You are on page 1of 188

i

T.C. GAZĐ ÜNĐVERSĐTESĐ SOSYAL BĐLĐMLER ENSTĐTÜSÜ SANAT TARĐHĐ ANABĐLĐM DALI

SĐVAS ĐL MERKEZĐNDE TÜRK DEVRĐ TÜRBE MĐMARĐSĐ

MASTER TEZĐ

Hazırlayan Aslı KAYA

Danışman Prof. Dr. Hakkı ACUN

ANKARA 2007

ii

ONAY

Aslı KAYA tarafından hazırlanan “SĐVAS ĐL MERKEZĐNDE TÜRK DEVRĐ TÜRBE MĐMARĐSĐ” başlıklı bu çalışma 19.06.2007 tarihinde yapılan savunma sınavı sonucunda oy birliği ile başarılı bulunarak jürimiz tarafından Sanat Tarihi Anabilim dalında yüksek lisans tezi olarak kabul edilmiştir.

(Đmza) Başkan Akademik Ünvanı, Adı Soyadı Prof. Dr. Hakkı ACUN

(Đmza) Üye Akademik Ünvanı, Adı Soyadı Doç. Dr. Gül TUÇEL

(Đmza) Üye Akademik Ünvanı, Adı Soyadı Ydr. Doç. Dr. Rüstem BOZER

iii

ÖNSÖZ

Ahiret inancı, ölüme ve ölen kişiye duyulan saygı, Orta Asaya da anıtsal mezar geleneğinin oluşmasında en önemli etkenlerdir. Orta Asya’dan Anadolu’ya ve Balkanlara doğru uzanan coğrafyada Türkler, yaşanılan çağın hem maddi hem manevi ihtiyaçlarına göre eserler meydana getirmişlerdir. Türbeler ve mezar anıtları ile ilgili bugüne bir çok inceleme ve araştırma yapılmıştır. Araştırmamızın konusunu oluşturan Sivas türbelerini tüm detaylarıyla inceleme arzumuz Anadolu türbeleri içerisinde Sivas ili türbelerinin benzer ve farklı özelliklerini ortaya koymaktır.

Sivas merkezde bulunan on altı adet türbenin plan, malzeme, süsleme, strüktür elemanları ele alınarak inceleme yapılmıştır. Görsel olarak fotoğraf ve çizimlerle desteklenen çalışmayla şehir merkezindeki eserlerin sanat ve kültür tarihi açılarından önemini ortaya koymak asıl amaçtır.

Bu

çalışmada,

öncelikle

verdiği

destek,

gösterdiği

anlayış

ve

yardımlarından dolayı danışmanım Prof. Dr. Hakkı Acun’a, fotoğraflar konusunda büyük yardımlarında dolayı eşim Ahmet Fazıl Kaya ve arkadaşım Oğuz Önder’e, teşekkürü bir borç bilirim.

Ankara 2007

........1....................... 154 2............... Şahne Kümbeti ...1.......15.............................................. 22 1....2.9.........1.................1...................................................................... 72 1................. Kare Planlı Türbeler ............ 124 1................................14............10............................ Kadı Burhaneddin Türbesi .......................1.....11..................12.........................................2............................................................................................................. 1 1..................... Türklerde Türbe Mimarisinin Gelişimine Genel Bir Bakış ........................ii ĐÇĐNDEKĐLER ÖNSÖZ Đçindekiler ...6................................2.........1................................................. 119 1........ Đncili Hanım Türbesi .1........1....................2................ 135 1....................... Güdük Minare (Şeyh Hasan Bey) Türbesi. 138 1.......1....................5................1.................... 22 1...............1..........................2........................1................ 13 BĐRĐNCĐ BÖLÜM ..............1..................1...................................... Abdülvehab Gazi Türbesinin Yakınındaki Türbe Kalıntısı ...................... ii GĐRĐŞ .......................1............................... Buruciye Türbesi ................................................. Şemseddin Sivasi Türbesi....... DEĞERLENDĐRME ............ 94 1..1....... Sivas Şehri’nin Tarihi .. Numan Efendi Türbesi ...1.. 155 2.........2..................................13........1................... Đzzeddin Keykavus Türbesi ..............7..... Ayakta Olan Türbeler ............................... 155 2......... 111 1..............1...... Ahi Emir Türbesi ......8.......... 144 1.................................................................................. 131 1. Şeyh Erzurumi Türbesi.... 22 KATALOG ........................................................... Abdülvehab Gazi Türbesinin Yakınındaki Đkinci Türbe Kalıntısı .............. Abdülvehab Gazi Türbesi ..................................... 103 1................... 7 2.................................................... 155 2...................... 47 1........................... 146 1..... Şeyh Çoban Türbesi ............................... Süt Evliyası Türbesi .......................................................................................................... 30 1...... Akbaş Sultan Türbesi ..1............... Ayaklı Türbeler .........................3....................................................................................1.................................................... 155 ...................... 22 1.....4.. 84 1............ Günümüzde Ayakta Olmayan Türbeler ............. 58 1....................................... PLAN TĐPLERĐ .............................................. 147 1............................. 152 ĐKĐNCĐ BÖLÜM ........ Kadı Burhaneddin Türbesi ...............

......... 167 2............................................. YAPI ELEMANLAR ......4........ 162 2................................................ 166 2....................................... 169 3......... 164 2.................................6....4...... 165 2.......................................................... 182 ...........3..............................................................6....2........... Tuğla Süsleme .......... Dikdörtgen Planlı Türbeler ........... Taş Süsleme ................................................. 156 2....6...6................................................................ 169 KAYNAKÇA ........................................... 164 2.................................................iii 2........... Poligonal Planlı Türbeler .......... SONUÇ .....................................1.. 158 2............................. ÜST ÖRTÜ...... 160 2....................................... SÜSLEME....4........................................................... 176 ÇĐZĐMLER FOTOĞRAFLAR ÖZET ......6................... KUBBE GEÇĐŞ ELEMANLARI ............... Metal Süsleme .......................................................5............ MALZEME VE DUVAR TEKNĐĞĐ ...................5........................................... Münferit Planlı Türbeler ....................1.................................1.......... 156 2.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................6... Çini Süsleme .......... Kalemişi Süsleme .....................1............ 180 ABSTRACT .......................... 171 EKLER ..............6...............................6........................ 157 2.................... Alçı Süsleme ......2...................3....3........ 167 2............................. 161 2.................................5.........

günümüze ulaşabilmiş olan türbelerin mimari ve sanat değerleri bakımından incelenmiştir. bir başka tezin konusunu oluşturan. Gazi Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi. Kadı Burhaneddin ve Osmanlı dönemlerine ait olan bu yapılar. Sivas’ın tarihi eserlerinin incelendiği Can Hersek1’in doktora tezi belirli bir zaman aralığını kapsadığı için sadece beş türbe2 (1) Can Hersek. Ahi Emir Türbesi. 1. (2) Đncelenen bu beş türbe. Sivas il merkezindeki türbeler. Sivas türbelerinin anlatıldığı bu çalışmada incelenen türbeler. Ankara. Türk hâkimiyetine girdikten sonra il merkezine yapılmış olan türbeler bu tezin konusunu oluşturmaktadır. . Selçuklu. Örneğin. Đl merkezinde. Türklerin bölgeyi fethi ile yapılmaya başlanmıştır. Şeyh Çoban Türbesi. Sivas şehir merkezinde inşa edilmiş olan türbeler tam bir bütünsellik içerisinde araştırılmamıştır. Burucerdi Türbesi. Özellikle Selçuklu döneminden kalan eserlerdeki mevcut çini süslemeler Türk çini sanatının en güzel örneklerini teşkil etmektedir. Türk Sanatı ve Türk Kültürü açısından çok önemlidir.iv GĐRĐŞ Sivas. Anadolu türbeleri hakkında birçok kapsamlı araştırma yapılmıştır. yapıldıkları dönemlerin mimari özelliklerini yansıtmaktadırlar. 1993. Ancak Anadolu da bu yapı türüne ait yüzlerce eser bulunmasından dolayı bütün yapılar tüm detaylarıyla incelenememiştir. “Fetihten Osmanlı Dönemine Kadar Sivas Şehri Anıtları”. Anadolu’nun önemli merkezlerindeki türbeler kronolojik olarak zaman içerisinde geçirdiği evreler belirlenmiştir. Eretna. Abdülvehab Gazi Türbesi. tarihin her döneminde ticaret yollarının kesiştiği önemli kavşak noktalarından birisi olmuştur. Sivas’ın. Đzzeddin Keykavus Türbesi.

(3) Bkz.18. s. H. sayı 22. (8) Bkz. Üçer. Ancak bu yayınlar. 1. Ersoy(8). H. Ahi Emir Türbesi. Türkiye Đş Bankası Kültür Ve Sanat Sivas Özel Sayısı. Ankara. Selçuk Üniversitesi”. 1993.169-176. Türbelerin bu özellikleri dışında. (14) M.R. Yayınlanmamış Doktora Tezi.2 incelenmiştir. Sivas Tarihi Ve Anıtları Ankara. s. Türk Folkloru Araştırmaları. (7) Bkz. Abdülvehab Gazi Türbesi. Ünal(13) ve M.2. B. R. (9) Refet Yinanç. Konya. plan. “Sivas Abideleri Ve Vakıfları”. Vakıflar Dergisi. Aslanapa(12) incelemelerin de Anadolu’da mevcut diğer eserlerle beraber bu türbeler hakkında da kısa bilgiler vermişlerdir. “Sivas’ta Ahi Emir Ahmet Kümbeti Ve Halk Đnançlarındaki Yeri”. Bozkurt Ersoy. (5) Bkz. 1997.1990. 2001.C. sayı XI. Ünal. Burhan Bilget. Tuncer(10). Acun(7). s. “Az Tanınan Ve Bilinmeyen Doğu Anadolu Kümbetleri Hakkında Notlar”. H. “Ertana Beyliği Mimarisi. R. Anadolu Selçuklu Türbeleri. XX (1988) 183-220. “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”. 1986. Türk Sanatı. Ahi Emir Türbesi. Cirtil’in(3) hazırladığı doktora çalışmasında ise Sivas’ta Eretna dönemine ait dört tane türbe araştırılmıştır. Bu araştırma ile şehir merkezinde ayakta olan türbeler plan. Üçer(14) ise tek bir yapıyı anlatmışlardır. H. eserleri tam olarak değerlendirmemiz açısından yeterli değildir. (11) Bkz. Anadolu Kümbetleri 1. Sivas Anıt Mezarları Ankara. Aynı dönemde inşa edilmiş diğer türbelerle karşılaştırılarak benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulmaya çalışılmıştır. malzeme ve süslemeleri ile kısaca tanımlamışlardır. (6) Bkz.4 B. Oktay Aslanapa. malzeme. Şeyh Çoban Türbesi.3. 1976. Hakkı Acun. Yınanç(9) Sivas türbeleri üzerine hazırladıkları yayınlarında eserleri. Burucerdi Türbesi. tarih. Denizli. (13) Bkz. sayı 1. Önkal(11) ve O. Vakıflar Dergisi. . Đstanbul. Hakkı Önkal. Şeyh Çoban Türbesi.121-163. 1996.15-22. Đzzeddin Keykavus Türbesi. Süt Evliyası ve Güdük Minare Türbesi dışında geri kalan sekiz türbe hakkında yapılan yayınlarda bir iki paragrafı geçmeyen genel bilgiler aktarılmaktadır. Bilget(5). H. Denizli(6). Şeyh Erzurumi Türbesi. 1986. (10) Bkz. 1998. 1991. süsleme. Vakıflar Dergisi. Saim Cirtil. S. H. (12) Bkz. Ankara. s. “Sivas Türbeleri”. (4) Đncelenen bu dört türbe. sayı 6. Orhan Cezmi Tuncer. Güdük Minare Türbesi. O. teknik açılardan detaylı olarak incelenmiştir.

sayı 6. Orhan Cezmi Tuncer. Türkiye Đş Bankası Kültür Ve Sanat Sivas Özel Sayısı. . Sivas Anıt Mezarları. . (16) Anadolu türbelerini analojik olarak ele alıp inceleyen çalışmalar şöyledir: Bkz. hem monografiler(15) hem de analojiler(16) hazırlanmıştır. 1991. 15-22. yine aynı türbeye ait 1980 senesine ait fotoğraflarına dayanarak yanlış restorasyon yapıldığı. Türbelerin temizliğini ve bakımını üstlenen kişilerle mülakatlar yapılmıştır. bugünkü mevcut durumları fotoğraf ve kamera ile tesbit edilmiştir. Orta Asya’dan Balkanlara uzanan bu geniş coğrafyada Türkler bir çok türbe inşa etmişlerdir. Burhan Bilget. Anadolu’da yapılmış türbelerle ilgili. süslemelere ve strüktüel elemanlara dayanmaktadır. Oluş Arık. Türklerin ölü gömme gelenekleri ve mezar mimarileri konularında çeşitli araştırmalar yapılmıştır. plan tipine. 1988. Abdülvehap Gazi Türbesinin yakınındaki ikinci türbe kalıntısı ve Numan Efendi Türbesi’nin mezar taşlarının transkripsiyonu bu araştırma ile ilk defa ortaya koyulmuştur. Vakıflar Genel Müdürlüğü arşivi ve Sivas Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu arşivleri araştırılmıştır. Tire Türbeleri. 1969. s. . ”Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”. sayı XX. “Sivas Türbeleri”. vakfiye kayıtlarına. s. Araştırma kapsamında Sivas il merkezinde bulunan tarihi türbeler ile ilgili öncelikle literatür araştırmalarıyla başlanmıştır. kullanılan malzemeye. Hakkı Acun. Kitabesi bulunan türbelerin kitabeleri okunmuş. kitabesi bulunmayan veya okunamayacak kadar tahrip olmuş eserlerin tarihlendirilmeler. Türbeler hakkında yazılmış olan bilimsel yazılar ve tezlerden ulaşılabilenler incelenmiştir. Ankara.. Ankara.3 Şeyh Erzurumi Türbesinin günümüzde mevcut olmayan kapısının süsleme bordürleri. Vakıflar Dergisi. 183-220. . Araştırmanın ikinci safhasında eserler yerlerinde incelenerek. Bozkurt Ersoy. 1993. (15) Anadolu ve Sivas türbelerini monografik olarak incelemiş bazı çalışmalar şunlardır: Bkz. 1990. Ankara. Erken Devir Anadolu-Türk Mimarisinde Türbe Biçimleri. Hakkı Önkal.

. . (25) Evliya Çelebi. 1000 Temel Eser. Victor Fontanier(21) (1826). Anadolu Selçuklu Türbeleri. Hakkı isimli eserde Uzunçarşılı ve R. 1995. Đstanbul. H. 1648 senesinde Sivas’a yaptığı ziyarette Şemseddin Sivas-i ve Abdülvehab Gazi türbeleri hakkında kısaca bilgi vermektedir. 1986. Đstanbul. Katip Çelebi (1635). Paris. Đbn-i Batuta’dan Seçmeler. Evliya Çelebi(19) (1648). 1964. (20) A. 1996. 1986. Polonyalı Simeon(18) (1610). Ankara. 1829. 1321) tarihli Sivas ili salnamesinde Şifaiye Medresesi.2. (17) Đsmet Parmaksızoğlu. 1906’da Sivas’ı detaylı olarak inceleyen Max Van Berchem ve Halil Ethem Bey. Doğu’ya Seyahatler 1. Kahire. Akbaş Sultan Türbeleri.(26) Đ. Evliya Çelebi. Şeyh Erzurumi. (24) Max Van Berchem. (19) Evliya Çelebi. Burucerdi. (23) H. Şahne türbeleri detaylı olarak anlatılmıştır. Nafiz Uzluk’un hazırladığı “Sivas Şehri” yukarıdaki türbelerin dışında Şeyh Çoban. seyehatnamelerinde şehrin sosyal. 1807. Paris. çev. Ankara. Türkiye Mektupları. Hakkı Önkal. Poujoulat. Đbn-i Batuta(17) (1339). Von Moltke(23) (1838). 1970. 1917. 1840. Đstanbul. 1891. (18) Hrand D. Abdülvehap Gazi Türbesinin Yakınındaki Türbe kalıntısı ve Numan Anadolu Kümbetleri 1. Hayrullah Örs. ekonomik.4 Đncelenen bu yerlerin içerisine Sivas şehri de dahildir. Von Moltke. Adrien Dupre(20) (1807). Sivas-Divriği Korpusu. Halil Ethem Bey. Güdük Minare. Evliya Çelebi Seyehatnamesi 3-4. Kahire. Dupre. Andreasyan. (26) Max Van Berchem. Küçük Asya’ya Seyahat.(25) 1903 (H.Paris. 1917. 1986. Đstanbul.3. kültürel ve siyasi alanlarında bilgiler vermişlerdir. Halil Ethem Bey. Anadolu ve bununla beraber Sivas şehri ilgili ilk bilgileri seyahatnamelerden elde etmekteyiz. Fontanier. Polonyalı Simeon’un Seyehatnamesi 1073. Max Van Berchem ve Halil Edhem Bey(24) (1906) Sivas’ı ziyaret etmişlerdir. “Sivas-Divriği Korpusu” isimli eserde yukarıda ismi geçen türbelerle beraber Kadı Burhaneddin türbesi hakkında çeşitli bilgiler verilmişlerdir. Evliya Çelebi Seyahatnamesi 3. (21) V. 1808. (22) B. Bastistin Poujoulat(22) (1835). 1809 Yıllarında Đran’a Seyahatler. Seyyahlar. Sivas-Divriği Korpusu. Ankara.

O. Uzunçarşılı. R.3. Sivas Anıt Mezarları. Oluş Arık. Ankara. (41) M. Gazi Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi. Vakıflar Dergisi. O.(28) A. Denizli. Tuncer(31)H. “Monuments Turcs d’Anatolie. Ankara. “Ertana Beyliği Mimarisi”. (43) Orhan Cezmi Tuncer. “Sivas Abideleri Ve Vakıfları”.3. (35) Bkz. (29) Bkz. R. (32) Bkz. Đ. Recep Toparlı. “Az Tanınan Ve Bilinmeyen Doğu Anadolu Kümbetleri Hakkında Notlar”. Gabriel’in. Ankara.2. Aslanapa(38). (27) Đ. H. 18. C. Acun(32). H. s.H. (38) Bkz. Burhan Bilget. “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”. Cirtil(40) Sivas türbelerini incelemişlerdir. 1993. Selçuk Üniversitesi. Anadolu Kümbetleri 1. Sivas. Đstanbul. Erken Devir Anadolu-Türk Mimarisinde Türbe Biçimleri.Nafiz Uzluk. H. Anadolu Selçuklu Türbeleri.H. O. (37) Bkz. Denizli(39). Bozkurt Ersoy. 1976. sayı XX. 1997. çev. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”. çev. 1991. O. Ankara. 1993. H. Önkal. Recep Toparlı. 2” isimli eserlerinde yine bahsi geçen türbeler incelenmiştir. 1996. Vakıflar Dergisi. Bilget(36). (28) Bkz. 1969. 1996. Arık eserinde. “Sivas Türbeleri”. Anadolu Selçuklu Türbeleri. Anadolu Selçuklu devleti zamanında Anadolu’da inşa edilmiş. s. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Uzunçarşılı. Sivas Tarihi Ve Anıtları. Önkal(37).R. Yınanç(34). (33) Bkz. Can Hersek.5 Efendi Kabristanı da anlatılmıştır. 121-163. Anadolu’da erken devirde inşa edilen türbeleri plan bakımından ele almış ve sekiz ana başlık altında gruplandırmıştır.C. H. B. Ankara. Saim Cirtil. Paris. Arık(41). Ünal(30). Monuments Turcs d’Anatolie 2. 1986. Hakkı Acun. Oktay Aslanapa. (39) Bkz. s. 1998. R. 1997. 15-22. Türk Sanatı. 2001. Önkal(42) ve O. Nafiz Uzluğun bu eseri daha sonra Recep Toparlı tarafından 1997 senesinde Latin harfleri ile yeniden basılmıştır. 43.(27) Đ. Ankara. Orhan Cezmi Tuncer. Ersoy(33). . H. C. (34) Refet Yinanç. (30) Bkz. S. Gabriel.(29) Ana kaynak olarak gösterilen bu eserlerin dışında. sayı XI. Sivas. Hakkı Uzunçarşılı ve R. Vakıflar Dergisi”. Sivas Şehri. B. Ünal. sayı 22. Ankara.2. 1990. (42) H.Nafiz Uzluk. 1986. Hersek(35). Hakkı Önkal. (31) Bkz. H. (36) Bkz. 1997. A. Anadolu Kümbetleri 1. 1988. 1931. sayı 6. Ankara.Önkal. s. Türkiye Đş Bankası Kültür Ve Sanat Sivas Özel Sayısı. Konya. Sivas Şehri. (40) Bkz.. türbeler konusunda genel bir yargıya vardıkları için diğer yayınlardan ayrılmaktadır. R. Tuncer’in(43) hazırladıkları eserler. 183-220.

Böylece. Revak Dergisi. . Sivas. süsleme ve malzeme bakımından ele alarak incelemiştir. 2001. (45) Bkz.6 günümüze ulaşabilen türbeleri. halk arasındaki inanç ve efsaneler bazı araştırmaların konusunu oluşturmuştur. Ankara. Serap Taşdemir. sayı 8.(45) (44) Ö. Sivas’ta inşa edilmiş türbeler diğer eserlerle beraber anlatılmış ya da seçilmiş olan tek bir türbe ile konu sınırlandırılmıştır. 1996. Anadolu Selçuklu türbelerinin genel özelliklerini ortaya koymuştur.(44) Sivas türbeleri. süsleme. “Sivas Yöresi Türk Halk Kültüründe Türbeler Etrafında Oluşmuş Đnançlar”. 2001. 57-63. araştırması yapılan eserler. Kutlu Özen. Yayınlanan diğer araştırmalarda. 2000. Cumhuriyetin 80. mimari özellikleri dışında. yy. s. Demirel. Müjgan Üçer. Beylikler ve Osmanlı devleti dönemlerinde Anadolu’da inşa edilen bütün türbeleri. tarih. inşa edildikleri şehirlere göre sınıflandırılmıştır. Osmanlı döneminde inşa edilmiş. Sivas Şehir Hayatında Vakıfların Rolü. Sivas Efsaneleri. Ömer Demirel’in. Anadolu’da 12. . plan. . Sivas. malzeme ve strüktür elemanlarına dayanarak incelemiştir. Sivas. yılında Sivas Sempozyumu.C. Yaşar Kalafat. Tuncer ise daha kapsamlı bir çalışma yaparak Anadolu Selçuklu. Böylece. Sivas. O.dan itibaren inşa edilen türbeler hem kayıt altına alınmış hem de ele alınan dönemlere göre genel özellikler ortaya konulmuştur. . plan. 2003. s. tarih. Sivas ve Divriği Yöresindeki Eski Türk Đnançlarına Bağlı Adak Yerleri. “Sivas Efsanelerinde Ve Binalarında Yaşayan Tarih”. vakfiyesi olan bütün eserlerin ve mahallerin anlatıldığı “Sivas Şehir Hayatında Vakıfların Rolü” isimli kitabı vakıf kayıtlarına dayanarak hazırlanmasından dolayı eserlerin tarihlendirilmesine yardımcı olmaktadır. Araştırılan döneme ait eserler. Kutlu Özen. 493-505.

