You are on page 1of 16

N 1

v Garca Barros, 'Ken


morra hai 25 anos logo dun pro-
lfico labor como escritor, mestre e home do seu
tempo interesado polo mundo que o rodeaba. O
Concello da Estrada adcalle este ano figura de
Garca Barros, polo que ten preparado todo un
amplo captulo de actos n<J, sa memoria. Desde
Con este nmero, 'A aldea perdida'
XoRNAl cuhuRAL dA EsTRAdA
a mesa redonda que ter lugar o da 10 de abril,
pasando pola Misa Solemne d da 12 -data do
seu pasamento-, ata a solicitude Academia
Galega para que o prximo Da das Letras Gale-
gas estea adicado insigne estr--dense. Neste
nmero facemos un monogrfico sobre a sa fi-
gura, inclundo unha obra indita: 'A Aldea Per-
dida'.
AbRil 1997
Alfonso de Trabadela,
un home da Terra
"Temas que ter conciencia do
que pasa mentres vivimos"
Poucas son as persoas que,
amosando un amor terra tan
grande, ocupan parte da sa
existencia en ser testemuas
dunha cultura de sempre mar-
cada polo amor e pola adica-
cin recuperacin dos signos
propios de identidade.
Alfonso de Trabadela, ou
de Martn, un deses homes
que sempre debemos ter na
Unha reportaxe
. ,,
na secc1on
Comarcns de
Talento
SLJMARO
memoria.
Otero de Ameixeiras, o no-
so colaborador, inicia neste
nmero unha seccin chamada
Comarcns de Talento, coa fi-
gura de Alfonso de Trabadela.
V OPININ os escritores mis sobranceiros de Galicia
en Tabeirs Terra
V REPORTAXE o torno foi sempre un sinal de identida-
de coa Estrada e as terras do Ulla
V TEATRO nace o primeiro grupo de teatro netamente
estradense: Os Tirinautas
V O MUSEO DO POBO ESTRADENSE 'Manuel Rei-
mndez Porte la' unha realidade
.Agora o seu mundo
, , .
Dende agora. o mundo das tancetas de Caixavigo un
1
e m a 1 S
mundo sen fronteiras. Porque coa Tanceta Multicav
Maestro poder mercar nos establecementos de todo o
g ra n d e
mundoondeaparezaosmbolo
. nos caixeiros co smbolo
Caxavigo
Unba Caixa para un Pas
e retirar dieiro
21 m:aheirS' m:erra, abril de 199 7
D
espois do extraordinario libro que o amigo Garri-
do lle adicou a don Manuel Garca Barros (l.876 -
1.972), ns nada ternos que decir. No estudo de Garri-
do est, noso xuicio, todo canto hai que decir do ilus-
tre autor das 'As aventuras de Alberte Quioi'. Perdn
pola nosa ousada, xustificada polo desexo de compla-
cer s amigos de A Estrada.
Omeu
O caso que ollando a biblioteca do cuartel desti-
nada a tropa tivemos a sorpresa de atopar varios libros
en galego, entre eles 'Contios da Terra'. Outros volu-
mes que lembramos son: 'Abellas de ouro', de Xos
Lesta Meis; 'Os evanxeos da risa absoluta', de Antn
Vi lar Ponte e algunhos de Otero Pedrayo, entre eles 'A
romeira de Xelmirez'. O encargado da biblioteca, ta-
mn responsable da cantina, chambase Celso. era de
Fontaneira, concello de Baleira, no camio entre Lugo
e A Fonsagrada. Servidor leu primeiramente os libros
de aquela biblioteca, chammoslle castrense. E logo,
aproveitando un mes de descanso no calabozo, leuna
de cabo a rabo. A verdade que apenas chegara me-
dio cento de volumes, sendo a maiora novelas de 'va-
queiros' e do 'Coyote'.
Garca
A primeira noticia que tivemos de don Manuel
Garca Barros debsmolla a un sarxento de infantera,
estradense de nacin, bastante sedento, boa persoa e
completamente calvo ou, como dn os portugueses, ca-
reca. Xa non lembramos o seu nome. O que si lembra-
mos perfectamente que, cando cumplimos o servicio
militar, al polo ano 1.952, en Santiago de Composte-
la, o tal suboficial, se lle cadraba de semana e andaba
algo iluminado -como tia por costume- deca sem-
pre:
Barros
-Hai un escritor no meu
pobo que firma Ken Keira-
des. Eu sei como se cha-
ma ...
Eiqu faca unha pausa,
baixaba a voz e como aquel
que conta o segredo mis
importante do mundo de-
ca:
-Chmase don Manuel
Garca Barros. Escrebeu
'Contios da Terra', libro
que est proibido. El
mestre e destiturono. Ago-
ra adcase a gardar as va-
cas. ,Pobre Espaa!
A tropa que tia seu
mando aquelas confiencias
tianlle sen coidado. Moi-
tos, se cadra, pensaban que
Garca Barros era un in-
POR
MANUEL MARIA
A obra de don Manuel Garca Barros moi intere-
sante. Os 'contios' son verdadeira literatura popular
chea de diidade. 'A aventuras de Alberte Quioi', pa-
ra o noso entender, un libro extraordinario que tras-
cende o novelstico e lese con verdadeira paixn. Ade-
mai s da sa trama argumental result a ser unha
autntica enciclopedia da vida e da cultura popular.
O inxente labor de Garca Barros quedou nas pxi-
nas da prensa galega da emigracin. Cumpra recollela
en volumes e publicala. Moitos artigos cecais que per-
deron actualidade mais non vixencia. E non s os arti-
gos: hai tamn multitude de poemas e contos da sa
autora que merecen ser rescatados do esquenzo en que
estn. As institucins -maiormente as estradenses- te-
en a palabra. unha vergoa que non poidamos dis-
poer das obras de Garca Barros tantos anos depois da
sa morte.
vento do sarxento cando se poa de aquela maneira. trativa de San Caetano da Xunta de Galicia. O destino
de moitas casas e edificios, como o de moitas persoas
en ocasins son sorprendentes.
O cuartel no que serviamos foi un edificio erguido
para Colexio de Xordomudos. Hoxe a sede ademinis-
Vai de onte aln\d
POR
XOS MANUEL MARTNEZ OCA
R
esultara curioso que, unha vez derrotados
na guerra de secesin os exrcitos confede-
rados de Amrica do Norte, para demostrar o
seu abandono do racismo e facer alarde de
amor polos pretos, os parlamentarios de Alaba-
ma ou de Missisipi acudisen s sesins da C-
mara do Estado cunhas caretas negras, que va-
riaran desde as mis toscas de cartn pintado
s mis sofisticadas de ltex, sen esquencer a
opcin da maquillaxe, e que a utilizacin de ta-
les caretas se fixese unicamente durante os de-
bates parlamentarios, quedando gardadas nos
roupeiros remate de cada sesin, porque non
cousa de ir pola ra de entroido.
S
e pasamos do Imperio a esta nosa sub-pro-
vincia, tampouco deixa de ser curioso que o
parlamento galego e a certos actos institucio-
nais e/ou culturais deste pas vaian os prohomes
e os polticos herdeiros do vello rxime e vistan
al a, sa careta de negros, unhas de cartn bas-
to, outras mellor amaadas, e outras - as me-
nos- que case parecen naturais. Refrome uti-
lizacin ritual - mis ou menos basta- do
idioma galego, que, naturalmente, sada que-
dar arrombado no armario ata que unha nova
ocasin se presente.
O
crreseme esto lembrar un artculo de
Manuel Garca Barros, escrito en xaneiro
de 1957, con motivo do seu nomeamento como
membro correspondente da Academia Galega
(non publicado na prensa ata o 13 de febreiro
de 1.977, nunha seccin que compoiamos na
Asociacin Cultural O Pacho para o Ideal Ga-
llego), no que se preguntaba cntos seran os
membros daquela "ilustre corporacin" que
"adoiten a fala galega a decoto nas sas con-
versas sin deixarse arrastrar por quen chegue
falando doutro xeito; cantos os que teen adoi-
tado o galego na sa correspondencia particular
entre galegos; cantos os que usen o galego nas
sas conferencias telefnicas con xente da nosa
Terra e se sostea ni! anque non lle correspon-
dan".
A
inocente pregunta que se me ocurre : por
qu haber tantos que utilizan ese disfraz
de simular que aman, comprenden, defenden e
se sacrifican por Galicia e as sas xentes, cando
o nico que fan explotalas, utilizando para ca-
da caso a careta que mellor lle convn?
REVISTA CULTURAL
DA ESTRADA
EDITA:
FUNDACION CULTURAL
DA ESTRADA
C/ Benito Vigo, 104
36680 - A Estrada
Pontevedra
XERENTE:
Manuel Arca Castro
CONSELLODE
REDACCIN:
X. Manuel Reboredo Baos
David Otero
Carlos Loureiro
Xoan Carlos Garrido
Olimpio Arca Caldas
Xos Lueiro Lemos
Valentn Garca Gmez
Xos Rodrguez
FOTOGRAFA:
Xoanma Porto
Marcos Mguez
Arquivo
DEPOSITO LEGAL:
BG: 282/1997
MAQUETACION:
FILMACION
p G.R. VICEVERSA, S.L.
IMPRESION:
Tameiga SL
m:abers m:erra, abril de 1997
Edi
'al
t3
ber da nosa historia en tdalas dimen-
sins, escoitrlle-las sas voces, conver-
tendo, da man da nosa cultura, o pas<tdo
en presente e facelo respirar en plenitu-
de.
A
Estrada, terra e comarca de Tabei-
rs, pose un corazn cheo de so-
noridades que se configuran na sa me-
moria. Memoria que nos acompaa
sempre con cantigas de berce, con feitos
e lembranzas, con recordos e historia de
noso, con cultura e tradicins, e que as,
como feito de afectividade manifesta,
interiorizado, con esencia e substancia, .
nos leva arestora decididamente a entrar
no noso pobo polo vieiro que nos orien-
ta centro de tal como xermolo do me-
llor e a convocalo solidariamente para
soarmos dende a verdade da nosa iden-
tidade estradense, pois esa identidade ha
manifestarse no presente como feito do
pasado e -a- han definirse as mornuras
e mailas firmezas das nosas expectati-
vas, as de tdolos que conformamos es-
ta novidosa proposta que TABEIRS
TERRA. Expectativas, asemade e loxi-
camente, que queremos facer extensivas
s de tdolos nosos amigos e lectores
que nos presten atencin, interese, crti-
cas e colaboracin, pois este xomal de
carcter trimestral, TABEIRS TE-
RRA, pose hoxe realidade abeiro
manifesto das moitas ilusins. Ilusins
que sempre motivan: a liberdade e mai-
lo fondo respecto pluralidade.
de feito, sen diferencias e sen exclu-
sins, s de tdalas nosas parroquias e
s da dispora, en definitiva, a tdolos
mis posibles. Para eso, o grupo dos que
-neste abril alumado e primaveral do
ano institucional estradense de Don Ma-
nuel Garca Barros KEN KEIRADES-
poemos en marcha este xornal e no. de-
nominador comn das actitudes mis re-
ceptivas e abertas, non irnos desbotar
ningunha proposta, alento ou iniciativa,
anda que -e as hai que entendelo- so-
mos conscientes das nosas limitacins,
pois esta realidade, xa agora, TA-
BEIRS TERRA, tal coma moitas ou-
tras en vixencia plena na nosa comarca,
como de supor, seredes sabedores de
que tamn as ten.
Non a nosa intencin, e que quede
claro, defender nada como privilexio, xa
que de facelo, entendemos, sera apostar
decididamente polo acabamento. Ns
preferimo-lo compromiso de posicionar-
nos co e para o noso pobo da comarca
de Tabeirs; pois eso, para tdolos-que
integramos TABEIRS TERRA, - e
ser as por sempre- un acerto. Neso ha
basearse a nosa aportacin clara para a
construccin de lias de convivencia no
marco significativo da nosa Cultura. En-
tendemos que A Estrada: a comarca de
Tabeirs, ha se-la de todos ou non ha
ser, xa que logo desexamos promove-la
consciencia, o drmonos conta, de que
ser destas terras de Tabeirs, ser pmta-
dor dun pasado ancestral que nos d for- .
zas e ilusins, carcter e actitudes, para
a nosa aportacin necesaria construc-
cin de Galicia. Os estradenses, sen d-
bidas de ningn tipo, queremos ter voz e
palabra en Galicia e para eso son nece-
sarios feitos e argumentos para intervir-
mos con intensidade. A nosa presencia
participativa ha sela, asemade, activa e
constructiva, xa que logo, definitoria do
noso sermos estradenses e a eso, que
queremos aspirar, non lle debemos ter
medo.
Ternos moito que recuperar e que
restaurar, mesmo o que perdemos e que,
dalgunha maneira, nos roubaron, a nosa
faciana esperanzada, a nosa identidade e
as, desde TABEIRS TERRA, confe-
samos con toda seguridade que, soa-
mente, dos corazns dos que eren, han
xurdir ros de forzas multiplicadas, as
cales se manifestarn na construccin
eficaz e positiva da nosa comarca de Ta-
beirs.
Ternos moitos argumentos que nos
convidan accin e escoitndoos, dn-
dolles vida, activndoos, dende A Estra-
da, e como mostra hoxe e aqu est unha
actuacin posible, a creacin e po,sta nas.
vosas mans do xornal TABEIROS TE-
RRA -el na memoria, neste primeiro
nmero, dos vintecinco anos da morte
de Don Manuel Garca Barros- como
rgano cultural plural, pblico e civil,
que nos axude a todos un algo mis a
camiar de noso, sen medo s palabras,
comunicando, na intencin de que el e
volva de seguida tal como a casa de to-
dos. Neso aportmo-lo noso traballo e
facmolo na crencia de que o pobo
quen constre a sa cultura e as, tamn,
el debe escoita-la sa propia voz, lerse e
escribirse, facerse, para que hoxe, 19go e
sempre, despois e calquera da, se pe-
sencie de continuo, na sa existencia,
recoecndose.
TABEIRS TERRA pretende, outra
cousa que o consiga, sarse da soidade
dos que pouco ou nada teen que dicir
ou da parcialidade dos que tratan de co-
municar para uns, reducindo s demais
afastamento. Ns queremos chegar,
como propsito de inmediatez, a tdolos
amigos da terra de Tabeirs, estradenses
Debemos ser contemporneos e for-
mular claramente as nosas expectativas
coa comprensin rigorosa dos tempos
que corren, pois as nosas definicins de
estradenses deben multiplicarse nos es-
forzos de superacin. Han ser elas defi:
nicins aceptadas, recoecidas, queridas
e respectadas, pois tamn ternos que sa-
No onte motivador de Garca Barros
E
u correxn as
probas de im-
prenta da sa novela
'As Aventuras de.
Alberte Quioi ',
mais eu s poido
desenvolver unhas
memorias frixidas -
vintecinco anos,
por outono, far que
sau a novela!-, un-
has memorias que
son case esquece-
mento, de tan pouco
que me acoden.
Lembrade que en 1972_ as Edicins
Castrelos de Xos Mara Alvarez Blz-
quez eran unha pequena editorial, unha
cousa mnima en comparanza coas de
agora, do mesmo xeito que a edicin gale-
ga de hai vinte anos non era nada en res-
tante da de hoxe. Por cada cento de libros
galegos que hoxe se publican, daquela se-
ra media <lucia; e nas Edicins Castrelos,
daquela a segunda editorial do noso pas,
traballaban diariamente s das pers9as:o
meu chorado compadre Xos Mara Alva-
rez Blzquez e mis este que escribe. Da-
quela anda non eramos compadres.
