You are on page 1of 32

Con este nmero, 'A Pecadenta Silenzosa'

. ' .
N' 11
O TABEIRS TERRA tivo a hma de recibir do
Fillogo de Malpica, Xos Manuel Vareta. un conxunto
de traballos de Don Manuel Garca Barros, de
un manuscrito titulado LEMBRA_NZAS DO PICOSA-
GRO, datado en Pousada 1955, m".is completo co publi-
cado en Cltiga de Bos Aires e en Vida Gallega de Vigo.
Neste manuscrito, que consta de das prtes, na primeira
describe a viaxe con seu pai, neno, e na segunda
con Castelao. Est adicado a Virxinia Pereiras, dona de
Caste1ao, e nel final d on Manuel: ..... os outros inda
inos andando por entre os vivos non sendo Castelao que
repousa no simeterio de Chacarita da nobe e fidalga Bos
Aires espera de que poida ser traguido a descansar para
setnpre na Terra que tanto amou" (Pousada-febreiro, do
55). Oeste manuscrito falta a folla. pxina nmero 6 e es-
t por 13 pxinas. Verbo dos mecanoscritos, o
primeiro 1eva por ttulo DIA DE GAUCIA DE 1930 e por
subttulo FALEMOS NA NOSA FALA, con introduc-
in de "Traballo que ontivo, a _mis outa recompensa
otorgados os presentados tenia no certamen literario
d' eisaltacin da muller galega celebrado en Pontevedra
en agosto de 1929". Asinado Manuel Garca Barros (a
mquina) e manuscrito Ken Keirades {l.);
--------------PASA A PAXINA 4
OPININ as afia-
das plumas dos melio-
res escritores galegos
achganse ata no-
sos lectores. Non se
perdan o repaso Es-
trada de antes da man
de Segundq Ventn.
Xornal Caltaml de A Krtrada
CANDOCHEGA
OMES DENO-
VE_MBRO,O
MUNDODOCA-
BALOCOLLE
ESPECIAL PRO-
TAGONISMO CA
CELEBRACIN
DOSANMAR-
TIO,FEIRA
QUE NA ESTRA-
DA, TEN UNHA
ESPECIAL TRA-
DICIN. CASE
TANTA COMO A
DA RAPADAS
BESTAS (foto de
portada, obra de Xo-
que ), QUE OCUPA
UNHAREPOR-
TAXEDETA-
BEIRS TERRA
NESTE
NUMERO
REPORTAXE as gaitas
foron sempre un sinal de
iden,tidade coa Estrada e as
terras do Ulla. Tabeirs Te-
rr achganos neste nmero
unha vrsita a uti dos talleres
especializados na fabrica-
cin desie instrumento mu-.
........... sical
COMARCNS un-
ha seccin na que os no-
sps maiores fq_n memo-
ria.
. X OSE ME un poeta
que acaba de recibir un-
ha merecida homenaxe
en Moreira.
Agora o seu mundo
, . , .
Dende agora. o mundo das tancetas de Caixavigo un
mundo sen f.ronteiras. _Porque coa Tanceta Multicav
Maestro poder mercar nos establecementos de todo o
e ma1s
grande
mundo ode apareza o smbolo D e retirar dieiro
nos caixeiros co smbol.
Norembro 1997
rl
Laixavigo
Unba Caixa para an Pas
21 novembro de 1997
PlllU c11riidu
P
denme que escriba unha colabora-
cin para este xornal de Tabeirs Te-
rca, que dalgn xeito recolle a convic-
cin que ternos moitos de
considerrmo-las nosas aldeas como au-
tnticas capitais da cultura, viveiros de
altruistas defensores do noso. Cada da
son rois as asociacins que saben aglu-.
tina-lo esforzo dos vecios a prol dunha
casa comn. Hai xa moitos anos asistn
con abraio celebracin do Da das Le-
tras Galegas organizado. pola Asociacin
Loo anza
caso, conta co pulo estusiasta de Anisia
Miranda e de Neira Vill\s, as almas ma-
ter e pater, respectivamente.
Pdese, dbese segu-lo exemplo. En
moitas das nosas aldeas hai unha che
de locais pechados ou- abandonados sen
a .penas uso ningn. Quero referirme en
concreto casa escola de Rubn, o meu
lugar de nacencia e que me sinto forte-
mente vencellado. Creada a principios
de sculo (unha fermosa placa co lema
HONOR A QUIEN HONOR MERECE
sinala o ano 1906), tivo a honr de nacer
a
Aldea
Cultural Monte Branco nas tercas pon- ,
POR dalianas de Ponteceso. Era un da de festa na
aldea, semellante do patrn parroquial. As casas es-
-taban engalanadas, os gaiteiros percorran os camios
a penas asfaltados e os foguetes anunciaban un aconte-
cemento Aquel da non se traballaba. A xente
vesta a roupa de garda e tal vez inconscientemente
sentase prqtagonista. Participaban todos. lfos, en
obras de teatro; outros, recitando p0emas; out:ros, moi-
tos, axudando aqu ou por al. Francamente resultaba
louvable aquel entusiasmo nunha aldea cativa, de
poucos vecios. Volvn outros anos e aquel fervoso en-
tusiasmo primeiro non s non decaera que se
multiplicara. Xa non era s un da, senn que unha se-
mana. Na actualidade, o mes enteiro. Entre tdolos ve-
cios ergueron un local amplo, con salns e locais para
actividades de baile, gaita, conferencias, presentacins
de libros, lectura ... E a cpusa segue. Isto, ou non
cultura?
PEPE CARBALLUDE
do esforzo dos nosos emigrantes a Cuba. Destas
las hai preto de 300 por toda Galicia, a delas
na comarca de Viveiro, feito que evidencia o interese
primordial pola educacin que tiveron os que se viron
forzados a sair da terra. Por esa escola pasamos, dun
xeito ou outro, a totalidade dos homes e mulleres que
andamos arredor dos Ali estudimo-lo par-vu-
lito e malla Enciclopedia Alvarez. Al aprendemos
dicir cantando a tboa de multiplicar ou os ros e mon-
tes de Espaa cos seos afluentes, a memoriza-los Res
Godos, a analizar morfoloxicarhente unha frase e, can-
do o mestre estaba de boas, a rir coas ocortencias de
Sancho Panza. Al probmo-lo leite en p que manda-
ban os americanos (quen poda mesturballe unha cu"
llerada de e mai-lo queixo amarelo: Al arga-
llmo-las maiores aduanadas que un neno quen de
argallar. Al tamn aprendemos a valora-lo compaei-
rismo contradiccins dos miores, que moitas
veces din e fan cousas contrarias.
p
o
,.,;
ROMAXE
' Outr caso dign de salientar o encomiable labor
que vn realizando a Fundacin Neira Vilas de Gres,
na Ponteledesma, aqu pretio da Estrada, hoxe xa de-
clarada de interese cultural. Al Anisia Miranda e Xos
Neira Vilas botaron a andar unha experiencia nica:
unha biblioteca ruqtl. Con preto de catro mil volumes e
un total- de case douscentos SOCiOS, a biblioteca pblica
da Fundacin Neira Vilas constitte un fito histrico,
un modelo a seguir. Acoden a coto nenos e persoas
maiores da banda de ac da al do Ulla.
DE DESVENTURAS
Avs .. fillos e netos, Cadaqun por un inters distin-
to: consultar un tema concreto, .reler un lifrro ou coe-
ce-las ltimas novidades publicadas. Pdese ler al (hai
unha sala para n((nos e outr.a para adultos), e tamn
deixan.levar libros para a casa. Incentivase a lectura, a
captaein de novos socios, a asiduidade ... Entrganse
diplomas, reglanse libros ... Amais disto, no baixo da
Fundacin celbranse concertos musicais, mesas re-
dondas, recitais poticos ... cunha participacin abraian-
te dos vecios. PEPE CARBALLUDE
edeb-rodelm
Por todo iso a escola de emigrantes de Rubn un.
ben da aldea, a casa de todos, e debemos coidala como
algo propio. O seu amao urxente. Nun acto celebra-
do o- pasado mes de xuo c_omproba-las pe-
quenezas do local. As reformas estn alcance de cal-
quera.
Coezo ben a solidariedade das xentes de Rubn,
tantas veces-demostrada, e quero desde aqu facer unha
. chamada a unin. Sei da vontade firme dos membros
da directiva da Asociacin de Vecios: Outras escolas
de emigrantes como a ....------------.
mallrm mara
Por que va1 re-
nuncia-Ja parroquia
de Rubn a ter tamn
unha biblioteca pbli-
ca, un local social .ou
unha sala de lectura
como ocorce noutros
sitios?
REVISTA CULTURAL DA
ESTRADA
EDITA:
FUNDACION CULTURAL
P
or ouira banda est un pequeno museo dedicado s
actividades tradicionais rois nosas, perdidas moi-
tas delas; a pesca no ro, os zoqueiros, o lio ... Come-
zou Neira Vilas traendo algns trebells de labranza, o
cartafol de carteiro, a p do forno ... e os vecios, sim-
patizando coa idea e asumindo o proxecto, deron en
carrexar outras mofras pezas de xeito que resulta certa-
- ,
O progreso dos
pobos mdese pola
atendn que se lle
presta cultura .
DA ESTRADA
C/ Benito Vigo, 104
36680 - A Estrada
Pontevedra
XERENTE:
N
este noso outono que, como di o
refrn, de ser as de quente, traer
demo no ventre, seguimos con
rois ilusins a xeira comezada por prima-
vera e as poemos nas mans dos nosos
lecfores e nas das nosas lectoras o segun-
do nmero de TABEIROS TERRA, desta
voli:a con dedicacin especial, dentro da
celebracin masiva e emotiva do ANO DE
DON MANUEL GARCA BARROS, fa-
cmolo a Manuel de Vicenta, de nome e
apelidos de pila os de Don Manuel Ber-
gueiro Lpez, mestre, ensas_ta e escritor
nado nas terras de Tabeirs, na Consola-
. cn. Tercas e}as, segundo a historia, data-
das xa dende o ano mil antes de Noso Se-
or e con nome matriz grego, o de
Thebes. E por tempos de Xelmirez, de no-
me Tabeirolos. Tercas elas que en 1814;
como Arciprestazgo de Tabeirs, xa po-
sua cantigas de dicir como: " Reynar con
despostismo no es gusto de Fernando,
pues solo quiere el mando en nuestro co-
razn". Asemade, facmolo tamn na in-
tencin clara da contiIuidade da nosa in-
tencin de aportacin Normativa e, coma
non, no compromiso da restauracin cul-
tural do pobo estradense, a das sas xen-
tes; elas agrupadas agarimo momo da.
'sa vila, cario solidario das sas parro-
quias e facer c.omunitario das sas alde-
as, tal como matrias favorecedoras da
construccin da nosa memoria para que
as, coa enerxa da definicin mis nobre,

mente abraiante como se vai nutrindo pouco a pouco.
Quen di que esto rion cultura? Naturalmente, neste
cos recordos e coas yivencias, poidamos
de por sempre viv-los nosos soos. Soos
que tern substancias e esencias da nosa
Cultura, da nosa Lingua, pois calquera
manifestacin nosa de pobo, tal como te-
souro vital de integracin cvica, debemos
orientala de continuo cara as nosas orixes
e as desexamos vivil, sen atados e con
amor, pois o popular de por sempre
esencial.
Non debemos perde-las ocasins de
sermos _e vivrmonos como .estradenses.
Hoxe; rois que nunca, para sentrmonos
tales, estamos chamados a exerce-los no-
sos pens.amentos e sentimentos, a realiza-
las nosas mellores obras, xa que despois,
no pasar do tempo, cando o irremediable e
case que con td perdido, xa non valer
d:ici-Io de que si, que aquil foi necesario
e xa nos han quedar poucos alentos para o
remedio. Cada estradense dende si, orgu-
lloso por selo, deb poe-lo seu gran -de
concordancia, pois as cousas non van ben
cando non somos quen de harmonizar -e
para <:orno facelo, hai moitas maneiras. De
principio, nunca poderemos ,renunciar de
seto, si, estradenses, pois as cmisas
brecen par do estrago das intelixencias e
por iso, nese baseamento, debemos refor-
za-las nosas enerxas por recuperrmonos.
Nese proceso, necesariamente, ternos que
facer conviv-lo presente coas nosas tradi-
cins, pois A Estrada, sen estradenses,
non ten moito sentido e de saber de que
as nosas Terras Estradenses, dende xa hai
tempo, xa elas nos estn a poer deberes
para supera-la nosa suficiencia Non pode-
mos ser unha viaxe nada, unhas
existencias deriva, moito menos, na de-
sesperanza ou con medos de ahondo, sen-
trmonos como bloqueados dentro dun to-
nel no_ que berramos dicindo que non
podemos sar. O querer sermos e vivirmos
como estradenses non han ser fantasas
dos de entre o Umia e mallo Ulla. As no-
sas vidas para acadar sermos estradenses
de verdade, deben. acenderse co lume pre-
ciso das nosa&. aspi,racins por selos de
verdade.Para iso, abrmo-las nosas emo-
cins e fagmolo coas nosas capacidades
de recoiercrmonos. Ternos que rescatar
moitas cousas das sombras e as noss mi-
radas han cadrar coas nosas memorias-.
Orientmonos na identidade dos nosos
corazns estradenses, pois as, como pob_o
definido, faremos valer moitas aspira-
cins.
Manuel Arca Castro
CONSELLODE
REDACCIN:
X. Manuel Reboredo Baos
David Otero
Carlos Loureiro
Xoan Carlos Garrido
Olimpio Arca Caldas
Xos Lueiro Lemos
Valentn Garca Gmez
Xos Rodrguez
FOTOGRAFA:
Marcos Mguez
Xos E. Carbajal
Arquivo
DEPSITO LEGAL:
BG: 28211997
MAQUETACIN:
FllMACIN
P.R.G.
IMPRESIN:
TameigaSL
A t diroric1l 11011 compane
1 elariam nt' a orJi
nin lio i:crH colabora-
dnn, et{! rt\\ado l1lne
mem .. r..'1'i\'lfl. Nr>t
se pt rmile a apmdu .
ci 111 do r>11hiicado :.e 1
permiso eJ.f'Tt!so da edi-
t 11 ir l.
1tabtr9( i1Lcrra. novembro ele 19-91:
Ao meu irmn Pepio Sanmartn,
in memoria.n
Fai apenas <las. horas, case tres, un ami-
go, David Otero,_ pxome na man un
agasallo que hei gardar onde se gardan
as cousas que foron importantes e que
de coto ai!, se fan historia e son s tes-
temua de recordos; como as vellas fo-
to grafas xa amarelas como follas'"no
outono, ou as cartas de amor da primei-
ra moza. Ou da ltima. Pero chegoume
ai, tamn!, con mis de cinco anos de
retraso.
Regaloume un exemplar, o nmero
1, do novo xornal estradense TA-
BEIRS TERRA. Un exemplar que
acadar tarnn valor histrico deritro de
ciricunta ou ceri anos, por exemplo,
cando poida presumir que c_onservo o
nmero 1 de "TABEIROS TERRA''.
1
cta:.
tado al polo ano de 1997. Pode que d-
. quela, os gescendentes das malvas que
bei empezar a criar cedo, presuman de
ter devanceiros do sculo anterior.
Axia se publicar o segundo elo <le-
sa cadea que est a recomenzar :e que
lle desexo e auguro unl}a longa peregri-
naxe ao que TABEIROS ,TERRA est
obrigada, pois recolle o testemuo dun-
ha sorprendente tradicin coido que sen
precedentes. Nace, ademais, de vagario
pero con forza, en fonte_ alta e timpa. co-
mo os regatos predestinadqs a ser ros
que chegan ao mar.
Na Estrada, e desde antes de que co-
mezara este sculo agonizante que xa
est dando as ltimas boqueadas, edit-
ronse unha manchea de xomais, algns,
poucos, de vida efmera; pero outros al-
canzaron a maiora de idad civl,
abranguendo ademais todas as facetas:
Partidistas, radicais, moderados, agra-
rios, apolticos ou combativos, de toda.s
as tendencias e ata algns editados - pe-
ro sempre por estradenses - fia da nosa
comarca, e ata noutros continentes. T-
do o e.al non s non era pouco senn que
era moito e excepcional, dada a preca-
riedade daqueles anos, mxime nun po-
bo ou nunha comarca de montaa, na
zona intenor de Galida, illada case, que
a penas chegaba aos 10.000 habitantes,
e deles case a metade nas Amricas, tra-
ballando como negros ou mellor <lito co-
mo emigrantes, posto que os negros, con
outra filosofa e menos ambiciosos,
mis conformistas, mis listos ca ns;
indolentemente satisfeitos, non se matan
moito a traballar.
E viven. Estou a falar da xente de cor
de Amrica, non dos que os pases ricos
deix.an morrer a milleitos en Africa. Esa
, ao menos, a conclusin que tirei can-
do cumprindo o meu destino de galego,
fun cubrir, entre centos de miles, o meu
cupo de emigrante.
. Bebendo na forite timpa do libro do
meu irmn Pepio - nunca galeguizou
o seu nome como Xos; el fo, para to-
dos, Pepio. Pepio Sanmartn. Nin Xo-
s; nin Pepe o libro UN PAS LLA-
MADO LA ESTRADA (cando o
Carta aberta
Maximino Sanmartn Sobrino
publicou, anda non se legalizara o top-
nimo A Estrada), en-
tre os miles de datos
e informacin qlle
ach_egaba, froito de
miles e miles de ho-
ras de adicacin e es-
tudio' sobre o seu po-
bo", que me atrevo a
dicir que i:iingun
amou tanto, - e logo
volverei iso -,
tiro estas referencias
asombrosas q1.1e cito
brevemente sen preo-
cuparme da orde cro-
nolx.ica nin doutro
tipo de orde. A refe-
rencia abonda para
que sexa pn reto pata
TABEIROS TERRA
En 1886, edtase
na Estrada con catro
casas, - EL BA-
RRENDERO, de vida
efemera. Na primeira
dcada <leste scul.o,
edtanse o .semanario
VOZ DEL PUEBLO
e EL ESTRADEN-
SE. En 1912 EL ECO
DE LA ESTRADA.
En l. 920 - e ata
1940 - EL EMIGRA-
DO. LA VANGUAR-
DIA en 1933. EL ES-
TRADENSE, en
1907, no que est a
man de Losada
guez baixo os alcumes de Pedro Enxe-
bre e Pedro da Aldea. En Terra de Mon-
tes, en Forcarei nacen ALBOREAR e
ACCION SOCIAL, al pola dcad dos
vinte. En 1931, nace LA ESTRADA di
"extramda extrema izquierda", como
escribe Pepio. E vn a rplica in-
mediata da dereita clerical, LA PALAN-
CA. l>ARROQUIA VIVIENTE en Sou-
tel de Montes. E Waldo Alvarez Insua,
manda editar en Santiago, EL VAMPI-
RO.
En Cuba, por non ser menqs, edita-
mos LA AURORA DE YUNURI e EL
ECO DE GALICIA. En Buenos Aires, a
pares tamn, EL PROGRESO e UMIA
E LEREZ. Volvemos a Forcarei e atopao
mos AGRO, en 1931.
Algns mis quedaranlle no tinteiro
a meu irmn e, polo tanto, a min. Deba
ser que non haberla Televisin datjuela,
e - x,ente dballe pola cultura. Saamos,
case, a xornal por habitante.
Hai poucos anos, nioi poucos, algns
deste.s exemplares expuxronse no Con-
cello da Estrada. Era bo repetilo. Santo
Toms precisaba tamn meter os dedos
nas para crer.
E nostalxia pura, xa o se. O pasado .
. irrever5ible.
Pero TABEIRS TERRA, o xorn.al,
chgame con mis de cinco anos de re-
tra8o. Tia que ter sado en vida do meu
irmn Pepio, cando el resida en Vene-
zuela e antes de que un cancro maldito o
mandase a morrer a estas terras de T-
beirs que tanto amou:
Con que ilusin llo tera mandado
eu! Con que ledicia de festa grande a
recibilo-el!.
Por S(), pensando niso, tremoaba
cando o tiven nas mans, alporizado por
unha banda, pero nostalxicamente ta-
mn pola outra. Que a vida inxusta,
sabmolo abondo. Case nunca coinciden
as coordenadas como deberan coincidir.
Pero David Otero ou outra persoa,
igual, ta que hai pouco
mis de cinco anos, moito mellor que
hoxe a. min, este nmero 1 de TA-
BEIRS TERRA.
O xornll, estou seguro, tera un asi-
duo colaborador de luxo. E o noso .ir-
mn Pepe estra fsicamente vivo entre
ns, e non s vivo no recordo.
Prometf volver sobre UN PS
LLAMADO LA ESTRADA, e volvo.
Case sempre cumpro o que prometo.
Pdeseme acusar de que estou a va-
rrer para a casa. non o poo en
dbida,. pero coido que con xustiza. ,
Ningun amou a sa terra tanto coma
el. .
A maior parte -e sei o que digo- das
horas dos mis de vinte anos que P!iSOu
en Venezuela, adicounas a traballar nese
libro e noutro, indito anda, da historia
da Estrada tamn: CALLES Y PLAZAS
DE A ESTRADA, documentadsimo e
no que recolle a historia da Estrada, po-
bo, vila ou ,capital, como queirades.
UN PAIS LLAMADO LA ESTRA-
.DA; esgotado, vai ser reeditado pola De-
p1.1 tacin Provi_cial de Ponteve<jra.
Sempre hai un valedor para as cousas
que valen, e dmoslle as gracias mis
afervoadas,
Pouco antes do seu pasamento, o 12
de xaneiro de 1992, agonizante xa prc-
ticamente, escribiu un traballo, A ES-
TRADA EN EL CAMINO DE SAN-
TIAGO, como un ltimo servicio ao seu
pob na sa cualidade de historiador, de
historiador estudioso, vocacional e na-
morado da sa 1erra,-a uns emocinados
limiares do Seor Alcalde D. Ramn
Campos Durn e do Profesor D. Xess
Alonso Montero.
Para acopio-de datos e informacin
fxose rato dos arquivos das Bibliotecas,
das Sacristas; e os arquivos parroquiais
das- Igrexas, as que tamn debuxou a .
pluma, un nmero non menos de cin-
cuenta, e deullas logo nosa irm M
del Carmen, e que reprod1.1ciu integra-
mente no seu libro. Tivo tamn a -valiosa
axda e informacin que lle facilitaron
os .seus amigos e que tanto agradeces; e
adicndolle A UN. PAIS LLAMADO
LA ESTRADA as sas vacacins nte--
gras mergullndose mesmo na tradicin
oral; foron os alicerces do seu libro e
dos seus coecementos.
No 9 de xuo, aniversario do seu na-
cemento, pertso, acempasado duns ami-
gos, facer a p o percorrido que el fix
tantas veces recollendo informacin que
logo lle serviu para escribir o seu derra-
deiro libro, que foi publicado polo Con-
cello da Estrada, que o nomeu Fillo Pre-
dilecto da Vila.
Doou a sa biblioteca ao ConceUo da
Estrada. Unha biblioteca que , a xuzo
dos espertos, moito mis interesante do
que se pidera supoer, As terras, a .
toria da terra_ de Tabeirs, est en todas
as sas pxinas. Quizais sexa esa a siia
pstuma e definitiv'! e constante colabo-
racin a TABEIROS TERRA, xornal
que a bo seguro intua.
Longa vida, xa que,el non a tivo, pa-
ra vs e para TABEIROS TERRA.
No editorial <leste primeiro nmero
marcchedevos un fermoso Norte.
Se o cumprides, e no VOSO entusias-
mo e coecementos confo plenamente,
que a Terra de. Tabeirs volo premie. Se
non, que volo demande.
Se Napolen ar_ingaba as sas tropas
ante as Pirmides _de Exipto, con aquilo
de que "virite scuIOs de historia vos
contemplan" eu, que non son Napolen
e que s teo vista o monte da Somo-
za, arngovos facendo mencin aos vin-
te xornrus que editaron os nosos avs.
Si.
Xa sei que daquela non haba futbol
nin Televisin. .
Pero tiamos, nada rois e nada me-
nos, que as Terras de Tabeirs.
Abondaba.
O Plan de Desenvolvemento Comarcal:
unha Estratexia integradora para a Ga1icia_ do Futuro
TABEIRS-TERRA DE MONTES
PRESIDENCIA
C:isa do Concello-Praza da Constitucin, sin. Telfono/fax: (986) 572157 36080 A Estrada (Pontevedra)
Gabinete de Planificacin
e Desenvolvemento Territorial
4/
VEN Dll: PORTADA
O segundo, terceiro, cuarto e
quinto, obedecen o. ttulo xenri-
co DOS MEUS RECORDOS.
No prneiro deles, unha anota-
cin a man d: " estimara a de-
volta pois non me quedan co-
pias". Este leva por ttulo O QUE
ME SUCEDEU UNHA NOITE,
asinado DUASKAS en Pousada,
Marzal de 62. Tamn, a man,
anota: "Do libro e.nredos que non
chegou a pubricarse (1) e por (1)
por haberse revirado o socio (su-
bliado o de socio) que me pode-
ra dar os cartos". o segundo ti-
tlase PEPIN de nove pxinas e
asinado a mqu_ina e rpis man
Ken Keirades. O terceiro titulado
O GARDA DO PANTALN
CURTO, de dous folios e paxina-
do en 12 e 13,' asinado a man
Kenkeirades. 6 cuarto -de dous
folios- paxinados en J e 2, asina-
do Kenkeirades en xaneiro de
1960, leva por ttulo PEQUENA
COUSA (2). Atopar obra de her
mes -Os que se quere pode dicirse
que como axudar a facer versos
para un poema de eternidade, O
interese no caso de Tabeirs Te-
rra, moi importante pois a bio-
grafa de quen falamos anda est
aberta a pesar dos traballos qe
Xoan Carlos Garrido e Carlos
Loureiro. Desta maneira, 6 fo
dos achdegos de X:os Mauel
Vafela Varela, as posl.bilid<!ds
futuras estn garantidas. Xoan
Carlos Garrido e Carlos Loureiro
111inguaron os riscos de quivo-.
cos; pero, -sobre todot
ron novas intervencins. Dende
Tabeirs Terra Invitamos traba-
Ilo, investigacin,suxerimos,
irnos ver,-a creacin do necesario
SEMINARIO DE ESTUDIOS
ESTRADENSES, el moi inte-.
disciplinar e-con posibilidades de
afondar en ns mesmos, en A Es-
trada, en Tabeirs Tena e as.
apprtar un algo sighificado a Ga-
li cia. Emendar erros faranos
maiores.
Consello de Redaccin
(1)Iste traballo foi publicado en
Folleto na imprenta de Otero
Abe lle ira, financiado polos gale
guistas estradenses. Non hai d-
bida de que o atopado en Malpi-
ca copia.
(2) Xa reseado por X.Carlos
Garrido no seu libro biografa
de Manuel Garca Barros (px.
147)
- m:abdrs novembro de 1997
Pluu 011fiWu
CASTELAO E a ESTraDA
POR
AVELINO POUSA ANTELO
PRESIDENTE DA
FUNDACION CASTELj\O
H
ai persoas que pasan pola vida deixando un ronsel inmo-
rrente pola calidade da sa obra, pola vixencia do seu ideal,
pola sa exemplaridade. .
Castelao , sen dbida, unha destas persoas.
g
uenes anden percura dunha identidade galega -dixo o pen-
sador lpez Nogueira- farn ben eh poer a Castelao como
u a das principais cartas de identificacin do seu pobo. Os pa-
ses como noso que viviron unha historia marxinada, c.arazter-
zanse polos seusmod!!los e non sas tazaas e, precisa-
mente entre eses modelos destaca Castelao pola sa calidade
humana, pola sa entrega a Galicia, pola exemplaridade da sa
vida.
C
mpre facetas, tres aspectos, tres fasquas que
destacan na :vida de Castelao.
A
Galicia marieira-que coeceu na sa infanda e na sa mo-
cidade no Rianxo natal.
A
Galicia emigrante que coeciu de rapaz,. cando marchou
con sua nai cabo do pai Pampa arxentin-a e despois no
amargo camio d9 exilio.
A
Galicia agrari que oeceu xa en Rianxo -pobo mareiro e
labrego- e, sobre tdo, no seu contcto coa Estrada, cabe-
ceira da comarca de Tabeirs, eminentemente agrcola e gandei-.
ta, onde exista un importante movemento agrarista do que foi
un dos dirixentes D. Manuel Garca Barros, 'Ken Keirades',
que, por certo, militou tamn nas filas do galeguismo e supoo
que coecera persoalmente a Castelao nas estadas que este tivo
na vila es.tradense.
P
orque, Na Estrada, Castelaoatopou o amor da que sera a sa
dona,. compaeira inseparabfe na azarosa vida do seu home,
Virxinia Pereira Rend, .(J'la partida de bautismo cos nomes de
Virxinia, Nicolasa, M da' Gracia, Tom'asa). Casaron na igr.eXia
parroquial de San Paio o 19 de outubro de 1912. -
D
e noivos Castelao visi,ta frecuentemente A Cando
via paraba na fonda de D. Antonio Mato M_oreiras, na na
San PaiQt que tia un servicio de coches de cabalos nos que.
Castelao a e vi'a a Santiago.
Cando via daba conferencias, relataba contos u.' coritaba
chistes no Saln Novedades, antigo onde reun a vellos e
mozos. Tampouco se esqueca a visita o caf de D. Felipe Brea,
nin fonda de D. Antonio Mato na que xogaba a partida cos
amigos e o seu sogro D. Camilo do que chega a ser o xenro mis
querid9. (Datos dunha nota en 'La Voz de la Escuela' do 22 de .
outubro de 1986).
A
qu naceu tamn o seu nico fillo que, na partida de nace-
mento da parroquia, figura cos nomes de Alfonso Jess de
Braga e no Rexistro-Civil cos de Alfonso Lus.
B
astaran estes dous acontecementos para intur a vinculacin
de Castelaocoa Estrada na que tivo familia,, amigos e trato
social; como demostran dous cadros que regalou Ximna-
sio, local recreativo e cultural, que mais adiante se fundira co
casino, onde arestora se gardan, pendentes do seu traslado que
ser o Museo Estradense. .
Un novo acto que vencella unha vez mis '3._Castealo coa Es-
trada celbrase o 19 de outQno de 1986, 'Ano de Castealo' no
que se conmemorou o centenano do seu nacemento. O pleno do
Concello nomea a Castelao 'fillo adoptivo de A Estrada', acor-
dando tamn: que o topnimo <la vila deixe de serLa Estrada e
pase a ser A Estrada, o funeral oficiado por Miguel Anxo Arau-
xo, Bispo dimisionario de e o enterro dos
restos de Dna. VirXinia e de Alfonsio no cemiterio de Figueroa.
P
echouse aquel da coa mesa redonda no ColexioPblico de
Prez Viondi, sobre 'Castelao e Vrrxinia na sa relacin con
A Estrada' no que tiven a honra de tomar parte con Alfonso Fi-_
dalgo (familiar de Dna. Virxinia), e Alonso Montero.
HUMOR
Unha seccin do
Servicio Municipal de
Normalizacin
Lingistica do_
Concello da Estrada.
novemf{:r de 199-7
e
hegamos Casa de
vo , en Campo de Gm-
marei, Clo seor
nuel, por apelidos Goldar
Rodrguez. Saudamos moi acari.:
ad.os a un estradense , el de
sempre vecio de Guimarci, con
taberna no senso da amplitude de
o.utrora e por riba, con estanco,
posiblemente o ruis antigo de-
rredor, pois daquela, para ' telo.
faca falta mota influencia:
mos <liante lu"galego de cerne,
con noventa e un anos de saben-
cia. O ser Mam.el pose o
te dos nosos Petrucios, a dozura
dos ivs mxicos e maila mirada
sempre nobre pos mis limpos,
dos de bo ser, con presencia de
honra e sobre todo con olios cris-
taos e doces, eriteiros e firmes
eles. para as nradas de limpeza.
Sabemos que el gustou de se
adiantar moitos anos, noventa e
un, para por:. eles adan.:
te coas sas mans xenerosas e as
chanza-lo camio construdo
para lle ofrecer xenerosamente o
mellor s seus para seren felices.
Na primeiril -vista, <liante del,
do seor Manuel, un non pode
menos que evocar a Jos Afonso,
si, a sa cancin de Contos Vel-
hios,. cando di que os tontos, de
vellos sono de seguido de amor e
que en calquera noite, sexa de
fro ou calor, moitos hai que con-
tar sempre. Eles - os contos - son
ptalos de moitas flotes desfolla-
das 6 luar.Vlvense saudades ae
bos dfas,de adeuses e amenceres,
de solos que xa pasaron e outros
que x.a se estn a cocer.
Mndanos pasar cocia. A
sa postura, en cadeira de dono,
p da mesa, a de saber falar e
a de disposicin a escoitar, todo
de xeito e de maneira amigable.
El xa te_n o caf preparado. Trta-
se dun home homildoso, dos no-
sos, dos. mellores, si, dos que es-
tn inmunizados contra as
maldades. O seor Manuel non
dos soberbios; avaros. chufns e
irados. Non dos que sobrsal-
tan o sangue. El gusta de moito
falar e todo nel di que lido e di
tamn que:ben sabido. As, neste
da de outono quente en que o sl
anda no ceo tras da la, ns irnos
detrs do seor Manuel con ale-
gra, pois , mellor e sempre, polo
cmio longo, si, o de amar d
contino con. s mirar.
- Non son amigo da caza nin da
pesca, pero na casa est o xor-
nal tdolos das. Sabe ? - e
cntame- Csoo antes de poer-
me a ' lelo para que non se. me
desfaga. Antes da guerra, o xor-
nal que mis se ta por aqu era
O EMIGRADO, si-ieor, lase
moito.
Lembramos fo disto a
Cunqueiro, a sa escola de men-
cieiros, cando -conta: que os ha"
ba qe aprendan a escribiren e
obrigaban s seus a saberen le-
ren; para as eles podrenlles
mandar algn recado dende o ou-
tro mundo e farano, mellor .por
escrito que de palabm. Ns, e di-
cm0lo, seg.uindo a Don Alvaro,
o maior Merln de Mondoedo e
escoitando .seor Manuel, sen-
tmonos tal como O Murigante, o
que tia sempre moito fro e gus-
taba de escoitar contos e historias
nas cocias das casas. Co ser
Man.uel, el parr:f eando como sa-
be, est claro de que curamos un
algo mis de corpo e que asema-
de melloramos de alma. Estar
aqu, nesta cocia farta e fresca,
ben-ha ser un remedio de provei-
to e asemade, o gozar dun grande
ben todo atesourado.
. A HISTORIA DESDE A VISION DOS MAIS VELLOS SEMPRE E UN POZO
DONDE BEBER PARA O FUTURO
o coMARCNS DE TALENTO
'' t
... na casa es o
xornal tdolos
'' 1as ...
O
tero de Ameixeiras volve nesta sa
seccin a visitar un dos persona-
xes entraables e 'sabios' da nosa co-
marca de Taberrs Terra.de Montes
D. MANUEL GOLOAR, MAIS DE NOVENTA ANos-oEEXPERIENCIA
El coa sa palabra lvanos tras
das guias; moi alto, por tdolos
ceos das nosas aldeas, sempre
eles todos os mis grandes, e
no na compaa das palabras do
poso idioma porque para el e .pa-
ra ns, elas son puras.
- Nacn por abril do ano cinco.
Fwi f!scola Estrada. O meu
mestre foi Don Enrique Lub,
que era canario. Daquela A Es-
trJU/a era como unha aldea, con
moitas fincas de labrado. O co"
mercio mis importante era o de
Es-cariz. Poi este seor quen
trouxo a Bastida para A Estrada,
que era de Castela e traballaba
de dependente de comercio en
Santiago. DaqUela, moitos de
ns iamos escola polo camio
da Torre e bebamos na fonte.
Comiamos na do seor Benigno
- o carpinteiro - na estrada que
vai Ulla. A escola quedaba
xunto da de Otero Abelleira, no
segundo piso, preto da d Casa-
g rande e xurito da hoxe 'Casa
dos vellos' da vila, estaba o Cr-
c""ere e enriba del, a Casa do
.Conc.ello.
Era aquela A Estrada case
que de_ptincipios, a de prazas
amplas e rboradas, a que se
mesturaba sen maiores contem-
placins de identidade no carc-
ter rural e cvieo que defina
lioso Concello. Era A Estrada
que se integraba en todo, a qe se
envolva, coma unha nis, coas
outras aldeas e parroquias. Era A
Estrada que pertenca de xeito
natural caixa comn das me-
morias de tdolos habitantes das
Terras de Tabeirs.
- Si seor, as era, A Estrada da
que, polas /esta de San Paio, sa-
a a procesin da igrexa vella, a
que estaba no sitio no que logo
tiveron a cocheir e mailo alma-
cn os de Neira , onde logo fixe-
ron o edijieio no que est o Banc
co Simeon. Contan de que os
rapaces, dende coro da vella
igrexa tirbanse s pilas de fa-
bas que gardaban alr os de
Neira. Despais, pola cesin de
terreos de Melania Nirie, cons-
truuse a igre:.ca de arestora e
que non est rematada anda,
alomenos polos planos que se Ji-.
xern de principio.
E el segue a contamos.
Para ns, s de Guimarei,
ir Estrada era un paseo.
!amos moito e claro, jor
San Martio e mais
por Pascua, estaba
obrigad
0
. Enchase ..__.""'!.
de xente. Record.p
moi ben aquetas
feir<4. Na parte de
arriba colocbanse
as becerras, os
cameiros e as ove-
llas e pola de abai-
xo as vacas.os por-
cos ris case que
sempre, mercabmolos
no Foxo e as -vacas ou as
becerras, cando non . en A
'jacimolo en Code-
seda.
Hoxe - :e isto pensndolo ns
- perdeuse aquel espritu populr
e autntico das nosas feiras,. mes-
mo xa quedan poucos da'queles
feirantes. De que boa cousa eran,
Si seor, as feiras de Codeseda e
mailas do Foxo. Sobre todo as de
por Santos, por Nadal .e por San
Ant.n. Nelas tamn se mercaban
cans- e contan que en Codeseda,
.para facer un fol dos de leva-la
faria da maqua, queran mercar
un can para aproveitarlle.a pel. O
interesado chegou feira e viu
un que, en boa verdade, pra tal,
non er el feo. Polo que lle pare-
15
ca comprador, o cn aquel da-
ba mis da medida e por iso o
teres,ado comentou para si, pero
escoitrolio: "para un fsteme
demais e para doos non me ds",
Para portea-lo vio, por seren de
mis fino, oS. arrieiros -usaban fo-
les fitos de-pel de Mes-
mo Don Manuel Garca Barros
escribiu, fio da feira do fuxo,
un conto-precioso, si. o do- poro
repetido, tl como o de Santo
Antn, volto outra vez casa da
que sara e destas el todo lucente.
De termos amor de verdade
que somos Cantas habera que
escoitar e tantas que i:existr_ar! -
dicmoslle ns - A que si, seor
Manuel?
- Pois as ; mesmo teo como
dediante mia a iniaxf da Cao-
teira. Aquilo era unha carballei-
ra especial. Os carballos case
que todos estaban podres. Eran
as, como che dira, como cao-
tas das de arrincar canto antes.
Direiche que al non haba
que nada. Quen fundou <;iquilo
de casas foi que corra
por Manuelio Ram.Os, o da lm-
parcial, que andaba s pias e
vendaas .po-las portas para
acende-lo lme. Foi o primeiro
que f:io casa al e logo x vie-
ivn os demais.
Pero, mellor, hanos ser volver
a (]uimarei, mesmo de paso re-
corda-a histona tan bonita, a do
Re( Guima, a que contou tantas
veces Don Manuel Reimondez
Portelii., si, aquela da liorta con
seu innn Canai, 6 que lle dican
que este perde -e de a Perdecanai
e_ Guima foi re e de a Guimarei.
Retomar Guimarei que por
1607 tia 28 feligreses, con vida
ligada sa Torre, si, cando o do
seoro de Tabeirs, o dos Innan-
.dios e <Je Pedro lvarez de
tomaior. Guimarei agora presente .
como parroquia e que por tempos
do seor Manuel, chegaba ata a
Farola de A Estrada ..
- Eu recordo beit a Torre con se-
ores, que Gimarei era de ca-
sas de valer. Delas, -como mis
importantes, .direi a de Gmez, a
da Carbona, a de Amaro, a de
Snchez. a de Cobas e a Algaria.
Guimarei chegaba ata a Farola e
xuntbase con Ouzande. Mesmo
un notario que vi-
va preto da
Praza da
[la rola
ente-
se en
Guimarei.
Mira que tem-
pos, que, cando fixe-
ron u.estrada a Codeseqa,_paga-
izan un patacn por cada cesta
de terra. Aqu, en Guimarei,
houbo moita emigracin. Ns,
na nosa casa; para ben, non fo"
mos caseiros, que houbo ben de"
les na parroquia e non o fomos
gracias a que meu pl ,xunto cos
seus zrmns, foron a. Cuba .. Xa de
imita, -el mercou bois e adicouse
transporte de mercaderas. a
a Cesures a por sal e Ribeiro e
mais Ulla a por .vio. El dica
o mis duro era pasa-lo Pi-
rano.
61
lle poan toxos ou
herba seca s caballeras mentres
os cabaleiros xantaban , ceaban
ou mesmo daban, _pola media
conta dun bocadillo de
sardias en conserva ou de quei-
XO e chourizo na compaa.'dun
cuartillo de tinto ou de branco do
pas. O da cervexa, xa cousa de
hoxe. Mesmo ns lembramos a-
vendela na botica para un reme-
dio como a auga mineral gasosa-
antes, de ma, arroufados . e a
yeito !fe homes, vena con caa
ou con vio, a medioda con vio
e con caa e pola noite, por va-
" riar, con caa e con vio. Pero,
mt}llor, _que fale et quen sabe, o
seor Manuel, tal como axuda e
seguranza nosa e como fidalgo.
do lugar de Campo de Guimarei,
., todo el gardador das frescuras
do-s amparos e todo alma desta
conversa con poder de simpata
raiolante, si, mellor que el_ nos
fale cun anaco do tempo de co-.
mo foi a sa nenez na aldea. Ese
tempo de, azucre sempre con re-
concos de felicidade. e de evoca-
cin5.