3. bin’de Anadolu’da Eski Tunç Çağı yaşanmıştır. Tuba Ökse. bin başlarında Orta Anadolu’ya gelen Eski Asurlu tüccarlar tarafından getirilmesi ile Anadolu.Ö. 1600’lerden itibaren Hitit Devleti’nin sınırları içinde olduğu anlaşılmaktadır. “Sivas Đli 1992 Yüzey Araştırması”. tarihi dönemlere girmiştir. Sivas bölgesi. 243-258.Ö. Maltepe Höyüğünde. coğrafi konumu nedeniyle Asur Ticaret Kolonileri çağında.Ö. s. (47) Hikmet Denizli. . XI. Ankara..7 1.4. Sivas Kalesi kazı ve Topraktepe.Ö. 2.(47) Yüzey araştırmalarından çıkan sonuçlara göre Sivas ilinin M. bin Kalkolitik Çağa inmiştir. Sivas ili tarihi M. Tuba Ökse ve Sivas Müzesi arkeologlarından oluşan ekip tarafından yapılan yüzey araştırmalarında yetmiş iki yerleşim yeri incelenmiştir. Đ. s. Kılıç Kökten ise Halfik Gölü adasında yer alan Pılır Höyüğünde sondaj çalışmalarını yürütmüştür.Ö. kuzey Mezopotamya’dan Orta Anadolu’ya giden ticaret yolu üzerinde yer almaktadır. Sivas Şehri’nin Tarihi 1946-47 yıllarında Tahsin Özgüç. 4. 1998. bin yıldan itibaren Mezopotamya’da geliştirilen çivi yazısının M. . Araştırma Sonuçları Toplantısı. A. 1993. Araştırmalar sırasında bulunan bir çivi yazılı tablet parçası (46) Bkz. 5. Bu dönemde Sivas yöresi hakkında çanak çömlek kalıntılarından bilgi edinmekteyiz. Bu döneme ait yerleşimler genellikle Kızılırmak Havzasında yer almaktadır. M. sadece arkeolojik buluntulara dayalı değerlendirmeler yapılmasına olanak vermektedir. Sivas Tarihi Ve Anıtları. 1992-93 yıllarında A.(46) Yapılan araştırmalar sonucunda. etrafı surlarla çevrili şehrin kuzey terasında büyük bir mabed açığa çıkarılmıştır.3-4. Altın yayla’ya bağlı Başören köyü Kuşaklı mevkiinde 1993 yılında yapılan kazı sonucunda. Bu döneme ait yazılı belgelerin bulunmayışı. M.

Arapça “şükretme. Hititlerin bir kolu olan “Sibasip” kavminin adına izafe edildiği söylenmektedir. s. Sivas. 23-29. Hitit ve Frigyalılar zamanında doğu-batı yolları ile Lidyalılar zamanında.Nafiz Uzluk. R. Recep Toparlı. Bkz.H. mal ve esir ticareti merkezi durumundadır. 395’te Roma Đmparatorluğunun ikiye ayrılmasından sonra Sivas.955. 12. Sivas. her iki ülkeyi birleştiren Pythodoris tarafından verilmiştir. (48) Hikmet Denizli. (50) Đ.10. Sur Ve Kaleleri Đle Tarihte Sivas. 1999. s. Bizans Đmparatoru Justinianus şehrin bu özelliklerini göz önünde tutarak surlarını ve kalesini yeniden onarmış.(49) M. (53) Oğuz Ceylan. çev. s.8 da burasının.(53) Ayrıca. eksikliklerini tamamlatmıştır. . Yılında Sivas Sempozyumu Bildirileri 2003. Sivas Bülteni. Bizans döneminde sınır bölgesi niteliğini korumuştur. s. (51) Fahrettin Başel. arşivi bulunan önemli bir Hitit Đmparatorluk şehri olduğunu göstermektedir.(51) “Sivas” adı ile ilgili bir rivayete göre “Sipas”’ın(52) Hititçe bir sözcük olduğudur. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. 1935. (49) Hakkı Acun.(50) Bu ismi Kapadokya Kralı Arkelavus ile evlenen ve ölen eşi Pontus Kralı Polemon’un varisi olan.14. Mezopotamya ve Đran ticaretini Ege kıyılarına bağlayan Kral Yolu’nun üzerinde. Uzunçarşılı. “Sivas” adını Roma Đmparatoru Ogüst’e şükran ifadesi olarak eski Grekçe’de aynı anlama gelen “Sebasteia” (Ogüst’ün Şehri)’dan aldığı tahmin edilmektedir. “Yolların Kesiştiği Şehir Sivas”. (52) Türkçe de “Sipas” kelimesi. Sivas.S. dua etme” manalarına gelmektedir. Cumhuriyetin 80. “Sivas” adının “sipas”’tan geldiği bunun da şükran. s. Ankara.4-5. s. 1996.(48) Bu dönemde Sivas. 1997. Sivas. önemli kavşak noktalarından birisi olmuştur. Ferit Devellioğlu. Sivas Şehri. 2003. 1998. Ankara. Sivas Tarihi Ve Anıtları. Avrupa ile Asya arasındaki Baharat yolu ve Mezopotamya ile Karadeniz ticaret yolu üzerinde olan.

s.(57) Sivas. Revak Dergisi. minnet ve şefkat pınarları akmaktadır. 1021 yılında Selçuklu Türkleri tarafından sıkıştırılınca memleketini Bizans Đmparatoru II. Sur Ve Kaleleri Đle Tarihte Sivas. Oğuzların Anadolu akınları başlamıştır.11. 1021 yılından itibaren. 52. Şehir halkının mutluluğu için bu üç düstura önem verilmesi dolayısı ile bu pınarların hiç kurumaması.(55) Üç gözden şehre şükür. Edom ve Ebusehl’in 1080 yılında ölümü üzerine Bizans Đmparatoru Nikephor zamanında Sivas ve çevresi yeniden Bizans devletine geçmiştir.9 minnet ve şefkat anlamına gelmektedir. Revak Dergisi. Sivas. sayı 5. Senekerim. sayı 5. oğlu David ve onun oğlu Edom ve Ebusehl hükümdarlıklarını devam ettirmişlerdir. “Üç Değirmen” manasına gelen “Sebas” kelimesinden türediği söylentisi de vardır. “Sivas Efsanelerinde Ve Binalarında Yaşayan Tarih”.(54) “Sivas” üç göz veya üç değirmen anlamına gelmekte olan rivayetleri de mevcuttur. s. özellikle Senekerim’in oğulları Adom ve Ebu’l Sehl’i elde etmek istiyorlardı. 2001. Türkler. Malazgirt savaşından sonra (1071) Selçuklu sultanı Alpaslan’ın (54) Müjgan Üçer.(56) Urfalı Mathieu Vekayinamesine göre Van yöresi hükümdarı Johan Senekerim. Bu üç acımasız Bey. 1996. Fakat bu prensler. “Sivas Efsanelerinde Ve Binalarında Yaşayan Tarih”. (56) Müjgan Üçer. 2001. s. Oğuzların Anadolu’ya gelmeleri için öncü olarak yapılan akınlardan birisini şöyle anlatmaktadır: “Sultan Tuğrul’un divanından gelen üç acımasız bey tarafından birçok vilayetler yağmalanarak tahrip edilmiş ve bunların halkı kısmen kılıçtan geçirilmiş. gök gürültüsünü andırır bir şekilde yankılanıyordu. Basileios’a bırakarak karşılığında Sivas’i almıştır. Yani önce Tanrı’ya şükür. 52-53. kısmen de tutsak edilmiştir. bu şehrin sembolüdür. Bunların naraları. her zaman istenmiştir. kuvvetlerinin başında ölüm nişanı olan bayraklar taşıyarak nüfusu çok ve güzel bir şehir olan Sivas üzerine yürüdüler. (57) Urfalı Mathieu Vekayinamesinde. (55) Oğuz Ceylan. sonra ana ve baba’ya minnet sonra da küçüklere şefkat. Türklerin .

s. Bir anda Sivas şehrinin etrafındaki ovalar baştan başa kan deryasına döndü. D. Sivas birçok kavimlere mensup tüccarların yerleştikleri ve oradan dünyanın her tarafına kervanlar hazırladıkları bir merkez haline geldi. Konya. 1174 yılında II. Antalya’dan gelen kervanlar.H. Kılıç Aslan tarafından beylik yıkılmış.T. Amasya seferinde ölmesi üzerine yerine yaklaşmakta oldukları haberini alır almaz şehrin ileri gelenlerinden ve maiyetindekilerden büyük bir toplulukla Sivas’ın güney batısındaki Kavadanak’a kaçtılar. Şehrin surlarını kat edip geçen ırmak. Sivas. yy. doğu-batı istikametinde de ticari faaliyetler hızlanmıştır. 13. Ankara Üni. Sivas. Daha sonra Selçuklu devletinden bağımsız olarak Danişmend Beyliğini kurmuştur.(59) Alaaddin Ertana. s. (59) Osman Turan. 1335 yılında Ebu Sait Han’ın ölmesi üzerine bağımsızlığını ilan etti. 14.ın sonuna kadar bu ticaret yolu faaliyeti devam ettirmiştir.4-5. Uzunçarşılı. Recep Toparlı. Sivas Tarihi. sayı IX. 14. 450-451.F. Selçuklu sultanları Mesut ve II.da kuzeyden gelen köleler. 452)”.Nafiz Uzluk. buradan Erzincan-Erzurum yolu üzerinden Tebriz’e varıyorlardı. Sivas Selçuklu egemenliğine girmiştir. ve 15. 1959. Kılıç Aslan beyliğin üzerine yürümüş. R. Đlhanlı hükümdarı Ebu Sait Han’a bağlı idi. 12. “Selçuklular Zamanında Sivas Şehri”. ne müthiş bir gündü. 1365 senesinde Alaaddin Ali Bey hükümdar oldu.1997. Kayseri üzerinden Sivas’a geliyor. çev. Bu yol dışında. Aralık. Avrupa ülkelerini Müslümanlarla büyük ölçüde ticari ilişkilere yöneltti.10 kumandanlarından Danişmend Gazi tarafından alınmıştır. yy.larda Avrupa’da feodal düzenin sarsılarak şehir hayatının gelişmeye başlaması. O. Bkz. . Kılıç Aslan zamanında gelişmeye başlamıştır. cariyeler ve kürkler Đslam ülkelerine buradan dağıtılmaktaydı. yy. Dergisi. (58) Rabia Demirören. o dakikan itibaren kırmızı bir kan nehri olarak akmaya başladı. 1951.(58) Şehri.13. Türkler burada sekiz gün kaldıktan sonra ülkelerine döndüler. Đ.ın ikinci yarısında II. Sivas Şehri.C. s. bu olay miladi 1059 veya 1060 mart ayında gerçekleşmiştir (H. Bu gelişmeler sonucunda Cenevizliler Sivas’ta bir konsolosluk kurdular. yy.

Sivas’a ilk Osmanlı eyalet valisi olarak atandı. Timur.Nafiz Uzluk.larda Celali Ayaklanmalarının en etkili olduğu bölgeler arasındadır. 35. uleması ve kale muhafızı Mustafa Bey. 18. Kadı Burhaneddin 1399’da ölünce yerine oğlu Alaaddin geçti.(61) Timur’un ordusu şehri yağma etti. Sivas Tarihi. kuzeyde Yıldırım Beyazıt. 1959. Yılında Sivas Sempozyumu Bildirileri 2003. çev. Kayseri kadısı Kadı Burhaneddin bu durumdan yararlanarak 1381 yılında kendi adını taşıyan devletini kurdu. 2003. (63) Đ. 17. Đran ve Kafkasya gibi çok geniş bir toprak parçasının kendisine ait olmasını istemiştir. 16.(63) Sivas. Bu dönemde. Sivas Şehri. yy.yy ortalarında merkezi otoritenin zayıflaması yüzünden yerel güçlerle merkez arasında meydana gelen çatışmalardan şehir çok zara görmüştür. s. Alaaddin Bey şehri Osmanlılara teslim etti. R. Sivas 1997. Bu dönemde Sivas Kadı Burhaneddin’in damadı Mezit Bey tarafından idare edildi. Beyazıt’ın oğlu Emir Süleyman Çelebi. (62) Rabia Demiröre. Sivas. s. ve 17. başta Hindistan olmak üzere Anadolu.5-8. “Yolların Kesiştiği Şehir Sivas”. 2003. 24. (61) Ömer Demirel. “Sivas’ın Timur Tarafından Zaptı Ve Yağmalanması. Sivas. güneyde Karamanlılar Sivas’ı tehdit ediyorlardı. 1. . s. Sivas’ın ayan. s.da Timur’un yağmalamasından sonra. Çelebi Mehmet Mezit Bey’i yenerek onu hakimiyeti altına aldı. Uzunçarşılı. Recep Toparlı.118-121. Timur’un huzuruna gelerek kaleyi teslim etmişlerdir.(62) 1402 Ankara Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti fetret dönemine girmiştir. Sivas’ı almasından bir yıl geçmeden Timur şehri kuşattı. Yılında Sivas Sempozyumu Bildirileri.da bölge (60) Hakkı Acun.11 yedi yaşındaki oğlu Mehmet Bey geçti.H. 15-17 Mayıs. 15 yy. eşraf. Cumhuriyetin 80. kendisini Cengiz Han’ın ve oğullarının varisi olarak görmüş.(60) Osmanlıların. Cumhuriyetin 80. ticaret yollarının da değişmesi sonucunda eski önemini yitirmiştir. 1401 muharrem ayının başlangıcında Timur kaleyi kuşatmış. yy. On bir yıl süren dönemi Çelebi Mehmet sona erdirdi. taarruza geçmiştir. Irak.

yy sonlarında oluşturulan Sivas vilayetinde ki Ermeni ayaklanmaları Hamidiye Alayları tarafından bastırılmıştır.12 Çapanoğullarının etkisi altında kalmıştır. Kongrede “Manda” yönetimi kesinlikle reddedilmiştir. (65) Hakkı Acun. Milli Mücadele döneminde. “Vatanın. sayı XX. Vakıflar Dergisi. . Temsil heyeti seçilerek. toprak bacalı basit evler ve karmakarışık sokaklar” kelimeleriyle tasvir etmektedir. (64) Hakkı Acun. önemli bir kararın ve dönüm noktasının şerefini taşımaktadır. 2005. Tüm Yönleri Đle Çapanoğulları Ve Eserleri. 185. ilk kez Türkiye Cumhuriyeti Devletinin kurulma düşüncesinin bütün vatana yayıldığı yer olarak.(65) 19. s. bölünmezliği ve bağımsızlığı” ile ilgili alınan kararlarla Sivas. “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”. Bütün Osmanlı topraklarından gelen delegeler. bütünlüğü. 4 Eylül günü çalışmalara başlamıştır. Ankara. Sivas aktif şehirlerden birisi olmuştur. 1988. Erzurum Kongresinin akabinde Mustafa Kemal önderliğinde Temsil Heyeti 2 Eylül’de Sivas’a gelmiştir.(64) Bu yıllarda Anadolu’ya gelen seyyahlar Sivas’ı “Yolları çamur ve toz içinde. 11 Eylülde çalışmalar tamamlanmıştır.

“Kurgan Ve Çadır (Yurt)’dan Kümbet Ve Türbeye Geçiş”. (69) “Đslamiyet’in kesin yasağına karşılık. s. öteki dünyaya verdiği önem. Đstanbul Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Geçmişten Günümüze Mezarlık Kültürü Ve Đnsan Hayatında Etkilileri Sempozyumu. yer altı dünyasının tanrısı Erlik Han’ın Gök tanrısından sonra gelmesinden anlaşılmaktadır. 1999.43. Türklerle ilgili yazılı bilgileri Çin resmi tarihinden öğrenmekteyiz. Batıya Göçün Sanatsal Evreleri. Küçük şehirlere “kurgança” denir. 1986. Đstanbul. s. küçük kalelere de bu ad verilir. Đstanbul. Türklerin çok köklü ve zengin ölü gömme adetlerine sahip olduklarını ortaya koymaktadır.(68) Asil soydan gelen bir kişi. Anadolu Kümbetleri 1. 1966. Yüzyıla karda devam ettiğini göstermektedir”. Bu da mezar yapılarının önemini arttırmıştır. Defin geleneklerinin Orta ve Đç Asya’nın ilk kültürlerinden gelen inanış ve uygulamalara dayandığı anlaşılmaktadır. 1993.69. (70) Orhan Cezmi Tuncer. s. her kültürde olduğu gibi kişilerin sosyal statüleri ile orantılı olarak büyümüştür. 1999.’’ Adnan Turani. (68) Doğan Kuban.(69) Kurganın yapımı. 47. Kurganların boyutları. . bu uygulamanın XVI. Türklerde Türbe Mimarisinin Gelişimine Genel Bir Bakış Tarihi ve folklorik araştırmalardan başka Orta Asya’daki Đslam öncesi Türk kurganlarında(66) yapılan kazılar ve arkeolojik araştırmalar. s. Ankara. s. özellikle önemli kişilerin cesetleri tahnit edilmekteydi. “Đstanbul’daki XVI. ölülerini gömüp üzerine toprak yığarak yaptıkları tepeler anlamındadır. Sanat Terimleri Sözlüğü. ilkbaharda ölen sonbaharda. (67) Yaşar Çoruhlu. Đsmail Orman.13 2.(67) Göçer bir toplum olan Türklerin.(70) (66) “Kurgan. hazırlığı. Çağatayca bir kelimedir. Cesedin kokmaması için iç organları çıkarılarak bir çeşit mumyalama işlemi yapılır. Ancak. elçilerin çağırılması için zaman gerektirdiğinden. Yeniden dünyaya gelişe inanmışlardır. Kanuni Sultan Süleyman’ın na’aşı’nın da tahnit edilmiş olması.257. 7. öldüğünde cesedi çadırda bekletilir. Orta Asya da eski Türklerin. sonbaharda ölen ilkbaharda gömülürdü. Yüzyıl Türbelerinin Çini Süsleme Programları”. Korumak sözcüğünden türediği için.

Đslamiyet öncesi geleneklere bağlanmaktadır. hayvanın kalbini sıkarak öldürüyorlardı. Đstanbul Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.(73) Kurganlar. Büyük kurganların. 1986. Ateşin. ölen kişinin öteki dünyada yaşayacağına inanıldığını anlıyoruz.a kadar Yakut Türkleri bu geleneği uygulamışlardır. Çünkü kurgana ölenin kullanacağı çeşitli eşyalar ve mezar hediyeleri konulmaktadır. ceset ağaca da asılmıştır. atlarının kuyruklarının kesilmesi ve eyerleri ters çevrilmiş olarak tabutun önünde yürütülmesi ve kırık bir yay ile okların tabutunun üzerine konulması.“en temiz şey olduğuna. ona düşen şeyin temizlendiğine. Anadolu Kümbetleri 1.14 Cenaze töreni sırasında yapılan işlemlerden. “Đstanbul’daki XVI. 1998. 1200’lerde Orta Asya yakma işlemi görülmeye başlamıştır. (72) Orhan Cezmi Tuncer.Ö. Ölenin atları da bu amaçla ölenle beraber gömülüyordu. Yüzyıl Türbelerinin Çini Süsleme Programları”. ölü için (71) Yaşar Çoruhlu. Đstanbul. Kurganların mimari yapısında içleri ev gibi düzenlenmektedir. Ceset yakılınca. M. . 7.44. 1999. at cesetlerinin mezarda bulunması. yy. s. ölüyü de kirlerinden ve günahlarından arındırdığına” inanılırdı. odalar şeklinde inşa edilmesi. kemikler ya gömülür ya da ırmağa atılırdı. kandaki kuvvetin yere düşmemesini ve kötülüğün dağılmamasını sağlamaktır. Đstanbul. ağaç tomruklardan. (73) Đsmail Orman. Yakma yönteminin dışında. Ankara. 18. s. çadırlar ve yavaş yavaş ortaya çıkan diğer mimari unsurlar sonraki devirlerde Türk mimarisinin kaynaklarını oluşturmuştur. s. Bu arada kuyrukları matem işareti olarak kesiliyor veya değişik şekillerde örülüyor yada bağlanıyordu. Burada amaç. ölüye ait her türlü eşyanın mezarda yer alması. Erken Devir Türk Sanatının ABC’si.254.258. (71) Ölünün. (72) Fatih Sultan Mehmet Han’ın cenaze töreninde. gömülmesi dışında farklı yöntemler de kullanılmıştır. Moğollar ve Beltirler ise. Yas işareti olarak saç kesme Osmanlı döneminde de sürmüştür.

çapında dairesel bir taş duvar örülüyor ve içine birkaç metre yüksekliğinde büyük taşlar. “Kurgan Ve Çadır (Yurt)’dan Kümbet Ve Türbeye Geçiş”. ölen kişinin dünyadakine benzer bir hayat süreceğine inanıldığını ve kurganın da aynı zamanda ev olarak düşünülüp tasarlandığını göstermektedir. derinlikte bir çukur içine yerleşmiş 6-7 m. Zaten Đslam inanışına göre sonraki dönemlere kalacak mezar anıtı inşa edilmesi hoş karşılanmamaktadır. 49. 4-7 m. (77) Hakkı Önkal. s. (74) Yaşar Çoruhlu. Çukur doldurulduktan sonra mezarın çevresine 25-30 m. Mezarın üzerine kubbeli bir yapı yapılması. 1993. Geçmişten Günümüze Mezarlık Kültürü Ve Đnsan Hayatında Etkilileri Sempozyumu 1999.(76) Mezar yapılarının.(75) Erken Đslam mimarisinde. s. 1996. doldurduktan sonra üzerine bir toprak tepeciği yapılıyordu. (75) Doğan Kuban.1-3.15 konulan yiyeceklerin dahi buralara ceset ile birlikte gömülmesi.(74) Genelde kurgan bir çukur içine yapılmış bir ağaç mezar odasından ve onun üstüne yığılarak meydana getirilen bir küçük tepecikten oluşmaktadır.(77) Bunun sonucunda geleneklere dayanarak kümbet ve türbe mimarisinde bir çok eser meydana getirilmiştir. Tip olarak her hangi bir malzeme ile ve değişik boyutlarda yapılan mezar tepelerinden (tümülüs) farklı değildir. sadece üzerine basılmaması için hafifçe yükseltilmesini uygun görmüşlerdir. kenarlı çift duvarlı ve çatılı bir mezar odası ve bu odanın içine konmuş bir ahşap sandukadan oluşuyor.43-44. s. “Kurgan Ve Çadır (Yurt)’dan Kümbet Ve Türbeye Geçiş”. 1999. . s. başlangıçta Đslam’ın “tevhid” inancına bir tehlike oluşturabileceği düşüncesi ile uygun bulunmadığı ancak yasağın zamanla gevşediği söylenmektedir. Geçmişten Günümüze Mezarlık Kültürü Ve Đnsan Hayatında Etkilileri Sempozyumu. Đstanbul. Đslam müctehidleri tarafından haram kabul edilmiştir. (76) Yaşar Çoruhlu. Mezarın. Anadolu Selçuklu Türbeleri. 51. Batıya Göçün Sanatsal Evreleri. Ankara. Örneğin bir reisinin mezarı. Türk mimarisi etkilerinin de görüldüğü “Kubbetü’s –Süleybiye” dışında büyük mezar anıtı yoktur.

Gazneliler döneminde meydana getirilmiş olan eserler. Anadolu Selçuklu Türbeleri. 1996. stilize rumi motifler eserlerin heybetini bir kat daha arttırmıştır. Özellikle “yurt tipi” çadırın biçimi (78) Hakkı Önkal. Toprak anlamındaki Arapça “türb” kökünden gelen türbe kelimesi.1. Đstanbul. s.32-33. Ravza’da Sultan Mahmut türbeleri günümüze ulaşabilmiştir. (79) Hakkı Önkal. 1997. makbereve ravza gibi değişik adlarla da ifade edilmektedirler. (81) Oktay Aslanapa. s. Sengbest.(78) 10. Đstanbul. 12. Türk Sanatı. mezar üzerine kurulan bina anlamında kullanılmıştır.(80) Eserler.ın başlarında Buhara’da inşa edilen Samanoğlu Đsmail Türbesi. . yy. 1997. Türk çadırları ve kurganlardır. Aslan Cazip (1028). s. Anadolu Selçuklu Türbeleri. Karahanlı türbelerine göre daha sönüktür. Özkent’de Celaleddin Hüseyin türbeleri yapılmıştır. yy. hem plan hem de cephe süslemeleri açısından sonraki dönemler için öncü olan yapılardır. Ankara. malzeme ve süsleme bakımından Karahanlıları etkilemiştir. göğü ayrıca kümbet ve çadırı ifade etmektedir.16 Türbe. Karahanlı türbelerine öncülük ve tuğla mimarisi ile örnek teşkil eden bir yapıdır.(81) “Kubbe” kelimesi Selçuknamede Sultan Sencer’in ölmeden evvel “kubbe” yani türbe yaptırdığına işaret etmektedir. 1996. künbed. bu yapılar türbe dışında. kubbe. Ancak. s. Đslam dünyasında Türkler tarafından yaygınlaştırılan bir yapı türüdür. Cephelerde tuğlanın değişik şekillerde istiflenmesi ile yapılan geometrik süslemeler.46.(79) Karahanlılar döneminde. başlarından kalmış Ayşe Bibi ve Balacı Hatun. 11. meşhed. Form.6. Tim’de Arap Ata (978).da ortaya çıkan mezar kuleleri. (80) Oktay Aslanapa. üç yapı üzerinde durulmuştur. Türk Sanatı. Ankara. yy. Selçuklu dönemi kümbetlerinin mezar anıtlarının kökeni konusunda. “Kubbe”.