Digo todo esto pra que se vexa unha
cousa: editar as Aventuras de Albe1te Qui-
oi, unha novela de case trescentas pxi-
nas moi aproveitadas de texto dun autor
sen pblico previo, era unha ousada que
lle a custar non pouca perqa de artos
editorial. Esto sabao ben Alvarez Blz-
quez, pero el era un patriota e un home le-
POR
DARIO XOAN CABANA
al, e quera facelo por amor da Terra e por
amor daquel vellio caducante que se cha-
maba a s mesmo Ken Keirades, tan verti-
cal que mesmo s oitenta anos sufra ca-
dea e persecucin.
O proceso de edicin foi longo, longo
por dificultades econmicas, tan longo
que mentres tanto o vello escritor deixou
este mu,ndo, que xa pra el era - cntao
Emilio Alvarez Blzquez en belsimo pr-
logo- s un mundo de sombras do pasado.
Habedes saber tamn que o texto que
sau non iigorosamente ntegro, Lembro
vagamente que algns pargrafos pouco
significativos foron suprimidos pra aforrar
algunhas pxinas e algunhas perdas. Crin
sinceramente daquela que o conxunto non
perda; e anda que algo perdese, qun
podera reprocharlle a Edicins Castrelos
- a Xos Mara, e a min pola parte que me
toca- esta decisin que aparece como
pouco respectuosa? E digo aparece, por-
que non era: era s unha imposicin da vil
realidade. Qu importa en definitiva, que
falten unhas poucas pxinas, se aquela pa-
tritica editorial salvou pra posteridade
esta novela?. Porque aqueles cadernos co-
rran perigo certo de desaparicin.
Eran cademos que na Editorial foron
mecanografiados amorosamente pr im-
prenta, que foron salvados por aquela em-
presa fundada pola familia ruis nobre das
nosas letras, que hoxe conta xa catro xe-
neracins de ,escritores na nosa lingua, a
familia dos Alvarez Ximnez, Limeses,
Gallego, Blzquez e Cccamo, que entre
os infinitos servicios que rndeu patria
conta a preservacin da derradeira obra de
Ken Keirades, esta novela inmensa onde
hoxe podemos estudiar un mundo que se
perdeu xa para sempre, ags pr memoria.
Sau aquel romance en outono de 1972,
cun texto na ]apela reproducido dun artigo
necrolxico meu que non conservo, nin tan
sequera recordo. Un artigo meu, que de neno
tamn andara apaando bosta polos cami-
os.
O libro vedeuse lentsimo, e no i n c e n ~
dio que algn tempo despois aflixiu s Edi-
cins Castrelos, o lume devorou moitos pa-
quetes de exemplares. i Quen sabe canto lle
custou a Xos Mara a sa xenerosa iniciati-
va! .
O ano seguinte, o da 1 de xuo de 1.973,
dixen eu no Casino da Estrada unha confe-
rencia, recuperada case de milagre dezanove
anos despois gracias xenerosidade dun cre-
go de aqu, e remataba con esta oracin:
"Eu propovos, compaeiros da Estra-
da, que vs constituades un grupo de traba-
llo galego, e que este grupo de traballo leve
con honor o nome grorioso de Manuel Gar-
ca Barros, inolvidable e exemplar traballa-
dor servicio do pobo de Galicia".
Sirvan tamn estas vellas verbas para re-
matar hoxe a mia pobre colaboracin.
GRUPO CAIXA GERAL DE DEPOSITOS
Cunha vocacin clara de servicio, o Banco Simen
respaldado por un dos maiores grupos bancarios de
Portugal, vlcase da a da nun maior esforzo para atender
mellor os seus clientes, cun trato mis persoal
e mis prximo.
BANCO SIMEON
intereses
./
comuns
41
''
Dinos Alfonso de Trabadela
Era por sbado, o deste marzo
maiado, cando - dende a Sagrada
de San Xurxo de Codeseda - su-
bimos a Trabadela, lugar da pa-
rroquia do Sta. ,Maria de Ribe-
1 a, a casa matriz de Picallo e
despois a de Martn, na que os
franceses ataron os cabalas pe-
dra do harreo, e que a conservan .
e na que as "avoas", para que
non matasen a ningun, dronlles
de comer pan e toucio. Nesta
casa vive Alfonso - coecido po-
lo de Trabadela ou o de Martn -
coa sa dona Dolores. Alfonso
consrvase rexo, lucido e cheo
de mocidade, da man dos seus
setenta e dous anos e con tdalas
ilusins mirando para adiante.
Como el mesmo nos di: " vou -
collendo apao e .vivo, pois quen
ti vo e retivo, sempre se mantn".
Alfonso nativo de Lamela, Pa-
rroquia da Nasa Seora da Mir-
teira, a do "carballo santo" do
seu nome, con festa grande por
Pascua de Pentecosts, do Con-
cell o de Pereiro de Aguiar en
Ourense. Dinos Alfonso que a
Virxe ten o nome, " A da Mirtei-
ra ", porque apareceu entre a
mirta. Hai anos - na sa advoca-
cin, dinos el- houbo unha roma-
ra moi grande. Eu mesmo can-
pensamos, estaban namorados da
sa mestra ou mestre. A escola
daquel tempo, mesmo a de hoxe,
-dicmoslle-, vive pouco no amor
e moi escasamente 'motiva a ver
e a expresarse. Practicamente, no
mellar dos casos, soamente man-
da estudiar.
- De tdalas maneiras.. ( e ob-
servamos como a Alfonso lle bri-
llan os ollos; pois, ben claro, a
nenez e a patria dos homes e a
das mulleres) ... a min, daquela,
tanto ou mis ca hoxe, gustba-
me moito como me Calaban mi-
a avoa e mis mia nai. Meu
pai emigrou tres veces e eu era
"o home da casa". Elas cont-
banme moitas cousas, unhas de
risa e outras de medo, todas
etas tian algo de serio,cant-
banme e eu despois repitao to-
do. Cando etas me falaban,
cando me dican xogos ou me
cantaban - di Alfonso emocio-
nado - eu era todo odos. Por
min pasaba un non sei que ...
(trata de explicarse e vselle a fa-
c'iana acugulada de emocins). A
min aquilo, e dgoo as, de cer-
to, sempre me gustou e tamn
que mo dixesen " no noso fa.
lar". Por iso,dende aquela,.
nunca perdn o meu galeguis-
teille as e as mesmo
hei de entregarllo
crego coa misica que
ten. Mirmo-la libreta
e lemos:
" O carbal/o da
Mirteira, ten as ra-
ces no adro. Dame
landras por outono e
follas no mes de
maio.
A nasa naicia do
ceo e fermosa e mila-
greira; por iso a La-
mela quere: a nasa
Virxe Mirteira "
"NUNCA ME
FALTA UNHA
OCORRENCIA
QUE ANOTAR
NA LIBRETA
E SEMPRE GUSTEI DE
POE-LOS
CINCO SENTIDOS
NO QUE ME ARRODEA "
mo, que
non che.
soamente
un sente-
mento, eu
sempre me
sentn ga-
Iego.
- E des-
pois da es-
cala?
- Estiven a
punto de
entrar na
Orde dos
"MOITOME
GUSTABA QUE
ME CONTASEN
COUSASNO
NOSO FALAR "
-E como foi a sa nenez?
- Por aqueles tempos, por un
lado, foi triste e polo outro, ale-
gre, pois os rapaces, ns mes-
mos, fabricabmo-los nosos n-
treteme n tos. Na escola, a
mestra, con mal mtodo, por
falarmos galego, lea e de xe-
onllos e na vila ou en Ourense,
por facer outro tanto, cham-
bannos " paletos".
- Iso foille mal de moitos. Moi
poucos son os que teen bos re-
. cordas da escala e moitos menos,
xen.
Francisca-
nos, pero
xa coa
guerra ci-
vil enriba,
non qui- -
- Pero haba que busca-la vida;
- Pois si, si, ingresei como gar-
da civil, fun destinado a Forca-
rei e pasei a Codeseda. O cuar-
tel , o primeiro, estaba no vello
taller de Antonio,na casa de
Albela e logo na casa de Pepe
de Manolo.
- E cando coeceu a Dolores a
sa dona?
- Os pais de Dolores,que eran
desta casa, tian bar en Code-
seda - coa primeira cafeteira
exprs! - na de Lola d Sieiro e
logo - con' saln de baile! - pa-
saron local que hoxe se coe-
ce como a de Felicitas. Xa casa-
do na lgrexa de Ribela, na San-
ta Maria, fxenme en Vigo, e
como civil- segundo mecnico
naval e fun destinado Garda
Civil do Mar a Fuenterraba,
Donostia e agora, xubilado, av
(e almanlle os seus olios, sobre
todo falar do neto), aqu estou
na aldea, nesta casa, unhas ve-
ces sombra do camelio -
que lle puxo luz - e outras, p
da cocia, a calor, (como nos
asegura Dolores, a sa dona) e,
iso si, sempre coa libreta a
man.
Memoria
Nunca me falta - dinos - unha
ocorrencia que anotar e gusto
moito de escribila.Eu psoo
moi ben transplantando es-
critura o amor polo noso, a no-
sa vida de diario.
Ntaselle e ben (apuntamos). Pa-
ra Alfonso, a boa memoria, non
sospeitosa. Fiselle imprescindi-
ble e con ela complemntase en
algo moi importante: O CON-
SERVAR. Alfonso sabe dos moi-
tos smbolos que nos axudan a
vivir. O amor pala terra, anda
que por un anaco, que sempre se-
r toda, sen grande audiencia,
que non fai falla, para el unha
virtude, unha grandeza persoal
que apreciar e que respectar.
-Vostede, dende lago, tal como
observador extraordinario, nas
sas emocins, vselle que prac-
tica, que vive un romanticismo
esencial, aquel de luz e harmo-
na ... Qu opina vostede de que
abri-los ollas e ver marabillo-
so?
- Como xa dixen, de pequeno
gustaba moito de "por os cinco
sentidos" e, agora que Calamos
disto, faca das cousas sobre-
maneira: escoitar e observar,
vamos, o que se di "estar esper-
to". Agora e mis ca nunca, te-
rnos que ter conciencia do que
pasa mentres. vivimos. Cntas
veces escoitei e mirei os paxa-
ros, as nubes, o arco da vella,
as tmporas, a xente, e sempre
tratei de poerlle vista e orella
a todo o que poda. Eu penso
que este meu exercicio de escri-
bir e de conserva-las cousas,
vn de a. Agora mesmo ando
algo perguiceiro de mis, pero
escoito bastante a radio, sobre
todo Profesor Xess Ferro
Ruibal e co cal, cos seus ditos,
refrns, contos e adivias, p-
soo de marabilla e ben que me
gustaralalar con el para ensi-
narlle todas estas mias cousas
que vou recollendo. Como ves,
teo catro libretas cheas. Claro
que eu non sei moito (dinos el
coa hurni1dade
dos sabios).
- Non lle mala cousa esa humil-
dade e que
UCaberS' UCerra abril de 1997
que meterse nos anos, nos tem-
pos e no pobo, para conserva-lo
que pose con cario e non pre-
cisamente coa mala intencin de
que nada se mova.
- Sempre tiven vocacin de re-
colle-las cousas antigas para
que non se perdan,
sirva de
exemplo
para todos,
si, que
vostede
exerza de-
. sa humil-
dade, a cal
lle preci-
samente a
propia de
ser como
vostede:
sabio e de-
be sentirse
orgulloso.
" SEMPRE TIVEN
VOCACIN DE
RECOLLE-LAS COUSAS
PARA QUE
PO/DAMOS TER UN
FALAR SERIO E NON
ANDARMOS COMO S
APALPAD E LAS.
/STO QUE FAGO DME
SEGURIDAD E"
para que poidamos
-ter un falar en serio e
as non andar a in-
ventar, como s apal-
pad elas, pois a me-
moria do que foi e do
que , axudaranos a
crear cousas novas,
modernas e con base.
Do contrario, todo
anda no aire. A min,
isto que fago, dme
seguridade e axda-
me a poer orde no
que son. Mesmo de-
ctome de que uns t-
eno todo e outros
nada, que uns sbeno
case que todo e ou-
tros, .facndose a do
- Iso non
, non. Pa-
ra ser sa-
bio ...
-Os sabios - atallmolo - son os
que teen a experiencia, o orgu-
llo de vivir como o que son e iso,
asegrolle, do que falamos soa-
mente posible cos anos enriba,
e co traballo, co interese, coa
sensib.ilidade e coa querencia
amorosa e entregada que se e
que significa a terra que se fai
tdolos das, como autor e mis
como parte. Non lle hai mis gai-
tas, niso non lle hai danos exclu-
sivos. Vostede - e recordamos a
Ferro Couselo, a Cabada Vz-
quez e a moitos outros - un
conservador magnfico, pois tivo
listo, ignranno case que todo . .
(Cando di isto, ns, pensamos
nos que tdolos das se abrazan
s sas vidas, galegas, para face-
las mellares. Habera que recupe-
rar aquel sentir, si, o de que foron
as primeiras cantigas, os primei-
ros refrns e versos, os que nos
puxeron os sesos a andar.
A experiencia sempre ten tres
cousas bsicas: a cultura, a cons-
ciencia e mailas tradicions).
Segue na pxina 13
-
W:abers W:erra, abril de 1997
BIOGRAFA
1876 .. ...... O 16 de novembro
nace en Berres; bautizado co no-
me de Manuel Juan, e fillo de D.
Andrs Garca e D Carmen Ba-
rros.
1898 . ..... .. Publicou o seu pri-
meiro artigo cofecido no xornal
de Vigo, 'Luz y Sombra' .
1905 . ...... Obtn o ttulo de
'Mestre de 1 Ensino Elemental'.
1906 ......... Casa en Callobre con
Dona Carmen Insua, na aldea de
Pousada.
.. ... ......... . - 0 15 de decembro,
sae luz o primeiro nmero do
xornal 'El Estradense', 'Serna-
CURSOS DE -Informtica
. -Mecanografa
-Capacitacin Transportistas
-Idiomas
-Formacin Ocupacional
-Formacin Empresarial
Centro de Orientacin de Estudios Comerciais
-Formacin contratos aprendizaxe
CI San Paio, 21 -Tfno e Fax:986 57 20 25 - A ESTRADA
rtario Agrcola - social'. Garca
Barros ser un dos fundadores e
o seu director.
1907 ......... 22 de novembro, foi
procesado e encadeado como di-
rector de 'El Estradense'. O mo-
tivo: "supostas calumnias a cer-
tas autoridades".
1908 ......... Marzo, foi encadeado
de novo. Motivos: semellantes ao
anterior.
1909 ......... Comezos de ano, dei-
xa de se publicar 'El Estraden-
se', despois de todo tipo de pre-
sins .
1920 . ........ O 15 de setembro sae
ra o primeiro nmero de El
15
Emigrado. No nmero 3, Garca
Barros publica o seu primeiro
Contios da Terra, co ttulo de
'Camio da montana'. Este xor-
nal publicbase todas as feiras e
mantivo a sa edicin deica o
l 94Q. O 31 de xaneiro do 1924
aparece neste xomal a sa prime-
ra 'Rexouba', que asinar co seu-
dnimo co que, entre outros moi-
tos utilizados por el mis se deu
a coecer: Ken Keirades.