Os rapaces, como os grandes,
non vivam_os con largueza, va-
mos _que non moi ben que se
xese .. o da de aninovo e-polo <J.e
reis, amos porta a porta. Can-
tamos'?' preguntbamos todos --
Cantade! dicfannos e se d
aguinaldo xuntabamos un raL
mendo che era o festn que fa-
ciamos! Por aqueles tempos, o
Nadal e mailos res, eran, s
tempos de -hoxe, unh_a miSeria.
Vivamos mal, pero tamn, teio
que dicilo, eramos mis amigos
de busca-lo noso lecer, , _a nos
alegra para disfrutar. das--cou-
sas. Claro, haba que facelo e
.buscalo, pois, hoxe, xa che
todo dado. e frOlos
ollos. Mesmo quedas mal Se non
es coma todos.
Por _ir mis _al e por saber,
preguntmoslle por o u tras ce1e-
bracins. ' '
Por Ramos iamos co ramo de-
loureiro e tia casa de Dona Ma-
riquita, a cal tia no seu xardn
unhas camelias preciosas; co-
lliamos algunhas e adomabmo-
l,os ramos. Tamn levbamos
vimbio-s para zurregarnos os. uns
s ou_tro_s e defendemos, 'pois- ha-
baos que gozaban desfacendo -os
ramos, que; t:n realidade -- e pon
;:ara de pcaro -_-. fai:er iso des.:
pois de sar d misa, ou xa antes,
gustbanos a todos, Tamn an-
dbamos moi de cOntentos polas
esfollas, igual como despois xa
cando de mzs: /Canto gusta-
bamos de atopar unha espiga ra-
a! menuda festa era aqueta!
Tampo.Co se pasaba mal no fiar
do lio, pois por aquf houboo e
bastante en moitas herbeiras.
Despois de sega/o, levabamolo
Tinos: 58 80 20 - 69
m:crra, novembro de 1997
COMARCANS DE TALElVTO ...
en feixes a curar a xunto da igre-
xa. Mefimolo en pows pqra
c(arexalo. Logo espadelbas e
eran as mulleres quen rrzis leva-
ban o peso da,qui]9. Os mozos
iamos contar contos, a bromear
e xa se.sabe ... entende? Si, si
seor, nos muos fcu;itinWs moi-
ta vida: Ns mesmos tmoslle un
?e
mis maior, de u 6
cine A Estrada, Cine .\
Novidades. Tmn
d
isfrutabamos moito
cando a mata do.por-
co, coas. mallas e, coma
non,cos
. e ntroidos ...
en Cardavella - el menudo este
chamar tan f er;moso! e funcio-
na moi ben. Anda agora irnos
moer al. Daquela, ttgoara:non
tanto, a base era o millo.
Os ollos do seor Manuel n-
chense de lembranzas e de recor-
dos. Prase el un pouco, non para
dubidar precisamente e si para
evocar e logo falalo.con clarida-
de]si; para que se saiba ben.
- Xogabam-os d _estornela por
parte do vern, outono eno.fn--
vemo; . buscabams-' 'nifos por
primavera e vrn e daq'uela ta-
mn xa se comezaba a xogar
baln. o que eu recordo, era un
baln dos que se lle dica de co-
rrea, con neumtico ou cmara
dentro. Se ca!do lle dabas de
beza, pilba-la correa, que era
tal 'como a de ta-los iocos, do{a
de moito carano. Ns, xa con
menos para_ xog_ar
baln, en trciques,JP.damospelo-
tas de tea ou, algunh vez. apro-
veltbamo-la hincha do porco. A
verdade tanta qtd non xogaba-
mos todo o tempo como nos g,s-
tara, pois daquela os rapaces-ti-
amos que trabal/ar e axuar.'
Me_smo haba certa,s encomendas
que xa na casa nos estabn asig-
nadas s. mis cativos ... Recordo,
xa algo de mis.maior, de ir ci-
ne A Estr(Ida, Cine Nov/dades.
Tamn disfrutabamos moito can-
do a mata 4o porco, coas mallas
e, coma non, cos entroidos e
participabarilo! moito neles. O
seor Xos de. Casagrande (o
av do Alcalde de--,wxe da' Estra
.da, o d.e chitot era o xefe. Da-
quela Guimarei, era por as( dici-
lo, como a capital do Entroido
destes arredores. Oiitra cousa xa
eran os da Ulla, os 'de Santeles
ou nas Veas.
Non cousa de poer alma
triste, pero si olios de onte. Vea
seor pensativo, dicmoslle, con-
te vostede como-se do outro lado
do mar chegase, flenos, quenc.m
hai amigos tristes. Siga amoroso
e viaxante e conte vosfeP-e, Don
Manuel, tal como canta a coto-
va,. que dende aqu, a sa casa,
hai que falarlle . vida estradense.
- As festas remataban moi cedo.
merendas e ceas. Botabamos al
ioda a noiti;e. Jan familias entei-
ras. San Xurxo de Cereixo vi-
an moiios das Ras Baixa-s e fd-
can procesin redor da igrexa .
. Pasabanpordiante da poria, pa-
raban a rezar. e seguan cantan-
do. En Codeseda; polo San Mau-
ro, haba moitas tabernas e
todas tifj.an a sa msica. N.11-n-
hai gaiteiros, noutras dous ou
tres msicos,_ noutras un acorde-
onista. Era curioso._ Os que vi-
an da parte de arHiJa de Code-
seda, os de _Forcarei, Sabucedo,
Cerdedo ou Quireza, poo .por
caso, paraban rias. tabernas de
arriba de Sagrada e os que -iqn
de Guimarei, Callobre, .O Viso
ou Cereixo, da Estrada ou Mata-
wbos, ppr cas, ior dicir algns,
ou de por arredores, estes para-
ban nas tabernas de abaixo.
o seor N!anul 1'onse mfils
alegre, os horizontes dalgn tem-
po verille mis preto del, ben
p, como con rebelda e para dar-
lle continuida(je sa memoria e
non perderse. A sa palabra ago-
ra faise como un algo mis de es--
morga e de troula,.
- Agora o mundo. cambiou
to. Como xa _ dixen, eu non fun
nunca caiador nin troiteiro, sem-
pre tratei de ter pallei7JJ.-De t-
dalas formas, gustbanme as
Jas. Fun un bo danzante e
parrafeei a gusto. Non fun moi
bebBdpr, pero, iso si, denantes de
facelo; colla un bocadio, un
bolo con carne _ou cunha posta.
de bacallau e despois xa aguan- ,
taba un algo mais da bebida.
Por aq'ela non che haba tantos
postos de polbo como hai hoxe.
Haba carros con vio e con
g<Tdecomer.
E as, de seguido, mantn a
sa mocidade cos seus recordos:
- Fixen a mili en Santiago, en
A
gora o mundo Cam- Santa Isabel, al remate da
biou moito. Como ra. de Carretas, collendo para
xa dixen, eu non Vista Alegre, a carn d onde
despois houbo o Campo- de Ft-
n
unca cazador nin troi- bol do Santiago, do Arenal e do
teiro, sempre tratei de Eiria e mailo do Vista
ter palleiro. De tdalas Lembro, pois que non
formas, gustbanme as houbo moitos que quixesen face-
la carreira. mesmo onde agora
festas. Fun un bo est o Parlamento de Galicia, es-
d
anzante e parrafeei a taba a E$cola de Veterinaria,
t
que por certo, al estudiou Don
gus o. . .
- Xess, o pai d veterinario Car-
Soamente haba gaiteiros e ban-
das de msica. Non se coecan
as orques-as,Ns iamos moito
San Xurxo de Cereixo e . San
Maro a Codeseda - e as excla-
ma o seor Manuel - Non se po-
dan perder! No San Mauro,
por mediados-de xaneiro, do que
dican que, se xeado, medio in-
verno pasado.,_ haba 111(}itsimas
bn. Naque! tempo, e mira se foi
asi, para as e para os
rueiros, moitos labregos de cerca
de Santiago, vendan- na cidade
estrume e de paso, sobre todo os
de Santa Luca. os de Bornais,
Marrozos e Angrois, mercaban
os pows negros das casas Jara
abono do replo sobre todo. Eu
servn en infantera trinta e seis
meses. De- Santiago mandromne
a Tui e al estiven ano e medio.
Cantas veces teo pasado a
O FOXO - A ESTRADA
novembrQ de 1997 h7,
COMARCANS DE TALENTO ...
Portugal a Valen-ca do Minho!.
Hai que ve-la auga qu pa-
.sou por debaixo da ponte! - co7
mentamos -. O seor Manuel,
sen olvidos, mira o presente con
entusiasmo como querendo co-
lle-los sons de tantas cantigas e
de tantas luces, si, todas elas nun
nmero considerable de amence-
res. Para el, unha alegra compar-
tida dobre e unha pena, tamn
C
omo xa dixen, O
EMIGRADO era o
xornal que mis se la por
aqu.
U
n vecio noso, Ma-
nuel de Rafael, foi
escala de Don Manuel.
E
l taa na Estrada por
xunto da Porta do
Sol.
compartida, so metade. O re-
mate dun soo serpre ha volver-
se o comezo doutro:
- Caseme no ano trinta e un s
vintecinoo anos. A mia dona,
Dolores, por aqueta tia dezaoi-
-to anos. Fun o mis novo de seis
irmns e Dolores e mais
mos pais de tres fillOs. Recordo a .
meu irmn Senn: .. si, Senn ...
A faciana toda de Don Ma-
nuel ponse de mgoa, pois, ' ca-
rn das palabras, estn as imaxes
compartidas do pasado. Agora, el
quere, anda mis, mingua-las
distancias para constru-lo mun-
do daquela. O corazn do seu co-
razn brese xeneroso tal como
unha superficie inmensa na que
poe-la historia da sa vida. Da-
quela, polos tempos de antes, con
seu irmn Senn, e cos seus to-
dos, . o futuro choraba. A organi-
zacin dos fe1tos posible e o
mundo vlvese un milagre evive
con ideis. As sas rngoas foron
negras e por iso o amor figurouse
de firme.
Meu irmn era Perito, un agra-
rio. Prendrono polo trinta e
siis. El estaba en Burgos e dix-
ronme que era moi seguto de que
o mataran. Falei con Dona Me-
lania Nine e ela "brincou' na Es-
trada e salvouno. En pouco tem-
po, puxrono na _ra. Aquilo, de
verdade, era como a .Inquisicin.
Dbanlle tanto valor vida dun-
- ha persoa como dun can. Ns
oecemos a Garca Barros, que
era .do Amparo, si, de abaixo da
Mouteira. El e mais meu irmn
Senn eran moi parecidos. Como
xa dixen, O EMIGRADO era o
xomal que mis se la por aqu.
Un vecio noso, Manuel de Ra-
fael,foi escola de Don Manuel.
El taa na Estrada por xunto da
Porta do Sol. Eu coecino por-
que daquela era moi popular.
Falaban moito del. El era moi
intelixente e tamn moi trata-
ble. Tamn Jalaban ben de Otero
Abelleira, de San Xurxo,que era
mestre e que tia a Librera mis
importante da Estrada. '
Eu recordo a inaugura-lo
monumento de Aguins en 1916,
a Sears de Aguins e recordo a.
manifestacin que se fixo por
quererlle carga-lo mort-o s da
aldea polo de face-lq _ Casa do
Concello. Tamn a Casagrande -
o seor Xos - que tantos anos
foi o sacristn da prroquia, el
con taberna traballaba de fe-
rreiro con forxa de seu. Foron
tempos duros, anda que eu, ten-
do as mias ideas, nunca lle fi-
xen caso s polticos.
De tdalas maneiras, polo pri-
meiro tercio de sculo, ns pode-
mos 9-icir que houbo xeracins
de ouro, homes e mulleres de
rango _superior, loitadores a prl
-de dereitos e de liberdades, que
ne quitaron a impotencia s pala-
bras e s ideas. Homes e mulle-
res de todos, dos pobres e do poc
bo. Homes e mulleres que
ron do chan noso un lugar comn
para andarmos e nop para caer-
mos. Eles, nos seus soos, mete-
ron a palabra vida e cambiaron a
realidade. Para eles nunca foi bo
vivir sen ideas e gustaron de que
R
ecordo a manifesta-
cin que se fixo por
quererlle carga-lo'1Ilorto
s da aldea polo de face-la
Casa do Concello.
T' amn a Casagrande -
o seor Xos - que
tantos anos foi o sacristn
da parroquia
medrase a herba.
-Aqu en Guimarei houbo un cre-
go que se chamou Don Manuel.
Nunha ocasin cabreronse el e
mailo capeln e este ltimo foi
busca-los protestantes. Potas
noites, na csa de Ambrosio,
cantaban os evanxeos. Eles que-
ran que meu irmn Senn se
metese, pero _este dida s.empre
que .. Relixin haba unha soa,
Aqu quedronse todos cos "ve-
llos", refrome s catlicos.
Demoslle forza e aire vela-
me do barco no que irnos. Ns,
co seor Manuel, como poetas,
exerzmo-la forza de descubrir.
Non conxelmo-lo destino nin o
tempo., non, que a desilusin trae
mgoa e os crazns poden
rreren nesa tranquilidade.
- Aqu en Guimarei, as festas
mis importantes eran os Dolo
res e mais San Roque. Tamn era
de moita xente e de e renda a'
Santa Polonia, avogada das do-
. lores de moas. Haba moita
me, pero por festas, botbase a
casa polo corredor. Xa se cele.-
braban as vsperas. Estas eran
unha de moita _concorren-
c-ia, pois Guimarei foi sempre
unha parroquia moi aberta .. Ha-
ba outras parroquias
mis pechadas, pao por caso, e
estrada, a que pasa p'(jr aqu
diante, fixose no ano 14. O pri-
meiro coche de lia f oi Troitio.
En principio a ir por riba, por
Cardavella e como haba moitos
muos, por non estraga/os,
rona por.aqu.
O do seor Manuel non fai un
destino de prestado.El soubo
chegar mellor e as danos fe de
tal.
-Sabes? -dime orgulloso- eu
ndiven sempre en zocos. Por
aqu haba moitos zoqueiros.
Habaos no Viso, na Costa ... O
'qiravel' -e exclama- faciaos
mbi bonitos! Era un artista, en
Codeseda, nafeira, os do Cara-
vel eran os preferidos! Agora o
tnundo cambiou moito, e non sei
se para mellor de todo!
Sentimos .de.verdade que,
cando de nenos soamos co que
non ternos e '}lle desexamos, logo
de grandes, se seguimos a s_oar,
enormes. O seor Ma-
nuel deses, dos soadores, e
dos amigos sin'.1-elo, do sim-
que nori lles pareza
mal, A Somoza. AU
.me,smo bailabdn
soamente os da {ll-.
dea, os uns cos. ou-
tros". Unha vez, -,
taberna de Chao,
mestre.el-de cantei-
ros1 chegarorz, un-
has mozas a pedi-
re n carburo e
preguntmostle se
haba baile. Etas
dixeron que non.
Ns f OrJIOS tras de-
las e si que haba
baile, pero de bo-
tar un con elas, na-
E
u non estou enfermo -
afirma- eu gasteime.
Os anos non perdoan e o
ple, sen com-
plicarse. El
sabe do amor
e est en si e
nos seus Can-
tas palabras
ten para. nos
emocionad.
.Para el, a al-
dea unha
maneira de vi-
vir, uola enor-
me dimensin
que lle dar_
mundo para
que aprend_a.
O seor Ma-
esencial non ter dolor.
E u durmo moi ben.
O
men01:. da ... -e (ala
con dozura- que
aqu non queda ningun !
_da de nada. Era eS-
cusado ir.
Est claro, que
Guimarei, para este
home noso, a casa
na que vive e as, Guimarei-sbe-
lle a vida.
- Para ir co gando levabamos
corozas de xunca.s. Mercabmo-
las nafeira do San Martio. Ha-
ba unhas que se vestan polos
brqzos e outras pola cabeza: Re-
cordo os paraugueiros que vian
por aqu e dorman nas casas.
Mesmo algnfxose pai. Aqu na
casa pagbaselle s vellos, o da
tres de cada mes . .Fun trinta e
dous anos panadeiro. O pan fa-
cimolo con faria de castela e
en trigo do Pas. Eu xanon en-
fornei_ nin en millo; nin con
centeo. Tiamos un cabalo e
mais un carro para o reparto,
que !amn faciamos na Estrada.
Despois pasei a leva-lo leite
dende Fragoso a Callobre, para
lose Mara Torres, o fundador
da fbrica. Faca queixos
moi ricos. Denantes desa fbr-
ca, al haba unha sastrera. Esta
que nos dix.
nuel Goldar
teri o tesouro
de noventa e
un anos de sa-
bencia, senn
atndanlle
-Eu non estou enfermo -afirma-
eu gasteim. Os anos non prdo-
an e o esencial non ter dolor.
Eu durmo moi "ben. O menor
da .. . -e fala con dozura- que
aqu non queda ningun!
Ns, seor Manuel, estamos
mellor do que chegamos aqu.
Levamos mis que poer nos pei-
tos, nas ideas e nos sentimentos.
Por todo o que perdemos, deixa-
rmo-lo seu nome escrito nas al-
mas do noso mellor. O noso
amor est tamn aqu e deixe que
vivamos un .algo mis nos brilos
do seu mirar.
As esperanzas non estn per-
didas, o noso adeus para voste-
de, seor Manuel, o dos que vol-
ven sempre. Gustaranos .tamn
producir valores e someter esi-
xente a crtica, pois ... acaso non
posible que o futuro sexa dal-
gunha maneira distinto?
Tlfnos: 68 81 64
571048
A ESTRADA
8.{
'.
AS PELEXAS DENTRO DO CURRO ENTRE AS 'BESTAS' SON ALGO TAN ESPECTACULAR COMO A.PROPIA VIDA E, DESDE OS BALADOS E AS BANCADAS NOVAS
DO REMOZADO CURRO, CENTOS POR NON DICIR MILES DE ESPECTADORES SEGUEN AS EVOLUCIONS DOS CABALOS. DENTRO, OS 'ALOITDORES' SOBEN,
BAIXAN, RABUAN E ATA MORDEN O AIRE QUE NON OS ANIMAIS QUE, ESTES, SON SAGRADOS E NON SE PODEN MANCAR.
FOTO:
X OQUE
T
odo acontecemento festivo, de fonda raigame popular, leva consigo ou impli-
. ca unha certa mitificacin das orixes da mesma festa ou do grupo humano
onde ela xorde, porque a festa grupal ou JHJpular en certo modo unha exalta-
cin do grupo, un reencontro do grupo
e onsigo mesmo dunha mancira unitaria e simblica.
O
grupo toma fonas novas, sembrar comunitariamente a sa orixe, que sem-
p're vivida coma grande,
orle e rexeadora a un tempo.
(Manuel Cabada Castro)
e nesta situacin ocrreselles a
das irms ofrecerlle- santo
Lourenzo, patrono da parroquia,
das bestas da sa propiedade, se
as defenda da peste, como, pa-
recer, as foi. Arestora, polo pri-
meiro sbado de xullo, xa est o
sinal claro da celebracin no de-
c-0rrer tunn do domingo e mailo
Juns.
Polo sbado, de maancia,
ringleiras de persoas, de Sabuce-
do ou non, alanse cara s mon-
tes na percura das greas para
xuntalas. Xa non importa, como
noutrora, que non haxa uso de v-
o comunal para_ os baixadores,
cousa que non haberla que per-
der, que non difcil recuperar,
como dicimos, non importa, os
nimos son outros e. participar
. devocin. Pouco a pouco. de
DAVID OTERO
No pobo e parroquia de Sabuce-
do, nome el bendicido, p de
cerdedo, Forcarei e Campo La-
meiro, no Cond:llo da Esfrada,
por Terras de Tibeir-Os e de Mon-
tes, cada ano, en devocin e
crencia popular, con asistenci
numerosa dende calquer punto
de Galicia e da dispora, unha ci-
ta obrigada, agor11 por xullo, para
subir e buscar, para contar e en-
grear, para baixar e rapar, para
ceibar fogo de novo e. as teste-
muar en tradicin: A RAPA
ACONTECER DE
ANO E DE POBO ...
DASBESTAS.
A sa orixe, de manifestacin
oral e popular, segundo Manuel
Cabada,est no feito dunha gran-
de -peste qu a bis barra
O A RAPA DAS. BESTAS
arroutados ou na serea ealma do
que sente o que fai, con brtema
de mal facer, con chuvia e raiolar
d sol aberto, vanse dando conta
das bestas e as, organizldos to-
dos, sen ter moito que aclarar,
aportan o seu para xunta-
las. Teremos que dicir, noso
entender, alomenos polo deste
ano, que non se precisan de xen-
tes que van ensina-los seus caba-
los e si son 'precisos os de a p,
os corredores que atallan con sa-
bencia e que toman mellor para
emboca-las bestas no seu Jugar-
que non son necesarios motoris-
tas de escudera, de casco e bran-
cura de uniforme, que non se
exc'Ie a ningun, pero, a rapa, de
por si e de sempre, ten as sas.re-
gras de seu e ben claras para os
que saben e asemade para os
queren aprender deles. Non hai
porque desharmonizar nada do
que foi sempre. Esta ma de
baixa en campos amados non hai
porque apagalas, mellor, aluma-
los cos respectos s tradicins de
tantos anos. Nas altas terras
montesas, onde os penedos
ra o ben dos homes, que
ningun diga o que non sabe, que
ningun afirme o que n9n viu e
que ningun diga ou faga o que
non . Como as dixo Ovelleiro:
" Crgase o saco de -ehouri-
zos, clgase o bocadio cinto,
si, coas catro lazadas de cordel,
coma sempre, nchese a bota de
bo vio e crtase a "moca" e
afitase coa navalla para que non
manque as. mans" ( Jso, para to-
dos e quen queiran; a medida
de ir monte, mis nada)
Polos montes do Cbado, p<>-
las Lamas, na Conla, no Cabeiro,
no das Quintas, todos-percuran e
as bestas mesmo semellan agar-
dar. Cada grea de eguas e pol-
dros, con algn xa alto do dente
ata vendelo ou que ocupe o lugar
do grin, est toda en alerta, es-
perta, para que os buscadres do
X
a preciso repoe-las
forzas algo gastadas
da primeira hora en
X
unta-las bestas e trae-
las este ano Pen e
antes nas La.ritas.
monte, coma senpre e sen mis,
fagan dela ringleira cara Cam-
po do Medio. Al todos filiral,
mesnfo xa comezan a saber lgo
mis, admiran s machos grins
como pelexan polo seu. Trt_ase
da lei O:atra1; da posesin de ca-
da e as liai que dar -conta,
anda que sexa impondose na
peleia e as gaa-lo respecto. Xa
agora, de telo todo amaado, de-
REPORL4XES NA FIN DO MILENIO
OS ALOITADORES CONSEGUEN CON MIS MAA QUE FORZA DOMINAR AS BESTAS E
FACERSE, PORUNHA VEZ, MIS FORTES CS CABALOS. MENTRES, NO MONTE (FQ-
TO DE ABAIXO) OS ANIMAIS DESCANSAN LOGO DE 'BAIXADOS?
FORO:
X OQUE
nantes de anuncia:1abaixa, a
compaa, o compartir de calque-
ra cousa, de pan e comida, de vi-
o. Xa preciso repope-ias for-
zas a!go gastadas d primeira
hora en xunta-las bestas e ttaelas
este ano 6 Pen e antes nas La-
mas. Xa todo comeza a nos en-
volver. xa todo o ben feto nos
enche, as arcas dos peitos, as me-
'morias e o aire el todo se enche
de contido. Xa, sobre despois do
medioda do sol, melor algo
antes, cllese camio do pobo de
Sabucedo, par das bestas, con
elas, por causa e lealdade delas.
Xa embaixo, con tempo a ter que
seguir tomando, pola congostra,
polo camio de sempre, con moi;
to ben de xente a celebralo, p-
sanse 6 campo do Medio. Este
ano; para "acurrr", non se ir xa
Curro de lado da igrexia, este
ano hi Curro novo-na carballeira
e hai que inauguralo, por iso, de
tarde baixa, case no
solpor, unha
primeira rapa, en tem-
pos de antes non, co-
mezbase odomingo,
que era 9 a _solemne,
como nos conta Ma-
nuel Cabada no seu li-
bro e a que se sai-
ba tamn di: "'como un """,..,,...--
dos principais engados
des ta-festa_ o ritmo
popular quen manda
que non se agarde a
puntualidade horaria
do desenvolvemento 9JW.f,f'i\'
1
dun plano establecido,
os do pobo tratan con
teimosf a: de .face-lo
posible e as manter
unha tradicin por to-
dos mi querida"
Nas rapas do sba-
do e do domingo, xa
no Cuno, este ano de
estrea, por_ sbado
afstanse os "bichos"
(que como lles din
s poldros pequenos). Neste fa-
cer incianse s rapaces-do pobo
na. mirada pasada e sabia, a de
quen sabe_ todo e cala, os mis
vellos e no indicar directo dos
mozos "aloitadores".
As bestas que teen as orellas
"fanadas" son as do Santo e an-
fos tamn; un algo mis maiores,
locan na coxa a marca d santo,
da cal sobresaa unha pequena
cruz. No-Curro conreza a loita,
os "aloitadores" -dispense e de
seguido; n clamor da pureza
limpa de agarrar -con mestra, no
entusiasmo dos que mran e
. -. 19
aprenden, no dos que gozan e ad-
miran, segue o da rapa.
Hai anos, agora menos, as
"serdas" das bestas eran vendidas
para sos e de m'oi-
tas cousas.
Os "aloitadores" son mozos e
non tanto, eles Son homes -arrou-
_tados, valentes, que entenden de
;bestas, que saben, pois aprende-
- -
-- - - - , - L ..... >;.
O
luns da propio de
Sabucedo, dos do-
nos de bestas.
F
ise u_nha Rapa moi
particular e pouco
numerosa.
. ::;.,...., - ...
. .. _.;:....:;.:-:;. ;.. __... . ... !
ron dos ms vellos o como fa-
erlle e que dome.n, que vencen
cas-e que sempre 'pola ma ben
asimilada. Os espacios de loita
son pequenos, os chimpos dende
os valados. son ousados e cheos
de bravura, poden caer no chan
doadamente e mancarse de serio.
Todos disfrutamos da Rapa. Uns,
gs de Sabucedo. e mis os que te-
en animais no monte; fano con
este rito de tantos anos e outros,
posiblen:iente mis do que se ere,
sen telo moi claro, que non saben
do que , fano sen mis do ex-
pectGulo. Estes ltimos _exercen
de expectadores.
O lunS:- da .propio de Sabu-
cedo, dos donos de .bestas. Fise
unha Rapa moi e pou-
co numerosa. Crtanselle-ras
orellas s "bichios" (poldros)
do santo e as forman parte das
tle San Lourenzo.
As greas condcense de lon-
xe, elas xa disfrutan de ser
bes, cara as abas do Montouto e
as, volven liberdade do seu vi-
vir polos montes adiante. Farano
cadansa no seu territorio e da
man dos seus destinos. O grin
ha seguir a mandar. Buscarn au-
ga e fon.tes, sombras e abrigos,
por todo o Vivirn
os perigos e mailos males de mo-
dernidades, de egosmos e os na-
turms; os de_sempre, co iotio p0t
protagonista. f::o s ve1,1tos dos
montes han pe__rmitirn_os contar
novas historias. Historias que
anda non_ contamos pero que xa
se enchen un algo mis coas tra-
dicins do pObo de San Lourenzo
de Sabucedo . . Elas, coma ns,
son filias dos amenceres e qi.eren
chegar a tdolos solpres.
_ Sigamos a agardar outra ma-
, a do ano que vea para que o
yenlo corte e saberemos da boa
estrela da de volver
subir por btlscalas.
Deste xeito , e como remate,
afrmas,_e claramente,. lonx.e das
novas linguaxes, elas fra de
contidos, sen facer caso dos do
poli!icamnte correcto, que o po-
bo de Sabucedo., 6 celebra-la fes-
ta la Rapa, a da sa tradiCiri,
facela presente no rito mis de-
voeinal, afrmase e afortcese
na sa propia uidade. _
Para o ano, dt< seguro, sere-
mos -mis e as nosas relacins,
redor da Rapa, tern mis
dos que nos darn formas mi-s.
de hurriaQ.idade.
()
. honroso fe.ito de q. ue
o Concello da EStra-
da me eU-xi'se para
formar parte do xurado do 1 Pre-
mio de Poesa -Avelina Vallada-
res, fixo que por uns das tivese
que viaxar dende o p do mar
Atlntico ata as terras estraden-
-ses, vales e montaas tan queri-
dos por min, pois_.non esquezo
nunca que nacn na femiosa, fra
e rica Codeseda, un importante
val desta bisbarra.
Codeseda!
val dzoutado polo vento norte,"
val que me veu nacer e nel me.
criei,
non teo para loubarte,
pero si sentimentos pra lem-
brarte
pois en ti xacen aqueles. que a
marte
me rapinou un da, e que eu tan-
to amei.
Codeseda!
Mais as idas e vindas do devan-
dito concurso non s me trouxe-
ron lembranzas da terra natal.--
senn tamn desta crecente vila,
capital do concello, onde fun es-
tudiante al nos lonxanos cursos
1952-54.
E por ter chegado cedo cita
por mata-lo tempo ata a hora da
reunin, a querencia levoume a
Beqelle. a ra onde_ vivn os
dous cursos. Xa al, o presente
galopou na busca do pasado e os
meus recordos aparcaron fronte
instituto vello, colmea da que
sairon enxames de bachareles.
O seu lado norte -vin a casa de
Maria de Rivela co seu balcn
dende o que eu fisgaba a ra, e
dende o que oa os berros dos
xogantns no bar Pepe e o ros-
mar dos bebedores nas Tres Por-
. tias, e va a Botana arranxando
zapatos vellos, e os Carballo,
Chacn e Picns
Segundo Ventfn, as races da_ terra sempre presentes ...
D LEMBRANZAS
'Notas do Premio
de Poesa Avelina
Valladares
S
Ventn, do do
prelllio de poes1a, fa1 neste artigo un
repaso pola lembranza duns anos de so".'
Tamn nesta calzada tia pi-
so o seor Virgs, o profesor de
Fsica e Qumica, un home a
quen_ lle espantaba a violencia (-
_D. Manuel, non me suspenda
por favor -pregballe unha rufa
alumna estradense/ d. no estu-
di y la suspendo/ -Ai, D. Ma-
nuel, vostede sabe que eu fago
canto podo e, se me suspende,
meu pai mtame/ -Eso es cosa
suya. Usted no contest y por-"'.
tanto la suspendo/. A angustiada
seorita sacou do seo un coitelo
de mata-los pqrcos e cravouno
na mesa <liante dos fucios de
D. Manuel/. usted es-
t -Se me suspende, en
vez de cravalo na mesa, crvollo _ os e estudios no Instituto da Estrada.
a vostede no corazn -ameazou
a rapaza/ E don Manuel,. home
prudente; recoece que ela tia
razn e aprobouna).
- (D. Manuel, tan pronto foi
nomeado membro do tribunal de
Revlida, andou a gabarse de
que el s se encargra de sus-
pender a un rapaz estudiante da-
quela proba, que por non ter
obriga, non lle a escoitar as s-
as charlas encol do futuro exa-
me. O xoven, tran pronto soubo
da ameaza, buscou un interme-
diario que fixese as paces entre
o profesor e el./ -Lo siento mu-
cho, amigo mo, pero ese chico
no me viene a clase y lo suspen-
der. Ir a pr el -quixo segur a
guerra don Manuel./ O estudian-
te, que non era dos que andaba
con dous a e saba a
toria da nomeada seorita,_ dei-
xou andar a cousa ata a vspera
de rense para Pontevedra, cida-
de. onde tera lugar o Co-
mo lle saba ben os horarios das
idas -e:voltas de don Manuel,
noite esperouno no fondo das
escaleiras da sa casa e, cando
aquel entraba asubiando, feliz,
pola porta, douse de narices co
futuro bacharei.I quie-
re?Qu quiere? -chiou, asusta-
do o qumico/ -Non se asuste
don Manuel -acougouno o visi-
tante- s lle veo a dicir que se
suspendo por culpa sa, eu vou
voltar Estrada, pero vostede
non, porque eu voume encargar
de deixalo no fondo da ra, en-
tendeume?/. -Yo no s qu sabe
. usted y por tanto qu le pregunto
-detille o profesor uriha razn
ben dita/ -Vostede pregunte sen
maldade e sen medo, que eu sei
entendido? Se suspendo por
burro, ben suspendido estou// E
xa en Pontevedra, no tribunal; en
voz baixa: sabe la tabla peri-
dica? / -Si, seor/ En voz alta,
como se falase para xordos: -D-
game la tabla peridica/ E as as
seguintes preguntas ... O rapaz
voltou co nmero un, e a nai, sa-
bedora das tiraplixas habidas,
buscando a paz, apurouse a ir
desagraviar profesor cun aga-
sallo, e dende aquela profesor. e
estudiante fixronse amigos).
O seor Virgs era un bendi-
to de deus cori pretensins de
xuz xusto e amigo de que lle fi-
xesen o rende-vous. pero ... sem-
pre na vida un se atop con al-
guiia rapaza tola ou cun adoles-
cente ousado.
Era un home delgado, more-
no, pegado sa cac_hi_mba,
adornado o seu bigotio e ser
pte engravatado; pareca un gen-
tleman. Quizais fose es'J"fasqua
a culpable ,da misteriosa relacin
entre el e a morena, ben planta-
da seorit,a Pardo, a profesora de
Literatura, a quen tanto lle debo.
(Ela e don Manuel Iglesias, o
Liborio- de Marcenlos, son os
culpables de que -agora mesmu
eu estea a esborranchar papeis).
Para atalla-la mia rexouba
sae pola porta do instituto o ,gre-,
co-latinista don Manuel Barros,
enrxico, todo el bonhoma inda
que algo sarcstico. eso es
un ablativo absoluto por qu no
lo traduce como tal, D. Alfon-
so?/ -Porque s. No est bien?/
-Siii, pero a ver si cuando vuelva
en septiembre, lo sabe./ A tra-
duccin das Guerras das Galias
estaba ben feta: pero, o porqu
se traduca as s o saba don
Manuel e mais o ex seminarista
ribeln Baloira, cicerone e veci-
o de Alfons). En cousas
de alumnos e profesores.
Foise el e no seu sitio veu 'A
Asturiana' . Pero, mo se cha-
maba? Mara Luisa?. Inda que
o demo me leve non me lembro.
Mais si que me asolagan outros
recordos dela, pois case,_ case,
ou sen case, vivimos entre
dous -un breve e limpo romance.
A poesa -unha liante e eu esti-
mei .que uns olios verdes?, un-
ha cabeleira loura?, un corpo
macizo, uns peitos firmes e un-
has pernas torneadas, ben mere-
. can ser trovadas; anda que a
musa andivera nos trinta e o vate
non acadara os dezaolto. Claro
que foi aquel un romance con
morte anunciada, pero foi fer-
moso mentres durou. Vivir da
ilusin e mellor maneira de vi-
vir.
Outro ilustrado que sae pola_
porta!.- O bilogo souteln Casa-
do Gil, todo el elegancia e finu-
ra. Non se pousaba unha mosca
nel. Foi o heroe dunha ducia de
romances. Botou pouco tempo
na vila; se chega a botar mis. as
mozas estraderises morren todas
de amor. Canlle ben e fxome
loas fumereCidas por calquera
lado que foi. Durante un tempo
ata compartimos o corazn da
'Asturiana'.
A el e seora da librera
Losada dbolle o ser <;oecido
por moita xente da estrada. Ela,
ta dos Sanmartn, tameestima
e, vendo os meus apuros econ-
micos, mis dunha vez me fiou
peridicos e Eu, para
ela, era 'El Chico' e seguino
serido sempre; creo que nunca
soubo o ineu verdadeiro nome.
Sexa asf ou non, aqu queda a
mia testemua de gratitude pa-
ra ela. '
E vindo do fondo da memo-
ria aqu sae a matemtica seori-
ta Fondevila, rubia,
mida, elegante;de cara nevada,
educada, formal; unha muller
feta de formalidade.
Houbo mis profesores pero
ningn deles deixou marcas no
meu esprito.
Por un intre volvo presente.
Qu fago eu equ? Ah, s. o te-
ma do concurso de poesa!
Avelina Valladares? Poetisa,
muller de ben, a cantora do lla,
a terra de "o ro fachendoso".
Marcial Valladares? O irmn
de A velina, famoso fillogo, no-
velista, poeta, naturalista ...
Mais os ilustres irmns que-
dbanme moi lonxe no tempo e
os meus recordos falronme
doutros Valladares -coeidos
por min: o meu paisano Perfecto
o da Devesa, home ben alimen-
-tdo tirando a pequeno, fachen-
doso, aberto, paroleiro, casteln
falante, cazador teimudo pese a
vir do monte 'de vacfo, na miora
dos casos, ata que un da trope-
zou cun lobo al nos montes d
Conla e matouno, feito que lle
deu fama e lle serviu de vana-
gloria ata o fin dos seus das; co-
merciante de zapatos en Vigo
igual que, nesta vila, o seu ir-
mn' Pepe, de caractesticas ca-
se opostas 6 descrito matador de
lobos.
De D. Benjamn, dentista con
consulta abarrotada e de sobra
coecido nesta praza; tamn em-
presario hidroelctrico da hist-
rica Caldeirn nas beiras do
Umia en Codeseda.
Da sa filla Conchita da que
fun confidente cando a soedade
ou a ausencia a asolagaban. (De-
bo ter cara de b rapaz, ou de
inocentn, ou quizais de filso-
fo, o certo que as mulleres,
dende sempre, tomroniae por
asesor). Conchita e eu pasaba-
mos o tempo paseando som-
bra das rbores que lle fan veira
estrada que vai a Codeseda.
Ela a contndome as sas in-
quedanzas i eu, atrevidamente,
aconsellbaa. Lmbfate, Con-
chita? Non? Vale. Seguramente
s rbores do paseo s que se re-
cordan. Falabamos, falabamos e
falabamos; nada mais. Ela esta-
ba namorada doutro e eu miraba
para outras. Eramos s inocentes
amigos.
E case tanto de candor tian
os sentimentos cos que andaba a
xogar con otra Vallada.res,
(,apelidbase as?), Luchi, a da
feira do gando; unha rapaza xo-
vencia, .fermosa coma os roi-
bns dun mencer, dce, elegan-
te, sinxela, intelixente: Era a
miss indiscutible da vila. Houbo
amistade, simpata e admiracin
entre ns; pero non pasou de a.
Foi a nosa relacin unha bela
promesa que non acadou a botar
flor por falta de rega.
Non volvn a saber dela, nin
tampouco de Conchita. Que os
deuses as de felicida-
de o que lles desexo tanto a
elas coma s meus compaei-
ros-as de curso!
Coecn IJliS Valladares. pe-
ro hora de reunin e vxome
na obriga de deixa-lo tempo pa-
sado e tornar presente pois
beime de ir reunir cos outros
membros do xurado: Maximino
Sanmartn, Noni Arajo e David
Otero; tres bos compaeiros e
amigos. No intre de vir do pasa-
do e chegar presente.. cavilei:
"Ilustre Avelina Valladares, pese
moito trabrulo que o teu con-
curso me deu, inda que s fora
por estas . tenras lembICllmlS, va-
leu a pena ser. membro do xura-
do. Sntome pago con elas. Ape-
lidos coma o teu e persoas
coma ti e as citadas holH3Il a un-
ha terra e s sas xe_ntes".
-.
'l:abdrs. de 1997