17 Đslamiyet’ten sonraki bir kısım kümbet ve türbelerde çok etkili olmuştur. Bazı türbelerin kubbelerindeki kaburgavari oluşumların çadırın kubbesindeki uğların ve çemberin içten görünüşünü andırdığı da ileri sürülmüştür. Bunun en ilginç örneği 1157 tarihli Merv’deki Sultan Sencer Türbesi’nin kubbe içindeki düzenlemedir.(82)

Büyük Selçuklular zamanında Karahanlı ve Gaznelilere bağlı olarak bir gelişme vardır. Abarkuh’da Kümbed-i Ali ve Damgan’da Cihil Duhteran (1056) Tuğrul Bey zamanında yapılmıştır. Cihil Duhteran Türbesinin silindirik

gövdesi bu dönemde en çok kullanılan plan tipine sahiptir. 11.yy.ın sonuna kadar sekizgen plan esas olmuş, süslemelerde de çok zengin çeşitler olmasına rağmen, sadece geometrik örnekler hakim olmuştur. Yahya Bin Zeyd türbesi kerpiçten, kare biçiminde, önünde dikdörtgen ilavesiyle basit bir yapıdır. Ancak içindeki zengin ştuk süslemeler ve kufi kitabeler çok değerlidir. Ancak, 11. yy.ın sonunda yapılan Serahs’ta Ebül Fazl ve Minh’de Ebu Sait türbeleri, Karahanlıların tuğla mimarisine bağlanmakla beraber çift kubbeli üst örtüleriyle nedeniyle bir ilki ortaya koyulmuştur.(83)

12. yy.da yaygın olarak kullanılan kare planlı türbe tipinin en iyi iki örneği Meraga’daki Künbed-i Surh (1147) ve Merv’deki Sultan Sencer’in Türbesidir. (1157) Künbed-i Surh tuğla tezyinatı ile dikkati çekmektedir. Ayrıca Anadolu’daki alt katlarında merkezi ayaklı türbelere öncülük etmesi bakımından önemlidir. Sultan Sencer’in türbesi de çift cidarlı, 17 m. çapındaki büyük kubbesi ile ayrı bir önem taşımaktadır.(84)

(82) Yaşar Çoruhlu, “Kurgan Ve Çadır (Yurt)’dan Kümbet Ve Türbeye Geçiş”, Geçmişten Günümüze Mezarlık Kültürü Ve Đnsan Hayatında Etkilileri Sempozyumu, 1999, s. 51. (83) Oktay Aslanapa, Türk Sanatı, Đstanbul, 1997, s.74-77. (84) Hakkı Önkal, Anadolu Selçuklu Türbeleri, Ankara, 1996, s.9, 12.

18 Büyük Selçuklu döneminde inşa edilen türbelerin bir bölümünde, mumyalık veya kripta denilen alt kat vardır. Genelde üst kat planı alt katta da tekrarlanır. Ana malzeme kerpiç ve tuğladır. Ayrıca taşta kullanılmıştır. Selçuklu türbelerinde tuğla inşaat malzemesi olduğu kadar süslemede de kullanılmıştır. Tuğlanın yanı sıra çini, alçı, kalemişi ve ahşap tezyinatta uygulanmıştır.(85) Anadolu, 1071’deki Malazgirt Savaşı’ndan sonra Türk yurdu haline gelmiştir. XI. yy.ın sonlarında Anadolu’da, Sivas ve Kayseri çevresinde Danişmentliler, Hısn-ı Keyf, Mardin ve Diyarbakır çevresinde Artuklular, Erzurum ve çevresinde Saltuklular, Erzincan, Kemah ve Divriği çevresinde Mengücekliler, Konya, Beyşehir ve Niğde çevresinde de Anadolu Selçukluları ilk devletlerini kurduktan sonra siyasi mücadele vermişler ve ancak XII. yy.ın ortalarına doğru mimari alanda eserler vermeye başlamışlardır. Anadolu’da ilk inşa edilen mezar anıtları, Orta Asya’daki örneklerine yakın olmakla birlikte, oldukça küçük ölçeklere sahiptirler. Başlangıçta bağımsız olan eserler, zaman içerisinde medrese veya camilere bağlı olarak da sık sık karşımıza çıkmaktadır. En çok kullanılan plan tipi; genellikle köşeleri pahlanmış, kare kaide üzerine oturan poligonal gövdeli ve külah örtülü olan mezar yapılarıdır. Đlk dönemlerde tuğla ve taştan yapılan yapılar sonradan, malzemenin bol olması nedeniyle tamamen taştan yapılmaya başlanmıştır. Mezar yapılarında çini kullanımı, XII. yy.ın ikinci yarısından sonra başlanmıştır.

Tesbit edilen en eski örneklerden birisi de; Niğde-Aksaray yolu üzerindeki Nenezi Köyü’nde bulunana, XII. yy.ın sonlarına tarihlendirilen Bekar Sultan Türbesi’dir. Kasnağa yakın bir kısımdaki tuğla firiz, alttan ve üstten firuze renkli çanaklarla sınırlandırılmıştır. Aynı tarihlere ait olan, Mengücüklere ait Kemah’taki Mengücek Gazi Türbesi ile Divriği’ndeki Şeyh Kemareddin Türbesinde de, firuze renkli sırlı çanakların süs unsuru olarak kullanılmıştır.(86)
(85) Hakkı Önkal, Anadolu Selçuklu Türbeleri, Ankara, 1996, s.16-17. (86)Đsmail Orman, “Đstanbul’daki XVI. Yüzyıl Türbelerinin Çini Süsleme Programları”, Đstanbul Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Đstanbul, 1999, s. 4-16.

19 Sınırlara yerleşmiş bulunan Türkmenler, Selçuklulardan sonra

bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. Konya’da Karaman, Kütahya’da Germiyan, Beyşehir’de Eşrefoğulları, Selçuk’da Aydınoğulları, Elbistan’da

Dulkadiroğulları, Đznik’te Osmanoğulları beyliklerini kurulmuştur.

Beylikler devrinde Selçuklu geleneğini sürdüren örneklerin yanı sıra çeşitli yeni plan tipinde türbeler de uygulanmıştır. Türbeler, cenaze katı, mescit katı ve çatıdan oluşur. Silindirik gövdeli, Eretna Beyliğine ait Erzurum Cimcime Hatun Türbesi, Sivas Ahi Emir Türbesi (14. yy. 2. yarısı), Sivas Şeyh Hasan Bey Türbesi (1347), Đlhanlılara ait Ahlat Emir Bayındır Türbesi (1481), Candaroğulları Beyliğine ait eyvan planlı Kastamonu Aşık Sultan Türbesi, bu dönemde inşa edilmiş eserlerden bazılarıdır.(87) Anadolu’da 16. yy.a kadar Osmanlı Devleti ile eş zamanlı olarak ayakta olan Beylikler eserler vermişlerdir.

14. yy.ın ikinci yarısında erken dönem Osmanlı türbeleri, Đznik ve Bursa’da baldaken planlı inşa edilmiştir. Đznik Hacı Hamza Türbesi (1349), Bursa Devlet Şah Türbesi (1412), Bursa Cariyeler Türbesi, piramit külahlı kümbetler şeklinde olup, Selçuklu geleneğini devam ettiren yapılardır. Đznik Yakup Çelebi(88) ve Saltuk Dede(89) türbeleri ise baldaken planlı türbelerin bazılarıdır.

Fatih’e kadar Osmanlı sultanlarının türbeleri Bursa’da yapılmıştır. Osman ve Orhan Gazi’nin yıkılan türbeleri yerine 1863 yılında Sultan Abdülaziz tarafından yaptırılmıştır. 1. Murat’ın için yapılan türbe yıkılmıştır. Çelebi Mehmet’in yüksek bir kasnak üzerine oturtulmuş sekizgen türbesinin mimarı Hacı Đvaz Paşadır. Türbenin dış cephesi ve lahitler çini ile kaplanmıştır. Çelebi

(87) Gönül Öney, Beylikler Devri Sanatı XIV-.XV. Yy. (1300-1453), Ankara, 1989, s.20. (88) Oktay Aslanapa, Türk Sanatı, Đstanbul, 1997, s.285. (89) Oktay Aslanapa, Türk Sanatı, Đstanbul, 1997, s.285.

Valide Turhan Sultan için yapılan türbe sekiz kemere oturan kubbe ile kare bir yapıdır.(90) Mimar Sinan’ın Şehzade Mehmet için yaptığı türbe. Fatih devrinden ve 15. s. Klasik dönemde Mimar Sinan bazı değişik uygulamalara yönelmiştir. Kanuni Sultan Süleyman Türbesi. mimari bakımdan dikkati çeker.288. yy. Đstanbul. 1997. üç gözlü bir revağı vardır. palmet kıvrım dal motiflerinin işlenmesidir. Mahmut Paşa Türbesinin firuze ve lacivert renkli çinileri oldukça gösterişlidir. Kare planlı. Bunlar. Türk Sanatı. Đstanbul’da Mahmut Paşa ve Davut Paşa türbeleri ile Üsküdar Rum Paşa türbesi sekizgen planda inşa edilmiştir. Yavuz Sultan Selim kardeşleri Ahmet. beyaz. sağır kasnak üzerine yüksek bir kubbe ile örtülüdür. Đstanbul. s. Sultan Beyazıt oğlu Mahmut’a. sekizgen gövdeyi dışarıda revaklar. Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar iki katlı olarak inşa edilen türbeler bu tarihten sonra tek katlı olarak yapılmışlardır. (91) Oktay Aslanapa.287.dan kalan türbeler arasında üçü. 1997. Türk Sanatı. Şahinşah ve Korkut’a yaptırdığı sekizgen planlı türbelerin en önemli özellikleri duvarlarının parlak firuze. s. Đstanbul. (92) Oktay Aslanapa. . içeride duvarlardan koparılmış sütun sıralarına ve duvara oturmuş çift cidarlı kubbe ile Türk türbe mimarisinde tektir.20 Mehmet oğlu Şehzade Ahmet’e. sekizgen gövde üzerine yivli bir kubbe ile dıştan renkli taş süslemeleri. Türk Sanatı.Ahmet’in 1619 yılında yapılan türbesi büyük ölçüde ve tamamen mermer kaplıdır.289.(92) (90) Oktay Aslanapa. firuze renkli rumi. lacivert altıgen çinilerin üzerine mavi.(91) 1. Yanları aynalı tonozla örtülü. 1997. Yüzyılın sonunda (1682). içte çini kaplamaları ile dönemin süslemesi çok olan yapılarından birisidir.

Bu üslupta Đstanbul Mahmut Şevket Paşa için mimar Kemalettin’in 1909’da yaptığı türbe. 3. 3. camilerde olduğu gibi Yeni Valide cami (1710). köşeleri kule biçiminde yuvarlatılmış. Hekimoğlu Ali Paşa cami (1734) türbelerinde de klasik üslup devam etmiş.21 XVIII. 1. Koca Ragıp Paşa Türbesi. Bu türbelerin çoğu gövdesi çok kenarlı. bunların ilki olup. Selim Türbesi. sekizgen planlı ve tamamıyla “Empire” üslubunda inşa edilmiştir. yy. yüzyılın ortalarına doğru. Türk Sanatı. 1.(93) (93) Oktay Aslanapa. Nakşıdil Sultan Türbesi barok üslupta yapılmış yapılardan bazılarıdır. Nur-u Osmaniye Cami ile beraber 1775’te yapılan türbe.285-291. Mahmut’un 1840 yılında yaptırdığı kendi türbesi. 1997. Barok üslupta türbeler yapılmaya başlanmıştır. . Đstanbul. pencereleri iki katlı ve kasnağa oturan kubbeli türbelerdir. s. 3. başlarında. Abdülhamit Türbesi. Nal kemerli pencereleri. Sultan Ahmet’te Fuat Paşa’nın 1869 tarihli sekizgen türbesi. Mustafa Türbesi. benimsenmemiş melez üsluptan tekrar klasik Türk mimarisine dönüşü göstermektedir. sıvaları tamamen işlenerek süslenmiş duvarları ile “mağrip” üslubuna benzemektedir. Selim’in kız kardeşi Şah Sultan Türbesi. kare bir plandadır ve önünde yuvarlak kemerlerle üç gözlü revağı vardır. Aksaray Valide Cami’ne paralel melez bir üslup gösterir.

Đnceleme Tarihi: 02 04 2005 1.1.1. 203 ada. Çizim No: 1 1.(95) (Resim 2) 1.22 BĐRĐNCĐ BÖLÜM 1. Ankara.1.2.a tarihlenmektedir.1. Kutlu Özen.75. (96) Vakıf Eski Eser Fişi. Burada yapılan yanlışlık günümüze kadar devam etmektedir. 1996. s. Necati Demir. parselde. türbe 14.1. Ayakta Olan Türbeler 1. Abdülvahab Gazi Türbesi 1.1. 182 pafta.1. Sivas Şehir Hayatında Vakıfların Rolü. “Akkaya Tepesi” Abdülvehaab Türbesinin uzaklarında. Eserin Yeri Sivas il merkezinde. onarımdan önceki ahşap kaplamalarını da 18. Ömer Demirel.Uzunçarşılı’nın “Sivas Şehri” isimli kitabında türbenin “Akkaya” isimli tepe üzerinde olduğu söylenmektedir. Eserin Tarihlendirilmesi Orijinal türbenin ne zaman inşa edildiği kesin olarak bilinmemektedir. s. yy. (95) “Đ.1. 2000. (94) “1574 senesine kadar “Mescid-i Musa” olarak bilinen mahalle bu tarihten sonra “Kılağuz” ismini almıştır”.4. Sivas.35.(96) Hakkı Önkal. Abdülvehab Gazi’nin 1080 senesinde vefat ettiğini söylemektedir.1.3. Vakıflar Genel Müdürlü’ğü. vakıf eski eser fişi kayıtlarına göre. KATALOG 1.1. kireç taşı çıkartılan bir bölgedir”. 1. aynı adı taşıyan mezarlığın içerisinde yer almaktadır.1. şehrin kuzeyinde.H.a.yy. Yukarı Tekke (Kılavuz(94) Mahallesinde. Abdülvehaab Hazretleri ve Gaza Arkadaşları. 12 02 1969 .1.

Hazret-i Peygamber ve hazret-i Hamza’nın savaşlarını öven usta bir şairdir. dünyayı süsleyen alim.. (98) Şerare Yetkin. Bu gece rüyamda. Şahne Kümbeti (1231) ile sekizgen gövdeli Ahi Emir Kümbetinde de (14. hadisci ve eser sahibi olup Ebu’l-meali olursun” buyurdular. 1998. 1996. Şerare Yetkin. 1993. Hz. Ancak. 270. Sivaslıdır. Anadolu Selçuklu Türbeleri. s. 1325 tarihli vakfiyeye dayanarak 14. Hazret-i Peygamber huzurunda ve bütün seçkin sahabeler arasında hikayeler anlatırdı. Hz. Süheyb’in Menkıbeleri Bir gün Abdülvahaab Gazi şöyle der: “Ya Resulullah!. Hersek’te bu savın doğru olduğunu varsayarak ve yapının Selçuklu kümbetlerinde çok kullanılan sekizgen planının.(98) C.yy’a tarihlendirilebileceğini söylemektedir. 12. eşsiz bir bilgin olup. ilk yapının 12. Ankara. sanduka üzerindeki çinilerin bir Selçuklu sarayından getirildiğini düşünmektedir. Hazreti Peygamber’in huzurunda müslüman olmuştur. (101) Abdülnahab Gazi hakkında bazı biligiler ve çeşitli menkıbeler şöyledir: ‘’Evliya Çelebi: “Bu türbede Şeyh Hazret-i Suheyb-i Rumi yani Abdülvehaab Gazi’nin kabri vardır. Ankara. Gazi Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi. (100) Hikmet Denizli. s.(97) Can Hersek yapıyı. (99) Can Hersek. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”. ona kemer bağlayarak debbağlara (deri işleyenlerin) pir yapmıştır. tefsir.23 Türbenin ise Anadolu’daki Bizans ve Haçlı taaruzlarının kırılması ve Anadolu birliğinin sağlanmasından sonra. Đstanbul. Anadolu’da Türk Çini Sanatının Gelişmesi. 1972. yy.(100) Sandukanın üzerindeki mezar taşına göre Abdülvehaab Gazi(101) 732 senesinde vefat etmiştir. Bütün meddahların soyu ona varmaktadır.117. Hazret-i Peygamberin vefatından sonra dört halifenin zamanına kadar hizmette bulunmuştur.da da yapılmış olabileceğini belirtmektedir.145. yy’ın ortalarında yapılmış olabileceği üzerinde durmaktadır. Đmam-ı Azam’a gelinceye kadar yaşamış ve Đmam-ı Azam ile görüşüp onunla ilmi konuşmalar yapmıştır. s. Halen bütün ahiler ve soyları ona bağlıdır.(99) Hikmet Denizli de. Mezar taşı şöyledir: (97) Hakkı Önkal. Ondan sonra Süheyb.26. Hazreti Peygamber: “Ya Süheyb! Müjde sana ki. . Sivas Tarihi Ve Anıtları. mübarek elinizden yedi defa ağzıma beyaz darı doldurdunuz. (102) Mezar taşı yenilenmiştir. yy’a ait olabileceğini söylemektedir. Ankara.. Ali. yy) uygulanmasından dolayı 13. s.

Seyyahların Gözüyle Sivas.24 “ Hüvel baki ashabı kiramdan haza mergadi’l mağfurül merhum Hazret-i Abdülvehaab Gazi radiyallahu Anh ruhuna fatiha M. Ancak Evliya Çelebi burada Abdülvahab Gaziyi Süheyb-i Rumi ile karıştırmıştır.25-26. N. 728 senesinde vefat ettiğini söylemektedir. H. N. Uzluk. türbe’ye ait kitabeye göre Abdülvehaab Gazi’nin H. 2001.188. kaleyi ve şehri imar eder. Adnan Mahiroğlu. Recep Toparlı. sanki zülal suyudur” der. 1998. H. s. Hikmet Denizli. Uzunçarşılı. Sivas Şehri. Sivas 1997. Đstanbul. 728 senesi rebî-ül-âhırında öldü (1328)”. Sivas 1997. Eyyup ve Abdurrahman ile birlikte Malatya’dan Sivas’a hareket ederler.(104) Hazret-i Peygamber. Ankara. Đ.. s. Abdülvehaab Gazi ve Abdurrahman Gazi’nin adları Battal Gazi destanlarında mevcuttur”. Uzluk. s. Kara-Tekin. Recep Toparlı. Gerçekte Abdülvahab Gazi “Anadolu’nun fethi için Melik. Türkçe Anlamı “Ey Allahım! Bu kabrin sahibi rahmetli Çelebi Abdülvehab bin Emir Hüseyin’e (Allah ona rahmet etsin) acı. (103) Đ.188. Uzluk.39-41. Sivas Şehri. 1996.185. s. çev. Hakkı Önkal. Bkz. (102) “Hakkı Önkal. Sivas Tarihi Ve Anıtları. Abdülvahaab Gazi hakkında şöyle buyurmuştur: Firdevs el-Ahbar. R. Uzunçarşılı. Şehri ve kaleyi harap bulurlar. Kara-Tonga. Burada hayatı anlatılan kişi Abdülvahab Gazi değildir’’. Recep Toparlı. Abdülvehaab Gazi ve diğer şehitlerin kemikleri ile karşılaşırlar. Kitabe şöyledir(103): Okunuşu Allahüm-m’erham Abdülvahab sahibe haza el’kabri Es-sadr’ul-merhum Çelebi bin el merhum Emir Hüseyn rahmehullah teveffi fi rebî-ül-âhır sene seman ve işrîn ve sebamiye. Danişmend Gazi. (104) Đ. Abdülvehaab Gazi’nin 1080 senesinde vefat ettiğini söylemektedir”. Sivas Şehri.” Türbesi içinde bulunan sarnıçta hayat suyu gibi bir su vardır ki. Ankara. “Benim havuzumdan ilk içecek olan Süheyb-i Rumi’dir. s. şehri alır. H. . mezar taşında hem hicri hem de miladi takvimin verilmesinden dolayı yenilendiğini. Uzunçarşılı. çev. H. R. Süleyman. Hasan. N. 732” (Resim 3) Đ. s. Sivas 1997. Gaza arkadaşları Çavurdur Çaka. Uzunçarşılı. R. Anadolu Selçuklu Türbeleri. çev. Damişmend’e ferman yazar.118.

Uzluk. R. Eserin Mimarı Türbenin mimarı bilinmemektedir.(105) Türbeyi. bugünkü görünümünü almıştır. çev. Eserin Banisi Türbenin kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. N.a tarihlendirmekteyiz. çev. H. 1325 senesi şabanında vakfiyesini düzenletmiştir.1.184-185. kesin olmamakla beraber 14. Beyazıt döneminde yenilenmiş. Şeyhu’l-Kebir Muinüddin Ahmed’i atamıştır. N.25 Buraya ilk olarak vakıf yapan Çakır Han oğlu Şerefüddin Ahmed’dir. R. Sivas Şehri. Vakfın mütevelliliğine Şeyh Muinüddin Ahmed bin Şeyh Abdülaziz b. s.(107) (105) Đ. N.184-185. 1. Sivas 1997. Uzluk. Uzluk.5. Uzunçarşılı. Sivas 1997.1.yy. s. Uzunçarşılı. Ahmet Paşa tarafından 1495 senesinde mescit onarılırken türbe106 de yenilenmiştir. 1747 senesinde Sivas valisi olan Zaralızade Mehmet Paşa tarafından Abdülvahaab vakfı genişletilip türbe yanındaki mescit de genişletilerek bir minare. Recep Toparlı.1.1. Recep Toparlı.1. bir zaviye ve bir de çeşme eklenip 1749 yılı vakfiyesi düzenlenmiştir. . 2.1. 1.182.5. biz de en erken yazılı belge olan 1325 tarihli vakfiyeye dayanarak. Beyazıt döneminde. (107) Đ. Sivas Şehri. Türbe. H.6. Eserin Geçirdiği Onarımlar 2. s. (106) Đ. çev. Sivas 1997. Recep Toparlı. Uzunçarşılı. H. 1. Ayrıca Mehmet Paşa tarafından Zeynel suyu getirilmiştir. Sivas Şehri. R.

s. bugün ayakta ve ziyarete açık durumdadır. Eserin Planı Türbe. batı cephesinde bulunan kapıdan yapılmaktadır. . Abdülvahaab Gazinin dikdörtgen sandukası. caminin içinde. 495. Giriş.1. (Resim 6) Güney doğu cephesinde mazgal pencere (Resim 7) ve mihrap vardır. kıble yönü olan güney-doğuya gelmesi için doğu-batı yönünde uzanmaktadır.17. yılında Sivas Sempozyumu. (Çizim 1) 1. 1973 senesinde yapının taş kaplamaları elden geçirilmiştir.6. Cumhuriyetin 80. Eserin Bugünkü Durumu Türbe. 2003. Yılda ortalama 30 00040 000 ziyaretçisi vardır. (Resim 4-5) Sekizgen planlı yapı kubbe ile örtülüdür. 1. güney cephesi haricinde diğer cepheleri sağır bırakılmıştır. Yaşar Kalafat. güney cephesine açılmış olan mazgal penceredir. caminin içerisinden. Türbenin girişi. (Resim 2) Caminin kuzey ve kuzey batıda iki giriş kapısı vardır. batı cephesinden Abdülvahaab Gazi Camii ile bitişiktir. güney-batı ve güney cepheleri caminin içinde kalmaktadır. kuzey cephede yer alır. Türbedeki tek açıklık. caminin içerisine bakmaktadır.1. (Resim 8) (108) Serap Taşdemir. (108) 1. başın. Batı. Yapıya. Yenilenmiş olan tek basamaklı giriş kapısı oldukça küçük boyutludur. batı cephesinde bulunan kapıdan girilmektedir. Dış Cepheler Türbenin. “Sivas Yöresi Türk Halk Kültüründe Türbeler Etrafında Oluşmuş Đnançlar”.1.26 1950 yılında kubbe dıştan bugünkü şeklini almıştır. Caminin kuzey batı cephedeki küçük giriş sonradan türbe için açılmıştır.1.7.1. Bu pencere.