1924 . ....... Xullo. O seu con to
'O ftbol en Malpocados' recibe
nos Xogos Florais de Santiago o
premio dunha onza de ouro.
1926 ........ 20 de outubro. Re-
presntase a sa pequena peza te-
atral ' Carta da Habana', publi-
cada en abril de 1.927 en Cltiga,
Buenos Aires.
1927 ......... Aproba as oposicins
de Mestre Nacional. O seu pri-
meiro destino ser a escola de
Pepn, Castrelo do Val, Ourense.
1929 ......... O seu traballo 'Fale-
rnos na nosa Fata' gaa o certa-
me literario de exaltacin da mu-
ller galega celebrado en
Pontevedra.
1931 ...... .. Publica a primeira
edicin dos 'Contios da Terra' .
Editorial Ns.
1936. ...... GUERRA CIVIL.
Foille retirado o ttulo de Mestre
Nacional, cando xa estaba trasla-
dado parroquia de Ancorados.
Foi sacado da sa casa polos fa-
lanxistas e a punto de ser fusila-
do. Ao final librouse, pero non
por claudicar, senn por outras
circunstancias.
1949 ......... A sa obra "As aven-
turas de Alberte Quioi" foi un-
ha das catro obras fi nalistas no
concurso literario do Centro Ga-
lego de Bos Aires.
1952 ......... Pblicase en Bos Ai-
res a 2 edicin dos 'Contios da
Terra', co apoio total do Centro
Cultural do Partdo da Estrada.
1955 .... .. . 27 de agosto. Foi
procesado e encarcerado ao mes-
mo tempo que Francisco Femn-
dez del Riego e Domingo Lemos
Surez. A sa loita por Galiza
anda lle faca pasar por isto a es-
taa idade.
1957 . ........ 31 de marzo. Foi no-
meado 'Membro correspondente'
da Real Academia Galega, a pro-
posta dos seores Sebatin Mar-
tnez Risco, Leandro Carr Alva-
rellos e manuel Banet Fontenla.
1972 . ........ 12 de abril.Finou, ce-
rrando o seu ciclo vital coas co-
ecidas palabras:
" ... aofin hai que se ir".
... .. . ....... - Novembro: pbli-
canse postumamente 'As aventu-
ras de Alberte Quioi' na sa
primeira edicin.
-EQUIPAMENTO INTEGRAL DE OFICINAS
-INFORMATIZACIN DE EMPRESAS
-PROGRAMACIN
-MANTEMENTO
-MATERIAL DE OFICINA
-CONSUMIBLES
-MOBILIARIO
-REDES LOCAIS
C/ W. Calvo Garra, 5 entlo. Tlf. e Fax: 986 78 39 88 - LALN
61
Bel'l'es,
capital do
'tol'no'
PEPE RODRIGUEZ
Arredor do 'torno' vivuse en
Berres un sinxelo pero o tem-
po privilexiado fenmeno nos
albores do sculo XX -fen-
meno que se mantivo ata no
boom emigratorio dos anos
cincuenta sesenta-, o de que
os mozos non tivesen a necesi-
dade acuciante -como suceda
noutras parroquias do conce-
llo estradense- de buscar sa-
das na emigracin.
De Jeito, o ndice de
emigrados en Berres sensi-
blemente inferior a outras pa-
rroquias, xa que a sada 'pro-
fesional' que implicaba o
torno de varas (un aparello
rudimentario e vez sinxelo,
no que a 'pedalada' dos tor-
neiros provocaba un xiro sufi-
ciente para rabuar astillas
madeira doce -non demasiado
dura- que se traballaba (sobre
todo ameneiro) que anda
lembrado non sen certa nos-
talxia polos mis vellos), era
suficiente para aportar uns in-
gresos 'de mis' a unhas eco-
nomas que de por si eran pre-
carias.
Pero, ademais, o pro-
pio Jeito de supervivencia in-
dustrial fixo que se incidise
noutro aspecto sociolxico
que se entende s se nos mete-
mos nun mundo de orgullos
necesarios pola propia viven-
cia social que reflecta na pai-
sanaxe: a conciencia colectiva
de privilexiados.
Os de Berres tian
-cousa infrecuente noutros la-
res- as 'perras' necesarias pa-
ra pequenos alardes tales co-
mo comer o polbo con
folganza nas festas e incluso
'facerse ver' en atraccis mis
ou menos 'custosas'.
Incluso moitos anos
depois, no 'boom' da emigra-
cin, mantvose esa especie de
compacta maneira de ser dos
'mozos' de Berres ata o punto
de que a 'pandilla' formaba
un todo compacto de orgullo
-s veces mal entendido-, pe-
ro sempre unificador.
Fronte individualis-
mo que comporta a emigra-
cin -onde cada un debe de-
fen derse con uas edentes,
por si s, para rabuar algns
cartos-, en Berres haba a
conciencia social dunha ofer-
ta laboral miuda economca-
mente pero saudable desde o
punto de dunhas econo-
mas baseadas na agricultura
que atopaban -no torno- un-
ha base importante de ingre-
sos, ata o punto de que en
moitos casos pdsou a ser a
primeira fon te de cartos da fa-
milia, relegando os labores do
agro para as mulleres e os
mis novos. Nese contexto viu
a luz Garca Barros. Non ex-
trao pois que, inconsciente-
mente, desde os primeiros mo-
mentos, tivese unha opcin
personal mis firme.
utaberS' uterra abril de 1997
l -
/
Manuel Garca Barros coa sa familia xa en Callobre, a nde ira vivir lago de casar e deixar Berres, a parroquia natal do escritor
Desde o out la do TORNO
'Os Tol'neil'os' de Bel'l'es fol'on un feto sociolxico que tivo
especial incidencia na, vida de Manuel Gal'ca Bal'l'OS
Manuel Garca Barros naca
nunha desas parroquias que,
por algn motivo dificilmente
explicable, tia un feito dife-
renciador que as converta en
especiais al polos primeiros
anos deste sculo: Berres.
Os 'torneiros' de Berres
eran por aquel entn claramen-
te coecidos na comarca e fra
dela, conformando un 'status '
que hoxe dariamos en chamar
de pequenos empresarios, pero
que, daquela, non eran mi s
que uns labregos que tian un-
-ha ocupacin diferente que lles
proporcionaba os ingresos -es-
culidos- para complementar a
agroeconoma da poca no ru-
ral galego e estradense.
Xoan Carlos Garrido, no
seu libro 'Manuel Garca Ba-
rros, loitando sempre' recolle
perfectamente esta situacin
nas palabras do propio Garca
Barros:
"Nacido - di o filio- nunha
familia labrega acomodada,
con casa terras e facenda de
seu e ademais un torno de va-
ras no que se torneaban rocas,
fusos, billas, pnfanos ou frau-
tas que as mulleres da casa
an vender polas feiras de pre-
to, ao mesmo tempo que ofre-
can os froitos da terra, e seu
irmn, torneiro de gaitas, che-
gou a facer algunha para o
mago da zanfona, Santa/ices ".
A importancia do torno
-daquela de varas- e reflectida
(como afirma o propioX.C.
Garrido no seu libro), mesmo
no ano 1.923 no libro de Pedro
Varela 'La Estrada' hora de
falar da parroquia de Berres.
"Telien -di Pedro Varela-
os da parroquia que nos ocu-
pa (referndose a Berres), un-
ha industria moi curiosa e es-
tendida pola localidade, que
a de tornear; os 'Torne iros' de
Berres son de fama en moitas
leguas redonda; eles Jan cos
seus aparellos especiais o tor-
neado en madeiras para ca-
mas e outros mobles, fabrican ,
billas para os bocois en gran-
de cantidade; moldean e pre-
paran o 'punteiro', o 'ronco' e
a 'palle ta' e de-
mais elementos
da tpica gaita
galega; Jan fusos
de fiar; etc ... Dis-
t ng ue se nestas
guramente, vivira no medio
dun ambiente 'economicamen-
te mixto ',
coa agricul-
tura e a 'pe-
quena indus-
tria como
ac.ti vi dade
operacins Anto-
nio Garca Ba-
rros, Jos Ber-
nrdez, Rubia
F erra dns ,
Francisco Lou-
zao e outros; este
ltimo ten un
salto de auga
que utiliza para
mover o apare-
O 'torno'
permita ter
unha educacin
'de pago'
complemen-
tarias.
Eses i ngre-
sos ! de mis'
son os que
permiten
vecio de
Berres ter
unha educua-
c10n algo
llo ".
Antonio Gar-
ca Barros o ir-
mn do escritor,
polo que 'o tor-
no' forma parte substanci al da
vida do propio escritor que, se-
mellor -'de
pago en Mo-
reira ' seala
X.C. Garrido
e tempo
manter unha
independencia relativa que -se-
guramente- fai que o rapaz se
sinta orgulloso da parroquia.
De feito, e pola poca, en
Berres prodcese un curioso
fenmeno de identidade pro-
pia: 'A pandilla' de mozos ten
unha consistencia especial co-
mo e amo a en fe tas e trou-
las da poca e que o propio
Garca Barros recolle nalgns
dos seus contios e incluso no
libro As Aventuras de Alberte
Quioi.
Jes Garca -tomeiro, ago-
ra retirado- non ten constancia
de que o seu to traballase no
tomo -polo menos non de for-
ma ' profesional ' -, pero non
cabe dbida de que o neno
Manuel Garca Barros ti,o que
desempear fun cin- de
'aprendiz' nun punto de infle-
xin tan importante para a eco-
noma familiar e de e.anta tradi-
cin na parroquia -ranta que
hoxe segue na indu tria do
garabullo'- como din algns.
os
casin para int
a madeira.
Feira do Mo
\!r:ahers \!r:errn, abril de 1997
Palacio Valds !. Eminente
novelista!. Permteme que me
apodere do ttulo dunha das t-
as obras culminantes para facer
como poida, non como o fan os
que como ti son mestres insig-
nes, uns comentarios a un suce-
so que por presencialo deixou
profunda pegada na mia alma.
Ti viches perdidos os encan-
tos da ta aldea asturiana por
uns mineiros de cara spera e
esquiva, tipos exticos que de-
senvaiando aleivoso pual in-
tervian nas liortas campesias
sostidas nobremente polos ner-
vudos mozos co nobre pao e a
tpica e contundente porra.
\qu non o pual, que se
repugnante, ten a avantaxe de
matar s aquel que se lle fun-
d no corpo. Aqu, na nosa al-
dea galega tan simptica e tan
sorrinte vai imperando dunha
maneira alarmante esa outra ar-
ma asasina, propia de covardes,
que con s oprim-lo dedo un-
has poucas veces seguidas, se-
men ta arredor a morte sen
que poidan salvarse ancins ve-
nerables nin criaturas inocen-
tes.
A nica expansin da xente
alde son esas simpticas reu-
nins que co nome de romaras
se celebran por todo o campo
galego, con maior intensidade,
dende que a primavera comeza
ata que o outono remata.
Fra das innumerables de
escasa importancia, en varias
parroquias celbrase a chamada
festa grande que concorren
forasteiros das parroquias de
preto que a toman como propia,
e tamn das alonxadas, ben por
devocin santo festexado ou
atrados polo renome da festa.
Exemplos: Gundin, Santa
Margarida, o Amparo, San
Lois, San Campio, San Xurxo,
San Eleuterio ... A estas festas,
a estas romaras chamadas
grandes, non van s os mozos e
as mozas. Das atrs veen pre-
parndose as cousas de modo
que poidan ir todos. Mrcanse-
lle-los zapatos ou o chapeu
vello, fiselle o vestido moza,
obsrvanse os nenos a ver que
lles falta; as costureiras non
alentan acudindo s mis pre-
ciso e, que trafego, o das vs-
peras ! . O pan, a carnicera, o
arrieiro, a herba para o gando,
repasa-la louza, o servicio de
caf que ten o po dun ano, as
potas cansadas xa do descanso
de meses boca abaixo, "traba-
llo" que ceando co ltimo es-
tampido dos foguetes, cos lti-
mos sons da gaita que aledou a
aldea dende o campo da ruada,
comeza outra vez da seguin-
te cando a lontra inqueda debu-
lla no aire a harmona do seu
canto, e o reiseor e o xlgaro,
o merlo, o vichelocrego e o tor-
do animan a porfa a enramada
e o soto, cando o sol reverve-
rante fai unha prola de cada
gota de orballo e cada fogar vai
saturando o ambiente de olores
gratsimos a loureiro e a tomi-
o, ~ perexil e -a c ~ n e l a .
As oito empeza a festa co
repique de camps, as bandas
de msica, os foguetes e as
bombas. Os vendedores arran-
xan e surten os seus postos de
refrescos e rosquillas apiando
os paquetes das incomparables
de Silleda. Os carros chegan
renxendo baixo o peso das pi-
pas repletas do saboroso ribeiro
e pouco tempo van aparecen-
do os primeiros grupos de ro-
meiros, que aqueles que non te-
en na parroquia achegados,
traen os seus xantares en cesti-
as brancas de xuncos, que
despregaran mis tarde som-
bra fresca dos carballos, das so-
breiras e dos castieiros.
Ata a misa maior sucdense
alternativamente as rezadas e
os concertos musicais. Despois
da misa cantada, o sermn
se se d o caso, a proce-
sin ata o cniceiro co
clsico, impoente
pend9n, o artstico
estandarte, o cor-
texo de imaxes,
lucindo primo-
roso arco a
festexada, a
cruz parrn-
quial, os ce-
reais, o cle-
ro coa capa
de coro e as
dalmticas
de grande
festa, con-
fundndose
no aire en
concerto
harmnico
o son das
camps, o
estalido dos
foguetes e os
sons da msi-
ca coa sa mar-
cha a paso lento,
grave, maxestuo-
so.
E vn a figura de
plvora que remata o
seu exercicio estoupando
estrepitosamente, as bombas
estalan a granel e remtase co
baile de sada da misa, unha
muieira e unha xota que al-
gns, xa poucos as bailan pri-
morosamente, solto, como
debido e os mis adultranas e
deslcenas valsendoas.
Sobre o campo sombreado e
verdeante estenden uns os man-
teis brancos indo os outros s
sas casas cada familia acom-
paada dos seus festeiros. Al
agarda a mesa posta, arriba, no
cuarto ou no sobrado e por ela
desfila o abundante cocido, o
guiso odorante, o sucu-
lento asado, os fritos e
o arroz con leite,
azucre e canela.
Sobre unha hu-
cha est unha
pila de mole-
tes e abaixo
pas ou un
pelexo co
tonifican-
te do ri-
beiro.
Re -
mata o
xantar.
As perso-
as maio-
res van
ve-la hor-
ta, as mo-
zas ens-
te os seus
campado iros
e os nenos co-
rren tralos pa-
xaros ou xogan-
do pola eira, e
agora, agora cando
comeza a festa para to-
dos ... Hai que ir campo.