Chmome Modesto Fraga e nacn en Fisterra o 27
de febreiro de 1974. Con quince:: anos de idade
empecei a escribir poesa e contos, debido princi-
palmente apoio dos poetas Miro e Rafa Villar
que influron en ooa medida nas mias inquedan-
zas neste senso._ Con eles ofrecn os meus primei-
ros recitais longo de toda a bisbarra fisterr.
""-'-'-""'-'-'"'"'----"" asemade ta:rnn formo parte do Batalln Literario
da Costa da Morte; asociacin de escritoras e escritores da bisbarra
Neria ..
Como -poeta_ acadei entre outros, s seguintes premios: Feliciano
R,oln (A Guarda), Ramn Cabanillas (Ourense), Vir"Fluvius (Cama-
riasJ, Orestes Rodrguez Lpez (Pru:adela), Desiderio Paz (Fisterra);
as coino tamn me foron concedidos sendos accsits nos certames
Francisco Femndez del Riego e Rosala de Castro (Comell).
temente -0- meu poemario Do Amor Salgado recibiu o premio de Poe-
sa e sair publicado en breve. As tamn Corpos Paisaxe, li-
bro de poemas de ltima creacin, mereceu o 1 Premio Avelirra
Valladares da Estrada:
Publiquei poel)las nos libros De Mar e Vento (Espiral Maior), Ns
{Sementeira), Rumbo s Illas (Edic 'Col), As Armas da
Solidriedade; as cono en revistas especializadas como Dorna,
7Grises, Feros Corvos: Cousas ...
No anQ 1995 !in oPregn das festas do Cristo de Fisterra, e un ano
despois o de Costa da Vida.
DESCALZA sempre vias no tempo das fragancias
Arrecendas a trigo fresco e novo;
A rosa, a flor silvestre - -
'a froitos trcipicais e madreselva.
teu paso, fragante, como la espida
toda sorte de aromas matutinos deixab,as
Iluminabas o sol de ros e silveiras
Recordo cmo eras no tempo dos aromas matutinos
candcnnda existas
" -e agardabas-
e as augas da delicia
baixaban simplemente como augas de delicia.
2.
AMOTE
porque non sei falar doutra maneira,
porque me ds os das que malgastambs logo:
-os tmidos serns, as primaveras todas
ese sabor a outono que do teu himen nace.
Qurote
porque me lembras a chuvi recatada,
a verde mar fisterra e as las inventadas.
Porque te sei distante vndate cerca
e porque sei que me amas anda desde lonxe.
Desde lnxe, fil, desde a mar vedarle at ci solpor vindeiro
mote. 'Bscate como indagndote
perdido_ en ti amor, como soando
ireme a outros silencios para seguir a amarte.
' Instale a Calor Econmica de Unin Fenosa
Coece xa o Pagamento
Fixo Mensual?
i
Pague o consumo da sa calefaccin
elctrica comodamente longo
de todo o ano!
Lembre, por 150* ptas . un da de calor coa
calefaccin elctrica por acumulacin.
CALOR ECONOMICO

901 380220 t ' 'il<l'i FENOSA
'Gasto medio diario en calefaccin todo o ao para vi venda ele 90 m
2
./ 11
O xurado; c0mposto por David Otero, Nonl Maximino Sanmartn e Segundo Ventn
Avelina Valladares
Crnica de David tero, xurad9 do JPremio de Poesa Avelina
Valladares
hai ningunha.
de de camps, as._
da igrexa de clquera_parro..::
qu_ia estradense; fainos a todos
semellantes.
Norr- bo cousa construr-
rnps torres de marfil, o meUor,
dinantalas. Seinpre preferi-
ble a calor da terra, anda que
queime algunha vez. As cam-
ps, nos seus repicares, teen
a cantiga pura que pasea polos
sculps para unirnos a tantos
devanceiros.
O camio mis perigoso
non o peor, por veces, el o
nico que nos salva. Sempre
debemos avanzar polo cano
do retomo que somos como
pobo. De -a; o pobo da Estra,-
da,dende a sa Corporacin
Municipal, convocou o Premio
de Poes'a Avelina
Valladares_, irm de Marcial
Valladares, de Berres, eles
dous irmns tan amigos de
Don Manuel Garca Barros.
Trtase dun xesto de sensibili-
dade enorme da Corporacin
Estradense a pro! da creacin
literaria, pois nun mundo no
que as ideas viaxan e queren
deixar de andaren a p, que se
propagan por rotas mesmo in-
controlables e que a tcnica
move sen parar, cando xa os
portadores delas e os propaga-
dores non saen do seu lugar,
retomamos con cario na Es-
trada, a voz potica, a voz que
infle fondamente pola Lingua
e pola Cultura nos pensamen-
tos. Esa yoz si._ que rrs
das :moitas ]lomolpgaci6nsi
uso; E _sa voz potica, na ac-
. cin- qu demanda a paz .dos
homes, afin:na seinpre qu no
distinto, rion -pode-haber ct>n-
frntacin. A voz potica un
feixe de luz sonoro que nos
define e que delata -cando non
ternos palabras de conviccins.
9 gaador desta convoca-
toria foi o poeta fillo da Costa
da Morte; Modesto Fraga, el
membro activo do Batalln Li-
terario daquela bisbarra, a
Costa da Morte, xunto con ou- '
tros poetas mis e poetisas. No
seu poemarie>, pdese falar,
como leetores del, dun uso im-
jecable da Lingua, do bo facer
potico dende a simpleza e
asemade dende a creacin da
figura literaria feta arte poti-
ca. .
Nos seus versos establcen-
se vas do esprito, confirma-
ciris da interioridide delicada
de quen sente, pensa e se en-
trega de cheo facer da pala-
bra na sa amplitijde for-
mas musicalidades, sen
perde-la autenticidade da que
o autor d probas de ahondo
longo da sa obra, llO perco-
rrer da lia mxica dos seus
versos en omposicins como
caixas musicais de sons uni-
versais.
- Modesto Fraga, como pac-
fico soldado da palabra, -con
espada feta poemario, emerxe
arroutado, a peito valente, de-
cidido, de Sonei(a, na fantasa
que recupera,.- que restaura e
que afirma a todo un pobo, a
toda unha comarca natural e
as aprtalle mundo un grao
de optimismo para a busca
amorosa da comprensin Ple-
na dos nosos pobos.
Como di Manolo Rivas, ta-
mn poeta de Soneira, ternos
que pensar no feitizo do novo
e facelo entre a realidade de
sempre, a nosa, e mailos so-
os. Modesto Fraga, na imaxe
potica de Rivas, ben o neno
que se achega dorna que non
nin .mis nin menos que o
vello, av e pai, que sae mar.
Nesta convocatoria, tamn fo-
ron declarados finalistas .do
Premio, o poeta estradense
Jorge Armesto e a escritora
extremea, xa galega, que vive
en Pontevedra, Mara Victoria
Moreno.
A' esta convocatoria, pre-
sentronse medio cento de )o-
emarlos e, dicir do xurado, a
calidade foi de alta presencia.
Na Estrada, con iniciativas co-
ma esta, dende a sa Crpora-
cin Municipal, podemos afir-
mar con esperanza, que xa
pensamos de certo e eremos
con firmeza na renovacin pri-
maveral dos nosos espritos.
AJ> nosas cantas, como di
Manolo Rivas, han cadrar, coa
luz do pan na mirada limpa da
nosa nai, _oeste caso, figurada
en Avelina Valladares.
\
1
)
lit
POESa,

