ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ

E. Ν. ΠΑΠ ΑΓΙΑΝ Ν ΑΚΗΣ · Ν. ΓΙΑΝ Ν Ο Π Ο ΥΛΟ Σ · Α. ΦΑΓΚΡΙΔΑΣ
I. ΚΟ ΥΖΑΣ · Γ. ΖΑΒΑΚΟ Σ · Ν. ΚΟΛΟΜΒΑΣ · Α. ΛΥΜΟΥΡΗΣ
ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΥΛΩΝΑΣ

Άγνωστες πτυχές
της Επανάστασης του 1821

«Πολεμική σκηνή »
(πίνακας του Θεόδωρου Βρυζάκη Αθήνα, Εθνική Πινακο&ήκη).

Περιεχόμενα
8

Η Επανάσταση του 1821 και η Διακήρυξη της Καλαμάτας
περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων

16

Η δημιουργία του Ελληνικού Επαναστατικού Στόλου το 1821

34

Οι σημαίες της Επανάστασης - Οι «πνοές» της ελευθερίας

48

Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και οι Ελληνες το 1821 - Κ ρίσεις
του πρωτεργάτη της Επανάστασης για τους συναγωνιστές του

58

Τα δημόσια οικονομικά της Ελληνικής Επανάστασης Η οικονομική διάσταση του Αγώνα της Ανεξαρτησίας

68

Το «Σκάνδαλο του Λονδίνου» - Η κατασκευή πολεμικών
σκαφών με τα δάνεια της Ελληνικής Επανάστασης

86

Η καταστροφή του Μεσολογγίου Η αφήγηση ενός αυτόπτη μάρτυρα

100

Δημήτριος Υψηλάντης & Μαντώ Μαυρογένους Έ ν α ς τραγικός έρωτας στα χρόνια της Επανάστασης

108

Ο πρώ τος εορτασμός της 25ης Μ αρτίου Η καθιέρωση μιας ιστορικής επετείου

το 1822. η προσπάθεια των υπόδουλων για ελευθερία θα είχε σίγουρα αποτύχει. σήμανε την ίδρυση του ελληνικού κράτους το 1830 και την ένταξη της χώρας. μια αυτοσχέδια επινόηση του κάθε αρχηγού. πραγματικά πίστευε ο ίδιος σ’ αυτήν και ποιες ήταν οι απόψεις του για τους συναγωνιστές του. με εναλλαγές επιτυχιών και αποτυχιών αλλά και εμφύλιους σπαραγμούς. Μετά την απελευθέρωση της Καλαμάτας στις 23 Μαρτίου 1821. Σε όλες τις εξεγέρσεις υψωνόταν και από μια σημαία. καθιέρωσε μια ενιαία σημαία. τον δικέφαλο αετό. η οποία έ­ φερε ως σύμβολο τον σταυρό. ένα από τα πρώτα μελήματα των επαναστατών ήταν η Διακή­ ρυξη προς τις ευρωπαϊκές Αυλές για την αμετάκλητη απόφαση των Ελλήνων να ζήσουν ελεύθεροι. Χωρίς τη συνδρο­ μή του στόλου αυτού. Η επιτυχής έκβαση της Επανάστασης. σφράγισε την εθνική πορεία των Ελλήνων. δεν έλλειψαν τα επαναστατικά κινήμα­ τα του έθνους. Το γεγονός αυτό οδήγησε τους πρωτεργάτες του Αγώνα στη διχόνοια. Ο τρόπος με τον οποίοι οι «ραγιάδες» κατάφεραν να αποκτήσουν τα πλοία αυτά είναι ιδιαίτερα συναρπαστικός. Αυτή ήταν η κυανόλευκη. Είναι γεγονός πέρα από κάθε αμφισβήτηση ότι η Ελληνική Επανάσταση ή­ ταν ταυτόχρονα και ένας εσωτερικός αγώνας των διεκδικητών της μελλοντικής κρατικής εξου­ σίας. απαιτείτο και η εξασφά­ λιση των οικονομικών μέσων που θα ήταν ικανά να τροφοδοτήσουν την επαναστατική πολεμική μηχανή. Από την επομένη της Αλωσης της Κωνσταντινούπολης. Για τη διεξαγωγή της όμως. υπάρχουν γεγονότα και συμβάντα. Είναι γεγονός ότι η Ελληνική Επανάσταση συντάραξε τα θεμέλια της Οθωμανικής αυτοκρατο­ ρίας αλλά και το ευρωπαϊκό οικοδόμημα του απολυταρχισμού και του σκοταδισμού. σύμφωνα με τα ανθρώπινα δικαιώματα που εξασφαλίζει μόνο η ελεύθερη διαβίωση. Από τα δεκάδες μονόχρωμα και πολύχρωμα επαναστατικά λάβαρα και σημαίες που έφεραν συνήθως τη βυζαντινή πορφύρα. Η Εθνεγερσία του 1821 αποτέλεσε ένα κομβικό σημείο στην ελληνική ιστορία και μια περίοδο αναφοράς που βρίθει ηρωικών συνειρμών και πολεμικών ανδραγαθημάτων. ανοίγοντας διάπλατα τον δρόμο για την ελευθερία και τα δικαιώματα του ατόμου. Το γεγονός αυτό ήταν φυσιολογικό αφού δεν υπήρχε ενιαία κρατική υπόσταση για να επιβάλει ένα κοινό έμβλημα. τα οποία δεν έχουν αναλυθεί επαρκώς από την ελληνική ιστοριογραφία. Η Επανάσταση παρουσίασε έντονες διακυμάνσεις κατά τα εννέα χρόνια της διάρκειάς της. Με την έναρξη της Επανάστασης.Πρόλογος Ο Αγώνας του 1821 αποτελεί το σπουδαιότερο γεγονός στην ιστορία της νεώτερης Ελλάδας και την αφετηρία της αναγέννησης του ελληνικού έθνους. Η συμβολή του ναυτικού υπήρξε καθοριστική για την έκβαση της Επανάστασης. Η συμμετοχή του μητροπολίτη Παλαιών Πατρών Γερμανού στα γεγονότα που σηματοδότησαν την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης έχει συμβάλει στην ένταξή του στη χορεία των πρωταγω­ νιστών της. αποτινάσσοντας τον τουρκικό ζυγό. Πόσο. όμως. πέρα από τον ενθουσιασμό και την αυτοθυσία των συμμετεχόντων. Οι προϋπολογισμοί της Επανάστασης ήταν δυσβάστακτοι. Πέρα όμως από τις πολεμι­ κές επιχειρήσεις. τις οποίες υιοθέτησε η Γαλλική Επανάσταση του 1789. τα έξοδα του στρατεύματος τε­ . ισότητα και δικαιοσύνη. διακηρύσσοντας τα δικαιώματα του ανθρώ­ που για ελευθερία. Αυτές οι άγνωστες πτυχές της Εθνεγερσίας παρουσιάζονται και ανα­ λύονται στον συλλεκτικό αυτό τόμο των «Θεματικών Συλλογών». στον πολιτικό χάρτη των ανεξάρτητων κρατών της γης. ένας ελαφρύς πολεμικός στόλος βρέθηκε ετοιμοπόλεμος στα χέρια των Ελλήνων ναυτικών προσφέροντας πολίτημες υπηρεσίες στον Αγώνα. Στη Διακήρυξη αυτή περικλείονται οι φιλελεύθερες ιδέες του 18ου αιώνα. αλλά και τον σταυρό (αφού η εκκλησία αποτελούσε τον κυριότερο συνεκτικό παράγοντα του έθνους) η Aä Εθνοσυνέ­ λευση της Επιδαύρου. ύστερα από πολλούς αιώνες.

το 1838. κατέγραψε με συγκλονιστικό τρόπο. είχε τραγική κατάληξη. κατάλληλων μεταχειρισμένων ή καινούργιων σκαφών. που κατέληξε στη θρυλική έξοδο των «Ελεύθερων Πολιορκημένων». Η επέτειος της εθνικής μας παλιγγενεσίας δεν εορταζόταν πάντοτε την 25η Μαρτίου. αφού απασχόλησε την ευρωπαϊκή διπλωματία. καθώς την ημέρα εκείνη του 1822 η Aä Εθνοσυνέ­ λευση της Επιδαύρου κήρυξε την ανεξαρτησία του ελληνικού κράτους. Βρυζάκη με τίτλο «Ο όρκος των αγωνιστών και η ευλογία της σημαίας από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό». Βασίλης Σπανός Ιστορικός Πίνακας του Θ. μετά από πολλές δραματικές φάσεις. Ο Ιταλός ιατρός Αλφόνσο Νούτσο Μάουρο. ατμοκί­ νητων και φρεγατών. Η προ­ μήθεια αυτή. παρά τις συνεχείς παραστάσεις των τελευταίων. υπήρξε το φωτεινό ορόσημο του Αγώνα. Χρειάστηκε όμως να περάσουν 17 έτη από την έναρξη του Αγώνα της Ανεξαρ­ τησίας για να αποφασισθει τελικά. Ε&νική Πινακο&ήκη). προκάλεσε το φιλελληνικό κί­ νημα. μακροχρόνιος. . Οι πολιορκίες της πόλης. ο έρωτάς τους όμως. Μέσα στη φωτιά και στο αίμα της Επανάστασης. Οι τελευταίοι τα διαχειρίστηκαν τελείως αυθαίρετα χωρίς να αποδίδουν λογαριασμό στους Ελληνες α­ ντιπροσώπους. Η επιπόλαιη καταγρα­ φή των εξόδων και η ελλιπής αρχειακή επιμελητεία κατά τη διάρκεια του Αγώνα. ο οποίος και προετοίμασε το σχε­ τικό διάταγμα το 1835. Ο αγώνας της εθνικής παλιγγενεσίας. Τα χρήματα αυτά όμως κατασπαταλήθηκαν από τους Βρετανούς «φιλέλληνες». και στο τέλος να υπο­ χρεωθούν να συνεργασθούν και να συνυπογράψουν τα πρωτόκολλα για την ίδρυση του νεοελληνι­ κού κράτους. αποφάσισε να χρησιμοποιήσει μέρος από το δάνειο του 1824 για την αγορά ή τη ν κατασκευή στο εξω­ τερικό. ώθησε κυβερνήσεις μεγάλων δυνάμεων να ενδιαφερθούν. ως αυτόπτης μάρτυρας. δεν άφησε υλικό ικανό για την επαρκή μελέτη των οικονομι­ κών δεδομένων της εποχής. όπλισε με προσδοκίες τους ευρωπαϊκούς λαούς που αναζητούσαν την εθνική τους δικαίωση. Η ελληνική κυβέρνηση για να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες ανάγκες του στόλου. να αναπτύξει την εθνική τους ενότητα και να εμπνεύσει τις επόμενες γενιές για διαδοχι­ κές εξορμήσεις και απελευθερώσεις ώστε να λάβει η Ελλάδα τη σημερινή της μορφή. υπήρξε κορυφαίο πολιτικό γεγονός και για την ίδια την ιστορία της Ευρώπης. κατόρθωσε να σφυρηλατήσει την εθνική συνείδηση των Ελλήνων. Το θέμα της κατασκευής ατμοκίνητων πολεμικών σκαφών ήταν ε­ ξαιρετικά σημαντικό και δίκαια απασχολούσε τους Ελληνες από την έ­ κρηξη της Επανάστασης. ούτε ο τύπος της σημαίας που ευλογεί ο Θρυλικός ιεράρχης ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα (Α&ήνα. άνθισε το ειδύλλιο μεταξύ της Μαντώς Μαυρογένους και του Δημητρίου Υψηλάντη. Ούτε η ιερουργία στην Αγία Λαύρα. Στον Αγώνα όμως δεν υπήρχαν μόνο πολεμικές συγκρούσεις και πολιτικά γεγονότα. η καθιέρωση της 25ης Μαρτίου ως επετείου της εθνε­ γερσίας. με κορυφώσεις ηρωισμού αλλά και με περιόδους κάμψης και κατάπτωσης. ο ο­ ποίος βρισκόταν την εποχή εκείνη στην υπηρεσία του Ιμπραήμ Πασά. θα καθι­ στούσε την παρουσία του επαναστατικού ναυτικού στις ελληνικές θά­ λασσες καταλυτική. Το Μεσολόγγι κατά την περίοδο του μεγάλου ξεσηκωμού του 1821. Την ιδέα να καθιερωθεί η 25η Μαρτίου ως ημέρα εθνικής εορτής είχε ο Ιωάννης Κωλέττης. Οι δύο νέοι αγαπήθηκαν με πάθος. με πιο σημαντική την τελευταία (15 Απριλίου 1825-10 Απριλίου 1826). τα δραματικά γεγονότα της Εξόδου. θετικά ή αρνητικά. καταχωρήθηκαν με χρυσά γράμμα­ τα στις δέλτους της νεώτερης ελληνικής ιστορίας. ενεργοποίησε τις φιλελεύθερες συνειδήσεις. Δυστυχώς όμως η όλη προσπάθεια εκφυλίστηκε και κατέληξε στο περίφημο «Σκάνδαλο του Λονδίνου». Για πολλά χρόνια το προνόμιο αυτό το είχε η 1η Ιανουαρίου. Ταυτόχρονα. αν ολοκληρωνόταν όπως είχε αρχικά σχεδιασθεί.ράστια και οι πηγές των εσόδων περιορισμένες. άνισος.

Δ εν ήταν απλό πράγμα ένας λαός μόνος. με καταλυτικές επιπτώσεις.α. πως ήταν τότε τα πνεύματα στην Ευρώπη και λίγα στοι­ χεία για τη διαβίωση των Ελλήνων κάτω από τον τουρκικό ζυγό. με επίκεντρο τη Διακήρυξη της Καλαμάτας. Η Ελληνική Επανάσταση συντάραξε τα βάθρα της Ο θω μανικής αυτοκρατο­ ρίας και το ευρωπαϊκό οικοδόμημα του απολυταρχισμού και του σκοταδι­ σμού και άνοιξε στους λαούς το δρόμο για την ελευθερία και τα δικαιώματα του ατόμου. Παπαγιαννάκης Υποστράτηγος ε. Προηγουμένως όμως ας δούμε. νέες ιδέες και θεσμούς. άοπλος και ανυπεράσπιστος. πάλι περιληπτικά. Ακόμα του απαγορευόταν να ιππεύει. εκτός των άλ­ λων. Συμβαίνουν γεγονότα στη ζωή των εθνών που χαράσσουν νέους δρόμους στην παγκόσμια ιστορία και προσελκύουν. χωρίς υπερβολή και αίσθημα προγονοπληξίας. εξισλαμισμούς. Ο ελληνισμός υπό τον τουρκικό ζυγό Η πτώση της Κωνσταντινούπολης στις 29 Μαϊου 1453 σηματοδότησε την υποδού­ λωση του ελληνισμού στους Τούρκους.8 Η Επανάσταση του 1821 και η Διακήρυξη της Καλαμάτας περί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Ελευθέριος Ν. από εξανδραποδισμούς. μπορούμε να πούμε. να σηματοδοτήσει την κατάρρευση της πρώτης και την αλ­ λαγή της νοοτροπίας της δεύτερης υπέρ του δικαίου του και να νικήσει. χωρίς πολιτικά δικαιώ μα­ τα. δεν μπορούσε να οπλοφορεί. παρά τις εναντίον τους σκληρές αντιδράσεις. γενοκτονίες και παιδομαζώματα. Μια μικρή πτυχή. του τιτάνιου αυτού αγώνα θ α παρουσιάσου­ με στη συνέχεια. ήταν και η Ελληνική Επανάσταση του 1821. Ο ελληνικός λαός. ύστερα από τετρακόσια περίπου χρόνια σκλαβιάς που συνοδεύονταν. να εγερ θ εί σύσσωμος εναντίον της πανίσχυρης τότε Ο θω μανικής αυτοκρατορίας και μιας εχθρικής Ευρώπης. Με τη δυναμικότητά τους μπορούν καί ανατρέπουν θεσμούς και καταστάσεις που μέχρι τότε θεωρούντο ακλόνητες και επιβάλλουν. Ενα από τα γεγονότα αυτά. ούτε να ντύνεται καλύ­ τερα από τους κατακτητές του. σκληρά φορολογούμενος. Οταν δε συνα- . το παγκόσμιο ενδιαφέρον. πολύ περιληπτική. αποδεκτούς από τους λαούς και αποφασιστικής σημασίας για την περαιτέρω ανοδική πορεία τους.

Στο πρόσωπο του Ο ικουμενικού Πατριάρχη. οι βιασμοί γυναικών και παιδιών. των ηθών. με κύριο χαρα­ κτηριστικό την ορθόδοξη πίστη του. υποχρεωνόταν να τον σηκώνει στην πλάτη και να τον με­ ταφέρει στον προορισμό του. η α­ ναγκαστική επάνδρωση π ολεμικώ ν (κυρίως) πλοίω ν και πολλά άλλα φοβερά εγκλή­ ματα χαρακτήριζαν την τουρκική κατάκτηση. οι αρπαγές παρθένω ν για να πλουτίζουν τα χαρέμια ή για να οδηγούνται στα σκλαβοπάζαρα. Οι ατιμώσεις. της γλώσσας. Οι πρόξενοι των χριστιανικών κρατών. Μ ουσείο Καλαμάτας). εκείνο θα σου πάρω και αυτό θα μου χαρί­ σεις». . 9 Αναπαράσταση της ιεροτελεστίας των επαναστατών στο ναό των Αγίων Αποστόλων στις 23 Μ αρτίου 1821 (πίνακας του ζωγράφου Δ ράκου. αν και έβλεπαν καθημερινά. το παιδομάζωμα. Υποβάλλονταν σε τρομακτικές οικο­ νομικές αφαιμάξεις υπό μορφή δώρων και γ ι1αυτό σατίριζαν τους Τούρκους άρπαγες λέγοντας: «Τούτο θα μου δώσεις. π ε­ ριβαλλόμενου το σάκκο του Βυζαντινού αυτοκράτορα και φέροντος στην κεφαλή τη μίτρα (στέμμα του βασιλιά). καθώς και τον ανθρω πισμό των Ελλή­ νων.Η Επανάσταση του 1821 και η Διακήρυξη της Καλαμάτας περί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ντούσε Τούρκο στο δρόμο. τα φρικτά κα­ κουργήματα των Τούρκων. έβλεπαν τον ηγεμόνα του σκλαβωμένου έθνους. προσπαθούσαν να παραπλανούν το λαό και να τον π ε ί­ θ ο υ ν να σκύβει το κεφ άλι προ του δυνάστη του. Παρόλα αυτά τα δεινά. ο ελληνικός λαός ουδέποτε συνθηκολόγησε με τους Τούρκους και ουδέποτε απώλεσε τη συνείδηση της ανωτερότητάς του και ότι αποτελεί ενιαίο γένος. ο βίαιος εξισλαμισμός. Οι Ελληνες δικάζονταν από τους καδήδες κατά το ο­ θω μανικό δίκαιο και πλήρωναν 6αριά πρόστιμα. Δεν ήταν σπάνιες οι περιπτώσεις κατά τις οποίες οι Τούρκοι χρησιμοποιούσαν τους Χριστιανούς σαν στόχους για να εξασκούνται στη σκοποβολή. του οποίου η ιστορία και η παράδοση είναι κοινές. τον προστάτη των ιερών.

μιλούσαν συνεχώς την ίδια γλώσσα και αισθάνονταν τη συνέχεια. κατόπιν των επανειλημμέ­ νων επαναστατικών αποτυχιών του παρελθόντος. Η επανάσταση επιχειρήθηκε πολλές φορές. Οι Ελληνες δεν ήταν ούτε νέος λαός. προτάσει του ημετέρου επί των Εσωτερι­ κών Υπουργού απεφασίσαμεν και διατάσσομεν: 1. χωρίς διακοπή. Η Ευρώπη απέναντι στην Ελληνική Επανάσταση Το ελληνικό έθνος. όπως και σήμερα. 2. Το σχετικό Βασιλικό Διάταγμα έχει ως εξής: «Επιθυμούντες. την Καλαμάτα. όπως η επέτειος της 23ης Μαρτί­ ου. ύστερα από τετρακόσια περίπου χρόνια σκληρής και βάρβα­ ρης υποδούλωσης στο φρικτότερο μέχρι τότε δυνάστη. τον προερχόμενο από τις μογγολικές στέπες Τούρκο. Απέναντι στη βαρβαρότητα υψώ θηκε η παγκόσμια κατακραυγή. Πίσω τους εί­ χαν ιστορία χιλιετιών. ακόμα και σήμερα. καθ’ ήν η πόλις των Καλαμών απετίναξε πρώτη τον τουρκικόν ζυγόν. με άξονα τη Μεγάλη Ιδέα. Γι' αυτό διατηρείται άσβεστο το μίσος των Τούρκων προς κάθε τι το ελληνικό. αντιμετωπίζοντας τη σαρωτική εκθεμελίω ση του αντιλαϊκού μεσαιω νι­ κού καθεστώτος της.». με το από της 17/19 Απριλίου 1947 Βασιλικό Διάταγμα α­ ναγνώρισε την ιστορική αλήθεια της κατά­ ληψης της Καλαμάτας και ανακήρυξε την 23η Μαρτίου εθνική επέτειο. Το επαναστατημένο τμήμα του ελληνικού έθνους. ως κατώτερους πνευματικά και οπισθοδρομικούς. την περιώνυμη Διακήρυξη περί των ανθρω πίνω ν δικαιωμάτων. ότι μόνο διά των ιδίων δυνάμεων θ α έπρεπε να αποτολμηθεί η μεγάλη επιχείρηση της απελευθέρω σης. Ο λαός υπέμενε όλα αυτά τα μαρτύρια με τραγική χριστιανική εγκαρτέρηση και προπαρασκεύαζε την εκδίκηση του. Και αυτό κα­ ταδείκνυε την ωριμότητα της επαναστατικής ιδέας και την αγωνιστική διάθεση των Ελλήνων. Η Διακήρυξη αυτή κατα­ . Η κατάπληκτη και εχθρική προς κάθε φ ιλελεύθερη κίνηση Ευρώπη της «Ιεράς Συμμαχίας». Κατά ταύτην θα τελήται εις τον εν Καλάμαις διασωζόμενον ιστορικόν ΦραγκοΒυζαντινόν ναόν των Αγίων Αποστόλων Δοξολογία εις ανάμνησιν της ιστορικής η­ μέρας και επιμνημόσυνος δέησις υπέρ των ηρώων της Ελευθερίας. Η προπαρασκευή υπήρξε μακρά. αντιμετώπιζαν τους Τούρκους με περιφ ρόνηση. καγκελαρίου της Αυστρίας Μέττερνιχ) για να καταπνίξει τη φωνή του υ­ πόδουλου ελληνικού λαού.. αν και ήταν σκλάβοι. απηύθυνε προς τους ισχυρούς της γης από την πρώτη πόλη που απελευθέρω σε. σάλπισε τον παιάνα της ελευθερίας. ούτε ιστορικά άπειρος. Σε όλους είχε δια μορφ ω θεί η πεποίθηση. τις ευκαιρίες και τη διπλωματική κάλυψη). αδιάκοπη. πέρασε από διάφορα στάδια. αντλώντας δύναμη και σοφία προς την προαιώ νια ακένωτη πηγή της σοφίας των προγόνων του. Α ισθάνο­ νταν την ενότητα. μόνο τα ο ικονομι­ κά και τα πολιτικά τους συμφέροντα και όχι το δίκαιο. Δυστυχώς όμως τα χριστιανικά έθνη της Δύσης έβλεπαν σ' αυτούς. στο πλευρό των αγωνιζομένων Ελλήνων.. Ακόμα. Την 23ην Μαρτίου θα εορτάζεται ως τοπική εορτή η επέτειος της απελευθερώσεως της πόλεως των Καλαμών. μεταχειρίστηκε κάθε μέσο (μέσω του πρωτεργάτη της «Ιεράς Συμμαχίας». της ιστορίας τους. αλλά μάταια. όπως αυτή είχε εκφ ρασ θεί από τον υπερχιλιετή βίο της Βυζαντι­ νής αυτοκρατορίας. εορτάζεται ως εμπρέπει εις το ιστορικόν τούτο γεγονός. να καταρρακώσει το η θ ικό του και να τον επαναφέρει στο ζυγό του Τούρκου (παρέχοντας σ' αυτόν τα μέσα που χρειαζόταν. και επέφ ερε την κατάρρευση του ανελεύθερου θεσμού της «Ιεράς Συμμαχίας» και την αρχή της διά­ λυσης της Ο θωμανικής αυτοκρατορίας.10 Ο ΕΟΡΤΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 1821 Η επίσημη πολιτεία. Αυτόχθονες από της προϊστορίας.

του καγκελάριου της Αυστρίας Μ έττερνιχ και των λοιπώ ν εκ­ προσώπων της «Ιεράς Συμμαχίας». πανίσχυρη. Απέμενε μόνο η διέξοδος της Μάνης και της θάλασσας. όπου συνεχιζόταν το συνέδριο των Συμμάχων. Ο αγώνας όμως προμηνυόταν σκληρός. Εξεγέρθηκαν όλοι οι Ελληνες: οι στηριζόμενοι στο αριστοκρατικό (κλη­ ρονομικά) σύστημα. με μοναδικά τους εφ όδια την πίστη τους στο δίκαιο του αγώνα τους και στο Θεό. Γεννάδειος Βιβλιοθήκη). έναντι οποιοσδήποτε θυσίας. οι πρόκριτοι. ως μοναδικό φαινόμενο ωριμότητας του υπόδουλου ελ­ ληνισμού. Ολοι τότε καταδίκασαν την επανάσταση. επιζεί δε μέχρι των ημερώ ν μας διαρκώς ενισχυόμενη από τη φλόγα της ελευθερίας. οι έμποροι. έπαιρνε ένα ιδιαίτερο στην τραγικότητά του μεγαλείο. οι αρμα­ τολοί. ο κλήρος και οι φτωχοί άνθρω ποι των πόλεω ν και της υπαίθρου. Η Επανάσταση και η απελευθέρωση της Καλαμάτας Το Ανατολικό Ζήτημα (διαδοχή της Ο θωμανικής αυτοκρατορίας). το βρετανικό συμφέρον να διατηρηθεί η ακεραιότητα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. την απόκτηση της ελευ­ θερίας του. που επιθυμούσε.Η Επανάσταση του 1821 καί η Διακήρυξη της Καλαμάτας περί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων 11 Το κάστρο του Σουλίου. με την Ευρώπη εναντίον τους. οι πλοιοκτήτες. Ετσι η επανάσταση του 1821. μόνοι. Οι Ελληνες από τη μια πλευρά. Μ εθώνης και Ναυαρίνου. ήταν ευνοϊκές συγκυρίες για την επανάσταση. Η αγγελία της επανάστασης έπεσε σαν 6όμ6α στο Λάυμπαχ. Από την άλλη πλευρά η Οθωμανική αυτοκρατορία. οι κοτζαμπάσηδες. ακόμα και οι ευρισκόμενοι σε επαφή με την τουρκική εξουσία. προσαρμοσμένη στις παρούσες συνθήκες ως «Τελική Πράξη του Ελσίνκι» (1η Αυγούστου 1975). το ζήτημα των Στενών και της κυριαρχίας στα Βαλκά­ νια. Το Σούλι υπήρξε η πρώτη ελληνική περιοχή που απελευθερώ θηκε με την επιστροφή των Σουλιωτών στην πατρίδας τους στις 12 Δ εκεμβρίου 1820 (Αθήνα. δίωξε τα ανελεύθερα καθεστώτα της εποχής. . εξ ολοκλήρου εθνική. η διαμάχη με­ ταξύ Ρώσων και Δυτικών. οι οπλαρχηγοί. παρόντων του αυτοκράτορα της Ρωσίας Αλεξάνδρου και των υπουργών του. Από τις 20 Μαρτίου 1821 είχε περ ικυ κλω θ εί η Καλαμάτα και ήταν αδύνατη η επ ι­ κοινωνία της οθω μανικής φρουράς της με την Τριπολιτσά και τα φ ρούρια Κορώνης. άοπλοι. με την Ευρώπη πίσω της (αν και αλλόθρησκη).

αποτελούσε. Η Διακήρυξη της Καλαμάτας Ενα από τα πρώτα μελήματα των επαναστατών. η οποία απευθυνόταν προς τις ευρωπαϊκές Αυλές. ήταν η διακήρυξη προς τις ευρωπαϊκές Αυλές για την αμετάκλητη απόφαση των Ελλήνων να ζήσουν ελεύθεροι. ζήτησε τη Βοήθεια του μπέη της Μάνης (που είχε τότε την έδρα του στις Κιτριές). από το 1770. Το υπέρ των Ελλήνων αίσθημα των Ευρωπαίων και της Ρωσίας. Μια απόπειρα του γιατρού Μουράτη να εξέλθ ε ι από την Καλαμάτα κατέληξε στο φόνο του από τους επαναστάτες. μετά την κατάληψη της Καλαμά­ τας. Οι άνδρες αυτοί εξανάγκασαν τη φρουρά της Καλαμάτας. στον μέχρι τότε πρόεδρο Πέτρο Μαυρομιχάλη. ήταν δύο απόψεις της ευρωπαϊκής αντίδρασης κατά της βάρβαρης τουρκικής πολιτικής προς τους υπόδουλους χριστιανούς. το 1967. Η απελευθέρω ση της Καλαμάτας και η Διακήρυξη που επακολούθησε περί των ανθρωπίνω ν δικαιωμάτων των εξεγερθέντω ν Ελλήνων κατά της Βάρβαρης τουρκι­ κής τυραννίας. κατόπιν ομόφωνης απόφασης της Μ εσσηνιακής Γερουσίας. Στις 23 του μηνός εισήλθαν στην πόλη και άλλοι 2. του τίτλου και του βαθμού του . εκ των πραγμάτων. μο­ λονότι αντιφατικά μεταξύ τους. Ακόμα οι φ ιλελεύ θ ερ ο ι Ευρωπαίοι είδαν την Ελληνική Επανάστα­ ση ως ένα γεγονός οικουμενικής σημασίας. Το αρχικό κείμενο της Διακήρυξης αποκαλύφθηκε. αποτινάσσοντας τον τουρκικό ζυγό. να αναγνωρίσουν την ανεξαρτησία των Ελλήνων. συνεχώς αυξανόμενο. αριθμός 2). είναι δύο ξεχωρι­ στά γεγονότα που σημάδεψαν βαθιά τα ευρωπαϊκά πράγματα και τις μέχρι τότε π ε ­ ποιθήσεις περί Ελλήνων και Τούρκων. ανεξάρτητο ηπειρωτικό κράτος υπό τον Ναύαρχο του Αιγαίου καπουδάν πασά.12 Τουρκικός στόλος όμως δεν υπήρχε και η Μάνη. Ο Μαυρομιχάλης έστειλε τότε στην Καλαμάτα 150 άνδρες για την προστασία των Τούρκων. ότι φυλάσσεται στα κρατικά αρχεία του Λονδίνου (φάκελος Ζάκυνθος. είδαν στην επανάσταση μια ηρωική πράξη που καταδείκνυε πως ήταν άξιοι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων. Η Διακήρυξη αυτή υπογράφεται από τον μέχρι τότε «πρόεδρο» της Μεσσηνιακής Γερουσίας. Ο φ ιλελληνισμός των Ευρωπαίων φ ιλελευθέρ ω ν και τα φ ιλικά α ισ θ ή ­ ματα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεω ν υπέρ του Οθωμανού Πατισάχ (σουλτάνου).500 επαναστάτες υπό τον Πετρόμπεη και τους άλλους καπεταναίους της Μάνης. στο τέλος υποχρεώθηκαν. αποτέλεσαν δε την απαρχή της διάλυσης της Ο θωμανικής αυτοκρατορίας. υπό την ηγεσία των Αντώνη και Ιωάννη Μ αυρομιχάλη (21 Μαρτίου). που μέχρι τότε θ ε ω ­ ρούσαν τους Ν εοέλληνες ως εκφ υλισμένους απογόνους ενδόξων προγόνων. με τη δικαιολογία ότι έπρεπε να αντιμετωπίσει αντάρτες που είχαν παρουσιαστεί στα γύρω από την Καλαμάτα υψώματα και η κατάσταση ή ­ ταν επικίνδυνη για τους Τούρκους κατοίκους της. Η απονο­ μή. να συνθηκολογήσει και να παραδοθεί. Ομως και οι εκφραστές αυτής της παλινόρθωσης συμμερίζονταν τις γνώμες των φ ι­ λελευθέρων. Αρναούτογλου. Γι1αυτούς η επανάσταση ήταν η πρώτη εξέγερση κατά της μεταναπολεοντείας παλινόρθωσης του «παλαιού καθεστώτος». Η πρώτη αυτή επιτυχία της Επανάστασης επιβεβαιώ νεται από την περιώνυμη Δ ιακή­ ρυξη προς τις ευρωπαϊκές Αυλές. υπό την ηγεμονία του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Παρά το ενδιαφέρον των κυβερνήσεώ ν τους για την αρχή της «νομιμότητας του σουλτάνου». Οι Ευρωπαίοι θιασώτες του αρχαιοελληνικού παρελθόντος. που αποτελείτο από 300 ή 380 Οθωμανούς στρατιώτες. τιτλοφορούμενο ως «αρχιστράτηγο» του σπαρτιατικού και μεσσηνιακού στρατού. σύμφωνα με τα ανθρώ πινα δικαιώματα που εξασφαλίζει μόνο η ελεύθερη διαβίωση. εξα­ πλώ θηκε σαν πνοή ανέμου σ' όλη την Ευρώπη και την Αμερική. Ο βοεβόδας της πόλης.

εκτός του ελλαδικού χώρου. Το περιεχόμενο της Διακήρυξης υπε­ ρέχει από πλευράς σύνθεσης και διατύ­ πωσης έναντι κάθε άλλης προγενέστερης ή μεταγενέστερης. πως ήταν ο επίσημος γραμματέας του Πετρόμπεη. μετά την απελευθέρω ση της Καλαμάτας «Πρόεδρος της Μ εσσηνιακής Γερουσίας» και ονομάσθηκε «αρχιστράτηγος των Σπαρτιατικών δυνάμεων» (Αθήνα. τακτοποιήθηκαν. η οποία σε πανηγυρική συνεδρίαση (στις 23 Μαρτίου 1821) την ενέκρινε. αρχικά. πρώην γραμματέας του Θεοδωρόμπεη Ο μπέης της Μάνης Πέτρος Μ αυρομιχάλης ανακηρύχθηκε στις 23 Μαρτίου 1821. Ιάσιο. ακόμα και έναντι της επαναστατικής προκήρυξης του Αλέξανδρου Υψηλάντη της 22ας Φεβρουάριου 1821. Ακόμα ο βαθμός του «αρχιστρατήγου» είχε με­ γαλύτερη ακτινοβολία. όπως αποδεικνυόταν και από τα γεγονότα. Ο Λογοθέτης ήταν λόγιος. της «Μ εσσηνιακής Συγκλήτου». Το ζήτημα όμως λύθηκε. κυρίως λόγω κακών τυπογρα­ φ ικώ ν στοιχείων. Πρώτον. στην εφ ημερίδα της Καλαμάτας «Ελληνική Σάλπιγξ» της 20ής Αυγούστου 1821. και δεύτερο γιατί υπό τον τίτλο και το β α θ ­ μό του «αρχιστρατήγου» καλύπτονταν η συνολική ευθύνη και η εκπροσώπηση της επανάστασης προς πάσα κατεύθυν­ ση. Λογοθέτης. κύρος και σημα­ σία για τις ευρωπαϊκές Αυλές προς τις ο ­ ποίες απευθυνόταν η Διακήρυξη. όσο και για το συντάκτη. όσο και ως προς το συντάκτη του. έγινε για δύο λόγους. Στη Διακήρυξη αυτή διαγράφονται οι αιώνιες ελληνικές αρχές και παραδόσεις και περικλείονται οι φ ιλελεύθερ ες ιδέες του 18ου αιώνα. προερχόμενες κυρίως από φθαρμένα τυπογραφικά στοιχεία. Η Διακήρυξη απευ θύνθηκε προς τις ευρωπαϊκές Αυλές εκ μέρους του «γεν­ ναίου Αρχιστρατήγου των επαναστατι­ κών στρατευμάτων από το στρατόπεδο της Καλαμάτας» και στο όνομα του π ο λ ι­ τικό στρατιωτικού σώματος που συ- γκροτήθηκε ως κυβερνητικός οργανι­ σμός. καθώς και κάθε άλλο μελλοντικό έγγραφο. κατόπιν γραφολογικής επισταμένης επεξεργασίας. η ανδρεία και η π ρο ­ σφορά του Πέτρου Μαυρομιχάλη κατά τον αγώνα. εκ­ παιδευμένος στη Σχολή της Δημητσάνας. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο). γιατί με αυτόν τον τρόπο ανα­ γνωριζόταν. με το φωτοαντίγραφο που στάλθηκε από το Λονδίνο. τόσο ως προς το περιεχόμενό του. . Ετσι οι ασάφειες του κειμένου. από τις οποίες ξεκίνησε η Γαλλική επανάσταση του 1789 για να διακηρύξει τα περί ελευθερίας. Ομως αυτό προερχόταν από αντίγραφο αρκετά διαφορετικό σε σχέση με το πρωτόγραφο που βρέθηκε στο Λονδίνο και είναι εσφαλ­ μένο όσον αφορά μερικά σημεία και την ημερομηνία. που διατυπώ θηκε από το. ακόμα και πριν από την έ­ κρηξη της Επανάστασης του 1821. από τις Γαϊτσες Αβίας (σημερινό Κέντρο).Η Επανάσταση του 1821 καί η Διακήρυξη της Καλαμάτας περί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων 13 «αρχιστρατήγου». Το ελληνοπρεπέστατο αυτό κείμενο απασχόλησε τον πνευματικό μας κόσμο στον αιώνα μας όπως είχε δημοσιευθεί. τόσο για το περιεχόμενο. καθώς και η διεξαγωγή της. Συντάκτης του κειμένου αποδείχθηκε. ισότητας και δικαιοσύνης δικαιώ μα­ τα των ανθρώπων. Ιωάννης Δ.

και υψώθησαν μεγαλοψύχως και έλαβον τα όπλα προς μηδενισμόν της Θδελυράς τυραννίας. Πατριαρχέας Πιέρρος Ιωάννου. Κυριάκος Ιωάν­ νης Κ. Η κεφαλή μας η κλίνουσα τον αυχένα υπό τον ζυγόν. Κυριάκος Γιαννάκης Π. Καπετανάκης Γιώργης. Ρεμπούς Δημήτριος. και στη συνέχεια του τελευταίου μπέη της Μά­ νης Πέτρου Μαυρομιχάλη. διατηρείται το κτίριο όπου συνεδρίαζε το πολιτικό Σώ­ μα. κατήντησε εις μίαν ακμήν. Στη συνέχεια δημοσιεύουμε το κείμενο της Διακήρυξης Προειδοποίησης. ή να ελευθερω θώ μεν. Πάσα προς αλλήλους μας φατρία και διχόνοια. «Προειδοποίησις εις τας Ευρωπαϊκός Αυλάς εκ μέρους του φιλογενούς αρχι­ στρατήγου των Σπαρτιατικών στρατευμάτων Πέτρου Μαυρομιχάλη και της Μεσσηνιακής Συγκλήτου. Αντιστράτηγος και Γερουσιάρχης).14 Η ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΗ ΓΕΡΟΥΣΙΑ (ΣΥΓΚΛΗΤΟΣ) Στη σημερινή πόλη της Καλαμάτας.. Να αναστήσωμεν το τεταλαιπωρημένον Ε λληνικόν γένος μας. και δια χρημάτων και δια όπλων. Αι χείρες ημών αι δεδεμέναι μέχρι του νυν από τας σιδηράς αλύσσους της βαρβαρικής τυραννίας. και εν καιρώ θ έλο μ εν δείξη πραγματικώς την υπέρ της συνδρομής σας ευγνω μοσύνην μας. από το 1815 ως το 1821. Τούτου ένεκεν προσκαλούμεν επιπόνως την συνδρομήν και βοήθειαν όλων των εξευγενισμένων Ευρωπαίων γενών. Καπετανάκης Γιάννης. Κυβέλος Πανάγος. φυσικά. Δ. Τζάνε Ιωάννης Ηλιού. απαιτεί ως εν τάχει την φ ιλάνθρω πον συνδρομήν σας. εκ της οποίας και υμείς εφωτίσθητε. τον απετίναξε και άλλο δεν φρονεί. Κορνίλιος Αναστάσιος. Λογοθέτης Αλεξίου Πανάγος. Παγωνόπουλος ή Παγώνης Γεώργιος. Μαυρομιχάλης Γιάννης Κατσής. της οποίας. και δια συμβουλής. τώρα μεγαλοφώ­ νως φωνάζει και κάμνει να αντηχή ο αήρ το γλυκύτατον όνομα της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ. Πικουλάκης Πανάγος. Καραλιάς Σπύρος. Χρηστέας Νικολάκης. απερρίφ θησαν εις τον βυθόν της λήθης. Αντωνόπουλος Σπύρος. διατη­ ρώντας. Δικαίω τω λόγω η μήτηρ μας Ελλάς. Στούνος. και ημείς θέλομεν σας ομόλογη άκραν υποχρέωσιν. Εν ενί λόγω απεφασίσαμεν. Ζάρκος ή Ζαρκόπουλος Πανάγος. εκτός των α­ νωφελών παρακλήσεων. Κουτράκος Κυρια- κούλης.. εσμέν ευέλπιδες. και να ορμήσωμεν κατά των τυράννων. ώστε να δυ νη θ ώ μ εν να φθάσω μεν ταχύτερον εις τον ιερόν και δί­ καιον σκοπόν μας και να λάβω μεν τα δίκαια μας. μαρτυρούμενα από ιστορικές πηγές. ήταν τα ακόλου­ θα 25: Αντωνόπουλος Γεώργιος (Σπύρου). από το 1812 ως το 1815. προς εξιλέωσιν των βαρβάρων τυράννων. Η γλώσσα μας η αδυνατούσα εις το να προφέρη λόγον. ει μη την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΝ. τρέχουν εις απόκτησιν των δικαιωμάτων μας. Τα πρώτα μέλη της Μεσσηνιακής Συγκλήτου ή Γερουσίας. ως καρποί της τυ­ ραννίας. Ψάλτης Πα­ νάγος. Γρηγοράκη. ώστε να μην μείνη άλλο εις τους δυστυχείς Πελοπ οννησίους Γραικούς. Μαυρομιχάλης Πέτρος (Αρχηγός. Οι πόδες ημών οι περιπατούντες εν νυκτί και ημέρα εις τας εναγκαρεύσεις τας ασπλάγχνους. με­ ταξύ του Κάστρου και του πολιούχου ναού της Υπαπαντής του Σωτήρος. ότι θ έ λ ε ι αξιωθώμεν. και άπαντες πνέομεν πνοήν ελευ­ θερίας. . Εις τοιαύτην όντες αθλίαν κατάστασιν.. Τρουπάκης Μούρτζινος Παναγιώτης Μιχαήλ. Ο ανυπόφορος ζυγός της Ο θω μανικής τυραννίας εις διάστημα ενός και επέκεινα αιώνος. ει μη μόνον πνοή και αυτή δια να ωθή κυρίως τους εγκάρδι­ ους των αναστεναγμούς. η Γερουσία. στερημένοι από όλα τα δίκαια μας. ελύθησαν ήδη. με μίαν γνώ μην ομοφώνως απεφασίσαμεν να λάβω μεν τα άρματα. τη φρασεολογία του πρωτογράφου. Κυριάκος Αθαν. Ψάλτης Γιαννάκης. ή να αποθάνωμεν.

άρχισαν να πείθουν και τις ξένες κυβερνήσεις πως ήταν ικανοί να αυτοκυβερνηθ ο ύ ν και να συμβαδίσουν ειρηνικά με τα άλλα πολιτισμένα έθνη του κόσμου. πέρασαν στη σφαίρα του θρύλου. Επίλογος Η επιτυχία της Επανάστασης έδωσε θάρρος στους υπόδου­ λους Ελληνες. Οι επιτυχίες των Ελλήνων. που βρέ­ θηκαν για πρώτη φορά προ τέτοιας καθολικής εξέγερσης.15 Η Επανάσταση του 1S21 και η Διακήρυξη της Καλαμάτας περί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων 1821: Μαρτίου 23: Εν Καλαμάτα. Εκ του Σπαρτιατικού Στρατοπέ­ δου. . Με αυτές αποδεικνυόταν πως η Οθωμανική αυτοκρατορία δεν μπο­ ρούσε να αποτελεί πλέον παράγοντα ηρεμίας για την Εγγύς Ανατολή. όπου τελέστηκε η πρώτη δοξολογία για την απελευθέρω ση της πόλης στις 23 Μαρτίου 1821. (3) Ελευθέριος Π απαγιαννάκης: Η ΚΡΗΤΗ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821. Πέτρος Μαυρομιχάλης. Οι Τούρκοι. είχαν πολύ θετικό αντίκτυπο στους λαούς της Ευρώπης και της Αμερικής. τόσο στην ξηρά. 6ος. Οι αρετές. παρά τις θ α νά ­ σιμες αντιδικίες τους. οι πολεμικές και οι διοικητικές ικανότητες των Ελλήνων. όσο και στη θάλασσα. σι ναυμαχίες στο Αιγαίο. Οι λαοί της Ευρώπης και του υπόλοιπου κόσμου εξεπλάγησαν και ενθουσιάστη­ καν με αυτές τις ελληνικές επιτυχίες και άρχισαν να πιέζουν και να κάμπτουν την πολιτική της επιφυλακτικότητας και της εχθρότητας των κυβερνήσεων τους έναντι των Ελλήνων. (4) Εγκυκλοπαίδεια ΠάπυροςΛαρούς. όπου οι Μεγά­ λες τότε Δυνάμεις είχαν πολλά και πολύπλοκα συμφέροντα. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (1) A rnold Toynbee: ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥΣ. τόμ. Οι ηρωικές μάχες στο Βαλτέτσι. Οι επ ι­ τυχίες τους ακολούθησαν η μια την άλλη. αναπτέρωσε το η ­ θικό τους και τους έπεισε ότι μπορούν να κατανικήσουν τους μισητούς δυνάστες τους. καθώς και οι ηρωικές μορφές που παρουσιάζονταν από το αίμα και τις θυσίες του πολυετούς αγώνα. Ο ναός των Αγίων Αποστόλων στην Καλαμάτα. την Αλαμάνα. την Τρίπολη. δεν μπορούσαν να προσ διορ ί­ σουν επακριβώς τα κίνητρα της και να αντιδράσουν ανάλογα. αρχι­ στράτηγος του σπαρτιατικού και μεσενιακού στρατού». τα Δερβενάκια και το Μεσολόγγι. (2) Βασίλειος Πατριαρχίας: Η ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ.

Τα βρίκια αποτελούσαν τη ραχοκοκαλιά του Επαναστατικού Στόλου.Η δημιουργία του Ελληνικού Επαναστατικού Στόλου το 1821 Ανάργυρος Φαγκρίδας Το βρίκι «Αρης» του Αν. Μ ιαούλη (Μουσείο Μπενάκη). Αλλοι τύποι ήταν οι γολέτες και τα τριίστια. .

κυρίως από Τούρκους. Στη Ρόδο ήταν εγκατεστημένοι από πολλά χρόνια οι Ιωαννίτες Ιππότες. Ιουστινιάνι στη Χίο κλπ. . Βενετούς και Γενουάτες. Σιγά-σιγά οι Τούρκοι επεξέτειναν την κυριαρχία τους στην ηπειρωτική και τη νησιωτική Ελλάδα. Πώς όμως κατάφεραν οι «ραγιάδες» να τον αποκτήσουν και να αντιμετωπίσουν με αυτόν τους στόλους της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Χωρίς την ύπαρξή του η προσπάθεια των υπόδουλων για ελευθερία σίγουρα θα είχε αποτύχει. Λίγα χρόνια μετά την τελική μάχη της Βασιλεύουσας η κατάκτηση αυτή σ υμπληρώ θηκε και βαθύ σκοτάδι βάρβαρου και ανελεύθερου ζυγού σκέπασε τη δούλη. ενώ το 1489 κατέλαβαν (από τους Γάλλους Λουζινιάν) και την Κύ­ προ. Ας την παρακολουθήσουμε. Ετσι μέχρι το 1540 ολοκληρώ θηκε η κατάκτηση της ελληνικής χερσονήσου.) και άλλα κατέχονταν από τους Βενετούς. Πρόκειται για μια μεγάλη και θαυμαστή ιστορία. πλέον. Πριν ακόμη από την Αλωση τα περισσότερα βυζαντινά εδά­ φη είχαν καταληφθεί. Οι τε­ λευταίοι είχαν επιπλέον υπό την εξουσία τους την Εύβοια και την Κρή­ τη.Με την έναρξη της Επανάστασης του 1821 ένας ολόκληρος ελαφρύς πολεμικός στόλος βρέθηκε ετοιμοπόλεμος στα χέρια των Ελλήνων ναυτικών και προσέφερε στη συνέχεια τεράστιες υπηρεσίες. χώρα. αλλά και από Γάλλους. Μ ε την πτώση της Κωνσταντινούπολης στις 29 Μαϊου 1453 δόθηκε ο ρι­ στικό τέλος στον επιθανάτιο ρόγχο της ελληνικής μεσαιωνικής αυτο­ κρατορίας. Από τα νησιά του Αιγαίου Πελάγους άλλα τελούσαν υπό την κυριαρ­ χία διαφόρων οικογενειώ ν Δυτικοευρωπαίων (Κοζαδίνοι στην Κύθνο.

π εριο ρισ θ εί στην κατοχή των Ιονίων νήσων. εγκατέλειψε την Πελοπόννησο. κατά την τουρκοκρατία. Ξεκίνησε με μια 1δετή ειρηνική π ε­ ρίοδο. η Κύμη και η . Το Μεσολόγγι. ο οποίος κατέληξε στη διά της συνθήκης του Κάρλοβιτς της Κροατίας (26 Ιανουαρίου 1699) παραχώρηση του Μόριά στη Βενετία. Ετσι έφθασε ο 18ος αιώνας. ενώ οι γηγενείς κά­ τοικοι είχαν π εριο ρισ θ εί σε ρόλους φτωχών κομπάρσων. Στη συνέχεια ή λθ ε η σει­ ρά της Κρήτης. το Αιτωλικό. Πολλές φορές Ελληνες συμμετείχαν στο πλευρό των χριστιανικών δυνάμεων της Δυτικής Ευρώπης στους διάφορους πολέμους εναντίον των Τούρκων. Ετσι για χρονικό διάστημα αιώνων ρόλους πρωταγωνιστών στα γεγονότα που διαδραματίζονταν στις ελληνικές θάλασσες έπαιζαν αλλοεθνείς. είχε Είδος ελληνικής σακολέβας (« Voiliers de tous les temps»). ο οποίος επρόκειτο να είναι ο τελευταίος τον οποίο θ α περνούσε ως υπόδουλο το Ελληνικό Εθνος. το 1617. όπως αυξήθη­ καν και τα εμπορικά ταξίδια. Με τη λήξη του και τη συνθήκη του Πασσάροβιτς της 9ης Ιουλίου 1718 η Γα­ ληνότατη Δημοκρατία. Σε αυτήν την εποχή τοποθετείται η α­ παρχή της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συμμετοχή αρ­ κετών γαλέρων (πολεμικά πλοία της εποχής).18 ενώ ήδη είχαν καταληφ θεί όλα τα κοντι­ νά στα μικρασιατικά παράλια νησιά. Στο μεταξύ κάθε ναυτική δραστηριότητα των υπόδουλω ν Ελλήνων είχε σταματή­ σει. πάντα με την ελπίδα της απελευθέρω σης. δημιουργίας της Ελληνικής Εμπορικής Ναυτι­ λίας. Ετσι ολόκληρο το Αιγαίο π εριήλθε στα χέρια των Τούρκων. ο λεγόμενος «Πελοποννησιακός». καθώς οι διάφοροι κατακτητές μονοπωλούσαν το κατά θάλασσαν εμπόριο. ε­ κτός της Χίου η οποία καταλήφθηκε το 1566. η οποία ήταν πλέον η μό­ νη αντίπαλός τους στην περιοχή. για την κατάκτηση της οποίας όμως απαιτήθηκε εικοσιπενταετής (16461669) σκληρότατος αγώνας. Την κατάκτηση της Κρήτης ακολούθησε μικρή ειρηνική περίοδος και το 1684 ξέ­ σπασε νέος βενετοτουρκικός πόλεμος. Α κολούθησε περίοδος μακράς ειρήνης. στην περίφ ημη και νικηφ όρα για τους χριστιανικούς λαούς ναυμαχία της Ναυπάκτου (7 Οκτωβρίου 1571) μεταξύ των στόλων της «Ιεράς Συμμαχίας» και της Ο θω­ μανικής αυτοκρατορίας. η οποία περιή λθ ε και πάλι στην κατοχή των Τούρκων. εξαντλημένη από τους μακροχρόνιους αγώνες. Κυριολεκτικά σαν μανιτάρια άρχισαν να ξεπετάγονται στα νησιά του Αιγαίου και σε μερικές πόλεις της ηπειρωτικής Ελλάδας μικροί στολίσκοι σκαφών π ερ ιο ρ ι­ σμένου εκτοπίσματος και να διεξάγουν εμπόριο με κοντινές περιοχές. Το μόνο που τους επετράπη ήταν η ναυπήγηση μικρών πλοιαρίω ν και αλιευτικών σκα­ φών. το Γαλαξείδι. Το 1572 συμπληρώ θηκε η κατάκτηση των Δω δεκανήσω ν και τελευταία από τα μικρά νησιά υποτάχθηκε η Κύ­ θνος. ενώ τον επ ό ­ μενο χρόνο έχασαν και το Δουκάτο της Νάξου. με πληρώματα και κυβερνήτες Ελλη­ νες. Με την πάρο­ δο του χρόνου ο αριθμός και το εκτόπισμα των σκαφών αυξήθηκαν. Τρία χρόνια νωρίτερα οι Βενετοί εί­ χαν εγκαταλείψ ει την Τήνο. ενώ από την άλ­ λη πλευρά η Γαληνότατη Δημοκρατία της Βενετίας. που διακόπηκε το 1714 με την έκρηξη του τελευταίου βενετοτουρκικού π ο ­ λέμου.

ενώ σημαντικός πλούτος άρχισε να συγκεντρώνεται στις ναυτιλόμενες περιοχές. τη Σικελία. Τα ελληνόκτητα και με ελληνικό πλήρωμα σκάφη ανταγωνίζονταν πλέον με επιτυχία τα αντίστοιχα γαλλικά. Οπως και στην περίπτωση του Βυζαντίου. στο οποίο ένα από τα πρώτα συμπτώ­ ματα της παρακμής ήταν η παραμέληση του εμπορικού στόλου και η μερική (τουλά­ χιστον) αντικατάστασή του από ναυτικά ξένων χωρών στην εξυπηρέτηση των ανα­ γκών του κράτους. . βρετανικά και βενετικά στη διεξαγωγή του εμπορίου και σε π ο λ­ λές περιπτώσεις τα εκτόπιζαν από σημαντικότατες εμπορικές οδούς. Ποια ήταν όμως η αιτία που επέτρεψε στους «ραγιάδες» να αναπτύξουν δική τους ναυτιλία. περίπου έτσι συνέβη και στην περίπτωση της Ο θωμανικής αυτο­ κρατορίας. τη Μάλτα. αλλά και ναυτικοί άλλων εθνικοτήτω ν. την Τεργέστη και την Κωνσταντινούπολη. η Κάσος. η άλλη με την εικόνα της Παναγίας όταν έφθαναν σε χριστιανικούς λιμένες. η Σκόπελος. Τα ταξίδια έφεραν τους Ελληνες ναυτικούς μέχρι την Αλεξάνδρεια. η Μύκονος. συνήθως της Μάλτας.19 Η δημιουργία του Ελληνικού Επαναστατικού Στόλου το 1S21 Λίμνη της Εύβοιας. Ανάμεσα της περιόδου τους ήταν και οι πρώτοι Ελληνες καραβοκύρηδες. τα Ψαρά. η Ανδρος. η θήρα. με το πρόσθετο στοιχείο ότι οι Τούρκοι δεν φημίζονταν για την ιδιαίτερη κλίση τους προς τα θαλασσινά επαγγέλματα. πήραν στα χέρια τους ßpjKI (πάρων) τη διεξαγωγή του θαλάσσιου εμπορίου στις περιοχές της αυτοκρατορίας. Ετσι με την πάροδο του χρόνου Βρε­ τανοί και Γάλλοι κυρίως. της Επανάστασης. Τα πλοία έφεραν την τουρκική ση­ μαία όταν ταξίδευαν μέσα στα όρια της Ο θωμανικής αυτοκρατορίας και σημαία «ευ­ καιρίας». οι Σπέτσες και η Υδρα είναι οι περιοχές από τις οποίες ξεκίνησε αυτή η αναγέννηση.

συμμορφούμενοι με ορισμένους από τους όρους της συνθήκης ειρήνης. δέχθηκαν. Οι επιχειρήσεις του διήρκεσαν έξι χρόνια και έληξαν στις 10 Ιουλίου 1774. που είχαν καταληφ θεί από τους Ρώσους. Με­ ρικοί Ψαριανοί συμμετείχαν. αποδέ­ χθηκα ν το άρθρο 17 με το οποίο παρεχόταν στους νησιώτες αμνηστία. Οι ελληνικές προεκτάσεις του πολέμου αυτού έμειναν γνωστές στην ιστορία με την προσωνυμία «Ορλωφικά». Ενας από τους πιο φημισμένους Ψαριανούς καταδρομείς της εποχής εκείνης ήταν και ο μετέπειτα εθνικός ευεργέτης Ιωάννης Βαρβάκης. επειδή ο σουλτάνος δεν ή θ ελε να παραμείνει το νη σ ί ακατοί­ κητο. Με αυτές αναγνωριζόταν στους χριστιανούς υπηκόους του σουλτάνου το δικαίωμα να διαπλέουν ελεύθερα . απαλλαγή φόρων για δύο χρόνια. την εισβολή Αλβανών. οι Τούρκοι. διακόπτοντας τις θαλάσσιες συγκοινωνίες μεταξύ Θράκης και Μικράς Ασίας.580 τόνων και πλή ­ ρωμα 37. ελευθερία στα θρησ κευτικά δικαιώματα και δικαίω μα αποδη­ μίας μαζί με τις περιουσίες τους. Η μακρά. οι οποίες είχαν συμμετάσχει ενεργά στο κίνημα. περίοδος της ειρήνης έφθασε στο τέλος της ό­ ταν το 1768 ξέσπασε ο Ρωσοτουρκικός πόλεμος. Η συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή σ υμπληρώ θηκε με τη συνθήκη του Αϊναλύ Καβάκ (συνοικία της Κωνσταντινούπολης) της 10ης Μαρτίου 1779. Τη μεγαλύτερη ανάμιξη από όλα τα νησιά στα Ορλωφικά την είχαν τα Ψαρά. Μαυρογένους. Οταν όμως οι Ρώσοι πέτυχαν τους σκοπούς τους με την προαναφ ερθείσα σ υ νθ ή ­ κη του ΚιουτσούκΚαϊναρτζή. ενώ μετά από αυτό το γεγονός το νησί επαναστάτησε. όμως. χρονικό διάστημα οι υπόδουλοι δημιούργησαν μία ση­ μαντική εμπορική ναυτιλία. Μόνον όταν ο πόλεμος τελείωσε τους επετράπη να επανέλθουν και να ανοικοδομή­ σουν τις οικίες τους. με την υπογραφή. γεγονός που τελικά δεν πραγματοποιήθηκε χάρη στην παρέμβαση του διερμηνέα του στόλου Σ.000 Αλβανούς στην Τρίπολη. ανέρχεται ο α ρ ιθ ­ μός των θυμάτω ν στον «κατακαϋμένο Μόριά». Στις νησιωτικές περιοχές οι κατακτητές φ έρθηκαν με επιείκεια. που κατέστρεψαν τα πάντα και ανάγκα­ σαν τους κατοίκους να εκπατρισθούν στην Υδρα και τα Κύθηρα για να γλιτώσουν. Ηταν τέτοιο το μέγεθος της κατα­ στροφής ώστε οι ίδιοι οι Τούρκοι αναγκάσθηκαν να θ έσ ο υ ν τέρμα στις θηριω δίες θανατώνοντας 4. περίπου. ως πληρώματα. εγκατέλειψαν τις ελληνικές περιοχές αφήνοντας τους Ελληνες (την επαναστατική κίνηση των οποίω ν είχαν χρησιμοποιήσει ως αντιπερι­ σπασμό) στο έλεος των Οθωμανών. Σε 40.000. Σε απογραφή του 1764 οι ναυτιλλόμενες ελληνικές π ε ­ ριοχές παρουσίαζαν ένα σύνολο 615 πλοίω ν με χωρητικότητα 153. συνθήκης ειρήνης μεταξύ των δύο εμπολέμων. Οι δύο αυτές συνθήκες αποδείχθηκαν από τις σημαντικότερες για τη μοίρα του νεώτερου Ελληνισμού για έναν άλλο λόγο. Εξαιτίας αυτής της ενεργού συμμετοχής του νησιού στο κίνημα και της βοήθειας που προσέφ ερε στους Ρώσους. Σύντομα στόλος από 60 περίπου σακκολέβες (μικρά εμπορικά ι­ στιοφόρα) και γαλιότες (ελαφρά και γρήγορα κωπήλατα ιστιοφόρα) διενεργούσε επ ι­ δρομές σε όλο το βόρειο Αιγαίο. Δεν απέφυγαν όμως όλα τα νησιά τις συνέπειες των Ορλωφικών. που επεξηγούσε τους όρους της. έλαβαν απόφαση να το καταστρέψουν. στο βουλγαρικό χωριό Κιουτσούκ Καϊναρτζή. Οι Σπέτσες. Π ροκειμένου να τους επιστραφούν 18 νησιά του Αιγαίου. Αλβανικά στίφη εισέβαλαν στην Πελοπόννησο και μέχρι το 1779 έσφαζαν και κατέστρεφαν.526 ανδρών. μετά το τέλος των επιχειρήσεων. λόγω της γειτνίασής τους με την Πελοπόννησο. τους οποίους η Μεγάλη Αικατερίνη είχε διορίσει αρχηγούς του κινήμα­ τος στην Ελλάδα. από το όνομα των δύο Ρώσων αδελφών στρατηγών Αλεξίου και Θεοδώ­ ρου Ορλώφ. στη διά πυρπολικώ ν καταστροφή του Τουρκικού Στόλου στον Τσεσμέ (6 Ιουλίου 1770). λοιπόν.20 Σε σχετικά μικρό.

λόγω της προνοητικότητας των προκρίτων της. ηττήθηκε στις 19 Ιουνίου 1792 στο Πόρτο Κάγιο 21 Τρίκροτο πολεμικό. Με αυτό το δεδομένο στις ελληνικές θ ά ­ λασσες διεξήχθη πόλεμος καταδρομών. Τελικά όμως εγκαταλελειμμένος από τη Ρωσία. Η πρόοδος τους ήταν τέτοια ώστε από την εποχή αυτή μέχρι και την Επανάσταση του 1821 «μονοπωλούσαν» σχεδόν το ενδιαφέρον της ναυτικής ιστορίας στον ελλαδικό χώρο. υψώνοντας στα πλοία τους τη ρωσική σημαία. η οποία είχε ήδη υπογράψει συνθήκη ειρήνης με την Τουρκία. Σπέτσες και Ψαρά. Αυτή τη φ ο­ ρά η Ρωσία δεν έστειλε στόλο στο Αιγαίο. στην περιοχή επρόκειτο να συνεχισθεί. καθώς και στις επιπτώσεις που είχε για τα δύο νησιά. να μην λάβει μέρος σε αυτήν την επαναστατική κίνηση. Ελληνας από τη Λ ειβαδιά που υπηρετούσε στον Ρωσικό Στρατό με τον βαθμό του λοχαγού. Μετά από λίγα χρ ό ­ νια. Φυσικά και πάλι έγινε προσπάθεια να ξεσηκω θούν οι Ελληνες. Ηδη έχει γίνει αναφορά στη συμμετοχή των Σπετσών και των Ψαρών στα Ορλωφικά. δηλαδή ένα είδος «ναυτικού ανταρτοπόλε­ μου». Αυτό το εκμεταλλεύθηκαν οι υπόδουλοι Ελληνες και αφού έθεσαν τα πλοία τους κάτω από την προστασία της ρωσικής σημαίας το επεξέτειναν στο Αιγαίο και σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Από την πλευρά της η Υδρα ευτύχησε. σε μεγάλο βαθμό. Ετσι βγήκε αλώβητη και χωρίς προβλήματα από την περιπέτεια. το 1787. Για μια πενταετία ο Κατσώνης και οι «Λαμπρινοί». Ξεχώριζαν τα ν η ­ σιά Υδρα. που ήταν κυρίως ναυτικός. . Δεν αναπτύχθηκαν όλες οι ναυτικές περιοχές στον ίδιο βαθμό. με τις επιχειρήσεις να διεξάγονται ως επί το πλείστον στον Εύξεινο Πόντο. Επικεφαλής των δυνάμεων που τον διεξήγαν ήταν ο Λάμπρος Κατσώνης. Αποκαλεϊτο και πλοίο Λ ταξεως. Η αναταραχή. την ανάπτυξη της κατά τα χρόνια που ακολούθησαν η Ελληνική Εμπορική Ναυτιλία. όπως αποκαλούντο οι συμπο­ λεμιστές του. αφού οι συνέπειες των Ο ρλωφικών ήταν ακόμη πολύ νωπές στη μνήμη τους. ξέσπασε νέος Ρωσοτουρκικός πόλεμος. όμως. κατανικούσαν τους τουρκικούς στόλους που στέλνονταν εναντίον τους.Η δημιουργία του Ελληνικού Επαναστατικού Στόλου το 1S21 τον Ελλήσποντο και να εμπορεύονται στον Εύξεινο Πόντο. χωρίς όμως επιτυχία. Ετσι στις δύο αυτές συνθήκες χρωστά.