Antes, uns foron e outros que-
daron co trafego da casa; agora
xa todo est feto. Pchanse as
portas e al van os homes e as
mulleres, os nenos e os vellos
Avda. Fernando Conde, 123
36680 - A Estrada
{Tlfno. 57 02 08}
GESTOS O
/7
por Manuel (jarda 'Barros
divertirse alegremente espare-
cerse unhas horas esquecidos
do traballo, unhas veces ingrato
e sempre penoso da terra agar-
dando os seus apeiros a que
da seguinte empuen de novo
as sas rabelas.
ese o "run run" lonxe,
reborda a xente o campo e des-
borda polas avenidas e polos
cercados contiguos. Cada cami-
o un paseo, cada mozo un
rochil e unha rosa abrilea cada
moza. Bilase sen descanso,
cando toca a pequena e cando
toca a grande, e anegarse o
sol tralas montaas, deixando
nos ceos un ronsel inmenso de
brillante prpura que esparece
a sa luz mansa e moma polos
campos, as familias renense
para tomar unhas cuneas de tin-
to ou uns refrescos e unhas ros-
quillas que a filia maior reparte
compracente.
E xa non falta mis que os
foguetes de lucera que hai que
ensinar s nenos, que teen que
ver preto o que tantas veces vi-
ron de lonxe, e o globo oh! o
globo! grande como unha casa,
de fermosas e variadas cores e
cun rabo longo como un rosario
de refulxentes estrelas ...
Gustuvo-lo cadro?. Se
non vos agrada culpa do pin-
tor que o trazou, porque o ori-
xinal esplndido, magnfico o
modelo que non acertou a co-
piar a mia torpe man.
Era o 20 de xullo do ano co-
rrente (1921). Da que os callo-
breses poen todo o seu afn,
todo o seu empeo no que a ro-
mara de Santa Margarida, un-
ha das mis concorridas da co-
marca, resulte todo o
esplendorosa, todo o boa que
no posible caiba.
Eu levara os nenos tardia
a que viran a msica e os fo-
guetes e o globo, a que lle pu-
xeran a Santa, e probaran as
rosquillas.
O sol ocultrase tempo
que unha la arxentada e rn-
rrinte asomaba a sa face bri-
llante por detrs dos pieiros e
os carballos baando en luz
apacible e fermosa o campo
animadsimo da festa. As fami-
lias reunanse para non perder-
se entre a multitude, apurban-
se os ltimos vasos e
rompanse os ltimos paquetes
de rosquillas, e aqu e acol re-
soaban ledamente, apacible-
mente cantos rexionais, eses
alals inconfundibles que en
mil formas distintas aparecen e
desaparecen cada quince das
sen saberse de onde veen nin
de onde van ...
Reno os meus nenos e bus-
co un sitio apropiado para que
viran os foguetes de luces e
elevarse o globo e sobre todo
unha figura de artificio que xa
estaba colocada.
Con que afn agardaban que
o acercaran mecha para ve-las
rodias brillantes que forman
as bengalas e as luces que se
escapan aire botando
1
chispas
a millares, os rodicios, as colu-
bronas ...
De pronto, cando ningun o
agardaba soan no ngulo do
campo, catro tiros, dez, doce,
vinte tiros; miro cara al e vexo
a direccin das balas polas
chispas que se desprenden do
cann; van horizontais, raudas,
dereitas centro do campo on-
de a aglomeracin grande. A
nena maior colle o pequeno en
brazos e arrstrame ata o outro
81
lado do campo. Oio berros dun
grupo; co pequeno nos bra-
zos e os outros colgados .,.1 . 1. DI
achgome para enterar-
ballan os nenos alentados pola
promesa moitas veces incum-
prida duns zapatos novos ou
unha gorra, ou un vestido
para a prxima festa. Por me e vexo unha mu-
ller que berra deses-
perad amente
batendo a fronte e
que levaba nos
brazos unha ne-
na morta.
A indigna-
cin inmensa
que me invadiu
entn volvo a
sentila neste
instante e sinto
que rerrTate o
tempo e o espa-
cio sen que dixera
anda nada do que
me propuxen pro-
xectar este traballo.
Outro da, se teo
tempo e Deus me axuda,
completarei o cadro.
11
Prometn completa-lo cadro
sen darme canta de que mis
fcil o prometer que o cumpri-
lo que se promete. Proxectamos
moi facilmente e realiza-lo
proxecto cando vemos os in-
convenientes sendo ns mes-
mos os primeiros en estraar-
nos de que non os visemos
antes. Ardua vexo a tarefa. Pa-
labra abriga e hai que seguila.
Quen dispuxese dos pinceis
e as cores mxicas de Apeles e
do cincel primoroso de Fidias
para que o conxunto do traba-
llo, cadro e marco, impresiona-
se convenientemente s mozos
da mia terra, para os que
principalmente trazo estas li-
- 1
nas ..
A misin mia, a que me
impuxen, prepara-la terra e
botarlle a semente procurando
que esta sexa robusta e sa. A
outros Hes corresponder o so-
metela a observacin e vndoa
boa, facer que xermole, medre
e fructifique.
Por diante da mia porta pa-
saba na ma daquel da a nena
alegre, brincadeira, saltarica,
como esas irisadas bolboretas
que saltan de rosa en rosa can-
do quenta as sas de ouro o
sol de primavera, la sorrinte e
gozosa, con ese gozo desbor-
dante que levan os nenas alde-
ns cando van festa. Vai ca-
sa duns parentes, tos e
curmhs a tdolos que mencio-
na polo seu nome e s que co-
ece de cando foron sa casa
cando
houbo festa na parroquia.
Sa nai queda na casa cos
labores para que foran os ou-
tros, e queda gorentosa e satis-
feita, con esa satisfaccin e esa
ledicia docsima que senten as
nais coa alegra dos seus tenros
fillos. Son tan poucas as oca-
sins que teen os nenos alde-
ns para as fondas satisfac-
cins ! . De pequenios xa os
neneiros dos ruis pequenos.
Empezan a sar da casa cun
cestio que lle cargan segundo
eles poden ou mis do que po-
den; van coa vaca pola corda
mollndoos ata os xeonllos o
orballo da ma; polo vern le-
vntanos antes de verse o sol
para, ss ou con outra persoa,
levar a pace-lo gando antes de
que o acucien os tabns; van
escola como escapados indo
tarde e sando cedo, e nas horas
de descanso dedcanse a
coller fento no monte ..
ou limpar de lixo as ' ""'ir11m
corredoiras e
eso a nai queda goren-
. tosa e satisfeita cos la-
bores da casa. Por
eso a nena vai bor-
dando esa ledicia
sa que fai circular
con forza polas
veas o sangue e a
vida.
Est a nena
na festa acompa-
ada dos seus pa-
rentes. Soa a msi-
ca, soan os cantares
novos, reina en cal-
ma a Jedicia e o con-
tento.
Est a nai na casa
agardando darlle unha
aperta nena e que lle conte
con infantil gracia o que fixo, o
que viu, o que comeu ...
Como furacn inagardado
nun mar en calma, altera a tran-
quilidade da festa unha liorta
i!llprudentemente promovida.
O son dos disparos foxe despa-
vorida a xente. E luz tibia, se-
rena do vespertino crepsculo,
vense brilla-las chispas sinis-
tras que vomitan os canns das
pistolas.
A nena rebulideira xa non
ver mis sa nai. Unha bala
asasina esnaquizoulle as entra-
as.
A nai que agardaba con an-
sia nena que era a sa alma e
a sa vida s alcanzou a vela
cadver. E pasou pola dor de
ve-lo seu corpio despedazado
pola autopsia.
Rematei o cadro. O marco
fareillo de consideracins para
outro nmero, sentindo que
medie tanto tempo que cando
chegue a verse xa se esquecera
a pintura. Gravdea, pois,
1 un pouquio na vosa
alma, lectores, para
logo poder apre-
cia-lo conxunto.
111
sempre axudar
no que poidan,
ou mi s do
que poidan s
perso as
maiores. E ' Seeufoseun
polo ai polo deses mes-
inverno!, po- tres que tanto
lo inverno admiro, que
non vida a manexan o
vida dos ne- idioma con tal
nos da aldea. facilidade que
As chuviscas, atopan cen pala-
os ceos, as neves, bras para cada
a lama dos cami- idea podendo pre-
us; pouco abrigados _ sentalas de mil for-
de roupa, pouco abriga- .. , f. mas, revestidas da sa
das as casas ... E traballan, tra- roupaxe brillante, cegadora e
Axencia de A Estrada
que teen a habilidade sutil de
interesar, persuadir e conven-
cer, tal vez que estes pobres
tiguios, dado o asunto intere-
sante e elevado que os inspira,
me sasen tal como eu desexara
que sasen, manantial fecundo
de ideas, fonte inesgotable de
luz esplendorosa que incendia-
ra s almas en sentimentos xe-
'nerosos, entre os que brillaran
con luz cegadora a indignacin
santa cara s horrores evitables
que causan esas armas fatais de
que est inundado o naso cam-
po.
Se os mozos da mia terra
estivesen un pouco educados a
vontade e o sentimento chega-
ra o cadro de horrores, o cadro
de infortunios que puxen pe-
ran te os seus olios para que
profundamente impresionados
rompesen a martelazos as ar-
mas desa ndole que tivesenn e
tirasen os seus anac,os fondo
dun estanque para que nunca
mis puidesen ser aproveitados.
Unha nena que se lle trun-
cou a vida nesa poca na que
atV
m:ahers' m:erra abril de 1997
hai mis afn pola vida e unha
nai que levar sempre sobre a
sa alma o desconsolador re-
cordo que ser o seu constante
tormento. Hai ademais ui:i pai
que traballa afanoso na emigra-
cin co pensamento pasto nun-
ha filla que xa non ten, e que
non a ten porque !la mataron.
Queredes mis horror?. Pois
anda non falei dun home que
estando, o mesmo da, mesma
hora, coa sa familia foi atrave-
sado por un balazo e que mila-
grosamente vive, dunha moza
que unha bala xa sen forza lle
esvarou nunha bsta do xustillo
e doutra que outra bala feriu
levemente nunha perna e que
por outro milagre non deixaron
ala vida.
E anda hai mis. Hai uns
mozos coa liberdade perdida e
que se non a mgoa do remor-
demento, teen que sufrir alo-
menos a de ver en perspectiva
o castigo que se fixeron acre-
dores, e hai pais e hai familias
que pasan pala dor de ve-los
seus fillos ou os seus parentes
POMPAS FUNEBRES
TANATORIO
Figueroa de Arriba -Telfs. 57 37 43 - 57 24 06 - (57 28 43 - Servicio Permanente) - Fax 57 22 50 - A ESTRADA
m:abers m:erra, abril de 1997
encarcerados ou collidos na re-
de severa da xustiza.
Estes son os cadros, estes
son os efectos dolorosos que
causan mozos de hoxe e de
ma!. Esas armas de que al-
gns pedantes chegan a facer
ostentacin, ben apertando a
chaqueta para que se debuxe
mellor o vulto que lles fan, ben
levantndoa como descoido
para lucir vaidosamente a fun-
da na que vai oculta.
Estes son os efectos, fermo-
sas mocias, desas armas que
os rapaces vos entregan cando
a garda civil anda preto e que
vs gardades coidadosamente e
ocultades no voso seo para sal-
valos, cando o seu roce debera
abrasarvos, cando o seu contac-
to debera queimrvo-las mans.
Ai!. Sabedes vs se esa arma
que ocultades solcitas e com-
pracentes non ser a vosa des-
gracia ou a dos vosos noivos ou
a dos vosos fillos cando os te-
ades?. Porque esa arma ar-
ma que non distingue, mata
seu dono, mata nai, mata ir-
mn, ,mata amigo ou inimi-
go . E arma xunto que est a
morte sempre asexo. E canto
poderiades facer vs se quixe-
sedes facelo en pro desta cam-
paa tan saudable e tan necesa-
ria. Con que vos xuntarde-las
de cada lugar, as de cada parro-
quia e vos xuramentasedes para
non admitir na vosa compaa
para nada, nin para bailar, nin
para acompaarvos, a ningn
que se soubese usaba revlver
ou pistola, dariades un bo paso,
acaso o mis importante, o
mis eficaz para desterrar ese
van e fatal costume, por que
causa non o facedes?.
les horrores, que escenas tan
denigrantes, tan deplorables e
tan dolorosas, nunca se repetir-
an se eu conseguisen que tdo-
los mozos me lesen, se eu con-
s e guise que cada un
levasegravada na sa alma, co-
mo a leva sa nai, a imaxe da
nena morta.
tal a abundancia de
consid racins a que
,....,.,..____ __
lmll tema se me presta
Contan que un ho-
me que tia tal ho-
rror cigarro, que
con s velo era.vcti-
ma de nerviosas con-
vulsins. E a causa fo-
ra que xogando cunha
nena que sorrinte o miraba
dende o berce, caronlle nos
olios unhas chispas do cigarro
que fumaba deixndoa cega pa-
ra sempre.
Igual horror quixese eu in-
fundir no corazn de tdolos
mozos cara aiina sinistra,
causa de tantos males. Por eso,
para traza-lo cadro exposto
nestes artigos botei man das co-
res mis sombras, resultndo-
me incomparablemente menos
sombro do que a realidade.
Porque creo firmemente que ta-
que anda debo con-
. tinuar, se podo,
noutro nmero
agardando que os
lectores me sern
indulxentes en gracia
alto ideal que persi-
go.
IV
Non que vaia face-lo pa-
nexrico do pao nin que bote en
falta aqueles tempos nos que os
mozos an s festas todos pro-
vistos indefectiblemente das
sas correspondentes mocas,
pero hai que recoecer necesa-
riamente que aquelas loitas
eran mis nobres, mis pinto-
rescas e dende logo mis ino-
fensivas . Cando as cuestins
xuvens se diriman a paos rara
era a vez que algn dos conten-
dentes se quedara no campo e
se quedaba, era xeralmente pa-
ra levantarse, cura-los negrns,
e ata outra.
Lembro que sendo neno vin
nunha ocasin un pobre home
con cinco buracos na cabeza e
a cara e o pescozo baados en
sangue que asustaba. Non obs-
tante, sostanse en p; levro-
no a unha fonte onde o lavaron
e o vendaron, e unha hora mis
tarde bailaba a muieira con
sorprendente frescura.
Os relatos dos lances a paos
tian case sempre o seu intere-
se e a sa poesa. Conto un, por
exemplo, como lle saron uns
poucos que se empeaban en
que non haba ir xunto de certa
moza; como o primeiro pao deu
con un en terra; como vendo
vi-lo pao do outro cara a sa
parouno co seu e no in-
tervalo zoscoulle fortemente ti-
rndoo encima do outro; como
rudo acudiron amigos do ata-
cado perseguiron s outros ata
perdelos nos campos de millo;
como perdelos se volveron
lugar onde quedaban os dous
tumbados, por se morrera, sen
que atoparan nin o rastro; como
noite seguinte volveu casa
da rapaza e sau cantando e atu-
ruxando forte sen que ningun
se lle puxese no camio ... e as.
Eu tome visto nalgn lan-
ce deses dos que comentab-
mo-las peripecias despois sabo-
rosamen te. Era unha
encrucillada que concorran
catro camios; os contrarios,
uns vintetantos, repar,tronse en
tres deixando expedito aquel
por onde ns, uns catro ou cin-
co, chegariamos para caer
enriba por todos lados;
un curmn meu, pe-
queno de estatura pe-
ro grande de cora-
zn, antepuxo a
sete corredoira arri-
ba, con tal bro que
anda hoxe dubidan
de que fora un s o
que petaba. Ns defen-
dmonos como puidemos,
pero vndonos acosados polo
nmero, puidemos liscar favo-
recidos pola escuridade sen que
os outros se desen conta, po-
dendo observar cada un dende
onde puido agacharse como se
golpeaban uns s outros ata que
polas interxeccins que lles
arrancaban os golpes foron co-
ecndose e remataron enchn-
dose de .improperios de uns s
outros.