OLIMPIO ARCA CALDAS
A feccin msic;i lvao a
formar: cos amigos: Xan Herre-
ra, Pablo Porta e Lus Torres,
un grupo de msica galega,
bautizado (:O norrie de Penado-
na, con actuacins en Silleda,
A Estrada, Negreira, .etc .. , e cn
repertorio de cancins propias:
Enxugar as bgoas
e seguir camiando
Beilar ao son que toquen;
rezar o que me ensinaron
que nada xurda de mn,
quero ser coma os demais,
que non digan que me perdn.
Hei de saber 'restar'
pra eis poder 'sumar'
burlar pra non ser burlado,
odiar se necesario
Decir perdn non compre,
no orgullo eso ipecado
Amar, sempre con reparo.
Mirar que non te sialen
pra decir: Ai Xess, que pano!
No mundo pra ser home,
enxugar as bgoas
e seguir ca xente . camiando.
Xoseme coece toda a verdade
da sa doenza, albisca a falla
dunha feliz esperanza mdica e
segue a escribir:
COa, tarde do domingo
na tristura do ceo,
- o curuto daquel pino
liase.
Porque o vento sopra.
O vento sopra, mia nai!
e eu, perdo ialma nel.
Fume nos espellos da tarde;
a la anda non veu.
-Vir, xa vers.
Vir.
Porque ela non esquece
que na noite fuches seu amante.
Silandeiro amante da noite,
e alumear soio para ti.
Que longa se me fai
a tarde do domingo!
E o vento wa
Mianai!
No derraderro curso da Escola
Universitaria de Santiago ha in-
gresar. no hospital por mor de
agravarse a enfermidade. Al
entre outras:
Brincarei por enriba dos nmeros
e destes teoremas absurdos
de equie e is,
de is ecs.
Precisins imprecisas
que xa non preciso.
Chego a te"a da vida
vida de soos
os soos da morte.
A morte,.os soos, a vida
(As matemticas non decan
se a vida era morte ou
a morte vida)
E Jora, era tan noite
coma dentro.
No mes de maio, mes de flores
e das LETRAS GALEGAS, un
da 24 do ano 1982, coa emo-
cin nos beizos, hmidas. as
palpebras acompaamos . a Xo-
s Manuel na sa derradeira
vie. Foi o legado un beli-
do e apre.tado feixe de poemas
nos que quedou a testemua do
seu amor pla nosa lingua e o
seu compromiso e defensa pola
Terra. .
. &rr!.-novembro de l 99J
MOREIRA CELEBROU HAI UNS MESES O ANIVERSARIO DO PASAM.ENTO DO POETA LOCAL XOS MANUEL MOSQUERA "XOSEME'
j--\ XosEme, pOETA
Xos Manuel Mosquera Carbn, XOSEME, veu como se lle publicaban
algns poemas. Agora, todos, agardamos un libro recopilatorio ...
O pasado da 24 de Maio, con
motivo do dcimo quinto ani-
versario do pasamento de.Xos
Manuel Mosquera Carbn, os
familiares recordaron tan triste
data cun sinxelo e emotivo ac-
to_: proxeccin dun video encol
da sa vida, declamacin polos
sobrios e raparigos da parro-
quia. dalgunhas das sas poes-
as, asistencia a .unha misa e
ofrenda dunha coroa de flores.
Foron moitos os vecios
que quixeron, coa sa presen-
cia, testemuar o seu afecto
por aquel mozolo al_egre e fala-
dor, sempre disposto a todo
aquilo que redundase a prol da
parroquia. As mesmo, amigos
de estudios, compaeiros e
profesores tamn se sumaron
xuntanza na carballeira da fes-
ta e todos homenaxearon a sa
traxectria vital:
Xqs Manuel Mosquera
Carbn nace o 1 O de outubro
do ano 1960 na parroquia de
Moreira, <leste concello da Es-
trada. Vai se-1.o do matrimonio
formado por Eladio Mosquera
e-Sofa <;arbn, os que forma-
rn unha familia cos seus cin-
co fillos.
A pnmeira andaina polo ca-
mio das letras de Xos Ma-
nuel lvao lugar da Pica,
cando o neno contaba con cin-
co anos. Rematadas as opras
dos locais das escols parro-
quiais de Moreira, coa corres-
pondente separacin se sexos,
xa non precisa face-la camia-
ta dos primeiros tempos. Sern
os mestres Serafn Rodrguez
Armadns, primeiro, -e logo
Baldomero Rancao Iriria s
que leven rapaz a coece-lo
misterio dos libros.
Moi cedo, no seu esprito
infantil, agroma o sentimento
polo amor sa lingua. Lem-
bra sa irm M Carme unha
ancdota que nos lembra ese
,pensamento primario de Xose-
me: Uris tos dos irmns Mos-
quera Carbn, residentes no
concello asturiano de Luarca,
levaron a M Carme con eles.
Como queira que
anos, tenta acollerse plan an-
tgo, que re-
estivese uns me-
se.s en Asturias
foi escola da
localidade e can-
do voltou falaba
' castrapo' segun-
do lle dica seu
irmn con dez
anos. Non atura-
ba o que
Non aturaba o
rapaz de dez
mataba na-
quelas datas,
pero por mor
de fallos nos
expedientes
administrati-
vos non pode
cumprir tales
desexos.
Empeza pois
os estudios
polo plan no-
vo no Cole-
xio Prez
Viondi. Nes-
te centro ju-
rante os dous
primeiros,
,,;
falase daquela
rrtaneira e cada
inti:e repetalle:
"luarquesa, sen-
tada na artesa".
Xoseme chegou a
rifar coa sa nai
por consentir que
a nena falase da-
anos que a sua
irm f alas e en
'castrapo'
quel xeito e que, por enriba, lle
ensinase a seus irmns peque-
nos aquela 'castrapada'.
Cando cumpriu os dez
anos, cutrto
e quinto de EXB, ten como
profe. or a o: Barros.
Segue, no mesmo centro, os
estudios da segunda etapa, e
con moi boas notas, en espe-
cial na rama de letras, remata o
ciclo de Graduado Escolar.
Nestas datas, nos intres de le-
cer, comeza a rimar palabra$ e
pensamento, que soio el coe-
ce.
Comeza a andaina do ba-
charelato superior no Instituto
da Estrada. Aprende con D.
Ral Param, cura prroco. de
Moreira, a toca-la guitarra e
forma parte da Tuna Parroquial
'As Volvoretas'. Segue o per-
feccionamento deste instru-
mento con Xaime Rodrguez
Valcrcel. Gosta Xos Manuel
de coee-las andanzas de .
tempos pasados e das tradi-
cins do seu entorno inmedia-
to. As fai moi boas migas con
David, o fillo de Manuel Gar-
ca Barros 'Ken Keirades',
mesmo tempo que se interesa
pola obra do seu pai.
Paixn pola Poesa
S
egundo v i
za do nos cursos de
hacharelato vai me
dr,indo a .sa paixn
pola cultura galega.
Ten, entre outro . a Xa
bier Carro como profe-
.;;on: a pa:. n pola po-
e a galega mi 'in
cre.scendo'. i ita
castro da veci anza,
procura atopa-las po 1-
bles mmoa-. e colec-
ciona n\oedas antigas
. que bu ca entre o. pa-
rente . Agroman nestas
datas o. planteis dec ex-
ten in agraria e Xos
Manuel non dubMa en
er un membro activo desta no a mda.
Consegue unha ben nutrida biblioteca pa-
ra a parroquia e confeccionan un mapa da
entidad \cdal.
Remata o bacha-
re lato e com!!z. o
i.; , tudios de Maxiste-
rio na Escola Uni
itaria ue Santiago.
Pouco de pob;.
tdolos anceio: do
xove sofren a mgoa
dunha enformidade
que avanza inexora-
ble cara a un fatal de-
senlace, que ocorre
un 24 de maio do
ano 1982 .
A re\rj ta potica
DOR A levou s. s-
. as pxina algunha
das s poe e es-
tamos a espera gozosa de que pronto poi-
damos disfrutar do seu verbo agarimo:o
nun libro completo.
&lJa;:novembro_de-1997
V
ida e obra .de
Manuel Ber-
gueiro Lpez,
desde o libro in-
dito de D. Olimpio
Arca Caldas 'Es-
critores Estraden-
ses na Memoria.
Escolma de Tex-
tos'
Manuel-
. .
Bergue1ro, a sua
historia
A
acolledora aldea da Con-
solacin, reducido grupo
urbano, correspondente
parroquia estradense de Santia-
go de Tabeirs, que se ergue
p da estrada de Vilapouca a
Santiago de Compostela foi n-
cleo. da capitalidade do antigo
partido xudicial de Tabeirs.
Al residiron ata o ano 1840 os
xuices de primeira instancia co-
rrespondentes a este partido.
Malia. que a partires <lesa data
pasaron a residir na Vila de A
Estrada, onde xa se atopaba . o
Concello anda se conservouo
nome de partido de Tabeirs
ata o tres de setembro do 1869
no que, por orde de S. A o Re-
xente do _Reino, cambiuselle o
nome polo de partido xudicial
de A Estrada. .
Neste mesmo enclave
xeogrfico, distante cinco qui-
lmetros de A Estrada, sculos
despois, nace Manuel Berguei--
ro Lpez", fillo de Jos Berguei-
ro Rodriguez, do casal de Por-
tab.eiro, da mesma aldea da
fl3
Consolacin e de Juana Lpez Manuel Bergueiro, e a sa familia, no an 1921
-Figueiras, tamn vecia da
mesma aldea, da coecida casa
de Vicenta, con taberna e forno. a Jos Fernndez Daponte, ta-
Nos carballos do rueiro da fes- mn bo mestre anos despois, e
ta, anda haba arrecendo da os irmns Constenla Costa, Se-
plvora das bombas que anun- nn e Adolfo, cannigo e
ciaran a troula da festividade de tn castrense respectivamente.
N. S. da Consolacin nos pri- Estes compaeiros, malia ser
meiros das de setembto. Na" do lugar de Cernadela, na pa-
quelas datas 'do ano de 1898, rroquia de Somoza, por mor do
Juana, sa nai, estudio foran
non tivera ganas para xunto
de 1eria pois es- dunha irm ca-
taba a espera do sada.na Conso-
feliz acontece- Ns carballos do rueiro lacin. As
mento que che- d t , d h b' mesmo, com-
: gou tres das a esta, am, a a ia partir pupitre
despois, ou sexa arrecendo da cos finos de D.
o da once se- ds bombas que anun- en es .. -
tembro, dia do ciaran a troula da fes'" con Pla-
nacemento do . . c1do, mestre e.
primoxnito da tiv1dade de N. Sa. da Con- inspector do
familia, o neno solacin nos primeiros Ensino Prima-
Manuel. das de rio. Entre todos
D e s - eles haber un-
pois del, o ma- seiembro. ha competitivi-
trimonio ter ca- dade de com-
tro fillos mis, p a e ir rs m o
un home e tres naqueles .pri-
mulleres. Fillo meiros estdios
de' labradores que van servir
acomodados teri a sorte de con- de base slida para unha forma-
tar na parroquia cun dos mello- cion posterior.
res mestres do Concello, D. Se- Se comparten estudios
rafin Castro Garca. Nesta tamn comparten xogos e afee-
escola ter como compaeiros cins. Na camposa que arrodea
canela da Consolacin, preto
do belido cruceiro hai unlia xei-
tosa explanada que aqueles ra-
paces toman de 'madre 'para
xogar s agachadas ou estor-
nela, malia os consellos dos
seus parentes avisando da peri-
gosidade <leste
xogo.
estudiantes e seminaristas ani-
marn o rueiro e as conversas
cos vecios sada da misa das
doce. Nos das soltos Manuel
ten traballo no forno familiar
da aboa Vicenta, aboa pola que
sente moito cario e que na
honra dela asina-
r, anos dspois,
M e - artigas co seud-
. nos perigosa e nimo de Manuel
mis axeitada de Vicenta.
para escorreia- Manuel ten no Manuel, ra- .
la friaxe ha se- fon1o famihar da paz ben dotado
la 'panda', que abuela Vicenta abuela intelectualmente
nos recreos .
1
' e con anceios de
das clases ha p . sente mmto ca- integrarse axia
servir para de- nno e que na honra no mundo do tra-
a ax.i- dela asinar, anos des- bailo,. estudia con
e. a va- pois, -artigs co seu- yocac16n de
len tta dos d, . de tre. Como termt-
participantes. ommo . nara a carreira s -
Con Manuel de V,icent>a. 19 anos e non
15 anos e poidera exercela
axeitados co- oficialmente ata a
ecementos. maiora de idade
setembro do (21 anos), ptocu-
ano 1913, in- ra exercitala par.:
gresa na Esc- ticularmente. Pa-
la Normal de Santiago de Com- .sa a formar parte da plantilla do
postela na que prepara e estudia Profesorado do Colexio San Jo- .
os catro anos da carreira de s de CalasanZ, dedicado pre-
Maxisterio cunha media de so- paracin de primeira e segunda
bresante. As vacacins des tes ensnanza na Vilade A Estrada.
.
14/
s vinten ano-s,
1919, cumpre no cuartel de
Santiago o servicio militar co-
mo excedente de cupo. Libre
xa deste obrigado compromiso;
no ano 1921, nun concurso de
mritos, consigue, entre os 18
aspirantes, unha vacante no pa-
droado do Concello de Negrei-
ra, .s "Escuelas Barcalesas'.
Estas escolas foran
creadas polas sociedades de
instruccin e culturais dos fillos
-do concello de Negreira, emi-
grantes en Amrica, en especial
na illa de Cuba. Tres eran estes
. centros que ergueu a Unin
Barcalesa: Aio, Cobas e Seoa-
ne.
Nestas datas comeza
Manuel o seu labor xomalisfa
con colaboracins de. pedago-
xa no xomal de Negreira 'El
Agrario Barcals '. A sa am-
pla formacin e o prestixo do
que gozaba naquela Vila fixe-
_ron que os seus artigos lle de-
ran unha meirande
xomal. A sa pluma non ten
acougo e as; cando as vaca-
cins do vern son chegadas e
de volta na sa parroquia escri-
be no xomal local 'El Emigra-
do' temas encol do ensino. El
sabe ben -da falla que ten a
mesma Vila de A Estrada en
canto s escolas. Nun artigo;
escrito en Negreira nos come-
zos dun novo curso, setembro
de 1921, con crudeza e
realismo a necesidade que ten a
cabeceira do partido xuciicial
escola graduada. As
mesmo pide s vecios da pa':'
rroquia de Tabeirs; emigrados
en Cuba, sigan o exemplo dos
de Negreira. (Xa no concello de
A Estrada tiamos bos exem-
plos destas escols como era a
de Rubn, datada no ano 1906).
Hai que suliar que, poucos
anos des.pois, esa petiin
transformouse en realidade coa
agrupacin e __ o edificio que an-
da na actualidade est destina-
do a este fin.
Segue co labor docen-
te , . mesmo tempo, prepara:
as optisicins para o ingreso no
corpo de Mestres Nacionais,
oposicins que aproba, curi bo
nmero, no ano 1925. Colabo-
ra,. agora, nos xornais 'Com-
postelano' e no "El Pas Galle-
go' de Santiago de Compostela
con temas de moi distintos con-
tidos.
desempea a escola de nenas a
dilixente mestra Elena Aragn-
Alvarez, unha xove asturiana
de Siero. Sern, primeiro, c_on-
versas 'de pedaxoxa encoI de
inquietudes -escolares comns,
despois agromar un novo e
mutuo sentimento que remata o
ano seguinte, 1928, na unin
matrimonial destes dous gran-
des e eficientes educadores.
Ser neste tempo can-
do comeza a colaborar na revis-
ta de educacin, 'Vida Escolar'
de Lugo sobre temas de organi.:
zacin escolar.
Interesado por todo .
aquelo .que redunde en benefi-
cio da colectividade na que se
atopa merguIIado, moi pronto
colabora, con artigos varios no
semanario de Chantada "La
Voz del Agro'. sabe, pola sa
xp_eriencia nas escolas anterio-
res, e polas xornadas que na
sa Vla de A Estrada fan as es-
colas de Parde_marin, nas Perei-
rias, con motivo da Festa da
rbore, do valor educativo de
tales eventos. .
Na sa escola de Cas-
telo organiza esta belida con-
memoracin na primavera de
1929 e a Diputacin de Lugo
premia a esta parella de mestres
polo seu bo facer, mentres que
a natureza tamn corresponde
matrimonio con outro bo aga-
sallo: o nacemento do seu filio
Jos Lus.
Tamn Bergueiro sa-
ba mo ben o movemento das
asociacins dos nosos emigran-
tes en Amrica a pfol do ensi-
no.
Escribe a eses emi-
grantes unha emotiva e patriti-
ca carta-manifesto e consigue
que, entre as autoridades edu-
cativas da capital e as aporta-
cins dos vecios de aln o
mar, se ergan unhas novas edi-
ficacins para aqueles rapaces.
Definitivamente insta-
lado na urbe ovetense comeza
unha frutfera etapa de traballo
profesional e literario:
m:abrrg m:rrra, novembro de 1997
colexio, pero que, polo seu va- as iims para as que sempre ti-
lor formativo traspasaron as a palabras de fraternal agari-
fronteiras da sa clase e foron mo e cos vecis de antao e
publicadas. os_seus fillos:
No perodo 1956-57 Tampouco faltaba a
colabora no xomal 'La Regin" obrigada_ visita Virxe da Ca-
de Oviedo con traballos encol nela que d nome ajdea. Nos
de biografas de persoas ilus- serns suba ata a Vila pra vi;_
tres. Entre estes suliamos o sitar e lembrar tempos idos co
belido e ben documentado tra-. seu irmn Pelayo e os -sobrinos:
hallo sobre Sofa Prez de Moncho e As mesmo
Egua Casanova, a coecda s- - comparta horas de lecer cos
critora, periodista.e Acadniica moitos arigos entre os que su-
de honra da Real Academia Iiamos a Jos Docampo, os r-
Galega, Sofa Casanova mns de !_a Calle, _Mario Blan-
redo, A Corua 1862- Poznan, co, etc, etc ..
Poloriia 1958):- No ano 1966 foi no-
No faltou neste meado-pola Inspeccin de Edu-
me outro estudio de Bergueiro cacin de Oviedo, Director do
sobre o estradense Waldo Alva- Grupo Escolar de El
rez Insua. Fontrt, colexio no que
- Ambolos dous traba- via exercendo o seu au-
Ilos foron premiados no con- torizado maxisterio den-
curso de biografas que tia es- de o ano 1952.
tablecido este xomal. - Dous anos des-
, As mesmo escribe pois, 1968, cos seus se-
uns guins ddcticos para o tenta anos na sa axenda
ensino: 'Longitud y tiempo' e vital e con medio sculo
'La danza de las horas en los inintenrrumpido no no-
-distintos paises de la Tierra', bre trabaIIo do ensino
leccins prcticas que tiveron chgalle a hora da xubi-
unha gtande acollida nas esco- ' lacin naquela engaio-
las asturianas. !ante tarefa. Decenas de
Todo este gran labor compaeiros e centena-
pedagxico e literario no que res de antigos alumnos
sempre latexa un profundo reunidos encoldo mestre
amor a Galicia mrean o re- Manuel Bergueiro de-
coecemento pblico. Este che- mostrronlle que o seu lfllliiMliNlllI
ga cando Manuel Bergueiro traballo non fora estril e
Lpez, on sesenta anos de ida- a sementeira dera bo
de, ingresa na Real Academia froito.
Galega. O mestre, historiador Non obstante, a
poeta betanceiro, D. Francisco sa creacin literaria se-
Vales Vllamarn, secretario gue a mesma lia docen-
persoal da escritora Dona Emi- te.
Iia Pardo Bazn e, fundador da As, ano se-
revista pedagxiva "El Norma- guinte colabora na publi-
lista' ,- D. Leandro Carr Alva- cacin do nmero extra-
reIIos, corus; autor do ordinario de NOS por
meiro diccionario 'Galego encargo da Real Acade-
Casteln' deste sculo e propie- - mia Galega:
tario da editorial LAR e D. Fer- Dous anos des-
mn Bouz.a Brey, xuiz, etngra- pois da Xubilacin, con-
fo e poeta (N o Selleira), . segue o premio extraor-
todos eles Acadmicos da Real dinario mellor traballo
Academia Galega propuxeron a presentado na convocato-
Bergueiro, polo seu distinguido ria da Universidade de
cultivo da lingua Galega, entre Santiago co gallo de se-
outras razns, para o seu in'gre- lo ano 70. ano das Letras Gle-
No eido da profesin, so nesta institucin como A'<:a- gas dedicado a outro estradense
no ano 1952 asiste primeira dmico Correspondente. ilustre, Marcial Valladares Nu-
etapa dos cursios de .Inicia- O correspondente ez. Neste mesmo-ano publica
cin Profesional celebrados na meamento ten data do da 26 de unha coleccin de quintillas
Escola Industrial deValladolid. . outubro de 1958. bfilxo o ttulo de 'A procesin
A se-gunda etapa desta _A partires d_o 1960, anda por fora,' e no album do
especilizacin realiza, anos dende as terras asiurianas segue Centro Galego de Zaragoz, do--
despois, na escola Industrial de coa sa morria e tenta de que era.habitual colaborador,
Xixn; mentres que a terceira e lle sada c_;oa publicacin anual publica ' Estampas Barcalesas',
E'n xanero do ano definitiva volve a facela na ci- dos' seus "Nadales', singulares lembranzas e aoranzas dos
1927 a editotial L-4R da Coro- dade de Valladolid no ano felicitacins nas datas de De- anos mozos nas terras de Nec
a, dirixda por D. Leandro Ca- 1963. No aspecto literario a sa cembro e Aninovo de temas ga- greira.
rr, no nmero 29 da sa revis- creacin constante. legos que lles enva s parentes Manuel, segue fiel t-
ta mensual saca do prelo a Dende o. ano 46 cola- e amigos. dolos anos s seus Nadales:
primeira edicin da primeira bora na revista 'Cartel', edirada As o seu N adal do ' Sempre; Cont_ents", "O rep'ar-
novefa do noso Be(gueiro, 'A na cidade de Vigo,- nos-anos 1974 leva por ttulo "Fiesta Es- to das pallas, "os Magos no Pa-
pecadenta silenz<;>sa'. 49-50- - asiduo articulista no tradense'; o que leva: o nmero zo de Oca', 'Rosia de Tabei-
. Segue Bergueiro au- xomal vespertin da cidade de 5, correspoitdente ano seguin- rs', etc .. No ano 1981 sofre un
mentando a sa produccin Santiago, 'La Noche'. te 'Pasatempo Taboads' en infarto de miocardio, doenza
teraria e as- pxinas do 'Faro de Lembramos un ben lembranza dos anos vividos na que _ afasta felizmente despos
Vigo' e _ da revista 'Vida Galle: elaborado artigo, titulado ;Jo- escola de Taboada. O corres- dunha arriscada operacin.
ga', sern agora as que acollen vellanos, en Muros'. Asi mes- pondente ano 68, nomao _ _ Publica, agora, na re-
artigos coa sa sinatura. mo, nas pxinas pedagxicas 'Un soo longo'. vista do centro Galego
Participa, por impera- do xomal 'La Voz de Asturias' Cas todos estes nada- !etano, ABRENTE, un docu-
tivo da no concurso de tras- atopamos moiias colaboracins tes van editados co nome de mentado artigo sobre 'Orixen
lados do ano 1927 e cesa nas do noso personaxe e na revista Rogueiber, se ben remate, na da Cruz de Santiago. 'A sa
escolas Barcalesas para desem- "Escuela", asina traballos sobre felicitacin, non esconde o seu obra principal, anda sen dar
pear a escola de da pa- a vida e obras do poltico e es- verdadeiro nomeJ Noutros tra- prelo, ven ser unha comedia en
rroquia de Castelo no Concello critor asturiano, Melchor Gas- ballos e artigos .tamn utilizaba tres actos que titulara 'La casa
de Taboada, comarca de Chan- par de Jovellanos, destacando e os seudnimos de 'Xan do Ou- de los trucos'. Este traballador
tada, da provincia de Lugo. A facendo unha anlise da sa teiro' e "Manuel de Vicenta'. incansable no eido do ensino,
sa boa formacin pedagxica obra de pedagogo. Drante todos es tes cando tentaba-de recopila-los
- xunguda coa magnfica expe- Segue a escribir con anos e nas vacacins do ver-n, apuntes das distintas viaxes que
nencia na escola fan deste mes- carcter didctico para os seus Manuel sempre atopaba un oco fixera por Espaa, Portugal e
tre un gran impulsor do ensino escolantes e o ministerio de para achegarse a sa Estrada Francia, o que xa lle der un t-
en todos aqueles centros que Educacin, por orde do 5 de natal, mellor anda ata a aldeia tolo provisional 'Los mejores
veron a sorte contar cos seus xullo do ano 51, autoriza a pu- da Consolacin, onde _ gustaba recuerdos despus de m jubila-
servicio!l. blicacin de doos xoguetes c- de longas camiatas polos cin', con data 26 de febreiro
Pm aquel cnt6n, nesta micos, pequenas pezas para re- mios e congostras <la sa ne- _ do ano 1985, atopa o descanso
__ __ __ ______ _
'maheirs 'merra, novembro de .1997
1
ABE/RO E CONLES
beiro un val que se es- -
A
tende longamente entre
duas montaas, no interior
do noso paraso esquencido.
Este asalloso val, est
mado polas terras que regan
tres bullangueiros que coa
auga fixeron farturentos todos
aqueles agros que noutros tem-
pos albarios, eran de D. Xa-
vier Feixo de Castro,. e dende
uns catro anos-volttonse ceo
mil leiras.
O resto das augas que esco- .
rren dos prados e das leiras vql-
tan a xuntarse novamente non
_,.. soio ro, e solermiamente vai
fuxindo por entreeidos e curti-
as at confundirse do
Gran Oucano da Civilizazn:
Rubindo no vran ao bico
dos. montes . que arrodean is te
feiticeiro val, e botando unha
ollada por entiba da verdecente
chaura, ista ofrcelle ao espec-
tador: carballeiras cuios albres
mestos de follas non deixan pa-
sar pisca de sol; curtias c'un
ambente buclico tan orixinal,
que mesnio da xenio contem-
pralas; leiras c'un mainzo gro-
so e louro que os traballadores
ademiran con gran satisfaizn,
por ollar n-il unha boa parte da
sa riqueza; e mais al, no outo
do Monte da vella, onde nasce
o canigote Paroleiro, os rumo-
rosos pieiraes semellan un
lenzo pintado pol-o autor do
Cachareiro, en c'uios xigantes
exemptaes fan os nios os pa-
xaros noitebros, os corvos ago-
reiros e as pegas herradoras -
al no bico de todo - pra que os
rapaces non sexan quen a qui-
tarllos,
Seguindo a Iomba do monte,
chanse frolidos toxares onde
teen os tobos eses animalios
que no abrente do da acaban
cos froitos e coas hortas.
Por todo iste suxestivo val
hai ciscadas unhas cantas dce-
as de' casias, albas como pom-
bas, que semellan ovellas d'un
rebao espalli,tdo por un lobo
famento, e no meio da eisube-
rante chaura, tguese chea de
ledicia a vila de
Conles,
At fai uns cantos anos,
Conles non era mais que un pu-
o de chavolas, baixas i escu-
-- ras, medoosamente ollando
pro Nacente, que daban noxo
no meio deste farturento val,
que, camiando por l nos pri-
meiros albores dunha man de
Xuio, cando no come dos
montes aparecen 'sinales do no-
vo dia e pondose a escoitar o
marmario das augas xunto cos
cantos dos galos que .ventan o
novo abrente, son d 'ahondo pra
que o leitor se d conta como
se espalla unha moitidume de
notas, que xuntas; van morrer
al no fondo da llanada, no lei-
to do ro Paroleiro.
Entre lusco e fusco, cand
nas camps _da capela de Nosa
Siora de repenican a
nxelus, mis da xennte que es-
. t ciscada nas veigas volta os
seus lares; topandose uns, che-
os de ledicia e de pantrigo, ou-
tros seeiros e sin boroa, e ao
millor vian riseiros poi-o ca-
inio.
. A ist hora as rapazas casa-
deiras arrecadan a facenda das
chousas, e de camio danlle
unha: volta a un alal que pro-
bablemente escdoita arelante
seu ventureiro noivo, agachado
tras da silveira mis preta-.
Todo isto, xunto coa ameni-
dade da campa, fan que o mo-
zo se sinta namorado, o vello
rexuvenecido, e o poeta _inspi-
rado, niste val que deica fai pou
co estivo perdido na orixinali-
d, sua orixinalid na beleza, e ,
a sua beleza no silenzo.
**
*
Fai proisimamente corenta anos
fixeron duas estradas no .val
d' Abeiro, e ao xuntarse en
Conles empezou un desenrolo
de tal maneira na aldeia, que da
xenio ver como un ano tras ou-
tro todo vai pra novo.
Polas orelas das estradas os
. abeirenses fixeron casas moi
boas con arregro ao prano pro-
posto pol-o Concello, e de se-
mellante maneira se descoe-
ceu ista aldeia, que aos poucos
anos deronlle o ttulo de yila.
Hoxe en da entrando en
Conles pol-o Norte, o primeiro
que se ve unha capela que se-
gn parolan os vellos foi feita
no sculo XVIII pra lembranza
d'aparicin d'unha imaxen de
pedra atopa<!a o lado da fonte
que dimpois deron en chamar -
de Nosa Seora.
Logo d capela chase o
Concello coa sua ampria praza
que fai pouco nomearon do
ce de Setembre. Nela hai unhas
cantas tendas de tecidos, e seis
ou sete tabernas que son a fama
de toda comarca, porque nelas
o mesmo se. pode mercar un ne-
to de vio, que un toucio de
porco; unha madeixa de fo,
que unha perra de chapras, de
pimento, ou un silabario pra in-
sinar a ler un neno.
Algunhas deste traspaso
cambearon de prespeitiva so-.
bremaneira, pro por iso, siguen
un orde cal se fosen emprega-
dos do Estado con Escalafn.
O millor d'eles era a socied
de recreio onde os Domingos -
dimpois da sada da misa - xo-
gaban os mozos os verms ao
domin, e pol-a sern os casa-
dos uns cntos netos de vio
brisca, mentras non chegaba a
noite pra botar unhas sete e me-
dia, ou un julepe, na casa d'ou-
tro tabemeiro que lle chamaban
de mal nome Petapouco.
O dono d'iste estabrecimen-
to fia un tillo -mais listo. que
Merln encol do que xira unha
boa parte di'sta novelia.
11
O PAZO D'ABEIRO
Na comarca d' Abeiro hai unha
parroquia d'ascenso que leva o
mesmo nome do val, e do arci-
prestdego .. A parroquia moi
boa, a .. xa o d o adaxio
"Abeiro boa terra e mala xen-
te", noustante, si algn empre-
gado do Estado entra solteiro,
sai casad.
Preto da eirexa hai unha al-
dea que tamn lle chaman
Abeiro, que foi heredeira lexti-
ma das grorias que houbo na
parroquia e no val, dende que
vieron os celtas, hastra bastan-
te despois que os abeirenses
botaron fora do pas con fou-
ces, forcadas e croios aos fran-
ceses.
A ista parroquia pertence ta-
mn a rexurdente vila de Con-
les, que solermiamente foi le-
vando d' Abeiro todo canto ista
pudo ser e xuntar nos seus das
de groria, durante moitos scu-
los.
Ao faguer as duas estradas
en Conles os rexidores do Aun-
tamento acordaron por unani-
midade fagoer unha casa en bo-
as condicis na praza do
Pexego - hoxe do 13 de Setem-
'bre - e trasladar para Conles o
Concello.
Ao ano siguente as foi,
Abeiro quedou sin auntamento
e Conles empezou a sollr no
traslado do Xuzgado, do Rexis-
tro, das de todo canto
sinificase adianto para a vila.
Dinpois que conseguiron
todo isto, os tillos da orgulosa
vila, empezaron a soar no
traslado da eirexa, pero o Sr.
Abade opxose por compret9, e
non houbo de que dal-as; pri-
meiro morra, que consenta
que unha obra pol-o xeito
d'aquela, e de tanto valemenio,
fose desfeita pra ben nin pra
mal.
A eirexa d-Abeiro e sin d-
vida, dimpois da catedral de
Santiago, e do Mosteiro
d'Oseira, un dos tempros millo-
res de Galicia, que garda mais
historia mais riqueza, e mais
. mreto.
Ademais d'esta eiiexa hai
na letnbrada aldea un Pazo, que
data do primeiro tercio do scu-
l XVI.
Segn certos papeis gatda-
dos nas huchas que hai nil, foi
mandado faguer por un seorn
de forca e coitelo, pra premiar a
valenta d'un sobrio que na
compaa de Don Iigo Lpez
de Recalde defendera a Pam-
plona, con maus e dentes, das
tropas do duas veces farruco
Rei de Francia, que tanto fixo
tecer ao noso que dimpois de
deixar a coroa d'Espaa ao seu
irmn Femando, marchouse a
faguer vid-a de monxe ao hist-
. rico masteiro da clebre no-
gueira.
A mediados do sculo XIX
era dono d-iste Pazo D Xavier
Feixo de Castro que tia un ti-
llo rpdeco que non facia mais -
que andar . viaxando as , que
pra il coasi non babia currun-
cho descoecido debaixo da ca-
pa do Ceo.
Onde non chcegou como
mdico, chegou como cabalei-
ro, viaxante ou pelegrino, as
que l -o mesmo daba unha es-
pricazn dos raaceos qe Nova
York; que das pirmdes de
Exito, ou do albre da noite tris-
te.
En un dos moitos viaxes que
fixo aos Pases Baixos,. como
mdeco do vapor San Feman-
do, chegou deica Hamburgo,
onde trabou amistade on Ro-
berto Koch.
Desde entn Poberto Koch e
Prcido Feixo foron amigos
predilectos, noustante, as suas
cartas foron decote como recei-
tas.
Dimpois d'alguns anos,
Koch ofreceulle unhad coloca-
cin inmellorabel ao seu esti-
mado compaeiro. .
Feixo acetouno moi gusto-
so, e dende entn empezou a
beber nas fontes mais timpas, e
do descubrir Koch o bacilo que
leva o seu nome, o mdeco ga-
lego pubricou unha obra encol
da mesma enfefilledade, e aos
poucos meses non era posibre
atopar un triste exemprar en
ningunha librera.
Ao ano sigue:.te o gobemo
alemn acordou mandar o seu
gran xenio da Meicia a estu-
dar ista enfennedade s Indias,
Exto e Francia. Koch que. n-
aquel entn era Conselleiro se-
creto_ do gobemo, conseguiu le-
con l ao seu predilecto

Aos poucos das voltar
d' aquel viaxe d' investigazn,
Feixo- recibi'u unha carta da
sua nai que o fixo chorar moi-
AITTOM!1!1
/ 15
tas bgoas. 11 en Berln seu ir-
mn de Consule en Montevideo
e a santa de sua nai pasando
por terribeis sufrimentos.
No primeiro tren saiu Fei-
xo con direccin a Galicia e
cando os poucos das entraba
no Pazo, saian co cadaleiio de
seu pai pro cimiterio.
Ante iste trxico cadro. D.
Prcido quedou apranado.
A xente fxose cruces ao ver
chegar dende tan lonxe ao m-
deco.
As que se repuxo un pouco
o tillo do defunto don Xavier,
pideu a. cha ve, abreu a caixa, e
as que lle encheu a faciana de
bagullas e de bicos, caeu esmo-
recido.
Cando voltou en s, achouse
n-unha cama arrodeado de xen-
te.
A persoa mais preta dil era
sua nai, quen se parescia mais
ben a un cadavre que a unha
persoa.
As que viu ao tillo sentado
na cama, abrazouse n-il, e deu
en chorar.
Aos quince das recibeu un-
ha carta de Koch dndolle alen-
to e aconsellndolle que voltase
a Berlfu na compaa de sua nai.
O tillo d' aquel santo varn, -<ue
todol-os probes lle rezaban pol-
a alma, non sabia que contes-
tarlle aquel home que fora.pra
l un mestre e coase un pai.
Ollou o repertorio e vio que
sinalaba un da que non era.
Votou contas, e resultou ser o
12 de Santiago. O mentireiro ti-
a o 27 de San Xuan; tamn il
recordaba o da en que deixara
de vivir D. Xavier.
Al p-ol-o mes d'Outono
marchou Feixo a buscar as
suas cousas a Berln e a despe-
dirse de Koch, pero iste embu-
llouno cos estudos e fixo voltar
a poer en orde as cousas do
Pazo, pra que novamente poi-
dera adicarse con il as investi-
gacins d'ese bacilo tan traidor
pra xuventude.
Entre unhas cousas e outras,
pasou un mes, pasou outro ...
pasaron cinco anos sin voltar o
amigo de Koch a Berln.
Foi o caso, que D. Prcido
dobrou o cabo de boa espranza
- mais ben dito - deixou pasar o
millor da sua xuventude sin lle
adicar pisca de tempo a ningun-
ha rapaza, e ao cumprir os co-
renta anos doulle unha ventole-
ada, e da noite pra man casou
con Xenerosa, unha criada que
haba mais de doce anos que
serva no Pazo.
Froito d-estes tardos amores
houbo duas rapazas:
A primeira ao ano siguente do
casamento, belida como unha

GESTOSO
Avda. Femando Conde, 123
36680 - A Estrada
(Tlfno. 57 02 08)
-
16/
estrelia, ou como un anxo de
Ceo.
A muller de D. Prido estaba
chochia con tal nena, e il non
via mais que pol-os ollos da
muller e da filla-, sendo isto a
causa de non voltar a xunto o
seu inmellorabel amigo.
m
PERSONAXES MAORES
Segn a partida nmaro dous
do libro d.e eixempros que hai
na reitoral d' Abeiro do ano
1884, o da tres de Xaneiro do
sembrado ano foi bautizado un
tillo do Sr. Lorenzo Bullosa a
quen puxeron por nome Mano-
el Alfonso, e no nmaro 36 do
mesmo libro chase apuntada
Mara de la Consolacin Fei-
xo Pereira, a cuia nena deron
en chamar os vecios Maruxia
da Consolain.
Ao ir chegando ista rapacia
os umbrais da vida o doce so-
por da pubertade encheu o seu
orpo xuncal, e s dezasete
anos, parescia unha escultura
de soadas perfeicins.
A sua cabeleira era unha sil-
veira en que s'enredaban infini-
. dade de olladas amorosas que
escomenzaban a axitar os seus
outos pensamentos, e o mirar
picario d'aqueles ollos d'aci-
beche semellaban un raio de
luz que nos fire, un pensamento
que nos fai imaxinar unha chea,
un acerti-xo que nos volve. ta-
rumbos de tanto adivinar.
Maruxia da Consolazn e
mais o tillo ae Petapouco foron
xuntos a escola do mestre Mon-
tagudo, un escolante que insi-
naba a ler nun silabario de que
era autor,. nomeado 'Carta de
cristos'.
O fillo do taberneiro de Con-
les adeprendeuno tan ben, que
aos dous ou tres meses lia co-
rreitarnente en letra de pruma, e
o ano siguente o Sr. Montagudo
xa non tia mais que lle insinar.
Unha das tantas noites que o
mestre foi tomar unha cunea de
vio, faloulle aos pais do apri-
cado que era o seu rapas, e den-
de entn a siora Consuelo
pensou decote en faguer o tillo
crego.
A todo isto a predileccin
.que o mestre tia polo seu des-
cipro trocouse en chifladura;
Pasou un mes, pasou outro,
pasou un ano, pero o mestre en-
dexamais deixou de roer no pai
do seu apricado <tluno pra que
lle dese unha carreiria. Mano-
el Alfonso era primoxnito e a
nai toleaba con sepiellante fillo.
Si o chegara a ver feto crego
nqn levara pena ningunha d'is-
te mundo inda que morrese ao
da siguente. O escolante roa
no sior Lourenzo canto poda,
pero iste non iba nin via.
O fillo machacaba todolos
das, pero era machacar en fe-
rro fro." O Sr .. Lourenzo chegou
a non dormir moitas veces coa
sua costela por causa das tieco-
leadas que lle zampaba todall!S
, europeias. n era un raps novo,
disposto, de gran vontade pra
escudar e poda moi ben chegar
a ser un personaxe o da de ma
n.
IV
CONTAUTO JJ'ALMAS
noites. Cando o tillo de Petapouco es-
Un da que lle enc,lleron tudaba o primeiro ano de ca-
moito as parolas do trunvirato, rreira maor emprincipiou a cor- ,
dixo por entre dentes: Por min texar a Maruxia da
faguede o que queirs. Empe- Consolazn.
desvos en que vells non -- Unha noite de Nadal estan-
teamos aforrado nada, e hastra do uns cantos amigos na reboti-
. que o consigas non parades, as- cacheos de aburrimento acor-
- que, al vos, al vos. daron dar unhas veladas co fin
Non sei quemais quixo decir de xuntar unhas perras pra fun-
o tabemeiro, pero a siora Con- dar unha socied de recreio que
suelo cortoulle o fo desta ma-. logo nomearon Asociacin Xu-
neira ventude.
-Mira. Lourenzo- O noso raps A siguente da dixronllo as
moi listo e decontado se far rapazas, e aos catro ou cinco
crego, e dimpois que tea un mais comenzaron os ensaios.
curato arrendamo.s a tenda e Manoel Alfonso, como estaba
marchamos C<>-'il. Os feigreses, de vacacins, ofreceulle termi-
un, traeranos un par de capns, nar aqueles das un xuguete c-
outro un carneiro, outro .a ca- mco intitulado "Fungueira-
cheira do porco; e ns seremos zos", que dado o seu desenrolo
os pais do sior cura da parro- asegurabanUe isito por adian-
quia A ou da parroquia B, e tado. -
non estes probes tabemeiros de As que soupron os vecinos
Conles. que unha das obras ouxeto de
Petapouco pxolle as mans ensaio era de M. Alfonso esco-
nos hombreiros a muller, sacu- menzaron a faguerse lngoas
deuna a un lado e a outro e d'aquel raps que tia arte co
xolle: Desperta Consuelo, des- trasno para todal-as cousas.
perta As Diosme leve si non Isto foi d'abondo pra que non
ests soando!!. houbese necesidade de faguer
**
*
O ano 1897 o sior Lourenzo
levou o_ raps a Santiago a estu-
dar pra cur;t.
No primeiro ano aprobou as
a8inaturas de tres cursos e a nai
houbo tolear ca ledicia.
Ao ario siguente aprobou -0
cuairto de crego e os primeiros
de bacharel.
Sin deixar os escudos do Ensa-
minario fxose bacharel, e por
non lle dar un desgustazo a sua
nai segu estudando Teoloxa e
Dreito a un mesmo tempo, pero
crego non se
Aos -vinte anos era abogado e
Direitor do millor boletn de
Galicia.
A siora Consuelo ao ver que o
seu raps rubia como a escuma
non sintu coasi nada que lle
prantara a carreira por ela tan
soada.
O pai, tan axia como viu que
tia feta unha boa carreira pen-
sou mandal-o a Madr pra que
se fixera Xues, Rexistrador ou
algo as pol-o xe_ito, pero M.
Alfonso dxolle que mentras
non cul!lpra os, vintecinco anos
queria ir ao estranxeiro, pra c0-
ecer millor as leis 4as nazris
prospectos, porque algns das
antes xa non haba entradas de-
bido que non quedaba can nin
gati:> que non quixese ir ao tea-
tro de que tanto se via paro-
lando.
O desenrolo do xuguete era na
parroqia, e a xente tanto mre-
to ll-alcont:rOu que non se can-
saba endexamais de apraudir.
Estaban tan ben caraiterizads
algns personaxes que cando
Sabela do Outeiro emprecipiou
a falar en xeito pintoresco os
. espectadores escacharonse a rr,
e dimpoia dixeron Que ben
retratada est a Lagarta!!
O isito dos estudos e o trunfo
d'esta obricia favoreceron S09
bremaneira aquel xoven que de
pequeno alcumaba a todo bicho
pelexaba con tod9l.:os
rapaces, tiraba pedras as portas
e os vidros, e dimpois chegou a
levar moitas tundas por adua-
nadas nas que non tivera arte
mnparte.
A noite da representazn de
"Fungueirazos' Maruxia da
Consolazn sinte.use orgulosa
por ser cortexada do autor
d' aquel xuguete cmico tan
ben tramado, e o
Axencia de A Estrada
deitarse, rezoulle a Nosa Sinora
de Conles tres salves nirus que
de costume, pra que se mdifi-
case por compreto aquel raps
que decote estaba de xolda.
Arastora M. Alfonso; deita-
do panza arriba, pensaba en
que dentro de oito das tia que
marchar pra Santiago e proba-
belmente non voltaria a Conles
deica Xunio, as que Adis la-
boura feta!
Dempois siguiu pensando desta
maneira: Maruxia unha
d' esas mulleres que describe
Conceicin Arenal en certa p-
xina da muller do Porvir, e, ca-
si, casi, como pinta Gabriel e
Galn no cmenzo da sua gran
' composizn "El Ama'', e ...
Non cabe dvida, unha rapa-
za que apesar de estar cinguid
por fartas regalas, e de ser tan
feituquia como , n-ela non
hai pisca d'orgulo. Dados os
seus sentimentos pdese asegu-
rar que ha de ser unha muller
da sua casa, unha boa nai de fa-
milla; e non unha d'isas mulle-
res que de solteiras non soan
mais que no zapato bai-xo, na
saia curta, no escote adornado
pra lucir nas festas; e dimpois
de casadas: as comidas sin gra-
cia, as cuneas mal 'lii;npas, o
sobrado sin barrer ...
N-isto, matou a luz, e que-
douse axia durmido aquel ga-
rrido mozo que deica -os deza-
oito anos non tomara en serio
mais que cis libros, e dende en-
tn aquela rapaza xentil que
tanto desexaba fose sua noiv.a.
Al pol-as tres da man
despertou, voltou a cismar na
futura noiva, e dimpois non era
posibre que lle viese nova-
mente o soo.
Enriba da mesa de noite tia o
Dreito Romano e. mais unhas
cantas novelias. Colleu unha,
. abreuna ao tuntn, e n-aquelas
pxinas leu unha cousa as polo
xeito d' ista:
"O amor un lwne agachado,
unha ferida agradabel, un soli-
mn sabroso, -unha doce amar-
gura, un alegre sufrimento, un-
ha branda morte. Amar achar
a propea felicidade na felicida-
de do que amamos. Nos homes,
o amor, non mais que un pa-
saxe da sua vida inas mulleres
a vida enteira!"
Iste filosofar de Parellada na
novela en que o maor persona-
xe nasceu antes do debido tem-
po, acabou de fastidiar aquel
inxenioso estudante que ao
marchar pra Santiago quedou
en escribirlle en calidade
d'amigo pispireta pombia do
Pazo.
V
O QUE FA/ O AMOR
Ao pasar o mes das froles, e
dos aperta rabos aos estudantes,
M. Alfonso escribeulle a seus
pais dicindolle que tia
dos nove anos pra crego e o
primeito d'abogado.
Aquela noite o sior Petapouco
convidou cantos entraron na
sua taberna, e o Mestre Monta-
. gudo pescou unha melruza de
marca'maior.
Ademais d'ista noticia tan boa,
decalles :ciue iba pasar uns can-
tos das xunto d'un curmn
que tia na Estrada, e que si o
deixaban non voltaria a Conles
deica o terceiro Domingo de
SanXoan.
Aquel mesmo da, en vez de
marchar pra Estrada, marchou
pra Negreira; o dende a1 pxo-
lle unhas letras ao seu curmn
dicndolle que non poidera ir a
xunto d'il porque un compaei-
ro do estudo emperase en
que fose pasar uns das co'il a
sua casa, e hastra que o conse-
guiu non parou.
O estudante marchou a Ne-
greira porque facia mais d'un
mes que viva al Maruxia
Feixo.
As que chegou ao outo dos
Barreiros ollou pra Maha e
soio viu o bico dos montes do
arredor; o val estaba cuberto de