Beyaz geometrik motiflerin aralarına firuze.1. (Resim 10) 1.1. “Abdülvehab Gazi’ye ait sandukasının yan yüzlerinin firuze renkte altıgen çinilerle kaplı olduğu görülmektedir. Kubbenin üzerinde. Şerare Yetkin türbenin çini süslemeleri ile ilgili olarak şunları söylemektedir.1.1. sandukanın inceleyebildiğimiz bölümleri. 1973 senesinde geçirdiği onarım sonrasında derz aralarında çimento izleri görülmektedir.(109) Günümüzde.10. Malzeme Ve Duvar Tekniği Türbe. Đstanbul. hilal ile sonlanan bir alemi vardır. çeşitli boyutlardaki kesme taşlardan yapılmıştır. altıgen ve dikdörtgen çinilerle (109) Şerare Yetkin. Anadolu’da Türk Çini Sanatının Gelişmesi.18. Üst Örtü Türbe. Saçaklar dışarıya taşkındır. koyu mavi renkte dolgular yapılmıştır. Muhakkak ki bir Selçuklu sarayına ait olan bu çinilerin bir tamirat sırasında buraya konduğu anlaşılmaktadır”. (Resim 9) 1. Bu çiniler Sivas Keykavus Şifahane’sindeki lahdin çini kaplamaları ile büyük benzerlik göstermekte. firuze renkli.145. Bunlarda kesişen çokgenlerden meydana gelmiş geometrik bir süsleme vardır. sac ile kaplanmıştır. . 1972. Üst örtüsünde de kare ve dikdörtgen firuze rengi levha çiniler bulunmaktadır.1. kubbe ile örtülüdür. Prizmatik gövdeden üst örtüye geçişte hiç bir geçiş elemanı kullanılmamıştır. Eserin Süslemesi Türbenin çini ve kalem işi süslemeleri mevcuttur. Kubbe. aynı zamanda Kayseri Keykubadiye Köşkü’nde bulunan çinilerle de beraberlik taşımaktadır.27 1. Yan yüzlerde sıratlı tekniğinde geometrik motifli dikdörtgen çini levhalarda görülmektedir. iki armutlu. yığma tekniğinde. s.11. mor. Bunun yanında mor renkte çini parçaları da vardır.

18. Hakkı Acun.13.( kazanmamıştır. (110) Hakkı Acun.1. ”Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”. s. (111) Burhan Bilget.(110) Ayrıca kubbe ve kubbe altında Osmanlı dönemine ait Osmanlıca yazılarla süslemelerde yapılmıştır. Eserin Getirdiği Sorunlar Sanduka üzerindeki 112 çinilerin bir Selçuklu konulan sarayından bu düşünce getirildiği kesinlik düşünülmektedir. 1988 senesinde yaptığı inceleme sırasında yapının içinin tamamen orijinal kalem işi süslemelerle kaplı olduğunu söylemektedir. 1993. (Resim 12) 1.1. (resim 11) Bu nedenden dolayı söz konusu olan süslemeleri göremedik. (112) Şerare Yetkin. ) Ancak.a tarihlendirdiğimiz yapının sekizgen planı Anadolu’da yaygın olarak kullanılan bir plan tipidir. sayı XX.1. Ankara. yy. türbe içinde bulunan orijinal kalem işi süslemeler tamamen yenilenmiştir.28 kaplıdır. ortaya 1. Vakıflar Dergisi. Karşılaştırma Ve Değerlendirme En erken 14. s.12. Ancak Abdülvehab Gazi Türbesi. Sivas türbeleri arasında yanındaki yapıya bitişik olarak inşa edilmiş tek yapıdır. Sivas Anıt Mezarları.145. 1972. Anadolu’da Türk Çini Sanatının Gelişmesi. s. 1988. 187. . Sivas il merkezinde bulunan diğer sekizgen planlı eser Ahi Emir Türbesidir. Đstanbul.(111) Günümüzde.

Kübik gövdeden üst örtüye kasnaksız geçilen iki türbeden biri Abdülvehap Gazi. Đzzeddin Keykavus türbesi (Resim 13). diğeri Şeyh Erzurumi Türbesi dir. Konya Sahip Ata Cami duvarlarında da karşımıza çıkmaktadır. Selçuklu eserleri olan Konya Bulgur Mescidi. Sivas türbeleri içerisinde Abdülvehap Gazi Türbesi (Resim 2) üst örtüye geçiş elemanı kullanılmadan. Konya Sahip Ata türbesi ve Divriği Melike Turhan Şifahanesinde ki türbesi içerisindeki (Resim 14) bazı lahitlerde. Sivas Burucerdi Türbesi (Resim 85). altıgen ve dikdörtgen şeklindeki plaka çiniler. bir çok eserin süslemesinde sık sık kullanılmıştır. Sivas 1.29 Sandukanın üzerinde yer alan. direk geçilen tek yapıdır. (Resim 231) .

s.1. “19. Ali Haydar Bayat. yapılan kazılarda binaya bitişik bir koridorla dokuz odanın olduğu anlaşılmıştır”. “Selçuklular Zamanında Sivas Şehri”. Eserin Yeri Sivas il merkezinde. s. 3) (113) Vakıflar Genel Müdürlüğü arşivinde yer alan tapu senedi. “1768 (H. Ankara. R. Osman Turan. Dünya savaşının ilanından sonra askeriye tarafından eşya ve levazımat ambarı olarak kullanılmıştır”. 11 pafta. Đ. Vakıflar Dergisi.F. Recep Toparlı. Bu hastane diğer birçok Đslam ve Selçuklu hastaneleri gibi aynı zamanda bir tıbbiye mektebi idi. 1991. Aralık. (114) “16.2.124125.152. 2 parselde(113). 236 ada.1. Refet Yinanç. 3. H. çev. Ömer Demirel. 1182) yılında bir emirle medreseye çevrilmiştir. (115) “Siyasi ve iktisadi ehemmiyetinden dolayı Selçuklu hastanelerinin en büyüğü burada yapılmıştır.1.1574-H. Selçuk sokak.C. Sivas Şehri.30 1. s. Đzzeddin Keykavus Türbesi 1.1. D. Đnceleme Tarihi: 13 10 2004 1.1.2. . sonlarında (M. Uzunçarşılı. Çizim No: 2. Çifte Minare Medresesinin (Darü’l –hadis) karşısında yer alan Şifaiye Medresesinin(114) (Dar uş-şifa veya Dar us sıhha)(115) (Çizim 6) güney eyvanıdır. 452. 5 1. N. Ereğli’de 30 dükkan vakfedilmiştir”. s. sayı IX. 4.3. (Resim 15) (Çizim 2. “Anadolu’da Selçuklu dönemi Darüşşifaları Üzerine Toplu Değerlendirme”. Uluslararası Selçuklu Kültür Ve Medeniyeti Kongresi. s. yy’ın başında.2.123. cerrahların ve göz hekimlerinin bulunduğunu göstermektedir. yy. 1. 1913-1914 yılına kadar bu durumda kalmışken 1. Dergisi.19. 20-30 odası olan hastaneye birçok köylerle birlikte Sivas’ta 70. sayı 22. Uzluk. “Darüşşifa’ya bitişik bir tıp medresesinin varlığı iddia edilmişse de. Sivas 1997. 1951. 2000. Bozuk bir kopyası zamanımıza kadar gelen vakfiyesi orada müteaddit tabiblerin.2. Ankara Üni. Eski Kale Mahallesi. “Sivas Abideleri Ve Vakıfları”. 582) yedi öğrenci ile öğrenim yapan medresenin 1912-1913 yıllarında öğrenci sayısı 500’e ulaşmıştır”. Sivas Şehir Hayatında Vakıfların Rolü. 2001.T. medresenin 35 tane öğrencisi vardı”.2.

Hükümet Cami imamı müderris Mustafa Efendi. Ziya Efendi vali vekili olan Mahzar Bey’in yardımıyla çinileri bir Ermeni evinden çıkarmıştır”.(117) Türkçe Anlamı “Biz köşklerin genişliğinden kabirlerin darlığına çıkarıldık. Sivas 1997. Erciyes Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Uzunçarşılı. Ah! Malım beni kurtarmadı. sayı 22. Uzunçarşılı. çinilerin döküldüğünü görerek Sivas milletvekili Ziya Efendi ye haber vermiştir. Recep Toparlı. N.Türbe cephesindeki kitabeler: . (118) Đ. Türbe ile bazı bilgiler kuzey cephesindeki ve mihrapta yer alan kitabelerden öğrenmekteyiz. . Recep Toparlı.(118) “Darüşşifa’yı yapan mimarın kim olduğu bilinmemektedir. Sivas 1997. s.2. Uzluk. çev. H.4.126. Samsun Fransız konsolosu aracığıyla satılmışken. kuzey cephedeki giriş kapısı üzerindeki kabartma çinili kitabe(116) Okunuşu “Legad uhricna min siat-el kusur ila dayyıgil kubori ye hasretah. Ma ağne anniy maliyeh heleke anniy sultaniyeh tahakkuk elintigali ve tebeyyen errihalü an külli mülkin ve şeklin ez-zevalü fi rabi’imin şevvali sene seb’a ışru ve sitte mayeh”. N. Refet Yinanç. Eserin Tarihi Şifahane.18. saltanatım yok oldu. (117) Seyfuulah Kocabıyık. H. 48. Darüşşifa’nın sınırları belirtilirken komşu taşınmazların sahiplerinden Bedreddin Ali’nin mimar olduğu kaydedilmektedir”.31 1. çev. s. “Sivas’ta Selçuklu Medreselerinde Yer Alan Kitabeler”.Türbe’nin. s. Sivas Şehri. Uzluk. Đ.614) senesinde yaptırılmıştır. R. Şifahane yan eyvanı 1219 senesinde türbeye dönüştürülmüştür. 2002. 116 " Türbenin kapısı üzerindeki kabartma çini yazılar vali Hacı Hasan Paşa’nın izniyle 1894 (H.1. “Sivas Abideleri Ve Vakıfları”. Kayseri. 1991. 1217 (H.1312) yılında onarım vesilesiyle gizlice çıkarılmıştır. R. Sivas Şehri. s.125-126. . Mülk ve şevketin sona ermesiyle göç 617/1220 yılı şevvalinin dördünde gerçekleşti”. Vakıflar Dergisi.

(Paris. GABRĐEL: Monuments Turcs D’Anatolie. Sivas 1997.Kuzey cephesinin kapı ve pencere alınlıkları üzerindeki kitabeler(119) Okunuşu “Küllü men aleyhe fen ve yegba vechi rabbüke zül celali vel-ikram sadakallah”. “Sivas’ta Selçuklu Medreselerinde Yer Alan Kitabeler”. Sivas Şehri. 1953). R. bu şahsın türbe çinilerini yapan usta olabileceğinden ilk bahs eden araştırmacıdır”.18. Zenginliğimiz ve servetimizin çokluğunun faydası olmadı.Bekr…”. s.32 . Erciyes Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.-27. H. çev. N.(121) Türkçe Anlamı Aynı kitabeyi S. Ancak senin azamet ve kerem sahibi Rabbinin zatı baki kalır. 39.53. 2. Kayseri. Bu yolculuk H. . Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi).48. “Sivas’ta Selçuklu Medreselerinde Yer Alan Kitabeler”. (120) Seyfuulah KOCABIYIK. 1972). 2002). (Rahman Suresi. “Sivas’ta Selçuklu Medreselerinde Yer Alan Kitabeler”. Saltanatımız yok olup zevalin eşiğinde fani alemden baki aleme ölüm yolculuğu gerçekleşti. 3. 2. (Kayseri. Kayseri.126. 2002. 2002. (119) Seyfuulah Kocabıyık. Kocabıyık şöyle tercüme etmiştir: “Yazıklar olsun ki biz geniş görkemli saraylardan karanlık dar kabirlere girdik.Bedel el -ül-Merendi”. Đ.Giriş kapısının batısındaki pencerenin üzerindeki iki adet sanatkar kitabesi(120): Okunuşu “Amelü Ahmed ibni. (Erciyes Üniversitesi. 4 Kasım 1220” Bkz. 1-“…Bizl ül…” “Çetintaş. Allah doğru söyledi”. Ayetler) Türkçe Anlamı “Yerin üstünde olan herkes fanidir. (121) Kitabenin “…Bedel ül…” bölümü farklı şekillerde okunmuştur. Seyfuulah Kocabıyık.“…Bakr al…” A. 1931)’dan naklen Şerare YETKĐN: Anadolu’da Türk Çini Sanatının Gelişmesi (Đstanbul. 26. Recep Toparlı. s.617 yılının 4 Şevvalinde oldu.“…b. Sedat ÇETĐNTAŞ: Sivas Darüşşifası (Đstanbul. 47. . Uzunçarşılı. Uzluk. s. Erciyes Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.

(127) “Benat’ı Na’ş” Türkçe “Dübbe-i Ekber denilen yıldız kümesinin kuyruğunun ucunda bulunan kümenin en sönük yıldızı” anlamına gelmektedir. Kayseri. 2002.33 “Merendi’li122. niyzi he şan şahı şah ve tiyri he şanı tar tar”. Ferit Devellioğlu. 156. s. 1999.(123) .Türbe giriş kapısı üzerindeki sivri kemere yazılan kitabe(126) Okunuşu “Der cihan şahan besi budend kez gerdun-u mülk. s. 2002.(125) . (Kayseri. Đran’da Tebriz yakınlarında bir şehirdir. 18. Bedel oğlu Ahmed’in işidir”. Ayet) Türkçe Anlamı “Biz Allah’a aidiz ve vakti geldiğinde elbette O’na döneceğiz”. Ayrıca. (124) Seyfuulah KOCABIYIK. . 521. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. (125) Seyfuulah Kocabıyık. bingeriyd eknun Benatün Na’ş(127) var ez dest-i merg. Erciyes Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Erciyes Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. 1996). “Sivas Abideleri Ve Vakıfları”. (122) “Merendi. (Bakara Suresi. Ankara. (Erciyes Üniversitesi.Giriş kapısının atkısı üzerindeki kitabe(124) Okunuşu “Đnnalil-lahi ve inna ileyhi raciun”. 54. Vakıflar Dergisi. Kayseri. s. Sahip Ata’nın Konya’daki imaretinin 679 tarihli vakfiyesi Konya’da bir mahallenin “Merendi” adını taşıdığını kaydeder”. tiri şan pervin kesel budu Sinan Cevza şikar. “Sivas’ta Selçuklu Medreselerinde Yer Alan Kitabeler”. “Sivas’ta Selçuklu Medreselerinde Yer Alan Kitabeler”. Refet YĐNANÇ. (123) Hakkı ÖNKAL: Anadolu Selçuklu Türbeleri (Ankara. 55. “Sivas’ta Selçuklu Medreselerinde Yer Alan Kitabeler”. 49.83. 2002). 22 (1991). (126) Seyfuulah Kocabıyık. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi).

18. Sedat Çetintaş. Erciyes Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. “Sivas’ta Selçuklu Medreselerinde Yer Alan Kitabeler”. Sivas Şehri. Kocabıyık kitabeyi şöyle tercüme etmiştir: “Cihanda padişahlar uzun zaman hüküm sürdüler. 2002.34 Türkçe Anlamı “Cihanda nice şahlar vardır ki okları pervin(128) yıldızına kadar gidiyor. s.862. Erciyes Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Recep Toparlı. Kayseri. Osmanlıca- Türkçe Ansiklopedik Lugat. Sivas Darüşşifası.Mihrap kitabesi(131) Okunuşu “Đneme ya’merü mesecidel-lahi men emene billehi vel yevmil ahiri ve egamesselate ve ete z-zekete velem yahşe illallahe fease ülaike en yekönö minel mühtediyn”.18. kılıçları Cevza(129) yıldızını avlıyordu. çev. Onların okları ülker yıldızına ulaştı. Ayet ) Türkçe Anlamı “Allah’ın mescitlerini ancak Allah’a ve ahiret gününe iman eden namazı dosdoğru kılan. 2002. (129) “Cevza” Türkçe “ikiz iki insan şeklinde tasvir olunan yıldız kümesi” anlamına gelmektedir. s. R. 49. Ankara. 1953. s. Şimdi onların haline bak ki. (130) Đ. (131) Seyfuulah Kocabıyık. zekatı veren ve Allah’tan başkasından korkmayan kimseler imar ederler. 1999. ölüm elinden benat’ı na’ş gibi onların mızrakları parça parça. H. Bkz. . Sivas 1997. Kayseri. “Sivas’ta Selçuklu Medreselerinde Yer Alan Kitabeler”. 50. Đstanbul. Şimdi ölümün pençesinden na’ş kızları yıldızları gibi onların mızraklarının param parça. Ferit Devellioğlu. (Tevbe Suresi. s. Uzluk.(130) Türbe içerisindeki kitabeler . N. kılıçları da cevza’yı avladı. Đşte doğru yola ermişlerden olmaları umulanlar bunlardır”.126. kılıçları da tel tel olmuştur”. S. s. Uzunçarşılı.(132) (128) “Pervin” Türkçe’de “Ülker Yıldızı” anlamına gelmektedir. Seyfuulah Kocabıyık. oklarının ise darmadağın olduğunu görüyoruz”.

Sivas 1997. Uzunçarşılı. Erciyes Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. R. çev.Đzzeddin Keykavus.1. 1218 senesinde .2. Sivas Şehri. (134) Sedat Çetintaş. Đzzeddin Keykavus tarafınada inşa ettirilmiştir. 1953. 607) Malatya valisi olan büyük şehzade Đzzeddin. s. s. abisinin hükümdarlığını kabul etmemiş ve ayaklanmıştır. vasiyeti gereği dört satırlık Farsça beyitin kazıldığını ifade ederler. Đzzeddin Keykavus’un sandukası üzerine.(136) (132) Seyfuulah Kocabıyık.35 . s. Danişment beyi Alaaddin . Aralık. 1214 yılında Sinop’u feth etmiştir. Ankara Üni. (135) Osman Turan. 50. 452. 1. sandukası üzerine yazılmasını vasiyet ettiği beyit(133) şöyledir(134): Okunuşu “Ma cihanra güzaştim u şudim Renc ber dil nigaştim u şudim Pes ez nevbet şumast ki ma Nevbet-i hiyş daştim u şudim” Türkçe Anlamı “Bu cihanı ki terk edip gittik Rencini dilde berk edip gittik Şimdiden sonra nevbet erdi size Nitekim evvel ermiş idi bize” (135) 2. Kayseri.F. Dergisi. Gıyaseddin Keyhüsrev ‘in. Sivas Darüşşifası. Eserin Banisi ŞĐfahane. D.N. Türbenin. 1. Uzunçarşılı ve R. kim tarafından inşa edildiği bilinmemektedir.22. Anadolu Selçuklu hükümdarı 1. s. Gıyaseddin Keyhüsrev’in oğludur. sayı IX. H. Ancak sandukada yaptığımız incelemede bu beyitin izlerine rastlamadık.H.5. Uzluk.Đzzeddin Keykavus’un sandukasını inceleyen Đ. Uzluk.1.C. (133) 1. N. Bkz. 2002.127. Bizanslılarla meydana gelen savaşta şehit düşmesi üzerine 1210 (H. Đzzeddin Keykavus ayaklanmayı bastırmıştır. Selçuklu beylerin ittifakıyla Kayseri’de hükümdar ilan edilmiştir. “Sivas’ta Selçuklu Medreselerinde Yer Alan Kitabeler”.Đzzeddin Keykavus’un hastalığı sırasında söylediği.“Selçuklular Zamanında Sivas Şehri”. Recep Toparlı. Đstanbul. (136) 1. 1.T. Đ. 1951.

R. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yapılmaktadır. Eserin Planı Şifahanenin güney revak koridorundaki eyvan sonradan kapatılarak türbeye dönüştürülmüştür. H. sandukalar oldukça tahrip edilmiştir.(137) Böylece Bedreddin Ali’nin yapının mimarı olabileceği ihtimalini akla getirmektedir. 1219 veya 1220 yılında vefat etmiştir. dışarıdan külahtır. 1991. Kubbeye.2. Uzluk.1.18. Ancak. Eserin Geçirdiği Onarımlar 1217 tarihli darüşşifada. sayı 22.126. Yapı. Sandukaları kaplayan çinilerin dökülen yerleri alçı ile sıvanmıştır. içeriden kubbe. “Sivas Abideleri Ve Vakıfları”. çev. (Çizim 4.127-130. Üst örtü. türbenin bulunduğu eyvan. Türbenin bakımı.1.2. (138) Đ. (Resim 16) Kasnak süslemelerindeki çini mozaiklerin büyük bölümü dökülmüştür. köşelerde yer alan üç parçalı Türk üçgenleri ile geçilmiştir.9. s. 1.2. Bu olay duyduğu üzüntüye dayanamayıp verem olmuştur. kuzey cepheye Halep seferi başarısızlıkla sonuçlanmıştır. komşu Ancak. vakfiyede belirtilirken taşınmazların sahiplerinden Bedreddin Ali’nin mimar olduğu kaydedilmektedir. Sivas 1997. Uzluk. s.(138) 1. (H. Vakıflar Dergisi.2. Eserin Bugünkü Durumu Türbe. Sivas Şehri. kareye yakın dikdörtgen planlıdır. Sivas 1997. Bkz.36 1.1. .6. N. s. Đzzeddin Keykavus bu yenilgi üzerine öfkesine yenilip beylerinin el ve ayaklarını bağlatıp bir ev içine doldurarak evi ateşe verdirmiştir. 5) (Resim 17) Esere.8. (137) Refet Yinanç. çev. 1. Uzunçarşılı.1. Recep Toparlı. Recep Toparlı.7. H. bugün ayakta ve ziyarete açık durumdadır. Đ. 4 Şevval 617) 1220’de türbe şeklini almıştır. R. Sivas Şehri. N. Eserin Mimarı Türbenin darüşşifa’nın mimarı sınırları kesin olarak bilinmemektedir. Uzunçarşılı.

Kapının iki yanında. yarım daire formunda yapılmıştır. Anadolu Kümbetleri 1. 1988. doğu. zeminden yükseltilmiş. Dış Cepheler Şifahane avlusunda. Mihrabın önündeki sanduka kesin olmamakla birlikte 1. bu derinliğine izin vermediğini söylemektedir. (139) Genel olarak Selçuklu türbeleri iki katlıdır. oda hücreleriyle bitişiktir. Bkz. s. Vakıflar Dergisi. Cenazelik katları. Kapının iki yanında. 1986. Bu sivri kemerin alınlığında küçük bir mazgal pencere mevcuttur. sayı XX. Acun. Üsteki sivri kemerli mazgal pencereler silmelerle çerçevelenmiştir. (Resim 18) Güney cephede. Alttaki pencereler. (Resim 19) Türbeye kuzey cephede ki küçük. Ancak H. Hakkı Acun.C. ”Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”.2.10. Kuzey cephesi tamamen çini ve tuğla süslemeye sahiptir. mezar odasının “F” harfine benzediğini ve kuzey doğu köşedeki mezar içinde bir mumyalı ceset ile cesetlerin altına konulan işlemeli düz ahşap parçaların bulunduğu söylemektedir.80 m. irili ufaklı sanduka mevcuttur. . simetrik pencereler vardır. 1986 senesinde yapılan düzenleme çalışması sırasında yaptığı incelemede. derinliğin 0. kırılan sandukalardan bakıldığında. Doğu ve batı cepheleri. Đzzeddin Keykubat’a aittir.233. O. dikdörtgen pencereler vardır. Eyvan tonozuyla türbe cephesinin kesiştiği yerde sivri kemerli alınlık vardır. Mihrabın iki yanında da pencere açılmıştır.batı doğrultusunda uzanan. dikdörtgen kapıdan girilir. eksene mihrap yapılmıştır. (Resim 20) Pencereler dışında bu cephe oldukça yalındır. Đçeride.1.37 eksende açılmış olan kapıdan girilir. Orhan Cezmi Tuncer. dikdörtgen planlı on üç adet.Tuncer’in yaptığı kazıda. sivri kemerli bir açıklığa sahiptir. Bu sebeple sağırdır. s. Bkz. Ankara. güney revaktaki türbenin bulunduğu eyvanın girişi.(139) (Resim 16) 1. olduğunu tesbit etmiştir. 187. eksenin doğu ve batısında altlı üstlü dört pencere açılmıştır. (Çizim 7) (Resim 18) Güney cephesinde. Eyvan gözü beşik tonozla örtülmüştür.