Estas fazaas pdenselles
contar incluso s nenos, sen
. / 9
que a sa moral se quebrante,
sen que esperten neles instintos
ou afeccins perigosas.
Sucede outro tanto coas ar-
mas de fogo?. Que interese
pode te-lo seu relato?. S ho-
rrores e nada mis que horrores
e polo mesmo horror que me
causa renuncio a .presentar mo-
delos.
Tampouco son iguais as
consecuencias dos uns e dos
outros. As dos primeiros, uns
ascachorramentos que ... untan-
do, pronto se curan; pero as dos
outros, para os que morreo non
hai unturas que vallan, e unhas
familias quedan sumidas na
dor, no desconsolo de ter perdi-
do aleivosamente seres queri-
dos e outras sufrindo mil an-
gustias e mil fracasos e
arruinadas.
Nas loitas a paos o que era
valente vase; para oprim-lo
percusor pouco valor se preci-
sa. Ata hai pouco haba mozos
valentes abeiro dos que respi-
raban os que non o eran tanto.
Os que agora alardean de selo
non fan mis que oculta-lo seu
medo detrs da culata do revl-
ver.
O pao sera signo de incul-
tura, pero era arma de valentes;
o revlver ou a pistola son ar-
mas de galias, son armas das
que, salvo en contadsimos ca-
sos, s fan uso os imprudentes,
os covardes ou os perdidos.
De min podo dicir que fun
mozo, naturalmente, e corrina,
o que tamn natural. Fun via-
xante de comercio e viaxei en
tren, en coche, en cabalo e en
burro, de da e de noite e con
xente e por paraxes para mio
descoecidas. Cando aquel
Estradense de 1.905,
para mio de infeliz
memoria, via Es-
trada diariamente e
marchaba sempre
de noite, a calque-
ra hora, dende a
primeira ltima, a
p ou a cabalo.
Nunca tera moitos
nin bos amigos pero
tampouco me faltaron inimigos
s que a mia actuacin lles es-
torbaba. Pois ben, a pesares de
todo, nunca tiven nin pistola
nin revlver, nin o precisei para
nada.
Se nalgunha ocasin o tive-
ra seguramente o susto ou a
sospeita me faran disparar, e
entn, s innmeras desgracias
que na vida sufrn, tera que en-
gadir algunha mis que dese
xeito aforrei.
Se os protagonistas do feto
VENDA DE:
PISOS V.P.L. e V.P.O., PRAZAS DE GARAXE, .A
e BAIXOS COMERCIAIS t
Infrmese nas novas oficinas de atencin o cliente:
ra Calvo Sotelo, 9 -Baixo- A Estrada. 57.25.38

L;o BAMARTI
S.L.
<=> .---. -t.: ..- .__. i e:::::'.:> .--.
-
/
e
que motiva estes artigos non os
tivesen ou os deixasen por pre-
caucin na casa non se vern
hoxe na situacin lamentable
en que se ve calquera.
Pero o mal endmico e co-
mo endmico hai que tratalo.
Non hai moito entraron nun co-
mercio desta vila unha muller e
yn pequeno que era seu filio.
Ian mercar un traxe para o lti-
mo. Despois de revolve-lo re-
volvible e un pouco mis, que-
daron con dous sobre o
mostrador, un un pouco mellor
que custaba mis, e outro un
pouco peor que custaba menos.
O neno quera o mellor, pero a
nai, despois de bota-las sas
contas, dxolle:
-Pero mira, que se levamos ese
non quedan cartas para o re-
vlver.
O mozote quedou cavilan-
do, e as como sentndoo moito
animouse a leva-lo outro, o que
era peor, para logo poder mer-
ca-lo chisme.
A seora que os despachaba
fixo unhas atinadas observa-
cins compracente nai, que
lle respondeu por descargo:
-Si, seora, si. Ten vostede ra-
zn en todo o que di, "revolvres
non deba d' haber un, e este,
por agora inda ben-o escusa-
ba, pero ... como o teen todos ...
Ah!. A est o mal! Te-
no todos. Xa o ve S.S. Seor
xuz de primeira instancia. Xa
o oe Vostede, . seor comandan-
te do posto da garda civil; e
non me dirixo s autoridades
municipais porque deso esta-
mos orfos nesta vila, perdura-
blemente. Xa o sabedes vs
lectores, todos s que quixese
ver tan sequera convencidos de
que verdade todo o que digo e
de que era unha necesidade esta
campaa. Todos teen armas de
fogo e hai que facer de modo
' ,
. -
que non as tea ningn.
No prximo artigo que pro-
bablemente ser o ltimo da se-
rie, trataremos de ver se eso
ou non posible, trataremos de
ver se hai ou non medios de
evitar estes feitos sanguinolen-
tos, bochornosos e innobres
que levan unhas familias loito
e outras desgracia e infortu-
nio.
V
Expostas anda que ben pa-
lidamente as consecuen-
cias dolorosas a que
conduce o uso
de armas de
fogo, tan
xerali-
zado
e
mis que nas
outras na estra-
dense, cmpre agora
falar dos remedios para evitar
tales dores.
Labor de socilogos esto
que, dende logo escapa s
meus recursos, pero coido no
deber de afrontala cos que tea,
correspondendo a outros, dende
ESpECTAC
CHAP
AVELIN
logo, o mellorala e perfecciona-
la se que o eren procedente e
de necesidade suprema como
eu a concibo.
Das clases de remedios po-
deran aplicarse meu xuzo:
de orde gobernativa uns, de or-
de social os outros.
Con respecto s. de orde go-
bernativa, eu direi o que fara
se fose gobernante e as mias
disposicins ti vesen que s.er
acatadas.
Primeiro, dara un prazo vo-
1 untario para a entrega de ar-
mas eximindo de toda multa a
tdolos que
o fi-
xe-
sen den-
tro de dito prazo.
E para maior comodidade ata
sinalara os das para que pui-
desen facelo por parroquias co-
mo se fai para paga-la contri-
bucin. E despois, rematar-lo
prazo, ordenara que todo aquel
\!Cerra abril de 1997
tablecemento que foi visto re-
ceosamente por certo sector do
pblico perante o suposto peri-
go que corriamos de ser ameri-
canizados, sen facerse cargo
que cando nace unha asocia-
cin case sempre responde a al-
gunha necesidade e en vez de
combatela o mellor traballar
cos medios con que cada un
conte por orientala a fin de que
a sa actuacin sexa beneficio-
sa en vez de prexudicial. Un or-
ganismo que anda que non ti-
vese rio seu haber outros
mrifos, chegaralle o de que
creara e soster este xomal, que
ten unha norma que a inde-
pendencia poltica, e unha ca-
racterstica que a imparciali-
dade. Refrome Centro de
Emigrados, colectividade nova
- composta na sa maior parte de
xente moza, aguerrida e briosa,
e que por te-los seus asociados
diseminados en todas ou case
tdalas parroquias do distrito,
a chamada a influr poderosa-
mente nos costumes.
E eu que escribir baixo o
epgrafe de La Aldea Perdida
fxeno baixo a impresin desa-
que fose denunciado por usar lentadora de que sera tempo e
ou posur revlver ou pistola, traballo perdidos, non s por-
lle foran aplicadas as mesmas que o pblico cun ten razn!
sancins que se lles aplican s xa ere telo todo feito, senn
prfugos; dicir, que foran ser- porque ata para ter iniciativas e
vir en lugar do denunciante ou que a estas acompae a fortuna
doutro que este indicara. necesario ter certa personali-
Pode dubidarse de que des- dade do que eu carezo. Eu, di-
te modo non quedara unha ar- go, Presidente do Centro que
ma desas?. Parceme que non. me refiro, convocara a unha
Ben: para cando esto se le- xunta que asistiran tdolos
xisle ( !) podern establecerse seus socios, e al, mediante
diferencias entre a posesin e o acordo, comprometranse todos
uso coas demais que se consi- baixo xuramento que prestaran
derasen oportunas, pero, en solemnemente, na forma que
esencia, o remedio sera radi- mellor se vira, primeiro: a non
cal. usar armas de fogo; segundo, a
Tardos e improbables os re- denunciar cada un na sa parro-
medios de tipo lexislativo; fixe- quia a todo aquel que as usara
mos a nosa atencin na accin ou se sospeitara que as tivera e
social, xa que ten unha accin o que faltase prometido fose
debidamente encamiada considerado indigno de perten-
que podera traernos re- cer colectividade . Farao
sultados inmediatos. as?. Parceme que preparei o
Neste senso terreo e espallei a semente. Tra-
moito poderan face- bailando todos con boa fe, an-
las sociedades de tepoendo preocupacins par-
agricultores e a Fe- vas intranquilidade da
deracin Agraria vecianza non se far agarda-lo
se non estiveran apetecido froito.
unha e as outras Deber de todos, altos e bai-
tan desacreditadas xos, grandes e pequenos o de
que xa ningun as traballar porque a aldea galega,
toma en serio. No a aldea estradense, a aldea per-
tempo que levan dicta polos perdidos, polos va-
establecidas s de- gos, polos fantoches, polos pe-
mostraron unha cou- dantes polos inconsecuentes e
sa: que non valen para polos ignorantes, sexa o que
nada prctico. A non ser .. debe ser polos seus encantos,
para servir de paso a al- pola sa ferrnosura, pola trans-
gn, poltico que estar arri- parencia do seu ceo, pola fron-
ba lle cante o cantar aquel que dosidade do seu campo, pola
o mozo do conto cantaba ra- fertilidade do seu chan, polo
paza que o sacara de apuros: potico das sas ribeiras, pola
Antes de pasar o ro! deiche un dozura dos seus remansos, dos
bico e unha aperta,/ e despois seus regueiros, dos seus paxari-
que me pasaches,/un corno por os, o verxel ednico de Espa-
ser tan besta. a, o Paraso da terra.
Pero existe un organismo A Estrada.- agosto - setembro
que por agora non malearon 1921. (El Emigrado).
concupiscencias nin intriguias En casteln no orixinal.
polticas. Un organismo cunes- Traduccin: Valentn Garca
EN EXCLUSIVA PARA A ESTRADA
ORQUESTRAS: PARIS DE NOIA, SINTONIA DE VIGO, -PANORAMA-,
PASSARELA, CUNTER'S, -GRAN PARADA, ISRAEL, COSTA OESTE,
CHARLESTON, -TANGO, SUAVECITO, -NUEVA MODA, -TREBOL.
GRUPOS: AMERICA. -CINEMA, CLUB NAVAL, -LA OCA, -AMISTAD
ATRACCINS; PAOLO SALVATORE, -ANA KIRO, -TITO E TITA, -MONTSE E LUIS
QUIEMADA, -A RODA. .. ETC.
Cl. Avda, Pontevedr.t. 33 - l - Telfs. 57 11 14 - A ESTRADA .
'QJ;abers \!r:errn, abril de 1997
A
quel rapaz, nado por
San Martio do ano
de 1876, fillo de labregos,
do lugar de Ulla en Be-
rres, da Estrada, sabedor
da supervivencia e botn-
dose de vez en cando un
farrapo lombo,co dic-
cionario de Marcial Valla-
dares sempre a man, co-
mo el mesmo dica, o do
seor de Vilancosta, como
lle chamaba,el poeta den-
de os seus primeiros deza-
seis anos, educado na ne-
gacin da sa cultura, na
do seu idioma, na nega-
cin da parroquia, na da
aldea, na da comarca, el,
aquel rapaz, despois mozo
e home, admirador de Cu-
rros Enrquez, aspirante a
perito e logo mestre, foi
Don/ Manuel Garca Ba-
rros, "KEN KEIRADES'.
Como el mesmo di, se-
gundo X. C. Garrido:
"Cheguei a ser algo. Ti-
ven unha escola en. pro-
piedade conquistada por
oposicin libre, nas mais
teimudas e difciles que
houbo no sculo. Verdade
que, cando a consegun,
xa pasaba dos cincuenta,
pero anda me chegou ben
o tempo para quedar sen
ela".
Estamos a talar dun home esen-
cialmente integrador. Un home
que non soamente desenvolveu
unha actividade especfica en si,
globalmente, conformou unha
maneira de ser, unha actitude, a
par, por e para o seu pobo: A Es-
trada.
Un home el que, como fe de vi-
zn pedagxica que estea exenta
dese concepto, do home, nin
tampouco do concepto de mun-
do. Mundo que soamente posi-
ble valorar e defender, transfor-
mar, se estamos ne! e con el.
Don Manuel - o mestre - con
pretextos de sobra, baseados no
seu pensamento, creou contextos
de integracin escolar na comu-
nidade daquel tempo. Contextos
eles favorables sempre, motiva-
dores, para unha existencia me-
llor, desenvolvida, diferente, de
pas, con experiencias consontes
a unha cultura, a unha concien-
cia, a unhas tradicins, no ambito
orixinal expresivo da lingua pro-
pia.
Hoxe que tanto est na solfa
de tantos discursos educativos, o
tranversal , para el, avanzando
daquela, non foi iso un plus de
traballo, foi o traballo esencial e
lextimo, integrador, que posibi-
litaba as aprendizaxes. Aprendi-
zaxes activas que favoreceran
conductas, sentementos, pensa-
mentos, transformacins e todo
no marco afectivo das segurida-
des, do comprensivo, implicando
sempre a presencia da felicidade
e das querencias para restaurar,
educar, recuperar, promovendo a
crtica e mailo contraste, tal co-
mo un orientador riguroso. Xa
por fidelidade as nosas raices,
cos corazns con sangue e late-
xando, na tarefa da sa escola ru-
ral, aldea, nosa. Foi el un mestre
do rural e non soamente no rural.
Viu nos seus alumnos, con el, fu-
turo e esperanza. A Iiberdade,
daquela, e sabiao ben, era unha
aprendizaxe dura e por iso, pro-
vocou, sen espaventar a-ninguen,
unha interaccin co entorno e fi-
xoo moi especialmente no aspec-
to emocional. Para Don Manuel,
- o mestre, repetimos -, a educa-
cin foi unha actividade encami-
ada a metas de desenvolvemen-
tos e dirixida por valores do
comn, do inmediato, do huma-
no e de vecianza. Pero, mesmo
educandoos para a vida, naque!
tempo, era prioritario un traballo
e a estan as palabras de Don Ra-
mn Otero Pedrayo que ben xus-
tificaran o labor de Don Manuel:
" Xa resulta anacrnico o tipo
de galega humildosio, vencido,
coitado, raposeiro e sometido".
E outro tanto lles ocorria os
nosos de fora, cando pensando
nos de aqui , dician:
" Pobres! Se non os mandan
preparados, mis que para
arrincar !astros ou cortar canas,
traballo rudo, que facian os ne-
gros a forza de fusta!"
Todalas persoas teen que co-
/ 11
validez uni versal.