αλλά το βύθισε «τιμητικά» (!!) λόγω υψηλού κόστους συντήρησης κατά τον εορτασμό της εκατοντα­ ετηρίδας της Παλιγγενεσίας. Οι συνέπειες της. Ετσι με την κατάληψη. εξαφ ανίσθηκε από το π ρο ­ σκήνιο της ιστορίας το (έστω και σε παρακμή ευρισκόμενο) ναυτικό της Γαληνότα­ της Δημοκρατίας. (ναυπηγήθηκαν και μεγαλύτερα) με δύο ιστούς και πλήρω μα 5070 ανδρών. Αν στις παραπάνω αναφερόμενες συγκυρίες προστεθούν και οι ευνοϊκές ρ υ θ μ ί­ σεις των συνθηκώ ν του Κιουτσούκ Καϊναρτζή και του Αϊναλύ Καβάκ. τα οποία εξοπλίσθηκαν με πυροβόλα (618 συνήθως) για να μπορούν να αντι­ μετωπίζουν τους πολυάριθμους πειρατές. οργάνωσαν μακροχρόνιους συστηματικούς θαλάσσιους α­ ποκλεισμούς σε μια π ροσ πάθεια να εμποδίσουν τη μεταφορά πρώτων υλών και αγα­ θώ ν στις εχθρικές περιοχές. θέληση και αποφασιστικότητα. της Βενετίας από τον Ναπολέοντα. Τσαμαδού.22 του Λακωνικού κόλπου. στις 16 Μαϊου 1797. αλλά κυρίως οι αντίστοιχες των Ναπολεόντειων πολέμω ν που την α­ κολούθησαν και ταλαιπώρησαν τον ευρωπαϊκό χώρο μέχρι το 1815. όπου του απονεμήθηκε ο βαθμός του στρατηγού και του χορηγήθηκε βοήθημα 500. που αποτελούσαν την εμπορική έκδοση του μικρότερου σε χρήση πολεμικού πλοίου. ενώ ήταν παρόν στο Φάληρο τον Αύγουστο του 1913. Ηταν σκάφη 200350 τόννων. Οταν σε λίγο οι δύο χώρες ενεπλάκησαν σε αγώνα ζωής ή θανάτου και το Βρετανικό Ναυτικό διενεργούσε μα­ κροχρόνιους αποκλεισμούς των γαλλικών και (αργότερα) των ισπανικών και πορτο­ γαλικών λιμένων. Ο ατρόμητος Λειβαδίτης με πολλές προφυλάξεις και ύστερα από μεγάλες περιπέτειες κατάφερε να φ θάσ ει στη Ρωσία. Σιγάσιγά τα είδη διατροφής και ειδικά τα σιτηρά (απα- . στην οποία και δοξάσθηκε όταν διέσπασε τον κλοιό του Τουρκοαιγυπτιακού Στόλου στη Σφακτηρία το 1825. Ηδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1780 το μισό περίπου των εμπορευμάτω ν από και προς τα λιμάνια της ανατολικής Μεσογείου διεκινείτο με ελληνόκτητα πλοία. είχαν τεράστια ε­ πίδραση στην εξέλιξη της ναυτιλίας των υποδούλων Ελλήνων. Δυστυχώς το ένδοξο και υπερήφανο αυτό απομεινάρι του «Τρινήσιου Στόλου» το Ελληνικό Κράτος δεν στάθηκε ικανό να το διατηρήσει. ενώ αρκετά από αυτά είχαν φ θάσει μέχρι και το Γιβραλτάρ. Ηταν ταχύτατα. Την ίδια εποχή άρ­ χισαν να ναυπηγούνται για λογαριασμό Ελλήνων πλοιοκτητώ ν μεγαλύτερα και περισ ­ σότερο σύγχρονα σκάφη. ευέλικτα και α π ο δ είχθ η ­ καν άριστοι διεμβολείς των βρετανικών αποκλεισμώ ν λίγα χρόνια αργότερα. κοντά στη νησίδα Κ υράτου Ναυστάθμου Σαλαμίνας. Με την έναρξη των εχθροπραξιώ ν μεταξύ Βρετανίας και Γαλλίας οι Βρετανοί. Και αυτά τα διέθεταν σε πλεονάζοντα βαθμό οι Ελληνες ναυ­ τικοί.000 ρουβλίων. οι οποίοι έσπευσαν να καλύψουν το κενό που δημιουργήθηκε. ό­ πως έχει ήδη αναφερθεί. Το ιστορικό αυτό πλοίο πολέμησε στην Επανάσταση. Χαρα­ κτηριστικό δείγμα αυτών των σκαφών ήταν το «Αρης» του Αν. Ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η σύγκρουση του Κατσώνη με τους Τούρκους. Μ ετεπαναστατικά συμπεριελήφ θη στον Εθνικό Στόλο και υπηρέτησε για πολλές δεκαετίες στο Ελλη­ νικό Βασιλικό Ναυτικό. του πάρωνα. κατά την πανηγυρική υποδοχή του βασιλιά Κωνσταντίνου Α1 μετά τη λήξη των Βαλκανι­ κών πολέμων. στη Γαλλία συνέβη ένα γεγονός κοσμοϊστορικής σημασίας: η Επανάσταση του 1789. από οθωμανική μοίρα με την οποία συνέπραττε και γαλλική φρεγάτα. Πέθανε το 1804 σε η λ ι­ κία 52 ετών. Επρόκειτο για τα βρίκια. Μετά από το γεγονός αυτό παρέμειναν στη διεκδίκηση της απο­ κλειστικότητας της διεξαγωγής του θαλασσίου εμπορίου της ανατολικής Μ εσογεί­ ου οι ναυτικές δυνάμεις της Βρετανίας και της Γαλλίας. συμπληρώ νε­ ται όλο το πλέγμα των αιτίων που βοήθησαν στην καταπληκτική ανάπτυξη του ναυ­ τικού των «ραγιάδων» κατά την τελευταία εικοσαετία του ΙΗ' αιώνα και την πρώτη δεκαπενταετία του επόμενου. το εμπορικό πεδίο έμεινε ελεύθερο σε όποιον είχε τόλμη.

επειδή το δικό του είχε καταστραφεί στη μάχη.Τριπολίτιδα. τους έκρινε άξιους της Γαλλικής Δημοκρατίας και χορήγησε στον Γκίνη άλλο πλοίο. αλλά και τους πολυάριθμους και αδίστακτους π ειρ α­ τές της Μπαρμπαριάς. Τύνιδα και Αλγέρι. Τότε τα «ραγιάδικα» πλοία με τη ρωσική σημαία άρχισαν να διασπούν τους απο­ κλεισμούς και να φέρνουν τα πολύτιμα φορτία τους στα λιμάνια που πεινούσαν.23 Η δημιουργία του Ελληνικού Επαναστατικού Στόλου το 1821 Δ ιάγραμμα πάρωνος (βρικίου). Πολλοί έγιναν πάμπλουτοι σε ελάχιστο χρονικό διάστη­ μα. Η συνέχεια ήταν θριαμβευτική για τους Σπετσιώτες. αλλά και τα κέρδη τεράστια για τους τολμηρούς ναυτικούς. γιατί διασπώντας τον αποκλεισμό έφερε σιτάρι στην πόλη. όπως εκαλούντο οι τρεις τουρκικές κτήσεις της Βόρειας Αφρικής . τους οποίους το πλήρωμα κατάφερε να αποκρούσει. Η Εθνική Συνέλευση. Εκεί την επόμενη νύχτα δέχθηκε την επίθεση Βρετανών επιδρο­ μέων. Το φάσμα της πείνας έκανε απειλητικό την εμφάνιση του. ραίτητα για τη διατροφή των πληθυσμώ ν) άρχισαν να σπανίζουν και οι τιμές τους έφθασαν στα ύψη. Το 1795 το δημοτικό συμβούλιο της Μασσαλίας εξέδωσε ψήφισμα με το οποίο εκφράζονταν ευχαριστίες προς τον Αντώνη Βώκο. με ψήφισμα της 8ης Ιανουαρίου 1794. Οι κίνδυνοι ήταν μεγάλοι. όταν από εμποροναύτες μετατράπηκαν σε ναυμάχους. βρίσκονταν κάτω από τον φόβο των πειρατών και πολλές φορές οι Ελληνες ναυτικοί αναγκάζονταν να δίνουν πραγματικές μάχες εναντίον . οι οποίοι πολλές φορές κατά την επιστροφή αντικαθιστούσαν μέρος του έρματος των πλοίω ν τους με τα χρυσά και τα ασημένια νομίσματα που είχαν κερδίσει από την πώληση των φορτίων τους. όμως. αξίζει να μνημονευθούν μερικά. Γκίνη ναυλώ θηκε στην Κωνσταντινούπολη από τους Γάλλους. προξενώντας τους μάλι­ στα σημαντικές απώλειες. Ολα τα ταξίδια. για να μεταφέρει το διπλω ματικό ταχυδρομείο τους στη Μασσαλία. Το ταξίδι εξελίχθηκε χωρίς προβλή­ ματα και στις 10 Νοεμβρίου το σπετσιώτικο πλοίο αγκυροβόλησε μπροστά στο μεγά­ λο γαλλικό λιμάνι. Η πείρα αυτή τους φ άνηκε χρησιμότατη αργότερα. Το 1793 το κιρλαγκίτσι (τύπος πλοίου προγενέστερου του πάρωνα) του Αντώνη Β. Ταυτόχρονα όμως αποκτούσαν και μεγάλη πείρα έχοντας να αντιμετωπίσουν το καλύτερο ναυτικό του κόσμου. Από τα πολλά επεισόδια που συνέβησαν εκείνη την περίοδο με πρωταγωνιστές Ελληνες ναυτικούς.

Το 1798 αιχμαλω τίσθηκαν τέσσερα και το 1799 έξι υδραίικα πλοία από τους Μπαρμπαρέζους πειρατές. Μέχρι την υπογραφή της το ο­ θω μα νικό κράτος. δ έχθη ­ κε επίθεση από Κορσικανούς πειρατές. παραβιάζοντας τους όλο και στενότερους βρετανικούς αποκλεισμούς. Ετσι τον Ιανουάριο του 1797 ο ταρσανά κεχαγιάς (διευθυντής του ναύσταθμου της Κωνσταντινούπολης) έφθασε στην Υδρα. Οι Σπετσιώτες όμως. Κ. πλέοντος στο Τυρρηνικό πέλαγος (θαλάσσια περιοχή μεταξύ Κορσικής. Το 1795 το πλοίο του Υδραίου Χατζηλαζάρου Κατάρα δ έ χ θ η ­ κε την επίθεση τυνησιακού πειρατικού κοντά στα ιταλικά παρά­ λια. έ­ τρεψαν σε φυγή τους επιδρομείς. Ετσι το 1794 το πλοίο του Σπετσιώτη Παύλου Αναργύρου. Μετά από τη μικρή ανάπαυλα που προσέφ ερε η συνθήκη της Αμιένης (25 Μαρτί­ ου 1802) οι εχθροπραξίες επαναλήφθηκαν. με τις οποίες έφ θασε στο Λιβόρνο (ιταλική π ό ­ λη). Επειδή το σκάφος δεν διέθετε επαρκή οπλισμό. Κιοσσέ. στο πλοίο του Ο. όπου και κατέσχεσε το ναυπηγούμενο πλοίο «Σαχίν» (Ιέραξ) του Αντωνίου Κ. με σύνολο Τούρκος καλλιοντζής (πεζοναύτης) από βιβλίο του Lachaise (1821). όπου με τη βοήθεια βρετανικής φρεγάτας βρήκαν και ανακατέλαβαν το πλοίο τους. έπειτα από πολλές αιτή­ σεις και αποστολή μεγάλων δώρων από την Κοινότητα της Υδρας. για να α π ο δ ο θ εί τελικά στον ιδιοκτή­ τη του. αλλά έ­ πειτα από σκληρή μάχη αποχώρησαν άπρακτοι αφήνοντας πίσω τους 13 νεκρούς. οι ο­ π οίο ι επέστρεψαν στο νησ ί τους στις 30 Ιανουαρίου 1800. Στο μεταξύ όμως η πολεμική αναταραχή συ­ νεχιζόταν και μαζί της συνέχιζαν να πλουτίζουν και να αποκτούν πολεμική πείρα οι Ελληνες ναυτικοί. Με την αναζωπύρωση του πολέμου όμως ο κα­ πουδάν πασάς εξέδωσε διαταγές περί αυστηρής ουδετερότητας προς τους Ελλη­ νες ναυτικούς. με αποτέλεσμα η ζημιά των ιδιοκτητών να είναι πολύ με­ γάλη. Στη συνέχεια οι Σπετσιώτες πήγαν στην Κορσική. Η συνεχής αύξηση του μεγέθους και της χωρητικότητας των πλοίω ν ανησύχησε τις τουρκικές αρχές. Χατζερή. Χαρακτηριστική και πασίγνωστη είναι η περίπτωση της συνάντησης του Ανδρέα Μιαούλη με τον Βρετανό ναύαρχο Οράτιο Νέλσωνα. Στους νησιώτες όμως δόθηκε εντολή να μην κατασκευάζουν σκάφη μήκους. αλλά αντίθετα την αύξησαν σε μεγάλο βαθμό.5 μέτρων). μεγαλύτερου των 40 πήχεων (36. Φορτωμένο με σιτάρι το τρικάταρτο «Αχιλλεύς» του Υδραίου έπεσε σε ά- . Τα πράγματα βέβαια δεν έρχονταν πάντα ευνοϊκά για τα ελλη­ νικά σκάφη. στα ανοικτά της ισπανικής Μάλαγας. ο οποίος έμελλε να φ έ­ ρει την ελευθερία στο υπόδουλο Γένος. Σαρδηνίας. ο καπουδάν π α ­ σάς (αρχηγός του Τουρκικού Στόλου) για να α πελευθερω θούν οι αιχμάλωτοι.24 τους. Δεν επεστράφησαν όμως τα πλοία και τα φορτία τους. Οι πειρατές επεχείρησαν εμβολή στο υδραίικο πλοίο. Χρειάσθηκε να επέμβει. το πλήρωμα το εγκατέλειψε και δ ιέφ υ ­ γε με τις λέμβους. Παρά τις διαταγές αυτές τα ελληνικά πλοία όχι μόνο δεν περιέστειλαν τη δράση τους. παρέμενε στην ουσία αδιά­ φορο για την από μέρους των υπηκόων του συνεχή παραβίαση των περί ουδετερό­ τητας συστάσεων τις οποίες εξέδιδε. Απαιτήθηκε η μεσο­ λάβηση του διερμηνέα του Στόλου. Σικελίας και ιταλικής χερσονήσου). Σιγάσιγά λοιπόν έδυε ο 18ος αιώνας και ανέτελλε ο 19ος. χρησιμοποιώ ντας το πυροβολικό τους. Γκίνη. στο ύψος της τρόπιδας. αν και ήταν αμέτοχο στη σύγκρουση. το 1805. Τον επόμενο χρόνο αλγερινή γαλιότα επ ιτέθ η ­ κε. πληρωμάτων άνω των 300 ατόμων.

Στην μέση τους έφεραν ένα υφασμάτινο ζωνάρι και ένα μαχαίρι (εικονογράφηση: Γιάννης Μυλωνάς για τις Εκδόσεις ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ).ΥΔΡΑΙΟΣ ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ (1821) Οι αξιω ματικοί και τα πληρώματα του ελληνικού στόλου της Επανάστασης φορούσαν τις νησιώτικες ενδυμασίες με κύριο χαρακτηριστικό τη βράκα. .

αποκομίζοντας τεράστιο κέρδος. δέχθηκε την επ ίθ ε ­ ση εκατοντάδας από αυτούς τους επιδρομείς. Στις 21 Οκτωβρίου 1805 συνελήφθη να διασπά τον α­ ποκλεισμό των ισπανικών παραλίων το πλοίο «Σαμαλτάνα» του Παναγή Σκουζέ. ο οποίος ευρισκόμενος με το πλοίο του «υπό κάθαρση» (για έλεγχο ύπαρξης μολυσματικών ασθενειών) στη νησίδα Πομέγκ. ανοικτά της Τουλώνας. Η μεγαλύτερη όμως επιτυχία σημειώ θηκε το 1809. Σε μια στιγμή. Εκτός από τα βρετανικά π ο λεμικά ενέδρευε πάντα ο φόβος των πειρατών. της Ρωσίας. ενώ το πλοίο του έφ ε­ ρε σημαία συμμαχικής προς τη Βρετανία χώρας. προξενώντας τους μάλιστα βαριές απώλειες. Το 1804 ο Υδραίος Δ. χωρίς να αιφνιδιασθεί. ανοικτά της Μασσαλίας. κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Κέρκυρας. Οπωσδήποτε σημαντικό μερίδιο στην α­ πόφαση του αυτή θ α είχε και το γεγονός ότι την εποχή εκείνη ο Μιαούλης ήταν Ρώ­ σος υπήκοος και «έμπορος Α' τάξεως της Σεβαστουπόλεως». έπειτα από πολύωρη μάχη. . με αποτέλεσμα να επακολου­ θ ή σ ει συμπλοκή. ο Βρετανός τον ρώτησε τι θα έπρεπε να του κάνει εφόσον τον συνέλαβε να διασπά τον αποκλεισμό και πήρε την υπερήφανη απάντηση: «Ο. Το 1806 ο Μέγας Ναπολέων απένειμε το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής και σύνταξη 3. κατά τη διάρκεια της ανάκρισης. Κατά κανόνα τα περισσότερα στη συνέχεια απελευθερώ νονταν μαζί με τα πληρώματα τους. Σε αυτή το υδραίικο πλοίο αιχμαλω τίσθηκε και έχασαν τη ζωή τους ο πλοίαρχος και πέντε ναύτες. Μια τόσο έντονη δραστηριότητα όμως ήταν φυσικό να έχει και τις άτυχες στιγμές της.000 γαλλικών φράγκων ετησίως στον Ψαριανό Δημητρίου. με ε­ νέργειες των προκρίτων των νησιών και επέμβαση του καπουδάν πασά προς τις βρετανικές αρχές. ο ο­ ποίος μεταφέρθηκε στη ναυαρχίδα «Victory» του Νέλσωνα για ανάκριση. αντέταξε σθεναρή άμυνα και κατάφερε.τι θ α σου έ­ κανα και εγώ υπό ανάλογες συνθήκες». Ετσι τον Ιανουάριο του 1804 το πλοίο των Σπετσιωτών αδελφών Ιωάννη και Βασιλείου Λα­ ζάρου. ενώ ήταν αγκυροβολημένο στη Γρενάδα (ισπανική πόλη). Πριν όμως αυτή αρχίσει φ άνηκε να πλησιάζει ο ενωμένος Γαλλοϊσπανικός Στόλος. αλγερινή πειρατική κορ­ βέτα η οποία του είχε επιτεθεί. Χατζηαναργύρου απέκρουσε με το πυροβολικό του επίθεση Γάλλων πειρατών έξω από τα Κύ­ θηρα. απέκρουσε π ροσ πάθεια δύο μικρών Βρετανικών π ο λεμικώ ν να την κα­ ταλάβουν. Πολλά ακόμη πλοία αιχμαλωτίζονταν από τους Βρετανούς. ο Υδραίος Κυριά­ κος Σκούρτης διέσπασε τον βρετανικό αποκλεισμό και πώλησε τους 350 τόννους σ ι­ ταριού που μετέφερε στους Γάλλους. Τρία χρόνια αργότερα το πλοίο του. Στη συνέ­ χεια επω φ ελήθηκε θυελλώ δους νύκτας και επέστρεψε στην Υδρα χωρίς κανένα πρόβλημα. όταν το πλοίο του Υδραίου Γ Παπαμανώλη Κιβωτού βύθισε. στην προσπάθειά τους να διασπάσουν τους αποκλεισμούς.000 του ναύλου (το δίστηλο ή ισπανικό τάλληρο ή κολωνάτο ήταν ισοδύναμο με το αμερικανικό δολάριο).26 πνοια έξω από τις γαλλικές ακτές. Το πλήρωμα όμως. έπειτα από μάχη εκ του συστάδην ε­ πάνω στο κατάστρωμα του σκάφους. τα οποία πώλησε και κέρδισε το ιλιγγιώδες ποσό των 80. Σαρχώσης κατέπλευσε στη Μ αρτινίκα (γαλλικό νησ ί του αρ­ χιπελάγους των Μ ικρών Αντιλλών της κεντρικής Αμερικής) με φορτίο σίτου και οινο­ πνευματωδών ποτών. Γ Κάβουρα αρνήθηκε. να υπακούσει στις εντολές βρετανικής φρεγάτας.000 διστήλων επιπλέον των 25. επίσης Σπετσιώτη. Η ανάκριση α­ ναβλήθηκε και ο μοναδικός ίσως Αθηναίος ναυτικός εκείνων των χρόνων έγινε άθελα του θεατής της περίφημης ναυμαχίας του Τραφάλγκαρ που επακολούθησε. Η παράδοση αναφέρει ότι ο Νέλσων εντυπω­ σιάσθηκε και διέταξε να αφ εθ εί ελεύθερος. Στις 5 Αυγούστου 1803 το πλοίο του Β. Το 1809. συνελήφθη από τη φρεγάτα που το κατεδίωκε και ο ίδιος μεταφ έρθηκε στη ναυαρχίδα για ανάκριση. να τους απωθήσει. χωρίς βέβαια τα φορτία τους.

Ρωσικός Στόλος.ά. πράγμα το οποίο θα είχε καταστροφικές συνέπειες γι' αυτήν. ο οποίος προσπάθησε να ξε­ σηκώσει τους νησιώτες. Ετσι από τις αρχές του αιώνα μέχρι και το 1811 πέντε υδραίικα και έξι ψαριανά χ ρειάσ θηκαν τις παχυλά αμειβόμενες «καλές υ­ πηρεσίες» του καπουδάν πασά για να ελευθερωθούν. Στο μεταξύ στις 30 Δεκεμβρίου 1806 η Τουρκία κήρυξε τον πόλεμο στη Ρωσία.) αναγκάσθηκε να καταφύγει προσωρινά στα Κύθηρα. Μετά την αποχώρηση του η ηρεμία αποκαταστάθηκε στις θάλασσες και τα πλουτοφ όρα ταξίδια εντατικοποιήθηκαν. Δημήτριος Οικονόμου κ. αλλά μια μερίδα ν δραίων προκρίτων συντάχθηκε με τους Ρώσους. Ομως η ομάδα των ρωσόφιλων προκρίτων (Λάζαρος και Γεώργιος Κουντουριώτης. Την κατάσταση έ­ σωσαν ο Μ ιαούλης και ο ζαμπίτης (διοικητής) του νησιού Γεώργιος Βούλγαρης. με αποτέλεσμα να κινδυνεύσει το νησί όταν ο Σενιάβιν (έπειτα από λίγους μήνες) αποχώρησε από τις ελληνικές θ ά ­ λασσες. για άλλη μια φορά. υπό τον ναύαρχο Δημήτριο Σενιάβιν. αφού στο μεταξύ είχε συναφ θεί ρωσοτουρκική ανακωχή. Οπως και κατά το παρ ελθό ν πολλά πλοία εξακολουθούσαν να αιχμαλωτίζονται από τους πειρατές της βόρειας Αφρικής. Ιδιαίτερη π ροσ πάθεια έγινε προς την πλευρά των Ψαριανών <αι των Υδραίων. με σκέψη μόνιμης αποχώρησης από την Υδρα. . Αποτέλεσμα της ενέργειας αυτής ήταν να εμ φ ανισ θ εί στο Αιγαίο. Ανάστασης και Δημήτριος Τσαμαδός. Αντώνιος Κόκκινης. Οπως ήταν φυσικό κατά το διάστημα της παρουσίας του Σενιάβιν στο Αιγαίο δημιουργήθηκαν προβλήματα στις ναυτικές δραστηριότητες. Ευτυχώς μετά τις ενέργειες του Βούλγαρη επέστρεψαν όλοι στην πατρίδα τους. Οι πρώτοι απέφυγαν έξυπνα τον νέο «σκόπελο».Η δημιουργία του Ελληνικού Επαναστατικού Στόλου το 1821 27 Ο Ανδρέας Μ ιαούλης σε νεανική ηλικία (λιθογραφία του Giovanni Boggi). ο ο­ ποίος κατάφερε να εκδ ο θ εί φιρμάνι (διάταγμα) συγγνώμης υπέρ των Υδραίων από τον καπουδάν πασά.

απέπλευσε. αλλά ο αντίπαλος κατέφθασε και περίμενε τους Υδραίους έξω από το λιμάνι. έκλεβαν τα φορτία και ο καπουδάν πασάς πληρωνόταν αδρά από τους «ραγιάδες» για να βοηθήσ ει στην απελευθέρω ση των ναυτικών που κρατούσαν αιχμάλωτους οι υποτελείς του! Ομως η χρυσοφ όρα περίοδος των Ν απολεόντειων πολέμω ν έφθασε κάποτε στο τέλος της. ενώ σε μερικές περιπτώσεις σημειώ θηκαν και ζημιές. από ομάδα 26 πειρατών οι ο­ π ο ίο ι κατάφεραν να φθάσουν μέχρι το κατάστρωμα. Εντονη ανεργία και οικονομική δυσπραγία των φτωχότερων. Με την ήττα στην περίφ ημη «Μάχη των Εθνών» στη Λειψία (1619 Οκτω­ βρίου 1813) αρχικά και την πανω λεθρία στο Βατερλώ (18 Ιουνίου 1815) ο Βοναπάρτης «έχασε το παιγνίδι» και «αποσύρθηκε» από την ιστορική σκηνή. Επρόκειτο για ένα α ι­ σχρό παιγνίδι. Το 1811 αιχμαλω τίσθηκαν 10 υδραίικα. Σε αυτή την κατάσταση βρήκε η Επανάσταση τις ναυτικές πόλεις και τους κατοί­ κους τους. ο κυβερνήτης του οποίου ζήτησε την παράδοσή του. Τελικά επιτεύχθηκε συμβιβα­ σμός και ο Κριεζής κατέβαλε στους Βρετανούς 300 δίστηλα ως αποζημίωση για τον θάνατο τριών ναυτών και τις ζημιές που είχε υποστεί το βρετανικό πλοίο. συγκρούσθηκε στα ανοικτά της Ζακύνθου με βρετανικό πολεμικό βρίκι. να υπακούσει στις εντολές βρετανικού πολεμικού. Ζάκκα προσβλήθηκε στα στενά της Μεσσήνης. Α κολούθησε η γνωστή διαδικασία που οδήγησε στην απελευθέρω ση τους. μεγάλωνε. Στη συνέχεια κατέφυγε στη Μαγιόρκα των Βαλεαριδών. Ε πακολούθησε συμπλοκή μεταξύ των δύο σκαφών. με συνεχώς μειούμενο όμως ρυθμό. Ενα χρόνο αργότερα το πλοίο του Κ. Η Μπαρμπαριά. ο άσβεστος πό- . Ο Μ εθενίτης αφού ξε­ φόρτωσε και πώλησε το σιτάρι που μετέφερε. ο οποίος είχε περάσει ήδη μια τριετία ως αιχμάλωτος των πειρατών στο Αλγέρι. Τα ταξίδια των πλοίω ν συνεχίσθηκαν και κατά τα επόμενα χρόνια. αλλά την επομένη εμφ ανίσ θηκε και το αντίπαλο σκάφος. Οι Αλγερινοί βλέποντας την αποφ ασιστικό­ τητα των Ελλήνων ναυτικών απέφυγαν τη σύγκρουση. όσο και (κυ­ ρίως) σε ποσοστό κερδών.28 Ομως πάντα καιροφυλακτούσε ο κίνδυνος. τόσο σε αριθμό. Οι πειρατές της συνελάμβαναν τα πλοία. Το α­ ποκορύφ ω μα της κρίσης έφθασε το 1820. αλλά τα κέρδη τους κυμαίνονταν πλέον σε λογικά επίπεδα και συγκρινόμενα με τα μέχρι προ ολίγου χρόνου επιτυγχανόμενα. συνέπεια της ανεργίας. κοντινές α­ ναμνήσεις χρυσοφόρων ταξιδιών και καλύτερης ζωής και. πολλά ήταν τα πλοία που έπεφταν στα χέρια των Μ παρμπαρέζων πειρατών. Ξέφυγε και κατέφυγε στα Κύθηρα για να ε ­ πισκευάσει τις ζημιές του. ένα του Πόρου και δύο γαλαξειδιώτικα. κυρίως. αποτελούσε τμήμα της Ο θωμανικής αυτοκρατο­ ρίας. δύο σπε­ τσιώτικα και δύο γαλαξειδιώτικα. φαίνονταν σαν ζημιές στα μάτια των ναυτικών. στα ανοικτά της Μεσσήνης. όπως έχει ήδη αναφερθεί. στην Ιταλία. Το 1809 το πλοίο του Υδραίου Δ. Την ίδια χρονιά ο Ζάκκας αρνήθηκε. για να ακολουθήσουν τον επόμενο χρόνο άλλα δύο σπετσιώτικα. με αποτέλεσμα 17 από αυτούς να φ ονευθούν και οι υπόλοιποι να τραπούν σε φυγή. μία τρομερή συμπαιγνία σε βάρος των Ελλήνων ναυτικών. με το σκάφος και το (από 72 άτομα) πλήρωμα του έτοιμα για μάχη. Οπως συνέβαινε και κατά το παρελθόν. Μαζί του απο­ σ ύρθηκαν και σι ναυτικοί αποκλεισμοί και έτσι η περίοδος του υπέρμετρου πλούτου για τους Ελληνες ναυτικούς τελείωσε. Εκεί συνάντησαν την τρομερή άμυνα των Υδραίων. η οποία είχε ως αποτέλεσμα το υδραίικο να καταφέρει να ξεφύγει. δίδοντάς τους τη δυνατότητα να διαφύγουν. τα πλοία έδεναν στα λιμ ά νια και η γκρίνια. Μ εθενίτη καταδιώχθηκε από αλγερινή κορ­ βέτα και στη σύγκρουση που ακολούθησε της προξένησε μεγάλες απώλειες σε π ρο ­ σωπικό. Ολο και περισσότεροι ναυτικοί παρέμεναν χωρίς εργασία. Στη συντριπτική τους π λειοψ ηφ ία ήταν επικερδή. όταν ο αριθμός και τα κέρδη των ταξιδιών μειώ θηκαν αισθητά. Το 1813 το πλοίο του Αντώνη Κριεζή. ένα ψαριανό.

ευρωπαϊκής κατασκευής με πυροδοτικό μηχανισμό πυρόλιθου (εικονογράφηση Γιάννης Μυλωνάς για τις Εκδόσεις ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ).ΨΑΡΙΑΝΟΣ ΝΑΥΤΗΣ (1821) Ο ναύτης φορά τη χαρακτηριστική νησιώτικη ενδυμασία. . Είναι οπλισμένος με μαχαίρι και μια ο-ΰωμανική εμπροσ&ογεμή πιστόλα.

43 των Σπετσών και 40 των Ψαρών. ενώ υπήρχαν και μερικές γολέτες και λίγα τριίστια. 50 στα Ψαρά και 30 στην Κάσο. το οποίο αγοράσθηκε επί . ενώ στην πρώρα έφερε και ένα των 48 λιτρών «επί δίωξιν». όπως αποκλήθηκαν οι ναυτικές δυνάμεις των επαναστατών. είχε μήκος (στην τρόπιδα) 27.000 δί­ στηλα και είχε μήκος (στην τρόπιδα) 34. Επίσης στον κατάλογο των πλοίω ν της Κάσου δεν συμπεριλαμβάνονται τρία που ναυάγησαν ενώ εκτελούσαν υπηρεσία της Γενικής Διοικήσεως (182223). Ηταν οπλισμένη με έξι πυροβόλα των 12 λιτρών. πολέμησε και αυτή με τα δικά της μέσα στη νοτιοανατολική εσχατιά των ελληνικώ ν νερών. Είχε ναυπηγηθεί το 1812 στις Σπέτσες από ξύλο πεύκου. Ποιες ήταν οι δυνάμεις που τα τέσσερα νησιά αντιπαρέταξαν στους οθ ω μ α νι­ κούς στόλους. 60 στις Σπέτσες. δηλαδή την επίσημη κατάσταση με τα χρηματικά ποσά που αναγνώρι­ σε το ελληνικό κράτος στον κάθε πλοιοκτήτη για τις δαπάνες στις οποίες υποβλή­ θ η κε κατά τον Αγώνα. εξάγεται το συμπέρασμα ότι κατά την έναρξη της Επανάστασης τα κατάλληλα για πόλεμο πλοία (άνω των 200 τόννων) που υπήρχαν ήταν (περίπου) 80 στην Υδρα. Οσον α­ φορά την Κάσο. Ηταν ταχύτατη και για τον λόγο αυτό χρησιμοποιείτο ως π ρο ­ φυλακή του στόλου κατά τις διάφορες επιχειρήσεις. ήδη περιγραφέντα. αναφέρονται 59 πλοία της Υδρας. Και αυτό δεν ήταν άλλο από τα σκάφη των εμπορικώ ν στόλων της Υδρας. Οι γολέτες ήταν δίστηλα σκάφη που πρωτοκατασκευάσθηκαν στις ΗΠΑ κατά τα πρώτα χρόνια του 19ου αιώνα και λίγο αργότερα άρχισαν να κατασκευάζονται και στα ελληνικά νησιά. το μεγαλύτερο που υπήρχε σε όλα τα ελληνικά πλοία. καθώς και άλλα δύο τα οποία συνελήφθησαν από τους Αιγυπτίους σε επιχειρήσεις κοντά στην Κρήτη (1821). καθώς και τα χρησιμοποιηθέντα ως πυρπολικά. έδωσε τη μάχη από το δικό της «μετερίζι» και πλήρωσε γι' αυτό με την κα­ ταστροφή της. Η συμμετοχή αυτή είχε και το κατάλληλο υλικό για να είναι επιτυχής και να αποδώσει καρπούς. Στη συντριπτική τους π λειοψ ηφ ία ανήκαν στον. των Ψαρών και της Κάσου. Οι άλλες ναυτικές περιοχές ούτε κλήθηκαν.30 θος για την από μακρού ζητούμενη ελευθερία. Από τα παραπάνω. Επίσης υπήρχαν ελάχιστα τριίστια που έμοιαζαν με τις κορβέτες. των Σπετσών. Ενα από τα γνωστότε­ ρα σκάφη αυτού του τύπου ήταν και το «Αχιλλέας» του Σπετσιώτη Γκίκα Μπόταση. Επίσης στο Ιστορικό Αρχείο Κάσου υπάρχει κατάλογος 25 πλοίω ν τα οποία συμμετείχαν στην Επανάσταση.5 μέτρα κ α ιη κατασκευή της εί­ χε στοιχίσει 13. Τα τριίστια αντιπροσωπεύονταν από τις νάβες ή πολλάκες. Στον «Διανεμητικόν Πίνακα του Υπουργείου Οικονομικών» της 10ης Ιουλίου 1856. την Τουρκιά τηνε τρομάζει». αλλά και από άλλα στοιχεία.000 δίστηλα. Πολύ σπάνια σκάφη από άλλα νησιά έλαβαν μέρος σε επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια του αγώνα. Οι Τούρκοι την αποκαλούσαν «σεϊτάνγκεμισή» (διαβολοκάραβο) και η λαϊκή μούσα την είχε εξυμνήσει με το δίστι­ χο: «Η γολέτα του Τομπάζη. ούτε π ροσ φ έρθηκαν να βοηθήσουν στην κοινή προσπάθεια. απετέλεσαν το καταλληλότερο «προζύμι» για την ολόψυχη συμμετοχή των Ελλήνων ναυτικών στην Επανάσταση. Θα πρέπει όμως να ση μ ειω θ εί ότι στον Διανεμητικό Πίνακα δεν περιλαμβάνονται τα σκάφη που αγοράσθηκαν από την Κυβέρνηση για τη συγκρότηση του Εθνικού Στόλου. Εχοντας αποκτήσει σημαντικό στόλο από την άσκηση του ε­ μπορίου. Είχε ναυπηγηθεί το 1818 από ξύλο πεύκου. βρικογολέτες). Π ερίφημος αντιπρόσωπος αυ­ τού του τύπου υπήρξε η «Τερψιχόρη» των αδελφών Τομπάζη. Θα πρέπει να σ ημειω θεί ότι μόνο τα πλοία των τριών πρώτων νησιώ ν συμμετείχαν στον «Τρινήσιο Στόλο». η αξία του ήταν 38. Τέτοια ήταν το «Θεμιστοκλής» των α­ δελφών Τομπάζη και το «Αγαμέμνων» της Μπουμπουλίνας. τα αμέσως μι­ κρότερα μετά τις φρεγάτες π ο λεμικά πλοία.6 μέτρα. τύπο του πάρωνα (βρικίου) και στις παραλλαγές του (βριγαντίνια.

30 κορβέτες. Γεννάδειος Βιβλιο&ήκη).31 Η δημιουργία του Ελληνικού Επαναστατικού Στόλου το 1821 Ελληνας ναύτης της εποχής (A3 ή να. από τις πρώτες στιγμές. ούτε να τους προξενήσουν σημαντικές ζημιές σε μια κλασικού τύπου ναυμαχία ιστιοφόρων σκαφών. 17 φρεγάτες (από τις οποίες τέσσερις ήταν μετασκευασμένα τρίκροτα). τους επαναστάτες στη χρήση των πυρπολικώ ν. Ο λόγος ήταν απλός. 24 φρεγάτες και κορβέτες και αρκετούς πάρωνες. που μετονομάσθηκε και έμεινε γνωστό ως «Η εθνική κορβέτα αι Σπέτσαι». ενώ ενισχυόταν και από τους στόλους της Τύνιδας και του Αλγεριού. πέντε γολέτες και έξι π υρπο­ λικά. Καποδίστρια από το ελληνικό κράτος για να συμπ εριλη φ θ εί στον τότε συγκροτού­ μενο Εθνικό Στόλο. τους οποίους υπο­ χρεωτικά απέστελλαν οι κοινότητες τους για υπηρεσία στα οθω μανικά πλοία. είχε στη δύναμη του τέσσερα τρίκροτα. Με την έναρξη του Αγώνα αυτό έπαψε να συμβαίνει και η τουρκική αρμάδα επανδρώ θη­ . από το τέλος δε του 1824 και από τον Αιγυπτιακό. Υπήρχε όμως ένας τομέας στον οποίο υπερίσχυαν συντριπτικά οι στόλοι των ελ­ ληνικώ ν νησιώ ν και αυτός δεν ήταν άλλος από την ποιότητα του έμψυχου υλικού. 13 δίκροτα. μαζί με τη μοίρα της Τύνιδας. Στην αρχή του Αγώνα ο Τουρκικός Στόλος. κατά τη στάση εναντίον του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας. περιελάμβανε τρία πλοία της γραμμής (τρίκροτα). Συγκρίνοντας τις αντίπαλες δυνάμεις αντιλαμβανόμαστε αμέσως ότι τα ελαφρά ελληνικά πλοία δεν μπορούσαν να αντιπαραταχθούν εύκολα στις συντριπτικά υπέρ­ τερες τουρκικές δυνάμεις. μαζί με τον Αλγερινό. π υρπολήθηκε το 1831 από τον Μ ιαούλη στον Πόρο. Ο Τουρκικός Στόλος κατά τα τελευ­ ταία πριν από την Επανάσταση χρόνια είχε αναδιοργανωθεί και περιελάμβανε σύγ­ χρονα πλοία. Κατά τη ναυμαχία του Ναβαρίνου η σύνθεση του Τουρκοαιγυπτιακού Στόλου. Δυστυχώς το ωραιότατο αυτό σκάφος. γεγονός που τους χάρισε μεγάλες νίκες. Τι είχαν όμως απέναντι τους τα σιτοκάραβα. Το γεγονός αυτό ήταν που οδήγησε. 28 πάρωνες. Μέχρι την έκρηξη της Επανάστασης το μεγαλύτερο τμήμα των πληρωμάτων του Τουρκικού Στόλου το αποτελούσαν Ελληνες.

μια ιστορία εθνικής υπερηφ ά­ νειας.570. εσωτερικά δάνεια με υποθήκη εθνικής γης. 9.606 δρχ.156 δρχ. παρέμειναν οι Σπέτσες και η Υδρα για να μας θυμίζουν τις παλιές εκεί­ νες μικρές πολιτείες. με χρήματα από τα δύο εθνικά δάνεια που συνομολογήθηκαν στην Αγγλία. Μια τέτοια σύνθεση πληρωμάτων..025. υποχρε­ ωτική φορολογία την οποία επέβαλε η Προσωρινή Διοίκηση.959. Από το 1824 τις δαπάνες του στόλου τις ανέλαβε η Κυβέρνηση. λύτρα από την απελευ­ θέρω ση επιφανών αιχμαλώτων. εισφορές φιλελλήνων. Στις Σπέτσες δυστυχώς ανεγέρθηκαν μεταγενέστερα κτίρια .338 των Ψαρών) έφ θασαν οι συνολικές απαιτήσεις των τριών νησιώ ν από την Πολιτεία και τελικά μετά την πάροδο δεκαετιών. συνεπικουρούμενοι από εισφορές. έγιναν και επίσημα παραδεκτές οι θυσίες τους. μόνον ικανοποιητική δεν ήταν και αυτός ήταν ένας από τους κύρι­ ους λόγους για τους οποίους τα τουρκικά μεγαθήρια δεν μπορούσαν να αντιμετωπί­ σουν νικηφ όρα τα μικρά ελληνικά σιτοκάραβα.794 των Σπετσών.443. έχων τον μύστακα αγερώχως ανωρθωμένον». Τα 37.32 κε με άτομα τα οποία είχαν ελάχιστη σχέση με τη θάλασσα και με μισθοφ όρους σι ο­ ποίο ι στρατολογήθηκαν την τελευταία στιγμή. Από την πλευρά τους οι Κασιώτες κατά την ίδια περίοδο δεν π ροσ φ έρθηκαν να συμμετάσχουν στον Τρινήσιο Στόλο εξοπλίζοντες με δικά τους έξοδα τα σκάφη τους. όπως πολύ χαρακτηριστικά αναφέρει ο Αναργύρου στα «Σπετσιωτικά» του.100 της Υδρας. για τις Σπέτσες 5. Καθορίσθηκε ότι η εξόφληση θ α γινόταν με ετήσια χορηγία ύψους 1% των ποσών αυτών. ο καθένας από τους οποίους «ήταν καπετάνιος με το καράβι του και το πουγγί του. Με τον ήδη αναφερθέντα Δ ιανεμητικό Πίνακα του 1856 καταλογίσθηκε στον κάθε πλοιο­ κτήτη το ακριβές ποσό το οποίο εδικαιούτο.095. καθώς και έσοδα από την εκποίηση δημόσιων κτημά­ των.006 δρχ.000 δρχ.142. όταν αρκετοί από τους δικαιούχους δεν βρίσκονταν πια στη ζωή. ενός ιδιωτικού στόλου εφοπλιστών. Και είναι μια ιστορία λαμπρή. αλλά και μια ιστορία μόχθου. 7. Με νό­ μο που ψ ηφ ίσθηκε στις 22 Ιανουαρίου 1853 αναγνωρίσθηκαν από τα παραπάνω ποσά απαιτήσεις υπό τύπον εθνικού δανείου με τόκο 1% ως εξής: Για την Υδρα 10. Οσο αφορά τον Τρινήσιο Στόλο.000 δραχμές. ό­ πως ήταν φυσικό. Πολλοί από αυτούς τους πάμπλουτους εφοπλιστές κατέληξαν πάμπτωχοι μετά τη λήξη της Επανάστασης και μάταια ζητούσαν από το νεοσυσταθέν ελληνικό κρά­ τος να τους αποζημιώσει για τα έξοδα στα οποία είχαν υ ποβληθεί για την ελευθερία της πατρίδας. Είναι όμως πολύ αμ­ φ ίβολο εάν λόγω της οικονομικής δυσπραγίας του κράτους εισέπραξαν οι δικα ιού­ χοι ή σι απόγονοι τους έστω και μικρό μέρος των ποσών αυτών.838. Στην πρώτη σειρά από πλευράς Υδραί­ ων βρίσκονται τα ονόματα των αδελφών Λαζάρου και Γεωργίου Κουντουριώτη με 2.232 γρόσια (21. κινδύνων και αξεπέραστου θάρρους. Αντ' αυτού προτίμησαν να τα ναυλώνουν στον αρχιστράτηγο της Κρητικής Επανάστασης Κομνηνό Αφεντούλιεφ ή να επιδίδονται σε καταδρομές εναντίον ε­ χθρικώ ν πλοίω ν και εδαφών. π α ­ ρά το ότι τα Ψαρά και η Κάσος καταστράφηκαν πληρώνοντας τον πόθ ο τους για την ελευθερία. Ευτυχώς. εράνους. και για τα Ψαρά 4. Αυτή είναι συνοπτικά η ιστορία της δημιουργίας του στόλου που πολέμησε το 1821 για την Εθνική Αναγέννηση. που την έ­ γραψαν μικρά βραχονήσια του Αιγαίου και οι ατρόμητοι ναυτικοί τους. Ποια ήταν τα οικονομικά μέσα με τα οποία εκινούντο οι επαναστατικές δυνάμεις. πωλήσεις πολεμικώ ν λειώ ν κλπ.000. εκποίηση τιμαλ­ φών των εκκλησιώ ν και των μοναστηριών. μέχρι τις αρχές του 1824 (δηλαδή για τρία ολόκληρα χρόνια) όλες τις δαπάνες τις επω μίσθηκαν οι κοινότητες των τριών νησιώ ν και κυ­ ρίως οι πλούσιοι πλοιοκτήτες. από πλευράς Σπετσιωτών του Χατζηγιάννη Μέξη με 510.000 δρχ. καθώς και με πρόσθετα ποσά από επιβολή φόρων και ειδικών δασμών σε διάφορα προϊόντα. και από πλευράς Ψαριανών του Νικολάου Αποστόλη με 262.

Γιακουμάκης.α. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (1) Παύλος Δρανδάκης: ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ. Ενδυμασίες ναυτικών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (17ος18ος αι. Εκδόσεις Μπίρη.. Α.: ΚΑΡΑΒΙΑ ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΙ ΚΑΙ ΣΥΝΤΡΟΦΟΝΑΥΤΑΙ 18001830. Εκδοση του συγγραφέα. Α θήναι 1957. Αθήνα 1946. τεύχος Οκτωβρίου 1980. (9) Κ.α. Αθήνα 1954. Δ ημοδιδάσκαλος: ΨΑΡΙΑΝΟΙ ΑΓΩΝΙΣΤΑΙ. Αλεξανδρής. Ν. (11)E. Δήμαρχος Υδρας: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΥΔΡΑΣ.: Η ΑΝΑΒΙΩΣΙΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΜΑΣ ΔΥΝΑΜΕΩΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΝ. τεύχος 502.. Από αριστερά προς τα δεξιά: Τσαούσης της συνοικίας του Γιλατά .D. (12) Κ. 1982. αντικρίζει τη μικρή πολιτεία που τον «ταξι­ δεύει» σε άλλους καιρούς. Π απαρρηγόπουλος: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ. Ομως η Υδρα έχει παραμείνει σχεδόν όπως ήταν τότε.Ε. καλλιοντζής. (15) Ιωάννης Λουκάς.Ν. Εκδόσεις Γαλαξίας.: ΤΥΠΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΛΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ. (6) Τρύφ. Πλοίαρχος Β. Α&ήνα 1979. Εκδοσις Ιστορικής Υπηρεσίας Β. Ναύαρχος ε. Ν. Ν. καθηγητής του Πανεπιστημίου Θ εσσαλονίκης: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ. Αθήνα 1960. (16) Αντώνιος Ανδρ. Κωνσταντινίδης. «Ναυτική Ελλάς».. τα μάτια της ψυχής. περνώντας από τον Πόρο και αφήνοντας δεξιά του την πελοποννησιακή ακτογραμμή. Α. Αθήνα 1969. Εκδοσις εργαστηρίου γραφικών τεχνών Φρίξου Μ πούκουρη Ο.Η δημιουργία του Ελληνικού Επαναστατικού Στόλου το 1821 33 με ξένο προς το παραδοσιακό ύφος ρυθμό. (17)Αρρια Κλωντιά: ΚΑΣΟΣ ΕΝΑ ΑΔΙΚΗΜΕΝΟ ΝΗΣΙ. (14) Μιχαήλ Δ. Ελληνας «λεβέντης».. Μ ιαούλης: ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΥΔΡΑΣ.: ΤΟ ΝΑΥΤΙΚΟ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. Αν κάποιος πά­ ρει το πλοίο της γραμμής του Αργοσαρωνικού. Εκδοση Ιστορικής Υπηρεσίας Β. τεύχος 480.. ναύτης. (7) Κ. καθηγητής: Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ. Θεσσαλονίκη 19681988. Γάλλος Ναύαρχος: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ 18211833. Αθήνα 1861 (επανέκδοση Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος. Αναργύρου: ΤΑ ΣΠΕΤΣΙΩΤΙΚΑ. (3) Ανάργυρος Ανδρέου X.). Ν οέμβριοςΔεκέμβριος 1996. Σεπτέμβριος 1997. τον Τρινήσιο Στόλο με ανοιγμένα τα κάτασπρα πανιά να βγαίνει από το γραφικό λιμανάκι και να τραβάει κατά τον βοριά για να συναντήσει τον «άπιστο».: Η ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΔΥΝΑΜΙΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ. τεύχος 13. με αποτέλεσμα να μην υπάρχει καλή οπτική σύνδεση με το παρελθόν. Π. (5) Αντώνιος Λιγνός. Αρχιπλοίαρχος Π. E. (4)Σπύρος Μ ελάς: Ο ΝΑΥΑΡΧΟΣ ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Αλεξανδρή. Εκδόσεις Μ πάυρον. Εκδοση Ιστορικής Υπηρεσίας Β. . Ν. «Στρατιωτική Ιστορία». Εκδοση του συγγραφέως. Η ΥΔΡΑ ΚΑΙ ΤΟ 1821. (2) Μάριος Σίμψας. Εκδοση Γ. τον και­ ρό του Μεγάλου Ξεσηκωμού. Βακαλόπουλος. Jurien de la Graviere. Ν. (13) Απόστολος Ε. Σπανός. Αθήνα 1967. Ναυτική Επιθεώρηση». Αθήνα 1988. μουσουλμάνος «λεβέντης» (κατά τον M ahm ut Shevket Pasha. Μ άρτιοςΑπρίλιος 1993. Και δεν είναι κα­ θόλου δύσκολο ο ταξιδιώτης κλείνοντας τα μάτια να αφ εθεί στο λίκνισμα του καραβιού και το ελαφρύ θαλασσινό αεράκι και να «δει» με τα άλλα μάτια. Εκδοση εφημερίδας «Φωνή της Υδρας». (10) Δημήτριος Γρ. (8) Ανάργυρος Φαγκρίδας: ΑΡΗΣ. ΤΟ ΠΛΟΙΟ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΔΟΞΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΡΑΓΙΚΗ ΚΑΤΑΛΗΞΗ. Ν. «Ναυτική Επιθεώρηση». Σ ημαιοφόρος Π. Ναύαρχος ε. 1909). Αθήνα 1979). Εκδόσεις ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ. Υδρα 1986.

σε τέτο ιο μάλιστα βαθμό ώστε κληρικοί ετίθεντο επικεφαλής εξεγέρσεων χρησιμοποιώντας ως σημαίες τα ιερά λάβαρα των εκκλη­ σιών τους.ά. γεγονός φυσιολο­ γικό εφόσον δεν υπήρχε ενιαία κρατική υπόσταση για να επιβάλλει ένα κοινό έμβλημα. Οι περισσότερες σημαίες είχαν μερικά κοινά χαρα­ κτηριστικά (βυζαντινή πορφύρα. Πολύ γρήγορα ο σταυρός επιβλήθηκε ως θρησκευτικό και πολι­ τικό έμβλημα του υποταγμένου έθνους.). αυτο­ σχέδια επινόηση του κάθε αρχηγού. Το παραπέτασμα τη ς ωραίας πύλης το υ ναού της Μονής τη ς Αγίας Λαύρας. «εν πανίον». Η ημισέληνος έριξε βαριά τη σκιά της στα εδάφη της πάλαι ποτέ κραταιάς Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Ωστόσο δεν κατάφερε να σβήσει από τις αδούλωτες ψυχές των Ελλήνων τον πόθο για ελευθερία. με κυριότερο όλων τον σταυρό επει­ δή η Εκκλησία αποτελούσε τον κυριότερο παράγοντα συσπείρωσης των Ελλήνων επί Τουρκοκρατίας.34 Οι σημαίες της Επανάστασης O l «πνοές» της Ελευθερίας Νίκος Γιαννόπουλος Στις 29 Μαϊου 1453 ο δικέφαλος αετός του Ισ τορικος Κωνσταντίνου Παλαιολόγου υπεστάλη από τα τείχη της Βασιλεύουσας. Α πό την επομένη της Αλωσης της Κωνσταντι­ νούπολης δεν έλειψαν τα επαναστατικά κινή­ ματα του έθνους. Σε όλες αυτές τις εξεγέρ­ σεις υψωνόταν και από μια σημαία. δικέφαλος ή μονοκέφαλος αετός κ. Χρησιμοποιή&ηκε ως σημαία κατά την επίθεση των Καλαβρυτινών επαναστατών εναντίον της τουρκικής φρουράς της πόλης τους. .

.

Ολα τα σκάφη ήταν βαμμένα μαύρα και έτσι τα ονόμασαν «μαύρα καράβια». bandiera). μπαϊράκια (τουρκ. γ ι’ αυτό κατασκεύα­ σαν στόλο αποτελούμενο από 70 μικρά πλοία. Τα φλάμπουρα ήταν κατά κύριο λόγο μονόχρωμα και έφεραν το ση­ μείο του σταυρού. Εθνικό Ιστορικό Μ ουσείο). ο οποίος κρατούσε το Ευαγγέ­ λιο και δέσμη επτά λογχών που συμβόλιζαν τα επτά νησιά της ομόσπονδης πολιτεί­ ας. ενώ στην Πελοπόννησο οι σημαίες έφεραν. Νικοτσάρας. Η σημαία του νέου κρατιδίου ορίστηκε να φέρει σε κυανό βάθος τον κι­ τρινωπό ενετικό φτερωτό λέοντα του Αγίου Μάρκου. Θ. fiammulum). «ο σαυρωτήρ». συνε­ πώς το κοντάρι ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθεί και ως αγχέμαχο ό­ πλο. Η προς τα κάτω απόληξη. Η σημαία της Φιλικής Εταιρείας Η σημαία αυτή κατασκευάστηκε σύμφωνα με τις οδηγίες του επισκόπου Παλαιών Πατρών Γερμανού από λευκό ύφασμα και έφερε τα σύμβολα του εφοδιαστικού των . Σισίνης στην Ηλιδα το 1821 (Αθήνα. Το φθινόπωρο του 1807 πραγματοποιήθηκε στη Σκιάθο συνά­ ντηση πολλών από τους πιο φημισμένους οπλαρχηγούς της ελληνικής επικράτειας (Ιωάννης Σταθάς. Μια προεπαναστατική σημαία που χρήζει ιδιαίτερης μνείας είναι αυτή του θρυλι­ κού «μαύρου στόλου». Τις λόγχες συνέδεε μια ταινία η οποία έφερε τη χρονολογία 1800. 1800) υπό την επικυριαρχία του σουλτάνου. bayrak) ή παντιέρες (ιταλ. Βλαχάβας κ. δίχρωμες ή πολύχρωμες και αποκαλούντο φλάμπουρα (λατ.). Θ. ήταν μυτερή ώστε το κοντάρι να μπορεί να στερεώνεται εύκολα στο έδαφος. κατά κύριο λόγο. Υιοθετήθηκε όταν τα Επτάνησα κατέ­ στησαν αυτόνομα (συνθήκη Κωνσταντινούπολης. Οι ποικίλες επαναστατικές ση­ μαίες ήταν συνήθως μονόχρωμες. γαλάζια με λευκό σταυρό στη μέση.36 M m Η σημαία μ ε τα σύμβολα της Φιλικής Ε ταιρ εία ς που ύψωσε ο Γ.ά. Η πρώτη επίσημη και αναγνωρισμένη από όλα τα κράτη σημαία ελληνικής πολι­ τείας ήταν αυτή της Επτανήσου Πολιτείας. έτος ίδρυσης του κράτους. Σε όλα αναρτήθηκε η μελλοντική σημαία του κράτους. χρησιμοποιού­ ντο δε κυρίως σε εορταστικές εκ­ δηλώσεις. Κολοκοτρώνης. Ο τύπος σημαίας με απεικόνιση αετού (μονοκέφαλου ή δικέφαλου) και σταυρού φαίνεται πως κυριάρχησε στον κυρίως ελλαδικό κορμό (Στερεά Ελλάδα). η απόληξη του οποίου σχημάτιζε λόγχη. Αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν κοινές επιχειρήσεις εναντίον των Τούρκων. ακριβώς όπως τα αρχαία ελ­ ληνικά δόρατα. Τα τρία αυτά είδη σημαιών φέρονταν σε κοντάρι που κατέληγε σε σιδερένιο σταυρό. παραστάσεις Αγίων (με επικρατέ­ στερους τον Αγιο Γεώργιο και τον Αγιο Δημήτριο) και σταυρό σε συνδυασμό με θρη­ σκευτικές ή άλλες ρήσεις. ενώ οι παντιέρες και τα μπαϊράκια είχαν χρήση ως πολεμι­ κές σημαίες.

Εθνικό Ιστορικό Μ ουσείο).. Εκδόσεις Κ ατασ τήματα «Ηλίας Κοκκώνης». Ο φοίνικας είναι μυθολογικό πτηνό της Αραβίας. Καρμπο. . άσπρον και κόκκινον. δηλαδή τον ιερό δεσμό με τις 16 στήλες. Το εμεταχειρίζοντο οι προπάτο:έ ς μας ως ένδυμα πολέμου.ερέων της Φιλικής Εταιρείας. αναπαράσταση). Τη σημαία αυ­ τή ύψωσε το 1821 ο Σισίνης στην Ηλιδα. τα δε μπαϊράκια και παντιέρες είναι τρίχρωμα.κόκκινο σημαίνει τον υπέρ πατρίδος και ε­ λευθερίας ημών θάνατον».Το κόκκινον σημαίνει την αυτοκρατορικήν “ ορφύραν και αυτεξουσιότητα του ελληνικού λαού.). Η Α1Εθνοσυνέλευση την κατάργησε με την “ ρόφαση πως έπρεπε να αποδειχθεί στα μέλη της Ιερής Συμμαχίας ότι οι επαναστατημένοι Ελληνες δεν είχαν καμία σχέση με • οινωνικοανατρεπτικές μυστικές εταιρείες (Ιακωβίνοι. Παειστάνεται δε ως αετός με ερυθρόχρυσα φτερά και υπήρχε η αντίληψη ότι ξαναγεν. Η σημαία του Ιωάννη Σ τα θ ά (Ναυτικό Μ ουσείο Ελλάδος. Η χρήση της όμως ήταν εΕαιρετικά σύντομη. Σήματα-Εμβλήματα». Η σημαία των αδελφών Υψηλάντη Στο «Πολίτευμα» του εθνομάρτυρα Ρήγα Φεραίου γίνεται α■αφορά στην ιδεώδη σημαία της εθνεγερσίας: «Η σημαία όπου 5άνετε εις τα μπαϊράκια και παντιέρες της Ελληνικής Δημοκρα­ τίας είναι εν ρόπαλον του Ηρακλέως με τρείς σταυρούς επάνω..ά. Αθήνα. κατασκεύαζε φωλιά από αρωματικά ξύλα τα οποία άναβαν από τις ακτίνες του Πανομοιότυπο της επ αναστατικής σημαίας το υ Ανδρέα Λόντου (Αθήνα.ιόταν από τα λείψανά του.άσπρο . με τη διαφορά ότι το ρόπαλο του Ηρακλή αντικαταστάθηκε από την εικόνα των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης με τον σταυρό και τις λέξεις «Εν τούτω Νίκα» και τον φοίνικα με το ρητό «Εκ της Κόνεώς μου Αναγενώμαι» από την άλλη πλευρά.. θέλοντες να μη φαίνονται οι πληγαί όπου έτρεχε το αί-α. κόκκινο σταυρό περιβαλλόμενο από στεφάνι κλαδιών ε­ λιάς και εκατέρωθεν του σταυρού δύο λογχοφόρες σημαίες με τα αρχικά «ΗΕΑ-ΗΘΣ» (Ή Ελευθερία ή Θάνατος). από μαύρον.37 Οι σημαίες της Επανάστασης Οι δύο όψεις τη ς σημαίας των αδελφών Υψηλάντη Ελληνικές Σ ημ αίες. Ζούσε 500 χρόνια και όταν διαισθανόταν τον θάνατό του. Το μαύρο . άροι κ. . Αυτή την τρίχρωμη σημαία ύψωσε στις 28 Φεβρουάριου 1821 στο Ιάσιο της Μολ­ δαβίας ο Αλέξανδρος Υψηλάντης. Το άσπρον σημαίνει την αθωότητα της δικαίας "μών αφορμής κατά της τυραννίας και το μαύρον το θάνατο στο βωμό της ελευθε:ία ς και της πατρίδος. 1997). δια να μη δειλιώσιν σι στρατιώται.

τις οικογενειακές παρα­ δόσεις και τη θρησκευτική του ευλάβεια. στο γνωστό χαρακτικό του Λουί Ντυπρέ (1825). τις ιστορικές γνώσεις. Τη σημαία με την επιγραφή «Τούτω Νίκα» φαίνεται να υψώνει ο αγωνιστής Νικόλαος Μητρόπουλος στο φρούριο των Σα­ Ο Νικόλαος Μ ητρόπουλος υψώνει τη σημαία μ ε την επιγραφή «Τούτω Νίκα» στο φρούριο των Σαλώνων (Παρίσι. λώνων στις 27 Μαρτίου 1821.Πατρίς-Δόξα-Ευτυχία». Εθνική Βιβλιοθήκη). από το άλλο μέ­ ρος τον Σταυρόν εις ένα στέφανον από δάφνας και κάτωθεν αυτού την επιγραφήν Εν τού­ τω τω σημείω νίκα». Πολλές φορές αντί για σημαία οι οπλαρχηγοί χρησιμοποιούσαν τους κεφα­ λόδεσμους των γυναικών τους. καιόμενον. Στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο εκτίθ ετα ι μια επίστεψη κο­ ντού σημαίας Ιερού Λόχου με τις αναγραφές «Πίστις. με τον αόρατον ακτι­ νοβολούντο οφθαλμόν. σύμφωνα με τη φαντασία καθενός αρχηγού. με βάση το μίσος που είχε κατά των Τούρκων. μετά της επιγραφής "Εκ της στάκτης αναγεννώμαι". Υπό αυτή τη σημαία πολέμησε και θυσιάστηκε ο Ιερός Λόχος στο Δραγατσάνι και με αυτήν έγινε ολοκαύτωμα στη Μονή του Σέκου ο ο­ πλαρχηγός Γεωργάκης Ολύμπιος. Η σημαία αυτή ευλογήθηκε στην πλατεία Αγίου Γεωργίου στις 24 Μαρτίου από τον Παλαιών Πατρών Γερ- . που στέκεται πάνω σε ανεστραμμένη ημισέληνο. το οποίο αμέσως αναγεννιόταν από τη στάχτη του. Μια παραλλα­ γή της τρίχρωμης σημαίας είχε προταθεί από τον Νικόλαο Υψηλάντη (σύμφωνα με άλλες πη­ γές από τον Δημήτριο Υψηλάντη) και άλλα μέ­ λη της Φιλικής Εταιρείας: «Αι της ξηράς σημαίαι να παριστένωσιν ενταυτώ από τι εν μέρος τον Φοίνικα. Ολοι σχεδόν προσπαθούσαν να φέρει η σημαία τον σταυρό. Οι επαναστατικές σημαίες στον ελληνικό χώρο Στην Ελλάδα στις αρχές της Επανάστασης του 1821 εμφανίστηκαν πολλές σημαί­ ες με διάφορες παραστάσεις. Ο συμβολισμός που θέλησαν να δώσουν οι αδελφοί Υψηλάντη ήταν προφανής: όπως ο φοίνικας έτσι και το έθνος θα ξαναγεννιόταν ύστερα από 400 χρόνια δυσβάστακτης σκλα­ βιάς μέσα από τις φλόγες της Επανάστασης. μερικοί δε προσέθεταν και την κουκουβάγια (γλαύκα) για να πετύχουν τη σύνδεση με το αρχαίο ελληνικό παρελθόν (πτηνό το οποίο συνόδευε τη θεά Αθηνά) και να συμβολίσουν τη φρόνηση με την οποία έπρεπε να διεξαχθεί ο Αγώνας.38 ηλίου και καίγονταν μαζί με το πτηνό. Η σημαία του Ανδρέα Λόντου Στις 21 Μαρτίου 1821 ο πρόκριτος Ανδρέας Λόντος χρησιμοποίησε κατά την εξέ­ γερση της Πάτρας μια ερυθρή σημαία με μαύρο σταυρό μόνο από τη μια πλευρά (η επιλογή των χρωμάτων πιθανώς ήταν δάνειο από τους Ευρωπαίους επαναστάτες της εποχής). δίνοντας έτσι και μια ρομαντική διάσταση στον αγώ­ να τους.