Ao chegar vila que os ro-
mns nomearon Nicraria, qui-
xo ouservala, pero non puido;
haba tanta brtema que coas1
non se via unha persoa a tres
pasos.
N-iste da haba en Negreira
unha das millores feiras do ano,
e o estudante adicouse a ouser-
var o movimiento que .trouxera
a vila aquel formigueiro de
xente que unha boa parte da
man estivera agachada
n'aquela brtema a quen os ve-
ll9s' tian rbea, porque decote
botaba a perder os. e
ademais, disque se lle meta
nos osos.
N'un recanto da praza de
Ferreiro un trouleiro d'un in-
grs nacido al por Ourense ou
Vigo, desfaciase a berrar pra
que lle mercasen xneros de
traxes, que ao chegarllos nas
poxas a catro ou cinco pesos,. il
deca que por des inda non que-
daban ben pagos; deixabaos
as, porque non via al .por car-
tos, via pra dar a coecer os
inmellorabeles panos da fbrica
' Woltsch' de Liverpool, que
coasi tia sucursais en todo o
mundo. No campo da feira do
Cotn un alden ca chaqQta
POMPAS FUNEBRES
TANATORIO
Figueroa de Arriba 57 37 43 .. 57 24 06 - (57 28 43 - Servicio Permanente)- Fax 57 22 50-A ESTRADA
debaixo do brazo, desfacase en
berros porque lle roubaran a
carteira e' unha chea de miles
de res.
Nos Catro cam.i.os duas
oveiras chambanse as .ae Ex-
to. Ao baixar unha das veces
M. Alfonso pol-a rua de San
Aniaro viu n-unha xanela do
Palacio do Cotn a Maruxia,
con quen se puxo a parolar un
b cacho de tempo.
D'al marchouse a comers
'Catro Nazns' en cuio hospe-
daxe vivia1i. sete mozos soltei-
ros, empregados do Estado, que
ao da siguente ademitrono no
seu xuntoiro sin eisame de nin-
gunha eras como tian por cos-
tume-, porque como dixo o de-
funto Graboa era boa madeira.
En Negreira todos coidaban
que M. Alfonso era noivo de
Maruxa Feixo, pero ademir-
balles que non estivera co'ela
mais que cando se atopaban na.
rua. Moitas das serns que pa-
sou en Negreira o estudante,
adicouse a visitar co Rexistra-
dor todal-as cousas antigas que
hai nos arredores da vila: Ponte
Maceira, Ponte Pias, Pazo da
Chancela, Torres d' Altamira ...
Hoxe o da que M. Alfon-
so inda nori puido deixar de se
lembrar da asallosa vila de Ne-
geira cuios fillos de caraiter
aberto, bastan pra faguer agra-
dabre a estanza a 'cantos foras-
teiros chegan por. al, os cales,
si teen a sorte de parolar cas
falangueiras e pisoiretas mozas,
ende:X:atnatis sentirn morria e
decot perguntarn cando hai-
festa.
Con ista visita emprecipou a
incrinarse a balanza a favor do
estudante, e ao voltar a Conles
Maruxia xa se entenderon
moito millor, prevendo o tillo
de Petapouco que se aproisima-
ba o tempo das vacas gordas.
VI
NA FESTA DE REQUEIXO
Ao fin chegou o da que tanto
desexaba Manoel Alfonso
-Era o vintecatro de San Xoan.
Presentouse despexado, mais
que despexado esprndido.
O Sol ao espall1' os primeiros
raios pol-o bico dos montes,
cubreunos de cr dourado.
Manseniamente fise che-
gando villi .. Topouna d'ain-
bente festeiro; e botoulle por ri-
ba o seu manto de luz
domingueira.
lste da tan pares-
ce que ven a premiar as ora-
cins de M. Alfonso, e a coroar
as espranzas das rebuldeiras
mozas de Pequeixo.
_:1 11
Peaienta Sfenzosa
- Requeixo unha das parro-
quias irmns d' Abeiro.
- Nela celebrbase a tradicional
festa de San Xoan.
Moi de man pasaron por
Conles nun Automvele uns
compaeiros d' estudo de M.
Alfonso.
Iban chamar o gaiteiro de
Soutelo pra festa do Santiago e
volta querian xantar en Re-
queixo, pra quedarse ao baile
do sern.
Manoel Alfonso estivo pra
marchase co'eles; pero as que
lle acordou que quedara d'ir
pra festa na compaa de Maru-
xia, dxolles non sei que cou-
sas, e prometeulles que toma-
rian caf xuntos dimpois de
xantar. .
N-iste imemorabel da o es-
tudante de Conles contou un
por un todol-os cuartos d'hora
da man - e contarla os menu-
tos - si non foran uns vecios
que o chamaron para xogar uns
verms.
A iso das cinco da sern de-
ron en pasar aviso unhas mozas
as outras. para como de costu-
me ir todas xuntas para a roma-
xe.
Cando a xuventude de Con-
les entrou no campo da festa
n_da non haba trazas de que
emprecipara o baile
Os mozos convidaron as
churrusqueiras vecias con iJn-
has botellas de sidra e uns pa-
quetes dos famosos melindres
de Silleda
D'al a un istantio que se
sentaron achegouselle un cego
con unha zanfona, que co'as
suas chispeantes e intenzoadas
copras fixo al unhas cantas
rambolas, quizais as mais lim-
pas de toda a partida.
Manoel Alfonso sentado a
caron de Maruxia estaba tan
achochado qe nin siquera pol-
o pensamento lle pasaba ir a vi-
sitar os compaeiros.
- Un amigo fixolle a lembranza.
Entn, pensou ir a xunto d'eles,
ida por volta, pero o diao do
criado do cego fxolle non sei
que seas ao seu amo, e iste es-
comenzou a cantar as:
O siorito D. Alfonso,
d'hoxe ten -que se lembrar,
il e a siorita Maruxa
inda se han de casar
Isa non che saieu ben Andresi-
o - dixo o estudante
Inda qu'ust d que non,
a mio paresme que s;
ustede e a siorita Maruxa
ftaron d'amor eiqu
Vostedes xa o saben ben,
que fan boa pare1lia,
pero nos tamn sabemos
que s'han querer pol-a vida.
ja, ja, Viva Andresio. ! !
-Oye Pepe - Dalle uns melin-
dres a ese diao d'ese Andrs e
que se marche co-a zanfona a
outra parte.
Pepe ten a sua i;ioiva,
i-ostede vai ter a sua,
ben pode estar orguloso
que com- ela n'hai ningunha -
Moi ben, moi ben - Vea
outra, Andresio.
Din qu'a siorita Maruxa
unha boa xamona
iso inda o d tamn
iste vello da zanfona
Boeno, Andresio, boeno -en-
gadiu a pombia do Pazo - Xa
pode voltar pol-a mia casa pe-
dindo que lle dea un can, que ...
heille dar o do pruleiro.
O can de palleiro b,
xa'scorrentou un raposo,
pero agora faille falla
para correr ise-oso
Antes de que o cego botase
outra copra o estudante deci-
deuse ir a xunto dos compaei-
ros coa sana intenzn de voltar
axia ond'a aquela rapacia an-
xelical que lle levaba os das da
vida, pero unha vez xunto
d'aqueles forasteiros, por mais
e mais que o intentou non hou-
bo de que dalas. .
Na taberna do Sior Mingos
pasmdevos!! eran as seis do
sern, ben pasadas, e inda esta-
ban acabando de xantar os estu-
dantes de Solgueirps, c'un ba-
rullo de trescentos mil diaos.
Dimpois do sado de rbri-
ca e os comentarios que era ne-
cesario atribuirlle a tardanza do
compaeiro, proseguiu a farra.
. - En honore ao novo perso-
naje que acaba de chegar fa-
mosa e renombrada fonda do
sior Domingo Gonzlez, mais
coecido no pas por Mingos
da Dulceira, que nos traia uns
netios mais de vo que estou
ardendo co'a saje - dixo un dos
comensais.
Ao pouro tempo decia outro
Caf Mingos, caf! O sior
Mingos non acababa de chegar
c vio, nin co caf. Os mozos.
estaban chegando a golpes pra
romaxe, e antes -de -botar unha
baila, querian tomar unhas co-
pas ou un viio. .
O Sr. Mingos non daba
to, as que non tia mais remeio
que deixar os estudantes con
aqueles berros que mesmo pa-
rescian que levantaban as. tellas
da casa.
-p o caf de Porto-Rico - enga-
diu outro.
-Pois ese Domingo ben poda
serLns!
Tarde mal e arrastro chegou-
lle co vio.
Ca xerra e o vaso na mau-
decia un: Por ser o da que eu
vou faguer un sacrificio e tomar
un vaso mais.
- Pol-a sade da mia sogra -
dixo un que nunca ti vera noiva.
- Seores, seores - repuxo un
terceiro que lle gustaba moito o
morapio; Eu tamn deb brin-
dar por ...
Boeilo, boeno - dxolle M.
Alfonso - Ti non brindes, bebe,
que todos estamos fartos de sa-
ber que che gusta moito tribu-
tarlle culto ao Dios Baco. ,
-Ala que ven o caf!
-En que ven Mingos, en que
ven?
- En que ha vir -. diao de rillo-
te - Pra t ven cgma queres.
Traicho nunha cunea do caldo,
o supoo que che chegar ben.
- Eu queriall' e decir, Sr. Mio-
gos, se via en grande ou pe-
quena volocidade.
-j Velo eiqu home, velo eiqu!
-Ofo agora tamn eu vou brin-
dar pol-o Sr. Mingos.
-E o azucre? E o coc?
-O azucre est desembarcando
agora mesmo en Vilagarca
verd sior Domingo? .
O tabemefro, finxindo estar
inomodado - dxolle.
-Cala t ... mequetrefes da eme,
que hoxe idesme acabar co noi-
me.
Entn, o que debe faguer
pra que non chamemos mais e
traernos unha botelHa d'ese
Gonzlez que vostede sabe, e
dimpois pra non molestalo
mais irmonos sin pagar.
- Vaya, si queren, mrchanse
inda que sexa sin darme unha
cadefa. Ahonda que sexan com-
paeiros do fillo d 'un amigo
meu, pra non desconfiar nin si-
quera miaxa.
- Gracias sior Mingos, gracias
- Dixo o mais Benxamn do
sitio tirndolle c'un f.arrapi
para que se cobrase:
-Hai, non lle chegan, sonlle
seis pesos! 1
.., Mingos, Mingos, -mire que so-
mos tillos de familia e estudan-
tes probes.
- Pois eu coido qQe xa non os
escatimo, e senon niiren: Trinta
res do polo, -dezaoito de
costilletas, seis e un -can
Ahonda, Ahonda - non perda-
mos tempo - Tome logo un
mosco mais e vea decontado a
botellia.
As que trouxo a botella su-
beuse a un caixn Manuel Al-
fonso e quixo botar un descurso
en casteln.
Un berro atronou toda casa
dicindo que falase en galego.
MoL ben, falareivos en galego,
e si querodes at vos falo en
chino ou en ruso.
Non te coles raps, non te
coles! .
Isto non colarse compa-
eiro, hoxe coezo todolos dia-
leitos, todal-as lngoas vivas e
mortas, as que estade calados
un pouco, si quers que fale na
lingua das nosas nais. ,
Un vello que estaba arrima-
do ci mostrador d;ixolle ao ta-
bemeiro Eses sioritos sei que
piden a redencin dos foros
Mingos?
-Non, to Xilgorio, non.
-;.Elogo, que diao din?
-Sei que queren, que se rebaixe
o consumo.
- Cari.no, no logo .. !
O estudante empezou falan-
do dos das de dita, logo das
mulleres que tan outo puxer'on
o nome de Galicia, e acabou
nomeando a Curtos, Pondal,
Lamas ...
Dimpois das apertas e os
aprausos consiguentes marcha-
ron para aruada
O padricador foise pro lado
da estrelia do Pazo encol da
. que xiraban todol-os seus pen-
samentos, e, n-aquela- festa, foi
onde lle dixo unhas parol-as
que sirviron pra leval-os deica
o tempro de Cupido.
VII
PENSAMENTOS
.(\.o seguinte da o tillo do
!llerciante _de Conles ergueuse
moi cedo pra ir a misa cand'a
sas irmas. . '-
_(> primeiro que ll' acordou
ao entrar na capela foi unha ra-
paada que fixera sendo peque-
o ao roubarlleo cancio a san
Roque.
lste recordo foxeu da sua
imaxincin ao ver arrimada a
unha colona a Maruxia da
Consolazn agardando dse co-
menzo a misa.
Unha cofia de seda cubralle
os seus ensortixados cabelos e
unha gran parte da sa faciana
de anxo.
. O sembrante era mais .tYis-
teiro que alegre,
Coa man dreita pua ben
un lazo que tia encol do seu
arrufado p_eito. Na esqu@rda ti-
a o libro da misa e un rosario;
o primerro entraberto e cos 'de-
dos ndice e corazn sinalando
difrentes pxinas, o segundo
coasi todo arredor do miique.
. Os seus frescos beizos, ro- -
xos coma duas cereixas, mov-
anse moi a miudo pra rezar aos
santios todos da sa devocin.
As .que a vu Manuel Al-
fonso, un raio de -ledicia inva-
deu o seu corazn pon inteiro, e
sin darse conta quedouna ollao- .
VENDA DE:
PISOS V.P.L. e V.P.O., PRAZAS DE GARAXE, ,4
e BAIXOS COMERCIAIS '1f..o. ,e

Infrmese.nas novas oficinas de atencin.o cliente:
ra CalV() Sotelo, 9 A Estrada. 57.25.38
BAMARTI
.--. i
S.L.
- --------- - - -
Uf/
. sin darse conta quedouna ollan-
do estticamente.
Arastora o baril rapaz ima-
xinouse ver os cabelos de Xu-
dit, os ollos de Sara, os beizos
de Michol e a faciana de Ra-
quel.
Mara da Consolazn, non
cabe dvida, era moi escorreita,
moi asallosa, por iso tia sona
de belida en todo o val.
A presenza do estudante
gradoulle sobre maneira a
aquela pombia, e ao instante
fixolle un recorrido a historia
de aquel raps tan falangueiro,
tan bo e tan listo, que de peque-
no fora o maor traste de. toda a
vila e cecas de toda a provin-
cia 'Xardn de Galicia'.
Agora - pensou - M. Alfon-
.so est modificado por compre-
to. Si ben ceto que at fai
pouco foi un abelurio, un ada-
neiro, un andexo, un ... non
importa!, porque agora, -ade-
mas de lanzal, fxose sinxelo,
ambel e apricado, e isto ahon-
da e sobra para que sexa meres-
cedor de que iste afeito que lle
tiven sempre, se troque agora
n'un verdadeiro amor, amos-
trndolle o cario que deica ho-
xe tiven gardado no meu seo,
como un libro indito.
Eu debo deixar de ser sua
amiga para ser algo mais m-
portaiite. lsto o que me dice o
meu siso, o que quer o meu co-
razn, e o que apraude a mia
alma. Dende hoxe quero vivir
mais preto d'il, quero que sexa
o encanto maor da mia vida,
xa que o seu anior unha ver-
dade etema.
Ollou pr'o alto e dixo:
-Por iso Vrrxen Santa! manda
forza o que eu estou pensando
na casa de Dios Noso Seor.
-Perdn, Dios mo, perdn!!
Dios te salve Mara, llena eres
de gracia ....
Manuel Alfonso sentado no
plinto d'unha coluna pensaba
de mil maneiras como haba fa-
guer pra ir a xunto d' ela sada
dmisa ..
Antes de que se acabase a
mesma, saeu da capela e foise
en dereitura ao Pazo, pois fose
como fose il quera pedirlle que
rebaxase un pouquio o pn:o
que lle dixera na festa de San
Xuan de Requeixo.
Uns instantes dimpois saaa
xente da misa.
Maruxia da Consolazn e sua
irm Ampario puxronse a
cantar moi baixo "Xess nos
bendice. - aos poueos pasos da
capela - mentras sua aboa pali-
caba c'unha vellia do seu tem-
po.
A estrelia do Pazo non vira
sair o estudante, e isto fxolle
sospeitar unha chea.
Momentos dimpois iban cami-
o da pazo, pouquio a pouco
as duas irms, coa sua aboa no
meio colldal-as tres de ganche-
te.
can.
Nunha revolta do camino
aparesceu Mano.el Alfonso.
Aquela volta do raposo soio a
entendeu a neta maior de dona
Mara, que en vez de contestar
o saudo do estudante, pergun-
toulle se lle pasaran os fumes
do da anterior.
Doa Maria surruse e dixo:
-: Ah bribn houbo escesos,
eh?
-Non. sira, noh. Sonditos da
sua neta, que sempre. est de
chola.
Coasi sin se decatare foi en-
trando en animada conversa o
pego do estudante, con aquela
rufa vellia que poda chegar a
ser sua aboa.
Manoel Alfonso ao tempo que
iba parolando con dona Mara
fixouse que a sua aeta Jacia ris-
cos no libro da Misa. Cando es-
taban preto do Pzo ensinoulle
- sin que vise sua aboa - aque-
las raas que ftxera no libro as
cales decan: Ista sern irnos ao
prado dos Batns.
Ai que chegaron a diante da
porta o estudante dispideuse
das tres con tan boa crianza,
que a vellia quedou abraada
da finura d' aquel raps que de
pequeno fora o rilloto maor da
toada de rapaces do seu tem-
po. Manuel Alfonso voltou co
corazn desatafegado, e a i-al-
ma chea de ledicia a sa casa,
maxinando no irixeniosa que
fora aquela rapaza tan ben naci-
da.
VIII
UNHA SERAN DE GRORIA
A ltima sesta feira de San
Xoan do ano mil novecentos,
ao baixar de todo a sern, os
raios do sol caan incrinados
encima do prado que os pas de
Mruxia da Consolazn tian
pret<' do ro Paroleiro.
Mentras unha das criadas
gadaaba a herba, a outra iba
carrexando a feixes hastra o ca-
rro; pasando o ro por riba
d' unha pontella de tboas feta
con iste soio ouxeto.
Nun recanto do prado apas-
taba unha xugada de exempra-
res de vacas que logo haban de
levar deica Abeiro o carro, que
na outra banda do ro, iba en- .
chendo de herba a siora Se-
gunda; a muller mas madruga-
deira das cinco partes do
mundo, a mais coidadora da fa-
cenda de toda Galicia, e a mais
casamenteira das nenas do lu-
gar: .
A irm de Maruxia coida-
ba d'un ao que mercaran faca
dous das na feira do Foxo, e o
probio cheo de tristura e soe-
dades, queixbase como un ra-
ps pequecho cando -elora po-
la sa nana.
Manuel Alfonso e Maruxia
paseaban poi-a orela da presa
que leva a auga o prado, e di,m-
pois d' urihas cantas voltas sen-
tronse n-urihas pedras que ha- Da capela de Conles ao Pa-
zo d 'Abei-ro hai a cateirii).a . ba o pe d'..un caneiro d'aquel
' ,
ESpECTAC
CHAP