Foi, de principio, en Callobre
no ano de 191 l , de seguido en
Rubn, anos logo en Vern e des-
pois en Ancorados, cando o mes-
tre Don Manuel tratou de incul-
car nos seus alumnos e na
sociedade onde desenvolva o
seu traballo, o valor de defende-
rense, de non cambia-la sa cul- -
tura e mailos valores, de valora-
ren que ir escola era unha boa
cousa pois nela, el trataba de im-
partir - nas limitacins propias
daqueles tempos - unha cultura
autenticamente humana, pois so-
amente educativo o que se rea-
liza por amor s outros e el tao.
El saba que os nenos e as nenas
an escola para seren educados
(non soamente para seren ades-
trados), para facerense homes (e
non soamente para promovrense
socialmente), para aprender (non
soamente para seren ensinados).
El saba que non poda actuar so-
bre o que non coeca e as for-
mbase na sa cultura, na sa
lingua, na sa historia, nas sas
crencias, na relixin, para ensi-
narllo educativamente, no inme-
diato, "in situ" (non "in vitro"),
Qu.en Al1VANDO,
transf ormou
s seus alumnos. El saba que
podemos ter unhas ideas marabi-
Ilosas, fondas, mesmo ,ceniais, e
que ben podemos morrer con
elas e que nolas poan na Iousa
de lade sen levalas adiante. El
saba que non se pode estar a ca-
miar de por sempre de forma
provisional.
El saba que haba que ser
area de zapato, teimar, crer nos
cambios, percurando as solu-
cins mis apropiadas e as trae-
mos, como argumentos do que el
fixo, un poema dun neno de trece
da, subscribira afirmativamente
as nosas palabras de que todo de-
senvolvemento e modernizacin,
pero non toda modernizacin e
desenvolvemento, que a comuni-
cacin e accin educadora se, en
verdade, queremos chegar ser
concreto, insertado nuha reali-
dade de corpo e de historia, pois
coecer non un acto pasivo,
moito menos son contidos que
alguen da ou impn. O coece-
mento e mailo saber, sempre, im-
plican relacins, dilogos e con- .
trastes grupais de bsqueda
constante, de invencins e de
reinvencins.
(
daquela, e sabmolo, dominaba o
pragmatismo sobre a utopa rea-
lizable e por sustentalo as, nese
argumento, remitmonos histo-
ria desta nosa terra. A escola
neutra nunca existiu e sempre,
dende intencionalidades diferen-
tes, construronse sistemas e
par deles, perspectivas alternati-
vas. Por aq1Jel tempo, a modo de
modelo extensivo, os privilexios
escolares reflectban os privile-
xios sociais e, non hai dbida de
que se escoitaba moi pouco s
que sufran. A actividade crtica
era discreta e ideoloxicamente -
" Abre as tas
portas escola -
pensara el mis
dunha vez o pe
deste poema dun-
ha nena de once
anos - e mira.To-
do o que te arro-
dea son rutinas,
aparencias. Non
ves que todo se
move e que a vi-
da ha de ser dou-
tra maneira?.
Por aquel tempo, a
modo de model.o
o dicir de boa
fe -aparente-
mente neutra
(cando non re-
primida) . Don
Manuel tratou,
dende a efica-
cia do inmedia-
to, dende o seu
capital pedag-
xi co, con bas-
tante intuicin,
establecer un
ensino salvador
das incertezas
dun futuro des-
coecido, el tan
complexo, co-
ma sempre, e
como imprevi-
Non sexa-la
escola rxida con
instrumentos de
madeira! Deixa o
teu manto escure-
cido na maleta e
extensivo, os
privilexios escolares
reflectan os privilexios
sociais e, non hai
dubida de que se
escoitaba moi pouco
os que sufran.
ponte un cheo de colorido e de
beleza Se ti cambias, escola, a
nosa vida ha ser mis nosa e non
irnos consentir ser como aos
que se levan a calquer lugar da
terra". E, repetimos,basendonos
na sa biografa, pensara as de
ben, pois el, Don Manuel, sobre
todo, foi home e aseguramos que
os seus alumnos viunos sempre
como persoas. El foi un huma-
nista claro, pois, el, amou o ho-
me, xa que non hai ningunha ra-
sible. El -e a
estan os seus bigrafos para da-
ren fe- puxo as mans nas semen-
tes, sen deixar de mirar as cinzas
e tratou de non afastar, para com-
prendelo todo ben, o pasado do
porvir e as, daquela, a mbolos,
levounos no presente. Tratou de
crear amor, el includo, nos que
sofran. Tratou de que os seus
alumnos, asemade cos coece-
mentos, regresasen cultura,
lingua, terra. Non obrou por
exclusin e si por integracin,
mer e que vestirse. Todalas per-
soas deben ter traballo digno e
traballar, todas (comentamos ns
p daqueles tempos e dos de
arestora) e ocorria que daquela
haba persoas, moitas, que non,
que non tian traballo e anse.
Algns quedaban e facano com0
apegados a terra que posuan e
agardando mellores tempos, la-
andose do moito que habia que
pagar, impostos vrios, e do pou-
co que a eles lles pagaban. Xa
non se sabia se agardaban ou
perderan a esperanza.
Estaban desconcertados e
anos:
Das causas para ser cultos, te-
remos a considerar: sabe-lo que
nos rodea e sobre iso, actuar.
As, Don Manuel, o mestre,
sabio do que o rodeaba, actuan-
do, construu mis que remen-
dou, recreou e abriu horizontes,
traballou mentres poido, con ilu-
sin, posibilitou espertares mis
felices, motivou soos posibles,
tratou de integrar mis que dis-
persar e por iso, o mestre, no seu
cando ocorre isto,
xa non se sabe
como pensar. O
analfabetismo era
intenso. A cultu-
ra, o patrimonio e
os valores derru-
babanse. Ser la-
brego era estar
marxinado, des-
prestixiado e sen
moita considera-
cin, falto dos
medios e servizos
mais elementais.
Iso levaba a xen-
te a resignacion,
a esperanza im-
posible. Xa case
que todo ocorria
porque si. Eran
El sabia
tempo, tivo que
pasalo todo co-
mo mal, afasta-
do da escola. A
el nunca lle fal-
tou corazn pa-
ra educar, nin
amor polo que
fixo. Don Ma-
nuel tivo a sabi-'
duria de dicir
aquil o no que
cra, de comuni-
calo nas sas
verdades e as,
nese mtodo,
tratou de falar
con todos.
que haba que
ser area de zapato,
teimar,
crer nos cambios,
percurando as
solucins mis
apropiadas
fillos dunhas cir-
cunstancias tremendas e al, con
outros mais, apareceu un home,
un mestre, DON MANUEL
GARCIA BARROS, que talaba
de soos, dalogante, que talaba
dunha cultura humana que era
distinta a unha simple instruc-
cin, que conservaba as adquisi-
cins do pasado, que respondia
as necesidades do presente e mi-
raba o futuro; que estaba enraiza-
da nas tradicins do pobo e con
Non dixo pa-
labras soamen-
te, poi s el, o
mestre, t'i vo a
condicin humana de galego e no
seu oficio teimou na accin de
que a educacin debe estar chea,
acugulada diremos, sustentada,
nas tradicins, na cultura e na
conciencia do que somos.
De a, con cJaridade, os feitos
de rescate da sa cultura, a sa
formacion, os seus actos educati-
vos de autntica transformacin
avalados pola prctica compro-
metida.
12 I m:abers m:erra abril de 1997
OS DERRADEIROS ANOS
Por Mario Blanco sacar o de Callobre.
Sbese bastante da vida do Sr. Manuel -co-
mo el quera ser chamado - mentres brilou o
seu nome como escritor en galego, e a sa
actividade na poltica local, deica a traxedia
que ocurreu en Espaa no ano 1.936. No
vrau daquel ano apagrono forza, e l
mismo quixo que se esqueceran del, reclun-
-dose no claustro da sa casa de Callobre --e
inda al foron a buscalo mis dunha vez- na
relativa seguridade que l coidaba que lle da-
ba o seu enderezo postal de SOL-Pousada,
pr chegada da sa correspondencia, pois
sada faciase no anonimato da cartera da Es-
trada, s coas iniciais de nome e apelidos no
'remite'. O medo e o temor acomparono o
resto da sa vida ...
Pouco se sabe dos trinta e tantos anos pa-
sados nestes afastamento voluQtario, porque
pouco hai que salientar dl. Foi a vida dun
petrucio labrego, pro que non era labrego nin
como tal considerado polos seus vecios, de-
dicado a coidar da sa casa e horta, pero sin
esquencer a outra vida que levaba dentro de
si: o amor sa terra e a dedicacin s sas
letras; e as nos intres en que non haba que
facer na via, seu coidado exclusivo ou es-
creba ou la ... se haba que ler.
Via a Estrada algns das de feira -da-
quela anda eran os das 7, 16, 24 e fin de
mes, porque haba coche que o tragua dende
o Sol e voltaba pr casa meioda, nico
medio de que dispua pr estar na vila soio
pola man, pois a linea haba que collela en .
Liares ou en Moreira que lle quedaban moi
lonxe prs sas cansadas pernas, un viaxe
que estaba afeito a facelo a p.
Ao chegar vila eran visitas obrigadas a
casa de Perfecto Porto, amigo de sempre, e o
seu filio Pepe; logo a imprenta 'La Artstica'
do seu dono, e compaeiro de loitas de moi-
tos anos, Otero Abelleira, onde mercaba tin-
ta, papel, plumas e todo canto precisaba na
sa casa pro seu traballo literario e ver algn
que outro libro. Dah, un pouco mis arriba,
o comercio de Sofa Carballeda, de onde sa-
an pr Pousada, e vian de volta, na cesta da
peixeira Flora, os libros, os primeiros libros
da Editorial Galaxia, que o bo sr. Manuel in-
da coidaba que eran materia perigrosa. Des-
pois, cruzaba a calle e entraba na 'Drogera
Rivas', onde tia outra boa amiga na dona,
dona Anxlica. Logo, na mesma casa suba
despacho ,;lo que esto conta, e al deixaba al-
gns pequenos traballos para que se lle fixe-
sen catro ou cinco copias a mquina, que co-
11a na feira seguinte. Algns traballos,
deixbame a mn os orixinais, os que gardo
.en gran estima, como natural. Tamn Pepe
Porto lle faca estos traballos de copias en
mquina, que el logo mandaba s Centros
galegos da Habana, Bos Aires, e s revistas
'Cultura Hispnica' e 'Bohemia' da Habana.
Tamn mandaba traballos para a B.B.C. de
Londres.
Escreba moito. De principio con pluma e
tinta. Usaba pluma 'corona', despois unhas
de aceiro inoxidable que lle gustaron moito.
O que tamn gabou como un gran invento,
foron os bolgrafos que apareceron despois
de rematada a segunda guerra mundial e que
o redimiron de estar pendente de, se a tinta
se lle secaba nos tinteiros, e se as plumas se
lle enferruxaban. Moitas veces usaba lpiz-
tinta. En todos estos largos anos imaxinou e
escribeu ' As aventuras de Alberte Quioi'
en folio, obra que mandou a un concurso do
Centro Galego de Bos Aires e que lle pre-
miaron, polo que lle mandaron uQ__Diploma _
que se garda na sa casa e que l tia e mos-
traba con orgullo.
Nos finais dos anos coarenta mercou un
bo radio-receptor co que voltou a estar no
mundo.
Cando conoceu as primeiras publicacins
de Galaxia levou unha grande e fonda impre-
sin, pois non lle caba na cabeza que, en
Galicia, e naquelas datas, se puderan publi-
car obras en galego e de autores ' malditos'
anos antes. Igual lle sucedeu cos coadernos
dos sbados .de La Noche e coido que tuvo
contactos con Borob por esta publicacin.
Logo Galaxia, mandoulle o que an publi-
cando pero hubo que rectificar o enderezo e
Non era moita a xente
de fora que o visitaba.
Moito tamn porque as
condicins do camio da-
q uela non eran os mis
axeitados pra chegar
sa casa. No pouco tem-
po que estivo na parro-
quia foi moi bo amigo do
Cura don Jess, cura mo-
zo, intelixente e home b
amante das letras galegas
que soupo calibrar a cate-
gora do seu feligrs e
que foi rcibido sempre
polo Sr. Manuel sen re-
ceio ningn, l a quen os
curas non lle eran moi
simpticos.
Nos finais de agosto
de 1.955 foron por l
sa casa dous homes e
trouxrono pr caree! da
Estrada, pasou nela esa noite e pola tarde do
da seguinte levrono os da 'brigadilla so-
cial' pr provincial de Pontevedra. Al ato-
pouse, entre outros, cun conocido, un aboga-
do vigs, cuia detencin, e conseguinte
rexistro de papeis no seu despacho, foi a
causa de deter, tamn, a Garca Barros. Tu-
vrono al tres ou catro das e, despois de to-
marlle declaracin pola xurisdiccin militar,
puxrono en libertade. Al foino a ver e a in-
teresarse por l, un antigo amigo, inspeutor
xubilado, que lle causou, dentro da gran sa-
tisfaccin de velo e saberse protexido por el,
--era home que 'pesaba' moito en Pontevedra
e o pior neste caso, moi relixioso- o disgusto
de que se poidera enterar de qu clase de re-
vistas eran as que lle haban inacautado" os
policas na ,sa casa cando o foron a buscar.
Non eran 'Bohemias' como se d na derra-
deira edicin de 'As aventuras de Alberte
Quioi' feita por Va Lcte(!, Editorial, se-
nn outras revistas que se publicaban en Va-
lencia.
Todo este episodio cntao nun 'enredo'
que escribeu 'Ken Keirades' baixo o ttulo:
"As foi a cousa".
No decorrer dos das e meses, todos
iguais na vida do sr. Manuel este foi un
acontecemento que marcou unha data na vi-
da daquel home. Preocupouno, pero non tivo
temor fsico en ningn intre.
E chegaron os das mis felices da sa vi-
da e, dende logo, da sa vellez. O seu nome-
amento como corresponsal da Real Acade-
mia Galega galega feito que ocurreu, como
tamn sabido, na sesin que esta celebrou
o da 3 de abril de 1.957.
El non saba nada, nin tia a mis remota
idea de que tal cousa iba a suceder, nin tan
siquera que poidese suceder, pois nunca fa-
lou diso nin fixo referencia algunha. Pro
causulle unha ledicia moi grande, non soio
pola distincin en si e o saber que o seu la-
bor e o seu traballo e pensamento, postos en
Galicia eran reconocidos tan publicamente,
senn por saber, e ver, que o seu nome non
estaba esquencido e que saba que viva e
que contaba con l pr labor en pr da Terra.
Tamn conta como soupo a noticia, e as
sas primeiras impresins, noutro 'enredo'
que titulou ' Un caso' .
Os anos van pasando e o Sr. Manuel mos-
trou desexos de facer testamento. Asesoreino
xuridicamente de como tia que se facer, e o
16 de setembro do ano 1.957 otorgou testa-
mento aqu na Estrada deixando pr posteri-
dade ese resume que fixo de entrada, do que
foi a sa vida, e o que agardaba despois da
s morte; a mis fermosa poesa, pensando
sempre na sa grande inspiradora: Galicia.
Cumpleuse o seu derradeiro desexo. Des-
cansa pr sempre no Campo-santo de Callo-
bre. Pero as disposicins legais que rexan,
non permitiron cumplirlle outro: Que o seu
testamento fose escrito en galego, anque l
dictoullo Notario na lingua que l sempre
falo u.