μέσα σε ένα παραλήρημα ενθουσιασμού των κατοίκων της πόλης. το τοποθέ- . Τούρκοι εξαπατήθηκαν λόγω του ερυθρού της χρώματος και πίστεψαν πως έσπευδαν σε βοή­ θεια συμπατριώτες τους. αντίγραφο).Οι σημαίες της Επανάστασης 39 Πίνακας του Π έτερ ψον Ες μ ε θ έμ α την άλωση της Τριπολιτσάς από τους Ελληνες. Μ ουσείο Μπενάκη. Για την ίδια αναφέρεται ότι μόλις την είδαν οι. μανό. οχυρωμένοι στο φρούριο των Πατρών. Αν δ εχ θ ο ύ μ ε ως γεγονός τη συνεργασία του με τον Παπαφλέσσα για την κατασκευή της σημαίας. ο Γερμανός καλλιτέχνης δεν απέδωσε τα σωστά χρώματα (Αθήνα. αφαίρεσαν το χρυσοϋφαντο παραπέτασμα της ωραίας πύ­ λης του ναού. ο Ιωάννης Παπαδόπουλος και ο Βασίλειος με τον Νικόλαο Πετιμεζά. Απεικονίζει τον Παναγιώτη Κεφάλα να υψώνει την ελληνική σημαία στις επ άλξεις του φρουρίου της πόλης. γρήγορα όμως απογοητεύτηκαν. Το λάβαρο της Αγίας Λαύρας Στις 21 Μαρτίου 1821 συγκεντρώθηκαν στη Μονή της Αγίας Λαύρας ο Σωτήρης Θεοχαρόπουλος. το οποίο έφερε την εικόνα της Κοίμησης της Θεοτόκου. ο Νικόλαος Σολιώτης.

. Εθνικό ο Παπαφλέσσας έκοψε ένα κομμάτι από την εσω­ τερική πλευρά του ράσου του και ταυτόχρονα ζήτησε από τον οπλαρχηγό Παναγιώ­ τη Κεφάλα να σχίσει δύο λωρίδες από τη λευκή του φουστανέλα. επιτυγχάνοντας την παρά­ δοσή της μετά από συμπλοκή 24 ωρών. σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του ιστορικού Ιω­ άννη Φιλήμονα. Αυτή αποτέλεσε το πρώτο σχέδιο της επίσημης σημαίας του ελληνικού κράτους μετά την απελευθέρωση. θεσσαλικές και θρακικές σημαίες Κατά την εξέγερση της Νάουσας. υψώθηκε σημαία με τον αναγεννώμενο φοίνικα και την επιγραφή «Εν Τούτω Νίκα» από τη μια πλευρά και την επιγραφή «Μάχου Υπέρ Πίστεως καί Πατρίδος» από την άλλη. Μακεδονικές. μόνον σημειώσας επί τούτων έμβλημα τον Σταυρόν». αναφέροντας πως η γενναιότητα του κλεφταρματολού στήριξε τις ελπίδες της στη χριστιανική πίστη. το 1822. η οποία ήταν λευκή και έφερε κόκκινο σταυρό στο κέντρο πλαισιωμέ­ νο από τέσσερις μικρότερους σταυρούς ιδίου χρώματος. ο οποίος κήρυξε την Επανάσταση στις Καρυές του Αγίου Ορους. Ιστορικό Μ ουσείο). Ο Εμμανουήλ Παπάς των Σερρών. Στα μέσα Ιουλίου 1826 οι πρόσφυγες στο Ναύπλιο Μακεδόνες. ο οπλαρχηγός της Θεσσαλομαγνησίας Μήτρος Λιακόπουλος και ο πρόκριτος της Νάουσας Λογοθέτης Ζαφειράκης χρησιμοποιούσαν λευκή σημαία διακοσμημένη με παράσταση του Αγίου Γεωργίου. Την «εσχημάτισε προχείρως από κοινό ιστό. Στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο σώζεται μια λευκή σημαία με γαλάζιο σταυρό η οποία φέρει την επιγραφή «Σημαία Ελληνική-Νικόλας Τσάμης». στο πρώην τουρκικό δι­ οικητήριο της πόλης. Από τα σωζόμενα τμήματά της δεν προκύπτει ό τι υπήρχε η επιγραφή «Ιησού Χρισ τέ Νίκα» η οποία υπάρχει στις π ερισ σ ότερες αναπαραστάσεις (Αθήνα. Στο χωριό Σαλτίκιοϊ του Εβρου στις 2 Μαϊου 1821 υψώθηκε μια κυανή επαναστα­ τική σημαία με μαύρο σταυρό. κάτω από τις ιαχές των Ελλήνων πολεμιστών. αποτέλεσμα συ­ νεργασίας ενός στρατιώτη και ενός ιερέα. Η ιστοριογραφία των πρώτων μετεπαναστατικών χρόνων έδωσε και μια ρομαντική διάσταση στη σημαία. Η σημαία του Παπαφλέσσα Αμέσως μετά την κατάληψη της Τριπολιτσάς Η σημαία του Πλαπούτα. Η σημαία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη Ηταν λευκή με κυανό σταυρό στο κέντρο. Με αυτά τα κομμά­ τια ύφασμα κατασκευάστηκε μια αυτοσχέδια σημαία (γαλάζια με λευκό σταυρό) η ο­ ποία υψώθηκε.40 τησαν σε ένα κοντάρι και επιτέθηκαν επικεφα­ λής 500 ανδρών εναντίον της τουρκικής φρου­ ράς των Καλαβρύτων. Πανομοιότυπη σημαία χρησιμοποίησαν και οι επανα­ στάτες στη Σαμοθράκη. κόρη του θρυλικού κλέφτη του Μόριά Ζαχαρία Μπαρμπιτσιώτη. Θεσσαλοί και Θράκες αγωνιστές σχημάτισαν ένα ένοπλο σώμα με δική του σημαία (λευκή με γαλά­ ζιο σταυρό) στην οποία ήταν γραμμένες οι λέξεις «Μακεδονο-Θετταλο-Θρακικόν». Στη Θεσσαλομαγνησία κυριαρχούσε η σημαία του τοπικού επαναστατικού ηγέτη Ανθιμου Γαζή. Ιδια σημαία ύψωσε και η Αικατε­ ρίνη Ζαχαριά.

Η σημαία των Κυπρίων αγωνιστών Τον Απρίλιο του 1821 κατέφθασε στην Αθήνα ένα ένοπλο σώμα αποτελούμενο από 132 Κύπριους αγωνιστές προκειμένου να συμμετάσχει στην πολιορκία της Ακρόπολης. 1992). Οι φημισμένοι οπλαρχηγοί της Πελοποννήσου Βαρβιτσιώτες ύψωσαν σημαία με τα χρώματα του Υψηλάντη αλλά με γαλάζιο σταυρό στο κέντρο. Ο Αθανάσιος Διάκος προσέθεσε και την επιγρα­ φή «Ελευθερία ή Θάνατος». Οι τρεις συνοικίες της Λιβαδειάς είχαν διαφορετικές σημαίες! Η πρώτη με την Παναγία. Αλλες επαναστατικές σημαίες Με την έναρξη της Επανάστασης πολλοί ύψωσαν λευκές σημαίες με κόκκινο σταυρό. η δεύτερη με τον Αγιο Γεώργιο και η τρίτη με τον Αγιο Δημήτριο.Ol σημαίες της Επανάστασης Η σημαία των Κυπρίων αγωνιστών. Ο αγώνας τους πιθανότατα διεξήχθη υπό μια λευκή σημαία με γαλάζιο σταυρό η οποία έφερε την επιγραφή «Σημέα Εληνηκί-Πάτρης Κύπρου» και σήμερα εκτίθετα ι στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο. το Εθνόσημο και η Σφ ραγίδα της Ελληνικής Δη μοκ ρα τία ς του Ρήγα». ο φημισμένος Θεσσαλός οπλαρχηγός Μήτρος Λιακόπουλος. Αθήνα. «Η Σημαία. όπως οι Καλαρρυτηνοί της Ηπείρου και ο προαναφερθείς Ανθιμος Γαζής στις Μηλιές του Πηλίου (7-5-1821). μια από τις ε λ ά χ ισ τ ε ς σ ω ζό μ εν ες της εποχής εκείνης (Αθήνα. . όπως ο Εμμανουήλ Παπάς. Αλλοι ύψωσαν λευκές με τον Αγιο Γεώργιο. Εθνικό Ιστορικό Μ ουσείο). ο Γάτσος και πολλοί άλλοι αγωνιστές. Η σημαία του Δημητρίου Πλαπούτα ήταν λευκή με γαλάζιο σταυρό. Στις τέσσερις γωνίες (σύμφωνα με Η τρίχρωμη σημαία του Ρήγα σε χειρόγραφ ο του 1807 (Λέανδρος Βρανούσης.

το άγρυπνο μάτι του Δημι­ ουργού). Η σημαία των επαναστατών από τα περίχωρα της Αθήνας είχε δύο όψεις.42 Α ρισ τερά: Η σημαία των επαναστατών από τα περίχωρα της Α θήνας (Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Αχαρνών. με τη διαφορά ότι πάνω από τον σταυρό υπήρχε η σπαρτιατική προσταγή «Ή Ταν ή Επί Τας» και κάτω από αυτόν η επιγραφή «Νίκη ή Θάνατος» (υπάρχει διχογνωμία μεταξύ των ερευνητών ως προς το κατά πό­ σον οι επιγραφές αυτές είναι σύγχρονες της σημαίας ή αποτελούν μεταγενέστερες προσθήκες). . Αρχικά χρησιμοποιήθηκε κατά τον πόλε­ μο εναντίον του Αλή πασά και αργότερα στο Μεσολόγγι. Αθήνα. Παρόμοια ήταν και η σημαία των Μανιατών επαναστατών. Ο Μάρκος Μπότσαρης είχε λευκή σημαία με κυανό σταυρό πλαισιωμένο από δάφνη (σύμφωνα με άλλες πηγές η σημαία έφερε επίσης την εικόνα του Αγίου Γεωρ­ γίου και την επιγραφή «Ελευθερία-Θρησκεία-Πατρίς»). η ο­ ποία χρησιμοποιήθηκε κατά την πολιορκία του Μυστρά. Η αριστοκρατική οικογένεια των Καλλέργηδων από την Κρήτη. Η οικογένεια των Μποτσαραίων δ ιέθ ετε και μια σημαία. όσες και οι στήλες στα σύμβολα της Φιλικής Εταιρείας. Νότη Μπότσαρη. στην οικογέ­ νεια Μπότσαρη. δώρο από την αυτοκράτειρα της Ρωσίας Μεγάλη Αικατερίνη. Είναι λευκή. με τον Αγιο Γε­ ώργιο στο κέντρο και τον προφήτη Ηλία στο άνω δεξιό μέρος. Το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο δ ια θέτει ακόμα τη σημαία του Ηλία Μπισμπίνη. Κατά τη διάρκεια της Εξό­ δου πέρασε στα χέρια του Κίτσου Τζαβέλλα. η οποία αντλούσε την καταγωγή της από τον αυτοκράτορα Νικηφόρο Φωκά. εννέα παράλληλες κυανές και λευκές γραμμές με λευκό σταυρό σε γαλάζιο επίπεδο στην πάνω αριστερή γωνία και με την επιγραφή «Εν Τούτω Νίκα» (σύμφωνα με άλλες πηγές στη σημαία υπήρχε και η απεικόνιση ενός αετού). ο οποίος βλέπει και στηρίζει τον δίκαιο αγώ­ να των Ελλήνων) και την προτροπή της Σπαρτιάτισσας μητέρας: «Ή Ταν ή Επί Τας». μια άποψη) ήταν γραμμένα τα γράμματα «ΙΧΝΚ» (Ιησού Χριστέ Νίκα). Σή μ α τα Εμβλήματα». τ. αναπαράσταση). 1997). Εκδόσεις Κα τα σ τή μα τα «Ηλίας Κοκκώνης». Η μια ή­ ταν λευκή με κόκκινο σταυρό στη μέση. Η άλλη πλευρά είχε 16 κόκκινες ταινίες. Δ εξιά : Αναπαράσταση της σημαίας του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη («Ελληνικές Σημ αίες. τελικά. Αυτή ήταν κατασκευασμένη από μετάξι σε χρώμα κίτρινο και κεντημένη με κόκκινη μεταξωτή κλωστή. επιπλέον δε περιέχει διάφορες αλληγορικές παραστάσεις και σύμβολα (π. Σήμερα η ιστορική αυτή σημαία ανήκει στον πρέσβυ ε. μια κουκουβάγια στο πάνω αριστερό μέρος. Το 1832 κάτοχός της έγινε ο Κώστας Βεϊκος και το 1850 επεστράφη στον Τζαβέλλα για να καταλήξει.χ. δύο μάτια (προφανώς του Δημιουργού. χρησιμοποίησε ως σημαία το οικόσημό της. με αμφιπρόσωπη παρά­ σταση των Αγίων Γεωργίου και Δημητρίου.

43

Οι σημαίες της Επανάστασης
Πανομοιότυπο της

ΕΝ ΤΟΥΤΩ

σημαίας της
οικογένειας
Καλλέργη
(«Ελληνικές Σημ αίες,
Σ ήματα-Εμβλήματα»,
Εκδόσεις
Κ ατασ τήματα
«Ηλίας Κοκκώνης»,
Αθήνα, 1997).

Η σημαία τη ς Υδρας με τα αλληγορικά της σύμβολα. Κύριο
στοιχείο είναι ο σταυρός, σύμβολο πίστης και Ο ρθοδοξία ς. Ο
σταυρός πατά θ ρ ια μ β ευ τικά την ανεστραμμένη ημισέληνο
συμβολίζοντας την υπεροχή το υ Χριστιανισμού και την πτώση
του Ισλαμισμού. Το π αράγγελμα της Σπαρτιάτισσας μ η τέρ α ς « Ή
Ταν ή Επί Τας» σ υμβολίζει την αποφ ασιστικότητα των Ελλήνων
επαναστατών. Η σημαία μ ε την κεφ αλή του Θ εμιστοκλή (δεξιά )
υπ ενθυμίζει θ ρ ια μ β ευ τικ έ ς νίκες των αρχαίων προγόνων. Η άγκυρα
(αριστερά) είναι σύμβολο ελπίδας και νικηφόρων εκβάσεων στις
ναυμαχίες του υδραϊκού στόλου. Το φίδι που τυ λ ίγ ετα ι στην
άγκυρα είναι σύμβολο της δύναμης το υ ελληνικού έθν ο υ ς, ενώ το
περισ τέρι συμβολίζει τη μελλοντική ειρήνη και την ελ ε υ θ ε ρ ία του Γένους.
Ολο το παραπάνω σύνολο κ α το π τεύ ει ο ο φ θα λμός της Θ είας Πρόνοιας, ο οποίος αναγνω ρίζει το δίκαιο του
ελληνικού αγώνα. Το κυανό χρώμα της σημαίας σ υμβολίζει τη θάλασσα που είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη μ ε τη
ζωή των Υδραίων, ενώ το κόκκινο πλαίσιο που π εριβάλλει το σύνολο είναι προφανώς δάνειο από τα φ ιλ ελ εύ θ ερ α
επαναστατικά κινήματα της Ιτα λία ς και της Ισπανίας (Υδρα, Ιστορικό Μ ουσείο-Α ρχείο Υδρας, αναπαράσταση).

Η σημαία της Διοίκησης Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος
Στις 19 Ιανουαρίου 1822, με τη σύσταση της Διοίκησης Ανατολικής Χέρσου Ελλά­
δος, καθιερώθηκε σημαία που έφερε τρεις κάθετες γραμμές (πράσινη, λευκή, μαύ­
ρη) και τρεις αλληγορικές παραστάσεις: τον σταυρό (πίστη και ελπίδα για επιτυχή
κατάληξη του δίκαιου Αγώνα), τη φλεγόμενη καρδιά (αγνότητα του σκοπού της Επα­
νάστασης και φλόγα για την ελευθερία) και την άγκυρα (σταθερότητα στον επιδιωκόμενο σκοπό και απόφαση για θυσία).

Ναυτικές σημαίες
Τα ελληνικά πλοία πριν από την Επανάσταση του 1821 έπλεαν κυρίως με την οθω­
μανική παντιέρα, που ήταν διαφορετική από εκείνες των τουρκικών εμπορικών σκα­
φών οι οποίες έφεραν τρεις οριζόντιες ταινίες (κόκκινη, πράσινη, κόκκινη). Η πα­
ντιέρα αυτή αποτελείτο από τρεις οριζόντιες ταινίες, μια κόκκινη πλαισιωμένη από
δύο γαλάζιες. Συχνά στο μέσο υπήρχε απεικόνιση προστάτη Αγίου. Ωστόσο σε υδα-

44

Επαναστατική σημαία των Σπετσών
(Αθήνα, Εθνικό Ισ τορικό Μ ουσείο).

τογραφίες του Γάλλου θαλασσογράφου Ρου (τέλη 18ου αιώ­
να) η σημαία φαίνεται να έχει πάνω και κάτω κόκκινο χρώμα
και στο κέντρο λευκό. Εκτός από την οθωμανική τα ελληνικά
πλοία είχαν κατά καιρούς χρησιμοποιήσει και ξένες σημαίες.
Αξια μνείας είναι η συνθήκη του Κιουτσούκ Καίναρτζή (1774),
η οποία επέτρεψε στους Ελληνες ναυτικούς να ταξιδεύουν
υπό ρωσική σημαία, με συνέπεια την εμπορική τους κυριαρ­
χία στη Μεσόγειο. Οι «ρούσικες πανδιέρες» που κυμάτιζαν
στα ελληνικά πλοία παρουσιάζονται με χρωματική ποικιλία.

Οι περισσότερες είχαν τρεις οριζόντιες ταινίες, λευκή, γα­
λάζια και κόκκινη.
Από τα ναυτικά νησιά οι Σπέτσες πρώτες ύψωσαν τη ση­
μαία της Επανάστασης στις 26 Μαρτίου 1821. Η οημαία τους
ήταν λευκή με κόκκινο πλαίσιο, το οποίο οδηγεί τη σκέψη
του θεατή στις επαναστάσεις των φιλελεύθερων λαών. Στο
μέσο είχε ανεστραμμένη ημισέληνο (σύμβολο του Ισλάμ) και
σταυρό από πάνω της, αναδεικνύοντας την υπεροχή του
Χριστιανισμού και την πτώση του Ισλαμισμού. Στο δεξιό
του σταυρού υπήρχε όρθια άγκυρα (σύμβολο ελπίδας και
νικηφόρων εκβάσεων στις ναυμαχίες του σπετσιώτικου
στόλου) στην οποία ήταν τυλιγμένο ένα φίδι (σύμβολο της
δύναμης του ελληνικού έθνους) του οποίου τη γλώσσα τσι­
Επαναστατική σημαία των Ψαρών (Αθήνα,
Εθνικό Ιστορικό Μ ουσείο).
μπούσε μια κουκουβάγια (η φρόνηση με την οποία έπρεπε
να διεξαχθεί ο Αγώνας, σύμφωνα με μια άλλη άποψη η κου­
κουβάγια, η οποία συμβολίζει τους Ελληνες, τρώει τη
γλώσσα του φιδιού, το οποίο με τη σειρά του συμβολίζει
τους Τούρκους). Στην αριστερή πλευρά υπήρχε μια λόγχη
(στοιχείο σύνδεσης με τις ένδοξες μάχες των αρχαίων
Ελλήνων), ενώ ένθεν και ένθεν του σταυρού υπήρχαν οι
λέξεις «Ελευθερία ή Θάνατος». Ολα τα προαναφερθέντα
σύμβολα ήταν κόκκινου χρώματος.
Στις 2 Απριλίου σπετσιώτικα πλοία κατέφθασαν στο λι­
μάνι της Υδρας για να εξεγείρουν και τους Υδραίους, οι ο­
ποίοι μόλις είδαν τη νέα σημαία τη δέχθηκαν με ενθουσια­
σμό και κατασκεύασαν μια παρόμοια, παρά τις αντιρρή­
σεις μερικών οι οποίοι δεν ήθελαν να υιοθετήσουν το έμ­
βλημα ενός «ανταγωνιστικού» νησιού.
Σχεδόν πανομοιότυπη με τη σημαία των Σπετσών ήταν και η σημαία των Φαρών.
Μετά την ολοκληρωτική καταστροφή του νησιού οι εναπομείναντες Ψαριανοί ντύ­
θηκαν στα μαύρα σε ένδειξη πένθους, έβαψαν μαύρα τα πλοία τους, ύψωσαν σε αυ­
τά σημαία ίδιου χρώματος και συνέχισαν τον αγώνα για την ελευθερία.
Στις 17 Απριλίου 1821 υψώθηκε στο Βαθύ της Σάμου η επαναστατική σημαία του
νησιού, παρόμοια με αυτές των τριών ναυτικών νησιών με τη διαφορά ότι απούσια­
ζαν το φίδι και η κουκουβάγια.
Στις 8 Μαϊου 1821 υψώθηκε στο Καρλόβασι από τον Λυκούργο Λογοθέτη μια ση­
μαία η οποία παρουσίαζε τον σταυρό να πατά την ημισέληνο και να είναι πλαισιωμέ­
νος από δύο λόγχες. Από κάτω ακριβώς παρουσιαζόταν ένας μονοκέφαλος αετός ο
οποίος κατέτρωγε ένα φίδι. Η σημαία έφερε τα αρχικά της Φιλικής Εταιρείας «ΗΕΑΗΘΣ». Επιπλέον οι Σαμιώτες χρησιμοποιούσαν και τη σημαία της τοπικής διοίκησης,

45

Οι σημαίες της Επανάστασης
Οι αλλεπάλληλες

ελληνικές νίκες στην
Πελοπόννησο κατά
τον πρώτο χρόνο της
Επανάστασης
π ρο κάλεσανμεγάλη
εντύπωση στην
Ευρώπη. Αυτή η
έγχρω μη γαλλική
λιθογραφ ία
απεικονίζει τους
Ελληνες ως τακτικό
στρα τό να τρέπ ουν σε
ά τα κτη φυγή τους
Τούρκους. Οι σημαίες
που κρατούν
θυ μίζο υν έντονα
Σ τα υρ ο φ ό ρ ου ς
(Αθήνα, Γεννάδειος
Β ιβλιοθήκη).

που ήταν όμοια με αυτή της Φιλικής Εταιρείας.
Στη νήσο Μεγίστη (Καστελόριζο) υψώθηκε μια κυανόλευκη σημαία η οποία περι­
είχε ένα σύμπλεγμα το οποίο αποτελείτο από μια καρδιά, έναν σταυρό και ένα ξίφος
που κατέληγε σε άγκυρα. Η καρδιά συμβόλιζε την αγάπη, η άγκυρα την ελπίδα και ο
σταυρός την πίστη.
Μερικοί ναυμάχοι του 1821 εκτός από τη σημαία του τόπου καταγωγής τους ύ­
ψωσαν και προσωπικές παντιέρες, όπως π.χ. η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, η σημαία
της οποίας ήταν κυανή με ερυθρό πλαίσιο και έφερε παράσταση μονοκέφαλου αε­
τού ο οποίος κρατούσε στα νύχια του μια άγκυρα. Σε μικρότερη κλίμακα από τον α­
ετό απεικονιζόταν και ο αναγεννώμενος φοίνικας. Ο Ανδρέας Μιαούλης δ ιέθ ετε
λευκή σημαία με κίτρινο σταυρό στη μέση, πάνω στον οποίο αναγραφόταν «Ελευθε­
ρία ή Θάνατος» και η χρονολογία 1821. Το δεξί άνω άκρο της σημαίας ήταν κυανό με
έναν κόκκινο σταυρό στη μέση και δύο λευκές λωρίδες σε σχήμα X. Ο Κωνσταντίνος
Κανάρης πιθανώς κάποια περίοδο χρησιμοποίησε μια λευκή σημαία με δύο κυανές
οριζόντιες λωρίδες και λευκό σταυρό σε γαλάζιο βάθος.

Η καθιέρωση της εθνικής σημαίας
Την 1η Ιανουαρίου 1822 συνήλθε στην Πιάδα της Επιδαύρου η Α1Εθνοσυνέλευ­
ση. Ανάμεσα στα πολλά που συζητήθηκαν τέθηκε και το ζήτημα της καθιέρωσης ενι­
αίας επαναστατικής σημαίας, ώστε να σταματήσει η σύγχυση που επικρατούσε μέ­
χρι τότε από την εμφάνιση δεκάδων σημαιών. Με το ΡΔ1άρθρο του Προσωρινού Πο­
λιτεύματος της Ελλάδας ορίστηκε η ενιαία σημαία να συμβολίζει «την Πάρεδρον
του Θεού Σοφίαν, την Ελευθερίαν και την Πατρίδα» και καθιερώθηκε να φέρει ως
σύμβολο τον σταυρό και ως χρώματα το κυανό και το λευκό. Στις 15 Μαρτίου 1822
στην Κόρινθο το Εκτελεστικό Σώμα με το Διάταγμα 540 προσδιόρισε τις λεπτομέρει­
ες της παραπάνω απόφασης. Η σημαία «των κατά γην δυνάμεων» θα ήταν τετράγω­
νη, κυανού χρώματος, με έναν λευκό σταυρό στη μέση. Η ναυτική σημαία διακρινό-

Η πολεμική διαιρέθηκε σε εννέα οριζόντια παραλλη­ λόγραμμα. τις οποίες διατήρησε στο οικόσημό της και στη σημαία της η οικογένεια των Καλλέργηδων πιστεύοντας ότι αντλούσε την καταγωγή της από τον εν λόγω αυτοκράτορα. την μέχρι σήμερον πολεμικήν». • Τα χρώματα είναι ο συνδυασμός της κυανής ναυτικής βράκας και της λευκής φου­ στανέλας. Στην άνω εσωτερική γωνία της υπήρχε κυανό τετράγωνο με λευκό σταυ­ ρό στη μέση (ήταν όπως ακριβώς η σημε­ ρινή). με συνέπεια να τερματιστεί η σύγχυση λόγω των ποικίλων χρωμάτων και σχημάτων. • Τα χρώματα συμβολίζουν τον ουρανό (κυανό) και τον αφρό των κυμάτων της θά­ λασσας (λευκό). • Τα χρώματα και το σχήμα είναι δανεισμένα από την προαναφερθείσα σημαία του Ιωάννη Σταθά. Οσον αφορά το σκεπτικό της επιλογής των χρωμάτων (λευκού και κυανού).46 ταν σε πολεμική και εμπορική. • Το λευκό χρώμα συμβολίζει την αγνότητα και τον καλό σκοπό των Ελλήνων που επεδίωκαν την ανεξαρτησία. Η παραπάνω διαταγή δεν ε­ φαρμόστηκε καθολικά στην αρχή. Το κυανό χρώμα συμβολίζει τον ουρανό της Ελλάδας. . οι οποίες ακόμη και σήμερα οδηγούν σε διχογνωμία μεταξύ των ιστορικών. Εθνική Βιβλιοθήκη). καθώς προσέκρουσε στο έντονο τοπικιστικό πνεύμα των επαναστατών. Τα παραπάνω ενέκρινε και επι­ κύρωσε και το Πολιτικό Σύνταγμα της Ελλάδας στην Τροιζήνα (Μάιος 1827). Η σημαία που φέρουν π ιθανότατα είναι α π οτέλεσ μα της φαντασίας του καλλιτέχνη (Παρίσι. Βαθμιαία όμως η κυανόλευκη επικράτησε. • Τα συγκεκριμένα χρώματα επελέγησαν από τις κυανόλευκες σημαίες του στρατού του Μεγάλου Αλεξάνδρου ή την κυανόλευκη επίσημη ενδυμασία των Βυζαντινών αξιωματούχων ή από την αυτοκρατορική σημαία των Παλαιολόγων. Συ­ γκεκριμένα υποστηρίχθηκαν οι ακόλουθες απόψεις και εκδοχές (οι περισσότερες αποτελούν ρομαντικές θεωρήσεις και στερούνται αποδεικτικών στοιχείων): • Ο κυανόλευκος συνδυασμός προέρχεται από τα χρώματα του πέπλου της θεάς Αθηνάς. πήρχε λευκό τετράγωνο με κυανό σταυρό στη μέση. Στις 30 Ιουλίου 1828 ο κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας εξέδωσε ένα ψήφισμα σύμφωνα με το οποίο «τα πολεμικά και εμπορικά πλοία της Ελλάδος θέλουν φέρει μιαν και την αυτήν σημαίαν. ορί­ ζοντας να μη μεταχειρίζονται οι Ελληνες άλλες σημαίες τόσο στην ξηρά όσο και στη θάλασσα. την ουράνια δύναμη η οποία βοήθησε τον άνισο αυτό Αγώνα να τελειώ σει ευνοϊκά για το ελληνικό έθνος (αυτή είναι και η επικρατούσα άποψη). Η εμπορική σημαία διαιρέθηκε επί­ σης σε εννέα οριζόντια παραλληλόγραμ­ μα και στην άνω εσωτερική γωνία της υ­ Γερμανική λιθογρ α φ ία οι οποία α πεικονίζει τους Ελληνες να καταλαμβάνουν την Τριπολιτσά. αποκαθιστώντας έτσι μια μεγάλη αδικία σε βάρος του ελληνικού εμπορικού στόλου ο οποίος είχε προσφέ­ ρει πολύτιμες υπηρεσίες κατά τη διάρκεια του Αγώνα της Ανεξαρτησίας. • Οι εννέα κυανές-λευκές οριζόντιες λωρίδες περιέχονταν στην αυτοκρατορική ση­ μαία του Νικηφόρου Φωκά. τις σειρές αυτών και τους συμβολισμούς που επιδιώχθηκαν υπάρχουν ποικίλες από­ ψεις. • Οι εννέα οριζόντιες λωρίδες συμβολίζουν τις εννέα Μούσες.

(10) Κωνσταντίνα Αδαμοπ ούλου-Π αύλου: ΙΣΤΟ ΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ-Μ ΟΥΣΕΙΟ ΥΔΡΑΣ. Εκδοτική Αθηνών. (8) ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΣΗΜ Α ΙΕΣ. άμωμος και αγνός σκοπός των Ελλήνων που μοναδική τους επιδίωξη ήταν η απελευ­ θέρωση και η ανεξαρτησία του έθνους και η απαλλαγή του από την πολύχρονη σκληρή τυραννία. Εκδόσεις «Δ εδ ε μ ά δ η ». Αθήνα 1997. Αθήνα 2001. 19-28 Μ α ρ τίο υ 2003. . Αθήνα 1990. Φ ιλεκπαιδευτική Ε ταιρεία . Σημαία το υ Ανδρέα Μ ιαούλη (Ιστορική και Λαογραψική Ε ταιρεία Αχαρνών.Χ. ΣΗΜΑΤΑ-ΕΜΒΛΗΜΑΤΑ. να αναλάβει και να φέρει σε αίσιο πέρας τον άνισο εκείνο αγώνα. (9) Δ η μ ή τρ η ς Κ.). υποδη­ λώνεται η θεότητα του αγώνα. Εκδόσεις κα τα σ τή μα τα «Ηλίας Κοκκώνης». εκδόσεις ΓΕΣ\ΔΙΣ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (1) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ. τεύ χ ος 143. (6) ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (Εκθεση μ ε υλικό από το Αρχείο Εγγράφων και τις Σ υλλο γές του Εθνικού Ισ τορικού Μ ουσ είου. Αθήνα 1958. Υδρα 1999. • Οι οριζόντιες λωρίδες επιλέχθηκαν με 6άση τα πρό­ τυπα της αμερικανικής σημαίας (πρόκειται για μια άπο­ ψη η οποία δεν στερείται σοβαρότητας). τεύ χος Σ επ τεμβρίου-Ο κτω βρίου 2003.-2000 μ. Α. 25 Σ επ τεμ β ρ ίο υ 2003. Εκδόσεις ΠροσκήνιοΑγγελος Σ ιδ ερ ά το ς . Αθήνα 1997. (4) Διονύσιος Δ . Αθήνα 1995. (3) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ 1821-1997. Φαίνεται ότι η κυανόλευκη κρατά ακόμα καλά κρυμμένα τα μυστικά της. (14) Λέανδρος Βρανούσης: Η ΣΗΜ ΑΙΑ. οι εννέα κυανό­ λευκες ταινίες αντιπροσωπεύουν τις εννέα συλλαβές του "Ελευθερία ή Θάνατος ". σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή. Αθήναι 1979. Εκδοση του Σ ω μ α τείου των Φίλων του Ιστορικού Μ ουσείου-Α ρχείου Υδρας. Με το λευκό υποδηλώνεται ο καθαρός.47 Οι σημαίες της Επανάστασης • Οι παράλληλες επαναλαμβανόμενες λωρίδες συμβο­ λίζουν τη θάλασσα και τους κυματισμούς της. Εκδόσεις Μ έλισσα. μέσω των ο­ ποίων καθιερώθηκε η εν λόγω σημαία. Α γγελής: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΗΜ ΑΙΑ (480 π. αναπαράσταση). Στο βιβλίο με τίτλο «Ιστορία του Ελληνικού Στρατού 1821-1997». που ήταν ο όρκος των παλικαριών της επαναστάσεως».Μιχαήλ Χατζηλύρας: Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΗΜ ΑΙΑ (Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ-Η ΣΗΜ ΑΣΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ). Αθήνα 2003. Το βέβαιο είναι ότι σε κανένα από τα επίσημα κυβερνητικά έγγραφα. του χρώματος του ουρανού. Εκδόσεις ΓΕΣ\ΔΙΣ. Στασινόπουλος: ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ 1821. Αθήναι 1979. παρότι αδύνατο και άο­ πλο. Εκδόσεις Ιστορικής και Εθνολογικής Ε ταιρ εία ς της Ελλάδος. Κόκκινος: Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΣ. (13) Α λέξανδρος . 18 Ιουλίου 2002. δεν υπάρχει η αιτιολόγηση για τη συγκεκριμέ­ νη χρωματική επιλογή και το σχήμα. αναφέρεται: «Με την ε­ 1821 πιλογή του κυανού.ΤΟ ΕΘ ΝΟ ΣΗΜ Ο ΚΑΙ Η ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΟΥ ΡΗΓΑ. (7) Νικόλαος Ζ α φ ειριο ύ : Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΗΜ Α ΙΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΧΡΟ ΝΟ ΥΣ Μ ΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ. τεύχος 204. αφού ο Θεός ενέπνευσε στο έθνος τη μεγαλουργή ιδέα. Εκδόσεις Ε λ εύ θερ η Σκέψ ις (φω τογραφική αναπαραγωγή της επαυξημένης έκδοσης το υ 1947). (5) ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΙΣΤΟ ΡΙΚΟ Μ Ο ΥΣΕΙΟ . «Στρ α τιω τικ ή Επιθεώρηση».Χ. Αθήνα 1992. (12) Εφ ημερίδα «Ε λευ θερ ο τυ π ία »: Ε-ΙΣΤΟΡΙΚΑ ( Η ΑΛΩ ΣΗ ΤΗΣ ΤΡΙΠΟΛΙΤΣΑΣ). Στοά του Βιβλίου. (2) Χρ. Εξάλλου. (11) Εφημερίδα «Ε λευ θερ οτυ π ία »: Ε-ΙΣΤΟΡΙΚΑ (ΚΥΠΡΙΟΙ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ -ΣΚ Λ Α Β Ο Ι ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΕΣ).

Αναγνω­ ριζόταν ως ο πιο επίσημος και πιο μορφωμένος ιεράρχης του Μόριά. όπου αποφασίσθηκε η έκρηξη της επανάστασης στην Πελοπόννησο.Φιλόλογος Ο Παλαιών Πατρών οι Έλληνες Η συμμετοχή του μητροπολίτη Παλαιών Πατρών Γερμανού στα γεγονότα που σηματοδότησαν την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης έχει συμβάλεί στην ένταξή του στη χορεία των πρωταγωνιστών της. υποβάλλοντάς του δελε­ αστικές προτάσεις για την ένωση της Ελληνικής Εκκλησίας με τη Ρωμαϊ­ κή. δεν τα κατάφερε και το 1824 επέ- . Στο άρθρο που ακολουθεί ο συγγραφέας παρουσιάζει ορισμένες ενδιαφέρουσες απόψεις του Παλαιών Πατρών για τους συναγωνιστές του. Ο μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός (Γεώργιος Γκόζιας) γεννήθηκε το 1774 στη Δημητσάνα. Από το 1815 έως το 1818 ο Γερμανός ήταν μέλος της Ιεράς Συνόδου στην Κων­ σταντινούπολη και επέστρεψε στην Πάτρα στις αρχές του 1818. Ο Ανδρέας Ζαϊμης. ο Γερμανός ασκούσε χρέη προέδρου. Αφού περιπλανήθηκε στην Ιταλία επί δύο χρόνια προσπαθώντας να εξασφαλίσει κάποιο εθνικό δάνειο. συναγωνιστής και ο μοϊδ εά της του Παλαιών Πατρών Γερμανού.30 Ιανουαρίου 1821).48 Ιωάννης Κούζας Ιστορικός . πραγματικά πίστευε ο ίδιος σ ’ αυτήν. 0 πατριάρχης Γρηγόριος Ε’. Γνώρισε τη Φιλική Εταιρεία την 1η Νοεμβρίου 1818 και λίγο αργότερα έγινε μέλος της. Στις 23 Μαρτίου 1821 εισήλθε μαζί με τον Ανδρέα Λόντο στην απελευθερωμένη Πάτρα και στις 25 Μαρτίου σχημάτισε μαζί με άλλους προύχοντες της Αχαϊας το «Αχαϊκόν Διευθυντήριον» με πρόεδρο τον ίδιο. όμως. Στη συνέλευση της Βοστίτσας (26 . που ήταν συμπατριώτης και μακρινός συγγενής του. Πόσο. Το 1822 στάλθηκε από την Ελληνική Διοίκηση στην Ιταλία για να πεί­ σει τον πάπα Πίο Ζ’ να βοηθήσει τους Ελληνες. τον χει­ ροτόνησε και τον έστειλε ως μητροπολίτη στην Πάτρα το 1806.

Γερμανός και του 1821 Κρίσεις του πρωτεργάτη της Επανάστασης για τους συναγωνιστές του Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός υψώνει τη σημαία της Ελληνικής Επανάστασης (Εθνικό Ιστορικό Μ ουσείο). .

Β ρυζάκη.. είχαν σ υ γ κ εν τρ ω θεί όλοι. ότι κιν­ φορά του στην Αγία Λαύρα αφ ορά τις δια π ρ α γμ ατεύσ εις δ υ ν ε ύ ε ι όλη η π όλις.. Π ρ ό κειτα ι όμως για τη π τευον ότι ευρ ίσ κο ντα ι ε ν α π ο τε θ ε ιμ έν α ά ρ μ α τα . και π εριεκύκλω σαν το ο- π εικονίζει το ν Παλαιών Π ατρώ ν Γερμανό να ευ λ ο γ εί τα ό­ σττίτιον του Ιω άννου Παπαδιαμαντοπ ούλου. όπου υπώ- πλα και να ορ κίζει το υ ς αγω νισ τές.». του ίδιου έτους ασθένησε από τύφο και πέθανε στο Ναύπλιο. «την πολιορκία των Τουρκών ε ις το φ ρούριον» (σσ. Η μόνη α να ­ Π ατρώ ν. Το φθινόπωρο. την 25η Μ α ρ τίου 1821. Α υ τό όμως δ εν είνα ι α λ η θ έ ς . τη ν δ ε επιούσαν η μ έρ α ν εκίνησαν που έκα να ν οι πρόκριτοι και οι α ρ χ ιερ είς τη ς Π ελοπ οννή- και α υ τοί. έγραψ αν δ ε εις τα Ν εζερ ά προς το ν Παλαιών αφ ού ο ίδιος δ εν α ν α φ έρ ει τίποτα γΓ α υ τό. Κατά τις δ ια π ρ α γμ ατεύ σ εις α υ τ έ ς . Σύμφω ­ των. ο μ εν Παλαιών Πατρών. «στη μεγαλειώ δη σ υγκέ- εν χωρίον λ εγό μ ενο ν Κ α ρνέσ ι. που α­ πλοι εις τη ν αγοράν τη ς πόλεως. λοιπόν. στρεψε στον Μόριά.. Ο θ ε ν μ ερ ισ θ έ- ευ χ ή ν υπέρ του αρχο μένου Αγώνος της ε λ ε υ θ ε ρ ία ς . Στη συνέχεια. διαβιούσε στη μονή της Χρυσοποδαρίτισσας στα Νεζερά. Την δε επιούσαν ημ έρα ν ντρωσιν των Πατρώ ν τη ς 24ης Μ αρ τίου 1821 ε ις τη ν πλα­ μ ετέβ η σ α ν εις το Μ ονασ τήριον τη ς Αγίας Λ αύρ α ς. έπ ειτα έβ α - για τη ν Αγία Λαύρα. οι δε Κατά τον Παλαιών Πατρώ ν Γερμανό. και μ ετά τις δ ια π ρ α γμ ατεύ σ εις «ως π εφ οβισ μέ- τα όπλα και τη ν πρώτην ελλη νικήν σημαίαν.. Πατρώ ν Γερμανός είχ ε το πρό­ σ υ σ κ ε φ θ έ ν τ ε ς απεφάσισαν να μη δώσωσι α ιτία ν τινά. Εδώ. λ εσ εν εις σ τρατολογίαν το ν λαόν και ευ ρ ίσ κ ετο παρών ο Κ ερνίκης και Α νδρέας Ζα ϊμ ης διά τα Ν εζερ ά » (σσ. Οι διπλωματικές του ικανότητες και οι επιδέξιοι χειρισμοί του χρησιμοποιήθηκαν επίσης για την εξουδετέρωση των φιλοτουρκικών ενεργειών του μισέλληνα προξέ- . θ ' λοιπόν Μ α ρ τίου εκίνησ αν όλοι ομού εκ των Κ αλαβρύ­ Σ την Αγία Λ αύρα... Τον Απρίλιο του 1826 η Γ’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου τον εξέλεξε μέλος της «Επιτροπής της Συνελεύσεως» που θα διαχειριζόταν την εξωτερική πολιτική του Αγώνα. άλλοι τ ιν έ ς να π ροφθάση εις β ο ή θ εια ν . σσ.50 Ο ΠΑΛΑΙΩΝ ΠΑΤΡΩΝ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΚΑΙ Η ΑΓΙΑ ΛΑΥΡΑ Ο Παλαιών Πατρώ ν Γερμανός κα τέσ τη θ ρ υ λ ικ ό ς για Τούρκοι ε υ θ ύ ς εκλείσ θη σ α ν εις το Κάστρον.. έως ου να ιδώσι τα πράγ­ ε κ πλίνθων. Κατά τον εμφύλιο πόλεμο του 1824-1825.... όπου κηδεύθηκε. ό­ Ο θ ρ ύ λ ο ς που δ η μ ιο υ ρ γ ή θ η κ ε ίσως ο φ ε ίλ ετα ι εν ταν οι Τούρκοι στην Π άτρα «τη κα' Μ α ρ τίου ε ξ ή λ θ ο ν έν ο ­ πολλοίς και σ τον γνωστό πίνακα του Θ. ο οποίος τον ταλαιπώρησε υποβάλλσντάς τον σε πολλές ταπεινώσεις. έχ ο ν τ ε ς περίπου π εντακοσ ίους σ τρατιώ τας. Β λέπ ο ντες τη ν ύψωση τη ς σημαίας τη ς Επανάστασης στην Αγία Λ α ύ ­ δ ε οι Π ατραίοι Ε λληνες ότι δ εν επ ιδ έχ εται θερ α π εία ν το ρα. ετο π ο θ έτη σ ε το ν Τίμιον Σ τα υ ρ ό ν . Γριτσόπουλος. λοιπόν.. με διαταγή του Ιωάννη Κωλέττη και του Ιωάννη Γκούρατον συνέλαβε ο Νικόλαος Σοφιανόπουλος. λον πυρκαϊάν εις τα π έρ ιξ οσπίτια» και τ ό τ ε « τιν ές των Ελλήνων ο π λισ θ έν τες ε ξ ή λ θ ο ν ε ις το υ ς δ ρό μο υς. Αργότερα τα οστά του μεταφέρθηκαν στη Δημητσάνα. Τελικά τον μετέφεραν στη Γαστούνη σε απομόνωση. αψ άμενοι τη ς διά Τριπολιτζάν ο δ ο ύ . 26-27). ευλόγη σ ε μ α τα . ο Παλαιών Πατρών Γερμανός βοήθησε την Ελληνική Επανάσταση εξωθώντας τον Αλή πασά των Ιωαννίνων σε ρήξη με τον σουλτάνο. 25). Με παρέμβαση του Σουλιώτη ο­ πλαρχηγού Γεωργίου Δράκου αφέθηκε ελεύθερος και με κλο­ νισμένη υγεία εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο. απ ήγγειλεν νοι να παραμερίσωσιν ε ις ασφαλή μ έρ η. ίδρυσ εν ε κ ε ί π ρόχειρον βωμόν λά να μείνωσι π αραμερισμένοι. δ εν σ υνέβη τίπ οτα. 24- εις τα ς επ ιχειρήσ εις της επαρχίας του» (Τ. σου με το υ ς Τούρκους για το αν θ α πήγαιναν ως όμηροι και εμβ ήκα ν εις τα Π άτρ α ς και ε υ θ ύ ς έγ ιν ε σ τενοτάτη στην Τριπολιτσά. οι πρόκριτοι της Υδρας δίσταζαν αρχικά να συμπράξουν μ ε τους επ αναστατημένους Μ ο ρ α ϊτες. Η ιδεολογική τοποθέτηση του Παλαιών Πατρών Γερμανού Ως Φιλικός... και υπήγαν εις να μ ε το ν Τάσο Γριτσόπουλο. ο Γεώργιος Κ ουντουριώ της.. ένας από το υ ς σημαντικότερους π ροκρίτους και α ρ γό τερ α πρόεδρος μιας από τις κυβερνήσεις της Επανάστασης. Εκεί στα Ν εζερ ά . εκά- ν τε ς ανεχώ ρησαν εκ τη ς Λ α ύρ α ς. όμως. 40-41). Ε κεί τ ε ία ν Αγίου Γεωργίου ο Π. εφ ό - συγκέντρω ση τη ς Π άτρ α ς τη ς 24 η ς Μ αρ τίου 1821 και όχι νευσαν εις το π αρ άθυρον ένα άνθρω π ον. Ω ρισε φ ρο υρ ού ς. α λ­ σταγμα. π ράγμα...

Ο ιεράρχης ανήκε στην ι­ θύνουσα τάξη της κοινωνίας. Η έλευση του Παπαφλέσσα στον Μόριά. αλλά ήταν αναποτελεσματικός και η Πάτρα περιήλθε και πάλι στην κυριαρχία των Τούρκων λίγες ημέρες μετά την πρώτη απελευθέρωσή της. γ ι’ αυτό και. δηλα­ δή ο Αλέξανδρος Υψηλάντης. Η αντίθεσή του προς τον Κολοκοτρώνη δείχνει και την ιδεο­ λογική τοποθέτηση του Γερμανού κατά την επανάσταση. Ηταν επίσης με το μέρος όλων των προυχόντων και πολιτικών που δεν αναγνώριζαν στον Κολοκοτρώνη τον τίτλο του αρχιστρατήγου. Στη γνωστή σύσκεψη της Βοστίτσας. μαζί με τους προύχοντες και τους νοικοκυραίους των νησιών. οι Τούρκοι από τον φό6ο τους θα του παρέδιναν τα κλειδιά της πόλης. Μετά την έλευση του Δημητρίου Υψηλάντη στην Πελοπόννησο. ο οποίος με τον επαναστατικό του εν­ θουσιασμό άλλαζε τα παλαιά δεδομένα της κοινωνίας.Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός καί οι Έλληνες του 1S21 51 νου της Αγγλίας στην Πάτρα. Η απόφαση των προκρίτων και αρχιερέων στη Βοστίτσα ήταν να μη κάνουν το παραμικρό αν δεν έλθει ο «Προσδοκώμενος». τον Ιανουάριο του 1821. Οι κοινωνι- Δ η μητσ άνα . Εδρασε κυρίως στην Πάτρα. παραμένοντας στην κατοχή τους μέχρι το τέλος του Αγώνα. ανησύχησε τον Παλαιών Πα­ τρών Γερμανό. Ο τελευταίος αναφέρει στα απομνημονεύματά του ότι. αν του επέτρεπαν να μεταβεί εκεί. αλλά και το 1826 για θέματα εξωτερικής πολιτικής. . και η Πελοπόννησος να κινηθεί αφού πρώτα επανα­ στατήσουν όλα τα άλλα μέρη της Ελλάδας. γιατί στο πρόσωπο ενός κατώτερου ιεράρχη διέβλεπε τον σφετερισμό της εξουσίας του. διεκδίκησε την πρωτοκαθεδρία και των στρατιωτικών επιχειρή­ σεων. όπως προαναφέρθηκε. ο τελευταίος τον αποκάλεσε ενώπιον όλων των προυχόντων «άρπαγα. Φίλιπ Γκρην. όταν ο Παπαφλέσσας δεν μπόρεσε να απαντήσει επαρκώς στα 11 ερωτήματα που του έθεσε ο Γερμανός. Εάν τους καλούσαν οι Τούρκοι στην Τριπολιτσά ως ομήρους και δεν μπορούσαν να αποφύγουν τον περιορισμό τους. Ο Γερμανός επηρέαζε τον Ανδρέα Ζαϊμη και τον Ανδρέα Λόντο σε τέτο ιο βαθμό. ώστε όλοι μαζί απέτρεψαν την εκστρατεία του Κολοκοτρώνη στην Πάτρα. ο Γερμανός συ­ ντάχθηκε με τους προύχοντες που δεν αναγνώριζαν τον αδελφό του Αλεξάνδρου Υψηλάντη ως αρχηγό. η ιδια ίτερ η πατρίδα το υ Παλαιών Πατρών Γερμανού. τότε θα άρχιζαν την επανάσταση. απατεώνα και εξωλέστατο». Η αναγνώριση των διπλωματικών του ικανοτήτων και των γνώσεών του εκτιμήθηκαν από τις πρώτες επαναστατικές ελληνικές κυβερνήσεις. χρησιμοποιήθηκε το 1822 ως απεσταλμένος προς τον πάπα. Ηταν ταυτόχρονα άνθρωπος της δράσης με συμμετοχή στα πολεμικά γεγονότα. Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός δεν ήταν μόνον άνθρωπος του πνεύματος.

το οποίο εγκατέλειψαν. Η αφήγησή του ξεκινά από το πρώτο έτος της Ελληνικής Επανάστασης και ε ­ κτείνεται μέχρι τον Απρίλιο του 1823. Αυτό συνέβη στον δρόμο μεταξύ Πάτρας-Καστελίου. Αφηγείται τα γεγονότα που συνέβησαν στην Πελοπόννησο. Χαρακτηρι­ στικά αναφέρει πως. γνώριζε πρόσωπα και πράγματα και ως εκ τούτου τα απομνημονεύματά του είναι χρήσιμα και αποτελούν πολύτιμη πηγή για την ιστοριογραφία του Αγώνα (3). αλλά η τοποθέτησή του επί των γεγο­ νότων είναι σύντομη ή δεν είναι σαφής. α π ο τέλεσ ε ε υ θ ύ ς εξαρχής τον κ υ ρ ιότερ ο αντίπαλο του συντηρητικού Παλαιών Πατρών Γερμανού (Αθήνα. Ως κληρικός. Πολλά γεγονότα τα παρασιωπά ενώ άλλα τα διεξέρχεται τροχάδην. όπου 400 Ελληνες που είχαν διαταχθεί να φυλά­ ξουν τη συγκεκριμένη τοποθεσία. εδόθησαν εις την αρπαγήν. των δύο φατριών. γ ι’ αυτό και συντασσόταν με τις δυνάμεις που υπόσχονταν απρόσκοπτη και αδιατάρακτη συνέχεια της κυριαρχίας των προυχόντων και των αρχιερέων μετά τη φυγή των επικυρίαρχων Τούρκων. και στους Μύλους. εκτός των άλλων. Στην αρχή της Επανάστασης τους παρουσιάζει να λιποτακτούν από τις θέσεις τους και να μεριμνούν μόνο για την προσωπική τους σωτηρία. έλλειψη πα­ τριωτικού καθήκοντος. Μέσα από το έργο του μπορούν να συναχθούν.. εγκατέλειψαν τις θέσεις τους και επέστρεψαν στην Πάτρα στη θέα των τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων.52 κές αλλαγές που θα ουντελούντο στην ελληνική κοινωνία με­ τά το πέρας της επανάστασης τρόμαζαν τον Γερμανό. των Πατρών και της Βοστίτσας χαρακτηρίζεται από τον Γερμανό συνηθροισμένος όχλος: ως «άνθρωποι πτωχοί και ποταποί. και άλλα τοιαύτα πάμπολλα ανήκει να περιγραφώσιν εις τα Υπομνήματα της Β’ περιόδου» (2). όπου μάλιστα τράπηκε σε φυγή το Εκτελεστικό Σώμα. που χ α ρα κτηρ ιζότα ν από ο ρ μ η τικ ό τη τα και ριζοσπ αστικότητα. πολιτικός αλλά και στρατιωτικός ηγέτης. Το έργο του παρέμεινε λοιπόν ημιτελές και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πόσο σαφής ή αναλυτικός θα ήταν κατά την ολο­ κλήρωσή του. Διακατέχονται από πνεύμα ενθουσιασμού και προβαίνουν σε πρά­ ξεις ανδρείας και αυτοθυσίας.. τη Στερεά Ελλάδα. Το ιστορικό του έργο Ο μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός έγραψε απομνημονεύματα «της κατά του τυράν­ νου οπλοφορίας» (1). Εθνικό Ιστορικό Μ ουσείο). χωρίς να φροντίζουν . Ως άνθρωπος μορφωμένος. «οπόσαι δε έριδες ηκολούθησαν μεταξύ Ο Παπαφλέσσας. Το ίδιο συνέβη και στο Αργος. Η εικόνα των Ελλήνων Οι Ελληνες παρουσιάζονται στα απομνημονεύματα του Παλαιών Πατρών Γερμα­ νού αντιφατικοί. από ιδιοτέλεια και από τάση να λαφυραγωγούν περιοχές για ίδιον όφελος. Το αρχικό στράτευμα που συγκροτήθηκε από κατοίκους των Καλαβρύτων. αλλά χαρακτηρίζονται και από λιποψυχία. τα νησιά και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας μέχρι τη Χαλκιδική. στοιχεία για τους Ελληνες και τις αντιπαλότητές τους για τη διεκδίκηση της εξουσίας στο υπό ίδρυση νέο κράτος. δηλαδή τα μέλη της κυβέρνησης (4). έγραψε σε λόγια και περίτεχνη μορφή.

Οι πρόκριτοι των νή­ σων δεν εκτελούσαν δρομολόγια πλοίων. Μετά την πτώση της Τριπολιτσάς.vid Ο καιροσκοπισμός και η λαφυραγωγία «ΗΒΚ. Κατά την κατάληψη της Κορίνθου συγκεντρώθηκε πλήθος λαού και καθένας πρόβαλε δικαιώματα λαφυραγωγίας. t σαν άλλοι κανόνια. Μετά την κατάληψη της Μονεμβασίας και του Νεοκάστρου. οπότε δεν μπορούσε να υπάρξει οργανωμένη επιμε­ λητεία και έλεγχος από τους αρχηγούς. και οι δυνατώτεροι ήρπαζον τα των αδυνάτων. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ήταν π άντοτε ένας επίφοβος αντίπαλος για τον Παλαιών Πατρών Γερμανό. άλλοι σπαθιά και άλλοι ό. ffiS g r’* ν για ίδιον όφελος ήταν επίσης χαρακτηριστικά γνωρίσματα των Ελλήνων κατά τα πρώτα χρόνια του Αγώνα..τι χρειάζονταν. η καχυποψία ότι όλοι ή­ ταν ιδιοτελείς και η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τη Διοίκηση διατρέχουν όλη την αφήγηση του Παλαιών Πατρών Γερμανού. : uJ'.i t f t f i ’i n ./ι ^ j που κατέλυσε ο Δη μ. τα λάφυρα τα οικειοποιήθηκαν οι Μανιάτες και οι άνθρωποι του Μπόταση. επειδή το ουσιώδες έργον τότε ήτον η λαφυραγωγία» (8). Μερικοί Μεσολογγίτες πουλούσαν τρόφιμα στους έγκλει­ στους Τούρκους της Πάτρας για να κερδοσκοπή­ σουν. Το ατομικό συμφέρον. αδιαφορώντας για το αποτέλεσμα της πολιορ­ κίας. ^ ^ η . Στα Τρίκορφα." Υψηλάντης.. χωρίς να φυλάττεται μηδέ τάξις μηδέ δίκαιον. αν η δι­ οίκηση δεν προκατέβαλλε τα ναύλα. άλλοι τουφέκια.53 Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και οι Έλληνες τον 1821 Αδριάντας του ^ ή μη ^ 'ζζ ή ^ ^ Παλαιών/ Πατρών Γερμανού στη Δ η μητσάνα. . Η εθνική συνείδησή τους ήταν αμβλυμένη και ο α­ γώνας τους είχε κίνητρα περισσότερο ατομικά και όχι συλλογικά. ο Παλαιών Πατρών διαπιστώνει «την Γερουσίαν διόλου διαλελυμένην και φερόμενον έκαστον. αντίστοιχα (7). «άπαντες ήσαν ενησχολημένοι εις τα λάφυρα. συναθροίσθηκαν άτομα από παντού και ζητού- .

ενώ στα Δερβενάκια λίγοι στρατιώτες . με το να έσκασε το τουφέκι του και τόπον δεν είχεν να φύγη. αντιστάθηκε με πολύ λίγους στρατιώτες στην ορμή των Τούρκων. είτε ως άτομα είτε ως σύνολο. φόνευσε πολλούς ε­ χθρούς και σκοτώθηκε ο ίδιος και οι σύντροφοί του ηρωικά. Παρόλα αυτά τα αρνητικά. και εφόνευσε πολλούς των ε­ χθρών. Εθνική Βιβλιοθήκη). Ο Αθανάσιος Διάκος στα Σάλωνα «επολέμησεν ηρωικώς πολλάς ώρας. πολέμησε πολλές ώρες με ανδρεία. αλλά τέλος πάντων. Ο Γιώργος Γιαννόπουλος με οκτώ συντρόφους του περικυκλωμένος από 500 Λαλαίους στην τοποθεσία Κατζαρού. οι Ελληνες πολεμούσαν ηρωικά. ο Ανδρέας Ζαϊμης. Οι Τοπικές Διοικήσεις ενεργούσαν καθεμιά κατά το δοκούν και δεν ε ­ φάρμοζαν τις κοινές διαταγές. που περικυκλώθηκε από τους ε­ χθρούς του.54 Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευ λ ο γ εί τα όπλα των επαναστατών στην Αγία Λαύρα (Παρίσι. Ο Γκούρας με το ξίφος στο χέρι σκορπού­ σε τη φρίκη και τον όλεθρο στους εχθρούς. όπως έτυχεν». συνελήφθη ζων και εθανατώθη» (9). Στο χωριό Βόδοβα.

.. Οι πρόκριτοι της Υδρας δυσκολεύονταν να επαναστατήσουν και έτσι «εκόντες άκοντες» παρασύρθηκαν από τον καπετάνιο Αντώνιο Οικονόμου που τους ανάγκασε να καταβάλουν «ικανήν ποσότητα χρηματικήν» (12). Ετσι. ανασύνταξαν τις δυνάμεις τους. μαζί με τους άρχοντες. Ο απομνημονευματογράφος διέρχεται τα πολιτικά γεγονότα γρήγορα. ώστε να απο­ κτήσουν υπεροχή έναντι των προεστώτων. Οι αντιπαλότητες για τη διεκδίκηση της εξουσίας Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ήταν μέ­ λος της ανώτερης ιεραρχίας και. ο Γερμανός αναφέρει επί τροχάδην μόνο τον λόγο της διαμάχης. Κατά την πολιορκία της Πάτρας. Εκτίμηση του Γερμανού ήταν επίσης ότι ο Δημήτριος Υψηλάντης «συμπράττει μετά των καπιταναίων εναντίον των προκρί­ των». των «Πολιτικών» ή «Προκρίτων» και των «Στρατιωτικών» ή «Καπεταναίων». όπου εκδηλώθηκε στάση του πλήθους με σκοπό τον αφανισμό των προκρίτων. δεν ήταν ταυτό­ σημες με αυτές της ηγεσίας τους.Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός καί οι Έλληνες του 1821 55 παρέμειναν σταθεροί στις θέσεις τους και φόνευσαν ένα πλήθος εχθρών. και με­ ταξύ τους διεξήχθη ένας αδυσώπητος πό­ λεμος επικράτησης.» (10). επειδή φο­ βήθηκαν μήπως χάσουν παντελώς τη δυνατότητα να συμμετέχουν στη στρατιωτική ηγεσία. Ο Γερμανός αποτυπώνει αυτή τη διαμάχη σε πολ­ λά σημεία του έργου του: όταν οι προεστώτες των επαρχιών της Πελοποννήσου δια­ πίστωσαν την αύξηση της επιρροής των καπεταναίων στους στρατιώτες. Εθνική Βιβλιοθήκη). Στα Βέρβενα. Κατά τη διάρκεια του Αγώνα δημιουργήθηκαν δύο αντίπαλες παρατάξεις. στο τέλος της Εθνο­ συνέλευσης της Επιδαύρου. την οποία ζητούσε ο Υψηλάντης (13). Μεταξύ των επωνύμων διεξήχθη αγώνας για τα πρωτεία. γιατί ο σκοπός του θα ήταν να ε­ παναφέρει τους αποβεβλημένους καπεταναίους. οι Πετμεζαίοι στην Τριπολιτσά και οι πρόκρι­ το ι των Καλαβρύτων και της Πάτρας στη βόρεια Πελοπόννησο. οι Ελληνες δεν ξεχνούσαν την πίστη τους. λοιπόν. γεγονός που μαρτυρεί πως θ έλει να αποφύγει λεπτομέρειες που θα αποδείκνυαν τη θετική ή αρνητική δράση των συμμετεχόντων. ο ίδιος ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ενήργησε κατά της ανάληψης δράσης από τον Κολοκοτρώνη. να μη θ έλει να αναφέρει στοιχεία που ενοχοποιούν τους προκρίτους ή μει­ ώνουν τη συμμετοχή τους στον Αγώνα. εντασσόταν στην ιθύνου­ σα τάξη εκείνης της εποχής. των απλών αγωνιστών. αλλά οι διεκδικήσεις των απλών ανθρώπων. που τους Βοηθούσε να ξεπερνούν κάθε δυσκολία. Είναι λογικό. και γ ι’ αυτό εκφράζει τη δυσαρέσκειά του (11).. να τους ενισχύσει. «έγινε λιτα­ νεία ευχαριστήριος εις τον Θεόν και ο όρ­ κος της πίστεως εις την Πατρίδα. Φανταστικό π ορτραίτο του Παλαιών Πατρών Γερμανού (Παρίσι. που ήταν η πληρεξούσιος Αρχιστρατηγία. Ο αγώνας του 1821 είχε σαφώς και ταξικό χαρακτήρα. Οι δύο παρατάξεις εκπροσωπούσαν διαφορετικά συμφέροντα και οι στόχοι τους για το νέο κράτος ήταν διαφορετικοί. Σ’ αυτές τις ώρες της εθνικής δοκιμα­ σίας.

ΕΘνικό Ιστορικό Μ ουσείο). Στην Καρύταινα δημιουργήθηκαν δύο αντίθ ετες φατρίες. και πρότειναν το Αργος ως τόπο συνέλευσης. Η λαϊκή απαίτηση να είναι ο Κολοκοτρώνης αρχιστράτηγος εκτιμάται από τον Γερμανό ως έρ­ γο ορισμένων για τον «σπαραγμό των Προκρίτων του Εθνους» και για «να λάβωσιν επιρροήν μόνοι αυτοί εις τα πράγματα και να γίνωσι δυνατοί» (17). Στις ε ­ παρχίες διακινούντο έγγραφα πλαστά με τα οποία ο λαός εξωθείτο να λάβει δραστικά μέτρα «κατά των Τουρκολατρών». η διαμάχη έγινε οξύτερη.56 Μετά την πτώση της Τριπολιτσάς. Ο Ιωάννης Κω λέττης δ ιέ τα ξε τη σύλληψη του Παλαιών Πατρών Γερμανού κατά τον εμφ ύλιο πόλεμο του 1824-1825. όπου περί της προεδρίας του Εκτελεστικού μεσολάβησαν αρκετές διενέξεις και φιλονικίες (16). του Κολοκοτρώνη και των Δεληγιανναίων. ώστε να μην εκδηλωθεί καμιά συνωμοσία εναντίον τους. γιατί είναι «παράλιον της Πελο­ ποννήσου πλησίον των νήσων τους» (15). Ο φατριασμός οδηγούσε τους Ελληνες σε ενέργειες που έβλαπταν την εθνική . Χαρακτηριστικό π ορτραίτο του Παλαιών Πατρών Γερμανού (Α&ήνα. ΓΥ αυτό οι πρόκριτοι αρνήθηκαν να συγκληθεί συνέλευση στην Τριπολιτσά. δηλαδή «των προκρίτων της Πελοποννήσου» (14). Η διχόνοια περί φιλοπρωτίας υπέκρυπτε προσπάθεια για τον κατοπινό έλεγχο της εξουσίας στο νέο κράτος. Ο Δημήτριος Υψη­ λάντης και ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος προσπάθησαν με κάθε τρόπο να δημιουργήσουν φατρία και στην εθνοσυνέλευ­ ση της Επιδαύρου.