Zemin taş döşelidir. 1. Merendli Bedel oğlu Ahmed tarafından yapılmıştır.1. Kasnakta. sivri kemerler ile hareketlendirilmiştir. Üst örtü Türbenin üst örtüsü. tuğla ve kalem işinden yapılan süslemelere sahiptir. doğu ve batı cepheleri şifahane’ye bağlı olduğu için üst örtüye kadar kesme taştır. Güney. Türbenin çini kitabeleri ve mozaikleri. dışarıdan ongen kasnağa oturtulmuş külah (Resim 21). çini. 1. Önkal. Hakkı Önkal. Cepheler. dikdörtgen çerçeve içine alınmış sivri sathi kemerler açılmıştır. Eserin Süslemesi Türbe. Malzeme Ve Duvar Tekniği Türbenin inşasında tuğla ve düzgün kesme taş kullanılmıştır. üç armutlu bir alem vardır. Kuzey cephesi ve önündeki revağın üst örtüsü tuğladan yapılmıştır.(140) Kapı ve pencere doğramaları ahşaptır. genel kompozisyon (140) H. Ankara.(141) Kasnağın her cephesine. (141) Diğer cephelerin önüne çatı ve ağaçlar geldiğinden dolayı incelenememiştir. . 1996. Kubbeye geçiş Türk üçgenleri ile sağlanmıştır. sadece güney cephesinden altı köşe incelenebilmiştir.12.11.387. Ama muhtemelen incelenemeyen cephelerdeki süsleme kompozisyonlarının diğer cepheler ile benzediklerini düşünmekteyiz. taş. Türbe kasnağı. Anadolu Selçuklu Türbeleri. s.38 1. külahında tuğla ile yapıldığını düşünmektedir. içeriden yarım daire şeklinde kubbedir.2. 24) Kasnağın tüm cephelerine dikdörtgen çerçeve içine alınmış sağır. Kubbe ve muhtemelen külah tuğla örgüdür.1. kurşun ile kaplanmıştır.2.1. zaman içinde oldukça yıpranmış olup.13. (Resim 17. (Resim 22.2. ongen prizma şeklindedir. Bkz. 23) Külah. Külahın tepesinde yenilenmiş.

Gamalı haçların baklava dilimi şeklinde istiflenmeleri sonucu içte kalan köşelerde birleştirilip yıldızın göbeğinde bir yıldız daha oluşturulmuştur. 25) Yandaki pano üzerine. bu sıraların altına ve üstüne birer baklava diliminin içerisine gamalı haç yapılmıştır. Kompozisyonlarda ağırlıklı olarak. 2000.(143) Güney batı cephesinde ilk pano üzerine. uygulamada büyük plakaların kaldırılıp indirilmede kırılma riskini ve zorluğunu da beraberinde getirecektir. 156.39 bozulmuştur. (143) Nakış Akgül. Marmara Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi. (Resim 22. (Resim 21. Yıldızların etrafı iç içe geçmiş gamalı haç motifleri ile sarılmıştır. 26) Güney cephedeki panoda karşılıklı üç sıra halinde altı adet sekiz köşeli yıldız motifi meydana getirilmiştir. aralarda çini mozaik(142) kullanılmıştır. s. “Anadolu Selçuklu Dönemi Mimarisinde Sırlı Kaplama Kullanımı”. yüzeylerin büyük olması. Çünkü. Dökülen parçaların yerleri beton ile sıvanmıştır. . önce düz yerde. Bu sebeple plakalar parça parça oluşturulup yerinde harçla birleştirilmiş olduğu düşünülmektedir. kemer alınlığının altına rozet şeklinde yan yana iki sekiz köşeli yıldız ve bu motifin altına yandaki panodaki gibi daire içerisine alınmış sekizgen yıldız yapılmıştır. (Resim 21) Yanındaki panoya. küçük plakalar halinde yapıldıktan sonra yerlerine monte edilmiştir. (Resim 21. gamalı haçların daire içerisine aldığı büyük bir sekiz köşeli yıldız yapılmıştır. merkezde baklava dilimi içerisine gamalı haçın yanlarına iki sıra halinde dörder gamalı haç. Cephelerdeki tuğla ve çini kompozisyonlar. 23) (142) 1. kırmızı renkli tuğla. Böylece merkezdeki baklava diliminin altında ve üzerinde sekiz köşeli yıldız oluşturulmuştur. Đzzeddin Keykavus Şifahanesinde olduğu gibi diğer şifahanelerde çini ve tuğla mozaik tezyinatta uygulanmamıştır.

Ayrıca. sivri kemer içerisine alınmıştır. Eyvan tonozuyla türbe cephesinin kesiştiği yerde sağır kemer içerisine alınmıştır. 186. merkezde yer alan altıgen yıldızın kollarından çıkan ışınların oluşturduğu geçmeler daire içerisine alınmış ve bu motif sürekli tekrarlanmıştır. (Resim 27. s. kare şeklindeki çinilerle satrançlı kufi yazıyla “Allah” ismi sürekli tekrarlanmaktadır. kapı ve pencere bölümlerinin etrafında aynı motifin kullanıldığı ikinci bir bordür daha vardır. Sağır kemerin alınlığında. Vakıflar Dergisi. ”Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”. Bu geometrik kompozisyonlu ince şerit. sayı XX.(144) (Resim 29) (Çizim 8) Yazının etrafı. dikey dizilmiş tuğlarla çerçevelenmiştir.28) Đncelenebilen son pano üzerinde. Pencere alınlığının merkezinde çini mozaikten yapılmış. basık altıgen geçmelerin köşelerinin birleşmesi ile oluşan on iki kolu yıldız ve bu yıldızın merkezinde firuze renkli çini mozaik ile kaplanmış altı köşeli yıldızın oluşturduğu geometrik kompozisyon sürekli tekrarlanmaktadır. Bu zeminin üzerinde. Yıldızın etrafında firuze renkli ongen çember ve en dışta yine firuze renkli geniş bir ongen bütün kompozisyonu (144) Hakkı Acun. süsleme açısından en zengin bölümdür. Bu yıldızın etrafında iç içe geçmiş büyük ve eninden basık beşgenlerin oluşturduğu on kollu yıldız yapılmıştır. (Resim 28) Türbenin kuzey cephesi. (Resim 18) Giriş kapısının batısında yer alan orijinal olmayan dikdörtgen pencere doğu-batı ekseninde ikiye bölünmüş ve üst bölüm iki göze ayrılmıştır. . iki kademeli sağır. kitabeyi çerçevelemektedir. giriş kapısı ve simetrik yerleştirilmiş pencerelerin bulunduğu dikdörtgen bölümleri birbirinden ayırmaktadır.40 Güney doğu cephesindeki birinci pano üzerinde. Pencere alınlılığı. yatay dizilmiş. 1988. kırmızı renkli tuğlalar zemini oluşturmaktadır. firuze renkli beş kollu yıldız vardır. Alınlığın altında tuğla mozaik tekniği ile yapılmış çarkıfelek kompozisyonlu ince şerit.

(Resim 30) Ortada bulunan giriş kapısı. Panonun alt bölümünde firuze renkli çini mozaikten tek satırlık kitabe yapılmıştır. Pencere alınlılığı. Pencere alınlığının merkezinde çini mozaikten yapılmış. çini mozaikten yapılmış ince . yıldızların aralarına dört sıra halinde sekiz tane karşılıklı kaz ayağı motifi yapılmıştır. Basık beşgenlerin köşelerine firuze renkli çini mozaikten kaz ayağı motifleri. Sağır kemerin üzerinde yer alan kare panoda. kitabenin üstüne de daire ve geçmelerden oluşan geometrik kompozisyon işlenmiştir. Ayrıca merkezdeki beş kollu yıldız da kesişen beş kollu ışın kompozisyonu girift hale getirmektedir. Sağır kemerin üstünde yer alan kare panoda. sağır. Pano. firuze renkli çini mozaikten tek satırlık kitabe. sivri kemer içerisine alınmış kapı alınlığı vardır. (Resim 32) Kitabenin üzerinde. iki kademeli sağır. Bu yıldızın etrafına. sivri kemer içerisine alınmıştır. üç kademeli silmeden oluşan. Bu alınlık ve kapı. Kapının iki yanına sütunçeler üzerine tuğla mozaikten. firuze renkli çini mozaikle çerçevelenmiştir. Kompozisyonu firuze renkli on köşeli yıldız ile çerçevelemektedir. Kemerin alt köşelerinde firuze renkli beş kollu yıldız bulunmaktadır. Kemerin üst köşelerinde tuğla mozaikten kaz ayağı motifleri yapılmıştır. boydan basık beşgenlerin oluşturduğu on kollu yıldız yapılmıştır. merkezde yan yana sıralanmış üç adet altı kollu yıldız. (Resim 31) Kemerin üst köşelerinde tuğla mozaikten stilize edilmiş kaz ayağı motifleri yapılmıştır. çevrelerine de geometrik geçmeler işlenmiştir. Kapının üzerinde çini mozaik tekniği uygulanarak yapılan kitabe bulunmaktadır. merkezde altı kollu yıldız kollarından çıkan ışınların oluşturduğu altıgen motif tekrarlanmıştır. (Çizim 9) Sütunçelerin üzerinde zar başlık mevcuttur. Kemerin alt köşelerinde çini ustasına ait kitabe bulunmaktadır. Bu kompozisyonun araları tuğla ve çini mozaik geçmeler uygulanmıştır. pencere bölümlerinden daha geniş tutulmuştur. (Resim 30) Giriş kapısının doğusunda yer alan pencerede batı penceresi ile simetrik yapılmıştır.41 sarmaktadır. firuze renkli beş kollu yıldız vardır.

(Resim 35. (Resim 41) Sır altı tekniğinde yapılmış çinilerin merkezinde. (Resim 30. firuze renkli. beyaz renkli. Sütunçe ve sütunçe başlıklarının üzerinde stilize palmet ve rumi motifleri yapılmıştır. (Resim 38) Mihrabın içine. içteki silme üzerine çini kitabe yapılmıştır.42 dikdörtgen geçmelerden oluşan kuşakla çerçevelenmiştir. dikdörtgen pano içinde kıvrım dal ve rumi motiflerinden oluşan süsleme yer almaktadır. altı köşeli yıldızdan çıkan geçmelerden oluşan bu kompozisyon tekrarlanmıştır. beş kademeli mukarnas dizisinden oluşmaktadır.94 metre enindeki dikdörtgen prizması şeklindedir. Kavsara hizasına kadar iki köşeye sütunçeler konulmuştur. 37) Sağır. Đzzeddin Keykavus’a ait olduğu düşünülen sanduka. 1. Sandukanın doğu cephesine. Kuşağın alt kısımlarının mozaikleri dökülmüştür.35 metre boy ve 0. altın yaldız boyalı. (Resim 35) Kavsara. perdenin ortasından sarkan mum ve kandil motifi yapılmıştır. Bu sağır kemerin üzerinde dikdörtgen pano içinde çini mozaik kitabe ve kitabenin üzerinde geçmelerden oluşan geometrik süsleme yer almaktadır. 39) Mihrabı çevreleyen bordürün üzerine. Çini kaplamalar iki kademeden oluşan üst bölümde yer almaktadır. (Resim 35) Sağır kemerin üzerinde. (Resim 16) Kaide kısmının çinileri büyük bir bölümü döküldüğü için alçı ile sıvanmıştır. Alınlığı saran ilk iki silme sade bırakılmış. 36. için küçük bir delik açılmıştır. Güney duvarının ortasına yapılan mihrap dikdörtgendir. Yıldızın köşelerinden çıkan. 40) Mihrabın önünde. süslemeler alçı mihrap ile çini sandukalarda yoğunlaşmaktadır. sivri kemerli kavsara alınlığına kitabe yazılmıştır. Merkezde. merkezde çiçeğin çevresindeki on iki köşeli geçmeler oluşan çokgen örgü motifinin sürekli tekrarlandığı kompozisyon uygulanmıştır. on iki kollu yıldız motifi işlenmiştir. 2. beş kollu örgülerin . (Resim 35. kalem işi ile sonradan yapılmış. (Resim 33) Kemerin üst köşelerinde çapraz olarak birbirini kesen stilize kaz ayağı motifleri işlenmiştir. (Resim 35. 34) Türbenin içinde.

Dört tane sekiz köşeli yıldız motiflerinin kesiştiği yerde oluşan on iki köşeli yıldızın içerisinde. (Resim 43) Sandukanın alt tarafında. Basamakların köşelerinde geometrik ve çarkıfelek desenli . Yedi basamak halinde mukarnas kavsarası vardır. lacivert renkli. kaide kısmında ve yanındaki yetişkin sandukası üzerinde altıgen. Türbenin kuzey batı köşesinde yer alan çocuk sandukasının mezar taşı. firuze renkli çini ile kaplanmıştır. sekiz kollu yıldız bulunmaktadır. Örgülerin aralarında kalan sekiz adet beşgen firuze renklidir. (Resim 46) Türbe içindeki sandukaların çinilerinin büyük bir bölümü dökülmüştür. sır altı tekniğinde yapılmış çiniler günümüze ulaşabilmiştir. Çünkü form olarak daha çok Osmanlı döneminde yapılan mezar taşlarına benzemektedir. Sandukanın batı cephesine de küçük bir delik açılmıştır. (Resim 42) Đzzeddin Keykavus’un sandukasının doğusunda yer alan. incelememiz sonrasında buraya daha sonradan eklenmiş olabileceğini akla getirmektedir. Beyaz mermerden yapılmış olan mezar taşının üzerinde hiçbir yazı yoktur. sekizgen bir daire oluşturmaktadır. Merkezde. (Çizim 10) Motiflerin kesişme noktaları firuze renkli çinilerle belirginleştirilmiştir. Dikdörtgen prizması şeklindeki sandukanın da çinilerinin büyük bölümü tahrip olmuştur. Bu sebeple sandukalar alçı ile sıvanmışlardır. Yıldızın köşelerinden çıkan kalın. (Resim 45) (Çizim 11) Sultan Keykavus’un sandukasının önündeki çocuk sandukasının lahit kısmında beşgen.43 oluşturduğu on iki kollu yıldız motif sürekli tekrarlanmaktadır. beyaz renkli örgüler. sandukanın kime ait olduğu bilinmemektedir. (Resim 44) Aynı motif tekrarlanırken aradaki boşluklara patlıcan moru renginde çiniler konulmuştur. stilize palmet yapılmıştır. lacivert ve beyaz renkli.

Đstiridyeye geçişte küçük boyutlu üçgen kullanılmıştır. pencere alınlığı istiridye şeklindedir. Yine kuzey cephesindeki düzenlemenin bir benzeri. geçmişte oldukça tahribata uğramıştır. firuze renkli çini ve tuğla süslemeleri. Đzzeddin Keykavus Türbesi. Yaptığımız araştırma sonucunda. Üçlü pencere ve alınlıkları. şifahane ve medrese içine yapılan türbe örnekleri sınırlı sayıdadır. (Resim 48) Güney cephesindeki doğu penceresi.2. Đzzeddin Keykavus Türbesinin.1.14. Eserin Getirdiği Sorunlar Türbe. (Resim 49) 1. boydan boya saran sağır kemerin üzerine taşa rumi motifleri oyulmuştur. 1417-1420 tarihinde Semerkant’ta inşa edilmiş olan Uluğ Bey Medresesinde. Karşılaştırma Ve Değerlendirme Selçuklu devrinden kalan. kuzey cephe düzeninin aynısı. Đzzeddin Keykavus Türbesi ile büyük benzerlik göstermektedir. dikdörtgen prizma gövdeden ongen kasnakla külaha geçilen planı ile Anadolu Selçuklu sanatı içerisinde tektir. Pencereyi. Bir başka Selçuklu Sultanı olan 2.44 rozetler yapılmıştır. öğrenci odalarının girişlerinde karşımıza çıkmaktadır. Sırlı tuğlanın istiflenmesi ile elde edilmiş geometrik şekiller ve giriş cephelerindeki . (Resim 47) Ayrıca aynı formda yapılmış olan diğer bir mezar taşı da Sivas Müzesinde sergilenmektedir. Fahrettin Razi Kümbetinin (1210) karşımıza çıkmaktadır. Sandukaların üzerindeki çinilerin büyük bir kısmı kırılmıştır. cepheyi saran ters “U” şeklindeki yazı kuşağı.1. Kılıç Arslan’ın Konya Alaeddin Cami avlusundaki türbesi de yine ongen planı ile ünik bir örnektir. 1. 1.15.2. 1. Kayseri Çifte Medresesinin doğu cephesindeki Gevher Nesibe Kümbeti (1206). Türkistan’da Köhne Ürgenç’te ki. sekizgen planı ve kasnak olan üst örtüsü ile bu örneklerden en eskisidir. 1.

Anadolu’da ve Orta Asya’da kendinden önce ve sonra yapılmış olan yapılarda da görmek mümkündür. Seyfeddin . Gök Medresenin yan eyvanlarının arka duvarında (Çizim 16) (Resim 58). ve 2. Konya 2. Karagan (Harrekan) Kümbetlerinin sağır kemer alınlıklarında (Resim 56.yy. Amasya. 57). Amasya Gök Medrese Caminin Türbe kasnağı ile büyük benzerlik göstermektedir. Anadolu’da bir çok yapı da karşımıza çıkmaktadır. 15. (Çizim 13) Anadolu’da. Konya Necmeddin Karaaslan Türbesindeki çinili lahidi bu örneklerden bazılarıdır. yy.da Anadolu da hala devam ettiğinin kanıtıdır. Đzzeddin Keykavus Türbesinin kasnağı. Nahcivan Mümine Hatun Türbesinin mihrabının kavsara köşelerine (Resim 55) ve Sivas Burucerdi Türbesinin kuzey cephesinde bulunan. (Çizim 15). Đzzeddin Keykavus Türbesi ile hemen hemen aynıdır. (Resim 50) Bu da bize Selçuklu geleneğinin Anadolu dışında. 1. diğer köşelerde ise yandaki motiften çıkan ışınlardan oluşan gamalı haç motifleri (Çizim 14). Alınlığın altındaki çini kitabe. (Resim 53) Giriş kapısının iki yanındaki sütünceler üzerine merkezdeki.da hala devam ettiğini göstermektedir. 1. 1. altı köşeli yıldızın kollarından çıkan geçmelerin oluşturduğu kompozisyonunun aynısı Harrekan 1. Kılıçarslan Türbesinin saçak altındaki yazı kuşağı (Resim 51). yine aynı türbenin içerisindeki çinili lahitleri (Resim 52). sağır kemer üzerine yapılmıştır. Büyük Selçuklu sanatının etkilerinin 13. Kümbetin (Resim 54) ve Nahcivan Yusuf Bin Kuseyr Türbesinin cephesine (Çizim 12). (Resim 99) Bu süslemeler bize. Đzzeddin Keykavus Türbe kasnağının üzerindeki zengin çini ve tuğla süslemeleri. Akşehir Altın Kalem Mescidinin sağır kemerli pencere alınlıklarında (Resim 59) karşımıza çıkmaktadır. Merkezdeki sekiz köşeli yıldızın dört köşesinde dört tane gamalı haçın oluşturduğu kare.45 düzenlemeler 1.

Kayseri’de Keykubadiye Köşkünün duvarlarında da bulunmaktadır.145. güney cephesinin batı köşesindeki pencerenin istiridye şeklindeki pencere kavsarasının Anadolu’da bir çok yapıda örnekleri mevcuttur. Đstanbul. Anadolu’daki diğer Selçuklu eserlerinde de mevcuttur.46 Torumtay Kümbeti’nin (1267) sekizgen kasnağındaki sağır kemerler içinde ve Tokat. 1997. sivri kemerli alınlığın üzerindeki satrançlı kufi yazılı süslemenin benzer bir örneği Buhara Namazgah Caminin mihrabında karşımıza çıkmaktadır. Konya Bulgur Tekke Mescidi (Resim 62) ve Konya Sahip Ata Hangahının duvarları (Resim 63) bu çinilerle kaplanmıştır. Divriği Melike Turhan Şifahane Türbesinin içindeki (Resim 14) ve Sivas Abdülvehap Gazi Türbesindeki sanduka (Resim 11). Türbenin içinde. Ilgın Şeyh Bedreddin Türbe pencerelerine (Resim 65). Mahmut Çeşmesinin alınlığına (Resim 67) istiridye motifleri yapılmıştır. . Türk Sanatı. Konya Sırçalı Medresesinin mihrap alınlığı (Resim 61). Đzzeddin Keykavus’un çinili lahdinin üzerindeki on iki köşeli yıldız deseninin aynısı Hızır Đlyas Köşkü kapı bordürlerine de yapılmıştır. (Çizim 17) Geometrik desenli lahitli çinilerin benzerleri. altıgen plaka çiniler. Đstanbul Ortaköy Damat Đbrahim Paşa Çeşmesinin iki ayak arasındaki niş kavsarasına (Resim 66). Kuzey cephede. s. (Resim 60) 1. Niksar Kırkkızlar Kümbetinin güney-doğu ve kuzey-batı cephelerindeki sağır kemerli pencere alınlıklarında da benzer geometrik kompozisyonlar kullanılmıştır.(145) Firuze renkli. Sivas Burucerdi Türbesi (Resim 86). Kızıltepe (Dunaysır) Ulu Cami mihrap kavsarasına (1204) (Resim 64). Mihrap kenar bordürlerinde sürekli tekrarlanan on iki kollu yıldız motifi. (145) Oktay Aslanapa. Đstanbul 1. Kayseri Döner Kümbetin dış cephesinde (Çizim 18) ve Azerbaycan Cuga Köyü Kümbetinin tuğla süslemelerinde (Çizim 19) karşımıza çıkmaktadır.

s.128. halk arasında Hacı Maksut (Hacı Mes’ud ) olarak bilinen Muzafferüddin Bin Hibbetullah el-Burucerdi(149) tarafından yaptırılmıştır.1.3.1. 21. Türk Sanatı 1.47 1. Burhan Bilget.(147) 1. Arseven.1. Çizim No: 20. (147) Đ.1. “Barucird bir şehir ismidir”.1.134. Recep Toparlı. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında(148). “Đran’da Hanedan’ın 100 km. 22) yer almaktadır. Ankara. Bu nedenle esere Hoca Mesud Medresesi adı da verilmiştir”. Anadolu Selçuklu sultanı 3.3.1. Sivas 1997. 22 1.H. 1271 senesinde yaptırılmıştır. Bazı kaynaklarda adı Barucirdi olarak da geçer.Nafiz Uzluk. Uzunçarşılı. (148) Hikmet Denizli.1. Sivas’ta Buruciye Medresesi.yy ikinci yarısında Sivas’ta etkin bir kişi olduğu anlaşılmaktadır. Eski Kale mahallesinde.3.5.3.106. Eserin Tarihi Medrese. (149) Muzaffer Burucerdi hakkında yapılan araştırmalarda kesin bir bilgiye ulaşılamamıştır. C.(150) (146) “Buruciye medresesi olarak anılan eser.E. Sivas Şehri. Đnceleme Tarihi: 15 10 2004 1. Eserin Yeri Sivas il merkezinde. Ankara. (Resim 68) 1.2. s. 1955. Vakıflar kütüğünün 72 numarasında “Hacı Mesud Ali Selçuk” diye kayıtlıdır.3.4. Buruciye sözcüğü Türkçe’nin ses uyumuna uğramış .3. Đstanbul. Sivas Tarihi Ve Anıtları. s.3. Eserin Banisi Medrese. Buruciye Medresesi Türbesi(146) 1. s. R. Şifaiye Medresesine 100 metre mesafede yapılmış olan medresenin kuzey batı köşesinde (Çizim 20.1. 1998. çev. güney-doğusunda Barucird kentinden geldiği söylenen Muzaffereddin’in 13. 1991.