AVELIN
campo triangular, cheo d' arome
e de froles.
Naquel lugar de ledicia e
poesa elevouse o pensamento
do estudante deica o mais outo
do Ceo,: e novamente revelou-
B'e, aquela volvoreta o amor
que por ela senta dlesta ma-
neira:
- Aqu n-iste lugar en que ha
tanta beleza, suxestiva, tanto
derroche de ambente buclico,
que decote ter pra min unha
nota histi:ica; nistas pedrs en
que estainos sentados que gar-
darn. pra min un recordo dos
mais grandes da mia vida; vou
a pedirche Mar_uxia que restes
algo ao prazo que conviemos
onte.
Hoxe un da que non pdo
vivilo por enteiro sin saber o
que t pensas respeito das nosas
parolas tidas na Si-queres
acougar o meu pensamento, si
queres facerme o mais ditoso
dos nados, ,non o penses mas i
dimo Santa! pra que aquel ra-
o d'espranza sado dos teus
ollos picarios n-aquela doce
ollada que me botache unha
noite ao sair dos ensaios do tea-
tro cando che dixen Adis Di-
vina! e contestcheme: Dios
che pague pol-a frol gran laber-
co, e percura qardar algunha -
para o vran, pois eu coido que
no teu xardn non se darn tan
boas a decoto.
Os compaeiros fixeron a
bulra de min por causa ta, e
dende entn, en vez de che ter
rbea, sentn maior simpata
por t -hastra que como ves-
chegou a trocarse nun amor tan
sinxelo, e tan grande, que non
son quen a pintarcho como de-
sexo.
Dende ese da vin ouser-
vando que no meu peito hai un-
ha fogueira quem me queinia o
corazn, pero endexamas me
sentn tan abrasado como hoxe.
O meu corazn est colma-
do d' amor por ti, e as suas ca-
tro cavids chanse abertas co-
mo .unha fonte de cristaia auga
que che servir d' es pe-
llo pra ver esa caria de anxo.
Isto foi o que me trouxo ho--
xe ao teu rente cal probio de
solenid a pedirche: Non un ca-
cho de pan con que soster o
corpo, sin;onesa parola d'alen-
to e agarimo que tanto levo de-
sexada, neca caps de soster o
meu esprito.
Quxolle decir non .sei que
mas e trafucuselle a lngoa.
Na mit da distanza que separa-
ba a istes rapaces cruzro.nse
duas olladas;_ unha chea
pranza, ferida d'amor, desexosa
de encntrar acollemento; a ou-
tra mecha de ternura, repreta de
bondade, desexosa de poder pe-
netrar na primeira, chea de an-
sia por saber si aquel amor que
lle pinban tan verdadeiro .co-
mo sinxelo, er despertado en
realidade dentro do corazn
d-' aquel mozo falangueiro.
Pareceulle que -s, e dxolle.
-Alfonsio, Alfonsio. T nda
non adiviache ben o feto_ que
ista man ti.ven pra contigo ao
. vir da misa da capela.
- S Maruxia s. Mas teo me-
do a engaarme e se t mo dixe-
ras craro, e sin rodeios, entn
xa non tena pisca de dvida.
-O que che digo meiguio, e
que me traes tarumba coas tuas
parolas. Eu non sei pintarche o
afeito que che teo tan doce- .
mente como o ti ftxeches, que
mesmo paresce que un est po-
endo os dedos nas feridas do
corazn, abndeche con saber -
que dende hoxe s o talismn
da mia V.ida, e o neco que
che pido que sexas b, que
deixes esas compaas con quen
non me agrada verte.
-Maruxia, non o dudes. Dende
hoxe serei b, tan b como i.
desexas, e non tan soio .seguirei
os teus consellos, senon que
ademais irei decote poi-o ca-
rreiro que ti me leves poendo
os pes nas tuas pisadas.
-Arastora comnzame a xurdir
unha nova eisistenza. Agora es-
comenzo a vivir. Agora sinto
que me unha verdadei-
ra ledicia. Non ves resaltar da
mia faciana unha sorrisa chea
de satisfazn por che ter feto
entrega do meu corazn, da mi-
a alma, e da mia vida?
Maruxia baixou a cabeza e
ru
O estudante non voltou fa-
lar, at que aquela xentil rapa-
cia dxolle.
. - Que mais?
- Que a troque d'isas momas
parolas que me dixeche fa un
pouco, cheas d'emocin, e do-
ces cal si fosen de Rebeca qui-
xera devolverche outras que se-
mellaran unha carabela
acugulada de froles - quixera
mais - quixera en pago do aco-
llemento darche todo canto te-
o de Dios. ,
Maruxia voltou a rir e di-
xo:
Os estudantes, verba, moita
verba, e si tendes noiva oito
' as e a canto mas.
- Ha noivas de noivaa, encanti-
.o, e eu, o que che poido decir,
que o meu orfo corazn ao
verse pof-o teu correspondido
recibiu un-novo rexurdimento;
a mia alma deica hoxe aventU-
reira, voltarse. dende agora
achar en t a brxula
d'Ourentazn; os meus pensa-
mentos - dende agora- seguirn
unha regra, e ista ser a ta
vontade; hoxe .o sangue run
das rriias veas vltase da cor
das cereixas co fin de dar ener-
xa-a iste corpo que tantas vol-
tas leva dadas o teu arredor.
Ao poerme hoxe a tua -vei-
ra, pareceume _ver suxetar o
meu corazn co teu, a tua alma
coa mia; e canto mas iban en-
trando en armon;ia mas seiban
-compaxinando os nosos pensa-
mentos, os nosos desexos; as
nosas ansias, e esta compaxina-
zn deixou tras de s un circo
que nos arrodea, un nudo cheo
de froles e de rosas que nos
EN EXCLUSIVA PARA A ESTRADA
aperta, unha enteira felicid
que ollaremos dende hoxe pol-
o camio da nosa vida, acugu-
lada de cen mil espranzas por
min soadas fa .tempo.
-Si iso fose verdade, Alfonsio,
seria en vez dun ro unha cadea
,que xuntaria: as tuas penas coas
mias, as mias ledicias coas
tuas, o teu corazn co meu, a
mia.alma coa tua, en fin, xun-
tar as nosas ledicias e queixas,
coas nosas ilusins e as nosas
espranzas.
N-iste instante unha bandada
de agoreiros corvos cruzou vo-
ando por riba do prado, e un
melro cheo de medo foise es-
conder entreunha silveira ao pe
do ro.
A noite queril!- botarlle por riba
o seu escuro manto sern. O
carro entonando orgullosamen-
te o seu enxebre chirro, chi-
rrn, voltaba camio d'Abeiro;
detrs iban conxugand o ver-
bo amar os rapaces d'esta his-
toria
IX
EUREKA, EUREKA!
Durante os das de vacacins ti-
a por costume M. Alfonso for-
mar parte das tertulias que ha-
ba na rebotica d' abaixo.
Como o boticario era un raps
novo deron en xuntarse ali to-
dol-os mozos da viJ.a, at que
acabaron por formar o 'Club
dos solteiros', na rebotica, cuio
Presidente d'honor era un sior
de setenta anos que estivera pra
casarse duas veces, e que por
entn inda lle agradaba dar co-
ba as rapacias de vinte ..
A sern en que Manoel Al-
fonso foi ao prado dos Batns
estivo co'a partida de tresillo, e
os compaeiros acharono moito
en falta por non ter, quen ba-
duase e mentise con tanta soma
como il.
Entre lusco e fusco chegou
o estudante a vila, e o pasar por
diante da taberna da siora Ma-
ripepa do Cruceiro ouservou
que a dona do estabrecimento
decalle a unha vecia que lle
pagase certa conta que aos pou-
cos istantes se soupo de que
era, o tempo que haba que fi-
xera o gasto, e o porque Q.on lle
quera pagar.
Prevendo o qu' iba pasar ali
por tratarse d' unha taberneira
de pronstico e unha cliente de
coidado coecida no pobo por
unha chea d'alcumes, debido
sin dvida s malas maas que
tia, deixouse estar un istantio
pra ver en que paraba aquela
comedia que levaba trazas de
sair morrocotudamente repre-
sentada.
Como a Lagarta non enten-
da de pagar, a conversa foi
axitndose de tal maneira, que
deu marrxen a que os trasaun-
tes se parasen diante da porta.
As que se lle foron poen-
do os cabelos de punta, siora
Maripepa un dos espeitadores
dxolle con moita solerma B-
ORQUESTRAS: PARIS DE NOIA, SINTONIA DE VIGO, - PANORAMA-,
PASSARELA, CUNTER' S, -GRAN PARADA, ISRAEL, COSTA OESTE,
CHARLESTON, - TANGO, SUAVECITO, - NUEVA MODA, - TREBOL.
GRUPOS: AMERICA. -CINEMA, CLUB NAVAL, -LA OCA, -AMISTAD
ATRACCINS; PAOLO SALVATORE, -ANA KIRO, - TITO E TITA, E LUIS
QUIEMADA, -A RODA ... ETC.
Deixas, cando dan os guardias
cos metedores e un gusto.
Tia razn a siora Maripe-
pa era unha muller d'un xenio
infernal, outa, grosa, e cun b-
gote roxo que resultaba sobre-
maneira n-aquela faciana de
destetanenos, tanto e's, que un-
ha vez ao querer peleXar dous
mozos na sua taberna, petou co
puo no mostradore, un re ... ca-
ramba, e os mozos brincaron
fora coma dous lstregos. A
Lagarta era pequena
de corpo e grande de lingoa,
motivo pol-o cal lle mazaron o
coiro moi amiudo.
As, que se lle foron chegan-
do os fgados boca a siora
Maripepa colleu a Lagarta pol-
os cabelos, levantouna en ar, e
trouna <liante da porta _do quin-
teiro como si fora un trapo, ou
unha vichuilla.
Os espeitadores en vez de
ll' acudir, decian que machucala
erapouco.
A Lagarta deu en berrar co-
ma unha pesca, acudiron os vi-
lleus, chamronlles larpeiros e
non sei que mais, e levaronna o
cuarto do Xefe no meio de be-
rros, silvos e aturuxos d'uns ra-
paces que inda ben non os co-
rran d'un sitio xa aparescan
polo outro.
Entre os curiosos estaba ta-
mn o Xefe do aramio quen ao
ver a Boullosa_Len perguntou-
lle onde diaos estivera metido
toda sern de Noso Sior, e iste
dxolle con moita solermia que
fora aos nios ..
- Pois non o que pe{di-
ches!
: O que non sabes eres t o que
gaei
- Quizais o que tanto levas de-
sexando.
O fillo de Petapouco dxolle
cheo de ledicia Eureka, Eure-
ka! cal se fora aquel gran home
de Siracusa cando descubriu o
principio d'Hidrosttica que le-
va o seu nome, pra saber si a
coroa do Rei Huron 'era enteira
de prata e ouro.
- Chico, hai que festexalo, ts.
que pagar algo agora mesmo.
-O que queiras
-Uns dulcios entn
-Pois, andando xa
Na dulCeira o Xefe do ara-
mio contoulle a Manoel Alfon-
se o ben que o pasaran aquela
sern na rebotica c'un vello que
estivera ouservando como xo-
gaban o tresillo, quen dimpois
de faguer a sinal d crus falou
d'esta mal.eira:
-Eu non son quen a entender
como xogades vos a brisca; iso
de matar o as co dous, o ri -co
sete, e outras asi pol-o
.-
xeito, ten moito que se lle diga.
. -E vos que lle contestchedes?
- E que lle habiamos de contes-
tar, napa. Votmonos a rir e pa-
receulle moi mal.
--E no coecestes?
-Si, home, si. Al chambanlle
o sabio Xilgorio,e segun me di-
xeron dimpois disque un si-
or que lle ten unha rbea con-
danada aos sioritos; e il
semella ser o home mais per-
guiceiro, que Dios botou a iste
mundo.
- Qun ]j:Xilgorj.o !
-Qu engando ests, meu fi-
llio!!! .
Xilgorio sabio. Xilgorio- e
b. Xilgorio traballador. Xil-
gorio sabe cando ten o hovo a
galia; e a muller de Xilgorio
non pode ver a iste home de tan
boas condici;ons como il pre-
goa, porque est da e noite na
taberna . .
-Sntoche ben non.estar al;
pois inda que o sior Xilgorio
non quere lerias conmigo, ha-
biades de ter que rir, porque eu
sei ben a agulla de marear de
ese home.
X
LEMBRANZAS
meio o Parao! - unha aldei-
a de seis ou sete casuchas
arrodeadas d'un monte que non
tn mais que carqueixas; no ou-
to, a Hermida, as Santas, e o
Regueiro, onde por todo xantar
comin un cachio de cabuxa e
un anaquio de boroa.
- Pobrio; heubeche chegar
morto a xunto de min !
-Ti dilo pra mofarte, pero_ coasi
me espuxen a morrer por lle
cumprir o entoxo, a iste amor
tan sinxelo que che teo; a iste
cario que si chorase eu seria
un nenijio e ti teras que voltar-
te n'unh.a nai agarimosa; si ca-
tase eu sera un reiseor que
enchera a tua casa de ledicia, e
a tua vida d'orgulo; si fixera
barullo, eu estara rouco e ti
xorda; si fora: ...
Arastora acercouse a ni de
Maruxia, e Manoel Alfonso
sguiu falando asi: Cando sa;in
da casa eran as catro da man.
Os mozos de Outeiro voltaban
da festa de Salgueiros, e aos
acordes arpexos d'un enxebre
alal que tocaba o gaiteiro de
Benito entonaron a copra "can-
tan os galos pro da".
Pol-a estrada arriba -ao sair
de Conles- un carro ensaiaba o
seu chirrn, chirr .. n !
Al pol-os derradeiros das do O carreteiro tamn entonou
mes de Santiago marchou pr' as unhas copras que non entendn
augas do Carballio amuller de ben, ao cabo gridou:
dn Prcido Feixoo, e co'ela Eiboi!Arredamarelo!
levou a encantadora Maruxia. **
Tres das dimpos paseaban po- *
la rexurdente vila os dous noi- En animada chchara voltaron
vos na compaa da siora Ke- a vila que axia ser cidade e
nerosa. ao chegar a rua do sior Mos-
U n sern foron dar un paseo queira, Manoel Alfonso tivo
pql-a estrada que vai aRibada- que saudar a un sior que ta-
via, e mais al do cimiterio, mn fora aos famosos baos do
moi preto da fbrica de chicula- lembrado pobo.
te d'Torrn, sentronse a soma Ao voltar a xunto da noiva - d-
dun copudo albre. xolle as - Iste un cadeirdego
A siora Xenerosa sentouse un que me regalou todal-as obras
pouquio mais ala dos rapaces de Cervantes.
para que poideran parolar libre- -E porqu?
mente, e o estudante empreci- -Xa-vers.
pou a contarle xentil Maruxi-. O ltemo da de curso o ver a
a o que tivera que sofrir pra eras chea d'alunos ocorreliselle
poder chegar ao seu rente en bi- tomar lista -, cousa que non tia
cicreta, dende Conles, pobo por costume - e ao chegar a
que est ao Noroeste do Carba- min, leu o nome baixo; puxo as
Hio unhas quince lgoas. gafas, ollounos a todos, e dim-
Dimpis de lle faguer unfia pois chamou de certa maneira
cativa historia doa pobos por- D. Manuel Alfonso Boullosa-
que pasara, faloulle d'unhacos- Len, que me fixo desconfiar.
ta de mais de tres lgoas que ti- Dimpois de contestarlle, d-
_ vera que baixar, e que si for.a xome vostede aluno oficial?
rubir, non chegaria a ::unto Si sior teo a:gran satisfaizn
d' ela en tr.es das. de pertenecer a iste xuntoiro de
lsta costa chase a uns des es_tudosos que vostede
kilmetros do Carballio na es- tan acertadamente dirixe
trada de Pontevedra: derroteiros d'un risoo porvir.
No fondo alcntrase o pequeno _ Caramba, caramba! -. Non ca-
pobo de Brus pra insinar cas be dvida - vostede un xoven
suas loiras e farturentas parras, que non o pilla un galgo co-
a entrada do Riveiro no rrendo. Eu !a pensado meter-
lle dente este ano, pero, eu ve-
llo, vostede mozo; eu Cordero,
vostede Len; as que xa ve,
deixarimonos d'isto e pasare-
mos a outra cousa, porque ao
millor mtese un en camisa
d' once varas. .
O outro da viu na revista
'Amaecer' un artigo seu inti-
tulado 'Alucos do Vran' que
m agradou unha chea que fose
d'un discipro meu, pero, coida-
dio eh, coidadio, porque ve-
:fo que vostede gundase con
aceleirado movimento por-ou-
tos despeadeiros, e eu sentira
moito que antes de chegar a ser
do.no d'ise gran hourizonte que
vexo ao seu arredor lle dese o
pbrico unha tunda, asi que
coidadio,' eh, coidadio!.
- E, vamos a ver? Cntos das
veu vostode a mia cras'e iste
ano.
- Quxenlle decir que a tivera
incompatibre con outra do En-
saminario, pero non me deu
tempo e siguiu dicindo
Eu -inda que non tomo lista-
sei moi ben qrienes son os que
veen a eras; os que se deixan
estar entr-as mantas; os que'
non soan mais que en andar
de troula,' etc. etc., pero voste-
des tamn saben que Soio o fei-
to de vii todol-os dias eiqu e
dar unha leicin cando se sabe
pouco mais u menos que lle
vai tocar, tampouco se aproba a
asinatura de don Euxenio Cor-
dero.
Man (se Dios me da sau-
de), hei de eisaminar por bolas,
conque ollo; que a mia asina-
tura hai que sabela como man-
da Dios e mais a Santa Nai Ei-
rexa. Co isto damos por
acabadal-as erases, e hastra ma-
n si Dios quer.
- Ao outro da foi eisaminando
a uns cantossin alonxarse nada
d04ue dixera.
Ao chegar a min dixo: Don .. D.
Manoel Alfonso. Vostede can-
do est'de dias; o primeiro do
ano ou o vintetrs de Xaneiro?.
-Os dous.
-Caramba, caramba!, non est
mal iso.
yamos a ver? Vostede que
leixou enriba da mesa?
-E un librio
\:iAhl Coidei que era unha ba-
raxa, porque vostedesaber xo-
gar verd?
-Non sior
-Pero ... De veras que nin si-
quera sabe xogar ao trompo?
-X m-esqueceu.
Os meus compaeiros votron-
se a rir, entn dixo il -Boeno,
home boeno. Dios nos dea hu-
mor Non lle paresce?
7S, siOr, que desgustos- non
:ft9
han de faltar do qu mal.
Dimpois de facel-a mofa
canto quixo d emin emprenci-
piou a eisaminarme d'unha ma-
que eu coidei que me iba
xiringar; entn dxenlle: Si
tede soupera
1
como teo os c-
bados d'unha .chaqueta, abon-
dballe pra saber que eu
estudei.
-Boeno, home boeno. Non tea
medo, que Istq ' con ise soio
ouxeto, pol-6 demais, tea a
compreta seguridade que estaba
disposto a darlle boa nota soio
pol-o traballador que vostede,
cal demostra este feixe de bole-
tins que teo eiqu con cousas
suas moi aceitabres.
Por iles. doufie a noraboa mais
sinxela; pol-o que estudou a
maor nota, e pra que se lembre
decote d' este cadeirdego que
se mdecata do seu valemento,
vaia pol-a mia casa, pois qui-
xera darlle un recordo.
- E t larpeirio nunca me di-
xeste nada. .
Craro, porque tia outras cou-
sas de maior- importanza, e isto
non via ao caso; saieu igora-
por chiripa.
Pis mir, Agradoume moito
que vieras a veme eiqu, pero
isto inda me agraoamais, por-
qe vexo que sigues pol-o ca-
mio que eu desexo, e adeinais,
porque ousetvo que aquela r-
bea que che tia a xente cando
eras pequeo trcase agora en
ildemiiazn.
- Todo iso non me intresa nada.
-Entn que che intresa?
-Que t me queiras unhachea!
- Xao sabes!
XI
A PECADENTA SILENZOSA
Dende o outro captre a iste en
que se lembran cousas que fo-
ron certas, pasaron tres anos, e
neles sucederon esceas de que
non fai referenza o autor, por-
que sabe que os lectores d'hoxe
en da adivianas dende lonxe,
misime; si lle digo que dim-
pois d'estes anos de relacins
Maruxia coecia a Manoel
Alfonso a unha lgoa de distan-
za, e l anda ben non botaba o
p fora da casa a sua noiva, xa
lle arrecenda a Maruxia.
O vran que M. Alfonso mar-
chou pensionado a Francia,
Maruxia quixera darlle un
abrazo histrico coma o de Es-
partero a Moroto; a siora Con-
suelo considerouse mais ditosa
que aquela muller a quen o Rei
Salom_n reconoceu como ver-
dadeira nai do neno vivo; e o
sior Petapbuco estaba mais
contento que Coln cando Ro-
l>ACO
9A
Avda. de Lugo, 199
EDIFICIO GOLDAR
Tfno Oficina: 588911
Tfno. Part. 587582
F-ax: 587828
EXCAVACINS
OBRAS E
TRANSPORTES
SANTIAGO DE
COMPOSTELA
(A Corua)
GUIMAREI
Tfno: 57 22 97
A ESTRADA
Pontevedra
.
-
drigo de Triana berrou Terra.
Terral -
Ao voltar da vecia repbri-
ca inda non tia de todo a eda-
de pra poder ser empregado do
Estado como desexaba seu pai,
e mentres adicouse _a
praiticar unhas leicins no Re-
xistro de Conles -que era o .seu
soo dourado- ao tempo que di-
rixa un dos mellores boletns
qe por entn haba en Galicia.
D'al a moi pouco apan:eu o
anunzo d'unhas prazas de- ca-
rreira a Ma-
dr, e voltou co nJJlaiy un na
faltriqueira.
Na casa do sior Petapouco
celebrouse outamente o trunfo,
e no Pazo todos tian unha
miaxa de Iedicia non sendo D.
Prcido, quen segundo as-malas
linguas tia pensado axudalo a
ser primeiro Rexistrador de
e dimpois Deputado, a
pesar de faguer mais d'un ano
que estaba varado.
Isto era en Outono, eu Febreiro,
ao cumprir a edade que tanto
levaba desexado, o Gobemo
mandouno pra cidade prola
das Antillas onde estivo moi
pouco tempo.
Aos dous ou tres meses da mar-
cha de M. Alfonso, Maruxia
enprecipiou a non sair nada,
pxose fraca, desecoda, e isto
foi d'abondo pra que sua nai
non durmise nin descansase en-
dexamais, por causa da. degoi-
rada impacencia-que lle notaba
a sua fillia da y-alma
Unha noite antes de se deitar
axixou poi-a fechadora da porta
do sobrado, vu a Maruxia
de xionllos rezando diante da
imaxen da Nosa Siora de Con-
les.
A noite seguinte voltou axixar
e vuna chorando. Abru a por-
ta, de speto, e preguntoulle
que tia - dxolle que-nada - pe-
ro ante a insistenza de sua nai,
hubotle decir unha cousa que
si a soupera caa redonda no
sobrado sin xuicio.
Arestora alumbroulle non sei
que santo e desculpouse dicin-
do que o gandulo de Manoel
Alfonso logo iba faguer tres
meses que se fura e ainda non
lle escribir mais que unha car-
ta.
-Alabado sea Dios! E poi:: iso
precisas estar decote triste, Pa-
sar sin comer, e por encima
chorar?
Ala pra cama agora mesmo, e
dumie tranquila, pois por causa
d'estas tuas bobadas rasme ter.
o corpcr aberto.
Pra cama foi -indo, pero non
puido pechar ollo, e de tan ma-
la noite como pasou ao siguen-
te da non sau da cama.
**
*
Un da non soup como nin de
que maneira,desapareceu Ma-
ruxia, deixando enriba da me-
sa de noite unha carta a sua nai
en que lle espricaba a sua falta.
Fuxa_ porque quera sofrir
soia o seu pecado, porque non
quera ser aldraxada pol-a xente
de Conles, porque iba en busca
da honra perdida, do amor
draxado.
Dimpois de dez das de se-
guidos sufrimentos en-que soio
se alimentou de bagoas e suspi-
ros que se pei:deron na-imensi-
dade so Ocano, chegaron a es-
prndida cidade de L'Habana,
onde puido atopar por Jrin-
gunha parte a M. Alfnso.
Aos poucos 1I1eses de estar
al dixronlle que morrera seu
pai.
O probe sior, a enfemiedade
por un lado, e o desgusto da
sua Nena-corno il lle chamaba
a maor parte das vecesc, por
outro foron a causa de que bai-
xase xcigo sin recibir un
bico da sua desventurada filia-,
a -cal llo dara moi arrepentida.
Considera, leitor amabel, a
amargurada situazn da seora
Xenerosa, se como se suceden
ai disgracias en pouco tempo,
ouserva o ben que ten pra ns
esta vida misirbel; date conta
si Maruxia desexara estar ao
lado da sa nai e melosiamen-
te pedirlle mil perdns, chorar
arrepentida a sua falta, e bicar
os seus beizos murchos e secos
encol dos seus -agora de nacre-
tan,.tas veces se pousaron, pero!
nada d'esto lle era posibel.
Envolveita chea
d'amarguras foi loitando Un da
e outro da cos remuios da sa
anguriada vida, n,-unha tenda
de roupas a cuia fragua nen
deixou d'asistir un soio da, pra
ver si con semellante constanza
iba saindo de tan terribel situ-
zn.
Certo dfa en que como de
co,stume se achaba no apoxeo
da. costllra sentada diante d'un-
ha porta que daba ra, unha
picada d' agulla fxolle sair un-
ha pinga de sangue que tinxiu
de rosa o lenzo en que traballa-
ba noustane, non se deixu ou-
vir un ai
Eran tan poucas as verbas
entre Maruxia e as demais
persoas que co' ela vivan, que
hastra pr' as compaeiras non
tia mais parolas que as .im-
prescindibles, dando isto -m:ar-
xen a que lle chamasen 'A Si-
lenzosa' porque coasi _non
fagua mais que saudar.
Entre lusco e -fusco saa da
tenda, e cal ovella desgorriota-
da, ollando decote pr' o
dirixase a sua vivenda pol-as
ras en que houbese menos
xente, levando debaixo do bra-
zo unha caixia con algn tra-
ballo pra faguer anda de noite.
-As que chegaba ao
portal,ouvse unha campaia,
un cativo rux;ir na porta da es-
caleira, uns pasos sinxelos ao
rubir, e_ logo, al no s_obrado un
lixeiro bisbiseo.
Si algun axixase pol-a !e-
chadura da p9rta do cuarto da
Pecadenta silenzosa viraa de
xionllos diarite imaxe
da Nosa Siora de Conles, dei-
xando esbarar pol-os seus bei-
zos unha che de oracins.
As, un da, outro, e outro, e
un d'ises tantos das ao dobrar
na esquina de Monte a Exido
tropezou con un barudo xoven;
as sas meixelas puxronse-lle
roxas como lume ..
-Vostede perdoe siorita
-Non hai de que cabaleiro
11 seguiu camiando, mais
non as a Pecadl'!nta srlenzosa,
que cal si unha estatua de
branco mrinore quedou ollan-
do aquil xoven hastra que dou a
volta na ra de Dragns.
Cos. crebados se-
guin pol-a de Monte a de
Zulueta sin deixar esvair do seu
pensamento un soio instante o
que sucedera.
Ao chegar a tenda repetiu
como de costume as parolas de
sempre ao saudar.
Aquela man estivo mais
acobardada que nunca, non tia
azos pra ada, por causa
d'aquel encontro que lleixo
pensar moitas veces si aquel se-
ra M. Alfonso, tanto, eS, que
houbo un instante en que dixo
Pro Dios mio!Ser posibel
que fose il? S, erao,_ pero non
me coeceu, porque non sabe.
que o sigo como segua con
agarimosas olladas al n' aquel
bendito rincn nos vi na-
cer.
-Xa non se relembrar das pro-
mesas que me deri aquel da
mentras eu enredaba cos seus
crechos cabelos, ca sua revolta
novei:nb_rQ de 1
cabeleira? _
Turdio, bulrador
da mia persoa, carniceiro da
miahonra ...
Perdn Dios mio, perdn. Non
permitas que tal diga. Ilumina o
meu entendemento a fin de que
pofda coecer a verd d'este
misterfo que tan turbada me
trai.
Arastora sacou un pano da. falc
triqueira e acercando aos_ -0llos
reollc;m nel duas bgoas como
duas prolas que esvararon pol-
as sas_ meixelas, e ao instante
unha volvoreta veu a pousarse
no lenzo en que traballaba.
XII
ENERXIA
O da en que A Pecadenta_ .si-
lenzosa tropezou na esquina de
Monte a Eixido con aquel xo-
ven -que coidou fora o seu noi-
vo, iste voltaba a Conles dendo
Boenos-Aires.
Ao chegar casa o primeiro
que preguntou foi pol-a sa
rioiva, e as que lle dixeron todo
o que -Pasara, M. Alfonso virou
de mais coores que ten o Arco
da Vella.
Pasados algs das estivo
pra ir a xunto da siora Xene-
rosa e decirlle que estaba dis-
posto a ir buscar Maruxia inda
que fose debaixo da terra, non
estrevndose a dar semellante
paso, por falta de sa6de e de di-
eiro.
O leitor que tivese pacencia
-d'abondo pra ir chegando has-
tra eiqu estranarase de que un
home como Manuel Alfonso de
tan erara intelixencia non tivese
dieiro, pois non lle estrane,
porque decote sucedeu as. Os
homes que son enxundia xe-
neralmente non son aforrdo-
res.
A falta de cartos-fo a que
tivo a culpa de que M. Alfonso
empreCipase a faguer na Haba-
na unha vida pouco o caso, de-
bido a que o que gaaba non lle
chegaba a media merenda, pra
vivir d' aquela maneira tan rum-
bosa qu-e o seu empreio reque-
ra.
J>or iste motivo aos dous
meses d'star na Habana fxose
enfermo d'acordo co mdeco,
este dixo que tia que cambear
de crima motivo pol-o cal foi
trasladado a Arxentina, onde
o tempo perciso pra po-
der deixar isa carreira que-fai
falla ser tillo de un Conde ou
de un Marqus poder
terse
Ao verse Manoel Alfonso
en Conles sin aquela melosia
rapaza que ofixera vir.a -rego
de semente e ca carreira trafica-
da houbo tolear.
Por fin foi_se pegando nova-
mente aos libros, e o anunzarse
as a Rexistradores da
Propeidade al se foi.
En Madr tiabou amistade
con unha tilla do dono do
pedaxe, e un 'da confesoulle to-
da a sa vida.
Asi que foron tendo vercla-
deii;a confianza servron un ao
outro de confesor, con respeito
a iso d'amores, ata que acaba-
ron por poerse en relacins.
Ao voltar a Conles o tillo de
Petapouco era Rexistrador d'un-
pobo onde disqueo mestre ga-
aba mais que il. Logo, foino
de Conles, onde gaba mais
de tres ou catro mil pesos a o
ano, e dimpois de outros inil si-
tios, at chegar a selo de Barce-
lona.
Algns meses dimpois de
sair \:le Conles casou ca madri-
lea de referenza, unha rapaza
con mais orgulo que un pavo
real, e mais habilid que unha
araa.
Anos dmpois de deixar de
ser Rexistrador de Conles Ma-
noel Alfonso, voltou ao Pazo
MaruX:ia, deixando na Habana
un tillo d' oito anos, porque os
donos da tenda en que .ela tra-
ballara non llo deixaron tra-
guer. lstes non tian fi-
11 o e queranlle .o cativo de
Maruxi pol-a vida, e, si llo
deixaba quedar, a sa gran ri-
queza sera toda pra il, como
asi sucedeu.
Dimpois que Nazario che-
gou a ser mozo entergo, aque-
les siores que o queran coma
fill9 mandaron-no-a ademenis-
trar unha sucursal que tian en
Barcelona, onde. por casualida-
de chegou a casar.c'unha filia
do Rexistrador de referenza.
Hoxe o da que Nazario
non sabe que esta asado c'un-
ha meia irmn; hoxe e o da
que Manoel Alfonso non sabe
que o seu xenro o seu tillo. -
Manuel Bergueiro Lpez
CURSOS DE:
-Jnformt ca
Centro de Orientacin de Estudios Comerciais
CJ San PaiO. 21. -Tfuo e Fax:986 57 20 - A ESTRADA
-Mecanografa
-Capacitacin Transportistas
-Idiomas
-Formacin Ocupacional
Empresarial
Formacin contr-atos aprendiuxe
C/ W. Calvo Garra; 5 entlo. Tif. e Fax: 986 78 39 88 - LALN
-Desde.hai un par de anos Radio Es-
trada ocupa un lugar nas frecuen-
cias dun pobo que camia cai:a o sculo
prximo cunha voz propia: Radio Es-
trada, no 107. 7 da F.M.
. .
Radio a voz don
pobo o servicio de tdolos
estradenses ...
O
pasado da 12 de Marzo
.
cumprronse dous anos
_ da posta en marcha des-
ten doutro xeito ... e claro!, os
mis vellos do lugar xa dn aque-
fo de "o ftbol de agora xa non
como o de antes".
(21
ta Emisora. Daquela, tal vez os
sentimentos dun puado de c,qra-
zns con boas ideas e menores
desexos, miraban cara s ondas a
travs dun imaxinario telescopio,
como querendo ver que era o que
se poda acadar coa posta en
marcha dun novo punto. nos diais
dos receptores, sen hnportarlles
demasiado os trabarlos e sensa-
bores que tal compromiso cos
ontes traa a partir desa ata.
Pero a RADIO, ---con mais-
culas-, segue o seu andar pasi-
o a pasio. A RADIO inme-
diata: debe estar sempre onde
sexa precis_o e a noticia resulte de
interese para o pobo a quen vai
dirixida a sa programacin. A
RADIO compaa, tn que fa-
lar e deixar falar a tdolos veci-
os cando estes tean algo inte-
resante que dicir. A RADIO
cultura, informacin, humor,
msica, e entretemento ...
PERFECTO SANGIAO, DIRECTOR DE RADIO ESTRADA
DE LUNSA VENRES
Os. esforzos quedaban atrs.
As mitas horas de preocupa-
cins e nerviosismos pasaban
. esquecemento cando no 107. 7 da
Frecuencia Modulada soaba por
primeira vez un novo indicativo,
que por se.e.,. tampouco era novo.
Era RADIO ESTRADA anda
que totalmente variado daquel
outro dos anos 1958 a 1964 can-
do a Frecuencia Modulada anda
non exista.
Pasaron anos, pasaron mode-
los de radio, chegou a televisin,
despois os ordenadores que case
o fan todo, cambiaron os mOde-
los nos coches, as mulleres vis-
09:05.- ACTUALIDADE PRl JElRA ORA ( formativo)
09:30.- TODA NHA VIDA de
l 1 :.fENTRESTRADA 640 (Magazine)
13:30.-0 SEU PROGRAMA (Msica a gusto do ontc)
14:00.- ACTUAUDADE MEDJODIA (lnfomullivo)
i-4:30.- PANORAMA UnfonruUi\l O nacional)
l 5:00.-DEPORTES EN PUNTA
l6:oo . .:TODO MUSICA r_Msica ctu.al)
l8:00.-TRES ONDAS EN AN NA ,.
19:00.- M SICA CON MARCA **'
19:45.-ACTUALIDAD ULTlMA HORA
20:00.- CONEXIO TON L
SABADO
IO:OO.- MUSICAL FIN DE SE, IANA
12:00.-LOTERIA {transmisin do sorteo>
12:30.-PENTAGRM'lAS CEUAS {Msica da Terra)
13:00.- SE510N VERM T
1 ;00.-lNFORMAClO. AClO AL
16:00.-TODO MUSJCA
20:00.-CO IBX O ClO AL
DO,WINGO
10:00.-MUSICAL DE DOMINGO
14:00.-CO EXIO AClONAL
16:00. EN CL'\ VE DE GOL
20:00.- CONEXION NACIO AL
*"S os :i:.mes
0
S os venre
Claro que para poder chegar a
facer todo esto, tamn hai que
contar con outras moitas cousas.
Non chegan un par de micrfo-
nos e un par de ''ceds". Non
basta cun par de "almas radiof-
. nicas'.' e un puado de discos.
Non sempre se consigue o que se
quere con ter soamente "boa
vontade". Fai falta mis!.
E aqu chega precisamente o
punto no que se atopa nestes n-
tres a- nosa Emisora Local RA-
DIO ESTRADA. Superada unha
primeira etapa onde todo moi
Informar servir
Pepe Rodrguez
A
socied_ade moderna , so-
bre todo, un compendio de
informcin, imaxe e noticias
chegadas desde tdalas partes
do mundo. A macroaldea soa-
da tantas veces e, agora, reali
dade. Por cando desde os
servicios infotmativos dunha
emisora"como RADIO ES-
TRADA nos plantexamos cada .
da chegar de forma directa a
cada unha das novas que se
producen no noso concello, na-
nosa comarca que son as mis
importantes para os vecios
quen, en definitiva son os ver-
dadeiros protagonistas -pasivos
ou activos- da nosa informa-
cin. RADIO ESTRADA pre-
tende desde os serv'icios infor-
mativos informar e, polo tanto
servir noso pobo.
bonito, pero rton suficiente para
poder aplica-lo dito de 'o
, mente 'importante non chegar,
senn manterse', RADIO ES-
TRADA centra agora os seus es-
forzos en manterse e subir todo o
que anda sexa posible, porque os
ontes Concello as o de-
mandan e as o merecen.
As innovacins dos ltimos
tempos foron obrigadas, anda
que non premeditadas. As-futuras
melloras tcnicas non van resul-
tar cmodas -nn tampouco bara-
tas, pero son precisas se quere-
mos que RADIO ESTRADA
chegue nas mellores cndcins
ata tdolos fogares estradenses e
Msicas varias.
Isabel Durn
/

Por exemplo trta-


se de que durante catro ho-
- ras cada da (ags os xoves e os
venres, pero deso falremos un-
has lias mais abaixo ), poida-
mos escoitar msicas variadas
mis ou menos actual, intentan- -
do mesturar todo tipo de ritmos
nacionais, esfranieiros, estra-
denses... Con respecto varie-
dad e de ritmos, gustarame co-
mentar que debido s escasos
medios 4os que contamos para
ter mis discos, ternos que fa-
cer 'malabarismos' coque hai e
co que .nos mandan as casas
diseogrficas ou mesmo cos
discos que nos deixan os pa-
cientes amigos.
Dos xoves e os venres que
comentaba ante; ternos sorte
de contar con dous programas
estupendos: Tres Ondas en An-
tena Gazz, pop, rock, hea\ry .. ). e
Msica con Marca .(os temas
niusicais dependen de cada
programa), espacios que lle dan
a programacin xeraf mis va-
riedade e interese. de re-
matar este breve comentario
quero darlle-las gracias a tda-
las persoas que nos chaman pa_-
ra pedimos unha cancin .. Es-
coitmonos no 107.7
cunha programacin que cada
da pretende sexa mis participa-
tiva.
Resumindo, van al dous
anos e posiblemente sexan preci-
so outros dous para que esa base
sobre a que est instalada a ante-
na do 107. 7 sexa slida: e que
poida: responder a tdalas peti
cins e suxerencias que a socie-
dade estradense pide.
Ademais, -e unha vez supe-
radas esas melloras tcnicas que
agora se buscan-, non nos con-
formaremos con ser a emisora
dun Concell6: queremos chegar e
facemos oir nos Concellos lim-
trofes ...
/ En clave d gol
Toa Vare/a
As domingos, e durante a se-
Vmana, os programas depdr-
tivos de Radio Estrada viven:
moi de cerca o acontecer de-
,portivo <leste pobo .e dos mis
cercanos.
Peto, en Clave de Gol, .os .
domingos cando a informacin
deportiva cobra toda a sa vi-
xencia 'estricto senso' e cando
os minutos decurren na espera
de algn gol ou canastra dos
equip9s da nosa comarc.
Pero, en Clave de Gol, ten
algo mis. Ten a oportunidade
de servir unha nova frmula
para as tardes dos domingos,
mezcolando, sen que_ o corten,
msicas varias, entretementos e
humor, cos deportes. un pro
grama para todos, incluso para
os que non Hes gusta o deporte.
&ita. npvell)bro de.: 1997
adultos traducese en distintas
exclamacins segundo as vi-
vencias infants de cadaquen.
Con escritos mil, inocentes
mensaxes de almas sinxelas, al
estn os aorados pupitres cos
seus tinteiros, mis brancos que
no acontecer real. As pizarras,
negra testemua dun mundo de
cativos recursos econmicos e
sanitarios, instrumentos bsicos
para o <{lculo, un-
has, .ben coidadasoutras. "Seca
-seca pizarrn que che ei de dar
un patacn;', "Seca -Seca pza-
rreta que che ei dar unha. pese-
ddiva desmesurada para
datas. Ali tamn sobre
dos pupitres, ben coi<ladas li-
bretas de almnos ou de "rota:-
cin" reflexo eS.tit<? dQ traballo
de cada da na-escola .e da per-
de alumno.
Elas, dende-a. sa pa:sividade
mstrannos o inters e a coida-
da caligrafa que esmoreceu a
mans da mquina de e$cribir.
Letias, aquelas, ben formadas
que sorprenden s escolares ac-
tuais.
Un atril metlico con dous
libros flanos da gran obra pe-
dagxica do mestre D. Francis-
co Regueiro Moreira. En pre-
ciosa caligrafa, obra do
mestre, un programa escolar
feto a medida das necesidades
daquela zona. Outro libro dia-
rio no que cada alumno foi
deixando testemua dos labores
rois importantes daquela esco-
la, no que o mestre confeccio-
nou o horario escolar; os orza-
men tos para. 1:> seu
desenvolvemento. A sa lectura
fainos meditar os mestres encol
da nosa actuacin como ern:;i"
nantes.
Outras das vitrinas con di- ,
:versos obxectos utilizados na
escola. Unha pequena mostra
do dieiro daquelas datas: unha
perra, un patacn, o real, os
dous reais ,e- a peseta en prata,
comandados por un coida-
do "Amadeo" 'do 1870. Para os
visitantes mis novos estan ta-
mn as moedas emitidas nas
datas de Franco en metal e pa-
pel.
ESCOLA DEDONAEMILIA ALVAJ=IEZ.
Na mesa do rriestre., a vella
duo pianet que se funde
de tanto xi[o. sobre met,lico ei-
xe; groso diccionario Espasa e
E na mesma entrada do lo-
cai, que representa o fondo da
ala . aparece colgado o saco de
tupida arpillera, intento, van in-
tento de afastarnos dunha mo-
lladura no itre de carniar para
a escla. Gabardina infantil que
tantas veces nos deixou coma
pitos coirent6s nos das de in-
OLIMPIO ARCA CALDAS
acto da inauguracin asisti-
ron o Ilmo . . Sr. Concelleiro de
Xustiza, Interior e Relacins_
Laborais, Jess Palmou Loren-
zo; a Inspectora Tecnica de En-
sino Primario a. da zona, dona
J>az Lamela Vilario; b Alcalde
presidente da Fundaein Cultu-
ral, Ramn Campos Durn, o
concelleiro de Cultura do noso
Concello, Jos M.Reboredo
Baos e moitos mestres xubila-
dos e en activo.
:No v6.s_tfbulo; mis de medio
cento de cadros con fotografas.
Fotografas, retallos da historia
cultural da vila e do concello,
de e venerables
mestres que xa son pasado ro-
deados dos .seus alumnos: a
mestra dona Emilia Alvarez, .
nora daquel gran mdico Sera-
fn Pazo; a de dona Corona Pa-
. zo, tilla daquela. Fotos mergu-
lladas en ledas lembranzas: A
festa dos "Pereirios", educati-
va xoldra dos rapaces das esco-
las de Rubn, Olives, Curahtes,
Remesar e Pardemarn, a teste-
mua dos comedores escolares
na Vila, al polo ano 1934; o
recordo grfico da excursn a
illa da Toxa das escolas de Gui-
marei na histrica data do 18
de xullo de 1936.
Mestres, mis prximos no
tempo, educadores nas escolas
de Lamas, Cereixo, Quintas,
Vinseiro, Toedo, Lagartns,
Couso, etc ... cos alumnos:
Mestres reunidos nos Centros
de Colaboracin, xuntanzas pe-
dagxi cas e sociales, baixo a
direccin claquel recordado ins-
O UNHA EXPOSICIN
A Escola no
Museo ...
libro de rexistro de matrcula.
Al estn tamn a clsica vra
que nos invita a meter as mans
no b0lso;. a Palmeta, peza
-circular chea de -buracos con ar-
tstico mango, utensilio autori-
zado pola superiQridade como
instrumento de castigo xa que
logo non deixa
pegadas visibles,
mortifica e pro"
duce na palma da
man unha- forte
sensacin de dor:
Nnha vitri1_1a, Lavabos:
denantes de fer-
verno. _
Ftografa dos explorad.ores,
disciplinados rapaces e rapazas
da escala do de-
v an dito mestre
D. Francisco.Re-
gue-i.to. E tam-
pouco falta a no-
ta de humor
mergullado nun
documerito ofi-
O
pasado da 6 deste mes de outubro, nos locais do Mu-
seo do Pobo Estradense, Manuel Reimndez Portela,
. ,.. e orgaizada pota Fundacin Cultural, seccin Mu-
seo, inaugurouse a exposicin "A'ESCOLA NO MUSEO". Pui-
do facerse a montaxe d mesma gracias colaboracin da aso-
ciacin "San.Campio" de Rubn que aportou o mobiliario
escolar da sa antiga escola parroquial e a entusiasta aporta-
cin do mestre pontevedrs, Francisco Regueiro Rivas que nos
cedeu parte do material didctico de seu pai, o gran mestre da
parroquia de Sabucedo, D. Francisco Regueiro Moreira's.
moso e ben coi-
dado baco, ''una de
aquelas agua corriente pasa
zas bolmas_ que muy cerca del edificio.
nos atoaban os
cial. Na act .que
levanta o inspec-
tor no intre .de
visita-la escola
de Sabucedo, po-
pecti:>r, D. Plcido de Castro
Pena.
Todas estas fotografas estn
presididas. por catro fermosas
pintitras, iilterpretacin persoal
de recoecidos artistas da figu-
ra dos mestres: "A escola de
Dolorias", da gran Xulia Min-
guilln; "A mestra" de Acua;
Mestre'', da Asociacin de
Terra de Montes; "Mestre e dis-
cpulos" dun pintor francs.
No centro da sala un. exposi-
tor mstranos antigos e familia-
res-libros escolares de antes e
despois dos anos trinta: o cate-
cismo do Padre Astete, tantos
anos libro preponderante no en-
sentidos das
a.t?-' W ATER:
pamos a secc10n
xoguetes: a estor- . h.
demos ler o se-
guinte:
Lavabos: "una
acequia de agua
corriente pasa
muy cerca del
edificio.
nela ou billarda uno, pero ay un
sapta Luca coi: amplio seriricio al
sino, "Paises y Mares'', primei- dounos dela; os aire libre.
ro viaxe -imaxinario a exticos trompos polo san
lugares a travs da le'ctura; Martio, as bolas
"Lecciones de Cosas", tan ame- do 'gua' . a bici-
no e antecesor dos actuais de cleta de pau, para
Medio Ambiente; Fbulas de as costas abaixo;
Iriarte e Sanmaniego, e as un- o tirapedras, te-
ha longa ringleira de libros para rror dos paxari-
biblimanos. os; o tirachinas
Na sala contigua mstrase de menos alcance, a corda-das
unha aula escolar dos anos vin- nenas: "Pan: queixo, agua vio
te, segundo se deduce polo seu e. toucio" ... as chapas, os zon-
testeiro desde onde nos con- chos .... e gracias o entusiasmo
templa a mirada triste e melan- do mestre, Vctor Lomba; a ca-
cli<;a da efixie da S. M. Alfon- rrilna de man, xogo propio na
so XIII e un cadro de tdolos sa terra de Noia; os pelouros;
res espano1s. esquecidos,pola organizacin,
A sorpresa dos visitantes _ pero na mente de Lomba.
WATER:'Uno,
pero hay un am-
plio servicio al
aire libre.
As horas de
visita programa-
-das houbo que
amplialas dada a
gran afluencia dos escolares de
tdolos centros educativos do
Concello.
A sa clausura est datada
para o da 31 de outubro cunha
conferencia impartida polo pro-
fesor da Universidade de San-
tiago, Antn Costa Rico.
'14bttr$' novembro de 1997
A evolucin
da Escola:
Datas importantes
OLIMPIO ARCA CALDAS
1840.- Constitucin do <:;once-
llo da Estrada.
1843.- Creacin das seguintes
escolas: Berres, Cereixo, Co-
deseda, Cora, Olives, Parade-
la, Tabeirs.
'1856.- Creacin das escolas de
Agar, Arnois, San Miguel de
Castro, San Andrs de Bea,
Arca, Sabucedo, Liripio, Rive-
la, Santeles.
Nomeamento de mestres para
as ascolas de San Xin de vea,
Foxo-Rubn, Oca.
1857:- Promulgacin da Le
MOYANO: Ensino obligatorio
entre os 6 e 9 anos. Clases .de
escola: completas, incompletas
e Para as escalas
.completas precisbase titula-
cin. Para as incompletas e
temporais chegaba cun certifi-
cado de aptitude e moralidade
expedido pola xunta local.
1864.- Segundo estadscas
aparecen censadas no noso
Concello 15-escolas, 2 comple-
tas e 13 incompletas.
1894.- Anda hai novas de exis-
tencia de moitas escolas do fe.:
rrado.
1906.- Coi:lstitese na Hbana a
Unin de Rubn, (D. Francisco
Paz, D. Jos Rodrguez Vilas e
D. Pedro Fragoso}; sociedade
para a instruccin dos nenos da
parroquia. Erguen a casa esca-
la.
1911. - Asociacin Curros
EJlfquez para a creacin da es-
cala laica de San Miguel de Ar-
ca.
1910-1924.- Unin de curantes;
Hijos de Callobre; Hijos del
Ayuntamiento de La Estrada;
Unin de Vinseiro y Cereijo;
Hijos de Tabeirs; todas elafen
Cuba e tbdas. achegaron fondos
para as ca.sas-escol.
En Bs Aires: Unin
Estradense; Sociedad Juventu-
des de Berres; Hijos de Parde-
marn.; todas estas sociedades
fixeron posibles mellares locais
escola enoutros casos er-
gueronse casa escota. Un parti-
cular, en Bos Aires, ergue a es-
cala cie Couso.
1919-1936.- Moita actividade
escolar promovida polas aso-
ciacins de emigrantes de Cu-
ba, Arxentina e Cdiz; Moi im-
portants as festas escolres
das escolas de Rubn, Olives,
Curantes e Pardemarn na para-
xe de Pereirios. c .ertames es-
colares en case tdalas escolas
do Concello.
1952.- Declaracin do Conce-
llo de A Estrada "De pobreza
legal verbo das construccins