(6) Ο. σελ... Κατά τη Β' Εθνοσυνέ­ λευση του Αστρους. σελ. Η αφήγηση του Παλαιών Πατρών Γερμανού δίνει με τον τρόπο της το κλίμα της εποχής.π. αλλά τα αφορώντα εις τους ιδιαιτέρους σκοπούς της φατρίας των και εις την μονιμότητα των ατόμων των» (18). Εκδ. Είναι πλέον πέρα από κάθε αμφισβήτηση ότι η Ελληνική Επανάσταση ήταν και ένας εσωτερικός αγώνας για την επικράτηση της μιας ή της άλλης παράταξης. (14) Ο. Κατά συνέπεια. σελ. σελ. (16) Ο. Ο. τα μέλη του Εκτελεστικού ενεργούσαν μεμονωμένα. (2) Τάσος Γριτσόπουλος: «Ιστοριογραφ ία του Αγώνος». οι στρατιώτες θα μπορούσαν να προελάσουν στη Θεσσαλία και να την απελευθερώσουν.π. (8) Ο. σσ. Αθήνα 1979. ο Γερμανός αναφέρει ότι οι «Δημοκρατικοί» συνήρχοντο στο Ναύπλιο.. 94-95. νων Οπλοφορίας.π. «εάν ωδηγούντο καλώς. Δ εδ εμ ά δ η ς..π. σελ. οι δε «Ολιγαρχικοί» στο Αστρος. 30. 90. (5) Ο.π. 84-199). (18) Ο.π. ματα Τινά της κατά του Τυράννου των Ελλή­ (10) Ο.π. 42. και «ενήργουν όχι τα αφορώντα εις το κοινόν συμφέρον και εις την σωτηρίαν του Εθνους.. Αθήνα 1996. Αν δεν υπήρχε το σαράκι της διχόνοιας και η φιλοδοξία για τα πρω­ τεία. σελ. τ. σελ. σσ. (4) Παλαιών Πατρών Γερμανός. σσ. IB ' (σσ. (19) Ο. 104. σελ. Αθήνα 1975. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (1) Παλαιών Πατρώ ν Γερμανός: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ. (15.π. (3) Γριτσόπουλος. 70.π.. 50. διεκδικητών της μελλοντικής κρατικής εξουσίας. Β εργίνα. σελ.π. 133. 73-79. Στις Γενικές Συνελεύσεις δεν αποφασιζόταν τίποτα υγιές γιατί οι αντιπρόσωποι φρόντιζαν μόνο να διεγείρουν τα πάθη των άλλων και να τονίζουν τις διχόνοιες. σελ.π. διότι «εσπαράττοντο από τας διχονοίας των προκρίτων». και τινών Πολιτικών Συμ- (11. Εκδοτική Αθηνών.. και εάν δεν τους εσπάραττον οι αλληλομαχίαι των Προκρίτων και των Καπιταναίων» (19). . 71. (17) Ο.π. (3) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ. Οταν ετοίμαζαν στρατό για τη Ρούμελη κατά του Χουρσίτ Πασά. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ (1) 0 τίτλος του έργου του είναι: «Υπομνή­ (9) Ο.π.π. Εκδ. και έτσι η οργάνωση εκστρατείας δυσχέραινε. (7) Ο. σι στρατιώτες έμειναν σε απραξία.. Πριν από την πτώση του Ναυπλίου. σελ. οι φατρίες των προεστώτων και των καπεταναίων προσπα­ θούσαν με κάθε τρόπο η μία να ανατρέπει τα σχέδια της άλλης. 111. χωρίς να ειδοποιούν τα μέλη του Βουλευτικού. 31... σελ. 72. 54-55.. 68. σελ. σελ.. (2) Παλαιών Πατρών Γερμανός. βεβηκότων εν Πελοποννήοω κατά την πρώ- (12) Ο. 79. Ο.π.. σελ. (13) Ο. Μ ΝΗΜ Ο ΣΥΝΗ .Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και οι Έλληνες του 1821 57 υπόθεση. 1971. 37... την της Διοικήσεως Περίοδον». Οι Μ α νιά τες του Π ετρόμπ εη Μ αυρομιχάλη κα τη γορ ούντα ι από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό ό τι οικειοπ οιήθηκαν λάφυρα από τη Μονεμβασία και το Ν εόκαστρο. 33. (4) Χρήστος Στασινόπουλος: ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ 1821.

πέρα από τον ενθουσιασμό και την αυτοθυσία όσων συμμετείχαν σε αυτή. Η μακρά κατάσταση δουλείας υπό έναν κατακτητή χωρίς δημοσιονομική αντίλη­ ψη όχι μόνο είχε συμβάλει στην ανυπαρξία κάθε κρατικής και οικονομικής οργάνω­ σης. ειδικά στην περίπτωση που αυτή θα καλείτο να διεξάγει έναν μακροχρόνιο. όχι μόνο δεν υπήρχαν οι πό­ Η Φιλική Εταιρεία (εδώ: η σφραγίδα τη ς ) έπ αιξε πρωταγωνιστικό ρόλο σ την π ροετοιμασία και την ενεργοποίηση των δυνάμεων του έθν ο υ ς για την Επανάσταση. ροι για τη διεξαγωγή του αγώνα αλλά απούσια­ ζε και κάθε προαπαιτούμενο που θα εξασφάλιζε μια σωστή οικονομική διαχείριση. ειδ ι­ κά στις αρχές της. απαιτείτο και η εξασφάλιση των οικονομικών μέσων που θα ήταν ικανά να τροφοδοτήσουν την πολεμική μηχανή. Για τη διεξαγωγή της. ολέθριο ακόμη και για κάποιο οργανωμένο και ισχυρό κράτος. όμως. αλλά και αποτέλεσε ουσιαστικά τον λόγο έμπνευσης και υιοθέτησης ενός δυτι- . εξαντλητικό πόλεμο. ήταν έκδηλη και υπέσκαπτε κάθε σχέδιο ά­ σκησης συμπαγούς δημοσιονομικής πολιτικής. ^ην περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης.58 Τα δημόσια οικονομικά της Ελληνικής Επανάστασης Η οικονομική διάσταση του Αγώνα της Ανεξαρτησίας Γεώργιος Ζαβάκος Η Επανάσταση του 1821 αποτέλεσε ένα κομβικό σημείο στην Φιλόλογος ελληνική ιστορία και μια περίοδο αναφοράς που βρίθει ηρωικών Σωκράτης Ζαβάκος συνειρμών και πολεμικών ανθραγαθημάτων. ικανής να επιβληθεί στις αντιδράσεις των τοπικών παραγόντων. Η κατάσταση αυτή διήρκεσε αρκετά χρόνια μετά την έκρηξη της Επανάστασης. Η διοικητική οργάνωση βρισκόταν σε πρώ­ ιμα στάδια και η έλλειψη κρατικής οντότητας.

κ m· £ . ήταν ελάχιστο για την ενίσχυση ενός τόσο μεγάλου εγχειρήματος (1). έστρεψαν την προσοχή τους στην εξεύρεση πόρων για την ευόδωσή της. 7/1. Τέτοιες Εφορείες ήταν η «Φιλογενική Κάσα» στη Μόσχα και το «Κεντρικό Ταμείο» στην Κωνσταντινούπολη. η οποία δεν πραγματοποιήθηκε εκείνη την περίοδο. όπου υπήρχαν ελληνικές κοινότητες. αρκετά χρόνια αργότε­ ρα. Εξάλλου. Ä ’A F J m P / A Z T M . Σέκερη.000 γρόσια. πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραμάτησε η Φιλική Εταιρεία. Οι Φιλικοί ουσιαστικά έδρασαν εκτός οποιοσδήποτε κρατικής προστασίας και οργάνωσης και προσπάθησαν. ποσό το οποίο. συμπεριλαμβανόταν και ο Αλέξανδρος Υψηλάντης. πολλοί από αυτούς εύ­ ’ y . πάντως./'/?///> τ / r w j t a rtr r t ir s y u · ϊ /fr 's W . από τη στιγμή της σύλληψης της ιδέας της Επανάστασης. οι οποίες είχαν ως σκοπό τη συ­ γκέντρωση των εισφορών. Οι ιδρυτές της. αποδήμησαν στο εξωτε­ ρικό. Για τον λόγο αυτό ιδρύθηκαν στο εξωτερικό. να συγκεντρώσουν κάθε διαθέσιμο μέσο και να το προσφέρουν στην κοινή προσπάθεια. 7 . Ο Υψη­ λάντης. η εξαντλητική φορο­ λογία και το αφόρητα καταπιεστικό καθε­ στώς των Οθωμανών που κατέφευγε. η οικονομική προετοιμασία δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί επαρκής και τα ποσά που συγκεντρώθηκαν είχαν χαρακτήρα φιλανθρωπικών Πίνακας στον οποίο αναφ έρονται τα ονόματα Φιλελλήνων που συνέβαλαν στην εθνική α πελευθέρω ση και στον οποίο εκφ ρ ά ζετα ι ευγνω μοσύνη προς α υ τού ς. όμως. τις φιλότιμες προσπάθειες και τον ενθουσιασμό στους κόλ­ πους της Φιλικής Εταιρείας.. Η οικονομική συμβολή της Φιλικής Εταιρείας j . σε σφαγές και διωγμούς. ο οποί­ ος προέβη σε πώληση της οικογενειακής του περιουσίας ενισχύοντας τα ταμεία της Εταιρείας κατά 5. Το γεγονός αυτό α­ πέτρεπε σε μεγάλο βαθμό την αστική συ­ γκέντρωση και τη δημιουργία οικονομι­ .000. * Ψ Ζ Λ Ε Λ Μ ΙΛ Ώ Χ . Μεταξύ αυτών που έσπευσαν πρώτοι να συνεισφέρουν. του Αγώνα. Στην προπαρασκευή και σε όλες τις ε­ νέργειες που συνέβαλαν στην προετοιμα­ σία και στην ωρίμανση της ιδέας της επανάστασης. οι Εφορείες. X<r κών κέντρων που θα αποτελούσαν τα θ ε ­ μέλια ανάπτυξης και εδραίωσης οποιοσ­ «r·** δήποτε οικονομικής υποδομής. στις προσπάθειες για την ευόδωση tu•i'm. αν και τεράστιο ως ατομική συνει­ σφορά. Παρόλες. μάλιστα. . στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες.-ru?» Κατά τα πρώτα χρόνια της σκλαβιάς. αρ­ κετά συχνά. ποροι και λόγιοι. Μεγάλες επίσης ήταν και οι προσφορές του Π. f. είχε αποθέσει σοβαρές ελπίδες για την εύρεση αρκετών κονδυλίων στη σύναψη δανείων. αρκετοί Ελληνες.α Cvvp'usuoy?lira ύ Λ ίΙ'ϊ'/ΐΜ ύ ί α m r . ανά­ γκαζε τον λαό να καταφεύγει στις ορεινές περιοχές για να σωθεί. του Γ Λεβέντη και άλλων πλουσίων που πίστεψαν από νωρίς στην αίσια έκβαση του Αγώνα και κατέβα­ λαν μεγάλα ποσά προς ενίσχυσή του. αρχικά έχοντας ως μόνο στήριγμά τους την πίστη στην ιδέα της απελευθέρωσης.59 Τα δημόσια οικονομικά της Ελληνικής Επανάστασης κού προτύπου διοικητικών και οικονομι­ κών δομών. στη Ρωσία και στην Ευρώπη και δημιούργησαν εκεί ισχυρές κοινότητες που ήκμασαν οι­ κονομικά και πνευματικά και οι οποίες πρωτοστάτησαν. σκέψη.

στον ελληνικό χώρο αποτελώντας κέντρο των οικονομικών λειτουργιών ιδιαίτερα κατά τα πρώτα χρόνια της εξέγερσης. οι οποίοι απαίτησαν μισθό για την πολιορκία της Τριπολιτσάς. Ωστόσο. οι προσπάθειες της Φιλικής Εταιρείας απέβησαν αποτελεσματικές ως προς την ψυχολογική προπαρασκευή και την ανάδειξη ηγεσίας για τον Αγώνα. καθώς επίσης και η χρηματοδό­ τηση των Σουλιωτών οι οποίοι. οι οποίοι θεωρούνταν οι πιο έμπειροι και κατάλληλοι για τη γενικότερη διαχείριση και διέθεταν από το παρελθόν μεγάλη οικονομική δύναμη και επιρροή. η Εφορεία της Πελοποννήσου είχε αναλάβει την αρμοδιότητα της πληρωμής των Μανιατών.60 Η συντριβή του Δ ράμαλη στα Δ ερ β ενά κια εκτό ς από στρατιω τικό θρ ία μβ ο απ ο τέλεσ ε και τερ ά σ τια πηγή πολεμοφοδίων για τη σ τρ α τιά του Κολοκοτρώνη (πίνακας του Π. Τέτοιου είδους φορείς λειτούργησαν σε σχεδόν όλες τις περιοχές του υπόδου­ λου έθνους χωρίς όμως να είναι το ίδιο αποτελεσματικοί παντού. εξαιτίας του διωγμού τους. στο πρότυπο των οποίων θα λειτουργού­ σαν και άλλοι φορείς. αστυνομικές και κοινω­ νικές υπηρεσίες. δεν είχαν τη δυνατότητα βιοπορισμού. στην Επίδαυ- . Ηγετικές μορφές των Εφορειών ήταν οι πρόκριτοι και οι κοτζαμπάσηδες. αλλά α­ πούσιαζε και η συνειδητοποίηση για την πιθανή μεγάλη διάρκεια του Αγώνα και το μέγεθος των αναγκών που θα προέκυπταν. κονδυλίων. στις παραμονές του Αγώνα όχι μόνο δεν μπορεί να γίνει λόγος για ύπαρξη των οικονομικών προϋποθέσεων που θα οδηγούσαν στην επιτυχία. Οι προϋπολογισμοί της Επανάστασης Από την άλλη πλευρά. Αποτελούσαν «διοικητήρια». καθώς και για πάσης φύσεως τελωνειακές. τα οποία είχαν την αρμοδιότητα της συγκέντρωσης και διανομής των πολεμοφοδίων και των τροφίμων προς τα στρατόπεδα. Στις τελευταίες περιλαμβάνονταν και η ενίσχυση των συζύγων και των τέκνων των υπέρ της πατρίδος αποθανόντων. Ζωγράφου). Ουσιαστικά. αλλά και προσέφεραν ένα σημαντικό προηγού­ μενο μέσω της δημιουργίας των Εφορειών. Επίσης. η δημιουργία οικονομικών υπηρεσιών και οργανωμένης κρατικής οικονομικής διοίκησης αποτέλεσε μέλημα της πολιτείας ήδη από τα πρώτα βήματα της πολιτικής συγκρότησής της. λίγο αργότερα. τα περισσότερα από τα οποία καταναλώθηκαν στην οργανωτική διαδικα­ σία. Ηταν διοικητικές Αρχές με περιορισμένη τοπική αρμοδιότητα και συχνά ήταν υπεύθυνες για τις υπηρεσίες στρατολόγησης. Κατά την Α’ Εθνοσυνέλευση.

Η Υδρα. Το άρθρο αυτό ενσωματώθηκε αργότερα και στα πρακτικά της Β’ Εθνοσυνέλευσης του Αστρους (1823) μαζί με κάποιες άλλες δημοσιονομικές διατάξεις. που θέσπισε το Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδος. οι Σπ έτσ ες και τα Ψαρά προσέψεραν καθοριστική βοήθεια στον θαλάσσιο αγώνα μ ε πλοία όπως τα εικονιζόμενα. αν και οι σχετικές δια­ τάξεις το προέβλεπαν. ενώ παρόμοια διά­ ταξη περιλήφθηκε και στο Πολιτικό Σύνταγμα της Ελλάδος που ψηφίσθηκε από τη Γ Εθνοσυνέλευση στην Τροιζήνα το 1827. η σύνταξη αξιόπιστων προϋπολογισμών.Τα δημόσια οικονομικά της Ελληνικής Επανάστασης 61 (Ί><Ί ρο το 1822. η είσπραξη των εσόδων και γενικότερα η εικόνα της θεωρητικής α­ ποτύπωσης απείχαν σε μεγάλο βαθμό από την πραγματικότητα. Η έλλειψη καταρτισμένου προσωπικού και η ελλιπής και επιπόλαιη συλλογή οικονομικών στοιχείων συνέβαλε σε αυτό και απέτρεψε τη δημιουρ­ γία μιας σαφούς εικόνας των εσόδων και των εξόδων του Αγώνα. Παρά την κοινή παραδοχή για χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και τη νομική της κατοχύρωση. περιλαμ6ανόταν μια διάταξη (η μα’) η οποία προέβλεπε τη σύνταξη και έγκριση Υποθετικού Λογαριασμού (προϋπολογισμού): «Το Βουλευτικό Σώμα επεξεργαζόμενο εγκρίνει εις την αρχήν εκάστου έτους τον υποθετικόν λογαριασμόν των προσόδων και εξόδων. ο οποίος καθυποβάλλεται εις την επίκρισίν του από το Εκτελεστικό Σώμα. Καθόλη την πορεία του Αγώνα μέχρι την άφιξη του Καποδίστρια δεν έγινε δυνατή.Ί'/S - . Παράλληλα. Εις δε το τέλος του έτους επιθεωρεί τον καθολικόν λογαριασμόν των προσόδων και εξόδων». Ζ. εφαρμόσθηκε και ο διορι­ σμός των αρμόδιων υπουργών. εξαιτίας των αντικει­ μενικών συνθηκών.

Οι πηγές των εσόδων Σύμφωνα με τις δύο διαφωτιστικές εκθέσεις.62 fJ i ONQMATI TH2 ΑΓΙΑ2 ΚΑΙ ΑΔΙΑΙΡΕΤΟΥ T P I Α Δ ΟΣ To Έλ}. εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου και της εισροής προσφύγων.000 γρόσια ενώ τα έσοδά του ανέρχονταν σε 12. σύμφωνα και με την αναφορά της επιτροπής που επιμελείτο του προϋπολογισμού: «Δια μεν τα έξοδα στοχαζόμεθα ότι πλησιάζομεν εις την αλήθειαν.v <ρριχώ$η θ'βωμανΓΛψ>ν Βυνας-είαν.νικον’Έ 0 νο ς.σιας . ’lav-» νουαρίοχι j & ιι α ω κ β . δια δε τα έσοδα ε ­ πειδή καμίαν πληροφορίαν περί των εθνικών κτημά­ των και περί των ιδιοκτησιών δεν έχομεν. x w ά. αναφέρεται ότι το ύψος των εξόδων έφθανε τα 38. τού Χ ρ ίδ το ΰ ’Εχχλ>5·? Το μόνο αξιοποιήσιμο επίσημο στοιχείο είναι ο υ­ ποθετικός λογαριασμός της Β' Εθνοσυνέλευσης που αφορούσε το οικονομικό έτος 1823-1824. Στον προϋπολογισμό του 1823-24.616. Τ I Τ Α Ο2 Λ . Τα πρώτα κονδύλια για τον Αγώνα προέρχονταν από τις γενναίες εισφορές των ευπορότερων Ελλή­ νων.Jiv’Εττιζοατε« ίίν εΓναι ί τκς Α’ νατολικ«« Ό ρδοίο'^οι. εις Εθνικών συναγμένων Συνέλευσιν .000 γρόσια. ο οποίος προσπαθούσε με κάθε μέσο να αυτοσυντηρηθεί και να προσφέρει ακόμη και το υστέρημά . Αγώνα από τον Ιανουάριο του 1822 έως τον Απρίλιο του 1826 σε περίπου 53. καθώς ένα μεγάλο μέρος των εσόδων (7. Π ΕΡΙ Τ Μ Η Μ Α Α. ΡΡΟΣΩΡΙΝΟΝ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ Τ Η 2 Ε Α Α Α Δ Ο Σ .000.846. Η Σεβαστή Εθνική Συνέλευση θ έ ­ λει παρατηρήσει με λύπην της και θαυμασμόν της ότι τα έσοδα ως προς τα έξοδα δεν είναι το ουδέν». όσα αυτοί επρόβαλαν. η μεν πρώτη (1827) υπολογίζει τα συνολικά έξοδα του Η πρώτη σελίδα του Προσωρινού Π ο λ ιτεύ μ α το ς της Ελλάδος (1822) το οποίο π ροέβλεπε τη σύνταξη υπ ο θετικο ύ λογαριασμού. καί c τοσ?ϊσαν αύτόν με μεγαλας Βυσίας . Ο υπολογισμός αυτός μάλλον απόκλινε από την πραγματικότητα. ένώτ'-» ο ν 'θ ε ο υ χαί ανθρώπων « T r . Πάντως. γεγο­ νός που δεν είχε προβλεφθεί κατά τη σύνταξη του υποθετικού λογαριασμού. Η τελευταία ανέφερε τα στοιχεία της Λογιστικής Επιτροπής που συνέστησε ο Καποδίστριας. καθώς και οι δύο διαφωτιστικές εκθέσεις της Γ (1827) και Δ' (1829) Εθνοσυνέλευσης. καθώς το 1824. καί α'. το υπο xr./. Αλλά ούτε ως προς την εκτίμηση των εξόδων μπορεί να θεω ρηθεί ακριβής.220 γρόσια. όπως απαιτούσε το σχετικό άρθρο.000 γρόσια ενώ η δ εύ τε­ ρη (1829) εκτιμά ότι τα έσοδα για την ίδια περίπου περίοδο έφθαναν συνολικά τα 52. τη ν' Ea/7]Vi/. για τον οποίο μάλιστα δεν ψηφίσθηκε ισολογισμός στο τέλος του έτους.000 γρόσια) υπολογιζόταν ότι θα προ­ ερχόταν από την Κρήτη.385. μΐη δννάμενον να ψέργ τον βαρύτατον κα: ραδειγμάτιςον ζυγον τής τυρ α ννία ς.v Ι Ι ο λ ι τ ι κ η ν α ΰ τ ο ν Υ -» π α ρ ξ ι ν κ α ί Α ν ε ξ α ρ τ η σ ία ν » εν Κ πιδαύςω. αλλ’ υποχρεώθημεν να λάβωμεν γνώσεις παρά των προυχόντων παραστατών και πληρεξουσίων της εκάστης των ε­ παρχιών της επικρατείας και απεράσωμεν τόσα. χηρύττει or'fJ-tfcv διά τ£ν νομίμων Π α ρας-ατών του . τα έξοδα αυξήθηκαν. J J £π«φαϊούσα θρπσχει« cl. δεν ηδυνήθημεν να κάμωμεν σκέψιν καμιάν. η οποία αργότερα καταλή­ φθηκε από τους Τούρκους.500. των προκρίτων και των πλοιοκτητών. ά . τ>5ς ’Λνάςαρτ/. Θ ΡΗ ΣΚ ΕΙΑ Σ. Επίσης α­ ξιοθαύμαστη ήταν και η προσπάθεια του απλού λα­ ού.

κα­ θώς στην αβεβαιότητα του πολέμου ήταν δύσκολο να βρεθούν πιστωτές. και το οποίο συνοδευόταν επίσης από την απόφαση για εκποίηση ιερών σκευών των μοναστηριών και των εκκλησιών την ίδια περίοδο. Κύρια πηγή των τακτικών εσόδων ήταν η φορολογία. Τέ­ λος. Ετσι. καθώς επίσης και από την εκμετάλλευση των εθνικών κτη­ μάτων για τη σύναψη δανείων. καθώς οι καλλιεργητές είχαν καταστεί πλέον στρατιώτες της Ανεξαρτησίας και δεν έλειπαν οι κάθε είδους λεηλασίες και κατα­ στροφές. Το ποσοστό αυτό αργότερα μειώθηκε για τις εξαγωγές στο 6%. Τα έσοδα. αφού στην ουσία δεν υπήρχαν σταθερά εισοδήματα. δηλαδή η καταβολή σε είδος ενός δέκατου αυτής.000 γρόσια με τόκο 8% και εξόφληση σε τρία χρόνια. Ομως. επι­ βλήθηκαν εσωτερικά δάνεια με τη μορφή αναγκαστικών εισφορών. πλήθαιναν οι ενισχύσεις και οι έρανοι για τον ελληνικό Αγώνα τη ς Ανεξαρτησίας. Ουσιαστικά. ενώ σε έκτακτες περιπτώ­ σεις το ποσοστό αυτο διπλασιαζόταν. Μετά την Α’ Εθνοσυνέλευση.000. και έφθανε τα 5. που θα ήταν σε θέση να συντηρήσουν τον μακροχρόνιο πόλεμο που βρισκόταν σε εξέλιξη. δηλαδή 12%. επρόκειτο για φορολόγηση μέσω ομολογιακού δανείου. Τακτικούς πόρους αποτελούσαν επίσης σι δασμοί επί των εισαγωγών και των ε­ ξαγωγών. η οποία κινήθηκε στα πλαί­ σια της ισχύουσας κατά την Τουρκοκρατία φορολογίας. από τους φόρους δεν εισπράττονταν. Ο βασικότερος από τους φόρους που επιβαλλόταν επί της αγροτικής παραγωγής ήταν η φορολογία της δεκάτης.63 Τα δημόσια οικονομικά της Ελληνικής Επανάστασης Καθώς τα θρυλικά κα το ρθώ μα τα των Ελλήνων γίνονταν γνωστά στην Ευρώπη. τακτικά έσοδα αποτελούσαν οι φόροι που προέρχονταν από την έκδοση εγγρά­ φων από την Αστυνομία. τακτικών και μη. οι οποίοι παρέμεναν στο ποσοστό που είχε διαμορφωθεί επί Τουρκοκρα­ τίας. του για την επανάσταση. που συνήφθη στις αρχές του 1822. Ετσι. όμως. οι προαναφερθείσα κατάσταση δεν θα μπορούσε να συνεχισθεί για μεγάλο διάστημα. Στο πνεύμα αυτό επιβαλλόταν φόρος και επί των ζώων. φορολογία όμως που τελικά δεν τελεσφόρησε. προέκυπτε η ανάγκη της άμεσης εξεύρεσης άλλων πηγών εσόδων. οι μέχρι τό τε εθελούσιες συνεισφορές έλαβαν τη .

Η συμβολή τους θα ήταν μεγαλύτερη. οι ναυτικές λείες. όμως. εκδήλωσαν έμπρακτα τη συμπαράστασή τους. Τέλος. υπόκεινταν και στον έλεγχο και τη διαχείριση του Κοινού των ναυτικών νήσων. εκτός του ότι ήταν πολύ λιγότερες. όποτε υπήρχε μεγάλη ανάγκη. οι λείες αποτελούσαν πεδίο αντι­ δικίας και διχόνοιας.64 Η άλωση της Τριπολιτσάς. παρέχοντας χρηματικά ποσά. αφού στη συνέχεια με τον Νό­ μο της Επιδαύρου (1823) επιτράπηκε μόνο η αμοιβαία ανταλλαγή (και όχι η εξαγορά) αιχμαλώτων. τα οποία ειδικά κατά την έναρξη της επανάστασης συνέβαλαν στην εδραίωσή της. αλλά η έλλειψη επιμελητείας οδήγη­ σε ένα ελάχιστο μέρος τους στο κρατικό ταμείο. ενώ ε ί­ χε συνταχθεί και κατάλογος πλουσίων. πάντως. πολεμοφόδια και ια­ τροφαρμακευτικό υλικό. Εξάλλου. τρόφιμα. τα λύτρα αποτέλεσαν πηγή εσόδων μόνο στην αρχή της Επανάστασης. κυρίως μεταξύ του Ναυτικού και του Στρατού. καθώς χρησιμο­ ποιούνταν ευκαιριακά και δεν μοιράζονταν εξίσου σε όλους τους αγωνιζόμενους. Αναφέρεται ότι τα λάφυρα που ά­ φησαν πίσω τους οι Τούρκοι μετά από τη μάχη του Βαλτετσίου και την άλωση της Τριπολιτσάς συνέβαλαν καθοριστικά στον εξοπλισμό και στην τροφοδοσία του στρατού της Πελοποννήσου. οι οποίοι καλούνταν να συνεισφέρουν μεγα­ λύτερα ποσά. ιδιαίτερα στις κρίσιμες περιόδους. Σημαντική ήταν επίσης η βοήθεια των Φιλελλήνων του εξωτερικού οι οποίοι. Αρκετά συχνά. Και στις δύο. σε κρίσιμες στιγμές. περιπτώσεις υπήρχαν τεράστιες δυσκολίες στην είσπραξη των προβλεπό μενών ποσών. τα λύτρα και τις λείες. οι οποίοι επίσης προσέλαβαν υποχρεωτικό χαρακτήρα. ε ι­ δικά μετά τα θρυλικά κατορθώματα του δεύτερου έτους. Οι πιο . Προς αυτή την κατεύθυνση διενεργήθηκαν και έρανοι. σπουδαίο σ τρατιω τικό κατόρθω μα. άφησε πολλά λάφυρα για το υ ς νικητές. μορφή υποχρεωτικής εισφοράς που καθοριζόταν στο ένα γρόσι ανά κεφαλή. Καθοριστικής σημασίας ήταν επίσης και τα έσοδα από τα λάφυρα.

Τέλος.500. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της παραγγελίας τριών φρεγατών από ένα αμερικανικό ναυπηγείο. στο Λονδίνο και στο Παρίσι. μετά από διάφορες δαπάνες. Από το δεύτερο. Οι επα­ χθείς όροι. από τις οποίες μόνο η μία παραδόθηκε προς χρήση στο Ελληνικό Ναυτικό. από τις οποίες περίπου μόνο 299. ειδικό έσοδο και ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν τα εξωτερικά δάνεια που συνήφθησαν το 1824 και το 1825 στην Αγγλία. Ενα μέρος του δαπανήθηκε στο βρετανικό χρηματιστήριο για έκδοση και απόσβεση. πριν ακόμη αυτό προλάβει να εδραιωθεί. Η υπογραφή των δύο προαναφερθέντων δανείων σηματοδότησε την αναγνώριση του αγώνα των Ελλήνων και την πεποίθηση των ξένων για την αίσια έκβαση της προσπάθειάς τους. το αντίστοιχο ποσό που έφθασε στα ελληνικά χέρια ανερ­ χόταν σε 816.000 θα καταβάλλονταν στην ελληνική διοίκηση.00 λίρες. ενώ το υπόλοιπο για αγορά εξοπλισμού από το εξωτερικό. Στο τελευταίο. προκαταβολές τόκων και προ­ μήθειες. με τους οποίους συνήφθησαν συνέβαλαν στη δημιουργία σχέσε­ ων εξάρτησης του ελληνικού κράτους προς τον ξένο παράγοντα. στο Μόναχο.Τα δημόσια οικονομικά της Ελληνικής Επανάστασης 65 δραστήριες φιλελληνικές επιτροπές έδρευαν στη Γενεύη. όμως. από το 1825 μέχρι το τέλος του 1827 είχαν συγκε­ ντρωθεί και δαπανηθεί για τον ελληνικό Αγώνα περί τα 1.000 λιρών. ο οποίος κατέφθασε καθυστερημένα και ελλιπής. Ο Παναγιώ της Σ έκ ερ η ς ανήκε στους πιο έν& ερμους και σημαντικούς χ ρ η μ α το δ ό τες του Αγώνα πριν ακόμη α υ τός αρχίσει στον ελληνικό χώρο. . Το πρώτο υπογράφηκε με ονομαστικό κεφάλαιο 800.000 φράγκα.

αποστολή που τελικά δεν πραγματοποιήθηκε ε­ κείνο το διάστημα.000 άνδρες. έκαναν την εμφάνισή τους νέες ανάγκες οργάνωσης. πρέπει να ληφθούν υπόψη οι δαπάνες για τη συντήρηση του στρατού και του στόλου. G p C G f s vec > ? p jjr u c i - 4TCf( fö " ' 'S S t y * # * ^ M ?<JV ί fr / J j/ o / 't c jr s r l· ' ■ I .000. syjcai&tf- Τα έξοδα για το στράτευμα Ως προς τα έξοδα της Επανάστασης. Σύμφωνα με τον υποθετικό λογαριασμό του 1823.J f· is JcQf Cvt£/* Vf!v /&*%!'' * <cA f r /t ■*/*#*. το λεγό­ μενο «ταϊνι».:> /*1 Ί ’’ 4(£ it / X jfttv x . ο αριθμός του στρατού ανερ­ χόταν σε 51.000 άνδρες για την απελευθέρωση της Κρήτης. τροφοδοσίας. Μεγάλο μέρος από το τελευταίο αναλάμβαναν οι χωρικοί και οι έμπο­ ροι.MV3ß. ενώ άγνωστος παρέμενε και ο αριθμός των στρατιωτών από τις έκτακτες στρατολογήσεις.600. απαιτώντας τη συγκρότηση στρατοπέδων. το οποίο απαλλάσσει τις χή ρ ες και τα ορφανά του Αγώνα από οποιαδήποτε χ ρηματική εισφορά. . επειδή παρουσιάζονταν πολλές λιποταξίες λόγω έλλειψης μέσων συντήρησης στα διάφορα στρατόπεδα.000 άνδρες και τα μηνιαία έξοδα για τη συντήρησή τους έφθαναν στα 2. σε αυτή τη δύναμη περιλαμβάνονταν 15.b * < x . Από τη στιγμή που ο πόλεμος άρχισε να επεκτείνεται και να εντείνεται.hrqddΖ>ξ/Μ q Ψήφισμα του Ε κτελεσ τικού Σώ ματος (Ιούνιος 1823). των οποίων οι μηνιαίες δαπάνες για πολεμοφόδια. Ο υπολογισμός του ακριβούς αριθμού στρατιωτών είναι δύσκο­ λος. είναι περίπου 35. τροφή και ιματισμό ανέρχονταν περίπου σε 2. λαμβάνοντας επιπλέον μέριμνα για το σιτιρέσιο καθενός από αυτούς.000 γρόσια. Η πιο κοινώς αποδεκτή άποψη για τον αριθμό των στρατιωτών. σύμφωνα με πη­ γές της εποχής. Με μια πράξη της η Α’ Εθνοσυνέλευση καθόριζε ως ανώτατο μισθό αυτόν του στρατηγού στα 800 γρόσια και κατώτατο αυτόν του στρατιώτη στα 20 γρόσια. οι οποίοι επωμίζονταν ακόμη και υποχρεωτικά τη συντήρηση ολόκληρων στρα­ τιωτικών τμημάτων.000 γρόσια.■ r o' t xs'fo·' ■ <<T7 f t y v A & e Z t/S fy i to ft» )# J'*'' 1 S/ ' x< $o / V - ^ & J/A. CtffA «7 I < /(. επειδή προ­ κύπτει από εκτιμήσεις για τη δύναμη πυρός που ήταν αναγκαία και δεν βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία. Ο αριθμός των στρατιωτών πιθανότατα δεν αληθεύει. Εξάλλου. ακόμη και μισθοδοσίας των αγωνιστών.

Σπέτσες και Ψαρά. τα συνολικά έξοδα για την πρώτη επταετία του Αγώνα υπολογίζονται σε περίπου 71. Γιοβάνης. (2) Σπυρίδων Τρικούπης: ΙΣΤΟ ΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ. Καραγιάννη. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία και διάφορες αναφορές και πηγές της εποχής. η οποία ειδικά τα έτη 1825 και 1826 είχε λάβει σοβαρές διαστάσεις προκαλώντας οικονομικά και κυρίως πολιτικά προ­ βλήματα στην επανάσταση. Αθήνα 1995. Σ ιδέρ ης. Αθήνα 1973. (4)Απ. Τα μεγαλύτερα ποσά για την πληρωμή των ναυτικών εξόδων καταβάλλονταν κυ­ ρίως από τα τρία νησιά. σσ. Εκδ. I. Αθήνα 1980. Σάκκουλας. εξαιτίας της έλλειψης πόρων.000 γρόσια. Αθήνα 1999. Δ η μιου ρ γία. ενώ τα τακτικά και έκτακτα έσοδα από ελληνικές και ξένες πηγές εκτιμώνται σε 87.Τα δημόσια οικονομικά της Ελληνικής Επανάστασης Από την άλλη πλευρά. εξάλλου. τα πλοία παρέμεναν αγκυροβολη­ μένα στα λιμάνια και οι ναυτικοί αρνούνταν να εμπλακούν σε μάχη. Εκδ. IB ’. (2) Στο ίδιο. εμφανίζεται ένα υπόλοιπο. Θεσσαλονίκη 1970. εξαιτίας της έλλειψης εξειδικευμένου προσωπικού. . Εκδ. (6) Χαράλαμπος Παπασω τηρίου: Ο ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ. 606-11. λο­ γική συνέπεια για εκείνη την έντονη περίοδο. Τελικά. δεν άφησε υλικό ικανό για τη δημι­ ουργία αξιόλογων οικονομικών δεδομένων και μιας σαφέστερης και ακριβούς εικό­ νας για την οικονομική κατάσταση που επικρατούσε. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (1) Νίκη Κ αλτσόγια-Τουρναβίτη: ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1975/1986.000 γρόσια για 60 πολεμικά πλοία.000. Π. τ. Εκδ. Αθήνα 1996. Αλλά και αυτές οι εκτιμήσεις δεν μπορούν να θ ε ­ ωρηθούν απόλυτα αξιόπιστες. Εκδοτική Αθηνών. δηλαδή σε περί­ που 26. Εκδ. καθώς υπάρχουν αναφορές για 90 ή 100 πλοία. (3) Κων. Παπαζήση. (5 )Σ τέφ α νο ς Παπ αγεω ργίου: ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ 1821-1909. Μανωλόπουλος: Α Ν ΤΙΜ Ε ΤΩ Π ΙΣΙΣ Π Ο ΛΕΜ ΙΚΩ Ν ΔΑΠΑΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΑΝ ΤΟΥ 1821. Βακαλόπουλος: ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΑ ΤΟΥ 1821. Με την πρώτη ματιά. το οποίο μπορεί να εξηγηθεί από τη γενικότερα επιπόλαιη καταγραφή των εξόδων. Μάλιστα. κατέφευγαν στην πειρατεία.500.000.000 γρόσια (2). Χρ. Ε. η ελλιπής αρχειακή επιμελητεία κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. καθώς επίσης και από τα νησιά του Αιγαίου με τη μορφή υποχρεωτικών εισφορών και εράνων. Εκδ. Αθήνα 1988. ο προϋπολογισμός του 1823 υπολόγιζε τα μηνιαία έξοδα για τον στόλο σε περίπου 1. Αθήνα 1978. υ­ πήρχαν φορές που. το πιο αξιοπρόσεκτο χαρακτηριστικά όσον αφορά στο Ναυτικό είναι το γεγονός ότι οι κυβερνήτες των πλοίων απαιτούσαν την προκαταβολή των ποσών που δικαιούνταν για τον απόπλου και τη συμμετοχή σε κάποια ναυμαχία. και του γεγονότος ότι τα έσοδα καλύπτουν μεγαλύτερη χρονική περίοδο απ’ ό. εξαιτίας της έλλειψης εσόδων. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ (1) Ιστορία του Ελληνικού Εθνους . (7) Μπάμπης Αννίνος: ΟΙ ΦΙΛΕΛΛΗΝΕΣ. ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΕΣΣΥΓΓΕΝΕΙΕΣ-ΑΠΟΚΛ1ΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1822 ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1975.000 γρόσια για κάθε πλοίο. με ολέθρια απο­ τελέσματα για τον Αγώνα. τα ελληνικά πλοία. Αρκετά συχνά. Υδρα. Πάντως.τι τα έξοδα.

σε οικονομικά θέματα. Α ς δούμε λοιπόν. εμείς όμως θα ασχοληθούμε περισσότερο με τη στρατιωτική πτυχή μιας προμήθειας.68 Το «Σκάνδαλο του Λονδίνου» Η κατασκευή πολεμικών σκαφών με τα δάνεια της Ελληνικής Επανάστασης Ανάργυρος Φαγκρίδας Ο τίτλος τον άρθρον αυτού παραπέμπει. η οποία. εάν ολοκληρωνόταν όπως είχε σχεδιασθεί αρχικά. θα καθιστούσε την παρουσία του Επαναστατικού Ναυτικού στις ελληνικές θάλασσες καταλυτική. Δυστυχώς η όλη προσπάθεια εκφυλίσθηκε και κατέληξε στο περίφημο «Σκάνδαλο του Λονδίνου». κυρίως. . Το ακρόπρω ρο του «Κ α ρ τ ε ρ ία » στο Εθνικό Ιστορικό Μ ουσείο. πώς εξελίχθηκε αυτή η «στενόχωρη» ιστορία.

συλλογή Γιώ ργου Παππά). .Ελληνικά πυρπολικά προσβάλλουν τουρκικά πλοία («Τα μ που ρλοτιέρ ικα ». πίνακας του Γιάννη Νίκου.

π ρ ο έ β λ ε π ε π ρ ο σ ό δ ο υ ς (έσ ο ­ δα) ύψ ου ς 12. Γι’ αυτό α π ό τη ν αρχή της Ε πα νάσ τασ ης ά ρ χισ α ν να κ α τα β ά λλο ντα ι π ρ ο σ π ά θ ε ιε ς γ ια τη σ ύνα ψ η εξ ω τ ε ρ ι­ κού δ α νείο υ . τα έσ ο δ α ήτα ν μόνο το ένα τρ ίτο τω ν εξόδων. κα ι π ρ ο ϋ π ο λ ο γ ίζ ο ν τ α ν ως εξής: Κρήτη 7. Δυτ. τ ελω νείω ν. ιδίω ς. ύ ψ ου ς 800. Α π ό α υ τό ο ι δ α νείζο ντες τρ απεζίτες κρ άτησ α ν. ήτα ν α μ ε ίλ ικ τ α και δ ε ν δ έχ ο ντα ν ανα β ο λές. θ α δ ώ σ ο υ μ ε μ ε ρ ικ ά σ υ νο π τικά και δ ια φ ω τ ισ τ ικ ά π α ­ ρ α δείγμα τα . Ε λλάδα 708. Τ αυτόχρονα ήτα ν φ α νερ ό ότι. Ο υ π ο θ ε τ ικ ό ς π ρ ο ϋ π ο λ ο γ ισ μ ό ς που υ π ο β λ ή θ η κ ε στη Β ’ Ε θ ν ο σ υ ν έ λ ε υ σ η του Α στρους. σ υ ν ή φ θ η υπό σ υ μ φ έ ρ ο ν τ ε ς ό ρ ο υ ς το πρ ώ το δ ά νειο του Αγώνα.70 Ε ίχαν Γ π ε ρ ά σ ε ι δύ ο χ ρ ό ν ια απ ό τη ν έκρ ηξη της Ε λλη νική ς Ε πα νάσ τασ ης και ο δ ιε ξ α γ ό ­ μι ε ν ο ς σε ξηρ ά κα ι θ ά λ α σ σ α αγώ νας ήτα ν σε γ εν ικ έ ς γ ρ α μ μ ές ν ικ η φ ό ρ ο ς για τη ν π λ ε υ ρ ά τω ν εξεγερ μ ένω ν. γ ΐα τη σ υ ντή ρ η σ η τω ν 51. αν και το ιδ ιό ρ ρ υ θ μ ο και ε π ιβ ε β λ η μ έ ν ο α π ό α νά ­ γκη δ η μ ο σ ιο ν ο μ ικ ό σ ύ σ τη μ α μ π ο ρ ο ύ σ ε να ικ α ν ο π ο ιή σ ε ι τ ο π ικ ά σ τρ α τεύ μ α τα και μ ι­ κρ ές α υ το σ χ έδ ιες εκσ τρ α τείες. τα ο π ο ία μό νο ν σ ίγου ρ α δ εν ήτα ν και β α σ ίζο ντα ν α π ο κ λ ε ισ τ ικ ά στις π λ η ρ ο φ ο ρ ίε ς των π λ η ρ ε ξ ο υ σ ίω ν τω ν δ ια φ ό ρ ω ν επα ρ χιώ ν.000 λιρ ώ ν. τον Φ εβ ρ ο υ ά ρ ιο του 1824.620 γρόσια.000 γρ όσ ια και γ ια τα 60 π λ ο ία του π ο λ ε μ ικ ο ύ σ τόλου 1.616. γ ια π ρ ο κ α τ α β λ η τ έ ο υ ς τό κο υ ς .419.200.000 γρ οσίων. ελα ιώ ν. οι λ α φ υ ρ α γ ω γ ο ύ μ ε ν ο ι Τ ο ύ ρ κο ι ε ξ έλιπ α ν.100. Προσωπογραφία του Τα έξοδα. σ ύ μ φ ω να με τα π α ρ α π ά νω .605.444.187. Για να γ ίν ε ι α ν τ ιλ η π τ ό το βάρος τω ν ο ικ ο ν ο μ ι­ κώ ν α π α ιτ ή σ ε ω ν του επ α να σ τα τικο ύ αγώνα.800. Οι α γ ω νιζ ό μ ενο ι για τη ν ε λ ε υ θ ε ­ ρ ία του ς όμω ς δ εν είχα ν να α ν τ ιμ ε τ ω π ίσ ο υ ν μόνο τις ε χ θ ρ ικ έ ς δ υ νά μ εις αλλά κα ι τις τερ ά σ τιες ο ικ ο ­ ν ο μ ικ έ ς υ π ο χ ρ ε ώ σ ε ις π ο υ δ η μ ιο υ ρ γ ο ύ σ ε το εγ χεί­ ρ η μ ά τους.616. 2. μεταξύ της Ε λλη νική ς Κ υ β έρ νη σ η ς και τω ν τ ρ α π ε ­ ζιτών του Λονδίνου «Υιοί Λώχμαν και 0 ’ Μπράιαν».000 π ε ρ ίπ ο υ γρ ό σ ια ανά μή να για ά λ λ α δ ιο ικ η τ ικ ά έ ­ ξοδα. π ο υ υ π ο λο γ ίζο ντα ν ως σ τρ α τεύ μ α τα ξηράς. ή τα ν α δ ύ να το να κ α λύ ψ ει τις α νά γ κες μ α κρ ώ ν ε κ ­ σ τρ α τειώ ν και. ιχ θ υ ο ­ τρ ο φ είω ν. Εάν στα π ο σ ά αυ τά π ρ ο σ τ ε θ ο ύ ν και 500. Μ η νια ίω ς α π α ιτο ύ ντο Κοχραν. Ανατ.383. Μ ε την π ά ρ ο δ ο του χρ ό νο υ . φ θ ά ν ο υ μ ε στο τ ε λ ικ ό π ο σ ό του π ρ ο ϋ π ο λ ο γ ισ μ ο ύ . Ε λλάδ α 729.000 λ ί­ ρες.000 ανδ ρ ώ ν. το ν Α π ρ ίλ ιο του 1823. π α ρ ά τα δ ιά φ ο ρ α π ρ ο β λ ή μ α τ α και τις όπ ο ιε ς ατυ χίες.500 και Π ελ ο π ό ν ν η σ ο ς 2. Τη δ ια φ ο ρ ά κά λυ π τα ν η λ α φ υ ρ α γ ω γ ία και οι ε κ ο ύ σ ιε ς ή α να γ κα σ τικές ιδ ιω τικές ε ισ φ ο ­ ρές. τα έ ξ ο δ α σ υ ντή ρ η σ η ς ισ χυρ ο ύ στόλου. Σ πετσώ ν. Το δάνειο εκδόθηκε προς 5 9 % της ο ν ο μ α σ τική ς του αξίας κα ι έτσ ι το π ρ α γ μ α τ ικ ά δ α ν ε ισ θ έ ν π ο σ ό ή τα ν 472. Ετσι. Τε­ λικά. π ρ ο έ ρ χ ο ­ νταν απ ό φ ο ρ ο λ ο γ ία ε π ί τω ν ε θ ν ικ ώ ν γαιώ ν. τα σ ε ν τ ο ύ κ ια τω ν π λ ο υ σ ίω ν εφ ο π λ ισ τ ώ ν τω ν τρ ιώ ν να υ τικώ ν ν ή σ ω ν (Υδρας.000 γρόσια.000 γρ ό ­ σια. Ν ήσοι 1. Τα έσ οδα. ερ γ ο σ τα σ ίω ν κλπ. όμως. δ η λα δ ή στα 38.220 γρ ο σ ίω ν και έ ξ ο δ α 38. π ρ ο κ ε ιμ έ ν ο υ να α ν τ ιμ ε τ ω π ισ θ ο ύ ν οι ολο ένα α υ ξ α νό μ ενες α νά γκες. όμω ς. Ψ αρώ ν) ά δ ε ια σ α ν και οι π ρ ό κ ρ ιτ ο ι τω ν υ π ο λ ο ίπ ω ν επ α ρ χ ιώ ν έπ α ψ α ν να δ ια θ έ τ ο υ ν ο ικ ο ν ο μ ικ ή ευρω στία.846.

δ η λα δ ή .000 σε μετρ η τά και 11. στις 31-7-1824. Ο πως και στο πρ ώ το δά νειο .000. γ ια χ ρ ε ώ λ υ ιρ α .Το «Σκάνδαλο τον Λονδίνου» δύ ο ετώ ν 80.000 λ ίρ ες και για π ρ ο μ ή ­ θ ε ια επ ί της π λη ρ ω μ ή ς τω ν τό κω ν 3. Ετσι α π ό το π ρ α γ μ α τ ικ ό κ ε φ ά λ α ιο τω ν 472. σ την ε λ ­ λ η ν ικ ή γλώ σ σ α της επ ο χή ς) και σ υ νίσ τα το σε ο ν ο μ α σ τ ικ ό κ ε φ ά λ α ιο 2. Το δ ά νειο αυτό αν έ λ α β α ν οι τρ απεζίτες α δ ε λ φ ο ί Ιάκω βος και Σ ά μ ιο υ ε λ Ρ ικάρντο (Ρ ικάρδοι. τα οπο ία δείχνουν και τη φορά του ανέμου (λιθογραφ ία του Κ. δ α ν ε ισ θ έ ν π ο σ ό ήτα ν 1. 28. Ο μω ς και απ ό αυ τά τα χρ ήμ α τα . Η ε π ιτυ χ ία της έκδ ο σ η ς του πρ ώ το υ δ α νείο υ ώ θ η σ ε την Ε λλη νική Κ υ β έρ νη σ η να π ρ ο χ ω ρ ή σ ε ι στη σ ύνα ψ η δ ευ τέρ ο υ . δ η λ α δ ή . Π α ρό λα αυτά. . 16.000. Σ υ νο λικά . λ ο ιπ ό ν. Τελικά.000 λίρες.000 λ ί­ ρες.000. μ εσ ιτεία και έξο δ α σ υ νο μ ο λό γ η σ η ς 60.000 και γ ια π ρ ο μ ή θ ε ια . τη σ ύνα ψ η του νέου δ α νείο υ .000 λ ιρ ώ ν π ρ ο ς 55ό της αξία ς αυτής. με α π ο ­ τ έ λεσ μ α α π ό το ο ν ο μ α σ τικό κε φ ά λ α ιο τω ν 2. Το κα θ α ρ ό. δ η λα δ ή .200 λίρ ες.900 λ ίρ ες (308.000 λ ιρ ώ ν ε κ κ α θ α ρ ίσ τ η κ α ν 348. κ ρ α τ ή θ η κ α ν 284.900 σε π ο λ ε μ ο φ ό δ ια ) έ φ θ α σ α ν στην α γ ω νιζό μ ενη χώρα. επίσ η ς δύο ετώ ν.100. η κυ β έ ρ ν η σ η ψ ή φ ισ ε. για π ρ ο μ ή θ ε ια π λ η ρ ω μ ή ς τό κω ν 4. το δ ά νειο ή τα ν ε ­ π ιτ υ χ η μ έ ν ο και όλες οι κρ α τή σ εις σ ύ μ φ ω νες με τα δ ιε θ ν ώ ς ισχύοντα. μόνο 319. Κρατσάιζεν). σ η μ α ντικό τα το π ο σ ο σ τό κ ρ α τ ή θ η κ ε α π ό του ς τρ α π εζ ί­ τες: για τ ό κ ο υ ς τω ν δύ ο π ρ ώ τω ν ετώ ν 200.000 λίρ ες α κό μα . όπ ω ς και το κράτος π ο υ ε κ π ρ ο σ ω π ο ύ σ ε .100 λ ίρ ες π α ρ έ μ ε ιν α ν στο Λ ο νδ ίνο για δ ιά φ ο ­ ρες π α ρ α γ γ ελίες . ήτα ν ο λ ο φ ά ν ε ρ ο ς π λ έ ο ν κα ι ο νέος κίνδ υ νο ς πο υ π ρ ο ε ρ χ ό τ α ν απ ό τη ν α νά μιξη της Α ιγύ πτου στα δ ρ ώ μ ε ν α της Ε πανάστασης. η ο π ο ία κ ιν δ ύ ν ε υ ε ανά π ά σ α σ τιγμή να π ά ψ ε ι να υ φ ίσ ταται.000 λίρ ες.000 λίρες. Ως α π ό ρ ρ ο ια η επα να σ τα τική κυ β έ ρ ν η σ η . Κ αθώ ς. β ρ έ θ η κ ε να έχει στα 71 Τα «Κ α ρ τ ε ρ ία » και «Ελλάς» πλέουν μ ε μ η ευνοϊκό άνεμο: το ατμοκίνητο μ ε τις μ η χ α νές του και η φ ρεγάτα μ ε τα μ εσ α ία ιστία της. ε π ε ιδ ή οι ο ικ ο ν ο μ ικ έ ς α νά γκες τω ν ε π α να σ τα ­ τώ ν ήτα ν τερ άσ τιες.000 λίρες.000 να ε κ κ α θ α ρ ισ τ ο ύ ν τ ελικά 816. γ ια χρ ε ώ λ υ τ ρ ο ενός έτου ς 20.000.

100 λίρ ες ως υ π ό λ ο ιπ ο του π ρ ώ το υ δ α νείο υ . Ετσι. Το π ο σ ό αυτό α υ ξα νό τα ν μά λισ τα και έ φ θ α ν ε στο ύψ ος τω ν 846. οι ο ικ ο ν ο μ ικ έ ς δ υ να τό τη τες τω ν επ α να σ τα τώ ν είχα ν α υ ξ η θ ε ί. Το π ρ ό β λ η μ α ε π ιτ ά θ η κ ε με τη ν κα τα σ τρ ο φ ή του σ τόλου τω ν Ψ α ρώ ν το κα λ ο κ α ίρ ι του 1824. ο δ ή γ η σ α ν το Ε πα νασ τατικό Ν α υτικό σε εντ υ π ω σ ια κ έ ς επ ιτυ χίες. Η να υ π ή γ η σ ή του α ν α τ έ θ η κ ε στα να υ π η γ ε ία Μ πρ εντ.220 λ ίρ ες κα τ α σ π α τ α λ ή θ η κ α ν (1) για αγο ρά ο ­ μ ο λο γ ιώ ν του π ρ ώ το υ κα ι του δ ε υ τ έ ρ ο υ δ α νείο υ και 392. Ετσι α π ό το α ρ χ ικ ό π ο σ ό μόνο 232. πο υ είχαν μετα τ ρ α π ε ί σε π ο λ ε μ ικ ά γ ια να α ν τ ιμ ε τ ω π ίσ ο υ ν τους ο θ ω μ α ν ικ ο ύ ς σ τόλους. Για του ς γ νω ρ ίζο ντες ή τα ν κο ινό μ υ σ τικό ότι τα σ ιτο κά ρ α β α . ό π λω ν.200 λ ίρ ε ς ως π ρ ο ϊό ν ερ ά νο υ της ε λ λ η ν ικ ή ς π α ρ ο ικ ία ς της Καλκούτας τω ν Ινδ ιώ ν και 10. το «Κ α ρτε­ ρία». Ε κείνη την επο χή . όπ ω ς έ μ ε ιν ε στην Ιστο ρία η χρ ή σ η τω ν δ ύ ο δ α ν ε ίω ν τα ο π ο ία τ ε λ ικ ά εξ υ π η ρ έ τ η σ α ν ελά χ ισ τα τους σ κ ο ­ π ο ύ ς γ ια τους ο π ο ίο υ ς εκδ ό θ η κα ν. α π ο τελώ ντα ς ό π λο κ ρ ο ύ ­ σης.500 λ ίρ ες ως τ ό κ ο ι εξ α γ ο ρ α σ θ ε ισ ώ ν ο μ ο λ ο γ ιώ ν τω ν δύο δανείων. ένα σ η μ α ν τ ικ ό τμ ή μ α (392. 77. σε γ εν ικ έ ς γρ α μμ ές. και η κα ­ τ α σ κευ ή της μη χα νή ς του σ τον μη χα νουρ γό Γκάλογουεϊ. Α πό αυτό το πο σ ό. σ χεδόν. Τ αυτόχρονα οι Ο θ ω μ α νο ί. Το θ έ μ α της κα τα σ κευ ή ς α τ μ ο κ ιν ή τ ω ν π ο λ ε μ ικ ώ ν σ κ α φ ώ ν ήτα ν ε ξ α ιρ ε τ ικ ά σ η μ α ­ ντ ικ ό και δ ίκ α ια α π α σ χο λο ύ σ ε του ς Ε λληνες α π ό την έκρ η ξη . δ ε ν θ α μ π ο ρ ο ύ σ α ν να α ν τ α π ο κ ρ ιθ ο ύ ν σ τον ρ όλο αυτό για μεγά λο χ ρ ο ν ικ ό δ ιά σ τημα . 212. ούτε να α ν τ ιπ α ρ α τ ε θ ο ύ ν σε α υ το ύ ς σε κ λ α σ ικές να υ τικές μάχες. τόσ ο α π ό τη φ θ ο ρ ά του χ ρ ό νο υ κα ι τη σ υνεχή π ο λ ε μ ικ ή χρ ήσ η . σ την Ελλάδα. κα θ ώ ς υ π ή ρ χα ν τα χ ρ ή ­ ματα του π ρ ώ του δ α νείο υ . το ο π ο ίο έ μ ε λ λ ε να ε ίν α ι και τα π ρ ώ το σ κά φ ος αυ τού του τ ύ π ο υ π α γ κο σ μ ίω ς π ο υ θ α ελά μ β α νε μ έρ ος σε π ο λ ε μ ικ έ ς ε π ιχ ειρ ή σ εις . το σ κά φ ο ς π α ρ α δ ό θ η κ ε το ν Μ άιο του 1826 αντί του Α υγούσ του . στα ο π ο ία σ ύ ντο μ α π ρ ο σ τ έ θ η κ α ν και του δευ τέρ ο υ . όπ ω ς έχει ή δ η α ν α φ ε ρ θ ε ί. Αυτό είναι.000 λίρ ες για κα ­ τ α σ κευ ή α τ μ ο κ ιν ή τ ω ν π ο λ ε μ ικ ώ ν σ κα φ ώ ν.880 λίρ ες α π α ιτ ή θ η κ α ν για την κάλυ ψ η τω ν ε ξ ό δ ω ν τω ν α ντ ιπ ρ ο σ ώ π ω ν και κά π ο ια μ ικρ ο έξο δ α . λ ο ιπ ό ν. 2. κα τ ά λ λ η λ ω ν μ ε τ α χ ειρ ισ μ ένω ν ή κ α ινο ύ ρ γ ιω ν σ κα φ ώ ν.600 λίρ ες π ρ ο 6 λ έ φ θ η κ α ν γ ια την π ρ ο μ ή θ ε ια φρεγατών. της Ε πα νάσ τα­ σής τους. ά ρ χ ισ α ν να α ν τ ιμ ετω π ίζ ο υ ν ε π ιτυ χ έσ τερ α τα π υ ρ π ο λ ικ ά . α π ο κτώ ντα ς σχετική ε ­ μ π ειρ ία . όσ ο και α π ό τη ν α δ υ ν α μ ία α να π λή ρ ω σ η ς τω ν κενώ ν πο υ εδ η μ ιο υ ρ γ ο ύ ν τ ο . Εχο­ ντας. στο εξω τερ ικό . επ ίσ η ς στη Β ρ ετα νία . Ε πειδή δ εν π ρ ο β λ έ φ θ η κ α ν π ο ιν ικ έ ς ρήτρες γ ια τη ν π ερ ίπ τ ω σ η κ α θ υ σ τ έ ρ η σ η ς της π α ρ ά δ ο σ η ς ή π ρ ο β λ η μ ά τ ω ν σ την κα τα σ κευή.558 λίρ ες έ φ θ α σ α ν στα χ έ ρ ια της ε ­ π α να σ τα τική ς κυ β έρ νη σ η ς . τα οπ ο ία . 155.(2). Μ ε δ ικ ά του σ χέδ ια κ α τ α σ κ ε υ ά σ θ η κ ε το π ρ ώ το α τμ ό π λο ιο . Ως α π ο τέλεσ μ α . Ο πω ς ε ίδ α μ ε.800 λ ιρ ώ ν ε ά ν π ρ ο σ ε τ ίθ ε ν τ ο 18. του Β ρ ετανο ύ π λο ιά ρ χο υ Αστιγγος (Frank Abney Hastings) . οι επα να σ τα τικές ε π ιτυ χ ίες σ η μ ε ιώ ν ο ν τ α ν δ υ σ κ ο λ ό τ ε ρ α και με τη ν κα τα νάλω σ η π ε ρ ισ ­ σ ό τερ ω ν «μ πο υρ λότω ν». κα θ ώ ς κα ι π ρ ό σ λ η ­ ψη του Κ όχρα ν (6 λέπ ε π α ρ α κά τω ) ως να υ ά ρ χο υ του Ε λλη νικο ύ Σ τόλου. το « Σ κά νδ α λο του Λ ο νδ ίνο υ » .000 λ ίρ ε ς δ α π α ν ή θ η κ α ν γ ια α­ γορά. 160. η Ε λλη νική Κ υ β έρ νη σ η α π ο φ ά σ ισ ε να π ρ ο χ ω ρ ή σ ε ι σ την αγο ρ ά ή στην κα τα σ κευή. ατ μ ο κ ιν ή τ ω ν κα ι φρεγατών. α υ τό το ο ικ ο ν ο μ ικ ό υ π ό β α θ ρ ο κα ι α ντιμ ετω π ίζ ο ντα ς και τις α υ ξ α ν ό μ ε ­ νες α νά γκες. τα ο π ο ία β ρ ίσ κο ντα ν στο Ν τέπ τφ ο ρ ντ του Τάμεση. όμως. Τέλος. απ ό τη Β ρ ετανία .600 λίρ ες γ ια σ τρα τιω τικές και να υ τικές π ρ ο π α ρ α σ κ ε υ έ ς στη Β ρ ετα νία κα ι στις Η νω μένες Π ολιτείες.χ έ ρ ια της ένα σ η μ α ντικό τα το χ ρ η μ α τ ικ ό πο σ ό. Κ α θ ο ρ ισ τική ε π ίδ ρ α σ η σ την π ρ ο ώ θ η σ η του σ χεδ ίο υ ν α υ π ή γ η σ η ς α τ μ ο κ ιν ή τ ω ν είχε η κά θ ο δ ο ς . Πρώτα δ η μ ιο υ ρ γ ή μ α τ α με 6άση αυτή τη ν π α ρ α δ ο χ ή ή τα ν τα π υ ρ π ο λ ικ ά .600 λίρ ες) του δ ε υ τ έ ρ ο υ δ α νείο υ α φ ιε ­ ρ ώ θ η κ ε σε ε ξ υ π η ρ έτη σ η π ο λ ε μ ικ ώ ν αναγκών. Μ ε τη ν π ά ρ ο ­ δο τω ν ετώ ν όμω ς ο α ρ ιθ μ ό ς τω ν ε λ λ η ν ικ ώ ν σ κ α φ ώ ν μειω νότα ν. π ο λ ε μ ο φ ο δ ίω ν και π υ ρ ο β ό λ ω ν . Επίσης 28.

και στη σ υ νέχ εια το ν Ιω σήφ Φ αλάγκα. π ιθ α ν ό τ α τ α δε ο Αστιγξ δ ιέ θ ε σ ε απ ό δ ικο ύ ς του π ό ρ ο υ ς π ο σ ό το ο π ο ίο έ φ θ α σ ε τις 5. ήτα ν το μεγά λο δ ια μ έ τ ρ η μ α τω ν ό π λ ω ν του και το είδ ο ς τω ν β λη μ ά τω ν τους. Μ ε κ υ β ε ρ ν ή τ η τον Αστιγγα. Ε π ρ ό κειτο είτε γ ια τις γνω σ τές σ υ μ π α γ είς σ φ α ίρ ες είτε γ ια τις ν ε ο ε μ φ α ν ιζ ό μ ε ν ε ς ε ­ κρ η κτικές. οι ο π ο ίε ς είχα ν π ρ ω το φ α νείς και ά γ νω ­ στες. οι ο π ο ίε ς κ ινο ύ σ α ν α ντίσ το ιχο υ ς τρ οχούς πο υ ήτα ν τ ο π ο θ ε τ η μ έ ν ο ι στις π λ ε υ ρ έ ς του. δυ να τό τητες. Η μεγά λη κ α θ υ σ τέρ η σ η α π ο δ ίδ ε τ α ι σ το γεγονός ότι ο γιός του Γ κάλο γουεϊ β ρ ισ κό τα ν στο Κάιρο. Είχε δύ ο μηχα νές τω ν 84 hp. Το «Καρτερία» ήτα ν ένα τ ρ ο χή λα το α τ μ ό π λ ο ιο 2 3 3 1 με β ο η θ η τ ικ ή ισ τ ιο φ ο ρ ία και χ α ρ α κ τ η ρ ίσ θ η κ ε ως τρ ο χ ο φ ό ρ ο ς κο ρ β έτα ή φρεγάτα. Η τα χύτη τά του έ φ θ α νε.000 λ ίρ ες α π ό τα χρ ή μ α τα του δ ε υ τέρ ο υ δ α νείο υ . Α πό τις π η γές δ ε ν μ π ο ρ ε ί να ε ξ α χ θ ε ί α σ φ α λές σ υ μ π έ ρ α σ μ α για το ύψ ος του π ο ­ σού στο ο π ο ίο α ν ή λ θ ε η α ξία της να υ π ή γ η σ η ς του π λο ίο υ . για το σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν ο σ κάφ ος. Ο π ω σ δ ή π ο τε δ ό θ η κ α ν 10. π ρ ο σ έ φ ε - 73 Το τριίστιο (νόβα ή πολάκα) «Η ρ ακλής» των Σπετσωτών αδελφών Γ.000 λίρ ες. Το π λ ο ίο κα τέπ λευ σ ε.Το «Σκάνδαλο του Λονδίνου» του 1825 π ο υ π ρ ο έ β λ ε π ε η σχετική σ υ μ φ ω νία . ενώ μ η δ ενιζό τα ν ότα ν έ π νεε ισ χυρ ό ς α ν τ ίθ ε τ ο ς ά νεμ ος. σ την υ π η ρ εσ ία του Μ εχμ έτ Αλή. έ π ειτα απ ό π ε ρ ιπ ε τ ε ιώ δ η πλο υ . και X. Η κ α θ υ σ τ έ ρ η σ η αυτή θ α ήτα ν α κό μ η μ εγα λύτερ η εάν ο Αστιγξ δ ε ν ε π έ β λ ε π ε π ρ ο σ ω π ικ ά την π ρ ό ο δ ο τω ν ερ γ α σ ιώ ν και δ ε ν ε π ε δ ε ίκ ν υ ε π ρ ω τ ο φ α ν ή ζήλο γ ια την ε π ίσ π ε υ σ ή τους. σε γα λή νη. . ε μ π ρ η σ τικές και ε ρ υ θ ρ ό π υ ρ ε ς . Το π ρ ω τ ο π ο ­ ρ ια κ ό σ τοιχείο. εκτός απ ό το γεγονό ς της α τ μ ο κ ίν η ­ σης. υπ ο τελο ύ ς κα ι σ υμ μά χ ου του σ ο υ λτά νο υ σ τον αγώ ­ να ε ν α ντίο ν τω ν επαναστατώ ν. π α σ ά της Α ιγύ πτου . μ έχ ρ ι το ν θ ά ν α τ ό του στις 20 Μ αϊου 1828. Ο ο π λ ισ μ ό ς του α π ο τ ε λ ε ίτ ο α π ό τέσ σ ερ α π υ ρ ο β ό λ α κα ι τέσ σ ερ ις κα ρ ο νά δ ες Paixhans τω ν 68 pdr. στο Ν α ύ π λιο στις 3 ή 4 Σ ε π τεμ β ρ ίο υ 1826. μ έχ ρ ι τότε. του ς 6 kts (κό μ β ο υ ς) και σε τ ρ ικ υ μ ία τους 3 kts. Κούτση (Ναυτικό Μ ου σ είο Ελλάδος).