Co agarimo e o coidado das sas filias
Teresa e Mara que viviron con l nos lti-
mos tempos, finou na sa casa de Pousada o
da 12 do mes que vn far 25 anos.
Manuel Garca Barros, viviu intensamente a poltica estradense .
FOTO: ARQUIVO
Uf;abers' m:erra, abril de 1997
Alfonso de Trabadela
Vn da pxina 4
Dolores, a dona de Alfonso,
sempre atenta nosa conversa,
chega cabo de ns por servir ca-
f. Non era o da express aquela
de Codeseda, pero saba moi ben.
Tia a calor daqueles que acollen
sempre ben s que chegan de vi-
sita. Teo que dicir que, xa cando
no lugar, lle preguntamos a Xos
de Trabadela pola casa de Alfon-
so, a porta da eira da casa de
Martn xa estaba aberta de par en
par, como agardando.
"TEMOSQUE
TER
CONCIENCIA
DO QUE PASA
MENTRES
VIVIMOS"
- E vostede, sendo
de Ourense, de
Lamela, que nos
pode contar destas
terras de Trabadela
e de Ribela?
- Pois escoita. (E recita, refern-
dose sa parroquia de hoxe, Sta
Maria de Ribela):
Jgrexia de privilexio,
feita toda en sillera,
coa nosa Santia dentro,
Santia Santa Maritla.
Ela ten, polo poente,
lugar de Trabadela.
Sentmonos orgullos,
dunha igrexia coma ela!
Nesta igrexia eu me casei, por San Isi-
dro Labrador,
rodeado de moitos amigos,
conf, con esperanza e amor.
-Ten unha lia de relaci.<5n, coido
que a mis importante con Code-
seda.
- Si, verdade. Pasei en Codese-
da moitas horas e psoas. Dende
sempre, para min, Codesda, foi
parada obrigat01ia. Al teo moi-
tos amigos. Escoita:
lgrexia de Codeseda,
de duas torres silleiras,
no medio con reloxo e camp,
para oi1a toda enteira.
E moi pretio dela,
al vive o seor Xan,
e as, polo que din,
foi ben anos sacristan,
No lado dela repousan
restos de home ilustrado,
das nosas letras galegas,
nativo era de Barro.
Hai un carballo no medio
- o da folla revirada -
que lla revirou o vento,
nunha ma de xeada.
Tamn vos pasa un carreiro
que vai lugar de Barro.
Hai quen pasou poucas veces
hai quen pasou todo o ano.
Carreirio, carreirio,
carreiro dos meus amores.
Carreiro que quita penas,
carreiro que d dolores.
E dinos:
- Mesmo das troulas, con gaita
incli.Jda, escoita:
Toca Couceirio, toca,
tcanos ben a gaitia,
atento de todos ns
consolo das rapacias
Es t<> noso gaiteiro,
o que ternos en Breogn,
e farala ti soar,
cos dedos das tas mans.
lmosche cantar Couceiro,
que nos ds ben alegrias.
Gustaranos faceto,
como o Jan as cotovas.
E quen poidese cantar,
espertar, na alborada,
como canta o tordo meigo,
que asuba na enramada
Toca a gaitia gaiteiro,
vinde nenas rueiro!
Que d mesmo xenio oao,
noso amigo Couceiro!
Ai ti Couceiro, este ano,
tes que tocar moito ne/a !
Pois ters que vir tocar ...
romara da Grela !
Btalle unha, ben botada,
aqu, na de Carracedo,
que despois baixamos ver
noso amigo, o Moreno.
Alegra a gaita Couceiro,
que est media arnortaxada!
Que as nenas de Codeseda,
qurena mis avivada!
"SON UN
CONSERVADOR
PLENO POR
AMORNOSO
"
Alfonso, nas sas
libretas, apunten:
mil cincocentos re-
frn s, poemas e
troulas,churrusca-
das, contos e mes-
mo obras de tetro. Alfonso, co-
mo o maanceiro paxario,
escribe e asuba, el canta amores
de noite, el canta amores de da.
Alfonso quere chegar s mil seis-
centos refrns e sabemos que ha
de ser as. Desde as
nosa igrexia ,de Ribela, de
Codeseda, o Noso Gaiteiro, a Ra-
pa das bestas de Sabucedo, o
Monte do Outeiro e o Faro da
Lanzada, "As conversas da Terra
coa Auga", os con tos: " O Xuzo
de Salomn por Perreho", "Os
dous Irmns no tren", "Voar na
sombra", "Un domingo de Co-
resma", "O Rapieiro", "Xaquin-
cio", "O Galego do Quilo", "O
Galego listo porque si", "O Parti-
do de Ftbol, "A Bonitia", "As
Historias de Ruzo de Codeseda'',
"A vellia dos porcos", "Os
compadres", "O comesardias",
"O cazador", a obra de teatro
"Xerome", As Partes do Arado,
dos Xugos, do Horreo, etc., as do
Carro, fai todo deste home, c9mo
el mesmo di, casemente un con-
servador total por amor seu,
noso. Se queres que o carro can-
te, dinos el, como a gaita do gai-
teiro, btalle o eixe debido e os
caraucs de amieiro. Meu carrio
cantareiro, ai meu carrio can-
tor! O meu carro cantou ben, o
meu carro foi o mellor. Na casa
de Martn, amais, Alfonso xunto
con Dolores garda os apeiros do
lio, lembran moi ben as esfolla-
das con pandeiretas na xuntanza
de mozas e mozos, cando pasa-
ban dunhas casas a outras, as fia-
deiras. Mesmo conservan unha
espadela feta de madeira de cer-
deira, da ta Esperanza, que lla
agasallou un mozo. Ten como un
bordado, di Dolores, estaba moi
ben traballada. A tia Esperanza
tocaba moi ben a pandeireta e
outro tanto a ta Pura.
Alfonso ha seguir a baixar a
Codeseda. Al, coma sernpre, en
unin, os amigos, as conversas e
mailas cuneas de vio, non moi-
tas, agora, non pode. Seguir, de
volta, no coche, recordando can-
do andando, a sa monteira (go-
rra): "Mia monteira garrida,
mia monteira garrida. Cntas
veces me tapaches, al plo Ou-
teiro arriba!"
E as, p do lume ou o do
camelio, tamn dir:
"O cruceiro de Codeseda, ten
catro pedras de asento.
Das para marmurar e duas de
pasa-lo tempo".
/ 13.
Os membros do grupo de teatro, preparan unha adaptacin de Manuel Garca Barros
FOTO: MARCOS MGUEZ
Os TiRinalffAs
O taller de Teatro prepara a montaxe de
contos de Garca Barros
O recn inaugurado taller de
teatro que botou a andar o pa-
sado mes de marzo, xa ten no-
me: OS TIRINAUTAS.
O taller est subvencionado
pola delegacin de cultura do
Concello estradene, e nace coa
idea de achegar s centros de
ensino da comarca este xnero
literario. Xos Lueiro, coordi-
nador do grupo, sinalbanos a
este respecto tres obxectivos
fundamentais no labor desta
agrupacin:
-Descubri-lo teatro. Con
asistencia colectiva a obras,
adaptacins e divulgacin de
autores galegos e forasteiros.
-Preparacin Tcnica. Incle
aspectos como o da relaxa-
cin, expresin oral e corporal
ou a improvisacin. Son as-
pectos derivados do traballo
creativo do actor e marcados
por un forte compoente ldi-
co.
-Creacin e montaxe de tex-
tos. Esixe un traballo colecti-
vo que ten a sa base na pre-
paracin alcanzada nas etapas
anteriores.
Todo o plantel de actores,
con idades comprendidas entre
os dezasete e os trinta anos,
quixo salientar as grandes ilu-
sins que ten depositadas nes-
te proxecto, anque confesan,
por outra parte, -non sen certa
pose de humildade-, un escaso
coecemento sobre a materia,
o que se remonta en moitos
casos s seus anos de escolari-
dade.
As sesins do taller de tea-
tro teen lugar no Edificio da
Cultura os xoves e sbados
cunha duracin aproximada de
hora e media. No organigrama
interno do taller figura tamn
a creacinde varias comisins
auxiliares encargadas de in-
vestigacin de textos, esceno-
grafa, decorados, vestiario e
maquillaxe. Estas comisins
estarn integradas nalgn caso
por persoal alleo s actores, e
noutros sern os propios acto-
res, con distintas experiencias
no mbito literario, musical,
fotogrfico ou de deseo grfi-
co os destinados a encabeza-
las.
Coa mirada posta no ano
de Manuel Garca Barros, o
- grupo pretende levar a escena
nos prximos meses uns conti-
os do escritor estradense que
xa foron adaptados para a oca-
sin por David Otero e Olim-
pio Arca.
Desde aqu, coa perspecti-
va dun baldeiro cultural menos
baldeiro, s nos resta desexar-
lle OS TIRINAUTAS longa
vida e moita Iherda.
14 /
A Agrupacin Airios do Ulla foi unha das sementes musicais de Manuel Garca Barros
Msica no ano de Garca BalTos
A
intensa relacion que a figu-
ra homenaxeada na Estrada
tivo durante toda a sa vida coa
msica, fai que a xente que le-
vamos adiante iniciativas .cultu-
rais asociadas directamente con
esta arte, non poidamos perma-
necer en ningn caso marxe
do acontecemento que conme-
mora o 25 aniversario do pasa-
mento de D. Manuel Garca Ba-
rros.
As pois, e como director do
Conservatorio de Msica da Es-
trada, da Banda de Msica Mu-
nicipal e da Masa Coral Estra-
dense, quera facer consta-lo
achegamento da msica e os
msicos a unha vida que come-
zou dende os seus anos mis no-
vas asociada que foi de sem-
pre acti vidade senlleira e de
especial relevancia nas terras do
Ulla: a msica.
D. Manuel, cando co seu pai
e o seu irmn Andr, aprendeu o
oficio de torneiro, e levado polo
torrente de ideas que sempre lle
buliron na cabeza, empezou a
fabricar elementos sonoros,
dicir, o seu torno levouno ela-
boracin de frautas (suposto que
damos por certo, ser estes ins-
trumentos de tcnica elemental,
polos que comeza calquera lu-
tier), logo mis perfeccionado
no seu oficio, sabemos da fabri-
cacin de requintas, e gaitas,
destinadas a entoa-las melodas
da te1Ta que el levou sempre tan
dentro.
Coa formacin dun dos pri-
meiros "coros" rexionais da te-
rra, que mesmo tempo alcan-
zou un importante renome na
poca como foi o 'Airios do
Ulla', moi pronto se deu canta o
noso escritor e mestre da impor-
tancia dunha iniciativa cultural
de tanta relevancia e participou
activamente no seu funciona-
mento.
O festival dos "Pereirios",
veu ser ano a ano, unha plata-
forma de lanzalnento meldico
das sas creacins, as como un-
ha magnfica oportunidade para
que os rapaces souberan algo
mis, da sa terra, as sas ori-
xes, e en definitiva, do seu mes-
tre.
A partires de mediados do
ano 1996, e antes da decisin do
Concello da Estrada de dedicalo
a Garca Barros, comezouse a
concebi-la idea da refundacin
da Masa Coral Estradense, e a
inclusin na mesma de antigos
membros, fixo chegar ata min, a
noticia de que fora un clebre
antecesor meu: D. Bernardo del
Ro, o que froito da amizade tra-
bada co literato estradense, o le-
vara a poer msica a dous dos
seus poemas mis coecidos:
A Oracin de media noite e
'O cantar do Saramago', por
desgracia ata o momento desa-
parecidos, anda que non o as
a idea que eu teo de recupera-
Coa formacin dun dos primei-
ros "coros" rexionais da terra,
que mesmo tempo alcanzou
un importante renome na poca
como foi o Airios do Ulla, moi
pronto se deu conta o noso es-
critor e mestre da importancia
dunha iniciativa cultural de
tanta relevancia
los algn da, pois recrea-la m-
sica da Estrada doutros tempos
tanto como recrea-lo esprito
da xente que fixo posible a Vila
onde ns residimos e, pola que
traballamos hoxe.
As as causas, o meu princi-
pal labor deste ano, est centra-
do nas composicins musicais
que acompaen letras do insig-
ne mestre, o seu soneto Pndose
o sol no que eu vin dende o pri-
meiro momento unha musicali-
dade e harmonas que hoxe es-
tou tratando de reflectir no
pentagrama. Posteriormente, es-
t na idea do que escribe conti-
nuar con outras composicins a
obras de D. Manuel, aproveitan--
do as o infinito manancial arts-
tico que o noso autor ofrece.
Unha vez rematados estes la-
bores de composicin, sern a
recentemente posta en marcha
MASA CORAL ESTRADEN-
SE e a BANDA DE MSICA
MUNICIPAL DA ESTRADA,
as encargadas de darlles vida
por primeira vez, tal e como o
autor deste escrito as concibe, e
coa mente posta sempre no que
representa traballar "man a
man" con Manuel Garca Ba-
rros, ntase que hai momentos
nos que se sente un respecto e
admiracin especiais por quen
est a ser nese momento o Je-
trista da msica que sae da mia
pluma.
Noutra orde de causas, e no
marco das actividades do Con-
servatorio Profesional de Msi-
. ca da Estrada, ternos prevista a
utilizacin dos textos emprega-
dos xa polo Grupo Municipal de
Teatro "Os Tirinautas" para in-
troducilos (sobre todo rias clases
de msica activa e seguramente
noutras moitas), no que ser un-
ha moi boa oportunidade de di-
rixir s nasos alumnos, e sobre
todo s mis novas unha mensa-
xe potica e estradense, a do
mestre, escritor e xornalista de
Berres.
Igual que Manuel, aquel ne-
na de Ulla que moi pronto se in-
teresou pola msica, formou
parte mis tarde da xeracin de
escritores galegas que levou a
nosa literatura do Rexurdimento
do XIX etapa de esplendor de
principios do XX, os nasos pe-
quenos pasarn a msica deste
final de sculo XX XXI. Oga-
ll que no seu camio, estean
continuamente guiados pola sa-
bedora que nos legaron autores
como Garca Barros, e a grande-
za e harmona internas que lles
dar sempre a msica.
Xabier Comesaa Pereira.
m:abeirs m:erra abril de 1997
MuseodoPO O
Estradense,
por Olimpio Arca Caldas
Cando se escribir eneal do
Museo do pobo Estradense, as
como doutras maifestacins do
arte no n0so Concello, estamos
abrigados a facer unha impres-
cindible refereQcia persoa de D.
Manuel Remondez Portela. A
ese abnegado mdico de San Mi-
guel de Castro, sempre entregado
de cheo ciencia de Hipcatres;
a ese apaixoado estudioso e entu-
siasta divulgador dos aconteceres
culturais, paisaxistas, polticos
do noso entorno.
Cando D. Manuel xa alcanza-
ra o grao mximo na sa carreira
profesional, doutor (1.960), Aca-
dmico correspondente da Real
Academia de Medicina e Ciruxa
da Coru-
a
(l .975),
et e ... ,
empren-
de outra
nova xei-
ra. Agora
ser a
engaio-
lante la-
boura de
investi-
gacin e
publica-
cin de
proxctase un novo edificio que
cante con todos eses medios.
desde ese intre na mente de Rei-
mndez est fixa a idea de que o
vello edificio do matadoiro mu-
nicipal o lugar idneo para ese
museo.