1957-60.- Edificacin de casas-
escola en tdalas parroqQias do
concello, ags Paradela, Ribei-
ra e Rubn, que xa a tian, pro-
piedade da parroquia.
1970.- Le Villar Palas.
1973-1976.--Construccin dos
Colexios escolares.
..
.-
Excursin ao Castro de Trasmonte dos alumnos do da Estrada nos anos trinia. Diante o seu mestre Don Antonio Fraguas
O primeiro instituto da Estrada
Xoan carios Garrido principa unha serie sobre a Historia do Ensino
Estradense, que ter continuidade nos prximos nmeros
X.C. GARRIDO
Hai .60 anos que se pechaba o
"Colexio Subvencionado de
Segunda Enseanza", do que
haberla moito que dicir, e qui-
zais noutra ocasin o fagamos,
pois o seu impacto naquela xe-
racip. clave na historia da Es-
trada, e conseguintemente en
toda a nosa vila, decisivo pa-
ra omprender algo mis as vi-
cisitudes do noso Concello.
Mis hoxe quero lembrar a loi-
ta que se librou para que se
abrise dito Centro na nosa vila.
Unha loita que tivo como pnr-
tagonista a todo o pobo da Es-
trada, pero nomeadamente
xusto destacar as xestins leva-
das a cabo polos deputados de
Accin Republicana, Osario
Tafall e Poza Juncal, e dos so-
cialistas Gmez Osario, Bota-
n y Arbones, que foron sensi-
bles a esta demanda popular.
Cando o Ministro de In;-
truccin Pblica deixaba A Es-
trada fra da rede de Institutos,
a pesares de ser informado fa-
vorablemente polos tcnicos
pola sa necesidade obxectiva,
estes deputados enriba citados,
dirixronse en setembro do 33
ao Ministro Bems para que
rectificase o erro que du-
bida se debe ao olvido ministe-
rial involuntario" lembrndolle
as caractersticas do noso Con-
celO:
"A Estrada unha vila moder-
na, perfectamente rbanizada e
hixienizada; que ten un Muni-
cipio, integrado por unhas 50
parroquias, e ten cerca de
30.000 habitantes; enclavada
no centro dunha extensa e
prspera comarca, cruzada por
abundantes vas de comunica-
cin. O seu censo escolar po-
.lo que a segunda enseanza se
retire - superior a un cent-
nar. Este nmero acrecentarase
en canto se facilite o acceso ao
Instituto dos alumnos das es-
pecialidades primanas, que te-
an unha posicin- econmica
insuficiente",
Por outra banda a Corpora-
cin Municipal tamn estivo
altura das circunstancias ofre-
cendo local, coinproi;netndose
a facer as obras que fosen ne-
cesarias, facendo aportacins
para a biblioteca e material, as
como satisfacer a cantidade
.que fixa o Ministerio para o __
seu mantemento.
Finalmente Bams atende
s petici!ls dos Deputados e
E por fin o 1 de decembro
de 1933 inaugurase oficial-
mente o Colexio Subvenciona-
do coa apertura solemne do
curso 33-34.
Al estaban as forzas vivas
da poboacin, via de celebrar
as eleccins, e foran derrota-
das as organizacins dos De-
putados promotores, pero al
estaba Osario Tafall, cmpro-
bando que o seu traballo parla-
mentar non fora en balde. O
alcalde e o Lino, o Director
eloxiaron .. no saln de Plenos
as xestins fetas polos repre-
sentantes populares, e tamn
polos pas, que co_ntribuiron
o 18 de setembro os Deputados Poza
Juncal e Tafall reunianse _na Estrada
cos pais dos nenos. para explicarlle o fun-
cionamento e contido do Instituto, apro-
veitando para fixa:r un novo obxectivo; A
Escola Elemental de Traballo.
'
taba encabezado por Xos
Fondevila e Perfecto Porto.
No claustro estaba repre-
sentado tamn un amplo aba-
no, e entre o alumnado as dis-
cusins polticas e filosficas
eran permanentes.
Estbase a xestar unha re-
volucin pacfica, estabase a
asentar as bases da conviven-
cia sobre o debate das ideas,
sobre o saber e o coecemen-
to, sobre a intelixencia e a cul-
tura.
Ese era o obxectivo de Osario
Tafall cando defendeu con
uas e dentes o Instituto Estra-
dense, tratbase de facilitar aos
cidadns a posibilidade de for-
marse mis al de coecer as
catro regras e distinguir algun-
has letras (o suficiente para
emigrar). Tratbase de ter un
ensino integral que completase
a educacin primaria cuns con-
tidos e cuqs hbitos que axu-
dase a crear cidadns capaces
de vivir en democracia.
Ningun poda imaxinar o
que vira detrs, a barbarie que
se fundaba no berro de "Morra
a intelixencia".
Mis natureza
rebelde e indomable, non so-
porta eternamente a tirana, e
finalmente volve a restaurarse
a democraca, e os Centros de
Ensirianza Media da Estrada,
acorda aprobar un Decreto no
Consello de Ministros creando
un Colexio Subvencionado de
Segunda Enseanza na
activamente a acelerar a posta (instituto e FP), volven a cum-
en marha do centro. Tafall - plir eses fins que apuntara
lou do problema cultural espa- Osorio Tafall e o seu correli-
ol,_ e de canto fixo a repblica xionario, Manuel Garca Ba-
da.
- O 18 de setembro os Depu-
tados Poza Juncal e Tafall reu-
nianse na Estrada cos pais dos
nenos para explicadle o fun-
cionamento e contido do Insti-
tuto, apioveitando para fixar
un novo obxectivo: A Escola
Elemental de Traballo.
por solucionalo. rros.
Todo o espectro ideolxico
da vila loubou as xestins -de
Osorio Tafall e Poza Juncal, os
Deputados do partido de Ma-
nuel Garca" Barros e Otero
Abelleira (Director de "El
Emigrado"), de Esquerda Re-
publicana, que na nosa vila es-
Afortunadamente, Don Ma-
nuel Garca Barros, empeza a
recibir o recoecemento que
merece, pero non debemos es-
qqecer a Osario Tafall, a quen
os Estradenses, e os galegos en
xeral, tarito lle deben .
... .. ....
-
,,,. T
..
..--
24 /'
M
oi-to se _podera
escribir encol da
orixe da gaita, pe-
ro todo sera de xeit-0 hipot-
tico, xa que o seu emprego
remntase a tempos e cultu-
ras difciles de analizar.
A nova mis antiga que
ternos da existencia da gaita
da Grecia do 400 aC., que
fai referencia a unha. gaita
con fol de pel de can, anda
hoxe construidas desta ma-
neira na illa de Malta.
Segundo o historiador ro-
mano Suetonio, a gaita apa-
rece gravada nimba moeda '
en tempos de Nern, que ta-
mn saba tocafa. Polo- que
respecta sa implantacin
en Galicia, non podemos es-
ta b l ecela con exactitude,
anda que sf se pode dicir
que milenaria, e que Gali-
ci, na Baixa ldade Media,
foi o centro gaiteiril mis
importante de Europa e que
por medio do Camio de
Santiago, xurdiron influen-
cias para moitos pases de
Europa.
Dos seus intrpretes, os
gaiteiros de GaliCia, non
doado tampouco facer imha
pequena historia; As
macins do pasado son moi
escasas, e prdense na escu-
ridade dos tempos. Houbo
gaiteiros noutros scul os,
6_on sona que trascendeu de
xeracin en xeracin: Chou-
mn de Cltgos, D .. Perfecto
Feijo (O Gaiteiro do L-
rez), Rogelio Rodrguez (0
g-aiteiro do Carballio};
Faustino Santalices, Antonio
:castieiras (gaiteiro de
Baio ), Antonio Represas (O
gaiteirp de Xinzo ), Constan-
tino Belln (gaiteiro de. Fe-
rrolterra) ou Xos Oliveira
(O moreno) son algns
exemplos, sen :embargo, a
imnensa maiora desapare-
cen no esquecemento. Con
todo, a sa viven_cia e 'obra
permanecen en cada vila e
O traballo de torneiro remntase o sculo XIX na comarca estradense
O AS NOSAS MSICAS
DE ga teiros,
Gaitas e fbrica
en Riob
aldea de Galicia como teste- R epaso pola f orxa dun instrumento
muo perenne da dos ' ,, . ,, . .
que nos precederon. Non hai que canto ffialS SOpra O. mell9r
parroquia en GaliCia que se entende: a Gaita con maisculas
. . . ' '
non t1veraun gaite1ro. . d d A E d
Conservadas no seo da OilUil a e Stra a.
memoria do pobo: o culth;o
da gaita renaceu no sculo
XIX co rexurdir da nosa cul-
tu(a. Deste xeito, mitos gai-
teiros soQ mitificados na tra-
dicin popular. Viaxar s
Amricas e unha idea que
tdolos gaitiros de sona ve-
en. aloumianoo o longo do
pasado sculo; Manuel Rilo
Pardo (O Rilo de Betanzos),
Xan Mguez Gonzlez (O
gaiteiro de Ventosela), Ma-
nuel Dopazo Gontade ou o
mes,mo Av'elino Cachafeiro
Bugallo (gaiteiro de Soute-
lo ), buscaron en terras de ul-
tramar a definitiva consagra-
cin da sa arte.
O torna; antao 'de varas' m!'lcanismo imprescindible para a construccin
deste instrumento recoecido no mundo
Neste marco, debemos
encadra-lo xur.dir do taller
de gaitas de Riob. Zona
ben afeita a artesna e o
obradoiro do torno {molJles,
agrcolas, etc) que
n.on foi allea construccin
de elemenfos sonoros da te-
rra.
Cunha tradicin .que se
remonta tataravs de Xa-
qun Espio (actual propie-
tario e mestre constructor),
deles conserva este taller se-
los e feituras; en Riob gar-
_qal anda diplomas de nou-
tfora; entre outros o
concedido pola raa Isabel
11 {1830-:1904) en
mento da calidade tmbrica e
boa construcdn das gaitas
de Al'Itonio Garca de Riob,
do que xa ternos notcia no
libw de Pedro Varela de
Castro, La Estrada (1923):
" ... De Riob, lugar de Bes-
teiros, eran tillos aqueles no-
tables artistas que fixeron os
retablos da Capela. das Ani-
mas de Santiago. Non Hes
desmereceu D. -Antonio
gaador de. varios pre-
mios en exposicins de Ma-
drid, Santiago e outros
puntos onde presentou rv.-
quinas agrcolas da sa in-
ven'cin, e instrumentos de
msica. Distinguese tamn o
seu fillo
D.
quin co-
mo gran-
de -artista,
diploma-:..
.do na ex-
posicin
de Santia-
go o ano
de 1909,
p o 1 a
construc-
cin dun-
ha precio-
sa gaita
con com-
binacins
de metal
branco e
marfin ... "
Dende
'aquela. a
actividade
musical
en Ricil)
foi ininte-
rrbmpida;
as, de
mencin
a creacin
nesta pa-
ballo contina da man de
Xaqun Espio, o que o con-
verte en autntico sucesor
xeracional dos seus devan-
ceiros que con arte, pacien-
-cia e un oficio de sculas,
conserva formas -e mtodos
tradicionais aprendidos de
pai e av en buxo do pas,
combinndoos con novas
tcnicas mecnicas e o em-
prego de Ihadiras vidas de
lonxe (pao rosa, granadillo,
cocobolo, bano ... ); que fan
oscila-lo prezo <las sas gai'"
tas entre 65.000 pts; a mis
econmica, ata onde a ima-
xinacin, o gusto e a econo-
ma do cliente poidan dar.
No seu taller, podmolo ver
calquera da controlando a
altura das notas dun puntei-
r9, ou acariando a camp
dese roncn que ha da-la
"nota pedal" de centos de
mUieiras, xotas, rumbas,
pofcas, chouteiras e albC?ra-
das ..
Ademais de surtir gran-
de cantidade de grupos e
_ formaeins de msica popu-
lar que hoxe proliferan en
toda a zona da Estrada, Xa-
qun exporta gaitas para os
centros galegas de Venezue-
la, Bos Aires, Barcelona, e
un longo etctera de forma-
cins qrte.buscan en Riob o
rro q u'i a.CARTEL DE HONRA DO SECUb.O PASADO
no ano
1933 do
Coro "Airios da Ulla", da
man do que foi o seu nico
director D. Jos: Figue-iras
Baltar, home que D. Manuel
Reimndez nos describe co-.
mo " ... con cons-
taftte tesn e amor d sa te-
rra. .. ".
A partires de 197 6, o tra-
bo facer e as c;:ualidades do
artesngaiteil'o. Os sons das
pezas aqu elaboradas levan
e evocan a Estrada por moi-
tos lugares do mundo, para
lembranza dunha tradicin
secufar e grandeza dun po-
bo.
VALENTIN GARCIA
Historia,
dunPREmio
VALENTIN GARCIA GOMEZ
Xa vai al_ a IX edicin do pre-
, mio literario que fai que A-Estra-
d se convirta por algrts das do
ano, no centro literario de Gali-
cia. A dimensin alcanzada polo
premio de Novela Manuel Garca
Barros, a traxectoria deste,-. as
como a calidade das obras galar-
doadas, fixeron que s rra lem-
branza nos quede o Premio Viia
da Estraill,i, botado a andar al
polo ano 1988. Nesta primeira
cita de escritores, soaron nomes
que hoxe adoitan ser habituais
polo seu tiaballo, obra e crea-
cin, como poden ser Alfonso
Alvarez Cccamo, Jorge Armes-
to :e outros dos que hoxe ternos
xa mis noticia ca daquela.
A partires desta primei-
ra experiencia, o Concello da Es-
trada, decidiu apostar mis forte
pola creacin, e no ano 1989
convocase a "I Edicin do Pre-
mio de Novela Longa Manuel
Garca Barros (Ken Keirades)",
que esixia un mmimo de 150 pa-
xinas nos orinais e unha dotacin
de 1.000.000 pts pata o gaador.
Uriha vez consolidado o
Premio e coa ' salvidade que su'-
pn o feito de que en 1991 que-
dase a edicin deserta, o que deu
p celebracin das Xornadas
"Manuel Garca Barros, encon-
tros para un estudio", a
de 1995-, foi aumentada a sa
conta a 2.000.000 de pts reparti-
dos en 1.500.000 para o ganador
e 500.000 para un accsit creado
no mesmo ano; tempo; elirni-
nouse a extensin mnima de 150
paxinas, o que fixo que deixase
de ser un premio de "novela lon-
_ga,,, para pasar a ser un '_'premio
de novela".
A continuacin, fare-
mos uil breve perc_orrido por
obras, autoras e
1
autores gaado-
res do noso premio de literatura:
1989. Paisaxe con muller e barco
-Manuel forcadela. 1990.-Histo-
ria dun paraugas azul -Xos Mi-
randa. 1991.- Edicin deserta.
1992.- O corpo canso -Manoel
Riveiro Loureiro. 1993.- Talego
Xos Re Ball(jsteros. 1994. -- A
man dereita - Anbal C. Malvar.
1995.- Arqueofaxfa -Manuel_
Lourenw.Accsit:-Relato do Al;
garve -Xabier A'ical.1996.- O
Esprito de Broustenac -Alfonso
Alvarez Cccamo. O paso do no-
roeste. - Xabier Queipo. 1997.:-
Magog.-. M Dolores Gonzlez
Lorenzo. Accsit:A historia de
Chico Antela. Antn Riveiro
Coello. de xustiza lembrar ta-
mn algunha da xente que axu-
dou a levar adiante o prernio,
formar parte do xufad, xa que
non podemos esquecer que gr_a"
cias seu traballo, non sempre -
fcil, fixeron pasible o Premio de
Literatura da Estrada. As; na
lembianza, os e hoxe debemos
ter presente outros como o malo:
grado cineasta Chano Piew, ou
p-ersoeiros da talla de Daniel
. Garca Carlos csares,
X. Alonso: Montero, Beinardino
Graa, Ramn Castromil, Cab_a-
da Castro, e un longo etctera ge
xentes e ideas que nestas terras
estiveron para falar de literatura.
J -
IZS
\fl1 llV8 t!V'N
paso do noroeste
O PREMIO DE. NOVELA MANUEL GARCIA BARROS CONSEGIU UN PRESTIXJO MOllMPORTANTE EDICION A EDICION
MAgOG, historia e mxia ...
'

Unha obra gaadora para o Premio <de Novela _MANUEL GARCIA
BARROS, que, reflexa momentos cruciais da nosa Historia
VALENTIN GAfiCIA
Con grande afluencia de orixi-
nais comezou este ano a andai-
na do Premio M. Garca Ba-
rros (Ken Keirade:;), o
prestixio e a difusin deste, fi-
- xo que fosen mis de -20 os
orixinais presentados:
O xrirado, que este ano esti-
vo constitudo por Rosa Castro
Legazpi, Olmpio Arca Caldas,
Benxamn Dosil Lpez-, Mar-
cos Valcrcel Lpez e o autor
destas lias que actuou como
secretario, tivo que poerse a
traballar arreo durante os me-
ses de abril, maio e xuo, para
chegar derradeira xuntanza
(o 21 de xuo), cunha conclu-
sin deteminante. Na presente
edicin, este traballo case sem-
pre ahondo compliado e te-
dioso. viuse aliviado en certa
maneira pola pronta aparicin
dunha gran favorita que sor-
prendeu a uns e marabillou a
.outros; de corte clsico presen-
tusenos unha novela innova-
dora, atractiva e que vez que
disfrutabamos da lectura, nos
fixo saber moito mis de Gali-
cia e a sorte que o -tempo e a
historia lle fixeron correr; esa
novela chegaba a ns baixo o
lema de "Magog'' e pouco ou
nada haba que se lle semellase
no noso universo editorial.
Cluny-Mconnais (Saone-:
Sur Loire) Ano do Seor de
1105, paradoxicamente as co-
mez a intriga dunha historia
moi galega, a deXofr de Sal-
vamont, sobrifo do venerable
Rugo de Borgoa; _gran Prior
da ommpotente orde de Cluny.
Xofr, xovemonxe bened_cti-
n6 recibe do seli to a orde de
cumprir coa _ mis 'im-
po_rtante da sa vida', vel-lll" po-
la seguridade do. pequeno
Afonso Raimndez, infante
herdeiro dun trono clave para o
futuro da Europa do momento,
" ... Irs pas que chaman Ga-
licia e coidars dese infante.:."
certamente, unha tarefa non f-
cil, pois a partires de aqu xor-
den toda unha serie de perso-
naxes histricos que se van
movendO no medio. dun am-
de cobi'Za, iconquista,
armas, relixins, amor e morte.
aquel tmpo, Fernando de
Castela, legara cada un dos
-seus tres reinos a outros tantos
fillos: Castela para Sancho;
Len para Afonso e Galicia
para Garca; pero os reinos
Cunha mo.dalizacin narra-
tiva en primeira persoa, o per-
sonaxe cntral constiteo a fi-
grira do Afonso: se ben
a accin da novela desenvol-
ta por Xofr, verdadeiro eixe
temtico; na lectur. acomp-
anos en todo momento como
narratario, un 1-'autor implcito"
que xustifica a fenomenicidade
Unha historia moi galega, a de Xofr de Sal-
vamont, sobrio do venerable Hugo de Borgo-
a, gran Priortfa om11ipotente orde de Cluny.
Xofr, xove monxe benedictino recibe do seu _
to a orde de cumprir coa misin mis 'impor-
tante da sa vida',- velar pola seguridade df!
pequeno Afonso Raimndez
non se poden repartir como se
fosen cestos ... " e moi pronto
D. Sancho se encargou de
arranxalo todo no seu favor co
apoio da sa irm Urraca (ra-
a.de Zamora). As, Galicia vi"
va na esperanza da restitucin
do reino na figura de Afonso
Raimundo, vana esperanza xa
que pouoo ruis tarde e por or-
de, dnastica ese neno ase con-
verter en A:(onso VII "Empe-
rador das Hispanias'' ''. . non_
o dubides. Acbanlle de legar
un reino e est prximo su-
cesin doutro. Ser vrtice
dunfura_cn de inJrigas ... ;,
Pero fagamos unha brevsi-
ma anlise das tres accins que
implican a conversin de toda
historia en discurso mediante
unha estrrictura formal, esto ,
a modalizaciri., o espacio e o
tempo.
do texto que e mesmo per-
tence, dicir, os diversos ca-
racteres insertos na narracin:
cartas, confesins, -coversa-
Cins e incluso informes, fan.
que o entrqmado da obra fuxa
dunha concepcin noumilica,
e non deixa en ningn momen-
to que a escritura sexa s froito
dun milagre que n9n dea razn
de si mesma, o que se consi-
gue pois urrha ilusin nove-
lesca baseada en feitos histri-
cos constatables, dominio moi
loable -en calquera-autor que
sexa quen de 1ogralo.
Polo que respecta 6 espacio,
ha que dieir que tamn aqu
Magog mostra riqueza de fon-
tes. xa que atopamos a accin
centrada, en multitude de sitios
tan dispares como a situacin
social da poca o era na Penn-
sula Ibrica. Dende a Borgoa
francesa que xa antes aludi-
rnos a Caldas de Res (Aquae
Caldae), pasando por Toledo,
-Carrin de ios Condes, Castre-
fo de Mio, Segovia, Grajal de
Camps, Pena Comeira, S_ahac
gn, Len, Allarz e como non
Compostela, s do todopde-
tds o ministro do Seor, D.
Diego de Xelmrez, ta-'
mn se lle vai moito nesta his-
toria.
A t_emporalizacin narrativa
bsicamente lial e est ben
delimitada nos comezos do s-
culo XII, todo o que lemos;
cntrase en 6 anos (1105-1111)
que non por poucos, _deixarn
de ser especialmente intensos
e claves na nosa historia, . anda
que por referencias abrangue
un amplo abano de acontece-
mentos explicativos da lectura.
Abondosas analepses (flash
back), dinamizan e incluso s
veces precipitan mis a protee>-
cin de acontecementos e a lo-
calizacin narrativa nos diver-
sos personaxes.
Boa construccin p0is dun-
ha historia que por lo_nxana no
decorrer dos tempos, case nun- ,
ca est todo o presente que de-
hese na nosa memoria. Boa
oportunidade tamn para
gamos por medio da lectura
dun Premio Garca Barros, a
acontecementos doutras xentes
que por Galicia andaron e Ga-
licia construron noutrora. Toe
di, urrha mostra de "msica pa-
ra reais fogs .de artificio"
harmonizada por parte desa es-
plndida compositora que a
viguesa M Dolores. Gonzlez
da sa man; ontem-
plamos tres constelacins. cul-
. turais que souberon t:{mvfrir e
na Pennsula Ib-
rica doutro tempo (cristianis--
mo, islamismo e xudasmo ).
Na grandeza da sa escrita
xanse notar, de certo,, os lati-
. nos "Rem tene, verba sequen-
tur" .e que o importante
constru-lo mqndo, as palabras
veensoas.
. '
261_
Javier Comesaa impartindo clase os alumnos do Con.servatorio Estradense
'
FOTO: MARCOS
MIGUEZ ,
A de Msjca e o
.
P
or primeira vez no curso
96-97, funcionou o Con-
servatorio da Estrada de forma
totalmente autnoma, esto se
ben supn tdo un logro para a
dinamizacin do ensino musi-
cal, supuxo tamn un reto para
os profesionais que nel traba-
llamos. O aumento considera-
ble de matrculas, organiza-
cin, trmites burocrticos e
.orzamentos, vieron facer
mis intensa a xa de por si vi-
da axetreada deste centro de
ensino.
Co reforzo que-supuxo a
incorporacn 6 cadro de per-
soal de dous no.vos profesores
(de vento metal e corda frota:..
da) o que petmitiu incorpora-
las especialidades de trompeta,
trompa, trombn, tuba e vio-
ln, notamos un gran enrique-
cemento na va.riedade de
alumnas e almnos, as como
a multitude de ofertas e prefe-
rencias que todo o que se
achegue Institucin pode
percibir. Ademais desto, e cara
curso 97-98, contaremos cun
profesor de harmona que vai
permitir que a docencia no
grao medio de msica sexa po.:
sible nunhas condicins apro-
piadas e que garant a boa for"
macln dos nosos mi,sicos.
Tamn os mis novos viron
a posibilidade de incorporarse
dende os 6 anos s estudios
musicais, as, a posta en mar-
.cha da Escola de Msica Mu-
nicipal, fixo que a asistencia
dos pequenos alegrase o que-
facer diario no centro. Tamn
precso. facer mencin a que
o prximo curso ser a partires -
dos 4 anos cando se poida ac-
ceder s primefros e bsicos
estudios que pretendemos dar
s xoves .dende unha idade
temper.
Un-dos obxectivos que o
grupo de mestres perseguimos
en todo momento, foi a apertu-
ra, o contacto e achegarnento
con outros-centros de ensino,
polo que puxemos en marcha
un programa de actuacins di-
dcticas dos alumnos polos
colexios do Concello da Estra-
da, o que. no vindeiro curso se
vai ampliar intercambio de
actividades con conservatorios
e escolas de msica doutras lo-
calidades. Esta iniciativa deu
os mis novos viron a posibi-
lidade de incorporarse dende
os 6 anos s estudios musicais,
a posta en marcha da Es-
cola de Msica Municipal, fi-
xo que a asistencia dos peque-
nos alegrase o quefacer diario
no centro.
un moi bo resultado, o que se
-reflectiu no interese que nela
puxeron tanto os ndsos pro-
pios alumnos, como os dos co-
lexios visitados.
Para a clausura dun curso
con bos resltados, fixemos o
xa tradicional "Festival de Fin
de Curso" nas instalacins da
Fundacin de Exposicins e
Congresos, o que supuxo toda
a mostra do traballo realizado .
no ano lectivo. Este festival,
que vn experimentando un
aumento cosiderable na sa
difusin pblica a tdolos ni-
veis ano a ano, pretende que
os nosos alumnos tean as pri- .
meiras oportunidades de ac-
tuacin cun pblico "real",
,tempo que deleiten gran can-
tidade de xente que se acpega
a presenciar este acto.
O Conservatorio e a Escola
Municipal de Msica, na sa
pretensin de ensinar tendo en
conta sempre o medio social
no que se desenvolve, incorpo-
rou a figura do insigne mestre
e escritor estradense D. Ma-
nuel Garca Barros seu pro-
grama pedagxico. Mostra de-
lo foi a escenficacin musical
de "O Ich" un dos seus con-
tos pertencentes libro Conti-
os da Terra, o que supuxo un-
ha novidade no
desenvolvemento do festival,
as como na atencin prestada
polo pblico_
Outro dos proxectos que se
botou.a.andar neste ano f9i o
da formacin dunha banda de
msica do Conservtorio, que
cun repertorio novidoso pre-
tende ser canteira e' ncleo de
experimentacin musical den-
tro do noso mbito. Esta xove
agrupacin musical, est xa a
traballar na banda sonora da
-obra que o grupo de teatro mu-
nicipal "Os Tirinautas" vai es-
trear no prximo outono, base-
ada tamn en temas da obra de
D. Manuel Garca Barros.
Deste xeito, ensinouse e segui-
remos a facelo na nosa "Cen-
tral de Msica" coa esperanza
posta en ver incrementadas
(no mes de setembro) con no-
vas matrculas e novas ilsins
as incorporacins neste noso
Centro que quere se-lo "O
Centro de todos".
Xabier Comesaa Pereira,
director do Conservatorio
Wetra n0vembto de 1997
Onacemento da CORAL
Polf o ni ca Estradense,
por Xabier Comesaa Pereira