Τον Ιο ύ λιο του 1825 ε μ φ α ν ίσ θ η κ ε στο Λ ο νδ ίνο ο Β ρ ετανό ς Κ όχρα ν (Thomas Alexander Cochrane).ρε α ξιό λο γ ες υ π η ρ ε σ ίε ς στον Αγώνα. οι ο π ο ίο ι ήτα ν μέλη τόσ ο του Φ ιλ ε λ λ η ν ικ ο ύ Κ ομιτάτου όσ ο και του Κ ο ινο β ο υ λίο υ . δ ε ν ή τα ν τ ίπ ο τα μπ ρ ο σ τά σε όσ α α κ ο λ ο ύ θ η σ α ν με τη ν α υ π ή γ η σ η τω ν ά λλω ν ατμόπλοιω ν.000. δ ή λω νε ότι μέσ α σε λίγες ε β δ ο μ ά δ ε ς θ α έ φ θ α ν ε σ την Κ ω νσ τα ντινο ύ π ο λη και θ α κ α τέκα ιε το ν Ο θ ω μ α ν ικ ό Σ τόλο σ τον Κ ερ ά τιο κόλπ ο. με το ο π ο ίο ο Β ρετανός α π ο δ εχ ό τα ν τη θ έ σ η του «ναυάρχου ξένου ε π ικ ο υ ρ ικ ο ύ σ τόλου (Admiral of foreign auxiliary fleet). Ο πως κα ι α ν είχε το π ρ ά γμ α . μή νες α γο ρ α ζό­ μενα κα ι ε ξ ο π λ ιζό μ ε ν α με μ έ ρ ιμ ν α τω ν Ε λλήνω ν α ντ ιπ ρ ο σ ώ π ω ν με βάση δ ικ έ ς του ο ­ δ η γίες. To π ρ ω τ ό κ ο λ ­ λο ε π ικ υ ρ ώ θ η κ ε με σ υ μ φ ω ν η τ ικ ό που υ π ο γ ρ ά φ η κε τη ν ε π ο μ έ ν η . Οι δ υ σ κο λίες . το πολύ. Μ πα ρντέτ. του ψ η φ ίσ μ α το ς γ ια τη β ρ ε τ α ν ικ ή π ρ ο σ τ α ­ σία.000 λίρ ες. σ την π ρ ο σ π ά θ ε ιά του να π ε ίσ ε ι του ς Ε λληνες α ν τ ιπ ρ ο σ ώ ­ πο υς . π ο υ τα είχε α π ό λ υ ­ τη ανά γκη.000 λίρ ες. χω ρίς να σ υ μ β ο υ λ ε υ θ ο ύ ν τους Ε λληνες α ν τ ιπ ρ ο ­ σ ώ π ου ς (4). Το ό νο μ α π ο υ είχε α π ο κ τ ή σ ε ι απ ό τις ε κ ε ί δ ρ α σ τη ρ ιό τη τές του. Μ ετά το τέλος της Ε πα νάσ τασ ης π ε ρ ιέ π ε σ ε σε α χ ρ η σ τία κα ι δ ια λ ύ θ η κ ε π ρ ιν το 1841. μεταξύ του Κ όχρα ν και τω ν Μ πα ρντέτ. Χ ό μ π χ α ο υ ζ και Ελις. π α ρ α δ ο τ έ α εντός δ υ ό μ ισ ι μηνών.000 λίρες. 113. Ο Ελις. Ετσι στις 4 Α υγο ύσ του 1825 υ π ο γ ρ ά φ η κε π ρ ω τ ό κ ο λ λ ο (memorandum) μεταξύ τω ν Ε λλήνω ν α ν τ ιπ ρ ο σ ώ π ω ν και του Κ όχρα ν. Το χ ε ιρ ό τ ε ρ ο ε ίνα ι ότι . υ π ή ρ χα ν 113. τα ο π ο ία στη σ υ νέχ εια θ α π ρ ο ω θ ο ύ ν τ ο ά μ εσ α σ την Ελλάδα. να π ρ ο σ β λ έ ψ ο υ ν σε α υ τό ν γ ια τη β ελτίω σ η του φ θ ίν ο ν τ ο ς σ τη ν Ε λλάδ α αγώ να α λλά και γ ια τη ν υπ ο σ τή ρ ιξη τω ν ο ικ ο ν ο μ ικ ώ ν του ς σ υμ φ ερ όντω ν. έπ ε ισ ε τους α δ ε λ φ ο ύ ς Ρ ικάρντο. χω ρίς να δ ίν ο υ ν κ α νένα λο γ α ρ ια σ μ ό στους Ε λληνες α ν τ ιπ ρ ο σ ώ ­ π ο υ ς και π α ρ ά τις σ υνεχείς π α ρ α σ τά σ εις τω ν τελευτα ίω ν. Χ ό μ π χ α ο υ ζ κα ι Ελις. όπ ω ς έχει ήδη α ν α φ ε ρ θ ε ί. με την ε λ π ίδ α ότι θ α ε π α νελά μ β α νε τα κα τ ο ρ θ ώ μ α τ α της Νότιας Α μ ερ ική ς .000 λ ιρ ώ ν έ φ θ α σ ε για την κα τα σ κευ ή μόνο τρ ιώ ν α τμ ο κ ιν ή τ ω ν . Για να είμ α σ τε π ά ­ ντω ς δ ίκα ιο ι. έγραφ ε: «Ο λο ρ δ Κ όχρα ν υ π ό σ χετα ι να ε ξ ο λ ο θ ρ ε ύ σ ε ι δ ι’ όλου το ν ε χ θ ρ ικ ό ν σ τό λο ν ο π ο ύ να μη ν υπ άρ ξη π λέο ν» .000 λ ίρ ε ς π ο υ μ π ο ρ ο ύ σ α ν να χ ρ η σ ιμ ο π ο ιη θ ο ύ ν γ ια την αγο ρά έ το ιμ ω ν και κατά σ υ ν έ π ε ια φ θ η ν ό τ ε ρ ω ν α τ μ ο κ ιν ή τω ν.000 λίρ ες π ο υ είχα ν ή δ η δ ο θ ε ί για τη ν α υ π ή γ η σ η του «Καρτερία». Η α μ ο ιβ ή του υ π ο ψ ή φ ιο υ α π ε λ ε υ θ ε ρ ω τ ή της Ε λλάδας ο ρ ίσ θ η κ ε στις 37. ενώ το «Καρτερία». απ ό τα χ ρ ή μ α τ α του δ ε υ τ έ ρ ο υ δ α νείο υ . θ α π ρ έ π ε ι να α ν α φ έ ρ ο υ μ ε ότι ο Β ρ ετανό ς έλα β ε την π ρ ο σ φ ε ρ ό μ ε ν η θ έ σ η υπό το ν ό ρ ο ότι έξ ι α τμ ό π λο ια . π ε ρ ιλ α μ β α ν ο μ έ ν ο υ κα ι του ν α υ π η γ ο ύ μ ενο υ «Καρτερία». π ε ρ ισ σ ό τ ε ρ ο απ ό 15. Χ α ρ α κ τ η ρ ισ τ ικ ό ε ίν α ι ότι το π ο σ ό τω ν 113. σ τον π ρ ω θ υ π ο υ ρ γ ό Κ άνιγκ. Η π ρ ό σ λη ψ η του Β ρ ετανού π α ρ ο υ σ ιά σ θ η κ ε π ε ρ ίπ ο υ σαν π ρ ο ά γ γ ελο ς της ε λ λ η ­ ν ικ ή ς ε λ ε υ θ ε ρ ία ς . θ α ε τ ίθ ε ν τ ο στη δ ιά θ ε σ ή του μέσ α σε δ υ ό μ ισ ι. Ο λα τα π α ρ α π ά νω α π ο δ ε ίχ θ η κ α ν σε λίγο φ ρ ο ύ δ ε ς ε λπ ίδ ες . ο ι ο π ο ίο ι τα δ ια χ ε ιρ ίσ θ η κ α ν τ ελείω ς α υ θ α ίρ ετα . 5-8-1825. ο ι κα θ υ σ τ ε ρ ή σ ε ις κα ι τα π ρ ο β λ ή μ α τ α π ο υ π α ρ ο υ σ ιά σ θ η κ α ν κατά τη ν κα τα σ κευ ή του «Καρτερία». ενώ ότα ν θ α ο λο κλή ρ ω νε το έργο του θ α ελά μ β α νε ά λλες 20. π α ρ ή γ γ ε ιλ α ν σ τους ή δ η κα τα σ κευ ά ζο ντες το «Κ αρτερία» (να υ πη γεία Μ π ρ εντ και μη χα νουρ γό Γκάλογουεϊ) π έντε α τ μ ό π λ ο ια κα ι τα α ντίσ το ιχα σ υ γ κ ρ ο τ ή ­ ματα μη χα νώ ν και λεβ ή τω ν. Το δ ρ ά μ α ε ίν α ι ότι τα χρ ή μ α τα αυτά κα τ α σ π α τ α λ ή θ η κ α ν απ ό του ς Β ρ ετανο ύς «Φ ιλέλληνες». όμως. Οι Β ρ ετα νο ί ε π έ μ ε ν α ν π ο ­ λύ κα ι τ ε λ ικ ά κα τ ό ρ θ ω σ α ν να α π ο φ α σ ισ θ ε ί α π ό τη ν ε λ λ η ν ικ ή α ν τ ιπ ρ ο σ ω π ε ία η π ρ ό ­ σ ληψ η του Κόχραν. ο ο π ο ίο ς β ρ ισ κό τα ν ε κ ε ίν η τη ν επ ο χ ή στο Λ ο νδ ίνο για τη ν ε π ίδ ο σ η . Για το ν σ κ ο π ό α υ τό θ α δ ιε τ ίθ ε ν τ ο . Ο δε Δ η μ ή τρ ιο ς Μ ια ο ύ λη ς. εξαιτία ς της μ έρ ιμ να ς κα ι της εξ α ιρ ε τ ικ ή ς π ρ ο σ ο χ ή ς του Αστιγγος δ ε ν σ τοίχισε. Στο π ο σ ό αυτό π ρ έ π ε ι να π ρ ο σ τ ε θ ο ύ ν ά λλες 10. επ ισ τ ρ έ φ ο ν τ α ς α π ό τη Ν ότια Α μ ε ­ ρική (3). Α ντ’ αυ τού οι Β ρ ετανο ί. γ ιό ς του Υ δ ρ α ίο υ ναυ άρ χο υ. κα θ ώ ς κα ι τους φ ίλ ο υ ς τους.

πά ντω ς. γ ια να μ π ο ρ ο ύ ν τα σ κά φ η να π λ έ ο υ ν σε α β α θ ή π ρ ο κ ε ιμ έ ν ο υ . σ ει ούτε μια μηχανή. το «Ε π ιχείρ ησ ις». να κ ιν δ υ ν ε ύ σ ε ι να ανα- . δ η λα δ ή δ ικ ύ λ ιν δ ρ ε ς υψ ηλή ς πίεσ η ς. και το μηχα- η οποία μοιάζει με το νο υ ρ γ είο του δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε. Ενώ τα σ χέδ ια γ ια τα δ ύ ο μεγά λα σ κά φ η β α σ ίζο ντα ν στα ε π ιτ υ χ η μ έ ν α του «Κ αρ­ τερία». έ φ ε ρ α ν τις τρ α γικές τ ρ ο π ο π ο ιή σ ε ις . θ α ο δ η γ ο ύ σ α ν στη δ η μ ιο υ ρ γ ία δ ύ ο πολύ καλώ ν π λο ίω ν. πο λύ μα κρύ και πο λύ σ υ μ π ε π ιε σ μ έ ν ο ν » . να κα τα σ κευ ά - «Ελλάς». Θα να υ π η γ ο ύ ντο δ ύ ο μεγα λύτερ α. Ετσι το σ χή μ α τω ν δύ ο π λ ο ίω ν κα τέλη ξε να περ ιγ ρ ά φ εται ως «πολύ π λα κω τό ν. τα «Αγρυπνος». στο β ρ αχύτα το αυτό χ ρ ο ν ικ ό διά σ τημα . με α π ο τ έ λ ε σ μ α το πρώ το. τα ο π ο ία εά ν α κ ο λ ο υ θ ο ύ ν τ ο . Αντί οι ερ γασ ίες να π ρ ο χ ω ρ ή σ ο υ ν με ταχύτατο ρ υ θ μ ό . Το γεγονό ς αυτό. να έχο υ ν τη δ υ να τό τη τα να π λ η σ ιά ζ ο υ ν τα π α ρ ά κ τ ια φ ρ ο ύ ρ ια τα ο π ο ία ε σ κ ό π ε υ ε να «κα τα ρ ρ ημά ξει». όμ ω ς ο ι αντίσ το ιχες τω ν δύο ά λλω ν σ κα φ ώ ν έγινα ν με τη ν τ ε ­ λε ίω ς α σ υ ν ή θ ισ τ η για το Ν α υτικό μ έ θ ο δ ο της « επ ιπιέσ εω ς» (haute pression).75 Το «Σκάνδαλο του Λονδίνου» γνώ ρ ιζα ν πω ς ο γιός του Γ κάλο γουεϊ ήτα ν στην υ π η ρ εσ ία του π α σ ά της Α ιγύ πτου . μαζί με τη ν απ α ίτη σ η του Β ρ ετανού γ ια όσ ο το δ υ να τό ν μ ικρ ό τερ ο β ύ θ ισ μ α και μ εγα λύτερ η ταχύτητα. τα «Ε π ιχείρ ησ ις» και «Α κα ταμάχητος». μ ο ν ο κ ύ λ ιν δ ρ ε ς και χω ρίς εκτό νω σ η . και τρ ία μικρ ό τερ α . τω ν π έντε α τ μ ο κ ίν η τ ω ν α π ο φ α σ ίσ θ η κ ε . ο Κ όχρα ν επ ενέβ η και τα τ ρ ο π ο π ο ίη σ ε σε τέτο ιο β α θ μ ό ώ στε η κα τα σ κευ ή κ α θ υ σ τ έ ρ η σ ε α π ίσ τευ τα κα ι είχε τρ α γ ικά α π ο τελέσ μ α τα . δ η λα δ ή μ α κ ρ ό σ τ ε ­ νο κα ι χαμηλό. ο ο π ο ίο ς μ π ο ρ ε ί να ήτα ν ε ξ α ιρ ετικό ς να υ τικό ς α λλά όχι και ε ξ α ιρ ετικό ς εφ ευ ρ έτη ς . Η κα τα σ κευή. π ιθ α νό τα τα . Οι δύο μηχα νές του «Κ αρτερία» κ α τ α σ κ ε υ ά σ θ η κ α ν με βάση την τότε γ ε ν ικ ά χ ρ η ­ σ ιμ ο π ο ιο ύ μ ε ν η μ έ θ ο δ ο της «δ ια π υ κνώ σ εω ς» (condensing engines). «Κ υ μα τοπ λήκτης» και «Ερμής». ο ι κα τα σ κευ α σ τές είχα ν να α ν τ ιμ ε τ ω π ίσ ο υ ν και τις κα τα σ τρ ο φ ικές π α ρ ε μ β ά σ ε ις του Κόχραν. ε- Αμερικανική φρεγάτα να ντίο ν του ο π ο ίο υ θ α ε χ ρ η σ ιμ ο π ο ιο ύ ν τ ο τα π ρ ο ς ν α υ π ή γ η σ η πλο ία .

επίσ η ς. δ ιό τ ι ούτε ο Γ κάλογουεϊ τ ε λ ε ίω σ ε π ο τέ τη ν κα τα σ κευ ή τω ν μη χα νώ ν «επ ιπ ιέσ εω ς» π ο υ π ρ ο ο ρ ίζ ο ­ ντα ν γ ια τα πλο ία . ού τε υ π ήρ χα ν π λ έ ο ν χ ρ ή μ α τ α γ ια τη ν α π ο π ερ ά τω σ η και τω ν τριών. Ε φ ερε. ορ είχα λκο ς . του «Ερμής». τέσ σ ερ α μ α κρ ά π υ ρ ο β ό λ α κα ι τέσ σ ερ ις κ α ρ ο νά δ ες Paixhans τω ν 68 pdr. Μ ά λ ι­ . Με το ν τρ ό π ο αυτό ή λπ ιζε ότι θ α γ ίν ο ν τ α ν ε λ α φ ρ ύ τ ε ρ α και θ α μ ε ιω ­ νό τα ν το β ύ θ ισ μ ά τους. Ο ύτε αυ τά γ λίτω σ α ν απ ό τις π ε ρ ίφ η μ ε ς τ ρ ο π ο π ο ιή σ ε ις του Κ όχραν. δ η λα δ ή ξύλινο π ε ρ ίβ λ η μ α με το ο π ο ίο α υ ξ ή θ η κ ε το πλά τος του κα ι ε π ιτ ε ύ χ θ η κ ε ικ α ν ο π ο ιη τ ικ ή σ τα θ ερ ό τη τα . Το δ ε ύ τ ε ρ ο α π ό τα μ εγ ά λα α τμ ο κίνη τα . λίγο α ρ γ ό τερ α (τον Μ ά ρ τιο του 1829). σ υμ μετέχο ντα ς.τ ρ α π ε ί απ ό έλ λ ε ιψ η σ τα θ ερ ό τη τα ς κατά τις δ ο κ ιμ έ ς του. μή κος 45. η Β ό νιτσ α κα ι μ έρ ος του Α μ β ρ α κ ικ ο ύ κ ό λπ ο υ . Ε ίναι όμ ω ς γνω σ τό ό τι η κατα νάλω σ η τω ν ισ χύος 50 hp μη χα νώ ν του ς σε γ α ιά ν θ ρ α κ α ή τα ν 9 t το 24ωρο. Ο ι π η γές δ ε ν α ν α φ έ ρ ο υ ν ού τε το ν α ρ ιθ μ ό τω ν ιστώ ν του ς ο ύ τε την ισ τ ιο φ ο ρ ία τους. να α λ λ α χ θ ε ί κα ι το π η δ ά λ ιο του σ κά φ ους .72 m. Δ ια ­ λ ύ θ η κ ε π ρ ιν α π ό το 1833 και. Χ ρ ε ιά σ θ η κ ε . δ η λ α δ ή την έ λ ­ λ ε ιψ η της ταχύτη τας και τη ν α δ υ ν α μ ία να π λ ε ύ σ ο υ ν στα ρηχά». Π ριν κ α θ ε λ κ υ σ τ ε ίτ ο «Α κα ταμάχητος». σ την υπό τον Κ ο ρ σ ικα νό φ ιλ έ λ λ η ν α π λο ία ρ χ ο Μ πα σ άνο (αρχικά) κα ι υπό το ν Υ δ ρ α ίο Αντώ­ ν ιο Κριεζή (στη σ υνέχεια ) να υ τική μοίρα. Στη σ υνέχεια . Εξαιτίας αυ τής της α σ τ ά θ ε ια ς κ ρ ίθ η κ ε α π α ρ α ίτη το να τ ο π ο θ ε τ η θ ο ύ ν εξ ω τερ ικά τω ν π λ ε υ ­ ρώ ν του «π αχύτατο ι πα γίδ ες » . Α φ ού. σ ίδη ρο ς.52 m. Τ αυτόχρονα μια έκρ η ξη α χ ρ ή σ τευ σ ε τον ένα α π ό τους λέβ η τες και το σ κάφ ος δ ια σ ώ θ η κ ε μόνο με τη σ υ ν δ ρ ο μ ή του β ρ ε τ α ν ικ ο ύ π ο λ ε μ ικ ο ύ «Colombine». κά κισ τη ς κα τ α σ κ ε υ ­ ής. «το εκ της δ ια λύ σ εω ς α π ο τ ε θ έ ν εις τας α π ο θ ή κ α ς υ λ ικ ό ν (χαλκός. Το π ιο π ιθ α ν ό ε ίν α ι να δ ιέ θ ε τ α ν τέσ σ ερ ις ισ τού ς και να έ φ ε ρ α ν β ο η θ η τ ικ ή η μ ιο λ ικ ή ισ τ ιο φ ο ρ ία όπ ω ς το «Καρτερία». ενώ π ρ ο χ ω ρ ο ύ σ ε η κα τα σ κευ ή τω ν ά λλω ν δύο. και εξαιτία ς της κα κή ς κατά σ τασ ης τω μ η ­ χα νώ ν του. ο λ ο κ λ η ρ ώ θ η κ ε η ν α υ π ή γ η σ η του πρ ώ του απ ό τα τρ ία μ ικρ ό τερ α α τμ ό π λο ια . όμω ς. Ο ο π λισ μ ό ς του «Ε π ιχείρ ησ ις» (το «Α καταμάχητος» π ιθ α ν ό τ α τ α δ εν π ρ ό λ α β ε να ε ξ ο π λ ισ θ ε ί) ήτα ν μ ά λλο ν ό μ ο ιο ς με το ν αντίσ το ιχο του «Καρτερία». Στη σ υ νέχ εια και α ­ φ ού σ υ ν ε ν ν ο ή θ η κ ε με του ς να υ πη γού ς. στις τε λ ε υ τ α ίε ς π ο λ ε μ ικ έ ς ε π ι­ χ ε ιρ ή σ ε ις στο Ιόνιο. Ε λαβε μά λισ τα μέρος.991 Δρχ. Επίσης τ ίπ ο τα δ ε ν α ν α φ έ ρ ε τ α ι γ ια τη ν ταχύτητά τους. π ρ ό τ ε ιν ε να ε π ιμ η κ υ ν θ ο ύ ν τα σ κά φ η κατά 4. Ο ι π ρ ο τ ε ιν ό μ ε ν ε ς τ ρ ο π ο π ο ιή σ ε ις δ ε ν ε γ κ ρ ίθ η κ α ν α π ό το ν Κ όχραν. Τα ά λλα δ ύ ο π ιθ α ν ό τ α τ α α φ έ θ η κ α ν μ ισ ο τ ε λ ε ι­ ω μ ένα μετά τη ν κ α θ έ λ κ υ σ ή του ς να σ α π ίσ ο υ ν στις π ρ ο β λ ή τ ε ς του Λ ο νδ ίνο υ . μό λυ β δ ο ς) ε ξ ε τ ιμ ή θ η εις 14. μαζί με το «Κ αρτερία» και ά λλα σκάφ η.». μό λις έγ ινε π ρ ο σ π ά θ ε ια να α ν α π τ υ χ θ ε ί η β ο η θ η τ ικ ή του ισ τιοφ ορία. Α π ο τ έ λ ε σ μ α τω ν ε π ιχ ε ιρ ή σ ε ω ν α υ τώ ν ήτα ν να α π ε λ ε υ θ ε ρ ω θ ε ί. όπ ω ς γ ρ ά φ ε ι ο α ντιπ λο ία ρ χ ο ς Δ η μ ή τ ρ ιο ς Φωκάς. Ετσι ο λ ο κ λ η ρ ώ θ η κ ε μόνο το «Ερμής». το α τμ ό π λ ο ιο π α ρ έ μ ε ιν ε ε λ λ ιμ ε ν ισ μ έ ν ο σ τον να ύ σ τ α θ μ ο του Π όρου. λ ο ιπ ό ν. έγινα ν ο ι α π α ρ α ίτη τες μ ετα σ κευ ές. κα τα σ τρ ά φ η κε απ ό π υ ρ κ α γ ιά κατά τις δ ο κ ιμ έ ς του έξω α π ό τον Τάμεση.62 m και β ύ θ ισ μ α (με π λ ή ρ ες φ ο ρ τίο ) 1. πλά τος 7. ε φ ό σ ο ν π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ω ς κό π τ ο ν τ α ν εγ κά ρ σ ια λίγο π ίσ ω απ ό το μ η χα νοσ τάσ ιο. το ν Α π ρ ίλ ιο του 1826 έξω απ ό τον Τάμεση. το φ θ ιν ό π ω ρ ο του 1828. το «Α κα ταμ άχη τος».50 π ε ρ ίπ ο υ μέτρα. Τα δύ ο π α ρ α π ά ν ω α τ μ ό π λ ο ια είχαν ε κ τ ό π ισ μ α 4 0 0 1. ω σ τό σ ο αυτό δ ε ν είχε κα ι ιδ ια ίτερ η σ η μ α σ ία έτσ ι όπ ω ς ε ξ ε λ ίχ θ η κ α ν τα πρ ά γμ α τα . με α π ο τ έ λ ε σ μ α π ρ ιν α π ό την τ ο π ο θ έ τ η σ η τω ν μη χα νώ ν ο Γ κάλογουεϊ να ε κ φ ρ ά σ ε ι τους φ ό β ο υ ς του «μήπω ς τα π λ ο ία αυ τά β υ θ ίζ ο ν τ α ι β α θ ύ τ ε ρ α απ ό όσ ο π ρ ο σ δ ιό ρ ισ ε ο λ ό ρ δ ο ς Κ όχρα ν και ως εκ το ύ το υ ε ίν α ι τελείω ς α κ α τ ά λ λ η λ α γ ια τη ν υ π η ρ ε σ ία για την ο π ο ία τα ή θ ε λ ε α π ο κ λ ε ισ τ ικ ώ ς κα ι κατά του ς δ ύ ο ο υ σ ιώ δ ε ις λόγους. το «Ε πιχείρ ησ ις» κα τέπ λευ σ ε σ την Ε λλάδα πρ ο ς τα τέλη Α υγούσ του του 1827 με κ υ β ε ρ ν ή τ η το ν π λο ία ρ χ ο Κρόσ μπ υ. δ η λα δ ή .

Υπήρχαν. όμω ς. Το «Μ α ξιμ ιλια νός» είχε ε κ τ ό π ισ μ α 1 8 0 1 και η ταχύτητά του έ φ θ α ν ε του ς 8 kts. επ ε ιδ ή ο Γ κάλογουεϊ δ ε ν α π ο π ε ­ ράτω σε τη μη χα νή του. τω ν κα τα σ κευ α ζό ντω ν τα α τ μ ο κ ίν η τ α γ ια μία ή δ ύ ο φ ρ εγά τες τω ν 1.87 m και β ύ θ ισ μ α . οι α ν τ ιπ ρ ό σ ω π ο ι σ τρά­ φ η κ α ν στη να υ π ή γ η σ η καινούργιω ν. τις ο π ο ίες ε ισ έπ ρ α ξε μό λις ε π α ν ή λ θ ε με αυτό σ την Ελλάδα. α π ό τα χ ρ ή μ α τ α του δ ευ τέρ ο υ δ α νείο υ δ ια τ έ θ η κ α ν 155. Η καλή του μηχανή. Α πό τότε πα ρέμεινε στον να ύ σ τ α θ μ ο του Π όρου και χ ρ η σ ιμ ο π ο ιή θ η κ ε ως « τρ ο π ισ τικό ν κάτεργον» (cale de carenage. Αυτή ή τα ν η ενδ εδ ε ιγ μ έ ν η κίνη σ η εξα ιτία ς του κα τεπ είγ ο ντο ς του θ έ μ α τ ο ς . α φ ο ύ ε π ι­ σ κ ε υ ά σ θ η κ ε α π ό το ν Β ρ ετανό μ η χα νικό Πάρις. ένα ντι 46. Τελικά το «Ερμής» δ ια γ ρ ά φ η κε απ ό τον κατά λογο τω ν π λ ο ίω ν του Σ τόλου τον Α π ρ ί­ λ ιο του 1846 και δ ια λ ύ θ η κ ε . Το α τ μ ο κ ίν η τ ο κ α τ έ π λ ε υ σ ε σ την Ε λλάδα π ε ρ ί τα τέλη Ο κτω β ρίο υ του 1828 και δ ε ν έλα β ε π ο τέ μέρος σε π ο λ ε μ ικ έ ς ε π ιχ ειρ ή σ εις . Π ρ έπ ει να α ­ ν α φ ε ρ θ ε ί εδώ ότι. Α πό το γεγονό ς α υ ­ τό μ π ο ρ ο ύ μ ε να σ υ μ π ε ρ ά ν ο υ μ ε ότι κα ι το 200 t «Ερμής» είχε π α ρ α π λ ή σ ια ταχύτητα.Το «Σκάνδαλο τον Λονδίνου» 77 στα για τ η ν π α ρ α λ α β ή του μ ο να δ ικο ύ ο λ ο κ λ η ρ ω θ έ ντος σ κά φ ο υ ς χ ρ ε ιά σ θ η κ ε να κ α τα β ά λει ο Κόχραν «εξ ιδίω ν» δ ύ ο χ ιλ ιά δ ε ς λίρ ες. οι α ν τ ιπ ρ ό σ ω π ο ι σ τρ ά φ η κα ν π ρ ο ς την αγορά Πρόσω πό γραφία του Α σ τιγ γ ο ς εκ του φυσικού. . α κό μ η χε ιρ ό τ ε ρ α απ ό το ζήτη μα τω ν ατμόπλοιω ν. τ ρ ο π ισ τή ρ ιο .600 λίρ ες για π ρ ο μ ή θ ε ια φρεγατών. π ισ τ ε ύ ε τ α ι όμ ω ς ό τι έ φ ε ρ ε τέσ σ ερ α π υ ­ ρ ο β ό λα τω ν 68 pdr. Ο πως έχει ήδη α ν α φ ε ρ θ ε ί. ως α ν ή λ ικ ο ς . α π ο ρ ρ ίφ θ η κ ε εξα ιτία ς της 14μηνης π ρ ο θ ε σ μ ία ς π α ρ ά δ ο σ η ς πο υ ζητούσαν.91 m. τα μόνα που δ ιε τ ίθ ε ν τ ο π ρ ο ς π ώ λη σ η ήτα ν μ ερ ικά π α λ ιά και α κ α τ ά λ λ η λ α τρ ιίσ τια της Ε ταιρεία ς τω ν Ινδιών. τ ο π ο θ ε τ ή θ η κ ε στο α τ μ ό π λ ο ιο «Μαξιμ ιλια νό ς» π ο υ κ α τ α σ κ ε υ ά σ θ η κ ε με βάση σ χέδια του Υ δ ρ α ίο υ να υ π η γ ο ύ Γεωργίου Τομπάζη και κ α θ ε λ κ ύ σ θ η κ ε στις 2 Α π ρ ιλ ίο υ 1837 σ τον ν α ύ σ τα θ μ ο . δ ιο ικ ο ύ σ ε δ ι’ Α ντιβασιλεία ς ) γ ια ε π ίσ κ ε ψ η στις Κ υκλά δες. όμω ς. μή ­ κος 30. ενώ τον Μ άρ τιο κα ι τον Α π ρ ίλ ιο του 1833 τ α ξ ίδ εψ ε δύο φ ο ρ ές έως την Τεργέστη. όμως. από τον Β α υ α ρ ό λοχαγό Κρ α τσ άιζεν (Εθνικό Ιστορικό Μ ουσείο). το «Ερμής» ε φ ο δ ιά σ θ η κ ε με α ντίσ το ιχη ε π ιτ υ χ η μ έ ν η τω ν ερ γο σ τα σ ίω ν «Σ ιο ύα ρντ και ΣΙΑ».48 m. Δ υστυχώ ς. π ο υ ντό νι. Α φού δ εν β ρ έ θ η κ α ν τα ε π ιθ υ μ η τ ά έ το ιμ α πλο ία . Π ράγματι. οι Ε λληνες α ν τ ιπ ρ ό σ ω π ο ι π ρ ο σ π ά θ η σ α ν να β ρ ο υ ν ε τ ο ιμ ο π α ρ ά ­ δ ο τα σ κά φ η αυ τού του τύ π ο υ σε δ ιά φ ο ρ α β ρ ε τ α ν ικ ά να υ π η γεία . πλά τος 4. Γενικά χ ρ η σ ιμ ο π ο ιή θ η κ ε σε κρ α τικές μ ετα φ ο ρ ές και β ο η θ η τ ικ έ ς υπ η ρ εσ ίες . ό ­ ταν μ ε τέφ ερ ε τα μέλη της Α ντιβ α σ ιλεία ς (από τον Ια­ νο υ ά ρ ιο του 1833 β α σ ιλιά ς της Ε λλάδας ή τα ν ο Ο θω ν. Σε π ίν α κ ε ς του Σ επ τ ε μ β ρ ίο υ του 1829 και του Ιανο υ α ρ ίο υ του 1833 φ α ίνετα ι ότι α νή κε στη δ ύ να μ η του Σ τόλου. Είχε εκτ ό π ισ μ α 200 t. Για τε λ ε υ τ α ία φ ο ρ ά β γή κε στην ανο ικτή θ ά λ α σ σ α τον Ιο ύ νιο του ίδ ιο υ έτους. πλω τή εσχάρα) για το «κα ρ ενά ρ ισ μ α » (ε π ι­ σ κευ ή τω ν υφ ά λω ν) τω ν π λ ο ίω ν του Σ τόλου. Η καλή π ρ ο σ φ ο ρ ά . ο ο π ο ίο ς.500 λ ιρ ώ ν κατά π λο ίο . με πλή ρ ες φ ο ρ τίο 0.100 t με 15 « π ορ τέλια» (κ α ν ο ν ο θ υ ρ ίδ ε ς ) ανά π λευ ρ ά . μ ό λις σ υ ν ο μ ο λ ο γ ή θ η κ ε τα δ ά νειο και εκτελώ ντα ς εντολή της Ε λλη νική ς Κ υ β έ ρ ν η σ η ς γ ια αγο ρά ή κα τα σ κευ ή «φ ρεγα τώ ν α ’ τάξεω ς τω ν 14 π ο ρ τελίω ν» . Επειτα απ ό τις α π ο τυ χίες αυτές. Δ εν υπ ά ρ χο υν α κρ ιβ ή σ το ιχεία για τον ο π λ ισ μ ό του.

Μ π ρ ο σ τά σε αυτή τη ν ε ξέλιξη οι α ντ ιπ ρ ό σ ω π ο ι.900 λιρ ώ ν).5 001 τω ν 50 π υ ρ ο β ό λ ω ν . π α ρ α δ ο τ έ ω ν σε έξι μήνες. ένα ντι 247. Ετσι έκλ ε ισ α ν . βα τσ έλα ή β α σ έλα ή ν τ ε λ ίν ια ή τ ελίνια . σ υ μ φ ω ν ία με το ν Γάλλο γ ια τη ν κα τα σ κευ ή δύ ο φ ρ εγα τώ ν α ’ τάξεω ς (μία το κα θ ένα ) σ την τιμή π ο υ έχ ει ήδη α ν α φ ε ρ θ ε ί (247. ότι με το ν χ α ρ α κ τ η ρ ισ μ ό α υ τό δ ή λ ω ν α ν σ α φ ώ ς την ε π ιθ υ ­ μία του ς γ ια αγο ρ ά ή κα τα σ κευ ή φ ρ εγ α τώ ν τω ν 44 ή 48 π υ ρ ο β ό λ ω ν . Εδώ θ α π ρ έ π ε ι να α ν α φ ε ρ θ ε ί ότι π ρ ό σ φ α τ α το Κ ομ ιτάτο α υ τό είχε α π ο σ τείλ ε ι στη μ α χό μ ενη Ε λλάδ α χ ρ η μ α τ ικ ή β ο ή θ ε ια ύψ ου ς 8. δ ιό τι ως «φ ρεγά τες α ’ τάξεω ς ή β α θ μ ο ύ » χ α ρ α κτη ρ ίζ ο ντα ν ε ­ κε ίν η την π ε ρ ίο δ ο σ κά φ η πο υ υπ ά γο ντα ν στην κα τη γορ ία τω ν « π λο ίω ν της γραμμής» («vaisseau de ligne». τω ν α ν τ ιπ ρ ο σ ώ π ω ν του Λ ο νδ ίνο υ π ρ ο ς τον Λ α λεμ ά ν.τω ν Η νω μένω ν Π ο λιτειώ ν της Α μ ερ ική ς . Τα 28 απ ό α υ τά θ α β ρ ίσ κ ο ν τ α ν σε κα τά φ ρ α κτο (κλεισ τό) π υ ρ ο β ο ­ λ ε ίο τω ν 14 κ α ν ο ν ο θ υ ρ ίδ ω ν ανά π λ ε υ ρ ά (από ό π ο υ π ρ ο έ κ υ π τ ε και ο χα ρ α κτη ρ ισ μ ό ς τους) και τα υ π ό λ ο ιπ α 16 στο κατά σ τρω μα . Ετσι. ε π ω φ ε λ ο ύ μ ε ν ο ι απ ό τη ν α σ ά φ ε ια του όρ ου . Μ πα γιά ρ ντ. δ ε ν ήτα ν σε καλή κα ­ τάσταση κα ι έτσ ι η αγο ρά του ς δ ε ν πρ οχώ ρ ησ ε. Π ράγματι. της μιας α π ό το ήδ η μ ν η μ ο ν ε υ θ έ ν ν α υ π η γ ε ίο κα ι της ά λλη ς απ ό το αντίσ το ιχο « Χ ό ο υ λα ντ και ΣΙΑ». του «Λ ερουά. ε π έ λ ε ξ α ν να α π ο σ τ ε ίλ ο υ ν στις ΗΠΑ τον Γάλλο σ τρατηγό του ιπ π ικ ο ύ Λ α λεμ ά ν.000 δ ο λ α ρ ίω ν (49. Τ αυτόχρ ονα με τις ε ν έρ γ ειες π ρ ο ς τ η ν π λ ε υ ρ ά τω ν ΗΠΑ. στις 5 Μ αρ τίου 1825. ο Μ π α γ ιά ρ ντ τους υ π έβ α λε π ρ ο σ φ ο ρ ά γ ια τη να υ π ή γ η σ η μιας φ ρ εγάτα ς 1. η Ε λλη νική Κ υ β έρ νη σ η ε π ιθ υ μ ο ύ σ ε τη ν π ρ ο μ ή θ ε ια φ ρ εγα τώ ν «πρώ της τάξεω ς τω ν 14 π ο ρ τελίω ν» . στους ο π ο ίο υ ς είχε α φ ε θ ε ί η σ χετική π ρ ω τ ο β ο υ λ ία α π ό τη ν Ε λλη νική Κ υ β έρ νη σ η . δ ε ν είχε σχέση με τις ν α υ τικές κα τα σ κευ ές. α π ε υ θ ύ ν θ η κ α ν στον π ρ ό ε ­ δρ ο του Φ ιλ ε λ λ η ν ικ ο ύ Κ ομιτάτου της Νέας Υόρκης. Η α σ ά φ ε ια αυτή είχε δ ρ α μ α τικές σ υ ν έ π ε ιε ς σ την π ο ρ ε ία της π ρ ο μ ή θ ε ια ς τω ν πλοίων. του δινό τα ν η «εξο υσ ία» να π ρ ο χ ω ρ ή σ ε ι στη να υ π ή γ η σ η δ ύ ο τέτο ιω ν π λ ο ίω ν υ π ο γρ ά φ ο ντα ς τα α π α ρ α ίτη τα σ υ μ φ ω νη τικά . ο ι ο π ο ίε ς στην α νά γκη θ α μ π ο ρ ο ύ σ α ν να ε φ ο δ ια σ τ ο ύ ν με π ρ ό σ θ ε τ α ώστε ο α ρ ιθ μ ό ς του ς να φ θ ά σ ει τα 56. σ την ε λ λ η ν ικ ή να υ τική γλώ σ σ α της επ ο χή ς ) και έ φ ε ρ α ν 60 π υ ρ ο β ό λ α . Αυτό σ ή μ α ινε ότι τα σ κά φ η θ α έ φ ε ­ ρ αν 44 π υ ρ ο β ό λ α . το οπ ο ίο . Ε σ φ α λλαν. ο ι α ν τ ιπ ρ ό σ ω π ο ι π ρ ο ­ σ π ά θ η σ α ν να π ρ ο μ η θ ε υ τ ο ύ ν έτο ιμ ες φ ρ εγά τες και απ ό ά λ λ α ευ ρ ω π α ϊκά κράτη. Σε π ε ρ ίπ τω σ η πο υ δ ε ν δ ιε τ ίθ ε ν τ ο κ α τά λλη λα σκάφ η. χω ρίς να α ν α φ έ ρ ο υ ν και τον ε π ιθ υ μ η τ ό α ρ ιθ μ ό π υ ρ ο ­ βόλων. όμως. ο ο π ο ίο ς ή τα ν και δ ι­ ε υ θ υ ν τ ή ς ενός α π ό τα γ νω σ τό τερ α να υ π η γ ε ία της χώ ρας.705 δολαρίω ν. ή τα ν να π ρ ο χ ω ρ ή σ ε ι σ την αγο ρ ά δ ύ ο φ ρ εγα τώ ν «του πρ ώ το υ β α θ μ ο ύ » . έ π ειτα απ ό σ ύσ τασ η του π ρ εσ β ευ τή α υ τώ ν Ρας κα ι του π ρ ο ξ έ ν ο υ του ς Α σ π ινο λ στο Λ ο νδ ίνο . Το κακό στο ζήτη μα ε ίνα ι ότι ο ι α ν τ ιπ ρ ό σ ω π ο ι α ρ κ έ σ θ η κ α ν σ τον χ α ρ α κ τ η ρ ισ μ ό «φ ρεγά τες πρ ώ το υ β α θ μ ο ύ » . Ο πως είχε ήδ η α ν α φ ε ρ θ ε ί. π ο υ τους είχε σ υ σ τ α θ ε ί α π ό τον γνω σ τό σ τρατηγό Λ α φ α γ ιέτ και δ ιά φ ο ρ ο υ ς φ ιλ έ λ λ η ­ νες. Μ πα γιά ρ ντ και ΣΙΑ». δ ύ ο σ ο υ η δ ικ έ ς κα ι μια γ α λλική . με π α χυ λό μ η ν ια ίο μ ισ θ ό 120 λιρών.000 δ ο λά ρ ια το πλο ίο). αν κα ι τίμ ιο κα ι με κα λές π ρ ο θ έ σ ε ις . Δ υ ­ στυχώ ς ο ι τρ εις π ρ ο τ α θ ε ίσ ε ς . Δυστυχώ ς ή τα ν α τύ χ η μ α πο υ ε π ελέγ η το σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν ο πρ ό σ ω π ο . Π ίσ τευαν. Ο Λ α ­ λ ε μ ά ν εγ κ α τ α σ τ ά θ η κ ε στη Νέα Υόρκη ως π ρ ά κτο ρ α ς (agent) της ε λ λ η ν ικ ή ς α ν τ ιπ ρ ο ­ σ ω π εία ς του Λ ο νδ ίνο υ . Ο ι ο δ η γίες . π ρ ώ η ν υπ α σ π ισ τή του Ν α πο λέοντα. Ο σ τρατηγός του ιπ π ικ ο ύ Λ α λεμ ά ν είχε π λή ρ η ά γ νο ια τω ν ό ρ ω ν και τω ν τ ε ­ χ ν ικ ώ ν λ ε π τ ο μ ε ρ ε ιώ ν αυτώ ν. δ η λα δ ή . π λ η ρ ο φ ο ρ ώ ν τ α ς του ς τ α υ τ ό ­ χ ρ ο ν α ότι ή τα ν έτο ιμ ο ς να ε κ τ ε λ έ σ ε ι ταχύτα τα τη ν π α ρ α γ γ ε λ ία αν ε λ ά μ β α νε τη σ χε­ τική εντολή. Τ αυτόχρ ονα όμ ω ς ο ι Α μ ερ ικα νο ί. 32 σε κ α τά φ ρ α κτο κ λεισ τό π υ ρ ο β ο ­ λ ε ίο (16 κ α ν ο ν ο θ υ ρ ίδ ε ς ανά π λευ ρ ά ) και τα υ π ό λ ο ιπ α 28 στο κα τά σ τρ ω μα (5). με α π ο τ έ λ ε σ μ α τα δ ύ ο ν α υ π η γ ε ία να ε ρ μ η ν ε ύ σ ο υ ν την π α ρ α γ γ ε λ ία σ ύ μ φ ω ν α με τα σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α τους.

σαν ό ρ ν ια που ο σ μ ίσ θ η κ α ν κ ο υ φ ά ρ ι. α λλά και ο ι α ν τ ιπ ρ ό σ ω π ο ι δ ε ν είχαν κ α μ ία εν η μ έ ρ ω σ η γ ια τη ν π ρ ό ο δ ο τω ν να υ π η γ ή σ εω ν. α φ ο ύ τα χρ ή μ α τα του δ ευ τέρ ο υ δ α νείο υ είχα ν εξα ν ε μ ισ θ ε ί). Δ ε ν έ φ θ α ν α ν . Τα δ ύ ο να υ π η γ εία . Ξ εκίνη σ ε. αυτά. Ε π ιπ λ έ ο ν όχι μό νο ν τα π λ ο ία δ εν είχα ν ο λ ο κ λ η ρ ω θ ε ί.000 δ ο λ α ρ ίω ν (55.000 λίρ ες).000 λιρ ώ ν). ε π α ν ε μ φ α ν ίσ θ η κ α ν οι α δ ε λ φ ο ί Ρικάρντο. Α λ λ η λ ο ­ 79 Κ α ρονάδα σε πλοίο στα τέλη του 18ου ή στις αρ χές του 19ου αιώνα. ή τα ν α κ ρ ιβ ό τ ε ρ α τω ν ζη το υ μ ένω ν απ ό τη ν Ελλάδα.000 δ ο λ α ρ ίω ν (49.000 δ ο λά ρ ια (155.000-550.000 δ ο λά ρ ια (101. Το χ ε ιρ ό τ ε ρ ο απ ό ό λα ήτα ν ότι στις αρχές του 1826 α π α ίτη σ α ν την άμ εσ η κατα βο λή τω ν υ π ό λ ο ιπ ω ν 272. . Στις 31 Ο κτω β ρ ίο υ τα δύ ο να υ π η γ ε ία π λ η ρ ο φ ό ρ η σ α ν του ς α ντιπ ρ ο σ ώ π ο υ ς ό τι το κ ά θ ε π λ ο ίο θ α στοίχιζε τ ε λ ικ ά 500. αφ ού έ λ α β α ν σ υ ν α λ λ α γ ­ μα τική ύψ ου ς 120. π ο σ ό δ ιπ λά σ ιο της α ρ χική ς π ρ ο σ φ ο ρ ά ς . οι ο π ο ίο ι. Μ έχρ ι το τέλος Ν ο ε μ ­ βρ ίο υ του 1825 είχα ν ε ισ π ρ ά ξ ε ι 767. όμως. σ χ έδ ια σ α ν την κα τα σ κευ ή σ κ α φ ώ ν τω ν 64 π υ ρ ο β ό λ ω ν (16 κα ­ ν ο ν ο θ υ ρ ίδ ω ν ανά π λευ ρ ά . αν κα ι είχε π α ρ έ λ θ ε ι η εξ ά μ η ν η π ρ ο θ ε σ μ ία π α ρ ά δ ο σ η ς . Π υ ρ ο β ό λ α του τύπου αυτού α π ετέλεσ αν μ έ ρ ο ς του οπλισμού του «Κ αρτερία».000 λίρες). κα ι 32 π υ ρ ο β ό λ ω ν στο κατά σ τρω μα ) που έμ ο ια ζ α ν πολύ με δ ίκ ρ ο τ α και.000-111.Το «Σκάνδαλο τον Λονδίνου» «φ ρεγάτες α ’ τάξεω ς». σ την ο π ο ία β α σ ίζο ντα ν ο ι Ε λληνες α ντιπ ρ ό σ ω π ο ι. π ρ ά γ μ α πο υ δ εν α π ο κ λ ε ίε τ α ι ο ι τ α λ α ίπ ω ρ ο ι α ν τ ι­ π ρ ό σ ω π ο ι να έπ ρ α ττα ν (ω στόσο δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ α ν.000 λ ιρ ώ ν (593. ήτα ν π λή ρ ω ς ε ν η μ ε ρ ω μ έ ν ο ι γ ια τις εξελίξεις.900 λιρ ώ ν) ανά σ κά φ ος. Το π ο σ ό αυτό ήτα ν πο λύ υπ έρ τερ ο ένα ντι της α ρ χική ς τους π ρ ο σ φ ο ρ ά ς τω ν 247. πολύ σ ύ ντο μ α ζήτη σα ν απ ό τους α ντιπ ρ ο σ ώ π ο υ ς π ρ ό σ θ ε τ α πο σ ά. μια ισ τορ ία απ άτη ς κα ι κλοπ ής σε βά ρο ς ενός μικρ ο ύ λα ο ύ ο ο ­ π ο ίο ς α γω νιζότα ν γ ια τη ν ε λ ε υ θ ε ρ ία του. έτσι. όπ ω ς φ α ίνετα ι. ού τε ε λά μ β α να ν λο γ α ρ ια σ μ ο ύ ς γ ια τα χ ρ ή μ α τ α π ο υ δα πα νώ ντο . φ υ σ ικά .880 δ ο λα ρ ίω ν) π ο υ είχε μαζί του ο Λ α λεμ ά ν. Τότε.

μ έ χ ρ ι να τους α π ο σ τ α λ ο ύ ν χ ρ ή μ α τ α α π ό το Λ ο νδ ίνο . Α π ε λ π ισ μ έ ν ο ς ο Χίος έμ π ο ρ ο ς σ υ νέλα β ε τη σ ω τήρια . να π ω λ ή σ ε ι το ένα για να ο λ ο κ λ η ρ ω θ ε ί το άλλο.80 γ ρ ά φ η σ α ν α π ε υ θ ε ία ς με τα δ ύ ο να υ π η γ ε ία και τον Λ α λ ε μ ά ν και π ρ ό τ ε ιν α ν στους α ­ ν τ ιπ ρ ο σ ώ π ο υ ς να τους π α ρ α δ ο θ ο ύ ν . Υόρκη στις 12 Α π ρ ιλ ίο υ 1826 και Θρήκε την κα τά ­ σταση πολύ χ ειρ ό τερ η α π ό ό. στις ΗΠΑ.091 δ ο λάρ ια. Ο ι π ρ ο τά σ εις τους απορ ρ ίφ θ η κ α ν α π ό του ς Ο ρ λά νδ ο κα ι Λ ου ρ ιώ τη. κα ι να α π ε υ θ υ ν θ ε ί σ την α­ μ ε ρ ικ α ν ικ ή κυ β έ ρ ν η σ η δ ιά του Εβερετ.τι κα λύ τερο νόμιζε: να ε ν ε ­ χ υ ρ ιά σ ε ι τα π λο ία . σε π ερ ίπ τω σ η μη π λ η ρ ω μ ή ς . Κατά τη ν επ α φ ή του με του ς ε κ π ρ ο σ ώ π ο υ ς τω ν δ ύ ο να υ π η γ είω ν. π α ρ α β α ίνο ντα ς τις αρ χές της ο υ δ ε ­ τερ ότητα ς. Ετσι δ η μ ιο υ ρ γ ή θ η κ ε άμ εσ η ανά γκη μ ετά βα ση ς. τα δ ύ ο σ κά φ η θ α επ ω λ ο ύ ν τ ο σε δ η μ ο π ρ α σ ία . η Β ο υ ­ λή και η Γερουσία ψ ή φ ισ α ν πρ ότα σ η του Ε βερετ γ ια αγορά. ότα ν π λ η ρ ο φ ο ρ ή θ η κ α ν τα σ υμ β ά ντα . δ ίδ ο ντα ς ως α ν τά λλα γ μ α δ ά ­ νειο 15. Μ έσ α σε 24 ώ ρ ες ο Κ οντό σ τα υλο ς π α ρ ο υ σ ιά σ θ η κ ε στη Β ουλή. υπό κα θ εσ τώ ς υ π ο θ ή κ η ς . Α π ε λ π ισ μ έ ν ο ι τότε οι τρ εις Ε λληνες. π ρ ο σ ώ π ο υ ε μ π ισ τ ο σ ύ ­ νης. Ανταμς. και το ν έ π ε ισ α ν να μ ε τ α β ε ί στη Νέα Υόρκη γ ια να π ε ρ ισ ώ σ ε ι ό. Ο Κ οντό σ τα υλο ς έ φ θ α σ ε στη Ν. Α πό τότε τα π ρ ά γ μ α τα ά ρ χισ α ν να κ ιν ο ύ ­ ντα ι ταχύτα τα και ευ νο ϊκά για την Ελλάδα. είχε σ υσ τα τική επ ισ το λή του Α δαμ. Μ αζί του. απ ό τις ΗΠΑ. της μιας . κα θ ώ ς τα δ ύ ο π λ ο ία α π είχα ν πολύ απ ό του να θ ε ω ρ η θ ο ύ ν ο λ ο κλη ρ ω μ ένα . ενώ ο Σ π α νιο λά κη ς δ ε ν α π ο δ έ χ θ η κ ε τη σχετική π ρ ότα σ η. π ο υ φ η μ ιζ ό τα ν γ ια το ν π α τ ρ ιω τ ισ μ ό κα ι την τ ιμ ιό τη τά του.000 λ ιρ ώ ν για να α γ ο ρ α σ θ ε ί ένα α κό μ η α τμ ό π λο ιο . Ο λοι σ κ α ν δ α λ ίσ θ η κ α ν . β ο ή θ η σ α ν τη ν α γω νιζό μ ενη χώρα. σ τ ρ ά φ η κ α ν σ τον Χίο μ εγ α λέμ π ο ρ ο του Λ ο νδ ίνο υ Α λέξ α νδ ρ ο Κ οντό σ ταυλο . Για το ν λόγο αυτό ο ι Ο ρλά νδο ς και Λ ο υ ρ ιώ τη ς έκ ρ ιν α ν ό τι έ π ρ ε π ε να π α ρ α μ ε ίν ο υ ν στη Β ρ ετα νία γ ια να το α ντιμ ετω π ίσ ο υ ν. όπ ω ς α π ο δ ε ίχ θ η κ ε εκ των υσ τέρ ω ν. Επίσης του είχε ε ιπ ω θ ε ί σαφ ώ ς ότι ε ν α π ό κ ε ιτ ο σε α υ τό ν να π ρ ά ξ ε ι ό. Τ αυτόχρονα όμ ω ς στο Λ ο νδ ίνο είχε ξε σ π ά σ ε ι το σ κ ά ν δ α λ ο τω ν α τμ οκινή τω ν.000 λιρών.τι μ π ο ­ ρούσε. όμω ς. σε τ έτο ιο β α θ μ ό ώ ­ στε. αφ ού α ρ χ ικ ά σ υ ν έ λ ε ξ ε π λ η ρ ο φ ο ­ ρίες γ ια τη ν π ρ ό ο δ ο τω ν ερ γ α σ ιώ ν κα ι του ς ο ικ ο ν ο μ ικ ο ύ ς λο γ α ρ ια σ μ ο ύ ς. π α ρ ά το γεγονό ς ότι ο Σ π α νιο λά κη ς τά ­ χ θ η κ ε υπ έρ αυτών. να π ω λ ή σ ε ι κα ι τα δύ ο ή να τα α ντ α λ λ ά ξ ε ι με δ ύ ο μ ικρ ό τερ α η λ ικ ία ς έως π έ ν τ ε ετών. κα θ ώ ς κα ι π λ η ­ ρ ε ξο ύ σ ιο της Ε λλη νική ς Κ υ β έρ νη σ η ς για σ ύνα ψ η δ α νείο υ 50. π ρ ο σ π ά θ η ­ σε να του ς π ε ίσ ε ι να ο λ ο κ λ η ρ ώ σ ο υ ν τη μ ια φ ρ εγά τα με ενέχυ ρ ο τη δ εύ τερ η . όπ ου υπ ήρ χε σ η μ α ντικό ς φ ιλ ε λ λ η νικ ό ς κύκλο ς. Δ ώ δ εκα η μ έ ρ ε ς μετά τη ν άφ ιξη του Κ οντό σ τα υλο υ στην Ο υ ά σ ινγ κτο ν. στους υ π ο υ ρ γ ο ύ ς Ν α υτικώ ν και Ε ξω τερ ικώ ν και σ τον ίδ ιο τον π ρ ό ε δ ρ ο τω ν ΗΠΑ. τότε. ο ι δ ύ ο η μ ιτ ε λ ε ίς φ ρ εγάτες γ ια να τις π ω λ ή σ ο υ ν ό π ου κα ι όπ ω ς νόμιζαν. ιδ έα να μ ε τ α β ε ί σ την Ο υά σινγκτον. στη Γερουσία. Δ έ χ θ η κ ε ε π ίσ η ς την α π ειλή ότι.τι ή λπ ιζε. Κοραή πρ ο ς τον π ε ρ ίφ η μ ο φ ιλ έ λ λ η ν α γ ερ ο υ σ ια σ τή Ε ντου α ρ ντ Ε6ερετ. π α ρ ά το γεγονός ότι οι α δ ε λ φ ο ί Ρ ικάρντο έκα ν α ν τα πά ντα γ ια να το ν α π ο τ ρ έ ­ ψ ο υ ν απ ό τη ν α π οσ τολή αυτή. ά κο υ σ ε ότι γ ια την ο λο κλή ρ ω σ η του ενός π λ ο ίο υ και για δ ιά φ ο ρ ε ς ά λλες α π α ιτή σ εις χ ρ ειά ζ ο ντα ν Ο μοίω μα του «Ελλάς» (Ναυτικό Μ ου σείο Ελλάδος). 396. Ε κπλη κτος .

Ο φ ε ίλ ο υ μ ε επ ίσ η ς να α ν α φ έ ρ ο υ μ ε ότι κατά τη δ ια δ ικ α σ ία εκτίμ η σ η ς του «Liberator» ο Κ οντό σ τα υλο ς είχε επ ιτ ύ χ ε ι να ε κ δ ο θ ε ί ά δ εια απ ό τον υπ ου ρ γό Ν αυτικώ ν.571 δ ο λα ρ ίω ν. επ ε ιδ ή δ ε ν είχα ν υ π ο λ ο γ ισ θ ε ί σ την α π ο γρ α φ ή ο ι ισ τοί του (225. να α π ο σ ύ ρ ε ι δ ιά φ ο ρ α ε φ ό δ ια και είδη απ ό αυτό. είχα ν α π α ιτή σ εις πο υ α νέρ χο ντα ν στις 396. Τ αυτόχρ ονα το «Liberator» α γ ο ρ ά σ θ η κ ε απ ό την α μ ε ­ ρ ικ α ν ικ ή κ υ β έ ρ ν η σ η αντί 233. εά ν το α ντίτιμ ο δ ε ν ε π α ρ κ ο ύ σ ε για την α π ο π ερ ά τω σ η κα ι τον α π ό ­ π λο υ της δεύ τερ η ς . α ν ύ ­ π α ρ κτες ξ υ λ ο υ ρ γ ικ έ ς ερ γασ ίες. π α ρ έ λ α β ε απ ό το α γ ο ρ α σ θ έ ν «Liberator» είδ η αξίας 18. τα ο π ο ία έ κ ρ ινε α π α ρ α ίτη τα για τη ν ο λο κλή ρ ω σ η της ν α υ π ή γ η σ η ς και του εξ ο π λ ισ μ ο ύ του «Hope». αξίας 96. ενώ γ ια τη δ ιε υ θ έ τ η σ η τω ν δ ια φ ο ρ ώ ν με τους κα τα σ κευ α σ τές π ρ ο σ έφ υ γ ε. τη ν ο ­ π ο ία κα τα σ κεύ α ζα ν τα να υ π η γ ε ία Χ όο υλα ντ. α π α ρ α ίτη τα για Ο μοίω μα του «Κ α ρ τερ ία » το οποίο βρίσκεται στο Ν α υτικό Μ ου σ είο Ελλάδος. Η α μ ε ρ ικ α ν ικ ή κυ β έ ρ ν η σ η έδ ινε για την α γ ο ­ ρά του «Liberator» 230.315 δολαρίω ν. όμως.). Ο μως το ζήτη μα είχε α κό μ η δρ όμ ο. Π α ρόλα αυτά. Ε πειτα απ ό δ ια π ρ α γ μ α τ ε ύ σ ε ις οι α π α ιτή σ εις τω ν κα τα σ κευ α σ τώ ν π ε ρ ιο ρ ίσ θ η κ α ν στο π ο σ ό τω ν 128. Σ ά ο υθα ρ τ.000 α κ ρ ιβ ό τ ε ρ α σε σχέση με την ε κ τ ιμ η θ ε ίσ α αξία. ο ο ­ π ο ίο ς στην ο υ σ ία α π α γ ό ρ ε υ ε την κα τα ­ σ κευ ή π λο ίο υ στις ΗΠΑ π ο υ θ α εχρ η σ ιμ ο π ο ιε ίτ ο ε ν α ν τ ίο ν κρ άτου ς με το ο π ο ίο η χώ ρα ήτα ν σε κατά σ τασ η ειρ ή ν η ς . π ο σ ό τ ρ ιπ λά σ ιο π ε ρ ίπ ο υ ε κείνο υ πο υ π ρ α γ μ α τ ικ ά θ α έπ ρ επ ε.000 δ ο λά ρ ια π ε ρ ίπ ο υ φ θ η ν ό τ ε ρ α απ ό όσ ο είχε σ το ιχ ίσ ει η κα τα σ κευ ή του). Η φ ρ εγά τα μ ε τ ο ν ο μ ά σ θ η κ ε απ ό το ν Χίο επ ιχ ε ιρ η μ α τ ία σε «Ελλάς» κα ι κ υ β ε ρ ν ή ­ της της τ ο π ο θ ε τ ή θ η κ ε ο Γκρέγκορι. Α ντίθ ετα το «Hope» σ τοίχισε. Αυτή πο υ θ α ο λ ο κ λ η ρ ω ν ό τ α ν για λ ο γ α ­ ρ ια σ μό της Ε λλάδας ήτα ν η «Hope» των να υ π η γ ε ίω ν Μ πα γιάρ ντ. 750. με τη ν ο ­ π ο ία ε π ιδ ικ α ζ ό τ α ν στους κα τα σ κευ α σ τές π ο σ ό 156. Στις 29 του ίδιο υ μή να οι α ιρ ετο κρ ίτες εξ έδ ω σ α ν τη ν α π ό φ α σ ή τους.000 δ ο λάρ ια.091 δολαρίω ν. Η π ρ ό ­ ταση. α ντί του α ιτο υ μ ένου τω ν 396.856 δ ο λα ρ ίω ν. .397 δ ο λα ρ ίω ν. Το σ η ­ μα ντικό της π ρ ά ξη ς αυ τής ε ίν α ι ότι αντιτίθ ε τ ο σε νό μ ο της 20ής Α π ρ ιλίο υ 1818. με τη β ο ή θ ε ια του Ε βερ ετ σε α ιρ ε τ ο κ ρ ισ ία (δ ια ιτη τική δ ια δ ικ α σ ία ενώ ­ π ιο ν δ ικα σ τη ρ ίο υ ). π ο σ ό α π ό λυ τα δ ίκ α ιο (6). ο ο π ο ίο ς. Η α π ό φ α σ η ή τα ν κατα φ α νώ ς ά δ ικη για την ε λ λ η ν ικ ή π λευ ρ ά .Το «Σκάνδαλο τον Λονδίνου» 81 φ ρ εγάτας. Ετσι στις 29 Μ αϊου 1826 το Υ πο υρ γείο Ν α υτικώ ν σ υ γ κρ ό τη σ ε ε π ιτρ ο π ή η ο π ο ία εξέτασ ε τα δύ ο π λ ο ία και α π ο φ ά σ ισ ε την α γο ρ ά της φ ρ εγάτα ς «Liberator».768 δ ο λα ρ ίω ν.571 δ ο λάρ ια. Οι δ ύ ο κατα σ κευα σ τές. δ ιό τ ι ικ α ν ο π ο ιο ύ ν τ ο δ ιά φ ο ρ ε ς π α ρ ά λο γ ες α π α ιτή σ εις τω ν δύ ο ν α υ π η γ ε ίω ν (α υ ξη μ ένες π ρ ο μ ή θ ε ιε ς . όπ ω ς έχο υ μ ε ή δ η α να ­ φ έρ ει. ψ η φ ίσ θ η κ ε κα ι έτσ ι σ ώ θ η κ ε η μια φ ρεγάτα. Ο Κ οντόσ ταυλος. ούτω ς ώ στε να δ ο θ ε ί η δ υ να τό ­ τητα α π ο π ερ ά τω σ η ς της δεύ τερ η ς.091 δ ο λάρ ια. έλυ σ ε ένα εξ α ιρ ε τ ικ ά π ο λ ύ π λ ο κ ο ζήτημα και ή τα ν αυτή π ο υ έδω σ ε στο ε λ λ η ν ι­ κό έθ ν ο ς τη δ υ να τό τη τα να α π ο κ τ ή σ ε ι ένα ε ξ α ιρ ετικό κα ινο ύ ρ γ ιο πλο ίο. Ετσι α π ο κ λ ε ιό τ α ν η ο λο κλή ρ ω σ η και ο α π ό π λο υ ς του «Hope». η ο π ο ία ξ ε κ ίν η σ ε στις 29 Ιο υ νίο υ και ο λ ο κ λ η ρ ώ θ η κ ε στις 22 Ιου­ λίου . σε σ υ νε ννό η σ η με τους α ρ μ ο δ ίο υ ς . κατά 3. όμω ς. έ π ε ισ ε α ρ χ ικά την α μ ε ρ ικ α ν ικ ή κυ β έ ρ ν η σ η να μην α γο ρ ά σ ει τη μια φρεγάτα . τό κ ο ι ε π ί της αξίας τω ν π υ ρ ο μ α χ ικ ώ ν κλπ. «φ ρ ο νίμ ω ς π ο ιώ ν» . μ έχ ρ ι τον α π ό π λο υ του.