No ano 1986, D. Manuel, me-
ses despois de organiza-la festa
do salmn, como presidente do
Centro de Iniciativas e Turismo
da Estrada, rene a quince perso-
as e, pola sa iniciativa e baixo a
sa presidencia, constiten a aso-
ciacin 'Patronato do Pobo Es-
tradense'. Redctanse os estatu-
que son aprobados polo
gobernador civil de Pontevedra
con data do 16 de decembro de
1986.
O xer-
molo do
museo
est na-
que las
pez as
que sa-
be delas
D. ma-
nuel e
que os
danos
l 1 a s
ofrece-
r a n :
d o u s
sarcfa-
gos de
pedra,
dona-
cin do
Sr. Ri-
b ad e o
t o d o .
aquelo
que nas
sas lon-
gas ca-
mi atas
p o 1 o
concello
v a n
Mo-
sando encontro do seu esprito
observador.
Froito deste labor, saen do
prelo no ano 1976 as belezas do
seu concello na belida e ben pre-
sentada ' Gua Turstica de La Es-
trada', pouco despois, en precio-
sas diapositivas contemplamos
'Oca y su comarca'; 'A rapa das
bestas de Sabucedo' . No Ano
1981 a Deputacin Provincial pu-
blica o premio do concurso anual
de investigacin concedido a D.
Manuel polo seu traballo 'Cru-
ceiros e Cruces do Nordeste da
Provincia de Pontevedra'.
Todo este labor rebordara
con moito as inquedanzas de cal-
q uera persoa que non fora D.
Manuel. Pero, a este home inque-
do saballe a pouco o alcanzado.
No seu maxn unha inquedanza
belida rebula teimosa: A crea-
cin dun Museo Etnogrfico.
Nas sas andainas de mdico, de
observador e de estudioso saba
de moitos obxectos que encerra-
ban anacos e momentos da nosa
historia. Obxectos que estaban
senda comestos pola couza e pa-
la indiferencia das nasas xentes.
Facase preciso salvar da irrm-
diable desaparicin todos estes
tiles e reunilos nun lugar axeita-
do para que servisen de recordo
dos tempos idos, da evolucin
dos nasos valores s novas xera-
cins. A meirande traba via a
falta dese espacio, dese local que
poidese se-lo domicilio do Mu-
seo.
Dende o ano 1983 ata 1987
atopamos a D. Manuel frente
da alcalda. O matadoiro munici-
pal haba que dotalo dos . medios
que os novas tempos requeran e
reira e de Mercedes Reimndez
de Barbude. Cmo resolve-lo
problema do local?. Mentres non
chega .o arranxo do vello mata-
doiro, ser sede provisional do
Museo unha sala nos baixos do
antigo Instituto de Ensino, des-
pois Colexio da Inmaculada, na
ra de Serafn Pazo.
Neste local ubicaranse as no-
vas aportacins. A donacin da
bandeira e do traxe do Coro 'Ai-
rios do Ulla', feita por D. Xos
Figueiras Baltar; a dona Victoria
Fernndez Novoa donar a sa
pintura leo do Pazo de Oca e a
dona Giselle Ma1sa, deixar en
depsito catro pezas de muios
romanos.
Sempre, con carcter provisional,
andivo o pouco patrimonio do
Museo dun lado para outro. Pasa-
ron a unha sala do Instituto de
ensino medio, agora na Avda. de
Benito Vigo. Nesta nova ubica-
cin podemos olla-la magnfica
maqueta que de o Concello da
Estrada confeccionara D. Manuel
en cartn pedra; o tear, que fora
propiedade da tecedeira, a dona
Josefa Carballeda Fernndez, de
Liripio (sculo XIX), donado
Museo polos irmns Carballeda e
restaurado mis tarde na Funda-
cin de Exposicins e Congresos
no curso de restauracin baixo a
direccin do escultor. Merece un-
has lias aparte os enseres, parte
da habitacin, que Daniel Alfon-
so Rodrguez Castelao uti lizou
en Bos Aires e xestionados por
Noni Arauja e D. Manuel a tra-
vs da modista e amiga da fami-
lia Castelao naquela cidade, a do-
na Lola Rey.
Sigue na pxina 15
t!Cabers t!Cerra, abril de 1997
... O MUSEO
Vn da pxina 14
Cousas Nosas ... por Valentn Garca
Despois do pasamento de ""' Garrido Couceiro Xon Carlos.- pero non por eso pouco intensa, reflc- ha vez en maior ou menor medida .
. don Manuel, reunida a directiva MANUEL GARCIA BARROS. LOITANDO tese aqu, ilustrada cun abondoso mate- ""' Fernndez Castro, Xon Andrs. -
MANUEL REIMONDEZ ,...,,,===.,,,.,.., da Asociacin 'Patron ato do SEMPRE.- Ed. Fouce (1995)
Pobo Estradense' acordan: l.-
pedirlle Concello: a) que se
lle dea o nome de Manuel Rei-
mndez Portela Museo; b)
que se conceda o edificio do
matadoiro vello e xa restaurado
o local para o devandito Mu-
seo; e 2.- nomase presidente
da Asociacin membro da di-
rectiva, Olimpio Arca.
Obra de crucial importancia non s
para o coecemento da figura de Garca
Barros nas sas mis mltiples facetas;
tamn para saber e comprende-lo de-
senvolvemento da Estrada e as sas te-
rras dende mediados do sculo XIX.
""' Rodrguez Manuel
F..- M. GARCIA BARROS;
Ed: Xunta de Galicia
Mentres non se resolven es- (1995)
tas peticins o patrimonio do Edicin de peto, in-
museo vai aumentando de va- cludo dentro da serie
gario. Nese eido debemos su-
liar as diversas pezas de car-
pintera que nos donou o Rvdo.
D. Ricardo Celso Rodrguez,
"A nosa memoria",
Consellera de Cultura. unha obra de
achegamento ilustre estradense, moi
manexable e de fci l lectura, para que
ebanista durante dez anos en unha grande cantidade de lectores poi-
ria] fotogrfico, dende os seus nace-
mentos no Cruceiro ata as mis
recentes avenidas; e o eixe dos seus
vieiros onde se apoia o autor para le-
varnos nun fermossimo percorrido po-
lo pasado da Yila.
cy Queipo, Xavier.- o PASO DO NORO-
ESTE; Ed: Sote/o Blanco (1996).
Premio "ex-aequo" do Manuel Gar-
ca Barros no ano 1996, a historia
dunha expedicin, a da busca dun paso
que polo noroeste leva Xapn e mis
China, convrtese merc capacidade
de Xavier Queipo para facer da narra-
cin unha mensaxe cifrada -que o lec-
tor asume e fai sa- na historia da bus-
ca da propia identidade.
PORTELA NA LEM
BRANZA. Ed: Edi-
cins do Castro.
(1997).
Compendio de ideas,
lembranzas e princi-
pios, inspirados na fi- '---'"""""'"""'-__J
gura do sobranceiro
estradense D. Manuel Reimndez, ver-
dadeiro incitador da cultura no medio,
da sa xente, como home, mdico, hu-
manista, antroplogo e poltico, a sa
calidade humana inspira a elaboracin
dos textos mis heteroxneos por parte
de persoeiros destacados nos mis di-
Cuba. Estas pezas formarn, dan coecer mellor a vida e a obra de ""' lvarez Ccca- ri-"""'-"%il
versos campos, como poden ser: Xos
Neira Yilas, Anisia Miranda, Mariano
Rajoy, Antn Fraguas, Isaac Daz Par-
do, Camilo J. Cela, e un longo etctera,
que poen a sa pluma nunha profunda
e sentida homenaxe elaborada por Xo-
n Andrs Fernndez Castro e ben me-
dentro do Museo, un apartado algun que, por ser tan noso, non debe- mo, Alfonso.- O Es-
xenrico do museo do moble; mos deixar que caia nunca no esquece-
teima do presidente do Pazo de mento.
Exposicins, D. Jos Femndez
Viitez.
Outra peza sobresante desta
poca vn sendo o tomo no que
traballou o mestre e escritor es-
tradense Garca Ba-
rros, donacin do seu sobrio
""' Sanmartn Sobrino, Maximino.-
SoMBRA DE UN ARBOL SIN HOJAS. Ed.
Guimarey Puente S.L. (1.995)
A creacin literaria mis temper,
xunto coas composicins de madurez
de Maximino Sanmartn Sobrino, rec-
PIRITO DE BROUSTE-
NAC; Ed. Xerais
(1996)
A tranquila vida
monacal no mosteiro
de Sta. Mara de Oia,
vese de pronto alterada al no ano
1835, co achado dun ser estrao, un
fantstico neno que van bautizar co
recida por D. Manuel Reimndez.
""' Vaccaro Chao, Alejandro.- GEOR-
G/E Ed.Proa (1996)
O seu atitor, Alejandro Yaccaro
Chao, descendente arxentino da fami lia
Chao da Somoza, parte de visitar fa-
Jos Garca Bouzn h erdeiro llense neste primeiro poemario de ela- nome de Broustenac. miliares e coecidos, explicounos o la-
borioso traballo (5 anos) de redaccin da casa natal do escritor, ubica- boracin e disposicin moi moldeada
da no lugar da Ulla, parroquia co tempo. ""' Prez Lapique, Patri-


da obra, as como case todo o seu labor
de Berres. Outras familias fixe- creativo, enfocado -figura do clebre
ron tamn donacins diversas ""'Arca Caldas, Olimpio.- CALLEJERO
cia.- As COLUMNAS DE
EXCELSIO EXPOSITO; Ed: autor arxentino.
que por mor do espacio non po- HISTORICO DE LA VILLA DE LA ESTRA- Edicins do Castro
(1996). demos relacionar como sera o DA. Ed: Excma. Deputacin Provin- 0 XENREIRA (C.D.).- rguete Edicins
do Cumio (1997) noso desexo. cial de Pontevedra. (1.996) O dilema da existen-
No mes de febreiro este 'Pa-
droado do Museo do Pobo Es-
tradense, Manuel Reimndez
Portela' pasou a formar parte
da fundacin Cultural do Con-
cello da Estrada, sendo nome-
mado xerante-director o presi-
dente do Padroado e
autorizando o uso do local no
O traballo laborioso de recollida,
estudio, constancia e dgor a que nos
ten afeitos D. Olimpio Arca, sobrancea
nesta a sa ltima publicacin. A Estra-
da, cunha historia como Yila recente
cia, o tema central deste "diario dun-
ha depresin". O bo trato do fondo psi,
colxico e humano que contn, provoca
no lector unha certa autoanlise do
comportamento que todos ternos algun-
A forza da msica o que Xenreira
nos achegou nesta sa primeira publi-
cacin "rguete", cunha continua com-
binacin de ritmos tan diversos como
son o Rap, o Sk.
: . - -- '" ->' -_
< V "< > >
,., < -., "< V V
matadoiro vello para a sa ins- . p . "'
talacin. .. .. ..
Na actualidade, salvados 1 HORIZONTAIS:
moitos dos atrancos, hora da 1.- Nome de Garca Barros. Vixsima letra. Part-
cula comparativa ( revs). 2.- 2 persoa presente
estabilizacin e posta en fun- 2 indc. do ser. Abreviatura de nordeste. Papel dun
cionamento do ansiado museo.
3
actor nunha obra drmatica ( revs). Artigo
Ben certo que o devandito mase. sing. 3.- Seudnimo de GarcJa Barros ( re-
edificio non ten instalacins 4 vs). 4.- Vixsima primeira letra. Arbore da fami-
idneas, pero esto non atran- la abietceas de madeira moi apreciada. Ad-
co para que aquelas persoas 5 verbio de tempo ( revs). Membro para voar. 5.-
que queiran face-lo seu legado, Percibir co sentido da vista ( revs). ser Supre-
ben como donacin ou en de- 6 mo. Entrgao ( revs). 6.- Trunfo, victoria. So-
, , d'd porto forza ( revs). 7.- Fala ( revs). Abre-
posito, seran aten
1
as na se- 7 viatura de servicio pblico. Absorbes algunha
guridade que o seu nome que- cousa. 8.- Nome de letra. Vixsimo cuarta letra.
dar para sempre na historia do 8 Preposicin. Vocal dbil. Emprega ( revs). 9.-
pobo da Estrada. Conxuncin. Obra indita de Garca Barros. Con-
ABRANGUAOS - A
Qu libro estn a ler .. ?
NOTA
PRUGOME
ERRA
Gstache algn libro
de poesa?
12
SOPA DE LETRAS
LOCALIZA:
Nome da dona do homenaxeado no ano 97. Xornais nos
que colaborou. Tres obras escritas por Garca Barros.
Pseudnimo que empregou. Parroquia nde nace D. Ma-
nuel. Alcume do protagonista da sa novela. Primeiro des-
tino como mestre.
A R B e B T s
y
V s A E
K E N K E 1 R A D E s L
Q u o T R A E B z N 1 E
u o s A R 1 T o E A F M
1 e o X E R M D N
p
Q 1
D D o s e A R M E G
o E E H 1 R s A o T A R
L F R 1 T A T 1 V 1 H A
A G N s E T E F o N B D
s R E X o u B A s E e o
1 L Q A V H R E 1 B A s
E o 1 B F 1 u N e H o s
traccin de a+o. 10.- Broma, mofa. Abreviatura
de cesio. Matrcula de Pontevedra ( revs). 11.-
Cincocentos. Tanto nalgns deportes. Punto cardi-
nal. Tramo final duo val fluvial asolagado polo
mar ( revs). 12.- Parroquia nde est ubicado
un pazo barroco. Nome do protagonista da novela
de Garca Barros pblicada en 1.972.
VERTICAIS:
1.- Profesin de Garca Barros da que foi suspen-
dido de emprego e soldo. Extremo das pernas dos
-humanos. Nota musical. 2.- Toste algo. Lia que
divide a calzada pola metade ( revs). Matrcula
de Barcelona. Matrcula de Corua. 3.- Punto car-
dinal. Nome dun fillo de Garca Barros. Fuxida,
evasin. 4.- Quinta vocal. Matrcula de Albacete.
Matrcula de Tarragona. Feto e resultado de xi-
rar. 5.- Obra indita de Garca Barros. Lugar da
parroquia de Berres nde naceu D. Manuel. 6.-
Lquido que se forma nas glndulas mamarias.
Tea grosa de algodn. Cincuenta. 7.- Vocais de
pezua noutra orde. Cen. Que reporta utilidade (
revs). 8.- Abreviatura de quilolitro ( revs). Ca-
britos novos ( revs). Punto cardinal. 9.- Fama.
Terminacin de infinitivo ( revs). Plano, liso (
revs). 10.- Seccin que iniciou Garca Barros en
"El Emigrado" baixo pseudnimo. Pronome per-
soal tnico de 2 pers. ( revs). 11.- Artigo femi-
nino sing. Letra impropia do galega. Cogumelo (
revs). Rece. 12.- Contraccin de con + o. Lugar
da parroquia de Callobre nde vive Garca Barros
despois de casar ( revs).
/ 15
Axenda
- -
..
Ven a Galicia
polo Camio de Santiago
beleza, paisaxe e historia.
Non a esquecers.
A Galicia, polo Camio de Santiago.
UNTA CONSELLERA DE CULTURA E COMUNICACIN SOCIAL
DE GALICIA CTTn
O S.A. de Xestn do Plan Xacobeo
. . . . . . _ _ _ ~