al moitos anos das g!o-


nas alcanzadas pola antiga
"Masa Cral Estradense", e na
memoria de moitos cidadns
d_esta Vila, permanecen anda
as caras, os nomes e as actua-
cins que levaron o nome da
Estrada por toda Galicia e de-
ron mostra do bo facer musical
que a caracterizou sempre.
Nos ltimos tempos, e en
fondn do enriquecemento
musical experimentado na z-
na, eran moitas as persoas que
empezaron a ver factible a rea-
lizacin dun soo, a recupera-
cin dunha
agrupacin
coral da que
A Estrada se
viu privada
por un
do importante -
de anos.
E se ben
verdade que
normalmente
un soo se
considera ilu-
sin en si
mesmo, hai
ocasins en
_que os soa-
dores de sem-
pre non nos
resignamos a
velos como
tales, as nun
mes florido, o
mes de maio,
empezou a
consolidarse a
idea, un gru-
po non dema-
siado nume-
roso pero si
con ilusin
ahondo para
realizar un
soo, acudiu
chamarnen-
to do rexidor
municipal D.
Ramn Cam-
pos, a mensa-
xe era breve e
clara,
con poucas
palabras "Re-
cuperacin da
Masa _Coral
en setem-
bro.N ecesit..:
mo-la ta pre-
senca".
Masiva co-
mo poucas foi
1
a resposta dos
estradenses
con respecto a esta mensaxe. A
primeira reunin en xullo, e o
comezo da clasificacin de vo-
ces despois do vern, n setem-
bro:
A
partires de aqu os ensaios
foron contnuos e intensos,
e an facndose cada vez mis
frecuentes .a medida que se
achegaba o gran da: a estrea.
Pero antes, de lei mencio-
na-la boa disposicin dos pri-
meiros compoentes dunha Co-
ral Polifnica que eu senta
como estaba xa a seus
primeiros. pasos. o esprito de
grupo e o compaeirismo
arrouparon en todo momento o
' papel non sempre fcil que me
tocou desempear, o de ter 56
voces obedece.ndo mesma -
partitura e cantando baixo a
mesma batuta. O importante do
Coro seinpre cantar e deixar
que a msica nos una.
Conforme no mes de maio
de 1996, xurdira
a idea da crea-
cin; Orfeo, ti-
llo de Eagro,
deus grego da
msica volveu a
incitar n ns o
sentimentO que
no ntimo leva-
mos sempre os
artistas; deleitar
noso pblico
que en todo mo-
mento foi o fin
ltimo da idea e
a creacin.
Coa
de de poder
ofrecer unlia ac-
tuacin ben fe-
ta, digna e cos
inmellorables
padrios que
dende o pninei-
ro momento fo-
ro n a Agrupa-
cin Coral Pazo
de Oca, o Coro
Polifriii::o de
Soutomaior, e
como non a
Banda de Msi-
ca Municipal da
Esqada, agrupa-
cin .centenaria
que durante.tan-
to tempo salva-
gardou a nosa
tradicin musi-
cal, botamos a
andar o da 29-
de xullo no tem-:
plo parroqual
de San Paio.
Como msi-
co; teo a certe-
za de que con-
seguimos
algunhas causas
moi im_portan-
tes; o canto foi
capaz de xuntar
56 persoas nun-
ha soa il_usin
qu_e lle conce-
deu Estrada o privilexio de
contar coa Coral Polifnca que
nunca debeu deixar de ter, e por_
outra banda, estou certo de que
ese da de xullo tan importante
para ns, moitos estradenses vi-
ro n como incluso os s.oos,
cando son agarimados no recorc
do, poden_ chegar a revivir para
marcar outra vez o noso rumbo
cara vindeiro.
T.
..
lrttira, novembro de 1997-
.'
,\l<\ J'E
A cuusecuenci de actui.iCi6ns ct:rtl;'im . por persona: tic mt>tlll;'
tH;ri.a.. no momento procho fan posihll;' akanzar runbio' PQ'-iti
v1 s no mareo !>OCJaJ , e onnco e dos no ' pobo .
O Padmado tia Fundacin Comarcal, en reunn pre idida
por D. Ramn Campos Durn, aprobou a creacin da Fe ca do
Turi ta Rural de TabeirsTerra <le Monte .. Desta maneira nacfa
e ta criatura festiva, cuia misin radica en conectar a demanda
de producfos e ercida polos turistas rnrai e a oferta indudabJe-
mcnrc boa, dos n<1 os hostdeiw , e empresarios de tio
facer.
fi,icil mantcr a..-. festas hs ricas e rois dificil a en-
LO arse en andadura de fturo"'.
E,-1.:1 frase ou parecida. comentouna mis de Lln. Umbrame
os tempo. <le ln.:io do tllrismo mral en Nigni. Todos eran e -
e ptico-. alvo D. Manuel. Naturalm me me e tou n.krindo cr
noso finado, Ilustre e uerido H1stori.ador e Dout.or D.
Reim6-ndc:z Poriela.
''Vivimlls tempo de ampla expan in do oov-0 turismo". de-
ca con fitmeza. mentras aseguraba ca sa mirada un futllTo
to no tnden Thri mo-Natureza.
igual que D. :.mu.el, neste ltlOmento temos entre nos a
person!oi de m.enle aberta qqe lQgran ver mis al e apoan, in
lugar a dbida algunha esta nova iniciativa
O meu agradecemento perla sa confianza no Turismo Rural
a D. Andrs Precedo, a D. Ramn Campos Durn.. a D. Manuel
Brea Porto. a D. Jos Ramn Femndez Mata. a D. Antonio
Doval, a D. Alfonso Otero, a D. Jos Femndez Viitez e a in-
cansable labor de Maria Jess Gairero e a un Seor. con
maii;culas, que non coecfa, e que a risco <ie ter .Problemas a
Organizacin que t.an digna e eficazmente repr<:scnlll., Mil <lubi-
dou en pre. tamo o se inestim;ible apoio e confianza. Reffru-
me '' O, Eladio Carracedo, Pres'dentc d Sociedad Deporfa
Ro UUa.
O. apoio redbid(l <>on muitos e ben acollido .
Como e lxco, na maneira do P._Osible_ pre tron-no. axuda
as In titucins a. que .recurrimos: Secretarja Xeral para O Turi -
mQ, Consellerfa de Pn.-.;idcncia. Cultura y Comunicacin. Depu-
tadn Provincial. etc ...
ni\IC1 lnslttucional e tamn particular. uoso Alcalde, fi(IS
querido Parlanlnlario D. Je t Palmou e u.n co1cctivo d Pro e-
siot1ais d ho telera, urtl!sanfa e comunicacin aportar n 1,1:
s us mcllores apo1os e logros pmfcsionais. e lirnuios e :irtfc.;1i
cos de forma totalrnente desintere ada, e in cuia c.::olabora in
non sca po-lble este e..-ento.
No n1arco acmaci61 difkil de ima_inar s.e non se lleco-
11ece. A pmia fluvial huxe un orguUo para a Socieua<l Oeporti-
' a Rio UUa e para todos o ftrad<!nses en ernl. Si a esto aa
a profe LOnaltdade t: n bo facer da nu a Banda de Mto;,ica,
amn outr\J!-. ronte :emento ac. lico. e gastmniimicos que
al se deron cita. o rnsultado un e emplo e:<1Tapol<1blc o r. sto
da nosa t'.omun.idade Autnoma.
Por primeita. vez drnnse drn tres t-..,slas unha. con un
connxente. humano. p1ural e de procedencia x.eogntica disper-
.,, anda mi a magnanimidadetlo acto:
- A f sla do Socio reune a tocios s , cu' membro , que a raz de
e te evemo. a bo seguro se multiplicarn. Xente emprendtdO
ras e dignar de eloxio. Mecena dentro as posibilidades e
pai da Plaia Fluvial.
-A VU fe ta da. Banda aicgura un deleile para todos os ali pre-
sente . Son msico . artista d vocacin, qll1: levan o ritmo no
corazn e transportan das nosas fronteiro -0 noso meni-a"X.e
e a nosa identidade de xenrc traballadora.
-A Feta do Turi11ta Ru.ra.1 cos seus cerca de aJoxa-
dos en casa:, fi PQSible a.conex:in de_te pblico tan
plurnl e vido en adquirir bo producto. coa mcllorofena r;astro-
u6nca do no ;o Poho. F_otas xentes sern. tr:i-la vivencia deste
festexo. os mellores emllai.xadorc., portadores de unha
IDlll. en :le olaboradn ldica, artstica e gastmnfnica .iiffcil
de emular en atgun nutro punto do dlo continente.
Di= . pus de ce cvemo, fl!' un bo sabor de boc;i que
nos invit a retle. ionar. Cmo podemu . .., rncllorar n cone in
o 111 \:' ecnnmica d.01> m. u turkLas rnrai<;. co rn o mundo
e , rresan?. En principio. all?ll plrmle-
xatnento" 4ue poueu ser ir ie 1'a parn po eriore- an, h F. e
debltes-.
ManueJ Eirin
vocal da undacln Tabeirs Terra de Montes
121
Unha posta de sot en calqueira das Rfas galegas e un momento que Ailgun debe-perderse. na sa vida
- . .
Turismo RURal?
O Turismo Rural pode ser un eficaz revitalizador da economa
ANTON ROZAS CAEIRO
Turismo verde, rural, activo, de
natureza; turismo cultural, mo-
numental e relixioso; agroturis-
mo, turismo de sade; de balne-
arios e estacins termais;
turismo deportivo, de pniia e
montaa ... Velaqu diferentes
modalidades de vv, sentir, apre-
ciar e disfrutar dun pas; e por-
que non?, donoso pas. Posibili-
dades para forneos e tamn
para moradores <leste recuncho
-fistoico que decoecen o pro-
po, e dcir, onde viven. E des-
coecer oque nos e mis prxi-
mo implica inevitablemente non
)>oder valoralo no que tea de
positivo ou-de negativo. E cando
algo non se valora, non se apre7
cia:
As pautas de conducta, o
de vida e a
morte, os comportamentos so-
ciais, os costumes e tradicins ...
son parmet!os que histrica-
mente' van definindo a maneira
de ser e de actuar dun pobo, a
sa sicolox.a colectiva. Como
sustrat-0, as condicins xeogrfi-
cas, os avatares histricos, as re-
lacins econmicas .. , en defini-
tiva, xurde unha. cultura que o
tempo fai ancestral. E esta cul-
tura manifstase aqu e icol
decote, espontaneamente. Qu
son senn as mostras de
tectura popular ou os oficios ar-
tesanais anda vixent'es, as dan-
zas e a msica folclrica, a
gastronoma e as romeras, os
costumes consuetudinarios e a
literatura popular, as lendas e
tradicins? Que senn a m-
xima representacin da cultura
. dun pobo, a sa lingua?
Pois ben, en Galicia esquen-
ceuse grande parte dese patri-
monio cultural colectivo. Cando
algo as ocorre a; consecuencias
son graves: o xeito de ser de to-
dos e de -ada un de ns abala.
Pero, para re.1'J.edios
compre antes sabe-las. causas.
Aportemos anque s sexa.. unha:
a uniformidade seudocultural
que nos invade. Non se trata,
non, de afrontarse .os avances
tecnOlX.:CQS e dos medios de
corriunicacin, senn "de penei-
ratos, de axeitalos;. xusto de ficalos. un de reencon-
aproveitalos, non de que nos in- trarse coa natureza o co ser hu-
vadan. Trtase de contribuir a mano. un turismo gratificante
conservar a 'biodiversidade cul: tanto para o que o ofrece coma
tural' nQ mundo. A multiplici- para os destinatarios. Os espa-
dade de opcins de expresarse , cios arquitectnicos do estable-
.idiomticamente, artsticamente cemento de turismo rural, en
ou etnogrfic;amente; supn harmona co entorno, e as sas
queza universal, xera solucins dimensins propician o dilogo,-
mltiples, diversificadas a retos a corriunicaci.n.
comns, e,. sobre todo. supn li- Pode ser, pois, o turismo ru-
bertade; creatividade e autocon- ral ufi. dos vieiras que axuden a
firmacin. A unifon.idade trae marirer Vjva ou a revitalizar al-
pobreza intelectual, renuhcia gunhas das facianas da nosa po-
pensamento, manipulacin dos lidrica rea.lidade cultural en.pe-
mis por uns poucos, mimetis- rigo de desaparicin? S, se hai
mo, inanicin. unha vontade colectiva, quizais
momento de voltar: prin- poltica?, de que as sexa. En ca-
cipio> Propoamos un caso con- so contrario, os esforzos da ad-
creto: o do turismo, e nel o do ministracin e dos. promotores
turismo rural. As posibilidades encamiaranse soamente a arte..
ds: coec;emnto do pas e das llar unha infraestructura efmera
sas xentes son inesgotables; a para soster duranie uns arios un-
paisaxe profndamente humani-. ha mda pasaxeira.
zada e tan variada, as interpreta- Ha sntomas de que nalgns
cins artsticas lanto- novas co- casos non se. est a reflexionar
mo populares; as peculiars sobre a importancia que. po(ie
celebracins festivas; a fncio- te-lo turismo rural no eido eeo-
nalidade, a esttica de fetramen- nmico. como dinatnizador nal-
tas,. aparellds, utensilios, ador- gns aspectos nas conar-cas en
nos e prendas de vestir ; c>s <que se implanta, .Go papel que
productos de mar e terra anda pode xogar, insisto, na recupera-
ecolxicamente puros; os petco- cin da autoestima dos galegos
. rridos a p, a cabalo ou en bici- e galegas.
cletapor sendeiros case inexplo- Todos sabemos; poamos
rados ou esquecidos; as visitas a pox: caso, que o entorno dos alo-
castelos, ermidas romnicas ou xamentos tursti.cos rurais debe
pl!Zos; o disfrute contemplativo ,.. coidarse especialmente; regatos,
ou reflexjvo en museos, exposi- lagoas, braas e libres
cins e concertos; os paseos po- de contaminacin; augas limpas,
las .ras dos cascos antigos de camios sen. lix, so bosques
vilas, cidades; a admiracin ante coilados; hrreos e cruceiros
panormicas de feraces vales e restaurados, edificacins acor-
de .ras; o extasiarse ante o sol- des coa tipoloxa tradicional ...
por do sol no Atlntico que ate- Non obstante, quen, cons-
rrorizaba s antigos; a conversa dente ou. inconscientemente
con mulleres e hmes que con- quere estragar a boa idea do tu-
servan a fala milenaria da poti- rismo rural? quen implcita QU
ca media val; o trato .coa xente explcitamen te quere destruir
hospitalaria dunha Galiciaanda este entorno que posiQilita acre-
misteriosa, de 1.endas e peculia- acin dunha acti:vidade con
res tradkins, sempre acolledo- enormes posibilidades de
ra... ro? pregunto; xa que algun de-
Todo isto pdese ofrecer a be saber porque se quere)nsta-
viaxeiros, visitantes ou curiosos lar unha planta -de recollida de
.que descansarn en antigas ca- purns ou uhha rilacroconcentra-
sas ou pazos rehabilitados. .Q.n ci.n de graa.xas de porcos nun-
xeito de facer algo diferenciado ha zona privilexiada par o tu-
e digno. un xeito de rachar risrrio rural, como a comarca
cos estereotipos tursticos masi- de Tabeirs.
'
.
No presente estudio intentara-
se por todos os medios fuxir
de personalismos e as cen-
trrnonos ria funcin do gru-
' po, do equipo. s veces oeste
deporte hai quen, sobre todo
diretivos, adestradores e
achegados aos clubes; non fan
mis que o pendurarse
medallas nas )apelas" presu-
inind9 de se "Fulano fui xoga
dor que fixemos ns .. " o que
conduce a unha 'presuncin
absurda e mellor a crear
1
certa fantasa nese xogador,
contraproducente.
Callobre C.F.
a canTEira da
rESULTados
O
importante no Callobre
C.F. a finalidade, e a
. finalidade non e outra
que os xoves estraden.ses fagan
dporte, neste caso o balmp,
e que os resultados. non sexan
iridividuais senn que de fetos.
As preferirase falar de que
na tempada 96-97 tres xogado-
res que pasaron, ou inda estn
no Callobre C.F. formaban par-
te da Seleccin Galega Xu-
venis; de que todos os anos hai
representantes -deste Clube nas
seleccins-base de Santiago;, de
que dende queo Clube D. Es-
tradense milita en 3 Divisin
nunca baixou dun 75%,no que
respecta aos-xogadores de A
Estrada, en xogadores que pa-
sa-sen polas categoras base do
Callobre C.F.; . de que o clube
que mis tempadas fova en Liga
Galega de Xuvens (leva 5 _se-
nqvembro_ de 1997
. guidas); de que e o nico clube
de toda a bisbarra que militou
en Liga Galega de cadetes (d-
as tempadas), non esquezamos
que esta categora (14 e f5
anos) e a mxima a nvel gale-
go; que . o Clube, despois por
suposto do C.D. Estradense,
clube representante do Conce-
llo, que rnilitou na mis alta ca-
tegora en afeccionados de to-
dos os Clubes existentes no
Concello; e ademais de moitos
cpmpionatos acadados nas dife-
rentes categoras ao longo dos
A ESCOLA DE FUTBOl RECIBE DE VEZ EN CANDO A VISITA DE 'ILUSTRES' DO FUTBOL GALEGO
NOTA: Comezamos no
presente nmero de Ta,;
beirs Terra un pequeno
estudio dos diferentes.
clubes de bawmp do
noso Concello co Callo-
bre C.F. En seguintes .
nmeros irn
do por rigurosa orde al-
f abtica os restantes -
clubes
O CALLOBRE C.F.: UNHA
TRADICION DE MOITOS
ANOS
anos;e finalmente o que quizais
O actual Callobre C.F. : a con-
tinuacin dunha das rois so-
branceiras tradicins do .balora-
p existentes desde hai moitos
anos no noso Concello. -Quen
sexa rois im--
portante: na
tempada 96-97
posua 7 equipos
nas diferentes
categoras, o que
supon que un.s
150 xoves estra-
denses estaban
practjcando un
dporte, e xa-
esquecen-
do que e tan itn-
portan o
sacrificio dun
xogador que x.o"
ga pouco tempo
coma o daquel
que xoga tod
un encontro e
que cara
obxectivos rois
altos:
dos nosos de-
vanceiros non
l embra aquel
Callobre C.F.
fundado no
a tempada 96-97 po- 1941 que pase-
Ilsua 7 equipos nas d- ou esa tradi-
ferentes categoras t:in futbolsti-
' ca de Callobre,
O
- que supon que uns 150 que por certo
xoves estradenses: exista noutras
staban practiando parroquias e se
e
- perdeu, por to-
do o concello
U
n deporte e _li-__
rrutroes; E.
da est por de-
mostrar se
aquel Callobre
que aparece en
tres fotografas
diferentes no
xomal "Vida Gallega" do ano
1925 que se enfrentaba ao Lyon
P'Or ten algo que ver coa pos-
terior tradicin do balomp
Callobre. do en toda Galicia. A sa acti-
0 actual Callobre C.F. o vidade quizais sexa mis admi-
que, como cntinuacin ante- rada fra de A Estrada que no
rior tradicin comentada, volve propio pobo (ningun profeta
a xurdir no ano 1977 e que na sa terr).
asente dende comezos o que no Cando un Clube de Lugo,
futuro ser a filosofa de base: Ferro!, A Corua ... ven xogar a
o traballo polo Callobre o pri-
ftbol-base na mero que fan
Estrada. Esta preguntar 'cmo
filosofa est- se pode consguir
enmarcada en- isto. Eles desco-
tre as das fo- Neste momento Ca- ecen o que que
to grafas que llobre C.F. e un Clu- directivos, ades-
ilustran a be e respectado tractores, xogado-
sente reporta- en toda Galicia res.,. que se
xe: por un la- , . . . . por a realizar ac-
_do uns catiyos A sua acuv_i.dade 9..mzais ti_vidades como
(be}lxamrns sexa mais admtrada pmtar o campo,
96-97) de 7,8 fra de A Estrada que na var:e:, e _outras
e 9 anos .e por . acttv1dades de
outro lado os propia mantemento ... , xa
afeccionados comar_ca que eles teen to-
de 2 rxional do: terreos que
(mis de 18 lles mantean,
anos)_, .e no varios vestiarios,
medio un s apoios de todo ti-
obxectiv.o: o po .. . pero claro
balomp e o afn por practicar. est que lles falta algo: esprito
deporte e o que isto cnleva: -de trilballo, de organizacin e
deixar de lado outras lerias ou de sacrificio, e fe nun traballo
vicios da nosa sociedade actual. arreo durante 10 meses de cada
Neste momento o Callobre C.F. ano durante os cales xamais po-
- un Clube coecido e respecta- des desfalecer.
..
Ql:abtrs n;ma, novembre de:
CALLOBRE C.F .
97-98
O Callobre C.F. can-
do proxecta unha nova
tempada afrntaa con
dous apartados: por un
lado o apartado deporti-
vo (a), e por outro os as-
pectos extradeportivos
(b) .
.a) Canto apartado de-
portivo, amn da filoso-
fa arriba expresada (fa-
cer deporte e disfrutr
del}, hai uns obxectivos
puntuais dentro das dife-
rentes categoras. Os
desta tempad sqn os se-
guintes: o ascenso a 2.
Rexional en afecciona-
dos (o CallobreC.F.
ta cun equipo formado
por xoves xogadores
cunha media de 21 anos
e que na s maiora pro-
ceden de categoras cun-
ha boa formacin no ba-
lomp). Na categora de
xuvens: manterse, como . .
mnimo, en liga galega, Equipo d_e segunda rex1onal do CaUobre C.F.
unha liga moi competida debi- aspectos dicirmos que o Callo-
do aos clubes que a conforman, bre C.F. ten un presuposto de
na sa maiora xuvens de clu- 3.500.000 pts. e calquera pode
Os mais novos contan especialmente para o Callobre C.F.
bes das grandes categoras (L-:
go, Ferrol, Compostela ... ), e
quedar o mellor clasificados
posible co equipo B na liga lo-
. cal. Polo que respecta
ra de cadetes o obxectivo o
retorno liga galega. Polo que
atingue as categoras inferiores
o obxectivo a formacin inte-
gral dos xogadores mis .xoves
para posteriormente intregr-
rense con mis facilidade nas
categoras s_uperiores que xa
esixen unha mis forte compe- -
titividade.
b) Polo que respecta aos outros
que que traballar
arreo e multiplicar ideas para
poder curnprilo ao final da tem-
pada (os socios colaboradores
contriben con 2.000 pts.
anuais). Neste presuposto sem-'
pre s...e contempla un apartado
moi importante para a mellara
da infraestructura e para mate.-
ria! deportivo.
E polo que respec:ta <? apar-
tado. tcnico o Callobre C.F.
contacon xente totaln:iente ava-
lada polo seu traballo ao longo
dos anos e dos xitos deporti-
vos acadados como o caso de
Manuel Requei'xo en xuvens e
afeccionados e por xente titula-
da:>(ben licenciados de INEF,
profesores de educacin fsica,
ou ben adestradores titulados),
nas categoras de mis abaixo.
A ESCOLA DE FUTBOL DO
CALLOBRE C.F:
Ademais o Callobre C.F. pose
unha escola de ftbol creada
hai dous anos con tres obxecti-
vos clave:
a) Que a ensinanza sexa de
lidade e polo tanto debe ser im-
partida' por profesores que sai-
ban _o que hai mis al do que
. poida saber un adestrador de
que como traballar
coa pedagoxa para acadar uns
obxectivos especialmente nos
mis cativos que sirvan como
premisa ao adestramento poste-
rior nun campo de ftbol.
<Para iso esta escala canta
cun profesor licenciado
en INEF, Manuel Blan-
co, e cun diplomado en
Educacin Fsica', Ju_an canto a)>artado de-
Ma?uel Campos Pen- . portivo, .amn da fi-
cho . , . - ,
b-) Que esta seola non s _losofa de facer deporte e
se reduza a<), ncleo ur- disfrutar del,
bano, senn que hai uns obxectivos pun-
rapaz de A Estrada p01da . .
ter acceso a esta activida- tua.Is dentro das d.ife-
de iridependentemente de rentes categoras que. son
onde habite, as esta es- fundamentais de cara a
cola pose grupos en
O O F
competicin
ca, oxo ...
c) Que esta escola non
tea como fin o de aca-
parar rapaces, senn que
os alumnos xoguen onde
Hes apeteza e non s ex-
clusivamente no Callobre
C.F:; polo tanto trtase dun en-
sino baseado na libertarle da
persoa. , .
A Escola de ftbol un
apartado dentro do organigra-
ma do Callobre C.F. pero a ni-
vel econmico totalmente
idependente e funciona de Jor-
m11 autnoma. Polo tanto pode-
mos concluir que unha estruc-
tura como a do Callobre C.F.,
coa sa escola de ftboi,. debe-
ra ser moi tida en conta en A
Estrada especialmente pola ac-
vidadt; social que conleva no
sen traballo desenvolvide cos
nosos xoves dentro dnha so-
ciedade que lles ofrece tdalas
posibilidades para que tomen
conduc;tas e lon-
xe do ben comn:
, .
Conceffera_ de flJeportes
/
I
30l -.
'.
"FALA GALEGO", obra de Ftima Otero Rodrguez
O UNHA INICIATIVA
si que algo moi digno de ter-
mos n conta e non sermos moi
pesimistas canto despreocu-
pacin dos xoves p<;>lo noso
idioma.
Esta non roi a nica activi-
dade do citado equipo, senn
que tamn se elaboraron calen-
darios para as clases, contouse
con narradores participantes no
'primeiro encontro
nal de contadores de confos',
un .grupo de. teatro chamado
'Mofa e Befa' coa obra 'para
ser exactos' ...
Un dos obxecti\IOS que o
equipo tratar de abordar axia
o de recolleitar refrns, ditos
populares, crenzas, coritos, xo-
gos ... para que esta tradicin
non se perda e que sigamos en
contacto direct coas tradicins
dos nosos devanceiros.
Xa o dca astelao: "se in-
da somos glegos -por obra e
gracia do idioma" ... por que
entn non amalo, non utilzalo,
. A NORMALIZACIN r
de quen depende?
A
Lei de Nonf!alizacin Lingstita para Galicia
xa leva moitos anos aprobada e as veces utiliza-
da como arma de defensa pola sa deixadez perante
ataques de xentes, organizacins, asociacins total-
1 mente comprom,etidas co noso idioma para que este
sexa empregado a todos os niveis e acade o lugar que
culturalmente e socialmente lle corresponde
CARLoS LOUREIRO
A Lei est moi ben, pero debe-
mos facemos algunhas pregun-
tas como en mans de quen es-
t a sa posta en escena?
Cmpre perisar que esa funcin
debe corresponder maioritaria-
mente aos altos organismos o
que levar a unha visin total-
mente diferente por parte do
pobo, vela ternos o exemplo
cataln.
seu interese por este pas, can-
tos o levan a cabo?; a
ma ten que estar en ga1ego,
por que se incumpre en casos?
N o curso 1996-97
X
urdiu unha idea de
convocar un
C
oncurso de adhesivos
con frases baseadas
na normalizacin do
galego.
.exemplos, case podemos con-
clur que a normalizacin lin-
g_fstica do galego depende na
sa maiora de esforzos -ig.divi-'
duais ou de grupos realmente
interesados nesa normalizacin.
Por eso o equipo de Normaliza-
cin Lingstica do LB. Ma-
nuel Garca Barros, o mesmo
outros equipos de outros
centros de ensino, leva -a cabO
diferentes actividades onenta-
das a que os nosos xoves tomen
conciencia da importancia da
utilizacin do noso-idioma e da
grande dependencia- que este
ten deles.
No curso 1996-97 xurdiu
unha idea de convocar un
concurso de adhesivos con fra-
ses bseadas na normalizacin
do galego.
A participacin foi numero-
sa, algo que sorprendeu grata-
mente ao equipo de normaliza-
cin, que contou coa axuda do
Departamento de debuxo.
Os dous adhesivos conside-
rados gaadores polo xurado
foron publicados recentemente
cunha tirada de 2.000 copias de
cada un.
lo, non espallalo?
os dous adhe ivos
onsiderados gaado-
C re polo urado
foron publicados
r
ecentemc-ntc cunha ti-
rada de
2 .000 de cada
un .
Os cursios estn moi ben,
se son para aprender e nonpara
sumar horas; que aos nenos lles
haxa que impartir alomenos d-
as materias no noso Idioma po-
de axudar pero l,quen vixa que
iso se c_umpra?; os organismos
oficiais deberan utilizar o noso
idioma pero isto s queda nas
mans de boas intencins por
parte de quen.os preside; os no-
sos representantes polticos de-
beran utilizar o noso idioma,
algo que amosara claramente o
O feto de que estes adhesi-
-vos se vexan por todos-os lados
est. moi ben pero .o feito de
que os nosos xoves participasen
con semellante l?resentacin de
obras para un concurso que le-
vaba un premio case simblico
"QUE NON CHE COMAN O COCO", obra de Eva Cambeiro Andrade
Despois destes poucos
1990 tW Afanuef (jarca 'Barros
.,
.
UtabcrU' nvembro de 1997- '/31
Premio Xornalstico Manuel Reimndez Porte/a, ...
ACTividade
deporr 'll dos
VOLUNTAIUos
de P, o ecc1n
Clv d Estrada
XOS LUEIRO LEMOS
No pasado mes de Xuo rematou
o 1 Torneo de Xadrez organizado
por Proteccin Civil entre os
seus obxectores e voluntariado.
A
Fundacin do Moble da Estrada,
dentro da celebracin da Feira do
,_ Moble de Galicia, por segunda vez
entregou o PreMio Xo,rnalstico "Mapuel
Reimn_dez Porte la", este lo baseado tia
mensaxe de: "O libro como pasaporte inte-
rior".
Teremos, como estradenses, de darlle l
esta imciativa, nka en Galicia; o carcter .
cultural que ela fon, o valor importante e
significativo de que unha institucin atenda
de maneira tan feliz , oportuna e con tanto
eritusiasnio, mundo da lectura e mais
'do libro_,Jsto unha maneira, nun vivir que
anuncia o conmico como va mis im-
portante e indispensabl, de facer unha
proposta bda, chea de dignidade, e asema-
de dar alma a algo tan marabilloso como
o mundo da lectura.
Lectura que se interioriza como exerci-
cio do pensamento e como pasaporte de
por DAVID OTERO
curso lextimo como ben dica este ano o
contido do premio, noso mundo interior,
pois queremos lectore.s e i_ndivi-
duais, de hbito, ben cheos de lecer e de
gusto polo acto acariado que fan. na com-
paa dos libros.
O fermoso artigo gaador, publieadoen
O Ccmeo Galego, foi da autora de Ffancis- .
co Franco Martnez, coecido Ricar-
do Martnez Conde.
Tamn houbo dous acceses,. un deles pa-
ra Anisia Miranda e o outro para Marcelino
Ags Pacheco; o de Anisia publiclfd en A
Nosa Terra e o de Ags no Correo Galego.
Do artigo gaador, na definicn do xurado,
pdese dicii que estamos dediante dun con-
tador seguro e incansable, mesmo "de cheo
no seu traballo el exerce de fantstico e de
soador, diramos, sen erro, que el com-
pn. .
O autor mete s lectores nun bosque
mxico, onde lle permite fantasa escribir
'
-- -
sea antollo.
Neste mesmo acto, quedou feita a Ter-
ceira Convoctoria <leste Premio Xomals-
tico a lectura e que se entregar no
ano 1998. _,
Tamn dicit, que na primeira conv.ocato-
ria, .o gaador foi o escritor estradense
Olmpio Arca.
Os gaadores, recibiron, amais do pre-
mio en metlico, u.nha figora en pedra,
fermosamente realizada polo escultor estra-
dense, ca9teiro de cerne e poeta vocacio-.
nal, Manuel Vilaverde e dita polos seus
amigos como Manol de Arca.
O noso home exemplar, Don Manuel
Reimndez, estmulo de facer estradense,
ten ben merecido este recoecemento de
todos ns e as, coma el, debemos seguir a
emita-la nosa historia polos nasos olios,
sempre modulados polo noso amor de t-
dolos das.
A este primeiro certame con-
curriron unha docena de partici-
pantes que amasaron nalgn caso PASATEMPOS
Axenda
a sua pericia no da dama e
o cabalo e que fixeron gala na
sa totalidade dunha exquisita
deportividade. 1
O primeiro e o segundo pre-
mios cortesponderon respectiva- 2
mente a Jos M. Penela e a Da-
3
-t---+-
niel Prieto.
Por outra banda, a agrupacin 4
presentou tamn torneo de Mi-
ni-ftbol celebrado en Berres 5
neste mesmo mes, un equipo in-
tegrado por voluntarios e obxec- 6
tores do corpo que os 7
resultados obtidos promete me-
llorar en futuros 8
..
.. :,
ENCRUCILLADO:
11
HORIZONTAIS: 1.- Manuel.
2.-Es. EN. Lor. O. 3.-Seda- 12
neknek. 4.-T. Abeto. Ax. A. 5.-
Rev. deusoad. 6.- Exito. Oruta. 7.-
Id. Sp. Bebes: 8.-Pe. X. A. l. Asu.
9.-E. Fiunchos. O. 10.- Burla. Cs.
Op. ll .-D. Gol. O. Air. 12.0ca.
Alberte.
VERTICAIS: Mestre. pe. Do. 2.-
Ase. Exie. B. C. 3.- N. David. Fu-
LOCALIZA:
SOPA DE LETRAS
-
HORIZONTAIS: .
1'.-Autot de Vagalumes. Dcimo oitava letra.
Membros das aves para voar. 2.- Lingua proven-
zal. En matemticas, representa a razn entre a
lonxitude da circunferencia e a do seu dimetro.
Emisin de voz ( revs). Sexta letra. 3.- Natural
de Santiago c;le Compostela. 4.- Smbolo do iodo.
Escorrenta-las galias. Smbolo do actinio. Abre-
viatura de pai. 5.- Ddiva; presente. Elemento gre-
go que significa 'vermello'. Instituto de Ciencias
de Educacin. 6.- En plural, relativo boca. Ap-
cope de antena. 7.-Matrcula de Granada. Prono-
me tono de 3 persoa ( revs). Corda que se_ ata
nas patas do animal para que non escape. 8.- So-
ciedade Annima. Matrcula da Corua. Vocal pe-
1 chada. Punto cardinal. Doutrina relixiosa ( re-
vs), 9.-Un na numeracin _romana. Parroquia
donde est enterrado Garca Barros (6 revs). Vi-
xsimo primeira letra. 10.- Superior dunha comu-
nidade relixiosa. Matrcula de Albacete.cNese lu-
gar. p .- 3. persoa do presente de indicativo do
ser. Oxido de calcioc Artigo feminino singular.
Troita ;salmonada ( revs) 12.- determinante po-
sesivo feminiilo singular. Presidente dun concello.
VERTICAIS: .
ga. 4.- V. Ab. T. Xiro. 5.- Enredos.
Ulla. 6.- Leite. Pana. L. 7.- Eou.
O nome de dez parroquias do Concello da Estrada.
1.- Festa gastronmica de I,.aln. Nota musical. In-
fusin (-0 revs). 2.- Indica un lugar achegado o
que fala. Terreo cultivable (6 revs). Smbolo do
fsforo. Interrogativo de lugar. 3.- Matrcula de
Barcelona. Abrir unha mina. Medid agrcola in-
glesa ( revs). 4.- Contraccin da prep. a co arti-
go a. Servicio pblico (6 revs). Vocal pechada.
Animal novo que anda mama. _5.- Territorio ecle-
sistico sobre o que ten xurisdiccin un hispo.
Mentira. 6:- Rascadeira ( revs). Liquido segre-
gado p<,>las glndulas da pel. Cincuenta na nume-
racin romana. 7.- Prefixo que significa tres. Un-
dcima letra. Partcula comparativa (6 revs). 8.-
Indica lugar onde ( revs). Que tatexa falar.
Primeira letra. 9.- Galia nova. Consonantes de
nora. En feminino, mamfero c:unvoro da familia
dos cnidos ( revs). 10.- Dores relacionados co
nervio da8 pernas ( revs). Nome de letra ( re-
vs). 11;- Vocal. Punto cardinal. Faga engordar a
un animal. Cada un dos perodos de tempo nos
que se divide a historia da terra (6 revs). 12.- Ex-
presa unha condicin. Nalgns deportes, pena m-
xima.
C. Ob. 8.-lk. Sobihc. E. Sona.
Re .. Osar. 10.- Rexoubas. It 11.r F R A D
p
1
A; K. Ates. Ore. 12.-Co.Adasuop.
z A R s E L
SOPA DE LETRAS
M 1
p
o e T
Carme. El Emigrado. El Estraden- A B R A N r
se. Enredos. Rexoubas. Fiunchos.
T o E D o Q
Ken Keirades. Berres. Quiolas.
A M 1 K H
Petn.
L o E R S . B
XEROGLIFICOS
o L s T A E
Qu libro estar a ler .. ?
B R A T A R
Gstache algn libro de poesa? o G R A L R
S, Vagalumes
s F 1
p
A E
A F T u R s
LAGARTONS - Nacional 640.
G s
E T
A M
B u
X 1
E
p
A D
L A
e E
1 B
R E
e A
u T
N A
A o
R s
U . B
s V
E F
M 1
N T
E L
1 B
R M
1
s
o
M
L
E
V
o
e
A
G
o
R
X
A
s
o
z
A
N
o
A
s
E
'BpeciaCitfatfis en:
-'Empanaas
-'Tartas
-1?.pscas
-Madafenas
- ... etc
Tfno: 986-573257
1
A ESTRADA
-oOUTUBRO
6-31.- E posic1v no , fuseo
do Pob .. hade lSe Manuel
Remonde1 Portela: '.4
no Mu. eo'
M$iea Clsica Grupo de
Vento da M1im
* <)VEl\.IBRO:
Tradicional Cont'erto ta.
a ;arto da Banda Mt1-
nidpal
tado an.Mar
Teatro (a partir do 15). O gru-
po O Tirinauta po n en
escea 'Os da Terr(}.
dt> Manuel Gmcfn Barm$. En
colaboracin coa Banda do
Ci>n enal.Of'l.o e di tin-
tos colexios do coocello
.. DECEMBRO
12.- Entrega do PreMio de
ove/a Manuel Garca Ba
tros
19.- Segunda macrooctuacin
de tdolo; grupos estradcnse$
mhturado . de vcr-
u Viven!.
Nadal. Conccrto de; PanxoU-
as a cargo da Coro' Polif ni
ca Eslratiert:H!
Concerto dos atn mno!> do
Con ervatorio Ptofe:dvnal e
&col. de 11 lesiden-
'ia da 'lerceira lJ.ade
DEPUH:I.ES
DECEMBRO
C..un.o de Pelota Vasca
1l torneo Triangular de f.t001
Sala organizado pofo Concello
de. A &."tracia
TARTA DE A ESTRADA
TARTA DEQUEIXO
..
.
f .
-
.
ven a Galicia
.
I .
polo Camio de Santiago
.. .
beleza, paisaxe e historia.
Non a
A polo Camio de Santiago.
'
UNTA coNsELLERA E CULTURA E coMuN1cltc1N sbc1Ai
DE GALICIA mD . ,
O S.A. de Xestin do Plan Xacobeo - -
. . . . ( . . - .