μή κος κατά τη ν τρ ό π ιδ α (καρίνα) 51. Εκεί.02 m. όπ ω ς α ν α φ έ ρ ε ι ο Χίος πα τριώ της. χα ιρετη θ ε ίσ α δ ιά τω ν ν ε ν ο μ ισ μ έ ν ω ν β ο λώ ν κα νο νιού ». στο ανο ικτό κατά σ τρω μα . π λο ίο . Είχε χω ρ η τικό τη τα 1.82 τ ο ν πλο υ μ έ χ ρ ι τη χώ ρ α μας. αντί του ισ χ υ ρ ό ­ τερ ο υ και α ν θ ε κ τ ικ ό τ ε ρ ο υ της άγριας δρ υ ό ς (live oak). π ά λ ι ανά π λευ ρ ά . «υπό την α π ερ ίγ ρ α π το ν σ υ γ κ ίν η σ ιν τω ν π α ν τ α χ ό θ ε ν σ υ ρ ρ ευ σ ά ντω ν κα το ίκω ν.86 m κα ι μέγισ το π λά το ς 14. απ ό την α μ ε ρ ικ α ν ικ ή κυ β έρ νη σ η . ε π ή ρ θ η διά πρώ τ η ν φ ο ρ ά ν ά μ α τη ανατολή η Ε λλη νική Σ ημαία . Ετσι σ υ μ μ ετείχε. με κυ β ερ νή τη το ν Α νδρ έα Μ ια ο ύ λη . ενώ ε κ ε ίν α τα είχα ν ό λ α σε δύ ο κ λεισ τά π υ ρ ο β ο λ ε ία (7). Τον Μ άιο του ίδιο υ έτου ς β ύ θ ισ ε έξω α π ό τη Λ έσ β ο δ ύ ο τ ο υ ρ κ ικ ά π λο ία . Το π ο λ ύ π α θ ο σ κά φ ο ς α π έ ­ π λ ε υ σ ε α π ό τη Νέα Υόρκη στις 4 Ο κτω β ρ ίο υ 1826 ενά μ ισ ι χ ρ ό ν ο μετά τη ν π α ρ α γ γ ε λ ία του και ένα μετά το ν π ρ ο ­ γ ρ α μ μ α τισ μ ένο χ ρ ό ν ο π α ρ ά δ ο σ ή ς του. μια κο ρ β έ τ α τω ν 28 π υ ρ ο β ό λ ω ν και ένα β ρ ίκ ι τω ν 22. Το «Ελλάς» ή τα ν ένα εξ α ιρ ετικό . Α νήκε. Η σ ω τη ρία του ή ­ τα ν α π ο τ έ λ ε σ μ α τω ν ά ο κνω ν π ρ ο σ π α θ ε ιώ ν του Κ οντόσ ταυ λου.20 m κα ι κατά το κατά σ τρ ω μα του π υ ρ ο β ο λ ε ίο υ 54. Στο μεταξύ. το «Ελλάς» κα τ έ π λ ε υ σ ε στο Ν α ύπ λιο. εκτ ό π ισ μ α 2 . Ε φ ερ ε 16 μ α κρ ά π υ ρ ο β ό λ α τω ν 32 pdr ανά π λ ε υ ­ ρά μ έσ α στο π υ ρ ο β ο λ ε ίο και 16 κα ρ ο νά δ ες τω ν 42 pdr.3 0 0 1. α κό μ α κα ι π έ ρ α ν του δ ιπ λ ω μ α τ ικ ώ ς ο ρ θ ο ύ . από τις 17 Φ εβρουάριου έως τις 3 Μαρτίου Το «Κ α ρ τερ ία » πλέει μ ε τις μηχ ανές και τα ιστία μ ε ευνοϊκό άνεμο. απ ό π ά σ η ς πλευ ρ ά ς . Μ ο ν α δ ικ ό του μ ε ιο ν έ κ τ η μ α ήτα ν ό τι είχε κ α τ α σ κ ε υ α σ θ ε ί απ ό ξύλο ή μ ε ρ η ς λε υ κ ή ς δ ρ υ ό ς (white oak). το ν Ιο ύ νιο του ίδ ιο υ έτους στην α νεπ ιτυχ ή π ρ ο σ π ά θ ε ια π υ ρ π ό λ η σ η ς του Α ιγ υ π τια κο ύ Σ τόλου σ την Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ια και τη ν άνοιξη του 1828 στην. στάση μέ­ ρ ους του π λ η ρ ώ μ α τ ο ς π ο υ ή θ ε λ ε να κ α τα λά β ει το π λ ο ίο κα ι να το ο δ η γ ή σ ε ι γ ια π ώ λη σ η σ την Κ ολο μβ ία.660 κόρω ν. Την άνο ιξη του 1829 έλα β ε μ έ ­ ρος στις ε π ιχ ε ιρ ή σ ε ις π α ρ ά δ ο σ η ς τω ν φ ρ ο υ ­ ρίω ν Ρίου. π ρ ο σ π ά θ ε ια α να κα τά λη ψ η ς της Χίου. Δ υ σ τυ χ ώ ς ο μ εγ ά λ ο ς Υ δρ αίος «φ ρόντισ ε» π ρ ο ς το τέλος του βίου του να α μαυρώ σει το όνομά του. ε π ίσ η ς α νεπ ιτυ χ ή . Π ροσω πογραφ ία του Α νδρέα Μ ιαούλη. μ ε την ανατίναξη πλοίων του Εθνικού Σ τόλου στον Π όρο (Ναυτικό Μ ο υ σ είο Ελλάδ ος). είχε σ υμ μετά σχει. . Α ντιρ ρίου και Ν α υ π ά κτο υ και της π ό λ η ς του Μ εσ ο λο γ γ ίο υ . α π ό το ν κυ β ε ρ ν ή τ η . δ η λα δ ή . πά ντα με κυ β ε ρ ν ή τ η τ ο ν Μ ια ο ύ λη . Το ό μ ο ρ φ ο κα ι ισ χυρ ό α υ τό π λ ο ίο π ρ ο σ έ φ ε ρ ε τις υ π η ρ ε σ ίε ς του κατά τα τ ε λ ε υ ­ ταία σ τά δ ια του να υ τικο ύ αγώ να της Ε πανάστασης. κατά το δ ιά σ τη μ α Φ εβ ρ ο υ α ρ ίο υ -Μ α ρ τίο υ 1827 σε ε π ιχ ειρ ή σ εις σ τον Ε υβ οϊκό και στον Μ α λια κό κόλπ ο. σ τον α νώ τερ ο τύπ ο τω ν φ ρ εγ α τώ ν κα ι ο υ σ ια σ τ ικ ά δ ιέ ­ φ ερ ε απ ό τα δ ίκρ ο τα π λ ο ία της γρ α μ μ ή ς μόνο στο ότι δ ιέ θ ε τ ε τα μισ ά του π υ ρ ο β ό λ α σε κα τά φ ρ α κτο κλεισ τό π υ ρ ο β ο λ ε ίο κα ι τα υ π ό λ ο ιπ α στο α νο ικτό κατά σ τρω μα . Ε πειτα α π ό π ε ρ ιπ ε τ ε ιώ δ η π λ ο υ 52 η μ ε ρ ώ ν κατά το ν ο ­ π ο ίο α π έτυ χ ε δ ο λ ο φ ο ν ικ ή α π ό π ε ιρ α ε ν α ντίο ν του Κ οντόσ ταυ λου κα ι κατεσ τά λη. ο ι ο π ο ίες β ρ ή κ α ν « ε υ ή κ ο ο ν ους» κα ι β ο η θ ή θ η καν.

Π ριν κλ ε ίσ ο υ μ ε . Βολανάκη. μαζί με μια κ α ν ο ν ιο φ ό ρ ο και μια τράτα. ε ίν α ι β έβ α ιο ότι π ά ντα θ α λ ε ιτ ο υ ρ γ ο ύ ν π ρ ο ς ό φ ελο ς της σ τρ α τιω τική ς δυ να τό τητα ς και της ισ χύο ς της π α τ ρ ίδ α ς μας. όπ ου σ υ ν ε λ ή φ θ η σ α ν 41 π λ ο ιά ρ ια στη Σ κ ό π ε λ ο και 38 στη Σ κ ιά θ ο κα ι π υ ρ π ο λ ή θ η κ α ν ά λ λ α 41. εξ α σ φ ά λ ισ α ν την α π ο σ το λή τω ν χρ η μ ά τ ω ν τω ν δ α νείω ν και π ρ ο σ π ά ­ θ η σ α ν πά ντα να π ρ ά ξ ο υ ν το καλό και ω φ έ λ ιμ ο γ ια την πα τρίδα. Το αίσχος π ε ρ ί την π ρ ο μ ή θ ε ια τω ν α τ μ ο κ ιν ή τ ω ν κα ι τω ν φ ρ εγα τώ ν α π ο τ ε λ ε ί δ ια ­ χ ρ ο ν ικ ό π α ρ ά δ ε ιγ μ α για του ς κά θ ε α φ ο ρ ά α ρ μ ό δ ιο υ ς τω ν σ τρ α τιω τικώ ν π ρ ο μ η θ ε ι­ ών. Τα πυρπολικά α π οτέλεσ αν το κύριο επιθ ετικ ό όπλο των επαναστατών.. π ρ ο σ έ φ ε ρ α ν π ο λ λ ά στο θ έ μ α της κα τα σ κευ ή ς τόσ ο τω ν α τ μ ο κ ιν ή τ ω ν όσ ο και τω ν φρεγατών.έξαφνα β ρ οντή εκρ α γ είσ α απ ό την φ ερ γά δ α ν. α φ ο ύ εγέμ ισ εν η θ ά λ α σ σ α π ε λ ε κ ο ύ δ ια .έ φ θ α σ α ν κα ι έω ς εις το ο χ ύ ρ ω μ α ά λ λ α κ ο μ μ ά τια . . σ υ ν ή ψ α ν φ ιλ ικ έ ς σχέσεις με τον Κ άνιγκ. Τι ά λλο μ π ο ρ ο ύ μ ε να π ο ύ μ ε εκτός α π ό κρ ίμα : κ ρ ίμ α γ ια το φ ο β ερ ό γ εγ ο ­ νός α λλά και γ ια τον μεγά λο Υ δ ρ α ίο π ο υ α μ α ύ ρ ω σ ε το ό νο μ ά του με την πρ ά ξη του. έ μ ε ιν ε ν το ή μ ισ υ έξω».. μαζί με τη ν κ ο ρ β έ ­ τα «Υδρα». Μ έσ α α π ό σ υ νεχείς αγώ νες. Α να τινά χθ η κε την 1η Α υγο ύσ του 1831 στον Π όρο α π ό το ν Μ ια ο ύλη κα ι του ς ά ν δ ρ ε ς του.και το κ ο ρ β έττο ν β ο υ λ λ ισ θ έ ν . και μ ε τ ’ α υ τή ν π α ρ ο μ ο ία απ ό τη ν κορ β έττα ν «Υδρα». για τη ν κα τα σ κευ ή του ο π ο ίο υ δ ό θ η ­ κε μεγάλος αγώ νας και η π ά μ π τω χη α γ ω νιζ ό μ ενη π α τ ρ ίδ α δ α π ά ν η σ ε τερ ά σ τιο π ο σ ό χρημάτω ν. τη ν α π ε ιρ ία και π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς την α φ έ λ ε ιά τους. θ α π ρ έ π ε ι να α ν α φ έ ρ ο υ μ ε ό τι ο ι Ε λληνες α ν τ ιπ ρ ό σ ω π ο ι στο Λ ο νδ ίνο κα ι ιδίω ς ο ι Ο ρλά νδο ς και Λ ου ρ ιώ της . σ την κα τα σ τρ ο φ ή τω ν π ε ιρ α τ ικ ώ ν ο ρ ­ μ η τη ρ ίω ν στις Β ό ρ ειες Σ π ο ρ ά δ ες . 1828.83 Το «Σκάνδαλο τον Λονδίνου» Η πυρπόληση του δικρ ότου «Μ π ε χ τά ς Καπτάν» στην Ερεσσό από τον Δ η μ ή τ ρ ιο Παπανικολή. το μ εν δίκρ ο το ν εις μ ύ ρ ια μ υ ρ ιά δ ες κ ο μ μ ά τια δ ια μ ε λ ισ θ έ ν και το ύ σ τερ ο ν ξύλο ν. σε πίνακα του Κων. δ ια φ ώ τ ι­ σαν την ευ ρ ω π α ϊκή κο ινή γ νώ μ η για το ν ε λ λ η ν ικ ό αγώνα. π α ρ ά τη ν επ ιπ ο λ α ιό τ η τ α . Αυτή ή τα ν η τρ α γική κα τά ληξη του π λο ίο υ . Η α π ο φ υ γ ή σ υνερ γα σ ία ς με ά το μ α α μ φ ίβ ο λ η ς π ο ιό τη τα ς και η ο ρ θ ο λ ο γ ικ ή α ξ ιο ­ π ο ίη σ η τω ν ε θ ν ικ ώ ν πό ρ ω ν. Δυστυχώ ς η ζωή της ω ρ α ία ς φ ρ εγάτα ς ε π ρ ό κ ε ιτ ο να ε ίνα ι σ ύντο μη και η κα τ ά λ η ­ ξή της τρ α γική . μ ε το οποίο επέφ εραν ισχυρά π λ ήγμα τα σ το υ ς οθω μανικούς σ τό λου ς (Ναυτικό Μ ο υ σ είο Ε λ λ άδ ος). κατά το θ λ ιβ ε ρ ό α ν τ ικ α π ο δ ισ τ ρ ια κ ό κίνη μ α . Γράφει σ χετικά ο α υ τό π τη ς Κ ασ ο μ ο ύ λη ς : «.

: Χ Ρ Ο Ν ΙΚ Α ΤΟΥ Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Ο Υ Β. Γενικό Επ ιτελ είο Β. Ε κ δόσ εις Αστραία. Α λεξανδρής. Α θή ναι 1994. Α θ ή να ι 1928. Καρδαγούρη. Φωκάς. (2) Τρύφ. Σ τρατιω τική Ιστορία. Εκδοση τυπογραφ είου «Εστία». ΝΑΥΤΙΚΟΥ.: Κ Α Ρ Α Β ΙΑ Κ Α Π Ε Τ Α Ν ΙΟ Ι Κ Α Ι ΣΥΝΤΡΟ Φ ΟΝΑΥΤΑΙ 1800-1830. Μ ά ρ τιο ς 2008. τεύχ ος 139. (3) Κ. Α. ε. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (1) Π α ύ λο ς Δ ρ α ν δ ά κ η ς : Μ Ε ΓΑ Λ Η Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Η Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ο Π Α ΙΔ Ε ΙΑ . Ε κ δόσ εις Π Ε Ρ ΙΣ Κ Ο Π ΙΟ .α. (11) Κ. αντιπλοίαρχος Β. Α νδρεάδης. Ν. Α θ ή να 1904. (4) Κω στής Β ά ρ φ η ς: ΤΟ Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Ο ΝΑΥΤΙΚΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ Κ Α Π Ο Δ ΙΣ Τ Ρ ΙΑ Κ Η Π Ε Ρ ΙΟ Δ Ο . (10) Δ η μ ή τ ρ ιο ς Γ. Π α ϊζη ς . (6) Ν ικό λα ο ς Κ α σ ο μ ο ύ λ η ς: Α Π Ο Μ Ν Η Μ Ο Ν Ε Υ Μ Α Τ Α ΤΗΣ ΕΠ Α Ν Α ΣΤ Α ΣΕΩ Σ ΤΩ Ν Ε Λ Λ Η Ν Ω Ν 1821-1833. Μ άισ νερ και Ν. Σ ύλλογος π ρ ο ς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων. Α θ ή να 1923.84 Η περ ίφ ημη γολέτα «Τερψιχόρη» των αδελφών Τομπάζη. υφ ηγητής Εθν. Ναυτικού. Επιθεώ ρησις».Π αρ αδέλ ης. (5) Α νάρ γ υ ρ ο ς Φ αγκρίδας: Α ΣΤΙΓΞ Κ Α Ι «Κ ΑΡ Τ ΕΡ ΙΑ». Π. Κω νσταντινίδης. Ν. Α ντιναύαρχος Π. . Α θ ή να 1954. Κοσ μαδ άκ η και Σία. Εκδοση X. Ν.: ΤΑ Π Λ Ο ΙΑ ΤΟΥ Π Ο Λ Ε Μ ΙΚ Ο Υ ΝΑ ΥΤΙΚΟ Υ 1829-1999. «Ν αυτική Επ ιθεώ ρησις». αντιπλοίαρχος. διδάκτω ρ Ν ο μ ικ ή ς Σχολής Π αρ ισ ιού : ΙΣ Τ Ο ΡΙΑ ΤΩ Ν Ε Θ Ν ΙΚ Ω Ν Δ Α Ν Ε ΙΩ Ν . (8) Κω νσταντίνος Ρ ά δ ο ς: Φ ΡΑΝΚ Α Μ Π Ν Ε Ϋ ΑΣΤΙΓΞ. Α θή να 1917. Αθήνα. ΕΓΓΡΑΦ Α Κ Α Ι Σ Η Μ Ε ΙΩ Σ Ε ΙΣ Π Ε Ρ Ι ΤΟΥ Ε Ρ Γ Ο Υ ΑΥΤΟΥ Ε Ν Ε Λ Λ Α Δ Ι. Ιστορική Υπηρεσία ΒΝ . (7) Κω νσταντίνος Ρ ά δ ο ς: Ο Α ΣΤΙΓΞ Κ Α Ι ΤΟ Ε Ρ Γ Ο Ν ΤΟΥ Ε Ν Ε Λ Λ Α Δ Ι. σε υδατογραφ ία του A. Π ανεπιστημίου. (9) Ανδρ. Π Ν : A I Ν Α ΥΤ ΙΚΑ Ι Ε Π ΙΧ Ε ΙΡ Η Σ Ε ΙΣ ΤΟΥ Υ Π Ε Ρ Α Ν ΕΞ Α Ρ Τ Η Σ ΙΑ Σ Α Γ Ω Ν Ο Σ 1821-29. πλοίαρχος Β. «Ν. Η ταν το μόνο πλοίο των επαναστατώ ν που δ ιέθ ετε ένα και μ οναδικό πυροβόλο των 48 λιτρών το π ο θ ετη μ ένο στην πλώρη «ε π ί δίωξιν». Μιχ. Κ. Εκδοση βιβλιοπω λείου Ελευ θ ερ ο υ δ ά κ η και Μ παρτ. 1930 (ανατύπωση 1976). R o u x που βρίσκεται στο Ν αυτικό Μ ου σ είο (M u see de la Marine) του Παρισιού.

στον ελληνικό α­ από την πρώτη. επειδή είχαν εμφάνιση φρεγάτας και ισχύ πυρός την οποία βοήθησε να κερδίσει την ανεξαρτησία της από δικρότου. τους επαναστάτες. εγωιστής και. Πέθανε το ρίς. Λσυριώτη και ποτυχίες του κατά τις επιχειρήσεις που σχεδίασε. αποτάχθηκε για ασήμα­ σατε διαταγάς περί κατασκευής πέντε ατμοπλοίων. τ. οι ορισμένες κινήσεις των νέων του εργοδοτών και επέ­ Τούρκοι και οι Αιγύπτιοι.000 λίρες (256. Ηταν εξαι­ 500. αντί ντη αφορμή το 1819. αφού το 1809 διηύθυνε σθούς του πληρώματος που θα την οδηγούσε στη χώρα η μια τολμηρή νυκτερινή επίθεση 24 πυρπολικών κατά γαλ­ οποία την είχε παραγγείλει εξοφλημένους. frigates). ανεχώ- Ιωάν. ο οποίος αμέσως του 1827. τέτοιου είδους πλοία κατασκεύασαν οι Γάλλοι.000 δολάρια). 139. Τον Σεπτέμβριο του 1828 επέστρεψε στην Ελλά­ ήλθε σε ρήξη με τους άλλους δύο και συμμάχησε με δα για να εισπράξει το υπόλοιπο της αμοιβής του αλλά α- τους Ρικάρντο). φρεγάτα πανέ­ ρετικός αξιωματικός αλλά αλαζονικός. (2) Ο Αστιγξ γεννήθηκε το 1794 στο Χάντινγκτον της (4) Χαρακτηριστικά έγραφαν προς τους αδελφούς Ρικάρ­ Αγγλίας. σε τον Απρίλιο του 1822.000 δολαρίων. χω­ 1832 αποκαταστάθηκε στο Βασιλικό Ναυτικό. μεταβλήθηκαν σε πανίσχυρους κηδεμό­ ποπέμφθηκε με σκαιό τρόπο από τον Καποδίστρια. ούτε να τους συμβουλεύονται. Μετά τους Α μερι­ ναντίον της Πορτογαλίας από το 1817. ακόμα και την ίδια του τη ζωή. Εκτός ρεσίες. αλλά διεφώνησε με κανούς. στην ελλη­ στα γνωστού τύπου σκάφη (φρεγάτες. Το νες τους και διαχειρίστηκαν το δάνειο όπως ήθελαν. Μάρτιος 2008). Ετσι. Ιωάννη Ορλάνδου. οι Ορλάνδος και Λουριώτης: «Ανευ της αδείας μας από δεκαπενταετή ευδόκιμη υπηρεσία και έχοντας φθά- και άνευ σιασδήποτε προηγουμένης κοινοποιήσεως εδώ- σει στον βαθμό του πλοιάρχου. ξί?ς· (6) Την ίδια εποχή το Αμερικανικό Ναυτικό κατασκεύασε (3) Ο Κόχραν γεννήθηκε το 1775. η τρίτη (26+18) και η τέ­ ριστερό βραχίονα στις 11-5-1828. στους αδελφούς Ρικάρντο και σε άλλους γότερα ανακηρύχθηκε «Πρώτος Στόλαρχος και Γενικός τραπεζίτες φίλους τους οι οποίοι. Τραυματίσθηκε στον α­ βολείο και 24 στο κατάστρωμα). Στην επαναστατημένη Ελλάδα έφθα- ν ’ αγορασθώσι τα πλοία ταύτα έτοιμα». κυ­ τοιμη με τροφές πληρωμένες για έξι μήνες και τους μ ι­ ρίως. Οι Βρετανοί. ρηθείς για συμμετοχή σε χρηματιστηριακή απάτη. που είχε επαναστατήσει ε ­ από το μέγεθος και τον οπλισμό τους. Σπανιολάκη. Αρχικά κατετάγη στον δύο παρόμοιες φρεγάτες αντί του συνολικού ποσού των Στρατό αλλά το 1793μεταπήδησε στο Ναυτικό. κατηγο- 64. ο οπλισμός της οποίας έχει ήδη περιγρά­ γώνα. και πέθανε εννέα ημέρες αργότερα στη Ζά­ να από την Ελλάδα σκάφη ήταν της τρίτης ή τέταρτης τά- κυνθο από τέτανο (για περισσότερες πληροφορίες βλ. τα ζητούμε­ Αιτωλικού. καθώς το 1818 πρόσωπες ή μεταμφιεσμένες φρεγάτες» (double panked παρείχε τις υπηρεσίες του στην επαναστατημένη Χιλή. ενώ είναι ο κύριος υπεύθυνος για την τραγική ήττα του Αναλάτου (24-4-1827). που πέτυχαν τη σύ­ από τη Γ' Εθνική Συνέλευση.85 Το «Σκάνδαλο τον Λονδίνου» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ (1) Στο συγκεκριμένο σημείο η μομφή πέφτει. πάντως. μερικές φορές. καθώς στο ενεργητικό του δεν καταγράφηκε καμία επιτυχία. δεν κατα­ νική υπόθεση ήταν ατυχής γΓ αυτόν και ατυχέστατη για σκεύασαν ποτέ. 1860 και τάφηκε στο Αββαείο του Γουεστμίνστερ. Η εμπλοκή του. κατά την πολιορκία του ταρτη (24+16). Ζαίμη (ο τελευταίος αντικαταστάθηκε τον Σεπτέμ­ ρησε χωρίς άδεια για τη Βρετανία στα τέλη Δεκεμβρίου βριο του 1825 από τον Γ. Απο- (7) Οι Βρετανοί ονόμαζαν τα πλοία αυτού του τύπου «δι­ κλήθηκε «Ναύαρχος των Επαναστάσεων». τον οποίο αγάπησε πραγματικά. Επίσης στη Βρετανία. Στην πραγματικότητα. εκμεταλλευθέντες την Αρχηγός πασών των ναυτικών δυνάμεων της Ελλάδος» απειρία των Ελλήνων αντιπροσώπων. λάτρης του χρήματος. άρθρο «Αστιγξ και Καρτερία». στοίχιζε λικών πλοίων στο νησί Εξ. το 1814 καθαιρέθηκε. δίκροτα). δηλαδή. αποκλη&είς «Ο φει. Νεώτατος κατετάγη στο Βασιλικό Ναυτικό. «ΣΙ». Επειτα από τις διαδοχικές α­ ναψη του δανείου. στη συνέχεια δε έπραξε το ίδιο και με το Πε­ ξαρτησίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και εξεπλάγησαν ρού. υπήρχαν η δεύτερη (28 πυροβόλα σε κλειστό πυρο­ χρησιμότατος των φιλελλήνων». σχεδόν α­ δα έφθασε στις 5 Μαρτίου 1827 και μερικές ημέρες αρ­ ποκλειστικά. Στην Ελλά­ . μένοντας πιστοί στρεψε στη Βρετανία. Προσέφερε πολυτιμότατες υπη­ (5) Οι φρεγάτες χωρίζονταν σε τέσσερις τάξεις. Νικ. Μετά ντο. Τις αντιμετώπισαν κατά τον Πόλεμο της Ανε­ την Ισπανία. Συνέχισε με τη Βραζιλία.

ε π α ν ­ δ ρ ω μ ένο κυρ ίω ς απ ό μ ισ θ ο φ ό ρ ο υ ς ν εα ρ ο ύ ς Ιταλούς γ ια τρ ο ύ ς.10 Α π ρ ιλίο υ 1826) και τη δ εύ τερ η π ε ρ ίο ­ δο τω ν ε π ιχ ε ιρ ή σ ε ω ν (12 Δ ε κ ε μ β ρ ίο υ 1825 . σ υ νέπ ρ α ξα ν με τις ο ρ δ ές του Τ ούρ κο υ σ ε ρ α σ κέρ η π α σ ά Ρεσίτ (Κ ιουταχή) κα ι τα σ τρ α τεύ μ α τα του Α ιγ ύ π τιο υ Ιμ π ρ α ή μ πασά. Αλφόνσο Νούτσο Μάουρο (Alfonso Nuzzo Mauro). εξ έδ ω σ ε στη Ν ά πο λη το 1830 σ υ νο π τικό χ ρ ο ν ικ ό . Το κείμενο που ακολουθεί προέρχεται από μετάφραση ιταλικού κειμένου περί των συγκλονιστικών γεγονότων της Εξόδου. μεταξύ τω ν ο π ο ίω ν σ υ γ κα τα λεγ ό τα ν και ο Α λφ ό νσ ο Ν ούτσο Μ άο υρ ο. τη ν Ε ξοδο τω ν πολιο ρ κ η μ έ ν ω ν . Το Μεσολόγγι-.α. με προεξάρχουσα την τελευταία (15 Απριλίου 1825-10 Απριλίου 1826). που κατέληξε στην θρυλική Εξοδο των «ΕλεύθερωνΠολιορκημένων». κατά την περίοδο του μεγάλου ξεσηκωμού του 1821. Ο Μ ά ο υ ρ ο π α ρ α κ ο λ ο ύ θ η σ ε απ ό κο ντά τη ν ε ξ έλιξη της π ο λ ιο ρ κ ία ς κα ι ιδίω ς τη ν τ ε λ ε υ τ α ία φάση. Σε αυτά σ υ μ μ ετείχ ε μ ικρ ό υ γ ε ιο ν ο μ ικ ό σώμα.10 Α π ρ ιλ ίο υ 1826). κατά τη ν τε λ ε υ τ α ία π ο λ ιο ρ κ ία του Μ εσ ο λο γ γ ίο υ (15 Α π ρ ιλίο υ 1825. α λλά και τα δ ια τρ έξα ντα μέσ α σ την π ό λη και κατέγρ αψ ε με αρ κετές λ ε π τ ο μ έ ρ ε ιε ς τα κυ ρ ιό τ ε ρ α απ ό τα σ υ γ κ λ ο ν ισ τ ικ ά σ υ μ β ά ντα πο υ υ π έ π ε σ α ν σ την α ­ ντίλη ψ ή του. ό τα ν επ έσ τρ εψ ε σ την Ιταλία. Κ ατό­ πιν. υπήρξε το φωτεινό ορόσημο του Αγώνα. όπως τα κατέγραψε ως αυτόπτης μάρτυρας (restimonio oculare) ο Ιταλός γιατρός στην υπηρεσία του Ιμπραήμ πασά. όπ ω ς και αυτά που π λ η ρ ο φ ο ρ ή θ η κ ε απ ό α φ η γ ή σ εις αιχμαλώ τω ν.86 Η καταστροφή του Μεσολογγίου μέσα από την αφήγηση ενός αυτόπτη μάρτυρα Νικόλαος Κολόμβας Α ντισ τρά τηγος ε. Οι πολιορκίες της πόλης. πέρασαν με χρυσά γράμματα στις δέλτους της Νεώτερης Ελληνικής Ιστορίας. Σ τα χ ρ ό ν ια της Ε θ νική ς μας Π α λιγγενεσ ίας.

.

εξ ισ τ ο ρ ε ί με π ό νο ψ υχής τα τ ρ ο μ ε ­ ρά γεγονότα. Η ιταλική έκδ ο σ η του 1830. του ο π ο ίο υ κατ' ε π ιλ ο γ ή ν α π ο σ π ά σ μα τα χ ρ η σ ιμ ο π ο ίη σ α ν ο Φ άνης Μ ιχα λόπ ουλο ς («Ο ι τ ε λ ευ τα ίες σ τιγμές του Α θ ή να ι. . Paris. 5ος. 1957) και ο Μ εσ ο λο γγίο υ » . Temoin oculaire. γ ια ένα σ υ γ κ ιν η τ ικ ό και ε υ α ίσ θ η τ ο κείμ ενο . π ο υ π ε ρ ιλ α μ β ά ν ε ι δ ύ ο μέρη: τη ν κα τα σ τρ ο φ ή του Μ εσ ο λο γ γ ίο υ και t a s t r ü i τη σ κλά β α του πα ζα ρ ιο ύ . τ. στη γ α λλική γλώ σσα. 1836. κατά το μ έρ ος π ο υ α φ ο ρ ά την «Κ α τασ τρ οφ ή του Μ εσ ο λο γγίο υ » . Α θή να . που δ η μ ιο υ ρ γ ε ί τη ν ε ­ ν τύπ ω σ η ότι ο Ιταλός γιατρ ό ς. α λλά κα ι ι­ σ το ρ ικό ντο κ ο υ μ έ ν τ ο . Α ρ γότερ α κ υ κ λ ο φ ό ρ η ­ σε επ ω νύ μ ω ς στο Π αρίσι. 1984). τω ν ο π ο ίω ν υ π ή ρ ξε α κο ύ σ ιο ς σ υνερ γός και α υ τό π τη ς μά ρτυ ρ ας.88 α νω νύ μ ω ς «ως α υ τό π τη ς μάρτυρας» (restimonio oculare) σ την ιτα λική γλώ σ σ α. Μ άουρο. πα- 7α εξώφυλλο και η πρώτη σελίδα του βιβλίου « Η καταστροφ ή του μεσ ολ λογ ίου » και «Η σκλάβα του π αζαριού» του A. Π ρ όκειτα ι. γ ενικά . το I MESOLONGI χ ρ ο ν ικ ό αυτό π ιο δ ιε υ ρ υ μ έ ν ο (La Ruine de Missolonghi. Κ υ ρ ιά κο ς Σ ιμ ό π ο υ λ ο ς («Πώς είδ α ν οι Ξ ένοι την Ε λλάδ α του 21».N. α ισ θ α ν ό μ ε ν ο ς π ρ ο φ α ν ώ ς τύ ψ εις γ ια τη σ υ μ μ ετο χ ή του ως μ ισ θ ο φ ό ρ ο ς σε α υ τή ν την α ν ίε ρ η εκσ τρ α τεία στο π λ ε υ ρ ό τω ν α λ λ ο θ ρ ή σ κ ω ν Ο θ ω μ α νώ ν και π ρ ο σ π α θ ώ ν τ α ς κατά κ ά π ο ιο ν τ ρ ό π ο να ε ­ ξ ιλ ε ω θ ε ί. ΕΟΙΤΤΟ Di VN Tcst>monio oculare. Alfonso Nuzzo Mauro).

με τις α π α ρ α ίτ η τες δ ιε υ κ ρ ιν ισ τ ικ έ ς σ η μ ειώ σ εις . ενώ κο υ νώ ντα ς α π ε ιλ η τ ικ ά το δ ά ­ κτυλό του ή τα ν σ αν να δ ιέγ ρ α φ ε απ ό το β ιβ λ ίο τω ν ζω ντα νώ ν τον π λ η θ υ σ μ ό του Μ ε­ σ ο λο γ γ ίο υ και φ ο β έρ ιζ ε με εξόντω σ η μια α τρ όμ ητη και γ ε ν ν α ία φ ρ ο υ ρ ά . Α υ θ ε ν τ ικ ό α ντίγρ α φ ο της π α ρ α π ά ν ω σ π ά ­ νια ς έ κ δ ο σ η ς α π ο κ τ ή θ η κ ε π ρ ό σ φ α τ α και φ υ λά σ σ ετα ι σ την « Π ινα κο θ ή κη Σ ύ γ χρ ο νη ς Τέχνης Α ιτω λο α κα ρ να νία ς » Χ ρ ήσ του και Σ ο φ ία ς Μ ο σ χα νδ ρ έο υ στην Ιερή Πόλη του Μ εσ ο λο γ γ ίο υ . και ήτα ν π α νέτο ιμ η γ ια τη ν ύστατη α να μέτρ ησ η. πο υ σ χίζοντα ν α π ό α δ ιά κ ο π ε ς α ­ σ τραπές. Και ή λ θ ε η μ ο ιρ α ία ώ ρ α να σ υ ν ε δ ρ ιά σ ε ι το τρ α γ ικό σ υ μ β ο ύ λ ιο . Ω στόσο η φ ρ ο υ ρ ά δ εν έκα νε κα μ ιά σ κέψ η γ ια μια σ υ ν θ η κ ο λ ό γ η σ η (6). χύ νο ντα ς κ α τα ρ ρ α κτώ δ εις β ρ ό χ ινες ριπές. Μ όλις τα π έ π λ α της νύκτα ς τη δ εύ τερ η η μ έ ρ α (3) είχα ν σ κ ε π ά σ ε ι τη ν όψ η της γης και ο α π ο σ π ερ ίτη ς έρ ιχνε το φω ς του π ρ ο ς το Μ εσ ολό γγι. Δ ια κα τεχ ό τα ν απ ό έντο νο ε κ ν ε υ ρ ισ μ ό κα ι σ τ ρ ιφ ο γ ύ ρ ιζ α ν στο μυ αλό του τα σ χέ­ δ ια για τις μ ελ λ ο ν τ ικ έ ς π ο λ ε μ ικ έ ς ε π ιχ ειρ ή σ εις .89 Η καταστροφή του Μεσολογγίου μέσα απά την αφήγηση ενός αυτόπτη μάρτυρα Φ υγάδευση οικογενειών Μ εσ ολογγιτώ ν προς τα Ιόνια νησιά. Οι γ εννα ίο ι Σ ου λιώ τες ήτα ν έτο ιμ ο ι απ ό τα χαράματα. Ο ο θ ω μ α ν ικ ό ς στόλος είχε κ λ ε ίσ ε ι τις δ ιό δ ο υ ς α π ό τις ο π ο ίε ς π ε ρ ν ο ύ σ α ν ε φ ό δ ια ο ι τ ο λ μ η ρ ο ί ν α υ τ ικ ο ί α π ό τα Ιόνια νη σ ιά . α ν υ π ό μ ο ν η π ρ ο ε τ ο ιμ α ζ ό τ α ν γ ια να ε π ιχ ε ιρ ή σ ε ι τη ν ύστατη π ρ ο σ π ά θ ε ια π ρ ο ς τη σω τηρία. Η σ τενή π ο λ ιο ρ κ ία είχε ε π ιβ ά λ ε ι απ ό μή νες μια άγρ ια π ε ίν α και ο απ λός λ α ό ς δ ια τ ρ ε φ ό τ α ν με φ ύ κια . τα ο π ο ία η θ ά λ α σ σ α ξέβρ αζε στις ακτές του Μ εσ ο λο γ γ ίο υ (5). α να μένο ντας την κατά λληλη . Ο θ ά ν α τ ο ς α π λ ω ν ό τ α ν σ τον α έ ρ α π ά νω απ ό τ η ν κα τ α δ ικ α σ μ έ ν η π ό λ η και μ ετρ ο ύ σ ε χ α ιρ έ κ α κ α με τα σ κ ε λ ε τ ω μ έ ν α δ ά κτυ λά του τα π ο λ υ ά ρ ιθ μ α θ ύ μ α τ ά του. η ο π ο ία έ­ χοντας μ έ χ ρ ι τώ ρ α μ α τα ιώ σ ει τα α π ά ν θ ρ ω π α σ χέδιά του κα τα σ τρ ο φ ή ς και ε κ δ ίκ η ­ σης. ρο υ σ ιά ζετα ι για πρ ώ τη φ ο ρ ά μ ε τ α φ ρ α σ μ έ ν η α υ τοτελώ ς και χω ρίς π ε ρ ικ ο π έ ς . Το Β α σ ιλά δ ι (4) ε ί­ χε ήδη π έ σ ε ι στα χέρ ια του εχ θ ρ ο ύ . η ο π ο ία θ α την ατίμ αζε στα μ ά τια της Ε υρώ πης. σε έργο του Γάλλου ζω γράφου Mersier (Μ ουσ είο Μ πενάκη). ξ α φ ν ικ ά ένας α ν ε μ ο ­ σ τρ ό β ιλο ς κά λυ ψ ε τον ο ρ ίζο ντα με μ α ύ ρ α σ ύ ννεφ α . ξ α π λω μ ένο ς στο μ α λα ­ κό του ν τ ιβ ά ν ι α π ο ζη το ύ σ ε τη ν α νά πα υσ η μετά τις τα λ α ιπ ω ρ ίε ς της ημ έρα ς. ο α ρ χη γός του ς Ιμ π ρ α ή μ π α σ άς. Ενώ ο ι π ο λ ε μ ο χ α ρ ε ίς Α ρ α β ες ήτα ν σ υ γ κ ε ν τ ρ ω μ έ ν ο ι γ ύ ρ ω απ ό τις φ ω τιές π ο υ ε ί­ χα ν ε τ ο ιμ ά σ ε ι γ ια να ψ ή σ ο υ ν την π ίττα του ς και να μ α γ ε ιρ έ ψ ο υ ν τη μα νέσ τρα τους με τα χό ρτα (1) και ενώ οι μ π έ η δ ε ς κα ι ο ι αγά δες και οι ά λ λ ο ι α ξ ιω μ α το ύ χ ο ι (2) κ ά θ ο ­ ν τα ν στο λ ιτ ό του ς τραπέζι.

ενώ τα υ τό χ ρ ο να έδ ιν α ν κ ο υ ρ ά γ ιο σ την ο ικ ο γ έ ν ε ιά τους. πο υ ήτα ν σ υ γ κ ε ν τ ρ ω μ έ ν η τρ ιγ ύ ρ ω τους. Ζω γράφ ο μ ε υ π όδειξη του σ τρ ατηγού I. π ρ ο σ μ έ ν ο ν τ α ς ψ ύ χ ρ α ιμ α το σ ύ ν θ η μ α για την εξόρ μη σ η . Η π ό λ η α π ’ έξω έμ ο ια ζε με ένα ν τερ ά σ τιο σω ρό ερ ε ιπ ίω ν . π ο υ την όρ ιζε κατά τα δύ ο τρίτα. δ εν π α ρ ο υ σ ία ζε π λ έ ο ν κατά τη ν ύ ­ κτα τις φ ω σ φ ο ρ ίζ ο υ σ ε ς α ντα ύ γ ειες της. Σαν απ ό σ ιω π η ρ ή σ υ να ίνεσ η οι αγέρ ω χοι π ο λ ιο ρ κ η τ έ ς είχα ν σ τα μ α τή σ ει να ε κ τ ο ξ ε ύ ο υ ν τα φ ο ν ικ ά π υ ρ ά τω ν κ α νο νιώ ν τους. Ο ι α τ ρ ό μ η τ ο ι Μ ε σ ο λο γ γ ίτες με το ένα χέρ ι κρ α το ύ σ α ν το τ ο υ φ έ κ ι και με το ά λλο ήτα ν έ τ ο ιμ ο ι να α νά ψ ο υ ν τον δ α υ λό π ο υ θ α έ ­ βαζε φ ω τιά στο σ π ίτι τους. Ο δ α ίμ ο να ς του π ο λ έ μ ο υ με το α ιμ ό χ α ρ ο χα μ ό γελό του κα ­ ρ α δ ο κ ο ύ σ ε η δ ο ν ικ ά την ά φ θ ο ν η λεία . όπ ω ς κα ι ο ι ε κ τ υ φ λ ω τ ικ έ ς λ ά μ ψ εις τω ν ε κ ρ ή ξ ε ω ν και ο ε κ κ ω φ α ν τ ικ ό ς κρ ότος τω ν κανονιώ ν. Η θ ά λα σ σ α .90 Λαϊκή λιθογραφ ία με θ έ μ α την τελευταία πολιορκία του Μ εσ ο λ ο γγίο υ από τον Π. οι δ ιά το ρ ες κρ αυγές. Ο λα ή ­ ταν σ ιω π ηλά . Η ανα ταρ αχή. χω ­ ρίς ίχνος ζω ντα νής ψυχής. Η τρ ο μ ερ ή «Φ ατουμά» και ο θ ο ρ υ β ώ δ η ς «Χατζή Μ π εκή ρ » (8) έ μ ε ν α ν α δ ρ α νείς κα θ ' όλη τη δ ιά ρ ­ κ εια αυ τής της η μ έρ α ς. οι υ β ρ ισ τικές π ρ ο κ λ ή σ ε ις (7) είχαν σ τα μ α τήσ ει. στιγμή γ ια τη ν ένδ ο ξη και μ ο ιρ α ία Εξοδο. Α ρ α ιές σ κ ο π ιέ ς είχα ν τ ο π ο θ ε τ η θ ε ί αυτή την η μ έ ρ α στις β ο ρ εινές τάπ ιες. π α ρ ά μόνο ένα α δ ια π έ ρ α σ τ ο και σ κο ύ ρ ο δ ά ­ σος α π ό ε χ θ ρ ικ ά π λ ε ο ύ μ ε ν α . Μ ακρυγιάννη. . πο υ θ α ‘π ε φ τ ε στα χ έ ρ ια του με τη δύση του η λίο υ .

π α ρ α κ ιν ο ύ μ ε ν ο ι τόσ ο α π ό τη ν ιδ έα της λεία ς . πο υ δ εν χ ρ η σ ιμ ο π ο ιο ύ ν π ια τ ο υ φ έ κ ια α λλά σ φ ά ζο υ ν ό π ο ιο ν α ­ π α ν τ ή σ ο υ ν σ τον δ ρ ό μ ο τους.Π. Τα τμ ή μ α τα κινο ύ ντα ι. τη ν ο π ο ία τόσ ο κα ιρ ό π ρ ό σ μ ε ν α ν για να ε κ δ ικ η θ ο ύ ν γ ια τις σ υνεχείς π ρ ο σ β ο λές . Στο μεταξύ τα α ρ α β ικά τάγμ ατα π ρ ο χ ω ρ ο ύ ν με σ χ η μ α τισ μ ο ύ ς ε φ ό δ ο υ . Σαν άγρια θ η ρ ία δ ε ν ζού σα ν π α ρ ά μόνο με τη σ κέψ η της λ α φ υ ρ α γ ώ γ η σ η ς και το π ά θ ο ς της εξό ντω σ η ς τω ν π α λ α ιώ ν ο μ ο θ ρ ή σ κ ω ν τους. γ ια τις σ υ χνές ο χ λή σ εις α π ό αυτούς. ό σ ο κα ι απ ό το μίσος της θ ρ η ­ σ κείας. Μ όλις π ο υ π ρ ό φ θ α σ α ν να α δ ε ιά σ ο υ ν τα ό π λα του ς κα ι να δ ώ σ ο υ ν το σ ύ ν θ η μ α σ υ να γερ μ ο ύ στις κο ντινές κα νο νιο σ το ιχ ίες . οι ο π ο ίο ι μ ο λο νό τι π έ θ α ιν α ν στα χα ντά κια της π ό λη ς . Τα π ρ ό σ ω π α τω ν α νδ ρ ώ ν λά μ π ο υ ν α π ό μια άγρια χα ρ ά που π λ η σ ιά ζ ο υ ν στη στιγμή. Οι μ ο υ ­ σ ο υ λ μ ά ν ο ι Α λ β α ν ο ί στο σ τρ α τό π εδ ο του Κ ιο υταχή (9). εσύ τώ ρ α δ ε ν β λ έ π ε ις την ε π ικ ε ίμ ε ν η σφ α γή ενός μ έρ ο υ ς τω ν δ ικ ώ ν σου α ν ­ δ ρ ε ίω ν τ έ κνω ν κα ι τη σ κλη ρ ή δ ο υ λ ε ία π ο υ π ε ρ ιμ έ ν ε ι τα υ π όλο ιπα . β ρ έ θ η κ α ν κάτω απ ό τα γ ια ­ τα γά νια τω ν Ε λλήνω ν. πο υ π ρ ό σ φ α τα είχα ν αποσ τατή σ ει απ ό τη χ ρ ισ τ ια ν ικ ή θ ρ η σ κ ε ία . Ο ι ά γρ υ π νο ι Α ρ α β ες σ κ ο π ο ί α φ ο υ γ κ ρ ά ζο ν τ α ι τώ ρ α τα β ή μα τα τω ν π ρ ώ τω ν γ ε ν ­ να ίω ν π α λικαρ ιώ ν. .Η καταστροφή τον Μεσολογγίου μέσα από την αφήγηση ενός αυτόπτη μάρτυρα 91 Ατυχο και έ ν δ ο ξ ο Μ εσ ολό γγι! Εσύ που για π έντε ο λ ό κ λ η ρ α χ ρ ό ν ια κο υ ρ έ λ ια σ ε ς το γόη τρ ο του αλα ζόνα Μ ο υ σ ο υ λμ ά νο υ ! Εσύ που π ρ ο τιμ ά ς τον θ ά ν α τ ο απ ό τη ν α τί­ μω ση. Μ εσολογγίου). τρ έχο υ ν γρ ήγορ α να ε ν τ α χ θ ο ύ ν στις γρ αμμ ές τους. Σαν τίγρεις τινά ζο ντα ι κα ι ρ ίχ νο ντα ι μ ’ ένα π ν ιχ τ ό μουγ κρ η τό π ά νω σ τους ε χ θ ρ ο ύ ς π ο υ κ α τ έ φ θ α ν α ν μ ιλιο ύ νια . με τις π ρ ά ξ εις του ς εξόρ γιζα ν Η ανατίναξη του α ν εμόμυ λου από τον δεσπό τη Ρωγών και Κοζύ λ η ς Ιωσήφ (Πινακο&ήκη Δ ή μ ο υ Ι. Τα τ ύ μ π α να κ α λο ύ ν τους στρα τιώ τες στα όπλα.

Ο λοι π ρ ο σ π α θ ο ύ σ α ν α σ θ μ α ίν ο ν τ α ς να α κ ο λ ο υ θ ή σ ο υ ν του ς π υ κ ν ο ύ ς σ χ η μ α τ ι­ σ μ ο ύ ς τω ν π α λ ικ α ρ ιώ ν και τω ν Σ ουλιωτώ ν. Σε λιγ ό τερ ο απ ό μια ώ ρ α τα χα ντά κια γ εμ ίζ ο υ ν π τώ μ α τα α π ό του ς π ιο θ α ρ ρ α λ έ ο υ ς πο υ τ ό λ μ η σ α ν να ο ρ μ ή σ ο υ ν γ ια να σ κ α ρ φ α λ ώ σ ο υ ν σ την α ν τ ίθ ε τ η ό χ θ η . π α ρ α μ έ ρ ισ α ν γ ια να δ ώ σ ο υ ν την ε υ χ έρ εια στους ά ν δ ρ ε ς τους να μά χο νται α π ε ρ ίσ π α σ τ ο ι γ ια να μ π ο ρ έ σ ο υ ν να σ ω θ ο ύ ν (12). Ο ι Μ εσ ολο γγίτες. Ε κεί η σφ α γή ε ίν α ι τρ ο μ ερ ή . Α λλοι. ενώ οι ά λ λ ο ι υπ οχ ώ ρ ησ α ν. α ρ ρ α β ω νια σ τικές π ια σ μ έ ν ε ς χ έρ ι . νέοι. Το υ π ό λ ο ιπ ο π λή θ ο ς .92 το ν Ιμπ ρα ήμ. π ο υ π ε ρ ικ λ ε ιό τ α ν δ ε ξ ιά α π ό τη λ ιμ ν ο θ ά λ α σ σ α κα ι α ρ ισ τερ ά α π ό τα έλη. Οι κολώ νες τω ν εξ ο δ ιτ ώ ν σ τα μ α το ύ ν κα ι υ π ο χ ρ ε ώ ν ο ν τ α ι να α λ λ ά ξ ο υ ν π ο ρ ε ία και να σ τρα­ φ ο ύ ν πρ ο ς το ν ε ν δ ιά μ ε σ ο χώ ρο μεταξύ της πρ ώ της και της δ ε ύ τερ η ς σ ειρ ά ς τω ν χα ­ ρακω μάτω ν. φ θ ά ν ε ι στον δ ρ ό μ ο της α να το ­ λ ικ ή ς π ύ λη ς . Στο μ ετα ­ ξύ οι Μ εσ ο λο γ γ ίτες κε ρ δ ίζ ο υ ν τόσ ο χώ ρο. Κ ά θ ε τ ο υ φ ε κ ιά κι ένα θ ύ μ α . Α λίμ ο νο ! Α πό δ ε κ α τ έ σ σ ε ρ ις χ ιλ ιά δ ε ς κα το ίκο υ ς πο υ β γ ή κ α ν π ρ ιν απ ό μια ώ ρ α απ ό τα τείχη. Οι Μ εσ ο λο γ γ ίτες και ο ι Σ ου λιώ τες. το ν α δ ια φ ιλ ο ν ίκ η τ ο κυ ρ ία ρ χο της ερ ή μ ο υ . γ υ ν α ίκ ε ς ξ ο π ίσ ω α π ’ τους ά ν δ ρ ε ς τους. έτσ ι κα ι τα φ ο ν ικ ά β ό λ ια κ ό β ο υ ν το ν ή μ α της ζωής εκα τ ο ν τ ά δ ω ν η ρ ώ ω ν και α μ έτρ η τω ν ά ο π λ ω ν θυμάτω ν. άχ ρ η σ τα π λ έ ο ν (13). Μ ε την α ρ ιθ μ η τ ικ ή τους δ ύ να μ η οι γ ε ν ν α ίο ι α υ τ ο ί ά νδ ρ ες έ γ ιν α ν για λίγο ασ π ίδ α . ο ι μισ ο ί δ ε ν μ π ό ρ ε σ α ν να σ υ νεχ ίσ ο υ ν το ν δ ρ ό μ ο του ς (11). βγά ζουν τα γ ια τα γ ά νια κα ι με φ ω νή π ο υ τη ν π ο λ λ α π λ α σ ία ζ ε η α π ό ­ γνω σ η κρ α υγά ζουν « έμ π ρ ο σ θ εν. Τ αυτόχρονα ε φ ε δ ρ ικ ά τά γμ α τα σ κ α ρ φ α λ ώ ν ο υ ν στα α φ ύ λα χ τα π λ έ ο ν τ είχ η στη δ υ τ ι­ κή π λευ ρ ά . Οι π ε ισ μ α τ ά ρ η δ ε ς Σ ο υ λιώ τες π ο λ ε μ ισ τ έ ς κά νο υ ν μ ά ταιες π ρ ο σ π ά θ ε ιε ς . π ίσ ω τους. Ο ι σ τοίχο ι τους α νο ίγ ο υ ν σ κ ό π ιμ α γ ια να α φ ή σ ο υ ν ε λ ε ύ θ ε ρ η δ ίο δ ο σ τους τ ο λ μ η ρ ο ύ ς εξερ χ ό μ ενο υ ς . εξέρ χ ο ντα ν μ α ­ ζικά. Ο Α ιγ ύ π τιο ς α ρ χη γός με χ ίλ ιο υ ς δ ια λ ε γ μ έ ν ο υ ς ιπ π ε ίς π ε ρ ίμ ε ν ε το υ π ό λ ο ιπ ο των . χω ρίς ω σ τό σ ο να δ ια σ π α σ θ ε ί η π α ρ ά τα ξή τους. Οι γ υ ν α ίκ ε ς και τα π α ιδ ιά γ υ ρ ίζ ο υ ν π ίσ ω π ρ ο ς τη θ ά λα σ σ α . Πάνω απ ό τ ρ ια κ ό σ ιο ι Α ρ α β ες ξ α π λ ώ θ η κ α ν ν ε κ ρ ο ί σ την πρ ώ τη επ ίθ ε σ η . Ο λες σ χε­ δ ό ν ο ι γυ ν α ίκ ε ς πο υ γ λίτω σ α ν το ν θ ά να το . ο ι π ιο το λμ η ρ ο ί. Αυ­ τές με μια ενσ τικτώ δ η κίνη σ η κ α τ ε υ θ ύ ν ο ν τ α ι π ρ ο ς το β α λτω μ ένο α κ ρ ο γ ιά λ ι κα ι τα ξ η μ ερ ώ μ α τα π έ φ τ ο υ ν λ ε ία στα χέρ ια του ά π λη σ το υ νικητή . Σ την α π ρ ο σ δ ό ­ κητη και τρ ο μ ερ ή ο ρ μ η τ ικ ό τ η τ ά του ς ο ι Α ρ α β ες π ο υ π υ ρ ο β ο λ ο ύ σ α ν α π έ ν α ν τ ι τους κλονίζο ντα ι. α ψ η φ ώ ντα ς τα ε μ π ό δ ια π ο υ είχαν τ ο π ο θ ε τ η θ ε ί απ ό τις π υ κ ν έ ς τάξεις του εχ θ ρ ο ύ . περ νώ ντα ς κά ­ τω α π ό τις μ π ο ύ κ ε ς τω ν κα νο νιώ ν. μ η τέρ ες π ο υ μ ε τ έ φ ε ­ ρ αν λίγα χ ρ ειώ δ η . σ ύ ρ ρ ιζα α π ό τα π α ρ α π έ τ α τους. π ρ ιν π έ ­ σ ο υ ν π ρ ώ τ ο ι α υ το ί ν ε κ ρ ο ί κάτω απ ό τα κο ντινά κα τα ιγ ισ τικά π υ ρ ά του εχ θ ρ ο ύ . Α τυχοι σταματήσ τε! Ο ε χ θ ρ ό ς επ ίτ η δ ε ς άνο ιξε τις γρ α μμ ές του γ ια να σας ο δ η γ ή σ ε ι π ιο ε ύ κ ο λ α σ τον θ ά να το ! Την ίδ ια σ τιγμή ο α δ ιά κ ο π ο ς κρ ότος τω ν το υ φ εκιώ ν π ρ ο α ν α γ γ έ λ λ ε ι την εξό ντω σ η τω ν εξοδιτών. emprosten). α φ ο ύ υ π ο ν ό μ ε υ σ α ν (10) τα κ α τ ά λ λ η λ α σπίτια. Ο λα τα π υ ρ ο β ό λ α σ κ ο ρ π ο ύ ν α δ ιά ­ κρ ιτα τον θ ά να το . γέρ ο ντες. Εκεί γ ίν ε τ α ι το τ ε λ ε υ τ α ίο μ α κελειό . Ε π ιδ έ ξ ιο ι ε λ ιγ μ ο ί ε π ιβ ά λ λ ο υ ν σ τους σ τρα τιώ τες να σ τ α θ ο ύ ν μ α κρ ιά απ ό τα ο ρ ύ γ μ α τα πο υ ήτα ν α π έ ν α ν τ ι απ ό τα σ η μ ε ία της Εξόδου. βα δίζοντα ς α να σ τατω μένο. τώρα. Σαν το δ ρ ε π ά ν ι του ε π ιδ έ ξ ιο υ θ ε ρ ισ τ ή πο υ θ ε ρ ίζ ε ι τα στάχυα του σ ταρ ιού . Η φ ω νή τω ν ε π ικ ε φ α λ ή ς τω ν τ ο υ ρ κ ο -α ιγ υ π τ ια κ ώ ν τ μ η μ ά τω ν α ν α κ ό π τ ε ι την π ρ ο ­ σ χώ ρησή τους. Ο α φ α ν ισ μ ό ς τω ν α π ο δ ιο ρ γ α ν ω μ έ ν ω ν Μ εσ ο λο γ γ ιτώ ν ε ίν α ι πλή ρ η ς. έ μ π ρ ο σ θ ε ν » (Emprosten.χ έρ ι με του ς μ έ λ λο ντες συζύγους τους. π α ιδ ιά . που τους ε π ιτ ρ έ π ε ι να δ ια σ χ ίσ ο υ ν μια δ ια ­ γ ώ νιο σ χεδ ό ν δύ ο μ ίλ ια μ έχ ρ ι το ν Α χελώ ο (14). π ε τ ο ύ ν τα ντ ο υ φ έ κ ια . ρ ίχνο ντα ι πρ ο ς την ελώ δ η π ε ρ ιο χ ή .

. Η αυγή της 22ας (10ης) Απριλίου 1826 Τι ε ίν α ι α υ τές ο ι μάζες της φ ω τιάς π ο υ ο ρ μ ά νε κα ι σ τρ ιγ γ λίζο υ ν κα ι ο ι ο π ο ίε ς υ­ ψ ώ νο ντα ι α π ό δ ιά φ ο ρ α σ η μ ε ία μ έχ ρ ι τ ’ α σ τέρ ια. τη ν π ο τ ισ μ έ ν η με α ίμ α και διά σ π α ρ τη απ ό π τώ μ α τα (15). Ε κείνη τη σ τιγμή η κα τα ιγ ίδ α κόπ ασ ε. Π ο λλο ί. β ρ ή κ α ν το ν θ ά ­ νατο και ά λ λ ο ι έπ ε σ α ν κάτω απ ό τα τ ο υ ρ κ ικ ά γιατα γάνια . η οποία απεικονίζει την ηρωική Εξοδο του Μ εσ ο λ ο γγίο υ (Ν έος Αριστοφ άνης). ελπ ίζο ντα ς να β ρ ο υ ν ένα εύ κ ο λ ο π έ ρ α σ μ α σ τον πο τα μ ό . Μ ερ ικές ε κ α το ντά δ ες ά νδ ρ ες και α νά μ εσ ά τους α ρ κετές θ α ρ ρ α λ έ ε ς γ υ ν α ίκ ε ς ά ­ νο ιξα ν τ ε λ ικ ά δ ρ ό μ ο κα ι κ α τ ό ρ θ ω σ α ν να σ κ α ρ φ α λ ώ σ ο υ ν στο β ο υ νό κα ι να σωθούν. Στο σ η μ ε ίο αυτό έγινε τ ρ ο μ ε ρ ή σφ α γή κα ι η κοίτη του γ έμ ισ ε α π ό θ ύ ­ ματα. τα σ ύ ν ν ε φ α α π ο μ α κ ρ ύ ν θ η κ α ν κα ι ο λ ό κ λ η ρ ο το φ εγ γ ά ρ ι με το ν δ ίσ κ ο του έρ ιχνε τ ο ν α π α ίσ ιο φ ω τισ μ ό του π ά νω σ την ε κ τετα μ ένη π ε δ ιά δ α του Μ εσ ο λο γ γ ίο υ .Η καταστροφή τον Μεσολογγίου μέσα από την αφήγηση ενός αυτόπτη μάρτυρα άτυχω ν ε ξ ο δ ιτ ώ ν κα ι του ς κα τεδ ίω ξε κατά τη ν ε π ίπ ο ν η π ο ρ ε ία του ς μ έ χ ρ ι τις ό χ θ ε ς του π ο τα μ ο ύ . π ρ ο σ π α θ ώ ν τ α ς να α ν τ ιτ α χ θ ο ύ ν στο 93 Λαϊκή λιθογραφία.