Oktay Aslanapa. Anadolu Selçuklu Mimarisi Ve Moğollar. Köleler de olduklarını belirtirler”. Sivas Şehri. Medresedeki kitabede aciz. Yalnızlığımda.Nafiz Uzluk. Recep Toparlı. Ben sana iltica ettim ve sana tevekkül ettim. Ben zelil. Sen kerimlerin en yücesi ve merhamet edenlerin en merhametlisisin. Uzunçarşılı. yabancı gibi sıfatlar onun alçal gönüllü bir göçmen olduğunu gösteriyor. s. Allah’ım. Kitabe şöyledir(151): Okunuşu “Bismillahirrahmenirrahim. R. (151) Đ. hizmetkar.134.20. çev. “Muzaffer Burucirdi Hemedan yakınında Burucird’den gelmedir”. garip. beni sana yaklaştıracak bir amelim ve kendisiyle sana ulaşacağım bir iyiliğim de yoktur. Türk Sanatı Đstanbul. 1986. 2002.(152) Türkçe Anlamı “Rahman ve rahim olan Allah’ın adıyla.H. s. Sivas 1997. O.C. s. Tuncer.48 Türbe duvarını dolanan çini kitabede Muzaffer Burucerdi hakkında bilgi vermektedir. 1997.150. Edüllün bihe aleyke izzün fagriy ve faktiy ve vahdetiy ferham ğarebtiyve kün enisysiy fiy hafretiy fegad iltica-et ileyke ve tevekkeltü aleyke ve ente ekramel-ekramiyne ve erhamer-rahimiyn…Hezihit-türbetü el-abdüddaiyfü el-vahiydü el-Muzaffer bin Hibbetullah el-Mufaddalil Burucerdi ğafferallahü lehü ve li valideyhi vel cemiy-il müslimiyne ver-zughul cennete ves-sea-dete fil ahireti e-nisellahü vahdetehü verham ğarabetehü femen ğayre türbetiy ve bedel hafratiy fe-ente hasmehü ve aleyhi ğadabellahü velmele-iketü ven-nesi Ecmaiyn”. çev. fakir ve güçsüzüm. . (152) Seyfuulah Kocabıyık. Ey Rabbim nurunu üzerimizde tamamla. Erciyes Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. 61. Đlahi leyse li ameli ettagrabe bihi ileyke velehasenetün.134. (150) Đ. Ankara. Sivas 1997. Đlhanlı emirleri bu sıfatları kullanmazlardı. Recep Toparlı. R. yabancılığımda ve benim bu odamda bana acı ve bana yardımcı ol. Uzunçarşılı. s. Sivas Şehri.H.Nafiz Uzluk. bizi affet. şüphesiz ki senin gücün her şeye olmalıdır. s. “Sivas’ta Selçuklu Medreselerinde Yer Alan Kitabeler”. Kayseri.

Hücre içleri sıvanacak.H. Bu türbe zayıf. betonarme olarak ikmal edilecek.1.Avlu tanzim edilerek döşemesi ikmal edilecektir. 1958 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmeye başlanmıştır(154).3. 7. .1960 yılı onarımından artan. 3. s. 4.49 yeter. 2. R. Uzunçarşılı.Revak üstlerinin silmeleri tamamlanacaktır. Ey Rabbim. Allah’ın. 1988 senesine kadar Sivas Müzesi Müdürlüğü olarak hizmet vermiştir.138. babasını ve bütün Müslümanları bağışlasın. (154) 1962 senesine ait Vakıflar Genel Müdürlüğünün onarım raporu şöyledir : 1. 5. Allah onun yalnızlığına yoldaş olsun. 6.6. 1972-1973 yıllarında Kültür Bakanlığı Eski Eserler Ve Müdürlüğü tarafından bir onarım daha geçirmiştir. bizi aydınlat. Onun garipliğine acısın. kapıları takılacaktır. dönüş sanadır.1.Eksik kubbe ve tonozlar. Sivas Şehri.3. cephelerin kesme taş kaplamaları tamamlanacak. Allah onu cennete. biz sana tevekkül ettik. Kim benim bu türbemi değiştirir.Nafiz Uzluk. çev. Eserin Mimarı Türbenin mimarı bilinmemektedir. 1967 yılında Gök Medresede bulunan Sivas Müzesi buraya taşınmış.Karşı eyvanın çatlamış ve ayrılmış kaplamaları sökülecek. Eserin Geçirdiği Onarımlar Buruciye Medresesi. garip ve tek başına kalmış faziletli Muzaffer bin Hibbetullah elMufaddali el-Burucerdi’nindir. mezarımı tebdil ederse onun düşmanı sensin.Tak kapı cephesi ile giriş eyvanı iç yüzü betonarme hatıllarla birbirine bağlanarak kubbenin ve cephenin birbirinden ayrılmalarına mani olunacak.(153) 1. Allah onu. ahirette mutlulukla rızıklandırsın. Sivas 1997. 1. meleklerin ve bütün insanların gazabı üzerine olsun”. Recep Toparlı. eyvan tonozu betonarme ile takviye edilerek tezyini kaplamaları yeniden yapılacaktır.7. (153) Đ.

1. Kapının karşısında pencere açılmıştır. 182.1. Medreseye kuzey cepheye. (156) Burhan Bilget. 1993. eksenden kuzeye kaymış kapıdan girilmektedir. (Çizim 20) Kare planlı yapı kubbe ile örtülüdür.(155) 1986 yılında etrafının temizlenmesiyle Sivas Müzesine bağlı Taş Eserler Müzesine dönüştürülmüş(156) kültür ve sanat iken Mayıs 2005 tarihinde yapı yeniden şeklinde düzenlenerek etkinliklerinin yapıldığı kullanılmaktadır. geçirdiği onarımlar sonrasında ayakta ve ziyarete açıktır. doğu ve batı cephelerinde yine eksende yapılmış olan yan eyvanlar yer almaktadır.3. Öğrenci odalarının önü revalıdır. (Resim 73) (155) Hakkı Acun. Eserin Tanımı Medrese. medresenin doğu cephesinde ki hamam kaldırılarak yapı rutubetten kurtarılmıştır.3. tek katlı.9. açık avlulu. (Resim 71) Đçeriye iki basamaklı merdivenle çıkılmaktadır.18. Girişin tam karşısında ana eyvan. (Resim 70) Yapıya.8. 1988. medresenin kuzey batı köşesindeki oda da yer almaktadır. dikdörtgen planlı inşa edilmiştir. (Resim 72) Türbenin içinde üç adet sanduka vardır. Eserin Bugünkü Durumu Yapı. Sivas Anıt Mezarları. eksende açılmış giriş eyvanından girilmektedir. Doğu ve batı cephesinde eyvanların yanlarında öğrenci odaları sıralanmıştır. Türk üçgenleri ile geçilmiştir. .50 1985 yılında. sayı xx. (Resim 69) Kubbeye. doğu cephedeki. s. Türbe. 1. s. 1. Ankara. “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi” Vakıflar Dergisi.

.3. üç kesme taş sırasına.1. Yapının üst örtüsü kırma çatıdır. tonoz örtülü. Yapının içinde.1. (Resim 77) 1.3. Pencerenin üzerine. Yapıya. (Çizim 21) 1. restorasyonlar sonrasında kırma çatıya dönüştürülmüştür. sivri kemerli. dikdörtgen planlı medrese odaları bulunmaktadır. üst örtüde ve geçişlerde tuğla kullanılmıştır. doğu cephesine açılan basık kemerli. Malzeme Ve Duvar Tekniği Türbenin beden duvarları düzgün. onunla aynı hizada sivri kemerli.12. Burucerdi Medresesinin bir parçası olduğundan çok fazla açıklığa sahip değildir. Güney cephede ise. 76) Türbenin batı cephesine. dikdörtgen bir pencere daha açılmıştır. Üst örtü Türbenin üst örtüsü. medresenin kubbe ile örtülü giriş eyvanı yer almaktadır. eksende dikdörtgen pencere yapılmıştır. dikdörtgen pencere vardır.1. kesme taştan yapılmıştır. doğusunda yer alan portalin küçük bir kopyasıdır. iki kademeli silme ile çerçevelenmiş kapıdan girilmektedir. (Resim 68) Türbenin kuzey cephesinde.3. (Resim 75. Đçeriden kubbe ile örtülüdür. Kubbeye geçişte Türk üçgenleri kullanılmıştır. bazı bölümleri dökülmüş bir yazı kuşağı vardır. Dış Cepheler Türbe. Bu pencerenin tasarımı ve taş süslemeleri. (Resim 74) Kapının üzerinde.11. Kapı doğraması ahşaptır.10. Bu pencerenin üzerinde.51 1.

rumi ve kıvrım dal motifleri oyulmuştur. (Resim 78) Kapının üstündeki. genel kompozisyonu ile ana giriş kapısının küçük bir kopyasıdır. geometrik geçmelerden oluşan iki adet rozet yapılmıştır. Pencerenin içi alçı ile.3. doğu cephesinde yer alan. Ancak. (Resim 68) Bu pencerenin üzerinde sivri kemerli aydınlatma penceresi (157) M. beş kolu ışın motifleri yapılmıştır. taş ve ağırlıklı olarak çini mozaik süslemelere sahiptir.1. 80. ahşap kapısı yenilenmiştir. (Resim 82) Sütun başlıkları korint tarzında yapılmıştır. Dikdörtgen pencerenin etrafı iki kademeli bordürlerle çerçevelenmiştir. Üzerinde birbirini kesen altıgenlerden oluşan geometrik süslemeler vardır. (Resim 84) Pencere. Akoko. 12. Bu silmelerin üzerine. Akok. (Resim 83) Pencere alınlığının üzerinde altı kademeli mukarnas kavsara vardır. sayı XVII–II. sürekli tekrarlanan altı kollu yıldızın etrafını saran altı köşeli yıldızlardan oluşan kompozisyonla süslenmiştir. alçıdan revzenler bulunmaktadır. Bkz. (Resim 79. “Sivas’ta Buruciye . diğer sıralarına tek merkezden çıkan. Kavsara’nın en alt sırasına dört tane Bursa kemeri şeklinde süsleme. Eserin Süslemesi Eser. 76) Batı cephesinde bulunan alt pencere. 1968. s. sağır kemerli pencere kemerinin iki yanında. taş süslemesi bakımından zengindir. sütunçelerin büyük bir kısmı yenilenmiştir. Ancak motifin büyük bir bölümü silinmiştir. Yapının zemini betondur.13. 24) Pencerenin iki yanında yer alan sütunçelerin üzerinde balık sırtı motifi yer almıştır. 81) (Çizim 23. zar başlıklardan oluşmaktadır.(157) Türbenin. Mahmut Medresesi Rölevesi”. 1.52 Pencerelerde. Türbe içindeki sandukalar. (Resim 75. orijinalinde çini ile kaplı iken günümüzde açlıdan sembolik olarak yapılmıştır. Sütunçe kaideleri. Türk Arkeoloji Dergisi. Buruciye Medresesi içindeki türbe’nin içindeki çini tezyinatı ile tekniğinin aynı yılda yapılan Sivas Gök Medrese Mescidine benzeterek ve türbenin çinilerinin Sivas’ta aynı çini atölyelerinde yapılmış olabileceğini belirtmektedir.

firuze renkli zemini üzerine siyah renkli altı kollu yıldız ve altıgen motifleri yapılmıştır. stilize kelebek ve eksenden kırılmış geometrik kompozisyonlar işlenmiştir. çeşitli geometrik süslemeler yapılmıştır. (Resim 85) Saçak altında ise sülüs hatla yazılmış olan kitabe yer almaktadır. (Resim 93) Bu süsleme kuşağının üzerinde yine aynı renklerde ve aynı teknik kullanılarak yapılmış olan zigzaglı örgü motifi yer almaktadır.(Resim 72) Güney cephede bulunan çini mihrap tahrip olmuştur. firuze renkli palmet ve rumiler yapılmıştır. altıgen plaka çinilerin son sırasının üzerinde tek sıra beşgen çini sırası. Kitabe. beyaz zemin üzerine siyah renkli sülüs hatla yazılmıştır. şerit. merkezde bulunan altı kollu yıldızın kollarından çıkan ışınların birleşmesi ile meydana gelen altıgenlerden oluşmuştur. Hattın aralarına. 87) Türbenin duvarlarında yer alan çini bordürler. alçıdan yapılmıştır. 92) Yazı kuşağının üzerinde iki sıra halinde mukarnas dizisi vardır.5 m. altı kollu yıldızlar vardır. Mukarnaslarda ve mukarnasların aralarındaki uzun beşgen alanlarda. Pencerenin alçı revzeni. çini mozaik tekniğinde. Altıgenin her bir köşesinde. altıgen. Firuze renkli. siyah ve firuze renkli. (Resim 86. bu sıranın üzerinde ince siyah şerit ve bu şeridin de üzerine stilize palmetleri iki taraftan çeviren rumili iki kıvrık dal motifli bordürle çini duvar panosu ile sonlanmaktadır. beşgen. Mukarnasların üzerine. (Resim 67) Türbenin içi ve sandukalar. baklava dilimi. yüksekliktedir. (Resim 88.53 yapılmıştır. zeminden yaklaşık 2.(Resim 94) Türbenin güney doğu köşesindeki geçiş üçgeni. (Resim 70. Sandukalar. (Resim 91. damla. (Çizim 25) Kuzey-batı köşeden başlayan çini panolar üzerinde kitabe bulunmaktadır. yenilenerek. Günümüzde sandukalar üzerindeki çiniler tamamen dökülmüştür. 89. 90). 95) . önceden tamamen çini ile kaplıymış. Sadece mihrap çerçevesinde firuze üzerine tek kat mor renkli yaprak kuşaktan bir bölüm günümüze ulaşmıştır.

(Resim 97) Güney batı köşesindeki üçgen üzerine. Ancak. sivri kemerli panolar yapılmıştır. güney batı köşesinin üçgen panosuna da yapılmıştır. (Resim102) Batı cephesindeki aydınlatma penceresinin sivri kemerli alçı revzen üzerindeki desen ile aynıdır. yerde durmaktadır. zemindeki siyah çini mozaiklerin büyük bir bölümü dökülmüştür. Kemerin güneyine sivri kemerli pencere açılmıştır. (Resim 104. (Resim 101) Kuzey cephesinde bulunan sağır kemer üzerine. Bu üçgen panonun üçte ikisi kırılmıştır. kuzey ve güney cephelerine eksende. Motiflerin aralarına küçük üçgenler ve bu üçgenlerin içine siyah renkli. “kaz ayağı” motifi bulunmaktadır. firuze renkli. Bir parçası türbenin içinde. sağır kemer üzerinde. (Resim 96) Kuzey batı köşesindeki üçgen. siyah renkli altı kollu yıldız ve altıgen motifli çinilerin zemini firuze renkli çinilerle kaplanmıştır. merkezdeki altı kollu yıldızın kollarından çıkan ışınların oluşturduğu altıgenler yapılmıştır. Kuzey doğu köşesindeki üçgen üzerinde. (Resim 103) Güney cephesinde bulunan. firuze renkli. firuze renkli. daire şeklinde mozaik parçaları konulmuştur. Bu pano güney doğu köşesindeki pano ile aynıdır. sağır.(Resim 100) Aynı motif. 99) Yapının doğu. 105) . (Resim 98. birbirini kesen basık altıgenler yapılmıştır.54 (Çizim 26) Kuzey batı köşesindeki üçgen üzerinde ve doğu cephesindeki pencere revzende de aynı kompozisyon uygulanmıştır. Bu üçgen tamamen kopmuştur. Pencere revzeni altı kollu yıldızlardan oluşan bir kompozisyona sahiptir. firuze renkli altı kollu yıldızların aralarında siyah renkli çini zemin vardır. birbirini kesen basık altıgenler yapılmıştır. Doğu cephesinde bulunan sağır kemer üzerine.

1972. (158) Oktay Aslanapa. rumi ve balık sırtı motiflerinde. Burucerdi Türbesi gibi iç mekanı çini mozaik ile bezenen diğer yapılardan bazıları. Đstanbul.15.14. Karşılaştırma Ve Değerlendirme Medresenin içinde yer alan türbe. s.132-167.55 Kubbe yayını. 1.3. palmeti iki taraftan çeviren rumili iki kıvrık daldan oluşan bitkisel kompozisyon tekrarlanarak dolanmaktadır. Đstanbul. Đstanbul. Türk Sanatı. Konya Sahip Ata (1238)(158). Eserin Getirdiği Sorunlar Eser içinde bulunan sandukaların ve Türk üçgenlerinin üzerindeki çinilerin büyük çoğunluğu dökülmüştür. s. bütün tuğlaların araları firuze renkli ince şeritlerle çerçevelenmiştir. Bu kompozisyonu.1. (159) Şerare Yetkin. üstteki motif güney yönüne doğru dizilmiştir. 1997. (160) Oktay Aslanapa.3. alttan ve üstten balık sırtı motifli kuşak çerçevelemektedir. Palmet. Türk Sanatı. 1997. Burucerdi Türbesinin içindeki çini mozaikler. Beyşehir Eşrefoğlu Cami ve Türbesi. . (Resim 106) Türbenin pencere hizasından itibaren. Anadolu’da Türk Çini Sanatının Gelişmesi. Alttaki motif kuzey yönüne.59.1. taş ve çini mozaik süslemeler açısından zengindir. firuze ve siyah renkleri dönüşümlü olarak kullanılmıştır.169. Ancak bu şeritler kubbede dökülmüştür. s. 1. Akşehir Taş Medrese (1251) ve Birgi Aydınoğlu Mehmet Bey (1334) (159) türbeleridir. Beyşehir Eşrefoğlu Türbesinin(160) kubbesi ile Akşehir Taş Medrese Türbesinin kubbe kasnağı benzerlik göstermektedir.

Çini bordür. Konya Bulgur Mescidi (Resim 62) ve Konya Sahip Ata Hangahının duvarlarında (Resim 63). Sivas Gök Medresenin kubbe kasnağında. baklava dilimi. Yazı kuşağının üstündeki. Harput (Elazığ) Arapbaba Mescidi (Resim 114. Özkent Muhammed Bin Nasr Türbesinin (Resim 112) ve Divriği Ulu Caminin doğu kapısında(Resim 113) taşa oyulmuş kitabe de aynı tarzda yapılmıştır. Bu kompozisyonun benzerleri. Konya Sahip Ata türbesinin duvarlarında (Resim 109) ve Merzifon Çelebi Sultan Mehmet Medresesi kapı kanadı bordürlerinde (Çizim 28) karşımıza çıkmaktadır. şerit. Bu . çini mozaik tekniğinde. Đzzeddin Keykavus Türbesi (Resim 16). Beyşehir Eşrefoğlu Cami (Resim 119). 115). türbenin dört köşesini saran. Konya Sırçalı Medrese mihrabının üzerindeki bordürde (Resim 61). Konya Sırçalı Mescit (Resim 118). Ankara Arslanhane Cami (Resim 116). damla. Çini yazı kuşağı üzerindeki helezon palmet ve rumilerin benzerleri. Konya Sırçalı Mescit mihrabında. Konya Sahip Ata Cami (Resim 119). Musul Kara Sarayın duvarlarında (Resim 110). Beyşehir Eşrefoğlu Cami mihrabının kenar bordüründe. altıgen çiniler. Ardistan Mescid-i Cumasında duvarları dolanan yazı kuşağında. Konya Sırçalı Medrese eyvan bordüründe (Resim 61) (Çizim 29). Birgi Ulu Cami ve Konya Sırçalı Medrese mihraplarında (Resim 61) karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca. içten ikinci bordürde (Resim 111).56 Türbe duvarlarını kaplayan firuze renkli. Konya Alaaddin Cami mihrabında dıştan ikinci bordürde karşımıza çıkmaktadır. siyah ve firuze renklerinde. rumi ve kıvrık dal kompozisyonu ile sonlanmaktadır. Sivas Abdülvehap Gazi Türbesi (Resim 11). Konya Sahip Ata türbesinin duvarlarında (Resim 107). stilize kelebek ve eksenden kırılmış geometrik kompozisyonların benzerleri. iki sıra halinde mukarnas dizisi üzerine uzun beşgen alanlara yapılan. altıgen. Afyon Mısrı Cami (Resim 117). Sivas 1. beşgen. Karatay Medresesinde (Resim 108) (Çizim 27). Konya Sahip Ata Türbesi (Resim 107) ve Divriği Melike Turhan Şifahanesinde ki türbe içerisindeki (Resim 14) bazı lahitlerde bu altıgen çinilerle kaplanmıştır.

57 da bize, Anadolu Selçuklu döneminde kullanılan kompozisyonların, Beylikler devrinde de devam ettiğini göstermektedir.

Türbenin içinde, güney cephesinde bulunan sağır kemer üzerindeki, firuze renkli, “kaz ayağı” motifinin aynısı Karagan (Harrekan)’daki Đkinci Kümbetin köşe kulelerinde (Resim 120), Meraga Kümbeti Surh (Kırmızı)’un taç kapısında (Resim 121), Sivas 1. Đzzeddin Keykubat Türbesinin giriş cephesindeki pencere alınlıklarının köşelerinde (Resim 30), Konya Şeyh Sadreddin Konevi Cami mihrabında (Resim 122), Konya Đnce Minareli Medrese avlu duvarındaki kufi yazılı panonun altında (Resim 123) ve Konya Sırçalı Medrese mihrabının köşelerinde (Resim 61) de yer almaktadır.

Batı cephesinde bulunan aydınlatma penceresinin alçı revzeninin ve doğu cephesindeki pencerenin üzerindeki, merkezinde altı kollu yıldızın kollarından çıkan ışınların oluşturduğu altıgen kompozisyon, Harrekan Birinci Kümbetin (Resim 54), (Çizim 30) ve Nahcivan Yusuf Bin Kuseyr Türbesinin cephesine (Çizim 12), Nahcivan Mümine Hatun Türbesi mihrap kavsarasının yanlarına (Resim 55) ve Sivas 1. Đzzeddin Keykavus Türbesinin giriş kapısının yanındaki sütunçelerin üzerine (Resim 34) yapılmıştır.

Batı cephesindeki pencere ana eyvanın arka penceresi ile büyük benzerlik göstermektedir. (Resim 124) Pencere bordürünün üzerine oyulmuş kıvrım dal ve rumi desenleri; Konya Sahip Ata Hangahının (Resim 125) ve Konya Đnce Minareli Medresesinin portallerinde (Resim 126) karşımıza çıkmaktadır. Pencere sütunçelerinin ayaklarında yer alan üç boyutlu dörtgenler; Beyşehir Eşrefoğlu Cami mihraplarının (Resim 118), Konya Şeyh Sadreddin Konevi Cami (Resim 122) ve Sivas 1. Đzzeddin Keykavus Türbesi giriş kapısının yanındaki sütunçelere de (Resim 34) yapılmıştır.

58 Kubbeye geçişi sağlayan üçgenler üzerindeki geometrik motifli çini mozaiklerin benzerleri yine bir Selçuklu yapısı olan Konya Alaaddin Caminin Türk üçgenlerinde yer almaktadır.

1.1. 4. Güdük Minare (Şeyh Hasan) Türbesi

1.1.4.1. Çizim No: 31, 32, 33

1.1.4.2. Đnceleme Tarihi: 13 10 2004

1.1.4.3. Eserin Yeri

Sivas il merkezinde, şehrin kuzeyinde, Eski adı Bağdat Pazarı, günümüzde Güdük Minare olarak anılan (Çizim 34) mahallede(161) yer almaktadır. (Resim 127)

1.1.4.4. Eserin Tarihi

Şeyh Hasan Bey, türbede bulunan sandukanın üzerinde yazılı olan kitabeye göre (H. 748) M. 1347 senesinin ramazan ayında vefat etmiş(162),

(161)

“Bu mahalle, Osmanlı dönemi kaynaklarında 1637’e kadar mahalle ismi olarak kaynaklarda yer

almamıştır. Mahalle iskanında, Şeyh Şemseddin ailesinin faaliyetleri önemli rol oynamıştır. 16. yy’a kadar iskan bölgesinin dışında kalmış ve Eretna döneminde kurulan Şeyh Hasan Zaviyesi sayesinde kurulmuştur”. Ömer Demirel, Sivas Şehir Hayatında Vakıfların Rolü, Ankara, 2000, s.40-59. (162) Dûrer-i Kâmine ile Kitâbü’s Sülûk, El-Menhelü’s-Sâfi, Şeyh Hasan Bey’in ölümünü aynın yılın şevvalinde gösterse de bu onun ölümünün Mısır kaynakları tarafından bilinmesinin tarihidir. Bkz. Đ.H. Uzunçarşılı, R.Nafiz Uzluk, Sivas Şehri, çev. Recep Toparlı, Sivas, 1997, s.192.

59 türbe de bu tarihte inşa edilmiştir.(163) Sandukanın üst kısmında yer alan üç ayetin, sülüs hat ile yazıldığı kitabe şöyledir(164): (Resim 128, 129) Türkçe Anlamı “Đyiler kesinkes cennettedir. Onlar orada koltuklar üzerinde etrafa bakarlar. Onların yüzünde nimetlerin sevincini görürsün. Kendilerine mühürlü halis bir içki sunulur. Onun içiminin sonunda misk kokusu vardır. işte yarışacaklar ancak onda yarışsınlar”.(165)

-Dikdörtgen tabanın üst kısmında başlayan ve dört yönde dolaşan tek satırlık kitabe şöyledir(166): (Resim 128, 129, 130)

Okunuşu

“Vefat-ı merhum, mağfur, gülberk-i ahmer-i saltanat, şukufe-i secere-i saadet, Nihal-i ravza-i memleket, Şeyh Hasan Bey nurullah zariha-i ferzendi-i hazret-i sultan-ı aza Şehinşah-ı muazzam, malik-i rukab el-umum, zıllallah-i fil-alem, seyffüddünyave’d-din Sultan Eratna halldallahu memlekete dar-ı mah-ı ramazan senete seman ve erbain ve sebamaiyete”.

(163) Türbe ile araştırma yapan diğer araştırmacılar (Đ.H. Uzunçarşılı, R.Nafiz Uzluk, Sivas Şehri, çev. Recep Toparlı, Sivas, 1997, s.190-192., Vakıf Eski Eser Fişi, 12 02 1969, O.C.Tuncer, Anadolu Selçuklu Mimarisi Ve Moğollar, Ankara, 1986, s.165-169., Hakkı Acun, “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”, Vakıflar Dergisi,sayı xx, 1988, s.188., Burhan Bilget, Sivas Anıt Mezarları, Ankara, 1993, s.25-28., Can Hersek, “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”, Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara, 1993., Kemal Göde, “Eratnalılar Devri (1327-1381) Zaviye- Kümbetleri”, Đslam Dünyasında Mezarlıklar Ve Defin Gelenekleri, 1996, s. 173., S. Cirtil, “Ertana Beyliği Mimarisi”, Selçuk Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi, Konya, 2001, s. 193-199., Hikmet Denizli, Sivas Tarihi Ve Anıtları, Ankara, 1998, s.122-123., tarihlendirmeyi bu sandukaya dayanarak yapmışlardır. (164) S. Cirtil, “Ertana Beyliği Mimarisi”, Selçuk Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi, Konya, 2001, s. 197. (165) Kur’an-ı Kerim, Mutaffifîn Suresi, 22-26. Ayetler, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, (Ankara, 2000), 600. (166) Đ.H. Uzunçarşılı, R.Nafiz Uzluk, Sivas Şehri, çev. Recep Toparlı, Sivas, 1997, s.191.

Uzunçarşılı. Şeyh Hasan Bey Türbesinin diğer adı halk arasında Dabaz Tekkesidir”. Onların yüzlerindeki sevinci sen bilirsin…. din ve dünyanın kılıcı Sultan Ertana’nın –Allah memleketini sürekli kılsın. Bundan sonrada sandukanın alt kısım kitabesi verilmiştir. Sivas. Şeyh Hasan Bey Türbesinin kitabesini. çev.H. Bilget bu kitabeyi birleştirip tek bir kitabeymiş gibi vermiştir. Sivas Şehri kitabında “Allah Buyurdu: Muhakkak iyiler cennettedirler. Mardin hükümdarı Melik Salih Şemseddin‘in kızını oğlu ile nişanlamıştır”. giriş kapısının üzerinde başladığını. Alaeddin Bey oğlunu Irak hükümdarı Büyük Şeyh Hasan’a elçi olarak göndermiş. bitkisel motiflerle süslü yarı Farsça yarı Arapça olduğunu söylemektedir. Recep Toparlı. saltanatın kırmızı gül yaprağı Şeyh Hasan Bey’in –Allah mezarını aydınlatsın.ölümü 748 (1347) yılı ramazan ayıdır”. Đ. Đ. Sivas Anıt Mezarları. Müjgan ÜÇER: “Sivas Efsanelerinde Ve Binalarında Yaşayan Tarih”. 1997. s.. s. B. davulların yine çalınarak gelinin Sivas’a getirilmesini istemiştir. (168) “Şeyh Hasan Bey. Ancak. R. “ boşluk yazılmamış ancak “yarışırlar” ile sürenin üçüncü ayetine kadar sandukanın üst yanına yazıldığı belirtilmiştir. çev. Uzunçarşılı. Uzluğun kitabından yanlış olarak ve kaynak verilmeden alındığını gördük.H. Ankara.494.190.oğlu rahmetli. kaşıntısı olan hastaların. 1997. Revak Dergisi. s. 59. şifa bulacağına inana yöre halkı türbeyi sıkça ziyaret etmektedir. “Alerjik hastalıklara yakalanan. R.. ulu şehinşah. Uzunçarşılı ve R.60 Türkçe Anlamı “Yüce sultan.4. Sivas Şehri. Cumhuriyetin 80.1. Eserin Banisi Türbeyi genç yaşta hayatını kaybeden Eratna Hükümdarı Alaeddin Eratna’nın oğlu Şeyh Hasan Bey için babası inşa ettirmiştir. Bkz. Burhan Bilget.H. Onlar koltukları üzerinde bakar dururlar. Alaeddin Eretna acı haberin geline duyurulmamasını.Nafiz Uzluk. yılında Sivas Sempozyumu. Sivas Şehri. Đncelememiz sonrasında verilen kitabenin Đ. Bilget.N.(168) (167) B.Nafiz Uzluk. . “Sivas Yöresi Türk Halk Kültüründe Türbeler Etrafında Oluşmuş Đnançlar”. Alaaddin Ertana’nın büyük oğludur ve mahlası “Bedreddin”’dir. 1993. ümmetlerinin dizginini elinde tutan.yarışırlar” şeklinde verilen Mutaffifîn Suresindeki “…. 2003. Alaeddin Eretna gelini diğer oğlu ile evlendirmiştir”. Recep Toparlı. Sivas.(167) 2. Yaşar Kalafat. (2000-2001). s.5. günahları bağışlanmış.27.191. türbenin içinde. Üstelik türbenin giriş kapısı üzerinde bahsi geçen şekilde bir kitabe olduğunu gösteren hiçbir kaynak mevcut değildir. Serap Taşdemir. Bu sebeple. “Düğün alayı Mardin’den yola çıktıktan sonra Şeyh Hasan’ın ölüm haberi düğün alayına ulaşmış. Allah’ın alemdeki gölgesi.

Sivas Şehri.(169) “Vakıflar Genel Müdürlüğünün yaptığı onarımdan evvel batı cephesini. kasnak ve yer yer dış derzlerde ve türbenin iç kısımlarında onarım amaçlı kullanılan çimento ve çimento katkılı sıvalar yapı taşlarıyla kimyasal tepkimeye girerek tuzların oluşmasına ve bu tuzlarda çimento bileşenleri ile reaksiyona girerek hacim artışlarına ve bunun sonucu özellikle nem probleminin yoğun olduğu üçgen tuğla yüzeylerde büyük boyutta yüzey erozyonuna neden olmuştur. Veysi Örnek.2003 04. s. (170) Vakıf Eski Eser Fişi kayıtlarından alınmıştır.4. Güdük Minare Türbesinde oluşan deformasyonların giderilmesi için Vakıflar Genel Müdürlüğüne sunulmuş olan rapor şöyledir: “Sivas Merkezinde bulunan Güdük Minare Türbesi (Ertanaoğlu Hasan bey Türbesi ) 01. . hemen yanına inşa edilmiş olan ev kapatmaktadır.106. s. “Ben Dabaz oldum.7.H. Eserin Mimarı Türbenin mimarı bilinmemektedir.Nafiz Uzluk. (171) 21.1340) M.61 1.1. (169) Đ. Uzunçarşılı. S. 1966. Eserin Geçirdiği Onarımlar Eserin geçirdiği onarımlar hakkında çok az bilgi mevcuttur. Kiremit kaplı örtü(Resim 131). çev.04.(170) Türbe 1969 ve 1979 senelerinde Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yapılan onarım sonrasında bugünkü görünümünü almıştır.05. oynamaz oldum” diyerek üç kez türbenin çevresi dolaştırılarak iyileşileceğine inanılmaktadır. Ankara. 1. Türbe. 1892 senesinde Şemseddin Sivasi’nin torunlarından Şeyh Ahmet Efendi tarafından kargir olarak yenilemiştir. Onarım esnasında beden duvarlarında.(171) “Hasta olan kişi Güdük Minareye götürülür. Güney doğu ve güney batı cephelerindeki mermer köşe sütünceleri kaybolmuştur. R.2003 tarihinde. inceleme sonucunda yapılması gerekli işlemler aşağıda belirtilmiştir. Sivas.190. Sivas Ve Çevresinde Hayatın Çeşitli Safhalarıyla Đlgili Batıl Đnançların Ve Büyüsel Đşlemlerin Etnolojik Tetkiki. Recep Toparlı. Yapıya zarar verdiği için türbenin güneyinde yer alan çeşmenin kaldırılmasının gerektiği düşünülmüştür”.6.4. kurşun ile kaplanarak konik külah haline getirilmiştir. üçgen geçişlerde.2003 tarihleri arasında yerinde incelenmiş.04. Osmanlı döneminde Şemseddin Sivasi ailesine aittir.1. 1997. Eserin ahşap olan kubbesi (H.

plexglass.Yapının silindire geçişteki üçgen tuğlaların onarımlarında sağlamlaştırma amaçlı uygulanacak yöntemlerin tarafımızca önerilecek doğrultuda uygun konsolidantlarla yapılmaları uygun olacaktır. aliminyum v. gibi hafif bir malzemeden drejının yapılması uygun olacaktır. 2. (uygulanacak bu harçların kimyasal etki oluşturmaması gereklidir.) 3. Onarılmadan önce yapıya uygulanması gerekli şu şekilde sıralanabilir. saç. Hazırlanan bu projenin daha sonra uygulanıp uygulanmağı hakkında her hangi bir bilgiye ulaşamamıştır. ayrıca fiziksel ve mekanik özellikleri geçirdikleri kimyasal değişimler yönünden incelenmelidir. Bunların yerine kullanılacak onarım harçlarının orjinaline uygun olması için yapıdan orijinal sıva örnekleri alınmış ve laboratuvar testleriyle belirlenmesi için Đstanbul Restorasyon ve Konservasyon laboratuvarına gönderilmiştir.s. Ayrıca tuz temizleme işlemlerinin laboratuvar testleri ile takibi yapılmalıdır. . 1. yapı statiği uzmanı bir Đnşaat Mühendisi tarafından incelenmesinin ve ayrıca zemin etüdü yapılması gerekmektedir”.Ara ara kullanılan çimento harçlarının ve iç yüzeyde kullanılan çimento sıvanın (rutubet daha da artmasına neden olacağından ) yapı taşlarına zarar vermeden itinalı bir şekilde yüzeyden çıkarılmaları gerekmektedir. 4.Tahribatın daha büyük boyutlara ulaşmaması için kasnak çevresine sonradan yapılan çimentolu bölümde yükselen suyun engellenmesi ve yapıdan uzaklaştırılması için gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir.Taşların bünyesinde gerek çimentolu onarımlar sonucu oluşan ve gerekse yerden ve kasnaktan yükselen nem ile taşın bünyesine taşınan tuzların tür ve miktarları belirlenmeli ve bünyesinden çıkarılma yöntemleri yapı üzerinde denenmelidir. dayanıklılık özellikleri.Ayrıca yapıda derin çatlaklarla birlikte.Ayrıca yapı taşlarının fiziksel ve mekanik özellikleri. Buradaki suyun yapıdan uzaklaştırılması için türbenin görüntüsünü bozmayacak tarzda plastik. mikro çatlakların ileride yukarıda belirtilen nedenlerle daha da ileri boyutlara gitmesine neden olacağından. 6. Laboratuvar tarafından sunulacak malzeme analiz raporuna göre onarım çalışmasına gidilmesi uygun olacaktır.62 Ayrıca kasnak çevresine sonradan yapılan çimento etekte toplanan yağmur sularının iyi drenaj edilmemesinden ötürü rutubet belirli bir yüksekliğe kadar etkilemiş ve bu kısımlarda tahribatın daha fazla olduğu gözlenmiştir. bozulmuşluk dereceleri laboratuvar deneyleriyle belirlenmesi. 5.

Silindir gövde ile 7/8 ler arasındaki düz 0. 17. restorasyon raporu(173) hazırlanmıştır. 6. drenaj yol kotundan aşağı kalması nedeniyle şehir şebekesine bağlanması uygun olacak bir noktada bir kuyuda toplanarak . 10.Eserin iç mekanında tuğla yüzeylerdeki sıvalar raspa edilecek. 5. Temel tabanı kotunun tesbitine göre drenaj derinliği belirlenecek olup.Kripta zemin kotu ve döşemesi araştırma için kazı yapılacaktır.Yapının çevresi çevresine 10 cm yonu taşı döşeme yapılacaktır. hidrolik kireç taşı ile sıva yapılacaktır. 4. Bozulan tuğlalar aynı malzemesi ile değiştirilecektir.Kripta zemin döşemesi 5 cm yonu taşı ile tamamlanacaktır. Hazırlanan restorasyon raporunun uygulanıp uygulanılmadığı hakkında hiçbir bilgiye ulaşılamamıştır.Kriptada çapraz tonozda çimento harçlı sıvalar raspa edilecektir. 7.69’lik diş eğimli yonu taşı uygulanarak suyun bu kısımda yoğunlaşması engellenecektir. 11. 3.Đç mekanda kesme taş yüzeylerde bozulan kısımlar taş tozu ile tamamlanacak ve yüzeyler elle temizlenecektir. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından. 13. Onarım sırasında tuğlalara paraloit B72 malzemesi uygulanacaktır. bozulan yerleri değiştirilecektir. .Kripta mazgal pencerelerine koruyucu amaçlı tel takılacaktır. (173) 29 04 2005 tarihli yapılan inceleme sonrasında. 18. 9. mevcut sıva bileşeni tespit edilmiştir.Koruyucu ahşap pencere doğraması yapılacaktır. Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait restorasyon raporu şöyledir: “1.Kriptada bozulan mazgal pencereler taş tozu ile tamamlanacaktır. 19. 16.Silindir gövde ve 7/8 lerde tuğlalardan alınan örnekler laboratuarda incelenmiş olup. Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait zemin etüt raporu ekler de verilmiştir.Taş yüzeyler elle temizlenecektir. 15.Türbe ve kriptaya demir giriş kapıları yapılacaktır. bu kuyudan şebekeye motopomp ile suyun iletilmesi sağlanacaktır.Koruyucu klasik geçmeli demir parmaklık (16/12) yapılacaktır. külah altı silme altında mai sırlı çiniler mevcut örneklerine göre orijinal malzemesine ile tamamlanacaktır.Silindir gövde üzerinde.Kümbet girişine projesinde gösterildiği şekilde yonutaşı basamak yapılacaktır.) 2. Güdük Minare Türbesinin zemin etüdü yapılmış172.Kümbetin kare planlı bölümünde güney-doğu ve güney-batı köşelerine sütunçeler yapılacaktır.63 16 03 2005 tarihinde.Mevcut külah şekli korunarak kurşun külah değiştirilecektir. 8. 14.Yapının çevresi 20 cm pvc delikli boru ile kapalı drenaj yapılacaktır. 12. (Bu işlem esnasında taş külahın durumu tespit edilecek. (172) 16 04 2005 tarihli yapılan inceleme sonrasında.

64 4.1.4.8. Eserin Bugünkü Durumu

Vakıfların yaptığı onarınlar sonrasında türbenin etrafı açılmıştır. Türbe bugün sağlam durumdadır. Yılda ortalama 1000-1500 kişi tarafından ziyaret edilmektedir.(174)

1.1.4.8. Eserin Tanımı

Türbe, kare planlıdır. Cenazelik (kripta) ve ziyaret katı olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Cenazelik katı haçvari plana sahiptir. (Resim 132) Dört köşesi sivri tonoz ile köşelerin kesiştiği orta alan çapraz tonoz ile örtülüdür. Bu bölüme giriş kuzey cephededir. Güney, doğu ve batı cephelerine mazgal pencereler açılmıştır. (Çizim 32)

Ziyaret katı kare planlıdır ve üst örtüsü kubbedir. Bu kata, kuzey cepheye açılmış olan kapıdan girilmektedir. Kuzey cephenin doğu ve batı

köşelerinden bitişik olduğunu düşünülen başka bir yapıya ait duvar kalıntıları vardır.(175) Doğu, batı ve güney cephelerine birer pencere açılmıştır. Yine bu üç cephe boydan boya yatay silmeler mevcuttur. (Çizim 31)

20- Yapının kripta bölümünde 5 cm yonu taşı döşeme yapılacaktır. 21- Yapının çevresine ferfoje korkuluk yapılac (174) Serap Taşdemir, Yaşar Kalafat, “Sivas Yöresi Türk Halk Kültüründe Türbeler Etrafında Oluşmuş Đnançlar”, Cumhuriyetin 80. yılında Sivas Sempozyumu, 2003, s.495. (175) Şeyh Hasan Bey Kümbetinin kuzey cephesindeki izlere dayanarak başka bir yapıya bitişik olarak yapıldığını söyleyen diğer araştırmacılar; Bkz. Burhan Bilget, Sivas Anıt Mezarları, Ankara, 1993, s.25., S. Cirtil, “Ertana Beyliği Mimarisi, Selçuk Üniversitesi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Konya, 2001, s. 332.

65 Türbenin köşelerinde, dört cephede de bulunan sağır teğet kemerler içeriye doğru taşırılmıştır. (Resim 133) Köşelerde birleşen sağır kemerler sağır ayaklar meydana getirmiştir. (Resim 134)

Üst örtü kubbedir. Üst örtüye geçişte üçgenler kullanılmıştır. Tambur bölümüne on altıgen ince kasnakla geçilmiştir. (Çizim 35)

Türbenin içinde bulunan tek sanduka, güney penceresinin önünde, dikdörtgenler prizması şeklindedir. (Resim 135) Genelde bu tür yapılarda ortada bulunan sanduka, bu türbede eksenden güneye kaydırılmış, doğu-batı doğrultusunda yerleştirilmiştir.

1.1.4.9. Dış Cepheler

Türbe, yol seviyesinin altında kalmıştır. (Resim 136) Dört bir cephesine ihata duvarı örülmüştür. Giriş kapısı ile yol arasındaki kot farkından dolayı türbeye demir bir köprüden geçerek girilmektedir. (Resim 137) Kare gövdeden tambura üçgenlerle geçilmiştir. (Resim 138) Tambur dışarıdan ikinci bir kat gibi gözükmektedir. Üst örtü külah ile tamamlanmıştır. (Resim 126) Yapının kuzey cephesinde eksene, cenazelik ve ziyaret katlarının giriş kapıları açılmıştır. Cenazelik katına, sivri kemerli küçük, dar bir kapıdan (Resim 139), ziyaret katına da demir parmaklıklı dikdörtgen bir kapıdan girilmektedir. (Resim 140) Giriş kapısının üzerinde, eksenden doğuya kaydırılarak yapılmış bir pencere vardır. Ancak bu pencere sonradan kapatılmıştır. (Resim 141, 142) Cephenin iki köşesinde başka bir yapıya ait olan temel kalıntıları vardır. Ziyaret katının kapısının üstünden üç taş sırasından sonra yirmi sırası tuğla ile örülmüştür. Ancak buranın başka bir

66 yapı ile bağlantısının olduğundan dolayı farklı malzemenin kullanıldığı düşünülmektedir.(176) (Çizim 36)

Cenazelik katının doğu, batı ve güney cephelerine mazgal pencereler açılmıştır. (Çizim 32) Pencerelerin üzerine üç sıra halinde iç bükey silmeler yapılmıştır. Đkinci kata, mazgal pencerelerin üzerine büyük dikdörtgen pencereler açılmıştır. Pencereler, dışarıdan içeriye doğru kademelendirilmiş, son sırası pahlanmış üç silmeyle çerçevelenmiştir. Pencerelerin dış çerçeveleri ise kademeli olarak üç sıra silme ile dışarıya taşırılmıştır. Dış çerçeve silmeleri pencerelerin alt köşelerinden devam ederek üç cepheyi de dolanmaktadır. Demir parmaklıklarla kaplı pencerelerin alınlıkları sade bırakılmıştır. Pencerenin üzerindeki dördüncü kesme taş sırasına yapılan iç bükey silmeler üç cepheyi de dolanmaktadır. (Resim 143, 144) Bu silmeler bu üç cepheyi köşelerden dolaşarak duvar yüzeyini çerçeve içerisine almaktadır.

Güney cephesinin köşeleri “L” şeklinde içeriye doğru pahlanmıştır. (Resim 144)(177) 1.1.4.10. Üst Örtü

Türbenin cenazelik katı haçvari plana sahiptir. Bu sebeple üst örtüsü, dört köşesi sivri tonoz ve köşelerinin kesiştiği orta alan çapraz tonozdur.

(176) Can Hersek, “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”, Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara, 1993, s.293. (177) B. Bilget girintilerin her biri birer köşe sütunu taşıması amacıyla yapılmışa benzemekle beraber bugün bu sütunlardan hiçbir iz kalmadığını belirtmektedir. Bu sütunlar duvara temas etmeyen tuğlalardan yapılmışlardır ki bu şekil sütunların tamamen ortadan kaybolmasıyla açıklamaktadır. Ayrıca mermer kaidenin ve üzerindeki tuğla bölümün arasındaki ani geçişin yarattığı olumsuz etkiyi azaltmak amacıyla da bu sütunların yapılmış olabileceğini söylemektedir. Bkz. A. Gabriel, Monuments Turcs d’Anatolie 2, Paris, 1931.)’ten naklen Burhan Bilget, Sivas Anıt Mezarları Ankara, 1993, s.26.

dört ana yöne mazgal pencereler açılmıştır. Ankara. (Resim 145) (Çizim 35. Malzeme Ve Duvar Tekniği Türbenin prizmatik gövdesi kesme taştan.1. üst örtüsü ve silindirik tamburu tuğladan yapılmıştır. (178) Doğu cephesindeki bitkisel. Cenazelik katının güney ve doğu cephesindeki pencerelerin hemen altında. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”.4. 33) Bu pencereler dışarıda çok dar (Resim 148). (Resim 146) Tambur bölümüne içeriden üç kademeli mukarnas dizisi yapılmıştır. pencere silmeleri mermerden. üst bölümü tuğladır. dışarıdan kurşun kaplı külah. (Resim 151) Eserin içindeki sanduka ise siyah mermerden yapılmıştır. . çini ve tuğla malzemelerle süslenmiştir. (Resim 149) 1. Külah.1. bakır bir alem ile sonlanmaktadır. Ancak kubbede güney ve doğu pencerelerinin ortasında sonradan kapatılmış bir pencere vardır. taş. Üst örtü dışarıdan. Türbenin içerisinde gövdedeki sağır teğet kemerlerin ahşap gergilere kadar olan yeri düzgün kesme taştan. taşa yontularak işlenmiş birer dairesel rozet vardır. on altıgen ince kasnağa oturan büyük üçgenler üzerindeki silindirik tambura oturtulmuştur.67 Türbenin ziyaretçi katının üst örtüsü.12. güney cephesindeki geometrik desenlidir. kapı doğramaları demir malzemeden yapılmıştır.287.(179) (178) Cenazelik katına girilememiştir. Đkinci mukarnas sırasına. Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi.11. Külah saç ile kaplıdır. 1. (179) Can Hersek. Ziyaret katının zemini taş döşelidir. Bunu sıvaları dökülen yerlerden anlamaktayız. (Resim 150) Doğu duvarının yukarısında gergiler için üç adet boş yuva vardır. Eserin Süslemesi Türbe. 1993. (Resim 147) (Çizim 31. içeriden kubbedir.4. Kapı ve pencere. s. içeride sivri kemerlidir. 38) Prizmatik gövdeden kubbeye geçişte üçgen kullanılmıştır.