σ αν να το ν ικ ε τ ε ύ ε ι την ύστατη στιγμή. Τι είναι. Τι ε ίν α ι α υ τές οι σ υχνές ε κ τ υ φ λ ω ­ τικές α σ τρ α π ές π ο υ σ υ ν ο δ ε ύ ο ν τ α ι α π ό τρ ο μ ε ρ έ ς εκρ ή ξεις . Β λέπ ο ντα ς κα νείς την π ε ρ ιο ­ χή α υ τή ν απ ό κά π ο ια α π όσ τα σ η νο μ ίζει ότι α ν τικρ ίζ ει ένα λ ιβ ά δ ι σ π α ρ μ ένο με π α π α ­ ρούνες. ε π ιβ λ η τ ικ ή κα ι τα υ τό χ ρ ο να φ ο β ερ ή . Ε ίναι μια ο λ ό κ λ η ρ η ο ικ ο γ έ ν ε ια που θ ε ρ ίσ τ η κ ε α π ό τα π υ ρ ά μιας ομ ο β ρ ο ντία ς ! Την ίδ ια σ τιγμή δ ιά β η κ α ν στο β α σ ίλειο του θ α νά το υ και σου π ρ ο ξ ε ν ο ύ ν το β α θ ύ α ίσ θ η μ α της σ υμ πόνο ια ς ! Ω! Ενας Α ιγ ύ π τιο ς γ ρ ε ν α δ ιέ ρ ο ς νεκρ ός. με ένα νέο π α ιδ ί στο π λ ε υ ρ ό του. Ο θ ά να το ς σ ε β ά σ τ η κ ε τη ν α θ ω ό τη τα ! Θ έα μ α α π ο τ ρ ό π α ιο α λλά σ υνά μα κα ι τρ υφ ερ ό! Ιδού και το σ η μ ε ίο π ο υ έγινε η τρ ο μ ερ ή έφ ο δ ο ς . ο ι μεν δ ίπ λ α στους δε. Χ λιμ ιν τ ρ ίζ ε ι απ ό πόνο! Ω! Τι μεγά λη έκτασ η γης είνα ι σ κ ε π α σ μ έ ν η α π ό α κ ρ ω τ η ρ ια σ μ έ ν α άψ υχα κο ρ μ ιά κ ά θ ε η λικία ς ! Εδώ. π ο υ μό λις δ ια κ ρ ίν ε τ α ι το π ρ ώ το χ ν ο ύ δ ι στο σ α γό νι του! Ε ίναι ένας π α τ έ ­ ρας. Α λίμονο! Αυτό είνα ι μια ολά κερ η π ό λη . που π α ­ ρ ο υ σ ιά ζει μια π ό λ η π α ρ α δ ο μ έ ν η στις φλόγες! Π λη σ ιά ζου με. Ω! Πώς ό λ ο ι του ς κ ο ιμ ο ύ ν τ α ι τώ ρα το ν α ιώ ν ιο ύπνο σ αν φ ίλο ι. (Β λέπ ο ντά ς τον) με το υ π ε ρ ή φ α ν ο μάτι του π ρ ο σ η λ ω μ έ ν ο σε αυτήν. π ο υ ω σ τό σ ο ε ίνα ι ζω ντα νό (19) κα ι π ρ ο σ π α θ ε ί να βυ ζάξει το α λα β ά σ τρ ινο σ τή θ ο ς της. Τα θ ύ μ α τ α ε ίνα ι α­ ν α ρ ίθ μ η τα .φω ς του ή λ ιο υ πο υ α ν α τ έ λ λ ε ι σ τον ο ρ ίζο ντα γ ια να δ ια λ ύ σ ε ι τα σ κοτά δια. θ ύ μ α της π α τρ ική ς αγά πης κα ι του π α τρ ιω τισ μ ο ύ του. τώ ρ α την π ρ ο σ ο χ ή μας στα χα ρα κώ μ α τα . Αυτό ε ίν α ι το Μ εσ ολό γγι! Τι θ λ ιβ ε ρ ή εικό να . Ε πεσε υ π ερ α σ π ίζο ντά ς τη ν α π ό το ν ε π ίδ ο ξ ο Α ρ α β α α π α γω γέα της. Α ψ η φ ο ύ μ ε τη ν α π ο π ν ικ τ ικ ή ζέστη και . τέλος πά ντω ν. με την όψ η της σ τρ α μ μ ένη σ τον ου ρα νό. ενώ έδ ινε κ ο υ ρ ά γ ιο στους α γ α π η μ ένο υ ς του πισ το ύς. Τι ε ίν α ι αυ τός ο σ υ νεχή ς πά ταγο ς τω ν δ ο κ α ρ ιώ ν π ο υ θ ρ υ μ μ α τ ίζ ο ν τ α ι και ξ α να φ ο υ ντώ νο υ ν κατά δ ια σ τή μ α τα τη φω τιά. μια ο μ ά δ α α νδ ρ ώ ν. ένας άντρ α ς π ε σ μ έ ν ο ς στη γη. Αυτός π α ρ έ δ ω σ ε το π νεύ μ α . Ενα π α λ ικ ά ρ ι π ο υ κρατά σ φ ιχ τά απ ό το χ έ ρ ι μια κο π έλα . Το αυ τί α φ ο υ γ κρ ά ζετα ι τώ ρα ένα κ λ α ψ ο ύ ρ ισ μ α κα ι το μάτι α π ο κ α λ ύ π τ ε ι μια μ η τ έ ­ ρα νεκρ ή. όμως. σ τ ο ιβ α γ μ ένα σε σ ω ρ ού ς κα ι η λάσ π η έχ ει κ α λύ ψ ει τα χ α ρ α κτη ρ ισ τικά τους. β ο υ τη γ μ ένο ς στο α ίμ α με τα δασ ιά μ α λ λ ιά του ανά κατα. παιδιώ ν. Αυτή π έ θ α ν ε πρ ώ τη και είχε τη ν ικα νο π ο ίη σ η να δ ε ίξ ε ι σ τον σ ύ ν τ ρ ο φ ό της μέσ α απ ό το τρ α ύ μ α της μια κ α ρ δ ιά α μ ό λυ ντη . Το μ ε σ η μ έ ρ ι μ π α ίν ο υ μ ε μέσ α στην π ό λη . Π ρ ο τίμ η σ ε να πεθ ά ν ε ι π α ρ ά να υ π ο κύ ψ ει. π λ ά ι σ ’ ένα νεα ρ ό ζευγάρι. με τα γ κρ ίζα μ ο υ σ τ ά κ ια του πα γω μ ένα . η ο π ο ία φ λεγ ό τα ν α π ό τη ν π ιο α γ νή αγάπη γ ι’ αυτόν. Η νέα γ υ ν α ίκ α έχει μια ε κ τ ε τ α μ έ ν η πλη γή στο μ ισ ό γ υ μ νο σ τή θ ο ς της. έρ χετα ι στο μυ αλό σου η ισ τορ ία του Β ιρ τζίνιο υ ς Γκρέσος (18) ή σου ε π ι­ β ά λ λ ε ι α κ ό μ α να σ εβ α σ τείς την π ρ ά ξη του. Ω στόσο α π ό τα λ ε υ κ ά σ ε β ά σ μ ια γ έ ν ε ια του α να γνω ρ ίζεις τον α ρ χ ιε ­ ρ έα (22) της ά τυ χη ς π ό λη ς . σε β α θ μ ό π ο υ ε ίνα ι δ ύ σ κ ο λ ο να δ ια κ ρ ίν ε ις το π ρ ό σ ω π ο . Α λίμ ονο! Το άλο γο σ ταμ ατάει. Α κό μ α κρατά σ φ ιχτά στα ξ υ λ ια σ μ έ ν α της χέρ ια ένα μω ρό με σ γου ρ ά ξ α ν θ ά μ α λλιά. αυτή η θ ά λα σ σ α της φ ω τιάς π ο υ α π ε ικ ο ν ίζ ε ι αυτό το α π ο τ ρ ό π α ιο θ έ α μ α . χ ρ ε μ ε ­ τίζει και ξεφ υ σ ά ει! Α κόμ η κα ι τα ζώα ν ιώ θ ο υ ν φ ρ ίκ η μ π ρ ο σ τά στο θ έ α μ α της κα τα ­ σ τρ ο φ ή ς και της θ α νά τω σ η ς τ όσ ω ν ανθρώ πω ν. Φ α ίνεται απ ό το ν μεγά λο α ρ ιθ μ ό τω ν σ κ ο τω μ ένω ν Α ρ ά β ω ν πο υ φ ο ρ ο ύ σ α ν κ ό κ κ ιν α τ α ρ π ο ύ σ ια (20) κα ι έπ ε σ α ν ν ε κ ρ ο ί (21) κάτω α π ό τα α π εγ νω σ μ ένα π λή γ μ α τα τω ν εξοδιτών. ο ι ο π ο ίε ς σ υ γ κλο νίζο υ ν το έδ α φ ο ς. οι ο π α δ ο ί του Ισ λα μ ισ μ ο ύ π λ ά ι σ ’ α υ το ύ ς του Χ ρ ισ τια νισ μ ο ύ ! Ας σ τρ έψ ο υ μ ε. π α ρ α ν ά λ ω μ α της φ ω τιάς. δ ια τρ έχο ντα ς την α ρ ι­ σ τερή π λ ε υ ρ ά του α ρ α β ικ ο ύ σ τ ρ α το π έδ ο υ (16). Εκεί. μ εγ α λό π ρ επ η . Τι ε ίνα ι α υ ­ τός ο μ α ύρ ος κα π νός π ο υ ε ξ α κο ντίζετα ι στα ύψη. ν τ υ μ έ ν η με μετα ξω τή π ο υ κ α μ ίσ α (17). το φ ύ λο και την κο ινω ­ ν ική του ς θ έ σ η . γ υ να ικώ ν.

/ - '. . ■ .. ffe / . Π ινακοθήκη Δ ή μ ο υ Ι. - ■ ■ V ·. Μ εσ ο λ ο γγίτισ α έχει σκοτώ σει τον α π ο π ειρ α θ έν τα να τη βιάσει Οθω μανό.· - ■ * .' # ν Δ ρ α μ α τ ικ ή σκηνή απ ό την Εξοδο. Μ εσολογγίου)..•-'Λ 4· · . : ' ' . i ·■. * ’ϊ κ '■ 4 Λ' .Π. στη συνέχεια έχει φονεύσει το π αιδί της και στο τέλ ος αυ τοκτονεί (ελαιογραφία του Γάλλου E.95 Η καταστροφή τον Μεσολογγίον μέσα από την αφήγηση ενός αυτόπτη μάρτυρα 7 Φ 1· ' V *·_ ■. p II«sh . | - f . D e Lansac. vp f f t v ■ § ■ ' . & 'w l · / i'V * Ä /if :' ' ψ ί ■ * 'J E : IP β v / / ^ if Μ . ■· >. .

Φ ριχτές α ν α θ υ μ ιά σ ε ις δ ια χ έ ο ν τ α ν σ την α τ μ ό ­ σ φ α ιρ α απ ό τα πτώ μα τα. Ω στόσο ήτα ν δ ύ σ κ ο λ ο να δ ια κ ρ ίν ε ις στα σπίτια. το υ λά χ ισ το ν του ς κ ύ ρ ιο υ ς και . Σε α υ τό ν α κρ ιβ ώ ς τ ο ν χ ώ ρ ο οι α μ υ ­ ν ό μ ε ν ο ι α π ο φ ά σ ισ α ν να π ε θ ά ν ο υ ν . μ α ρ τυ ­ ρ ο ύ σ ε το ν τερ ά σ τιο α ρ ιθ μ ό τω ν β λη μ ά τω ν π ο υ είχε π έ σ ε ι στο Μ εσ ο λό γ γ ι κα ι ο ο π ο ί­ ος σε υ π ο χ ρ έω νε σε κά θ ε 6 ή μ α να π α ρ α μ ερ ίζ εις . Τα σ π ίτια σ υ νέχιζα ν να κα ίγ ο ντα ι α λλά οι φ λόγες τους ξ εθ ώ ρ ια ζα ν κά ­ τω α π ό το φω ς του ή λ ιο υ . Τι α δ ύ να τες οχυρ ώ σ εις! Τι α π α ρ χ α ιω μ ένο π υ ρ ο β ο λ ικ ό ! Τι α­ σ ήμ αντη θ έ σ η ! Και όμω ς σ τ ά θ η κ ε α π ό ρ θ η τ η . Ο α ρ ιθ μ ό ς τω ν λ ά κκω ν π ο υ δ ια κ ρ ιν ό τ α ν στη γ υ μ ν ή έκτασ η. α ν ά μ ε σ α στους κα ­ τα υ λ ισ μ ο ύ ς τω ν α γω νισ τώ ν δ ίπ λ α στα τείχη και στα πρ ώ τα σ π ίτια της πό λη ς .96 Ο Α ιγ ύ π τιο ς Ιμ π ρ α ήμ π α σ άς επ ιτίθ ετα ι σ το υ ς ε ξ ε ρ χ ο μ έ ν ο υ ς (ε ξο δ ίτες) στον κάμπο ανατολικά του Μ εσ ο λ ο γγίο υ (πίνακας του Mazzola από χαλκογραφ ία του Langlois. π ο υ κα τα ­ β ρ ό χ θ ιζ ε η φω τιά. Σε φ ιλώ ω γη. π ο υ έ μ ενα ν άτα φ α κατά τις τε λ ε υ τ α ίε ς μ έρ ες της π ο λ ιο ρ ­ κίας (25). αντί να π α ρ α δ ώ σ ο υ ν τη ν π ό λη κα ι να κα τ α θ έ σ ο υ ν τα ό π λα (26). Φ ορώ ντας στα π ό δ ια τα μ α ρ κ ο ύ μ π (24). Μ ια δ ιπ λή σ ε ιρ ά απ ό σ π α ρ τια τικά (23) σ τή θ η υ π ο κ α θ ισ τ ο ύ σ α ν τις α σ θ ε ν ε ίς α μ υ ν τ ικ έ ς ο ρ γανώ σ εις. έμ ο ια ζ α ν με λη σ τές της νύκτα ς και δ ε ν τάρ αζα ν κ α θ ό ­ λου τη σ ιω πή. Είχαν π λ η μ μ υ ρ ίσ ε ι απ ό τη ν υ κ τ ε ρ ιν ή νε ρ ο π ο ν τ ή και α π ό τα σ τ ε κ ο ύ μ ε ν α νερ ά α ­ ν α δ υ ό τ α ν ένας αχνός σ αν κατα χνιά . σαν να είχα ν ξ ε ρ ιζ ω θ ε ί π ε ­ λ ώ ρ ια δένδ ρα . Εδώ κι ε κ ε ί είχα ν δη μιο υ ρ γ η θ ε ί β α θ ιο ί κρ α τήρ ες α π ό τις μ π ά λες τω ν κα νο νιώ ν. Εθνικό Ιστορικό Μ ουσείο). ό π ο υ δ ε ν α κο ύ γ ετα ι π α ρ ά μό νο το κρ ο τ ά λ ισ μ α απ ό τις φλόγες. τα κ α τα σ τρ ο φ ικά ίχνη του π υ ρ ο β ο λ ικ ο ύ . κα θ ώ ς και ο α ντίλα λο ς στα τείχη απ ό τη ν κα τά ρ ρ ευ σ η τω ν σ πιτιώ ν! Κ άθε τ ό ­ σο δ ια σ τ α υ ρ ώ ν ο ν τ α ν σ τους δ ρ ό μ ο υ ς π ε ρ ιπ ο λ ίε ς Α ρ ά β ω ν λαφ υραγω γώ ν. Τι κα τ α θ λ ιπ τ ικ ή μοναξιά. π ο τ ισ μ έ ν η με α ίμ α απ ό α υ το ύ ς π ο υ μ α ρ τύ ρ η σ α ν γ ια τη θ ρ η σ κ ε ία και τη ν αγάπη γ ια τη ν πα τρίδα! Σε λιγ ό τερ ο α π ό μια ώ ρ α π ε ρ ιδ ιά β α σ α τη ν π ό λη . α ν ε β α ίν ο υ μ ε στα τείχη .

ένα π α λ ικ ά ρ ι στη σ κοπιά. Και το Γρηγοριανό Ημερολόγιο. . Οι δ ρ ό μ ο ι κα ­ Μεσολογγίου κά χα ρ α γμ ένο ι. Εδώ η α τ μ ό σ φ α ιρ α ε ίν α ι λιγότερο α π ο π ν ικ τ ικ ή . η π ε ρ ιέ ρ γ ε ια είχε ικ α ν ο ­ π ο ιη θ ε ί. 172 το δρ όμ ο. Αντίο.. λ ίκ ν ο η ρ ώ ω ν μα ά β υ σ σ ο ς δυ σ τυ χία ς και ο δ ύ νη ς.. γνω ρ ίζοντα ς τα α π α ρ ά μ ιλ λ α μ ν η μ ε ία τω ν έ ν δ ο ξ ω ν π ρ ο γ ό νω ν τους.Η καταστροφή του Μεσολογγίου μέσα από την αφήγηση ενός αυτόπτη μάρτυρα 97 π ιο φ α ρ δ είς δ ρ ό μ ο υ ς . Π ιάτο μ ε φανταστική π αράσ ταση από τη σ υμμετοχή των γυναικών σ την ηρωική άμυνα του Μ εσ ο λ ο γγίο υ (Συλλογή Ιάσονα Στράτου). Π όσα σ π ίτια ε ρ ε ι­ Η π ω μ ένα . μια επ ιγ ρ α φ ή π ο υ δ ε ν ή τα ν στα ε λ λ η ν ικ ά τ ρ α β ά ει τη ν π ρ ο σ ο χ ή μας! Δ ια βά ζο υμ ε. ο ι κ α το ικίες α κα νό νισ τα χ τ ισ μ ένες κα ι α ν ο μ ο ιό μ ο ρ φ α ο ικ ο δ ο μ η μ έ - Που συντελέσθηκε στις 22 Απριλίου 1826 με την επέμβαση των αιγυπτιακών στρατευμάτων νες... ω στόσο. α λλά τώ ρα ε ίν α ι ξ ε­ θ ω ρ ια σ μ έ ν α α π ό τη ν κά π να κα ι το ν χρ όνο .. Α π ο χ ω ρ ο ύ μ ε α π ό έ να ν τόπ ο πο υ α νέδ ιδ ε το π ν ε ύ μ α της α π ο γ ο ή τευ σ η ς και του τρ όμο υ. Α νήκε π ρ ο φ α νώ ς σε κά π ο ιο ν ε ύ ­ π ο ρ ο κά το ικο. α ντίο γ ια π ά ν τ α άτυχη π ό λη . Ε ίναι γ ο τ θ ικ ή ς α ρ χ ιτε­ κτο νική ς α λλά χ ο ν δ ρ ο ε ιδ ο ύ ς κα τα σ κευής . Η α ύ ρα απ ό τη γ ε ιτ ο ν ικ ή Σημείωση του Μεταφραστή: Στην Ιταλία ίσχυε θ ά λ α σ σ α α να νεώ νει τη ν α τμ ό σ φ α ιρ α . Τ ίπ ο τα π ο υ να μ α ρ τυ ρ ά ει ένα ν του Ιμπραήμ πασά λ α ό πο υ α γ α π ά ει τις κα λές τέχνες! Και όμως. Ο μως. κα μ ιά έσ τω κα ι σ το ιχειώ δ η ς υπό την ηγεσία α ρ χ ιτεκτο νική γ ρ αμμή. Ω! Τι σ η­ μ α ίνο υ ν αυ τά τα γράμματα. π ο υ γ λίτω σ ε α π ό τη φ ω τιά και τις 6ό μ6 ες! Ενας μ α ντρ ό το ιχ ο ς π ε ρ ιβ ά λ λ ε ι την α υ ­ α ν ία τ η ς Εξόδου του Μεσολογγίου αναγράφεται η 22α Απριλίου αντί της γνωστής 10ης Απρι­ λίου 1826. κ α μ ιά σ υ μ μ ε τ ρ ία δ ε ν υπ ήρ χε π ο υ να ε υ χ α ρ ισ τεί τη θ έα . Δ ια κρ ίνο ντα ι.. κα νένα δ η μ ό σ ιο μ νη μ είο . δ εν τρίτου γιού του αντιβασιλέα της Αιγύπτου από έναν αυτόπτη μάρτυρα δ υ σ κ ο λ ε ύ ε σ α ι να α ν τ ιλ η φ θ ε ίς ότι η ζ ο φ ε ­ «Θέαμα οικτρόν ιδείν» ρή αυτή ε ικ ό ν α ε ίν α ι α π ό ρ ρ ο ια τω ν θ η ρ ιω ­ δ ιώ ν πο υ δ ιέ π ρ α ξ α ν σε βά ρο ς τους γ ια α ι­ Ν ε ά π ο λ η 1830 ώ νες ο ι Ο σ μ α νλή δες. σ τέγες γ κ ρ ε μ ισ μ έ ν ε ς . Η θ λ ίψ η και ο ζόφ ο ς μας καθ ηλώ νου ν. το ίχ ο ι διά- Καταστροφή του τρ η το ι απ ό Βλήματα! Τα π ά ν τ α σ κέπα ζε η μελα γ χο λ ία και η δυσ τυχία . Μ π α ίνο υ μ ε γ ια να δ ο ύ μ ε το μ ο ν α δ ικ ό δ ια μ έρ ισ μ α . μια β ό μ β α τη στιγμή της έκρ η ξ η ς (μ α κά β ρ ια έμ π νευ σ η ). Ας σ τ α θ ο ύ μ ε τώ ρ α γ ια λίγο σε α υ τό ν Τυπογραφείο Μπρέσια και Σία Οδός Φορία Αρ. Α λλά ε ίν α ι κα τα σ κευ ή σε μια π ό λ η που β ρ ισ κό τα ν κάτω α π ό το ν τ ο υ ρ κ ικ ό ζυγό. γΓ αυτό ως ημερο­ να ένα σ π ίτ ι α π ο μ ο νω μ ένο . Σ τους τοίχου ς ή τα ν κάπ οτε ζω γρ αφ ισμ ένα δ ιά φ ο ρ α θ έ μ α τ α χω ρίς ιδ ια ίτερ η σ ημ ασ ία. Εδώ ήτα ν η τ ε λ ε υ ­ ταία δ ια μ ο ν ή του φ ιλ έ λ λ η ν α β ά ρ δ ο υ της Α λβ ιόνας (27). λή κα ι το ν κήπο. Ενα μέτρ ιο σ π ίτ ι σε κά π ο ιο χω ρ ιό του π ο ­ λιτ ισ μ έ ν ο υ κόσ μ ου. κα μ ιά στοά κάτω από τα σπίτια. Η ώ ρ α π ρ ο χ ω ρ ο ύ σ ε. σ υ γ κ ρ ιν ό μ ε ν ο θ α ήτα ν κα λύ τερο . Μ ήπω ς ή τα ν ένας μ ικρ ό ς στρατώ νας. α π ό αυ τά μια ψ α ρ ό β α ρ κα .

98

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ (ΣΣ)
(1) Η μανέστρα με χόρτα είναι συνηθισμένο φαγητό του

βρισκόταν το τουρκικό στρατόπεδο του σερασκέρη ρούμε-

Αραβα στρατιώτη. Οι Μεσολογγίτες θα έκαναν την Εξοδο

λη βαλεσί (Ρεσίτ πασά) με 20.000 περίπου άνδρες, των ο ­

περίπου μια ώρα αφού νύχτωνε, ενώ οι Αραβες θα δει­

ποίων το μεγαλύτερο μέρος αποτελούσαν Αλβανοί μισ θ ο­

πνούσαν. Γενικώς οι μουσουλμάνοι έτρωγαν το βραδινό

φόροι (ΣΣ).

τους αμέσως μετά τη δύση του ήλιου (II).

Για τη στρατιά του Ιμπραήμ που έλαβε μέρος στην πολιορ­

(2) Οι στρατηγοί, οι συνταγματάρχες, οι διοικητές ταγμά­

κία της πόλης, έγκυρες πληροφορίες αναφέρουν ότι απο-

των και οι λοχαγοί (ΣΙ).

τελείτο από 15.250 άνδρες (ΣΜ).

(3) Στο στρατόπεδο των Αράβων είχε γίνει γνωστό ότι οι

(10) Οι Μεσολογγίτες είχαν υπονομεύσει διάφορα από τα

Μεσολογγίτες, έχοντες περιέλθει στην έσχατη στέρηση,

πιο ισχυρά κτίρια. Η είδηση αυτή είχε επιβραδύνει τη γενι­

είχαν αποφασίσει μέσα σε τρεις ημέρες να πραγματοποιή­

κή έφοδο από την πλευρά των Αράβων. Ομως οι υπονομεύ­

σουν έξοδο με τα όπλα στα χέρια (ΣΣ).

σεις είχε υπολογισθεί να πυροδοτηθούν μετά από ορισμέ­

(4) Το Βασιλάδι είναι μια μικρή οχυρωμένη θέση επάνω σε

νο χρόνο γύρω στα ξημερώματα, όταν ο εχθρός θα είχε

ένα νησάκι στη μέση της λιμνοθάλασσας, τρία τέταρτα του

μπει μέσα στην πόλη (ΣΣ).

μιλίου δυτικά από το Μεσολόγγι. Σε αυτό το σημείο ξε-

(11) Οι Οθωμανοί είχαν ως έθιμο να κόβουν τα κεφάλια

φορτώνονταν τα λιγοστά τρόφιμα κατά τη διάρκεια της νύ­

των επιφανών επαναστατών και τα αυτιά των αντιπάλων

κτας, που κατόρθωναν να περάσουν από τον ναυτικό απο­

που σκοτώνονταν με τα όπλα στα χέρια τους. Για κάθε ζευ­

κλεισμό και (το ίδιο) χρησίμευε σαν αποθήκη εφοδίων της

γάρι αυτιών ο Ιμπραήμ πασάς έδινε ως δώρο 50 τουρκικά

πόλης. Το νησάκι αυτό είχαν καταλάβει οι Αραβες 45 ημέ­

πιάστρα (περίπου 7 δουκάτα). Αυτά τα αυτιά, αλατισμένα

ρες πριν από την Εξοδο του Μεσολογγίου (ΣΣ).

και τοποθετημένα σε βαρέλια, στέλνονταν στην Κωνστα­

(5) Ομολογίες διαφόρων αιχμαλώτων που συνελήφθησαν

ντινούπολη ως λάφυρα του θριάμβου. Την επόμενη ημέρα

μετά την καταστροφή της πόλης τους, προς τον συντάκτη

της Εξόδου 7.000 ζευγάρια αυτιών στάλθηκαν κλεισμένα

του παρόντος, αυτόπτη μάρτυρα των γεγονότων (ΣΣ).

ερμητικά σε δέκα βαρέλια (ΣΣ).

(6) Επί αρκετούς μήνες η πόλη, μη μπορώντας να βοηθηθεί

(12) Οι αριθμοί που αναφέρει ο συγγραφέας κρίνονται ως

από την ελληνική διοίκηση, υποστηριζόταν με λιγοστά ε ­

υπερβολικοί. Σύμφωνα με έγκυρες πηγές, μέσα στην πόλη

φόδια από τους κατοίκους της Λευκάδας, της Κεφαλονιάς

οι πολιορκημένοι δεν υπερέβαιναν τους 10.500, ενώ στην

και της Ζακύνθου, που τα έστελναν νύκτα με πλεούμενα,

Κωνσταντινούπολη στάλθηκαν 3.500 ζευγάρια αυτιών (ΣΜ).

ναυπηγημένα γι ’ αυτόν το σκοπό, από κανάλια (αυλαίμο-

(13) Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι Ελληνες δεν είχαν

νες) της λιμνοθάλασσας στο φρούριο του Βασιλαδιού και

ξιφολόγχες στα τουφέκια τους, γι ’ αυτό κατά τις αναμετρή­

από εκεί προωθούντο στην πόλη. Οι κυριότεροι πόροι αυ­

σεις τους σε ανοικτό πεδίο με τους Αραβες σώμα με σώμα

τών των καναλιών προσχώθηκαν με άμμο από ένα τμήμα

οι τελευταίοι κατά κανόνα υπερείχαν (ΣΣ).

τολμηρών σκαπανέων, κάτω από τα πυρά των κανονιών της

(14) Προφανώς εννοεί τον ποταμό Εύηνο (Φείδαρη) (ΣΜ).

πόλης (ΣΣ).

(15) Παρατηρήθηκε ότι η βροχή, οι αστραπές και οι βρο­

(7) Οι Μεσολογγίτες, που επί πέντε χρόνια είχαν αντιστα-

ντές, που μεγέθυναν αυτή την τρομερή σκηνή, διήρκεσαν

θεί στις επιθέσεις διαφόρων Τούρκων πασάδων, προκα-

περίπου τέσσερις ώρες, δηλαδή από την έναρξη της Εξό­

λούσαν συνεχώς τους Αραβες αποκαλώντας τους δειλούς.

δου, που πραγματοποιήθηκε μια ώρα μετά την έλευση του

Τα παιδιά στη σιγαλιά της νύκτας με οξεία φωνή και στριγ­

σκότους, μέχρι πέντε ώρες που κράτησαν οι συγκρούσεις.

γλίζοντας κραύγαζαν ψηλά από τα τείχη: «Κιαρατά

Τότε σταμάτησαν οι μάχες των αντιπάλων. Αμέσως ο ουρα­

Ιμπραήμ πασά, Κιαρατά Ιμπραήμ πασά». Ο πασάς, οργισμέ­

νός έγινε καθαρός και το φεγγάρι ξαναφάνηκε ακτινοβόλο

νος «απαντούσε», στέλνοντας είκοσι με τριάντα μπάλες με

και λαμπερό. Κατά τη διάρκεια αυτής της θύελλας ναυά­

τα κανόνια της «Φατουμάς» και του «Χατζή Μπεκήρ» (ΣΣ).

γησαν μια κορβέτα κι ένα βρίκι του τουρκικού στόλου που

(8) Ονομα δύο τεράστιων τουρκικών βολμοβόλων. Με ένα

ήταν αραγμένα μπροστά από το Μεσολόγγι. Ο Ιμπραήμ πα­

από αυτά ο Γιουσούφ πασάς των φρουρίων του Μόριά (Ρί-

σάς διάλεξε τρία σπαθιά από τα λάφυρα και σκότωσε με τα

ου και Αντιρρίου) εκτόξευσε στον αέρα έναν άτυχο Ελληνα

δικά του χέρια δύο Τούρκους λιποτάκτες (ΣΣ).

γιατρό, ύποπτο για κατασκοπεία (ΣΣ).

(16) Αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματικοί στην υπηρεσία του

(9) Εκτός από τη στρατιά του Ιμπραήμ πασά, που αριθμού­

πασά της Αιγύπτου παραβρέθηκαν στην πολιορκία του Με­

σε περίπου 18.000 άνδρες, στη δυτική πλευρά της πόλης

σολογγίου και το επόμενο πρωί μετά την Εξοδο, δηλαδή

Η καταστροφή τον Μεσολογγίου μέσα από την αφήγηση ενός αντόπτη μάρτνρα

99

ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗ (ΣΜ)
στις 22 (10) Απριλίου, διέτρεξαν έφιπποι τη διαγώνιο που

τιώτη. Παντόφλες, πολύ ελαφρές, από κόκκινο ή κίτρινο

οδηγεί από τον ποταμό Εύηνο στην πόλη, που Θα μπορού­

δέρμα (ΣΣ).

σε να αποκληθεί ο ματωμένος δρόμος του μεσολογγίτι-

(25) Η βροχή της νύκτας είχε γεμίσει τους κρατήρες των

κου κάμπου, τον οποίο διέσχισε ο άτυχος πληθυσμός.

οβίδων, από τους οποίους ανέβαινε ένας αχνός με έντονη

Ενας από αυτούς λίγο έλειψε να πληρώσει ακριβά την πε­

δυσοσμία. Σε αυτό, χωρίς αμφιβολία, είχε συντελέσει και

ριέργεια του, έναν μήνα αργότερα στη Μεθώνη. Ο

ο μεγάλος αριθμός των άταφων πτωμάτων κατά τις τελευ­

Ιμπραήμ ήθελε να του κόψει τα αυτιά, εξοργισμένος επει­

ταίες δεκαπέντε μέρες της πολιορκίας, οπότε τα πυρά πυ­

δή έγραψε στο ημερολόγιό του ότι τα 7.000 ζεύγη αυτιών

ροβολικού των πολιορκητών είχαν γίνει πιο πυκνά και έ­

που έστειλαν στην Κωνσταντινούπολη δεν ήταν όλα Ελλή­

πεφταν ακατάπαυστα (ΣΣ).

νων. Ενα σημαντικό ποσοστό ήταν Αράβων. Κάποιος από α­

(26) Για την ακρίβεια τρεις φορές ο Ιμπραήμ πασάς προσέ-

ντιζηλία τον μαρτύρησε στον Ιμπραήμ και εκείνος από

φερε μια έντιμη παράδοση στους Μεσολογγίτες, υποσχό­

πληγωμένο εγωισμό αγρίεψε τόσο που λίγο έλειψε να θ α ­

μενος να τους μεταφέρει στην Αρτα, στο Ανατολικό (Αιτω-

νατώσει τον Ευρωπαίο. Τελικά τον απέλυσε από την υπη­

λικό) ή σε άλλη πόλη της αρεσκείας τους, αλλά έθετε ως

ρεσία. Πάντως η αλήθεια είναι πως αυτός δεν είχε ολότε-

πρώτο όρο ότι η φρουρά έπρεπε να καταθέσει τα όπλα. Οι

λα άδικο. Πολλά από τα πτώματα των Αράβων στρατιωτών

Σουλιώτες τρέφουν τέτοια αγάπη για τα όπλα τους ώστε

που είδα ήταν χωρίς αυτιά, απόδειξη ότι σωστά έγραψε

προτιμούσαν να χάσουν τη ζωή τους. Αυτοί θεωρούν ως

ότι πολλοί Αιγύπτιοι στρατιώτες, παρακινούμενοι από α­

μεγάλη ντροπή να παραδώσουν τα όπλα τους. Η συνθηκο­

πληστία, είχαν προβεί στην ενέργεια αυτή για να εισπρά-

λόγηση απορρίφθηκε γι: αυτούς τους λόγους. Πολλοί, ω­

ξουν τα 50 τουρκικά πιάστρα ανά ζευγάρι αυτιών. Και τα

στόσο, κάτοικοι είχαν θελήσει να υποταγούν στους όρους

αυτιά δεν είχαν γλώσσα να αποκαλύψουν την απάτη (ΣΣ).

που υπαγόρευσε ο Ιμπραήμ και φαίνεται ότι οι συζητή­

(17) Οι ευκατάστατες Ελληνίδες και Τουρκάλες συνήθιζαν

σεις που έγιναν με τον Αγγλο κυβερνήτη των Ιονίων Νή­

να φορούν σε κοινωνικές εκδηλώσεις μεταξωτές πουκαμί­

σων, λόρδο Ανταμς, λίγες ημέρες πριν, είχαν ως αντικεί­

σες (ΣΣ).

μενο να επιτραπεί η έξοδος σε μια κατηγορία κατοίκων,

(18) Ο Βιρτζίνιους Γκρέσος (Virginius Gressos), πληβείος, έ ­

που ήταν υποταγμένοι στη δεσποτική θέληση των άγριων

σφαξε σύμφωνα με τον μύθο την κόρη του, για να προστα­

Σουλιωτών και οι οποίοι απειλούσαν με θάνατο οποιονδή-

τεύσει την αγνότητά της από τον τύραννο Αππιο Κλαύδιο

ποτε εκδήλωνε την επιθυμία να παραδοθεί. Το πρωί της

(ΣΣ).

22ας (10ης) Απριλίου αποβιβάστηκαν δύο Αγγλοι ανώτε­

(19) Χάρη στην ιστορική αλήθεια είμαι υποχρεωμένος να

ροι αξιωματικοί κομιστές νέων προτάσεων και ίσως θα

ομολογήσω ότι οι Αραβες έδιναν ιδιαίτερη προσοχή στην

μπορούσε να αποφευχθεί τόση αιματοχυσία. Ομως επει­

περίθαλψη των νηπίων. Πολλοί προσλάμβαναν παραμάνες

δή είχε προδιαγράφει η μοίρα των αμάχων οι αξιωματικοί

(τροφούς) για να τα αναθρέψουν (ΣΣ).

αυτοί, αφού εκδήλωσαν τη μεγάλη τους θλίψη, επέστρε­

(20) Ταρπούσι: είδος κόκκινου φεσιού που φορούσαν οι

ψαν χωρίς να παρουσιάσουν τις έγγραφες προτάσεις στον

Αιγύπτιοι στρατιώτες (ΣΣ).

Ιμπραήμ (ΣΣ). Το περιστατικό αυτό δεν επιβεβαιώνεται ού­

(21) Κατά την Εξοδο, όπου χάθηκαν περίπου 7.000 Ελλη­

τε από Ελληνες, ούτε από ξένους ιστοριογράφους. Οι Με­

νες (ΣΜ: είναι υπερβολικός ο αριθμός. Επεσαν περίπου

σολογγίτες ούτε καν είχαν σκεφτεί να παραδώσουν την

1.500 - 1.800), σκοτώθηκαν περίπου 600 Μουσουλμάνοι

πόλη. Μάλιστα για να αποτρέψουν την ενέργεια αυτή, όταν

(ΣΣ).

κάποιοι επιφανείς μη Μεσολογγίτες οπλαρχηγοί έκαναν

(22) Προφανώς δεν πρόκειται για τον επίσκοπο Ιωσήφ των

τέτοιες σκέψεις, ο αρχηγός των Μεσολογγιτών, Αθ. Ραζη-

Ρωγών, αλλά για κάποιον άλλο ιερέα. Ο θρυλικός Επίσκο­

κότσικας, έσπευσε να προσεταιριστεί, ακόμη και δωροδο­

πος βρήκε μαρτυρικό θάνατο στις 12 Απριλίου 1826 μετά

κώντας, μικρότερους οπλαρχηγούς κι έτσι αποφεύχθηκε

την ανατίναξη του Ανεμόμυλου στο ομώνυμο νησάκι όπου

η ανίερη αυτή πράξη (ΣΜ).

είχε κλειστεί με πλήθος αμάχων (ΣΜ).

(27) Στο τρίτο δωμάτιο στο δεξί μας χέρι ήταν γραμμένα

(23) Η Σπάρτη ποτέ δεν έκτισε τείχη και δεν κατασκεύασε

στα λατινικά με μεγάλα στοιχεία: «Hie e vita decessit Lord

οχυρώσεις. Στήριζε την άμυνα της πόλης στα στήθη των

Byron» (Εδώ πέθανε ο λόρδος Βύρων) (ΣΣ).

κατοίκων της (ΣΣ).
(24) Μαρκούμπ είναι τα υποδήματα του Αιγύπτιου στρα­

100

Μέσα στη φωτιά και το αίμα της
Επανάστασης του 1821 άνθησε
ένα ειδύλλιο μεταξύ της Μαντώς
Μαυρογένους και του
Δημητρίου Υψηλάντη. Οι δύο
νέοι αγαπήθηκαν με πάθος.
Ο έρωτάς τους, όμως, μετά από
πολλές δραματικές φάσεις,
είχε τραγική κατάληξη.

Μαντώ Μ α υρογ ένου ς,
η γοητευτική
αρ ισ τοκράτισσ α που έκλεψ ε
τις κα ρ δ ιές των Ευρωπαίων
φιλελλήνων, η φλογερή
πατριώ τισσα και η
πα θιασ μένη ερω μένη
του Δ η μ η τ ρ ίο υ Υψηλάντη
(Αθήνα, Εθνικό Ιστορικό
Μουσείο).

Νικόλαος Γιαννόπουλος
Ισ το ρ ικ ό ς

Δημήτριος Υψηλάντης
& Μαντώ Μαυρογένους
Ένας τραγικός έρωτας
στα χρόνια της Επανάστασης

μιας απ ό τις π ιο σ η μ α ν τ ι­ κές ο ικ ο γ έ ν ε ιε ς του νεώ τερ ο υ ε λ λ η ν ισ μ ο ύ πο υ α ντλο ύ σ ε την καταγω γή της απ ό το Βυζάντιο. δ ε ν μ π ο ρ ε ί να ε ξ α κ ρ ιβ ω θ ε ί α π ό κα μ ία υπ ά ρ χ ο υ σ α πη γή. μ ε τ έ β η σ α ν στα ν η σ ιά του Α ιγα ίου ανα ζητώ ντα ς ο ικ ο ν ο μ ικ ο ύ ς π ό ρ ο υ ς γ ια την ε νίσ χυ σ η του Αγώνα στη β ό ρ ε ια Ελλάδα. α π ο ζ η μ ιώ σ εις κ. Α π ό τη ν η μ έ ρ α ε κ ε ίν η η νεαρ ή γόνο ς τω ν Μ α υ ρ ο γ ένη δ ω ν. . Αυτό. ο ικ ο ν ο ­ μική ενίσ χυσ η . Η γ υ ν α ίκ α αυτή ή τα ν η Μ αντώ Μ α υ ρ ο γ ένο υ ς η ο π ο ία ζητούσε. όμως. Κ άθε φ ο ρ ά που ένα μέλος του π ρ ο ε δ ρ ε ίο υ ο λο κλή ρ ω νε την α νά ­ γνω σ η μιας ανα φ ο ρά ς. είχε χ ρ η μ α τ ίσ ε ι σ π α θ ά ρ η ς (1) στην Αυλή της Μ ο λδ α β ία ς. η π α ρ ά δ ο σ η της Α κ ρ ό π ο ­ λη ς σ τον Μ εχμ έτ Ρεσήτ π α σ ά (Κ ιουταχή) κα ι η υ π ο ­ ταγή σ' α υ τό ν της α ν α το λική ς Σ τερεά ς Ε λλάδας. ότα ν α υ τό ς α να ζητού σ ε π ό ρ ο υ ς γ ια να ξ ε κ ιν ή σ ε ι τις να υ τικές του ε π ιχ ε ιρ ή σ ε ις ε ν α ντίο ν τω ν Τούρκων. κα θ ώ ς η π ε ρ ιο χ ή υ φ ίσ τατο λ ε η λ α σ ίε ς απ ό το α ιγ υ π τ ια κ ό ε κ σ τ ρ α τευ τικό σ ώ μα του Ιμπ ρα ήμ. ώ στε να π ρ ο σ φ έ ρ ε ι ό. Η ο ικ ο γ έ ν ε ια Μ α υ ρ ο γ ένη π α ρ έ δ ω σ ε σ τους α π ε σ τ α λ μ έ ν ο υ ς του π ρ ίγ κ ιπ α 3.ήτριος Υψηλάντης & Μαντώ Μαυρογένους Τ 101 ο ν Μ άιο του 1827 σ υ νεδ ρ ία ζε στην Τροιζήνα η π ιο δ ρ α μ α τική σ υ νέλευ σ η του Αγώνα. Η καταγωγή της Μαντώς Η Μ αντώ καταγόταν απ ό το γένος τω ν Μ α υ ρ ο γ ένη δ ω ν. ότα ν ο π ρ ίγ κ ιπ α ς ετο ιμ α ζό τα ν να κ α τ έ λ θ ε ι στην Ε λλάδ α ως π λ η ρ ε ξ ο ύ σ ιο ς του Γενικού Ε πιτρ ό που της Α ρ χής της Φ ιλική ς Ε ταιρεία ς. δ ε ν σ τα μ ά τησ ε να π ρ ο σ φ έ ρ ε ι Εξιδανικευμένο πορ τρ αίτο του Δ η μ η τ ρ ίο υ Υψηλάντη (Αθήνα.000 γρόσ ια. Ο π α τέρ α ς της. α π ό το π ρ ο ε ­ δ ρ ε ίο να υ π ο χ ρ ε ώ σ ε ι το ν Δ η μ ή τ ρ ιο Υ ψ ηλάντη να τη ν υ μ φ ε υ θ ε ί! Αυτό ήτα ν το ο υ σ ια σ τικό τέλος της π ιο ω ρ α ία ς ερ ω τική ς ισ τορ ίας τω ν φ λ ο γ ισ μ έ ν ω ν χ ρ ό νω ν της Επανάστασης. ό π ο υ ασχολήθ η κ ε με το ε μ π ό ρ ιο . Ε κεί π λ ο ύ τ ισ ε κα ι έ δ ε ιξ ε τη φ ιλ ο π α τ ρ ία του ενισ χ ύ ο ντα ς ο ικ ο ­ ν ο μ ικ ά τ ο ν Λ ά μ π ρ ο Κ ατσώ νη. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο).Λημ. του ς φ ιλ ο ξ έ ν η σ ε στη Μ ύ κο νο η ο ικ ο γ έ ν ε ια της Μ αντώ ς. ω θ ο ύ μ ε ν η απ ό σ π ά νιο π α τ ρ ιω τ ισ μ ό και α σ υ γ κρ ά τη το ε ν θ ο υ σ ια σ μ ό . π ο υ είχε ε π ισ τ ρ έ φ ε ι από τη ν Τεργέστη σ την ιδ ια ίτερ η π α τ ρ ίδ α της. στο σ πίτι του π α τέρ α της. ότα ν ο ίδ ιο ς και ο υ π α σ π ι­ σ τής του Δ η μ η τ ρ ίο υ Υ ψ ηλάντη . η «Τρίτη Ε θ νική τω ν Ε λλήνω ν Σ υνέλευ σ ις ». Μ όλις τον π ρ ο η γ ο ύ μ ε ν ο μή να το έθ ν ο ς είχε θ ρ η ν ή ­ σ ει το ν θ ά ν α τ ο του Κ αρ α ϊσ κάκη. μέσ ω της α να φ ο ρ ά ς της. Α κ ο λ ο ύ θ η σ ε η σ υ ­ ν τρ ιπ τική ήττα του ε λ λ η ν ικ ο ύ επ α να σ τα τικο ύ στρατού σ τον Ανάλατο. Η πρ ώ τη γ ν ω ρ ιμ ία της Μ αντώ ς με τον π ρ ίγ κ ιπ α Δ η μ ή τ ρ ιο Υ ψ ηλάντη ε ν δ ε χ ο μ έ ­ νως π ρ α γ μ α τ ο π ο ιή θ η κ ε σ την Τεργέστη. Ν ικό λα ο ς Μ α υ ρ ο γ ένη ς . Μ έσ α σε ε κ ε ίν η τη χα ώ δη κατάσταση το π ρ ο ε δ ρ ε ίο της Γ ’ Ε θ ν ο σ υ ν έ λ ε υ σ η ς « β ο μ β α ρ δ ι­ ζόταν» κ α θ η μ ε ρ ιν ά απ ό α να φ ο ρ ές ε π ιτ ρ ο π ώ ν ή ι­ διω τώ ν πο υ ζη το ύ σ α ν χο ρ ή γη σ η ε φ ο δ ίω ν . Γρηγόριος Σ άλας. Α λλά και σ την Π ε λ ο π ό ν ν η σ ο η κατάσταση δ εν δ ια ­ γ ρ α φ ό τα ν καλύ τερη .τι μ π ο ρ ο ύ σ ε στην Ε πανάσταση. Ο Ν ικό λα ο ς Κ α σ ο μ ο ύ λη ς β ε β α ιώ ν ε ι ότι. Α ρ γότερ α ε γ κ α τ α σ τ ά θ η κ ε σ την Τεργέστη.ά. μ ια νεα ρ ή γ υ ν α ίκ α π ετα γ ό ­ τα ν ό ρ θ ια κα ι με έξ α λ λ ε ς χ ε ιρ ο ν ο μ ίε ς α π α ιτο ύ σ ε απ ό το ν π ρ ό ε δ ρ ο να δ ια β α σ θ ε ί η α ν α φ ο ρ ά της.

Ισως ο ι Ε λληνες ισ τ ο ρ ικ ο ί του Αγώνα να μην έ κ ρ ιν α ν ά ξια ιδ ια ίτερ η ς μ νεία ς τη Μ αντώ. κα ι η υ π ο ψ ία ότι η δ υ σ α ρ έ σ κ ε ια πο υ π ρ ο κ ά λ ε σ ε σε ο ρ ισ μ ένο υ ς ισ χυ ρ ο ύ ς κύ κλο υ ς ο ερ ω τικό ς της δ εσ μ ό ς με τον Υ ψ ηλάντη ή τα ν η α ιτία να α π οσ ιω π η θ ο ύ ν τα τυχόν π ο λ ε μ ικ ά της κα το ρ θ ώ μ α τα . α λλά π ιθ α ν ώ ς για τιμ η τ ικ ο ύ ς λόγους. Στα μάτια τω ν Ευ­ ρ ω π α ίω ν η Μ αντώ π ρ ό β α λ λ ε ως η νέα Ζαν ν τ ’ Αρκ. κα θ ώ ς η πα τρ ιω τική της δρ άσ η έ φ θ α ν ε στη ρ ο μ α ντική Ε υρώ πη ε κ ε ίν η ς της επ ο χ ή ς εξ ω ρ α ϊσ μ ένη και μ ε ­ τ α τρ επ ό τα ν σε ζω γρ α φ ικο ύ ς πίνακες. Τον Ο κτώ β ρ ιο του 1821 μια α λγερ ινή φ ρ εγά τα ε π ιχ ε ίρ η σ ε να Αποψ η του φρουρίου του Α ργους. Ο Γάλλος π ε ρ ιη γ η ­ τής και ισ το ρ ικό ς Φ ραγκίσ κος Π ο υ κ ε β ίλ α ν α φ έ ρ ε ι σ υ μ μ ετο χ ή της Μ αντώ ς στο έ ν ο ­ π λο σ ώ μα π ο υ σ υ γ κρ ό τη σ ε ο δ εσ π ό τη ς Κ αρύστου Ν εό φ υ τος. ο σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ­ νος σ υ γγρ α φ έα ς δ εν μ π ο ρ ε ί να θ ε ω ρ η θ ε ί α π ό λυ τα αξιό π ισ το ς . Ο θ ρ ύ λ ο ς (ή η ισ το ρ ική αλή- . με α π ο σ το λή να ε ­ π α ν α φ έ ρ ε ι το ε π α να σ τα τη μ ένο ν η σ ί υπό την κ υ ρ ια ρ χ ία της Υ ψ η ­ λή ς Π ύλης. ό ­ πω ς έγρ αφ ε σ την π ε ρ ίφ η μ η έκ κ λ η σ ή της π ρ ο ς τις Γαλλίδες γ υ ν α ίκ ε ς υπέρ του ε λ λ η ­ νικο ύ Αγώνα.102 στον α π ε λ ε υ θ ε ρ ω τ ικ ό Αγώνα τω ν Ελλήνων. α λλά α υ τό δ ε ν ε ίν α ι δ υ να τό ν να ε π ι­ β εβ α ιω θ ε ί. λ ιθ ο γ ρ α φ ίε ς . με άμ εσ η σ υ ­ ν έ π ε ια τη ν ενδ υ νά μ ω σ η του φιλ ε λ λ η ν ικ ο ύ ρ εύμα τος. κα θ ώ ς ελέγ χετα ι για εξ ω ρ α ϊσ μ ένη κα ι ρ ο μ α ντική θ εώ ρ η σ η τω ν γεγονότων. Π αρά το ό τι είχε α ν α τ ρ α φ ε ί μ έσ α στον π λο ύ το κα ι τις α νέσ εις και ενώ μ π ο ρ ο ύ σ ε να λ ά μ ψ ε ι με τη ν ο μ ο ρ φ ιά και το κ α λ λ ιε ρ ­ γ η μ έ ν ο π ν ε ύ μ α της στα σ α λό νια της Β ιέ ν ν η ς κα ι του Π α ρισ ιο ύ. Μ όνο ο Ν ικό λα ο ς Δ ρ α γ ο ύ μ η ς . Σ ίγο υ ρ ο ε ίν α ι πω ς κα ι μό νη η π α ­ ρ ο υ σ ία της ό μ ο ρ φ η ς γόνου τω ν Μ α υ ρ ο γ έ ν η δ ω ν μεταξύ τω ν σ κ λ η ρ ο τ ρ ά χ η λ ω ν α γω ­ ν ισ τώ ν α π ο τ έ λ ε σ ε σ η μ α ντική π ρ ο σ φ ο ρ ά σ την ε θ ν ικ ή υ π ό θ εσ η . α π ο β ιβ ά σ ε ι ένα να υ τικό ά γη μ α στη Μ ύκο νο. αυτή «λαχταρά». Ο μως. ήτις π ω λή σ α σ α τα εν Μ υ κό νω υπ ά ρ χο ντα αυ τής ώ ρ μ η σ ε ν εις το π ε δ ίο ν του αγώ νος». Ο ι ν τ ό π ιο ι επ α να σ τά ­ τες ε π ιτ έ θ η κ α ν ε ν α ν τ ίο ν των Αλγερινώ ν κα ι του ς α π ο δ ε κ ά τ ισαν. π ο ιή μ α τ α και τρ αγού δια . εδώ συνδέθηκαν σ υναισ θ ηματικά η Μαντώ Μ α υ ρ ο γ ένο υ ς και ο Δ η μ ή τ ρ ιο ς Υψηλάντης. α ν α φ έ ρ ε ι πω ς «η αντισ τρ ά τη γος Μ αντώ Μ α υ ρο γένου ς. στο έργο του με τίτλο «Ισ τορ ικές α ν α μ ν ή ­ σεις». «για μια η μ έ ρ α μάχης όπω ς αυτές π ο θ ο ύ ν μια νύ χ τα χορού». Σύμφωνα μ ε μια εκδοχή. Η Μαντώ και η ελληνική ιστοριογραφία Α πό του ς Ε λληνες ισ το ρ ικο ύ ς και α π ο μ ν η μ ο ν ε υ μ α τ ο γ ρ ά φ ο υ ς δ ε ν α ν α φ έ ρ ε τ α ι σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν η α υ το π ρ ό σ ω π η π ο λ ε μ ικ ή δρ άσ η της Μ αντώ ς. Ξ ό δεψ ε όλη της την π ε ρ ιο υ σ ία γ ια το ν ε ­ ξο π λ ισ μ ό π λ ο ίω ν και τη σ υ γ κρ ό τη σ η ένο π λο υ σ ώ μ ατο ς σ υ μ π α τρ ιω τώ ν της πο υ σ υ μ ­ μετείχ ε σε π ο λ λ έ ς μάχες της Ε πανάστασης. η ο π ο ία δ ε ν δ ιέ θ ε τ ε τη ν α υ σ τη ρ ή π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ α της Μ π ο υ μ π ο υ λίνα ς . Η αρ ισ το κρ ά τισ σ α κα λλο νή και ε ρ ω μ ένη ενός απ ό του ς η γέτες της Ε πα νάσ τασ ης μ ά λ ­ λ ο ν π ρ ο κ α λ ο ύ σ ε τα σ υ ν τ η ρ η τ ικ ά ή θ η της επο χή ς. Γ νω ρ ίζουμ ε ότι κατά τη δ ιά ρ κ ε ια της Ε πα νάσ τασ ης έλα β ε το ν β α θ μ ό του αντισ τρ α τή γου . ε π ε ιδ ή δ ιέ θ ε σ ε τερ ά σ τια χ ρ η μ α τ ικ ά π ο σ ά γ ια την ε νίσ χυ σ η τω ν αγωνιστών. Υ πάρχει. βέβ αια .

ενώ την επ ευ φ ημού ν τα παλληκάρια της. η Μ αντώ με τους ά ν ­ δρ ες της δ ιέ λ υ σ ε τη ν τ ο υ ρ κ ικ ή ε μ π ρ ο σ θ ο φ υ λ α κ ή π ο υ ε π ιχ ε ίρ η σ ε να δ ια σ χ ίσ ε ι τα στενά. σ ύ μ φ ω ν α π ά λ ι με το ν Γάλλο π ερ ιη γ η τή .) θ έ λ ε ι τη Μ αντώ ε π ικ ε φ α λ ή ς της ε λ λ η ν ικ ή ς επ ίθ ε σ η ς . η Μ α ­ ντώ σ υ γ κρ ό τη σ ε και ε ξ ό π λ ισ ε 16 λόχους απ ό Κ υ κλα δ ίτες επα να σ τά τες κα ι α π ο β ιβ ά ­ σ θ η κ ε σ την Εύβοια. . Η σκηνή είναι εμπνευσ μένη από την απόκρουσ η της αλγερινής επ ίθ εσ η ς εναντίον της Μ υκόνου.Δημήτριος Υψηλάντης & Μαντώ Μαυρογένους 103 Μ ια σπάνια εικόνα τη ς Μ αντώ ς. Κ ατό πιν μετέβ η στη Μ α γ νη σ ία . τον Οκτώ βριο του 1821. σ ύ μ φ ω να με τον Π ο υ κεβ ίλ. ό π ου μαζί με τους ο π λα ρ χ η γ ο ύ ς Κ αρατάσο και Δ ια μα ντή κα ­ τ έλα β ε τις σ τενω π ο ύ ς του Π ηλίου. η οποία δ η μ ο σ ιε ύ τ η κ ε στο έργο «Η αρχαία και η νέα Ελλάς». π α ρ α τη ρ εί έναν αποκεφ αλισμένο Αλγερινό ναύτη. Και εδώ. σ τη ριζόμενη στο σ π αθ ί της. Ο μέρ μπέη. θ ε ια . επ ιχ ειρ ώ ντα ς να ε μ π ο δ ίσ ε ι τη ν κ ά θ ο δ ο του π α σ ά Ισ μ α ή λ Πότα. Ε κεί π ο λ ιό ρ κ η σ ε μαζί με ντό π ιο υ ς ο π λα ρ χ η γ ο ύ ς τη ν Κάρυστο. φ έρ νο ντα ς σε δυ σ χερ ή θ έ σ η το ν ικα νό τατο δ ιο ικ η τ ή της πό λη ς . Η Μ υκονιάτισσα αγωνίστρια. Α μέσ ω ς μετά τη ν α π ό κ ρ ο υ σ η τω ν Α λγερινών.

σ υ ν έ λ α β ε ένα ε υ φ υ έ ς σ χέδ ιο σ υνεχο ύς π α ρ ε ν ό ­ χλ η σ η ς κα ι φ θ ο ρ ά ς του α ντιπ ά λο υ . Η καλύτερη π ε ρ ίο δ ο ς γ ια το ν έρ ω τα τω ν δ ύ ο νέω ν μ ό λις είχε ξ ε κ ιν ή σ ε ι. ε π ικ ε φ α λ ή ς 30. Ε κεί σ υγ κέντρ ω σ ε μεγά λα χ ρ η μ α τ ικ ά π ο σ ά γ ια τον Αγώνα κα ι στη σ υ νέχ εια πή γε στο Ν α ύ π λιο κα ι ε γ κ α τ α σ τ ά θ η κ ε σε ένα φ τω χι­ κό ο ίκ η μ α α π έ ν α ν τ ι απ ό το σ π ίτι που είχε π α ρ α χ ω ρ η θ ε ί σ τον Υ ψ ηλάντη. επ έ σ τ ρ ε ψ ε στη Μ ύ κ ο ­ νο. Υψηλάντης έζησ αν τις καλύτερες. κυρίω ς. σε σ υ ν δ υ α σ μ ό με την κα τα σ τρ ο φ ή όλω ν τω ν π η γ ώ ν δ ια τρ ο φ ή ς κα ι ύ δ ρ ευ σ η ς σ την Α ρ γ ο λική π ε δ ιά δ α . α κ ο λ ο υ θ ώ ν τ α ς ίσως σ υ μ β ο υ λ ή του Υ ψ ηλάντη . την π ν ε υ μ α τ ικ ή της κα λλιέρ γ εια . εισ έ β α λ ε στην Π ε λ ο π ό ννη σ ο . Η λα ϊκή π α ρ ά δ ο σ η και η ρ ο μ α ντική φ α ντα σ ία τω ν ξένω ν ισ το ρ ιο γ ρ ά φ ω ν της επ ο χ ή ς θ έ λ ο υ ν και τη Μ αντώ μεταξύ τω ν υ π ερ α σ π ισ τώ ν του φ ρ ο υ ρ ίο υ . γ ια τη ν πα τρ ιω τική Αποψ η του Ναυπλίου. με α π ο σ το λή να κα τ α σ τ ε ίλ ε ι την Ε πανάσταση. Μ εταξύ α υ τώ ν ήτα ν ο ι Μ άξιμ ος Ρ αιμπώ και Π ο υ κεβ ίλ. ο ο π ο ίο ς κ λ ή θ η κ ε να α ­ ν τ ιμ ε τ ω π ίσ ε ι τη ν το υ ρ κ ικ ή α π ειλή . ώστε να π ρ ο λ ά β ε ι ο ίδιος να π ρ ο ε τ ο ιμ α σ θ ε ί γ ια τη ν α ντιμ ετώ π ισ ή τους. ο ε π ο νο μ α ζ ό μ ενο ς Δ ρ ά μ α λη ς . ε π ιδ ιώ κ ο ν τ α ς να π ρ ο κ α λ έ σ ε ι τη σ υ μ π ά θ ε ιά το υ ς γ ια το α γω νιζό μ ενο έ ­ θνο ς. Μ α υ ρ ο γ ένο υ ς και ο Δ. Η γετική μο ρφ ή της άμ υνα ς του Αργους α ν α δ ε ίχ θ η κ ε ο Δ η μ ή τρ ιο ς Υ ψ ηλάντης. Ο λοι υ π έ κ υ ψ α ν στη γ ο η τ ε ία της. Ενα απ ό τα β α σ ικά σ η μ ε ία του σ χεδίο υ του ή τα ν να π ρ ο κ α λ έ σ ε ι κ α θ υ σ τ έ ρ η σ η στην π ρ ο σ π ά θ ε ια τω ν Τ ο ύ ρ κω ν να κ α τα λά β ο υ ν το φ ρ ο ύ ­ ριο του Αργους. Πάντως. Α πό ε κ ε ί σ υνέτα ξε τις π ε ρ ίφ η μ ε ς επ ισ το λές της στις γ υ ν α ίκ ε ς της Αγγλίας και της Γαλλίας. έχοντας φ θ ε ίρ ε ι και κ α θ υ σ τ ε ρ ή σ ε ι σ η μ α ν τ ικ ά τις το υ ρ κ ικ έ ς δ υ ν ά ­ μεις. Την επ ο χή ε κ ε ίν η π ο λ λ ο ί φ ιλ έ λ λ η ν ε ς την ε π ισ κ έ φ θ η κ α ν στη Μ ύκονο. αλλά.104 Ο έρωτας των δύο ηρώων Τον Ιο ύ λ ιο του 1822 ο Μ α χ μ ο ύ τ πασ άς. Τ ην άνο ιξη του 1825 π ρ ο έ β α λ ε ένας νέος σ ο β α ρ ό ς κ ίνδ υ νο ς γ ια τη ν ε λ λ η ν ικ ή . Η Μ αντώ . Μ ου σ είο Μπενάκη). Μ ετά τη σ υ ντρ ιβ ή του Δ ρ ά μ α λη στα Δ ε ρ β ε ν ά κ ια και την α π ε λ ε υ θ έ ρ ω σ η του Ν α υπ λίου. θ α π ρ ο κ α λ ο ύ σ ε τ η ν υ­ π ο χώ ρ η σ ή του σ την Κ ό ρ ινθ ο . Μ ετά α π ό δ ω δ ε κ α ή μ ε ρ η α ντίσ τα σ η οι π ο λ ιο ρ κ η μ έ ν ο ι κα τά φ ερ α ν να δ ια φ ύ γ ο υ ν απ ό το φ ρ ο ύ ρ ιο . ό π ο υ κα ι τ ο π ο θ ε ­ το ύ ν την αρχή του π ο λ ύ κ ρ ο τ ο υ ε ιδ υ λ λ ίο υ της με το ν Υ ψ ηλάντη. η Μ αντώ μετέβ η σ την Τήνο. αλλά και τις πιο τραγ ικ ές σ τιγ μ έ ς του έρω τά το υ ς (Αθήνα. πο υ. της θ έ ρ μ η . ε κ δ ή ­ λ ω σ α ν το ν ε ν θ ο υ σ ια σ μ ό του ς και έ π λ ε ξ α ν π ρ α γ μ α τ ικ ο ύ ς δ ιθ υ ρ ά μ β ο υ ς γ ια τη φ υ σ ι­ κή της ο μ ο ρ φ ιά . χω ρίς β έ β α ια να θ ε ­ ω ρ είτα ι και α π ίθ α ν ο η δ ιψ α σ μ έ ν η για δρ ά σ η επ α να σ τά τισ σ α να έ σ π ε υ σ ε να λά β ε ι μ έ ­ ρος στη δ ύ σ κ ο λ η π ρ ο σ π ά θ ε ια της α π ό κ ρ ο υ σ η ς του Δ ρ ά μ α λη . σε κα μ ία π η γή δ ε ν α ν α φ έ ρ ε τ α ι ότι η Μ αντώ β ρ ισ κό τα ν μέσ α στο κάστρο. Σ' αυτή την πόλη η Μ.000 ε μ π ε ιρ ο π ό λ ε μ ω ν ανδ ρ ώ ν. Ο Θ εό δ ω ρ ο ς Κ ο λο κο τρ ώ νη ς .

. μαζί με το ν Μ α κ ρ υ γ ιά ν ν η και τον Κω ν­ σ ταντίνο Μ α υ ρ ο μ ιχ ά λη . σ τρ α τιω τικώ ν του αξιω μά τω ν. Μ αζί του ή λ θ ε κα ι η Μ α­ ντώ. α λλά κλό νισ ε και την π ε π ο ίθ η σ η γ ια το αήττητο τω ν Α ι­ γυπτίων. . Ο δ α ιμ ό ν ιο ς π ο λ ιτ ικ ό ς υ π έ θ ε σ ε π ω ς ο έρω τα ς της Μ αντώ ς υ π έ κ ρ υ π τ ε κά π ο ια ιδ ιο τέλεια .μούσε ο έρω τα ς μετα ξύ της ντης (σ τέρηση τω ν π ο λ ιτ ικ ώ ν και γοη τευτικ ής Μ αντώ ς και του δύσμορφ ου Υψηλάντη. Ισως να ε π ιδ ίω κ ε α κό μ η και τ η ν η γ ε μ ο ν ία της χώ ρας. ω ς α π ο τέλεσ μα τη ς π νευμονικής του ασθ ένειας. όμως. εν δ ε χ ό μ ε ν ο π ιθ α ν ό τ α τ α θ α έφ ρ αζε τον δ ικ ό του δ ρ ό μ ο π ρ ο ς τη ν εξου σ ία .(στοιχείο εξαιρετικά αρνητικό για την κ αλαισ θησία εκείνης τη ς π ερ ιόδ ου) και . αδύνατος. Το ένα ή ­ ταν η δ ια ρ κή ς επ ιδ ε ίν ω σ η της υγείας του Υ ψ ηλάντη (ο ο π ο ίο ς υ π έ φ ε ρ ε απ ό χ ρ ό ν ια π ά θ η σ η τω ν π ν ε υ μ ό ν ω ν ) και το ά λλο η λα ϊκή κα τα κρ α υγή πο υ π ρ ο κ α λ ο ύ σ ε το γ εγ ο ­ νός ότι οι δ ύ ο ν έ ο ι δ ε ν είχα ν ε π ισ η μ ο π ο ιή σ ε ι τη σχέση τους. Ενα τέτοιο . Ο δ εσ μ ό ς τω ν δ ύ ο νέω ν σ υ νεχιζό τα ν ισχυρός. Η Μ αντώ . α π ο ­ φ α σ ισ μ ένο ς να α να χα ιτίσ ει τη ν π ο ρ ε ία τω ν Α ιγ υ π τίω ν π ρ ο ς το Ν α ύπλιο.Αημήτριος Υψηλάντης & Μαντώ Μαυρογένους 105 Επανάσταση. Α π ο φ ά σ ισ ε. ε ισ ή λ θ ε α νά μ εσ ά του ς ο Ιω ά ννη ς Κ ω λέττης. α λ ­ λά π ιθ α ν ώ ς κα ι γ ια να μη φ α νεί κατώ τερή του σε α γ ω ν ισ τ ικ ό τ η ­ τα. η ο π ο ία α ν τ ι­ μ ετώ πιζε ε ν τ ο νό τερ ες επ ικ ρ ίσ ε ις . Ο Ιμ π ρ α ή μ πασάς. Τότε. φ αλακρός η Ε πανάσταση (πτώ ση του Μ εσ ο. α π ο β ιβ ά σ θ η ­ κε στην Π ε λ ο π ό ννη σ ο .. Ο Υψ ηλάντης έσ π ε υ σ ε να οχυρω θεί στους Μ ύ λο υ ς της Λ έρνας. Ο πρίγκιπας περιγράψ εται ως κοντός. όμω ς. και να αν έ λ θ ε ι μαζί με το ν σύζυγό της ως τα ανώ τατα αξιώ ματα. η ο π ο ία ό χ ι μόνο έ κ ρ ινε τη ν τύχη του Ν α υπ λίου. λ ο ιπ ό ν . ε π ικ ε φ α ­ λής στρατού ο ρ γα νω μ ένο υ κατά τα ε υ ρ ω π α ϊκ ά π ρ ότυ πα . θ ε τ ό ς γιος του π α σ ά της Α ιγύπ το υ Μ ω χάμετ Αλη. κα θ ώ ς θ ε ω ρ ο ύ σ ε την α ιγ υ π τια κή ν ίκ η π ρ ο δ ια γ ε γ ρ α μ ­ μ ένη . ο ο π ο ίο ς έ σ π ε υ σ ε να σ υ μ β ο υ λ ε ύ σ ε ι το ν Υ ψ ηλάντη να α π ο σ υ ρ θ ε ί α π ό ε κ ε ίν η τη ν ε υ ά ­ λω τη θ έ σ η . να δ ια λ ύ σ ε ι πά σ η θ υ σ ία α υ ­ τό ν το ν δ εσ μ ό . το οποίο π ρ ο σ εγγ ίζει την δ ύ σ κ ο λ ε ς σ τιγμές πο υ δ ιερ χό τα ν π ρα γματικότητα. λόγω της ά ρ ν η σ ή ς του να υ π ο γ ρ ά ψ ει το Ψ ή φ ισ μ α της Υ πο τέλειας). Εκεί- . Ε κεί α ν α φ έ ρ ε τ α ι κα ι μια σ υ νά ­ ντησ ή του ς με το ν Γάλλο ν α ύ α ρ ­ χο Δ ε ρ ιγ ν ύ . Α λλά ο Υ ψ ηλά ντη ς δ ε ν τον ά κο υ σ ε κα ι κατά φ ερ ε. . Ισω ς σε ένα λο γ γ ιο υ ) κα ι π ρ ο σ ω π ικ ά ο Υ ψ ηλά. ζήτησε απ ό το ν Υ ψ ηλάντη να τη ν υ μ φ ε υ θ ε ί. . να ε π ιτ ύ ­ χει μια α νέλπ ισ τη νίκη . δ ιό τ ι δ ε ν ή θ ε λ ε να α φ ή σ ε ι μό νο του το ν α γ α π η μ ένο της. π α ρ ά τις Π ο ρ τρ α ίτο του Δ η μ η τ ρ ίο υ Υψηλάντη.. ώστε να ε π η ρ ε ά σ ε ι το ν λαό. πολύ χλω μός. . Σ την α π ό φ α σ ή του το ν β ο ή θ η σ α ν ιδ ια ίτ ε ρ α δύ ο γεγονότα. Π ιθ α νώ ς ή θ ε λ ε να π α ν τ ρ ε υ τ ε ί το ν π ρ ίγ κ ι­ πα.διαψ^ ρετμικό περιβάλλον να μην ευ δ θ κ. να ε ν ω θ ε ί με το γένος τω ν Υ ψ ηλά ντη δω ν.

με τη ν ο π ο ία τη ν κα λο ύ σ ε κο ντά του και τ η ν π α ρ α κ α λ ο ύ σ ε να σ υ γχω ρ ή σ ει τη ν α π ε ρ ισ κ ε ψ ία τω ν α ν δ ρ ώ ν του. Π ρ άγ­ ματι. γ ια να ε ξ ε υ τ ε λ ίσ ε ι το ν π ρ ώ η ν α γ α π η μ ένο της. το α ίτη μ ά της να της παρ α χ ω ρ η θ ε ί το σ π ίτι ό π ο υ δ ιέ μ ε ν ε στο Ν α ύ π λιο κατά τη ν π ε ρ ίο δ ο της σ χέσ ης της με τον Υ ψ ηλάντη και το ο π ο ίο της θ ύ μ ιζ ε μ ερ ικές απ ό τις π ιο ε υ τ υ χ ισ μ ένες σ τιγμές της ζωής της. Ε κεί σ υ νέτα ξε μ ια α να φ ο ρ ά . και μια νύ κτα κατά τη ν ο π ο ία ο π ρ ίγ κ ιπ α ς έ λ ε ιπ ε σε π ε ρ ι­ π ο λ ία στους Μ ύλους. Ε μα θε π ο ιο ι ήτα ν οι έ ­ νοχοι. ανα γκά ζοντα ς τον Κω λέττη να ε φ α ρ μ ό σ ε ι ένα δ ε ύ τ ε ρ ο σ χέδιο . α ρ ν ή θ η κ ε να ικ α ν ο π ο ιή σ ε ι την α ­ π α ίτη σ ή της. Δ έχ θ η κ ε . α λλά δ ε ν κ α τά φ ερ ε π ο τέ να α να κ α λ ύ ψ ε ι τον π ρ ω ­ ταίτιο. ότα ν οι σ υ ν ­ θ ή κ ε ς θ α το επέτρεπα ν. α ν ε π έ σ τ ρ ε φ ε στο Ν α ύπλιο. μ ε ρ ικ ο ί ά νδ ρ ες του ε ισ έ β α λ α ν στο σ π ίτι της Μ αντώ ς. ζητώ ντας ε π ίμ ο ν α δικα ίω σ η . α ­ π ε ιλώ ντα ς τη με θ ά να το . Το τέλος του ειδυλλίου Ο Υ ψ ηλάντη ς. Τα επ ιχ ε ιρ ή μ α τ ά του δ ε ν ά ρ γ η σ α ν να το υ ς π είσ ο υ ν. όμ ω ς τα φ λο γ ερ ά ε κ ε ίν α γ ρ άμμ ατα έπ ε σ α ν στο κενό. με α υ τό ν το ν τρόπο. της έδω σ ε έγγρ αφ η υπ όσ χεσ η για γάμο. Τ ην ίδ ια π ε ρ ίο δ ο ο Κω λέττης π ρ ο ­ σ έγ γ ισ ε του ς π ισ το ύ ς σ ω μ α τ ο φ ύ λ α κ ε ς του Υ ψ ηλά ντη και με ψ εύ τικη λύπη τούς α ν έ φ ε ρ ε ότι κ ιν δ ύ ν ε υ ε η υγεία του α ρ χη γού τους. ότα ν π λ η ρ ο φ ο ρ ή θ η κ ε τη φ υγή της Μ αντώ ς. α κό μ η και να τη ν ανα γνώ σ ει. όμως. ζητώ ντας του να υποχρεώ σει τον Δ. η Μ αντώ επ έσ τρ εψ ε στο Ν α ύπλιο. Θ εώ ρ ησ ε ότι ο Υ ψ ηλά ντη ς ε π ιδ ίω κ ε να α θ ε τ ή σ ε ι. Εθνικό Ιστορικό Μ ουσείο). ο ο π ο ίο ς το ν έ β λ ε π ε να κυ νη γ ά τη « φ ρ α γ κο ντυ μ ένη » Μ υ κο νιά τισ σα. Πολύ γρ ήγορ α η αγά πη της μετατράπ η κ ε σε οργή και μ νη σ ικ α κ ία . επ έ σ τ ρ ε ψ ε σ την Π ε λ ο π ό ν ν η σ ο κα ι κ α τ έ φ θ α σ ε σ την Τροιζήνα τη ν π ε ρ ίο δ ο της έ ν α ρ ­ ξης τω ν ερ γα σ ιώ ν της Γ’ Ε θ νο σ υ νέλευ σ η ς . γ ια να μ η ν π ρ ο κ λ η θ ε ί σ κά νδ α λο . Ο ταν ο π ρ ίγ κ ιπ α ς επ έσ τρ εψ ε σ την π ό λη και π λ η ρ ο φ ο ρ ή θ η κ ε τι είχε σ υ μ β εί. η Μ αντώ Μ αυ ρο γένου ς έ σ τειλε δ ύ ο νέες α να φ ο ρ ές (το 1828 και το 1830). Το π ρ ο ε δ ρ ε ίο της Ε θ νο σ υ νέλευ σ η ς . Μ ετά την ά φ ιξη του Ιω ά ννη Κ α π ο δ ίσ τρ ια σ την Ελλάδα. Μ α υ ρ ο γ ένο υ ς έσ τειλε δύο νέες αναφ ορές. τη μ ε τ έ φ ε ρ α ν στο λ ιμ ά ν ι κα ι την ε π ιβ ί­ β α σ α ν β ία ια σε ένα π λ ο ίο π ο υ α π έ π λ ε ε γ ια τη Μ ύκο νο. Χ ω ρίς να υ π ο λ ο γ ίσ ε ι τη ν π ρ ο σ ω π ικ ή της α ξ ιο π ρ έ π ε ια . τ η ν υ π όσ χεσ η π ε ρ ί γά μ ο υ π ο υ της είχε δ ώ σ ει. λόγω αυ τού του δ ε σ μ ο ύ κα ι ότι το ό νο μ ά του είχε ε ξ ε υ τ ε λ ισ θ ε ί στον λα ό του Ν α υπ λίου. χω ρίς να α π ο χ α ιρ ε τ ή σ ε ι κανένα ν. Σ υ γ κέντρ ω σ ε β ια σ τικά τα π ρ ά γ μ α τ ά της και. της έ σ τειλε ε π α ν ε ι­ λ η μ μ έ ν α ε π ισ το λές καλώ ντας τη να ε π ισ τρ έψ ει. ίσως. ζητώ ντας κα ι π ά λ ι δικα ίω σ η . Υψηλάντη να τη ν υ μ φ ε υ τ ε ί (Αθήνα. τής έ σ τειλε του ς δ ύ ο π ρ ο σ ω π ικ ο ύ ς γ ια τρ ο ύ ς του Υ ψ ηλάντη . για να της π α ρ ο υ σ ιά σ ο υ ν με τρ α γ ικό τρ ό π ο την κατά σ τασ η της υγείας του π ρ ίγ κ ιπ α κα ι να της δ η λ ώ σ ο υ ν πω ς. το ν Χ ορ τά κη και τον Ο λύμ πιο. Επ ί της διακ υβ έρνησή ς του η Μ. ε ξ ο ρ γ ίσ θ η κ ε . Ε πειδή. σ την ο π ο ία ε π ισ ύ να ψ ε τη γραπτή υπ όσ χεσ η γά μ ου του π ρ ίγ κιπ α . ε γ κ α τ έ λ ε ιψ ε το Ν α ύπ λιο. π ερ ισ σ ό τερ ο .106 νος π ρ ο σ π ά θ η σ ε να της ε ξ η γ ή σ ε ι πω ς ο ι σ τιγμές ήτα ν κ ρ ί­ σ ιμ ες και δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε να τη ν υ μ φ ε υ θ ε ί τη στιγμή π ο υ η π α τ ρ ίδ α χανόταν. . α ν δ ε ν το ν απ οχω ρ ιζό τα ν. Η Μ αντώ π ίσ τεψ ε πω ς η επ ίσ κεψ η τω ν για τρ ώ ν είχε σ κ η ν ο θ ε τ η θ ε ί απ ό το ν ίδιον. εκ ε ίν ο ς θ α π έ θ α ιν ε και η π α τ ρ ίδ α θ α έχανε ένα ν απ ό του ς π ιο ά ξιο υ ς υ π ερ α σ π ισ τές της. Α μ έσ ω ς έ σ τειλε επ ισ το λή σ την ε ρ ω μ έ ν η του. Τα λόγια τους ή τα ν α ρ κετά γ ια να θ ίξ ο υ ν τη φ ιλ ο π α τ ρ ία της Μ αντώ ς. α ντιμ ε τ ώ π ισ ε τη ν οργή της. Μ ια η μ έ ρ α Ο Ιω άννης Καποδίσ τριας. όμως.

τ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (1) ΙΣ Τ Ο Ρ ΙΑ ΤΟΥ Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Ο Υ ΕΘ Ν Ο ΥΣ. Α θ ή να 1957. τ. περ. τα σύμβολα της εξου­ σίας του. δ ή λω σ ε πω ς δ εν π ρ ο έ κ υ π τ α ν στοιχεία. Τις τ ε λ ευ τα ίες η μ έ ρ ε ς της ζωής του η Μ αντώ . Ζυγούρας). I. I B ’. Η Τ Ο Ι Η Α Ν Α Γ Ε Ν Ν Η Σ ΙΣ ΤΗΣ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ . Α θή να 1890-91. έχοντας θ υ σ ιά σ ε ι για την π α τρ ίδ α . δ ε ν π έ ρ α σ ε το κ α τώ φ λι του σ πιτιο ύ του. η Μ α ντώ ξ ε κ ίν η σ ε α π ο φ α σ ισ μ έ ν η να το ν ν ε κ ρ ο σ τ ο λ ίσ ε ι και να το ν μ ο ιρ ο λο γ ή σ ει. π ά μ φ τω χη και λ η ­ σ μ ο ν η μ έ ν η απ ό όλους. γ ια να δ ιω χ θ ε ί π ο ιν ικ ά ο Υ ψ η ­ λάντης. Εκεί. έ λ ε ιπ ε το ν π ε ­ ρ ισ σ ό τερ ο κα ιρ ό α π ό το Ν α ύπ λιο. Κιουπ κιολή ς: « Δ η μ ή τ ρ ιο ς Υψηλάντης και Μ αντώ Μ α υρ ογ ένου ς». Μ έλισσα. Α ’-Β ’-Γ ’-Δ ’. τέλος. χω ρίς κανένα ς να τ ο λ μ ή σ ε ι να τη ν ε μ π ο δ ίσ ε ι. όμω ς. (5) Κ. Π ου κεβ ίλ : ΙΣ Τ Ο ΡΙΑ ΤΗΣ Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Η Σ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩ Σ. Κ α σ ο μ ο ύ λ η ς: ΕΝ Θ ΥΜ Η Μ ΑΤΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠ Α Ν Α ΣΤΑ ΣΕΩ Σ ΤΩ Ν Ε Λ Λ Η Ν Ω Ν . η α ντα ρ σ ία της Μ ά νη ς και του Π όρου και. Σ τασ ινόπου λο ς: Λ Ε Ξ ΙΚ Ο ΤΗΣ Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Η Σ ΕΠ Α Ν Α ΣΤ Α ΣΕΩ Σ ΤΟΥ 1821. με σ υ ν έ π ε ια η σ τρα τιω τική ζωή να ε π ιδ ε ιν ώ ν ε ι την ε ύ θ ρ α υ σ τ η υγεία του. η α να φ ο ρ ά τ έ θ η κ ε στο α ρ ­ χείο . Τον Α ύγουσ το του 1832 ο Υ ψ ηλά ντη ς π έ θ α ν ε . 1821-33. π α ρ ό τ ι είχε π λ η ρ ο φ ο ρ η θ ε ί τα ά σ χ η μ α νέα. (4) Ν. (6) Φ. η πρ ώ τη α ν α φ ο ρ ά (την ο π ο ία ο Κ α π ο δ ίσ τρ ια ς υ π έβ α λε στην κρίση του υ π ου ργο ύ Δ ικ α ιο σ ύ ν η ς Ιω ά ννη Γεννατά). εκδ. Α μέσ ω ς μετά έφ υ γε για π ά ντα α π ό το Ν α ύπλιο. (3) Δ ιο ν ύ σ ιο ς Κόκκινος: Η Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΣ. Δ ε δ ε μ ά δ η . 4 (μτψρ. την π ε ρ ιο υ σ ία . ΙΣΤ Ο ΡΙΑ Ε ΙΚ Ο Ν Ο Γ Ρ Α Φ Η Μ Ε Ν Η . μάλισ τα. ού τε η δ ε ύ τ ε ρ η είχα ν α π ο τέλεσ μ α . Α κ ο λ ο ύ θ η σ ε μαυρ ο φ ο ρ ε μ έ ν η τη ν κ η δ ε ία του. τχ. τ. εκδ. τ. τ. Α θή να 1979. Μ ετά τη ν α ν α κ ή ρ υ ­ ξή του α π ό το ν Κ α π ο δ ίσ τρ ια σε σ τρα τάρχη της α ν α το λική ς Ελλάδας. όμως. επιφορτι­ σμένος αρχικά να μεταφέρει το σπαθί και το σκήπτρο του ηγεμόνα. Ο Γεννατάς. ο π ρ ίγ κ ιπ α ς π έ θ α ν ε . (2) Xp. Α. τη ν ο π ο ία τ ε λ ικ ά α γ α π ο ύ ­ σε π ε ρ ισ σ ό τ ε ρ ο από το κα θ ετί. 1-3. εκδ. Α κ ο λ ο ύ θ η σ α ν τρ α γ ικά γεγονό τα γ ια τη χώρα: η συνεχώ ς α υ ξ α ν ό μ ε ν η δ υ σ α ρ έ ­ σ κ ε ια κατά της π ο λ ιτ ικ ή ς του Κ απ οδ ίσ τρια . όμω ς. η δ ο λ ο φ ο ν ία του κ υ β ερ νή τη . Εκδοτική ΑΕ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ (1) Ο σπαθάρης ήταν αξιωματούχος στις Αυλές της Βλαχίας καί της Μ ολδαβίας. Ξ. Α θή να 1939-42. και π α ρ έ π ε μ ψ ε το θ έ μ α στο υ π ο υ ρ γ είο Ε κ κ λη σ ια σ τικώ ν πο υ ή τα ν α ρ μ ό δ ιο γ ια ζητή ματα α θ έτη σ η ς υ π όσ χεσ ης γάμου. μια τρ α γική α νύ π α νδ ρ η χή ρα . τα νιά τα και το ν ίδ ιο τον έρ ω τά της. Π έθ α νε το ν Ιο ύ λιο του 1848 σ την Πάρο. Α θ ή να 1979. Ο ταν. 107 . τη ν ο π ο ία η Μ αντώ δ ε ν κα τά φ ερ ε να α π ο ­ τ ρ έψ ει (είχε π ρ ο ε ιδ ο π ο ιή σ ε ι τον Κ α π ο δ ίσ τρ ια μ ό λις το π ρ ο η γ ο ύ μ ε ν ο β ρ άδ υ ότι κ ιν ­ δ ύ ν ε υ ε η ζωή του). Αργότερα μετατράπηκε σε διοικητή ολόκληρου του στρατού ή μόνο του ιππικού.Αημήτριος Υψηλάντης & Μαντώ Μαυρογένους Ούτε. 9 (Μ άρ τιο ς 1969). 1-3. Β λαχογιάννης.

κα ι δ εύ τερ ο ν. ιε ­ ρ αρ χώ ν και σ η μ α ν τ ικ ό τ ε ρ ω ν μ ελώ ν της «Ανωτάτης Α ρχής» τω ν Φ ιλικώ ν. αφ ού τα π ρ ω τ ε ία δ ιεκδ ικο ύ σ α ν τα Καλάβρυτα. κα ι το σ η μ α ντικό τερ ο . Ο μως. για να αποφασισθεί (το 1838) η καθιέρωση της 25ης Μαρτίου ως επετείου της Εθνεγερσίας. Ο βασ ιλιάς 09ων. «το ε λ λ η ν ικ ό έθ ν ο ς εκή ρ υ ξεν εν ώ π ιο ν όλου του π ο λ ιτ ισ μ έ ν ο υ κό σ μ ο υ την π ο λ ιτ ικ ή ν του α ­ ν ε ξ α ρ τη σ ία ν κα ι α υ θ υ π α ρ ξ ία ν κα ι τ η ν κα τά ρ γ η σ ιν του ζυγού της δο υ λεία ς» . η Ε πα νάσ τασ η ε π ρ ό κ ε ιτ ο να α ρ χ ίσ ε ι σ υ μ β ο λ ικ ά τη ν 25η Μ αρ τίου του 1821. η ο π ο ία π ρ α γ μ α τ ο π ο ιή θ η κ ε την 26η Ια νο υ α ρ ίο υ 1821 στη Β οσ τίτσ α (π α λα ιό τερ η ο νο μ α σ ία του Α ίγιου). η δ η μ ο σ ίε υ σ η του δια τά γμ α το ς α υ τού δ ε ν π ρ α γ μ α τ ο π ο ιή θ η κ ε γ ια δύ ο β α σ ικ ο ύ ς λόγους: πρ ώ τον. τα υ τό χ ρ ο να στις η γ ε μ ο ν ίε ς της Β λαχίας και της Μ ο λδ α β ία ς. επ ε ιδ ή ε κ ε ίν η τη ν η μ έ ρ α του 1822 ψ η φ ίσ θ η κ ε α π ό τη ν Α' Ε θ ν ο σ υ νέλευ σ η της Ε πιδα ύ ρ ο υ η π ε ρ ίφ η μ η π ρ ο κ ή ρ υ ξ η με την οπ ο ία . ως π ρ ό ε δ ρ ο ς τω ν σ υ ν ε δ ρ ιά σ ε ω ν του Υ π ο υ ρ γ ικο ύ Σ υ μ ­ β ο υ λίο υ . ο ο π ο ίο ς το 1835. Η ε π έτειο ς της ε θ ν ικ ή ς μας π α λ ιγ γ ε ν ε σ ία ς δ ε ν ε ο ρ τα ζό ­ τα ν π ά ντο τε τη ν 25η Μ αρ τίου .108 Ο πρώτος εορτασμός της 25ης Μαρτίου Άκης Λυμούρης Η καθιέρωση μιας ιστορικής επετείου Χρειάστηκε να περάσουν 17 έτη από την έναρξη τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας καί μερικά ακόμη από τη σύσταση του ελληνικού κράτους. δ ιό τ ι μεσ ο λά β η σ ε η α π ο μ ά κ ρ υ ν σ η του Κω λέττη απ ό τη θ έ σ η του. Σ την π ρ α γ μ α τικό τη τα . π ρ ο ε τ ο ίμ α σ ε το σ χετικό δ ιά ταγμ α. η Π άτρα και η Κ αλαμάτα. δ ιό τ ι υπ ή ρ χε σ οβαρή δ ια φ ω ν ία σ χετικά με την η μ ε ρ ο μ η ν ία ένα ρ ξη ς του Αγώνα. Επί π ο λ λ ά έτη το π ρ ο ν ό ­ μιο το είχε η 1η Ια νο υ α ρ ίο υ . κα ­ θ ώ ς κα ι σ την κυ ρ ίω ς Ελλάδα. ο ρ ισ μ έ ν α γ εγονό τα υ π ο χ ρ έ ω σ α ν π ο λ λ ο ύ ς α ρ χη γο ύ ς να κη ρ ύ ξ ο υ ν . Η α π ό φ α σ η ε λ ή φ θ η στη σ υ νέλευ σ η τω ν π ρ ο κρ ίτω ν. Ω στόσο. με ε ν έρ γ ειες του μ έλο υ ς της Αντιβασ ιλεία ς Α ρ μ α νσ μ π ερ γ κ. Την ιδ έα να κ α θ ιε ρ ω θ ε ί η 25η Μ αρ τίου ως η μ έ ρ α ε θ ν ικ ή ς εορ τής είχε ο Ιω ά ννης Κ ω λέττης.

Τότε γ ρ ά φ η κε και η γνω σ τή « π ρ ο κή ρ υ ξη της ε λ ε υ θ ε ρ ία ς » του Π ετρόμπ εη με τη ν ο π ο ία ζητείτο η σ υ ν δ ρ ο μ ή ο λ ό κ λ η ρ η ς της Ε υρ ώ πης γ ια τη ν ανάσταση του ε λ λ η ν ικ ο ύ Γένους. όπ ου παρέμενε ε π ικ η ρ υ γ μ έ ν ο ς απ ό του ς Τ ούρ κο υς. α υ ­ τό. γ ια να α να λά β ει τη ν εξέγερ σ η της Π ελο π ο ννή σ ο υ . Την 23η Μ αρ τίου . Το σ ύ ν θ η μ α δ ό θ η κ ε απ ό τη ν ισ τορ ική μ ο νή της Αγίας Λ αύρας. και ένα ε ­ π ίλ ε κ τ ο α π ό σ π α σ μ α ιπ π ικο ύ . Ο Τ ούρ κο ς δ ιο ικ η τ ή ς Ιμ π ρ α ή μ Α ρ να ο ύ το γ λο υ . μέσ α σε μια κ α τα νυ κτική μ υ σ ταγω γία ε υ λ ό ­ γ ησ ε σ την Αγία Λ α ύ ρ α το λά β α ρ ο του Αγώνα. δ ιέσ χ ισ ε τον Π ρ ο ύ θ ο κα ι ε ισ ή λ θ ε θ ρ ια μ β ε υ τ ικ ά στο Ιά­ σ ιο της Μ ο λδ α β ία ς. όπω ς ε ίν α ι γνω σ τό. .Ο πρώτος εορτασμός της 25ης Μαρτίου 109 κατά τ ό π ο υ ς την Ε πα νάσ τασ η π ρ ιν από τον κ α θ ο ρ ισ μ έ ν ο χρόνο. α π έτυχε. ο Θ εόδ ω ρ ος Κ ο λο κο τρ ώ νη ς έφ υ γε κρ υ φ ά απ ό τη Ζ ά ­ κ υ νθ ο . οι Τ ο ύ ρ κο ι έ ν τ ρ ο μ ο ι ά ρ χισ α ν να ε γ κ α τ α ­ λ ε ίπ ο υ ν την Π ελο π ό ννη σ ο . Ε κεί β ρ ή κε του ς Λ όντο. δ ιό τ ι δ εν είχε την υ π οσ τήρ ιξη του τσ άρ ου Α λ ε ξ ά ν ­ δρ ο υ Α ’. Ρούφο και ά λλο υ ς α ρ χη γο ύ ς πο υ α γ ω νίζο ντα ν να ε κ κ ε ν ώ σ ο υ ν τη ν π ό λη α π ό τα γυ- Η βασίλισσα Αμαλία. Ν ικό λα ο και Γεώργιο. Α π ό ε κ ε ί π ρ ο ή λα σε σ την κεντρ ική Π ελο π ό ννη σ ο . Π α π α δ ια μ α ντό π ο υ λο . Την ε π ο μ έ ν η ανα χώ ρη σ ε βια σ τικά γ ια την Π άτρα ό π ο υ είχα ν α ρ χ ί­ σ ει σ ο β α ρ ά ε π εισ ό δ ια . Α λ έξ α νδ ρ ο ς Υ ψ ηλάντη ς. ε π ιτ έ θ η κ ε α ιφ ν ιδ ια σ τ ικ ά και α π ε λ ε υ ­ θ έ ρ ω σ ε τη ν Καλαμάτα. φ ο β ο ύ μ ε ν ο ς ότι θ α ε κ δ η λ ω θ ε ί επα νά σ τα σ η . ότα ν πλη ρ ο φ ο ρ ή θ η κ ε πω ς τα σ χέδ ιά του π ρ ο δ ό θ η καν στους Τ ούρ κο υς. Α πό τη ν ά λλη π λευ ρ ά . ε ισ ή λ θ ε στα Κ αλά βρ υτα και π ο λ ιό ρ κ η σ ε τους π ύ ρ γο υς . τη ν 21η Μ α ρ τίου ο Π α λα ιώ ν Π ατρώ ν Γερμανός. δ ιέτα ξε ό λο υ ς τους νιζ ά μ η δ ες να κ λ ε ισ θ ο ύ ν με τις ο ικ ο γ έ ν ε ιέ ς τους σ τους τρ εις ο χ υ ρ ω μ ένο υ ς π ύ ρ γ ο υ ς τω ν Κ α λα β ρ ύ τω ν κα ι να β ρ ίσ κο ντα ι σε ε π ιφ υ λ α ­ κή. Φωτήλα. β ο η θ ο ύ μ ε ν ο ς απ ό το ν δ ιά κ ο της μ ο νή ς Γρηγόριο Ντόκο. όμως. μαζί με τους α δ ε λ ­ φ ο ύ ς του. ε π ικ ε φ α ­ λής τω ν ε π α να σ τα τικώ ν σ ω μ άτω ν του φ ίλο υ του Δ ιο ν υ σ ίο υ Τρουπάκη και ά λ λ ω ν ο ­ πλαρχηγώ ν. Ζαϊμη. Μ ετά απ ό α ντίσ τα σ η τεσ σ ά ρ ω ν η μ ε ρ ώ ν η τ ο υ ρ κική φ ρ ο υ ρ ά π α ρ α δ ό θ η κ ε . και τη ν 6η Ιανουαρ ίου έ φ θ α σ ε με ε ν δ υ μ α σ ία κα λο γ ή ρ ο υ στην Κ α ρ δ α μ ύ λη της Μ άνης. Η κίν η σ η αυτή του κα ϊμ α κά μ η α ν η σ ύ χ η σ ε τους Ε λληνες οι ο π ο ίο ι α π ο φ ά σ ισ α ν να ε π ισ π ε ύ σ ο υ ν την εξέγερ σ ή τους. Π α ρά λληλα . και ο Σ ω τήρης Χ α ­ ρ αλάμ πη ς. μαζί με τον Π ετρόμπεη κα ι π ο λ λ ο ύ ς Μ εσ σ ή νιο υ ς κα π ετανα ίους. Το κ ίν η μ α . μαζί με τους Π ετιμεζάδες. Τέλος. Π ρώτος ο α ρ χη γός της Φ ιλικής Ε ται­ ρείας. ζητώ ντας κα τα φ ύ γ ιο στα Σάλω να. στα Κ α λά βρ υτα είχα ν α ρ χ ίσ ει απ ό τη 16η Μ α ρ τίου μ ικ ρ ο σ υ μ π λ ο κ έ ς μεταξύ τω ν Τ ο ύ ρ κω ν και τω ν α νδ ρ ώ ν του Ν ικο λά ο υ Σ ου λιώ τη και τω ν ά λ λ ω ν π ρ ο ε ­ στών. η μεγά λη αυτή η θ ικ ή και π ο λ ιτ ικ ή φ υ σ ιο γ ν ω μ ία της Ε πανάστασης. Μ όλις έγινε γνω σ τή η ε ίδ η σ η στη Βοστίτσα. α π ο φ ά σ ισ ε να ε π ι­ σ π ε ύ σ ε ι τις ενέρ γ ειές του κα ι τη ν 22α Φε­ β ρ ο υ ά ρ ιο υ του 1821.

τη ν κα τ αυτήν την ηαέα ν ε ξ α ρ τ η σ ία ς α ^ ώ ν ο ς τ ο ν χαΟ ιεροΟ μεν την διη νεκές ως η μ έ ρ α ν Ε Θ Ν Ι Κ Η Σ δ ια τ ά τ τ ο μ ε . τ ω ν ψω σε τη σ η μ α ία του Λ ό ντο υ και την έσ τ η ­ σε στη μέση της π λ α τ ε ία ς του Αγίου Γεωρ­ Γ. Ο λαμπρός εορτασμός Ο π ρ ώ το ς εο ρ τα σ μ ό ς της ε θ ν ικ ή ς επ ε τ ε ίο υ στην Α θ ή ν α π ρ α γ μ α τ ο π ο ιή θ η κ ε τη ν Π α ρ α σ κευ ή της 25ης Μ αρ τίου του 1838. ε κ α το ντά δ ες χ ω ρ ικ ο ί απ ό τα Μ εσ ό γεια και ά λλο υ ς α γ ρ ο τικο ύ ς ο ικ ισ μ ο ύ ς ά ρ χ ισ α ν να κ α τ α φ θ ά ν ο υ ν σ την Α θή να . ή τα ν ένα α π ό τα ω ρ α ιό τερ α σ το λίδ ια της Α θή να ς . το φ ρ ο ύ ρ ιο να κ α ν ο ν ιο β ο λ ο ύ ν τη χ ρ ισ τ ια ­ νική σ υνο ικία . ότα ν σι α ­ ντ ιπ α ρ α θ έ σ ε ις γ ια την η μ ε ρ ο μ η ν ία της κή ρ υ ξη ς της Ε πα νάσ τασ ης είχα ν π ε ρ ιο ρ ισ θ ε ί σ η μ α ντικά . «Ο εω ρή σα ντες ότι η η μ έ ρ α της 25ης Μ αρ τίου ». δ ιό τ ι όχι μόνο εξέφ ρ α ζε τη ν ισ το ρ ική πρ α γ μ α τικό τη τα . με κάρα. Α ντιμ έτω πο ς με αυτή την Ε Λ Λ Α Δ Ο ϊ- Γ ρ α μ μ α τ ε ία ς . Ετσι. κα λώ ντας του ς κ α το ίκο υ ς σε ε ξ έ ­ γερση. ΓΛ Λ Γ Α Κ Η Σ - α λλά και δ ή λω νε τη ν αρ ρ α γή ενό τη τα της Ο ρ θ ο δ ο ξ ία ς κα ι του Γένους. με γ α ϊδ ο υ ρ ά κια . κ τ λ . Ε κ κ λ σ σ ια σ . Η π λ α τ ε ία Κ λα υ θ μ ώ νο ς. ϋεω ρήσαντες " τ ι η η- ίλ Ιρ α τ η ς . α ν α φ έ ρ ε ι το σ χετικό δ ιά ταγμ α. Το δ ιά τα γ μ α του ΟΘωνος (με η μ ερο μηνία 15/27 Μ α ρ τίο υ 1838) για την καθιέρω ση της εο ρ τή ς τη ς 25ης Μ αρτίου. ενώ ο ι Τ ο ύ ρ κο ι σ υνέχιζα ν από Ο Θ Ω Ν ΕΛΕΩ Β Α Σ ΙΛ Ε ϊΣ Επί τη προτάξει σ ια σ τ ικ ώ ν κτλ. ε ίν α ι πρ οσ ε'τι λαμπρά κ α ί χ α ρ μ ό σ υ ν ο ς δ ιά ραν ενα ρ ςιν Ε λ λ η ν ικ ο ί ε ις τ ο το3 υπέρ της έθνους. «εί­ να ι λ α μ π ρ ά κα ι κ α θ ’ ε α υ τή ν εις πά ντα Ε λληνα δ ια τη ν εν αυτή τ ε λ ο υ μ έ ν η ν εο ρ τή ν του Ε υ α γγελισ μ ο ύ της Υ περ α γία ς Θ εο τό κο υ . για δ ιά φ ο ρ ε ς αιτίες. τη 15η/27η Μ αρ τίου του 1838 ο β α σ ιλιά ς Ο θω ν. την δ ια λ η φ β ε ϊσ α ν ημέραν τα ύ τη ν Ε Ο Ι 'Τ ϋ Σ . ημετέραν καί Γραμμα­ τ ε ία ν νά δ η α ο σ ιε ΰ σ η κ α ί ενεργήσγ) τ ό π α ρ ό ν δ ιά τ α γ μ α . ο Μ η τρ ο π ο λίτη ς Γερμανός ύ­ Ή μ ζ τ ίρ α ς ε π ί τ ω ν Ε κ κ λ η ­ εαυτόν τ η ν ε^ ε α υ τ ίί τ ε λ ο υ μ έ ν η ν εις πάν­ εορτήν τοΰ Ε ίια ^ / ε λ ισ μ ο υ τ η ς Υ π ε ρ α /ι'α ς Θ ε ο τ ό κ ο υ . ΘΕΟΧ T ili τϋγ . Α νεξάρτητα.. Την έναρξη του π α ν η γ υ ρ ισ μ ο ύ α ν ή γ γ ε ιλ α ν με 21 κ α ν ο ν ιο β ο λ ισ μ ο ύ ς οι π υ ρ ο β ο ­ λη τές της σ τρ α τιω τική ς φ ρ ου ρ ά ς. με βάση το α να λυ τικό π ρ ό γ ρ α μ μ α π ο υ εκδ ό θ η κ ε μία ε β δ ο μ ά δ α μετά τη δ η μ ο σ ίε υ σ η του β α σ ιλ ικ ο ύ δια τάγμ ατο ς. Το θ έ μ α ε π α ν έ φ ε ρ ε σ την επ ικ α ιρ ό τ η τ α η κυ β έ ρ ν η σ η του Γεωργίου Κ ο υ ντο υ ρ ιώ τη . Αμέσω ς. τη ν επ ο χή ε κ ε ίν η . Γ ρ α μ μ α τ ε ’υς τ η ς Ε π ικ ρ α τ ε ία ς . Ε ν Α θ η ν α ις τ η ν is ( η ) Μ α ρ τ ίο υ lo s e . Ο 0Ω Ν Ο ε π ι.όπ ου είχα ν ήδ η σ υ γ κ ε ν τ ρ ω θ ε ί χ ιλ ιά δ ε ς κά ­ τ ο ικ ο ι της πρ ω τεύ ο υ σ α ς . α κό μ η και με τα π ό δ ια . λ α μ π ρ ά κ α £ τ α Ε λ λ η ν α δ ιά κατάσταση.110 να ικό π α ιδ α . κ α θ ιε ρ ο ύ μ ε ν τη ν η μ έ ρ α ν τα ύ τη ν εις το δ ιη ν ε κ έ ς ως η μ έ ρ α ν ε θ ν ικ ή ς εορτής». ε ίν α ι π ρ ο σ έ τ ι λ α μ π ρ ά και χα ρ μ ό σ υ νο ς δ ια τη ν κ α τ ’ α υ τή ν τη ν η μ έ ρ α ν ένα ρ ξ ιν του π ε ρ ί της α νεξα ρ τη σ ία ς αγώ νος του ε λ λ η ­ ν ικ ο ύ Ε θνους. η πρ ό τα σ η π ο υ υ π έ β α λ ε το 1835 π α ρ έ μ ε ιν ε σε α δ ρ ά νεια .5 Μ α ρ τ ίο υ . η σ κέψ η του Ιω ά ννη Κ ω λέττη να κ α θ ιε ρ ω ­ θ ε ί η 25η Μ α ρ τίου ως η μ έ ρ α ε θ ν ικ ή ς ε ο ρ ­ τής ήτα ν σω στή και δ ίκα ιη . πά ντω ς. ε κ δ η λ ώ θ η κ ε π ρ ιν α π ό την η μ ε ρ ο μ η ν ία π ο υ είχε ο ρ ισ θ ε ί. μετά απ ό εισ ή γη σ η του Γραμματέα ε π ί τω ν Ε κκλη σ ια σ τικώ ν και της Δ η μ ο σ ία ς Ε κ π α ιδ εύ σ εω ς (1) Γεωργίου Γλαρ άκη. υ π έγρα ψ ε δ ιά τα γ μ α π ο υ όριζε τη ν 25η Μ α ρ τίου ως η μ έ ρ α ε θ ν ικ ή ς εορτής. κα ι να σ υ ρ ρ έ ο υ ν στη μεγά λη π λ α τ ε ία του Π α λα­ τιού -τη σ η μ ε ρ ιν ή π λ α τ ε ία Κ λα υ θ μ ώ νο ς . γ ίο υ . απ ό το σ η μ είο α π ό ό π ου ξ ε κ ίν η σ ε η επα νά σ τα σ η και αν. Την κ ο σ μ ο ύ σ α ν ό μ ο ρ φ α κτή ρ ια κτισ μ ένα γ ύ ρ ω απ ό ένα ν μ α γευ τικό κ ή ­ . Το διάταγμα του ΟΘωνος Μ ετά τη ν απ ο χ ώ ρ η σ η του Κ ω λέττη απ ό τη ν ε ξ ο υ σ ία και το ν δ ιο ρ ισ μ ό του ως π ρ ε ­ σ β ευ τή στο Π αρίσι.

σ ύ μ φ ω ν α με τους κα νό νες της ε θ ιμ ο τ υ π ία ς π ο υ ίσ χυα ν τότε. ο νο μα σ τό ς α π ό τους αγώ νες του για την α π ε λ ε υ θ έ ρ ω σ η της Α ταλάντης. οι υ π α σ π ισ τές του Ο θω νος. Αντώ νης Μ α υ ρ ο μ ιχ ά λη ς . η π α ν έ μ ο ρ φ η κ ό ­ ρη του Μ ά ρ κο υ Μ πό τσ αρ η. του Κ ω νστα ντί­ νου Κ ο κκινά κη . Τους β α σ ιλείς υ π ο δ έ χ θ η κ ε στο π λ α τ ύ σ κ α λ ο του ναού ένας πρ ω τερ γά τη ς της Ε πα νάσ τασ ης του 1821. έως το 1843. διακρίνεται η οικία του Χιώτη τραπεζίτη Σ τα μ ά τη Βούρου. Κ υ ρ ια κ ο ύ λ α Β ούλγα­ ρη . Σ ’ ένα απ ό α υ τά τα ν ε ο κ λ α σ ικ ά αρ χο ντικά. α π ο φ ά σ ισ ε να ε γ κ α τ α σ τ α θ ε ί π ρ ο σ ω ρ ιν ά ο Ο θ ω ν με τη σύζυγό του. Μ ία ώ ρα αρ γότερ α οι βα σ ιλείς. έμ π ισ το ς α κ ό λ ο υ θ ο ς του Οθωνος. Το β α σ ιλ ικ ό ζεύγος σ υ ν ό δ ε υ ε μια π λ ε ιά δ α υ ψ η λ ό β α θ μ ω ν α υ λικώ ν: ο αυ λά ρ χη ς Σ καρ λάτο ς Σ ούτσος. Δεξιά. Πα­ ναγιώ της Ν οταράς και Αναστάσιος Μ α υ ρ ο μ ιχ ά λη ς . Γενναίος Κ ο λο κο τρ ώ νη ς. η ο π ο ία τα χ ρ ό ν ια ε κ ε ίν α χ ρ η σ ιμ ο ­ π ο ιε ίτ ο ως μ η τ ρ ο π ο λ ιτ ικ ό ς ναός. Ιου λία φ ο ν Ν ό ρ ν τενπ φ λυ χ τ (Julie von Nordenpflycht) και Ρόζα. κα θ ώ ς και οι κυ ρ ίες επ ί τω ν τιμώ ν της Α μα λίας . ο δ ιπ λ ω μ ά τ η ς Α λέξ α νδ ρ ο ς Ρίζος Ραγκαβής. με κυρ ιότερ ο το «Ω λυ γ ερ ό ν κα ι κ ο π τ ε ρ ό ν σ π α θ ί μου». Ενα τμ ή μ α της π λ α τεία ς του Π α λ α τιο ύ (πλατεία Κλαυθμώ νος).Κριεζή. Κίτσος Τ ζα βέλλα ς.Ο πρώτος εορτασμός της 25ης Μαρτίου 111 πο π ο υ κατέλη γε οτο μ ικρ ό βυ ζα ντινό ε κ κ λ η σ ά κ ι τω ν Αγίων Θ εοδ ώ ρ ω ν. ο π ρ ό ε δ ρ ο ς του Υ π ο υ ρ γικο ύ Σ υ μ ­ Ο Ιω άννης Γζνναίος Κολοκοτρώ νης. οπ ό τε θ α ο λ ο κ λ η ρ ω ν ό τ α ν η α νέγερ σ η του μ εγ α λο π ρ επ ο ύ ς α να κτό ρ ο υ της π λα τεία ς Σ υ ντά γμ α το ς (η σ η μ ε ρ ιν ή Β ου λή τω ν Ελλήνω ν). του Χιώτη τρ απεζίτη Σ ταμάτη Β ο ύ ρ ο υ . οι σ ύ μ β ο υ λ ο ι Ε π ικρ α τεία ς Θ εό δ ω ρ ο ς Κ ο λο κο τρ ώ νη ς και Π ετρ ό μ π εη ς Μ α υ ρ ο μ ιχ ά λη ς . . φ ο ρ ώ ντα ς την ε θ ν ικ ή ενδ υ μ α σ ία . το ν ισ μ έ ν ο επ ά νω σε μια π α λ α ιά β α υ α ρ ικ ή μ ε λ ω ­ δία. Το μπροστινό κτίριο ήταν το Ν ο μ ισ μα το κ ο π είο (1834). γνω ο τό τότε ως « ε κκλη σ ία του Κ αλό μα λου ». Κ α θ ’ όλη τη δ ιά ρ κ ε ια της δ ια δ ρ ο μ ή ς η σ τρα τιω τική μπ ά ντα π α ιά ν ιζ ε π α τ ρ ιω τ ικ ά εμ β α τή ρ ια . Στις 8. Χ ρ υσ ιής Μ α υ ρ ο μ ιχ ά λη (σύζυγος του μ π εη ζα δ έ Ανα­ σ τασ ίου Μ α υ ρ ο μ ιχ ά λη ).Α ικ α τ ε ρ ίν η Μ πό τσ αρ η. ο Α ρ χ ιε π ίσ κ ο π ο ς Α θ η ν ώ ν Ν εό φ υ το ς Μ εταξάς. ε π ιβ ιβ ά σ θ η ­ καν σε ανο ικτή ά μ α ξα κα ι υπό τις ε π ε υ φ η μ ίε ς του ε ν θ ο υ σ ιώ δ ο υ ς π λ ή θ ο υ ς . β α ρ ό νη Π λο ύ σ κο φ (Pluskow).00 το πρω ί. κατευθ ύ ν θ η κ α ν π ρ ο ς την ε κ κ λ η σ ία της Αγίας Ε ιρ ήνης. σ τρ α τιω τικο ί σ χ η μ α τ ισ μ ο ί απ ό Ε λληνες κα ι Β α υ α ρ ο ύ ς ε ν ό ­ πλο υ ς π α ρ α τ ά χ θ η κ α ν κατά μή κος τω ν ο δ ώ ν α π ’ όπ ου θ α δ ιερ χό τα ν η β α σ ιλική π ο ­ μπή. Στη δ ο ξ ο λ ο γ ία π α ρ ευ ρ έθ η σ α ν .

οι π ρ ε σ β ε υ τ έ ς της Αγγλίας. Δ ύο λ ε β ε ν τ ό κ ο ρ ­ μο ι ν έ ο ι ή τα ν έ τ ο ιμ ο ι να α ρ χ ίσ ο υ ν το ν χορό. 25 Μ α ρ τίου 1838. α υ τό π τη ς μά ρτυ ρ ας τω ν π α ­ ν η γ υ ρ ικ ώ ν ε κ δ η λώ σ εω ν: «Α θήναι. Γεώργιος Π άικος. Φαναρ ιώ τες ευγενείς . τα ο π ο ία π ε ρ ικ υ κ λ ο ύ ν τ ε ς ό λ ο ι ο ύ τ ο ι σ υ ν ε υ θ υ μ ο ύ σ α ν ευλο γ ο ύ ντες τους Β α σ ιλείς μας».τι θ έ λ ο υ ν ο ι ά σ π ο ν δ ο ι τω ν Ε λλήνω ν εχ θ ρ ο ί. ο ι υ π ο υ ρ γ ο ί Κ ω νστα ντίνος Ζ ω ­ γράφ ος. Τον τόνο έδ ω σ α ν με ν τ α ­ ο ύ λ ια και ζο υ ρ νά δ ες οι χ ω ρ ικ ο ί π ο υ είχα ν έ λ θ ε ι α π ό τα Μ εσ όγεια . ντύπ ω σ η π ρ ο κ ά λ ε σ ε η ε π ιδ ε ικ τ ικ ή α π ο υ σ ία τω ν δ ιπ λ ω μ α τ ικ ώ ν ε κ ­ π ρ ο σ ώ π ω ν της Ρωσίας. ο ι π ρ ό ε δ ρ ο ι τω ν σ υ ντεχνιώ ν. μέλη της β α υ ­ α ρ ική ς π α ρ ο ικ ία ς τη ν ο π ο ία είχε ιδ ρ ύ σ ε ι ο Ο θ ω ν στο Η ρ ά κλειο Αττικής και μεγάλος α ρ ιθ μ ό ς φ ο υ σ τ α ν ε λ ο φ ό ρ ω ν πολιτών. Ισπανία ς. ο π λ α ρ χ η γ ο ί του Αγώνα. ότα ν ξ α φ ν ικ ά ε μ φ α ν ίσ θ η κ ε η σ εβ ά σ μ ια α δ ελφ ή τω ν η ρ ω ικ ώ ν α γω νισ τώ ν Λ έ κ κ α και του ς φ ώ ναξε: «Σ ταματήστε π α ιδ ιά μου. Ιο υ λία φ ο ν Ν ό ρ ντενπ φ λυ χ τ. η δε σκέψις αύτη. Σ ή μ ε ρ ο ν ε ίν α ι η επ έ τ ε ιο ς της αν α γ εννή σ εω ς της Ελλάδος. Μ ό νο ι δε ο ι κ ύ ρ ιο ι π ρ έ σ β ε ις της Ρωσίας κα ι Α ου σ τρία ς μετά τω ν υ π α λ λ ή λ ω ν τω ν και μαζί με α υ τού ς και ο π ρ έ σ β υ ς της Β α υ α ρ ία ς δ ε ν μας α ξίω σ α ν της π α ρ ο υ σ ία ς τω ν ίνα μη μ ια ν θ ώ σ ι -κα ι α π ό α υ τή ν τη ν α ν ά μ ν η σ ιν της Ε πα νασ τάσ εώ ς μας. «ο Β α σ ιλεύ ς μετά της Β ασ ιλίσ σ η ς μας. Ρόζα.. Γεώργιος Σ π α νιο λά κη ς . όπ ω ς μας ε ­ ν η μ ε ρ ώ ν ε ι ένας χ ρ ο ν ικ ο γ ρ ά φ ο ς της επο χή ς. Α ντώ νιος Γ λα ρ ά κη ς και Χ ρ ισ τό φ ο ρ ο ς Σ μαλτς (von Schmaltz). κυρία ε π ί των τιμών τη ς Α μαλίας. σ υ ν ο δ ε υ μ έ ν ο ι με τας α ν ε υ φ η μ ία ς και ευχάς του λα ο ύ . Α λγεινή ε ­ >at. Φ α λμ ερ ά ιρ ο ι (2) κα ι άλλο ι.112 β ο υ λίο υ Γεώργιος Κ ο υ ντο υ ρ ιώ τη ς . Α π ό ό λα τα π έ ρ ιξ τω ν Α θ η ν ώ ν χω ρ ία είχο ν . Τη λ α μ π ρ ό τ η τ α της εορ τής π ερ ιέ γ ρ α ψ ε σε επ ισ το λή της και η Γ ερμανίδα κυ ρ ία επ ί τω ν τιμώ ν της Α μα λίας. γ ε ν ο μ έ ν η α π ο δ εκτή μ ε τ ’ ε ν θ ο υ σ ια σ μ ο ύ υ φ ’ α π ά ντω ν τω ν Ε λλήνω ν. της Α υσ τρίας και της Β αυ αρ ίας. σε μ ένα α ν ή κ ε ι η τιμή να σ ύρ ω το ν χο ρό γ ια τ ί σ ’ α υ τό ν το ν ιερ ό τό π ο π ρ ό σ φ ε ρ α θ ύ ­ ματα δ ύ ο α ν δ ρ ε ίο υ ς α δ ε λ φ ο ύ ς και τον μ ο ν α δ ικ ό μου γιο». θ έ λ ε ι ε π α υ ξ ή σ ε ι τη ν αγάπη π ρ ο ς τ ο ν ά να κτα . οι π λ ο ία ρ χ ο ι τω ν α γ γ λ ικ ώ ν και γ α λ λ ικ ώ ν π ο λ ε ­ μ ικ ώ ν π ο υ β ρ ίσ κ ο ν τ α ν ε λ λ ιμ ε ν ισ μ έ ν α στον Π ειραιά. Τ ην ίδ ια ώρα. Ε λληνες και Β αυ αρ οί. η ε φ η μ ε ρ ίδ α «Αθηνά» έγρ α φ ε τη ν ε π ο μ έ ν η : «Ας λέ γ ο υ ν λ ο ι­ π ό ν ό . Ο Β α σ ιλεύ ς την α ν ε κ ή ρ υ ξ ε ν ε θ ν ικ ή ν εορ τήν. Α κο λο ύ θ ω ς . της Γαλλίας και της Ισπανία ς. με όλο το π ρ ο σ ω π ικ ό τω ν π ρ ε σ β ε ιώ ν τους. α νώ τερ ο ι α ξ ιω μ α τικο ί. Τη Θ εία Λ ειτο υ ρ γ ία π α ρ α κ ο λ ο ύ θ η σ α ν απ ό τις ε ιδ ικ έ ς θ έ σ ε ις τω ν ξένω ν ε π ισ ή μ ω ν. Α νδ ρ ό νικο ς Κριεζής. π ρ ο π ο ρ ε υ ο μ έ ν ω ν κα ι α κο λο υ θ ο ύ ν τ ω ν τω ν σ υ ν τ ε χ ν ιώ ν και τω ν π ε ρ ιχ ώ ρ ω ν γεω ρ γώ ν και λο ιπ ώ ν. Ο σοι δ ε ν κα τ ά φ ε ρ α ν να ε ισ έ λ θ ο υ ν σ τον ναό π α ρ έ μ ε ιν α ν έξω.α λ λ ’ ίνα φ ά γω σ ι το Πάσχα» (!) Το πέρ α ς της δ ο ξο λο γ ία ς σ ή μ α να ν 21 κ α ν ο ν ιο β ο λ ισ μ ο ί. ε π έ σ τ ρ ε ψ α ν εις τα β α σ ίλεια . ο ίτινες σ υ ν ε ό ρ τ α ­ σ αν μαζί μας τη ν λ α μ π ρ ά ν α ν ά μ ν η σ ιν της επ ε τ ε ίο υ η μ έ ρ α ς της εθ ν ε γ έ ρ σ ε ώ ς μας. ε κ δ η λ ώ ­ νοντας τα π α τρ ιω τικά του ς α ισ θ ή μ α τ α με ζητω κρα υγές υπέρ του α ν α γ ε ν ν η μ έ ν ο υ έθνο υς . Το γεγονό ς σ χολία σ ε με σκωπ τ ικ ό ύφ ος η ε φ η μ ε ρ ίδ α «Α θηνά» της 26ης Μ αρ τίου 1838: «Εις τη ν χ α ρ μ ό σ υ ν ο ν και π ά ν δ η μ ο ν τα ύ τη ν ε λ λ η ν ικ ή ν εο ρ τή ν π α ρ ε υ ρ έ θ η σ α ν και ο ι π ρ έ σ β ε ις της Αγγλίας. Η μείς και α υ τώ ν α κό μ η τω ν α ρ χα ίω ν Σ π α ρ τια τίδ ω ν το π ν ε ύ μ α ε υ ρ ίσ κ ο μ ε ν εις τας Ε λληνίδας». Γαλλίας. ά ρ χισ ε ένα α υ θ ό ρ μ η τ ο λα ϊκό γ λ έ ν τ ι δ ίπ λ α στο τ ρ ό π α ιο π ο υ έσ τησ ε ο Δ ή μ ο ς τω ν Α θ η ν α ίω ν στη μεγά λη π λ α τ ε ία του ανα κτό ρ ο υ . Η πανέμορφ η κόρη του Μ ά ρκου Μ πότσ αρη. ο δ ή μ α ρ χ ο ς της π ό λ η ς Δ η μ ή τ ρ ιο ς Κ α λλιφ ρ ο νά ς με σ ύ σ ­ σ ω μ ο το δ η μ ο τ ικ ό σ υ μ β ο ύ λ ιο . Με α φ ο ρ μ ή το σ υ γ κ ιν η τ ι­ κό α υ τό π ερ ισ τα τικό . κα θ ώ ς κα ι οι υ π ά λ λ η λ ο ι τω ν π ρ ε σ β ε ιώ ν αυτώ ν..

με φ α νο ύ ς και ρ ετσ ίνι. της εθ ν ε γ έ ρ σ ε ώ ς μας κα ι λο ιπ ά .. κα θ ώ ς και η Α κ ρ ό π ο λ η . Μ ετά την δ ο ξ ο λ ο γ ία ν σ υ ν ε κ ε ν τ ρ ώ θ η σ α ν εις τη ν π λ α τ ε ία ν τω ν Α νακτόρ ω ν όπ ου . επ α ν η γ υ ρ ίζ ε τ ο κα ι η κ α θ ίδ ρ υ σ ις του Σ υ ντά γματο ς μας. ο λα ό ς δ ε ν έ π α υ ­ σε. Μ ε αυ τόν. «Αθηνά». να εκ φ ρ ά ζ ε ι τη θ έ λ η σ ή του γ ια την π ρ α γ ­ μάτω ση ενός δ ίκ α ιο υ Σ υντά γμα το ς π ο υ θ α δ ια σ φ ά λιζ ε τα β α σ ικά και θ ε μ ε λ ιώ δ η α το ­ μ ικά του δικα ιώ μ α τα . ούτε και ε κ ε ίν η τη ν ξεχω ριστή η μ έρ α . τρ ό π ο ε ο ρ τ ά σ θ η κ ε σ την Α θ ή ν α τω ν 20. οι οικίες . . επισ ή μα ινε ο α ρ θ ρ ο γ ρ ά φ ο ς της «Α θηνάς». α λλά και οι υπ έρ α υ τώ ν α ν ε ­ κτίμ η το ι θ υ σ ία ι τω ν Ε λλήνω ν». «αν. Ω στόσο. ή ρ χ ισ ε ν ο ε λ λ η ν ικ ό ς χο ρό ς και ε σ χ η μ α τ ίσ θ η σ α ν π ο λ λ ο ί κύ κ λ ο ι χορευτών. ό λα τα δ η μ ό σ ια κα τα ­ στήματα. ένας από το υ ς δέκα ενοριακούς ναούς της Α θ ή ν α ς του 1838. μαζί με το ν Ε υ α γ γ ελισ μ ό της Θ εοτό κου. η σ τερ έω σ ις της ε λ ε υ θ ε ρ ία ς μας αυ τής εις τη ν κο ιν ω ν ία ν μας. «Π όσ ην επ ισ η μ ό τ η τ α δ ε ν ή θ ε λ ε δ ώ σ ε ι η εορ τή αύτη». εφημ.000 π ε ρ ίπ ο υ κα το ίκω ν η πρ ώ τη επ έ τ ε ιο ς του α π ε λ ε υ θ ε ρ ω τ ικ ο ύ Αγώνα. «Αθηνά». εφημ.ΠΗΓΕΣ (1) «Δ ιά τ α γ μ α του Β ασ ιλ έω ς κατά πρότασιν του επ ί των Εκκλησιαστικών και της Δ η μ ο σ ία ς Π α ιδ ε ία ς Γ ρ α μματέω ς της Επ ικρ ατεία ς». 23 Μ α ρ τίο υ 1838. Εις τα π ρ ό σ ω ­ π ά τω ν έ λ α μ π ε ν η χα ρ ά . Δ εν α μ φ ιβ ά λ λ ο μ εν ότι ο τό σ ο ν α γα π ώ ν κα ι σ εβ ό μ ενο ς το ν έ ν δ ο ξ ο ν αγώ να μας σ εβ α σ τό ς β α σ ιλεύ ς μας δ εν θ έ λ ε ι α ρ γ ή σ ει να ε κ π λ η ρ ώ σ ε ι και α υ τή ν τη ν ε υ χ ή ν τω ν Ελλήνω ν. Ε ξαιρ ετική εντύ π ω σ η π ρ ο κ ά λ ε σ ε ένας μεγάλος σ ταυ ρό ς απ ό α ν α μ μ έ ν α δ α δ ιά σ την κο ρ υ φ ή του Λ υ κα β η ττο ύ . (2) « Η εθνική εορ τή της 25 Μ α ρτίου ». ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ . υπό του ς ήχου ς της χω ρ ική ς μ ο υσ ικής . δ ιό τ ι όχι μό νο ν το δ ίκ α ιο ν και το σ υ μ φ έ ρ ο ν του τό π ο υ και του θ ρ ό ν ο υ α π α ιτ ο ύ ν τη ν πρ α γμ α τ ο π ο ίη σ ιν τω ν φ ιλ ε λ ε υ θ έ ρ ω ν εις την Ε λλάδ α θ ε σ μ ώ ν . Α ργά το β ρ άδ υ φ ω τα γ ω γ ή θ η κα ν. το ν απλό κα ι λιτό. όπ ου ευρ ίσ κετα ι και το γ ρ α φ ικ ό ε κ κ λ η σ ά κ ι του Αϊ-Γιώργη.. 113 Η Καπνικαρέα.Ο πρώτος εορτασμός της 25ης Μαρτίου φ θ ά σ ε ι ενω ρ ίς π λ ή θ ο ς οι χ ω ρ ικ ο ί με τας κ υ α ν ο λ ε ύ κ ο υ ς τω ν σ ημαίας. 26 Μ α ρ τίο υ 1838. Η ε υ θ υ μ ία ίσως θ έ λ ε ι δ ια ρ κ έ σ ε ι έω ς τα εξ η μ ε ρ ώ μ α τ α της αύ ριον».

Το β ράδυ του επίση μου εο ρ τα σ μ ο ύ φω ταγω γήθηκε με αναμμένα δαδιά.τ. τ. (7) H a n s Hallmann: N E U G R IE C H E N L A N D S G ESCH ICH T E.114 Ο Λυκαβ ηττός. Βόννη 1949. 1820 . (2) Γιάκομπ Φίλιπ Φαλμερόγερ (Fallmerayer). 1959. μτφρ. Παν. . λόγω του ότι το αρχαίο ελληνικό έθνος εξοντώθηκε ολοκληρωτικά από διά­ φορες βαρβαρικές φυλές κατά το τέλος του 6ου αιώνα μ. Εκδ. προ το ύ κα ταστρα φ εί από τη λ α τό μ η σ η και την οικοδόμηση. 25 Μ α ρ τίο υ 1950. Εκδ. (13) Δ η μ ή τ ρ ιο ς Σ ο υ τζο ς: Ε Μ Β Α Τ Η Ρ ΙΑ Κ Α Ι Π Α Ρ Ω Δ ΙΕ Σ . (9) Βολφ Ζάιντλ: Β Α ΥΑ Ρ Ο Ι Σ ΤΗ Ν Ε Λ Λ Α Δ Α (πρόλ. Τσαουσοπούλου. χ. Μ α ρκεζίνης: Π Ο Λ ΙΤ ΙΚ Η ΙΣ Τ Ο Ρ ΙΑ ΤΗΣ Ν ΕΩ Τ ΕΡ ΑΣ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ : 1828-1964. Γερμανός ιστορικός ο οποίος στο βιβλίο του για τον Μορέα (1830) διατύπωσε τη θεωρία πως οι νέοι Ελληνες δεν έχουν τίποτε κοινό με τους αρχαίους. Α θή να 1932. 308. Α θή να 1966. χ. (3) « Επ ισ το λα ί Κ υ ρ ία ς της Τιμής π ρ ο ς φίλην τη ς εν Γερμανία (1837-41)». Δ Ε Λ Τ ΙΟ Ν ΙΣ Τ Ο Ρ ΙΚ Η Σ Κ Α Ι Ε Θ Ν Ο Λ Ο Γ ΙΚ Η Σ ΕΤ ΑΙΡΕΙΑΣ ΤΗΣ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ ..τ. 1980. (6) Α π ό σ το λ ο ς Β. Η ’. Α θή να 2002. 494. «Ο Η λιος». Ελ ευ θ ερ ο υ δ ά κ η ς. (8) Α λέξα νδ ρος Ζ α ο ύ σ η ς: Α Μ Α Λ ΙΑ Κ Α Ι Ο Θ Ω Ν . περ. «Η Κ α θη μερινή». φ. Ελληνική Ευρω εκδοτική. Κ. (5) «Η εθνική μ α ς εορτή».. (10)Σπυρίδω ν Β. Οι παράλογες απόψεις του Φαλμεράγερ προκάλεσαν την κατακραυγή του συνόλου των ιστορικών της Ευρώπης. (12) Α λκ ιβ ιά δης Π ρ ο β α τά ς: Π Ο Λ ΙΤ ΙΚ Η ΙΣΤ Ο ΡΙΑ ΤΗΣ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ . «Ο Ηλιος». (4) «Α π ό την νεω τέραν ιστορίαν μα ς».Χ. (11) Κω νσταντίνος Π α π α ρ ρ η γ ό π ο υ λο ς: ΙΣ Τ Ο ΡΙΑ ΤΟΥ Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Ο Υ Ε Θ Ν Ο Υ Σ : Α Π Ο ΤΩΝ Α ΡΧΑΙΟΤΑΤΩ Ν Χ Ρ Ο Ν Ω Ν Μ Ε Χ Ρ Ι ΤΟΥ 1930. Εκδ. 1821-1980: Ν Ο Μ Ο Θ Ε Τ ΙΚ Α Κ Α Ι ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΑ ΣΩΜΑΤΑ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ (1) Θέση αντίστοιχη με αυτή του σημερινού υπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Α θ ή να 1984. περ. 25 Μ α ρ τίο υ 1964. φ. Εκδ.1948. 20 Μ α ρ τίο υ 1954. Κανελλόπουλος). Ω κεανίδα. Δ α σ κ α λ ά κ η ς :«Π ώ ς και π ότε εκηρύχθη η ελληνική επανάστασις». Π άπ υρος. εφημ.

τα ο π ο ία δεν έχο υν α ν α λ υ θ ε ί επα ρκώ ς απ ό τη ν ελ λ η ν ικ ή ιστορ ιογρ αφ ία. Πότε κ α θ ιε ρ ώ θ η κ ε η 25η Μ αρτίου ως επ ίσ η μ η επέτειο ς της Επανάστασης.Το νέο β ιβ λίο της σειρά ς «ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ» έχει ως θ έ μ α τις «Αγνωστες πτυχές της Επανάστασης του 1821». Πότε δ η μ ιο υ ρ γ ή θ η κ ε ο Ε λλη νικό ς Ε πανασ τατικός Στόλος. Πώς π ε ρ ιγ ρ ά φ ε ι την κατασ τροφ ή του Μ εσ ο λο γγίο υ ένας αυ τόπ της μάρτυρας.90 . Τι συνέβη με το π ε ρ ίφ η μ ο «Σ κάνδαλο του Λ ονδ ίνου ». με εναλλα γές επ ιτυ χιώ ν και α π ο τυ χιώ ν αλλά και ε μ φ ύ λ ιο υ ς σ πα ρα γμού ς. 'f it Ε ΚΔ Ο Σ ΕΙ Σ Ι789609 408660 ΠΕΡΙΣΙ(ΟΠΙΟ ΤΙΜΗ: €6. υπ άρ χο υν γεγονότα και σ υμβάντα. Πώς ο ι Ε λληνες α ν τ ε π ε ξ ή λ θ α ν στις ο ικο ν ο μ ικ έ ς α νά γκες του Αγώνα. Κάτω απ ό π ο ιε ς σ υ ν θ ή κ ε ς σ υ ν τ ά χ θ η κ ε η Δ ια κή ρ υ ξη της Κ αλαμάτας τον Μ άρτιο του 1821. Π έρα όμω ς από τις π ο λ ε μ ικ έ ς επ ιχ ειρ ή σ εις. Τα π α ρ α π ά νω ερ ω τή ματα α π α ντώ ντα ι μέσ α απ ό τις σ ελίδ ες του σ υνα ρ π α σ τικού αυτού βιβ λίου. Ο Αγώνας του 1821 α π ο τελεί το σ π ο υ δ α ιό τ ε ρ ο γεγονός σ την ισ τορία της νεώ τερ η ς Ελλάδας και την α φ ετη ρ ία της α να γέννη σ η ς του ε λ λ η ν ικ ο ύ έθνο υς. Η Ε πανάσταση π α ρ ο υ σ ία σ ε έντονες δια κυ μ ά νσ εις κατά τα εννέα χ ρ ό ν ια της δ ιά ρ κειά ς της. Π οια ή τα ν η γνώ μη του Π αλαιώ ν Πατρώ ν Γερμανού για τους συνα γω νισ τές του. Τι σ ύ μ β ο λ α έφ ερ α ν οι π ο ικ ίλ ε ς σ η μ α ίες της Επανάστασης.

Related Interests