(182) Şerare Yetkin. s. 1. Sütunçelerin yüzeylerine zigzag motifleri oyulmuş. Ancak büyük çoğunluğu dökülmüştür. küçük eşkenar dörtgenlere ayrılmıştır. Anadolu’da Türk Çini Sanatının Gelişmesi. . tek armudun üzerinde hilal ve yıldız motifinin bulunduğu. Đstanbul. (Resim 154) (Çizim 39) Yine bu çini parçalarının hemen hemen hepsi dökülmüş. siyah mermerden yapılmış. 826. Önge. Sanduka kaidesinin dört köşesinde sütunçeler mevcuttur. tuğlalardan oluşan “eşkenar dörtgen” kompozisyonları yapılmıştır. üzerinde sülüs hat ile dua yazılmış olan dikdörtgen sanduka yer almaktadır. Yılmaz. (183) “Yılmaz Önge bu alemin orijinal olduğunu söylemektedir”. bir alem bulunmaktadır. “Tuğlaların derz aralıkları mesafeli bırakıldığı için gölge ve ışık etkisi de fazladır”. cilt III. küçük çini parçalarından oluşan üçgen şeritlerle çerçevelenmiştir. Đstanbul. (181) Can Hersek. Silindirik tambur. Anadolu’da Türk Çini Sanatının Gelişmesi. s. s. sırsız dikey tuğlaların aralarına firuze renkli sırlı tuğlalar konulmuştur. 1993. s. 1979. (Resim 156) Külahın tepesinde. On altıgen saçağın altında. Milletlerarası Türkoloji Kongresi Tebliğler.68 Gövde de pencerelerin etrafı silmeler ile hareketlendirilmiştir. Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi. “Anadolu'nun Bazı Đslami Yapılarındaki Alemler Hakkında”. başlıkları küre biçiminde üç (180) Şerare Yetkin. geçmelerden oluşan geometrik desenler firuze renkli sırlı tuğlalarla kaplanmıştır. (Resim 153) Tambur’a geçişte kullanılan üçgenlerin kenarları.(183) Türbenin içerisi ise oldukça sadedir. Bu levhalar iki çivi ile yüzeye oturtturulmuştur. Bu dörtgenlerin içleri yine tuğlayla.(180) Đkinci kuşakta ise dikdörtgen çerçevelerin içlerinde. Ankara. gamalı haç motifinde örülmüştür. (Resim 152) Prizmatik gövdeden üst örtüye geçişteki ince kaideye. 1972. 1972. Đstanbul.145. sadece birkaç parça yerinde kalmıştır. lacivert zemin üzerine beyaz renkli rumi motifli çini levhalar kaplanmıştır. sır altı tekniği ile yapılmış(181).145. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”. (Çizim 39) Tuğlaların aralarının firuze renkli çinilerle kaplanmıştır.(182) Ancak türbenin dış cephesini tamamıyla kaplayan firuze renkli tuğlaların büyük bir bölümü zaman içerisinde dökülmüştür.288. Güney cephede. yatay istiflenmiş tuğlalarla. (Resim 155) (Çizim 40) Saçak altındaki iki kuşaktan birincisinde.

Bunun içinde Şeyh Hasan. Đstanbul.179-180.69 boyutlu yapılmıştır.4.(186) Yine kuzey cephesinde tuğla ile örülmüş bölümde sonradan kapatılmış bir pencere vardır.26. Bu pencerenin bitişik olduğu yapı ile bağlantı sağladığını düşünmekteyiz.13. 1995. Can Hersek. iki sıra halindeki mukarnas dizisi dışında türbe içerisinde başka süsleme mevcut değildir. Ankara. (184) B. s. günümüzde tek olarak ayakta durmaktadır. Bu kulenin altı yontulmuş taşlardan. Sivas Anıt Mezarları. yani dervişler manastırını ziyaret ettik. H.. güney cephesindeki pencerenin yanında yer almaktadır. sırlı tuğlalardan yapılmıştır”. güzel bir mermer lahitte yatıyor.(184) (Resim 158) Tambura geçişte. Von Moltke. 1993. s. Bilget’in 1993 senesinde yayınlanan eserinde. (Resim 157) Doğu cephesinde. başka bir yapıya ait olan duvar kalıntıları ve temel izleri. çev. . Von Moltke’nin 1838 yılında Sivas’a yaptığı seyahatte Şeyh Hasan Bey zaviyesinden şöyle bahseder: “… Bundan başka bir teke. Türkiye Mektupları. Ayrıca bu rozetlerden doğu cephesindeki pencerenin üzerinde. yukarı kısmı da mozaik gibi örülmüş. 1.(185) Kümbetin bitişiğindeki zaviyenin 1838 senesine kadar ayakta olduğunu bilmekteyiz. s. Bkz. (185) Can Hersek. Bkz. pencerenin üst tarafında taşa oyularak yapılmış oldukça yıpranmış. Bunun yanında görmeye değer yuvarlak bir kule vardı. Hayrullah Örs. bazı araştırmacıların. doğudakinin üzerinde bitkisel. “kapının üzerindeki tuğla örgülü kısmın. Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi. Yapının Getirdiği Sorunlar Osmanlı dönemi kayıtlarında. 1993. kümbetin yanında bir başka mekana ait bir tonozun kökü olabileceğini” söylemektedir. küçük bir bitkisel süsleme vardır. Burhan Bilget. dış tarafları renkli. Türbe.293. Ankara. Bahsi geçen rozetlerin küçük bir bölümü günümüze ulaşabilmiştir. güney ve doğu pencerelerinin altında duvarda çok iri ve yüksek kabartma dairevi rozetlerin bulunduğunu. türbenin başka bir yapıya bitişik olduğunu göstermektedir. Ertana döneminde şehirde kurulduğu bilinen zaviyelerden birisi de Şeyh Hasan Bey Zaviyesidir. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”. (186) H. güneydekinin üzerinde geometrik örgü motiflerinin bulunduğunu söylemektedir. Ancak kuzey cephesinin iki köşesinde.1. bir evliya.

kuzey cephesindeki başka bir yapıya bitişik olduğunu gösteren kalıntılar nedeniyle. Kaide ve tamburda bulunan firuze renkli sırlı tuğla parçalarının büyük çoğunluğu dökülmüştür. Dış cephede kare gövdede doğu cephedeki pencere üst silmesinde ve yapıyı çevreleyen alt silmede bazı taşlar kırılmıştır. Büyük Selçuklu yapılarından Zevvare Mescid-i Cuma’sının (1135) kubbesinde ve Damgan Minaresinde .ın en dikkat çekici yapılarından birisidir. 1. Karşılaştırma Ve Değerlendirme Güdük Minare Türbesi inşa edildiği 14. Amasya Gök Medrese Kümbeti gibi başka bir yapıya bitişik olduğu düşülmektedir. Konya Mevlana (1395-98) (Resim 159). yy.4. Kuzey cephenin iki köşesindeki tuğlalar kırılmıştır. Ayrıca kesme taştan yapılan kare kaide üzerine tuğladan sekizgen gövdesi ile Güdük Minare Türbesi ile büyük benzerlik göstermektedirler. Yine bu cephedeki kripta penceresinin taşları deforme olmuştur.70 Eser. Bu türbe planına Anadolu’da az sayıda rastlanmaktadır. Güney cephesindeki pencerenin mermer aynalığında çatlama oluşmuştur. Tambura geçerken kullanılan Türk üçgenlerinin aynısı Karamanoğulları Beyliğine ait Konya Has Bey Darülhuffazı’nda (1421) (Resim 160) ve Akşehir Seyit Mahmut Hayrani Türbesinin (1409-10) (Resim 161) silindirik kaideden dilimli gövdeye geçerken kullanılmıştır.14. Akşehir Seyyid Mahmut Hayrani Türbesi (1409-10) genel olarak plan açısından benzemektedirler. Prizmatik gövdede ki tuğlalardan oluşan “eşkenar dörtgen” kompozisyonlar. Şeyh Hasan Bey Türbesi. Beylikler dönemi yapısı olan türbe dış cephedeki çini ve tuğla tezyinatı ile Selçuklu geleneğini devam ettirmektedir. incelenirken geçiş üçgenlerinde hasar tespit edilmiştir.1.

Böyle mukarnaslar Büyük Selçuklu yapılarında görülür. Kümbet-i Surh’un (Kırmızı) (1147) (Resim 162) köşe kulelerinde ve Konya Sırçalı Medrese duvarlarında (Çizim 41) bulunmaktadır. 1. 26). s. Güdük Minare’nin Anadolu içteki mezar kubbeye geçişte kullanılan büyük dilimli iri mukarnaslar mimarisinde görülmemektedir. Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi.(188) Bu da bize Büyük Selçuklu süsleme sanatının etkilerinin 14.da hala etkisini devam ettiğini göstermektedir. (188) Can Hersek. Türk Sanatı.(187) Tambur üzerinde. . s. 1.71 (1058). 1993. (187) Oktay Aslanapa. Đstanbul. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”.Đzzeddin Keykavus Türbesinin kasnağına (Resim 25. Tuğla gövdesi Büyük Selçuklu etkilerini taşımaktadır. Karagan (Harrekan) Kümbetlerinin sağır kemer alınlıklarına da (Resim 120) uygulanmıştır.198.69-81. Ankara.65. 1997. yy. ve 2. sırlı tuğlalardan yapılmış olan gamalı haç motifleri.

1991). Pulur Mahallesi.N.5. mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait olan eser Kurşunlu Hamamının kuzey batısında yer almaktadır. cengaver” anlamına gelmektedir. (190) Đ. R. (Çizim 45) (Resim 163) 1. Uzluk191 1333 tarihli külliyenin vakfiyesine dayanarak 1333 senesi ve (189) Ahi kelimesi Arapça’da “kardeşim” anlamına gelmektedir. H.Nafiz Uzluk.1333) cemazi-yel evvel tarihli vakfiyesinde Ahi Emir şöyle tasvir edilmiştir: “… yücelerin öncüsü. Sivas. Sivas Şehri. çev.5. Eserin Yeri Sivas il merkezinde. s.4.2. Sivas. çev.k.1. Đnceleme Tarihi: 15 10 2004 1.z.733 (M.184.H. yy.184.5. B.H. büyük ve seçkinlerin övgüsü. 10 pafta. zaviye ve imaretten oluşan külliyenin vakfiyesine ve mimari özelliklere dayanarak eseri. 1997. 6. safa ve mürüvvetin efendisi. Ahi Emir’in.1. R.5. Ahi Emir Caddesi üzerinde.1. Ahi(189) Emir Kümbeti 1. eli açık. tarikat ve hakikat ashabının seyidi Ahi Emir Ahmet bin Zeynülhac”.3. Uzunçarşılı.1. uluların önderi. Anadolu’daki Ahi kurumlarının. Uzunçarşılı. UzunçarşılıR. s. “Feta” kelimesi yine Arapça olup “yiğitlik. BARAN: Ahi Emir Ahmed (Ankara. M. Eserin Tarihlendirilmesi Eserin.(190) Mescit. 278 ada.Nafiz Uzluk. Sivas Şehri. temelinin “feta” olan fütüvvetçilik ilkeleri üzerine kurulmuş ve 13. Đ. 1997.dan itibaren ortaya çıkmıştır. . 11 parseline kayıtlı. (191) Đ.1.5.72 1.1. inşa kitabesinin bulunmamasından dolayı inşa tarihi hakkında kesin bilgi yoktur. Recep Toparlı. Recep Toparlı. 44 1. H. Çizim No: 42. 43.

yy. M. 1991. s. Ankara. (197) Saim Cirtil. . C. Hakkı ). Yayınlarda bu kitabe ile ilgili hiçbir bilgiye ulaşılamamıştır. “Ertana Beyliği Mimarisi”. Ünal.30. 2001. dinin ve dünyanın direği. 187. (200) Bkz. muhterem ………. Anadolu Kümbetleri 1.73 sonrasına Acun( 193 (14. Cirtil(197) ise 14. Ankara. (193) Hakkı Acun. O. sayı XX. 1998. 2001. keremlilerin ve büyüklerin önderi ve asillerin iftihar vesilesi …………safa ve mürüvvet sahibi. Vakıflar Dergisi. 166. 1993. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”. giriş kapının doğusunda iki satırlık bir kitabe mevcuttur. (195) Hikmet Denizli.R. 1976.(198) (Resim 164) Saçak altı kitabesi şöyledir(199): Anlamı “Bu kümbetin yapılmasını. Đslamın.Tuncer(196).Ünal(192). Yayınlanmamış Doktora Tezi.(200) (192) H. Sivas Tarihi Ve Anıtları. sayı 2. Baran. 195 H. 1988. Konya. saçak altında.yy’ın ilk 194 yarısına) tarihlemişlerdir. s. Ankara. “Ertana Beyliği Mimarisi”. (194) Can Hersek. (198) Kuzey cephesinde. Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi. s. tarihlemektedir. 169.en şerefli………. 1333 tarihli vakfiyede külliyenin bir parçası olarak adının geçmediğine dikkat çekerek ve Ahi Emirin öldüğü senenin kesin olarak bilinmemesinden dolayı 1340 senesi ve sonrasına. s. yapıyı dolanan yazı kuşağı mevcuttur. Oldukça tahribata uğrayan kitabe okunamamıştır. tarikat ve hakikat ehillerinin efendisi “Zeyn-ül Hac oğlu Ahi Emir Ahmed”.ın içinde yapıldığını söyleyerek kesin bir tarih belirtmemektedir. s. Ankara. Hersek( ) ve Hikmet Denizli( ) de tarihlemelerini bu doğrultuda yapmışlardır.emretti.162.R.276. Eserin. Selçuk Üniversitesi. Vakıflar Dergisi. (199) Saim Cirtil. s. s. Yayınlanmamış Doktora Tezi. s. S. “Az Tanınan Ve Bilinmeyen Doğu Anadolu Kümbetleri Hakkında Notlar”. (196) Orhan Cezmi Tuncer. 1986. “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”.C.139. Selçuk Üniversitesi. Konya. biricik en has.121. Ahi Emir Ahmed.

Onarımı sırasında türbenin dışına çıkarılan mezar taşı (Resim 165) ve sandukanın üzerindeki kitabe şöyledir(201): .Sandukanın doğu cephesindeki sülüs hat (Bakara Suresi. Baran’dan alınmıştır. s.Sanduka batı cephesindeki sülüs hat: Okunuşu “Suphallahi ve bimadihi. Baran. Cirtil aynı şekilde (Bkz. Ayet): Okunuşu “Feeynema tüvellu fesemme vechullah”. “bu kümbetin yapılmasını.74 Kitabe’de geçen “Zeyn-ül Hac oğlu Ahi Emir Ahmed” ibaresinin 1332 tarihli vakfiyede de geçmesi dikkat çekici bir husustur. s.) “-Emere bi-‘imaretihi hezihi’l-kubbeti’l-ümm lieclil-evhadi’l-ehhaşşi’l-muhterem imadudin elĐslam… emiru’l-c’azz”. 1993. Selçuk Üniversitesi. “Ertana Beyliği Mimarisi”. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Ahi Emir Ahmed. muhterem … emir … için emretti”. suphanallahi-l-azim”. 201 Sanduka. Türkçe anlamı. Sanduka üzerindeki kitabeler M. 167. . . 115. günümüzde tamamıyla yenilenmiştir. Ankara. s.). M.32. Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi. Ankara. Türkçe Anlamı “Her cihet Allah’ın vechidir”. Saim Cirtil. Can Hersek. Bkz. olarak okunmuştur. 2001. 1991.275. Konya. Đslam’ın ve dinin direği biricik en has (?). Bu kitabeyi S.

Eserin Banisi Kümbetin kimin tarafından inşa ettirildiği bilinmemektedir. 2001.(202) (202) “Ahi Emir Ahmed’in ailesinin Horasan’dan Azerbaycan’a daha sonrada Anadolu topraklarına gelerek Bayburt’a yerleşmiş olan Uygur Türklerinden olduğu kabul edilmektedir. Müjgan Üçer. Ahi Emir’in vakfiyesindeki emirlerden biri her Kadir gününde helva yapılıp dağıtılmasıdır. Ahi Bıçakçı Ahmet’in yoldaşları tarafından karşılanmıştır. s. Daha sonra Mevlana H. sarhoşlara geçit vermemesi ile bilinen türbe.75 Türkçe Anlamı “Allahı tesbih eder ve ona hamd ederim.5. Uzunçarşılı. “Yağın hokkası on para olunca helva yapılsın” yazdığına inanılır.5. s. Ahi Emir Ahmet olma ihtimalini akla getirmektedir”. Đbn-i Batuta’yı karşılayan Ahi Bıçakçı Ahmet’in. . Ahi Ahmet’in zaviyesine gidip.83-84.z. azim ve yüce olan Allah her türlü eksik sıfatlardan uzaktır”. yy.yy’ın ikinci çeyreğinde yapıldığını düşünmekteyiz. çev. 1. 1333 tarihli külliyenin vakfiyesine dayanarak 14. 13.9-21. Ayrıca. Recep Toparlı.58. vakfiyenin bu hükmünü her yıl gerçekleştirmektedir. M.ın ikinci yarısı ile 14.Nafiz Uzluk. Sivas Şehri. Ancak ailesi buna izin vermez. Türk dilinin ve sosyal hayatın gelişmesinde etkili olmuştur. yöre halkı arasında. 1997. Ankara. “Dönemin esnaf kurumu olan ahilerinde başkanı olan Ahi Emir. Ahi Emir 12 yaşlarında iken Mevlana H. “Sivas Efsanelerinde Ve Binalarında Yaşayan Tarih”.yy.ın ilk yarısında yaşadığı düşünülen Ahi Emir’in doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir.z. R. Bir gece rüyasında Mevlana tarafından Mevlevi Şeyhliği mertebesine vardığı müjdelenir ve saçlarının kesildiğini görür.’leri Ahi Emir’e hilafet şeceresini göndermiştir”.H. Uyandığı zaman saçlarını kesik olarak baş ucunda bulur. Daha sonra Đbn-i Batuta ve Ahi Çelebi beraber Alaaddin Ertana ile görüşmüştür. sayı 5. Ahi Emir Ahmed. Baran. mertebe olarak Ahilerin ileri gelenlerinden olan Ahi Çelebi ile görüşmüş ve tekkede üç gün ağırlanmıştır. duaların kabul olunması için ziyaret edilir”. Revak Dergisi.’lerine gitmek ister. Türbenin kitabesinde yazmadığı halde. s. Yapılan araştırma sonrasında eserin inşa tarihi hakkında kesin bir bilgi verememekteyiz. Merih Baran. “Đbn-i Batuta’nın 1339 senesinde Sivas’a yaptığı ziyarette. Sivas. Đ. Rivayete göre . Biz de diğer araştırmacılar gibi eserin. 1991.1.

s. Ankara. bahçe zemininde bulunan betonun çatlaklarının doldurulup üzerine harçsız kum örgü olarak yapıya uygun olan sal taşı ile kaplanması ve drenajının sağlanmasının uygun olduğu” kararları alınmıştır.7.5. 1. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”. türbe külahında fotoğraflarda gösterilen bozulmuş taşların cinslerinin belirlenerek hidrolik kireç ve kum (1 kireç . 47). dış zemin kotu Kurşunlu Caddesine göre doğu yönünde 5 metre diğer yönlerden 3.5.8. . Ankara. (Resim 166)(203) Bu tarihte Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından onarıma tabi tutulmuş. (206) 29.1.271. bugün geçirmiş olduğu tadilatlardan sonra sağlam durumdadır.20 metre indirilmiş(204) (Çizim 46. (203) Hakkı Acun’dan alınan 1980 senesine ait bu fotoğrafta Ahi Emir Kümbetinin dış zemin kotu yol seviyesine eşit durumdadır.76 1. s.6. Eserin Bugünkü Durumu Eser.121. 1993. Sivas Tarihi Ve Anıtları.(206) 1. Eserin Mimarı Kümbetin mimarı bilinmemektedir. 3 kum) karışımı harçla yapıştırılabileceğine. (204) Can Hersek. 1998. kubbesi ve parçalanan sandukası yenilenmiş ölünün kemikleri bir araya getirilerek sandukaya konulmuş(205). Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi. (205) Hikmet Denizli. Eserin Geçirdiği Onarımlar Eserin inşa edildiği dönemden 1985 senesine kadar geçirdiği tadilatlar hakkında hiçbir bilgi ulaşılamamıştır. yol seviyesinin altında kalan eserin etrafına ihata duvarı örülmüştür.2004 tarihinde Kayseri Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu “türbe içinde zeminde hiçbir harç malzemesi kullanılmadan sıkıştırılmış toprak üzerine kum serilerek taş kaplama yapılabileceğine.01. Ancak uygulamanın yapılıp yapılmadığı konusunda bilgiye sahip değiliz.1.5. Bakımı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yapılmaktadır.1.

Pencere. Üst örtü kubbedir. Doğu ve batı cephelerine. eksende pencereler açılmıştır.10.1. cenazelik katını aydınlatan küçük bir mazgal pencere (Resim 168). kuzey cepheye açılmış kapıdan girilmektedir. içeriden daire şeklinde bir plana sahiptir. dikdörtgen (207) Eserin incelendiği sırasında kümbetin cenazelik katına girilememiştir. Ahi Emir’in sandukası doğu-batı doğrultusunda uzanmaktadır. Cenazelik bölümü döşemeden itibaren yükselen haçvari tonozla örtülüdür. Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi. Eserin Planı Kümbet.271-272. (Resim 172) Pencere ile aynı hizada cenazelik katının giriş kapısı bulunmaktadır. (Resim 170) Kapının doğusunda iki satırlık bir kitabe yer almaktadır.5. dışarıdan içeriye doğru genişleyen oval mazgal pencere açılmıştır. sonradan eklenen metal bir merdiven ile çıkılmaktadır. (Çizim 42. (Resim 169) (Çizim 48) Gövde yüzeyinden içeriye girinti yapan giriş kapısına dokuz basamaklı. (Resim 167) Kuzey cephede. saçak altından dört sıra sonra başlayan ve cenazelik katında sona eren iç bükey silmelerle çerçevelenmiştir. Dış Cepheler Kümbetin cenazelik katı yol seviyesinin altında kalmıştır. bu pencerenin tam üzerinde de kümbetin giriş kapısı vardır. (208) Can Hersek. s. 1993. Yapının etrafı. cenazelik (kripta) ve ziyaretçi bölümü olmak üzere iki kattan oluşmaktadır. .5. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”.(207) Kuzey ve güney duvarlarında birer mazgal pencere vardır.9.77 1.1.(208) Ziyaretçi katı dışarıdan kare oturtmalığın üzerine oturtulmuş sekizgen. ihata duvarı ile çevrilmiştir. Esere. (Resim 171) Doğu cephesinde. 43) 1. Ankara. Küçük.

(Resim 175) Yapının üst örtüsü sekizgen külahtır. (Resim 174) Her iki penceredeki silmelerin oluşturduğu kompozisyonla pencereler. Saçak altında. Üst Örtü Yapının üst örtüsü dışarıda sekizgen gövde üzerine oturtulmuş külah (Resim 177). Malzeme ve Duvar Tekniği . taç kapılara benzemektedir. yapı çok az açıklığa sahiptir.5. kıvrım süslemeleri olan demir bir parmaklık ile kapatılmıştır. Bu da hem içeride hem de dışarıda masif bir görüntünün oluşmasına neden olmaktadır.11. içeride ise basık kubbedir. Yapının güney cephesi sağır bırakılmıştır. Sadece cenazelik katına ait küçük mazgal pencere açılmıştır.5. 1. Kubbeye direk geçilmiştir. bazı bölümleri dökülmüş olan sülüs hat ile yazılmış olan yazı kuşağı sekizgen gövdeyi dolaşmaktadır.1. Pencere. (Resim 176) Eserdeki açık ve kapalı alan oranına bakıldığında.12. (Resim 173) Batı cephesinde ise daha farklı bir formda açılmış bir pencere karşımıza çıkmaktadır. (Resim 178. 179) 1.78 şeklindeki kapının üzerinde yarım daire formunda atkı kemer vardır. Silmelerden oluşan sivri kemer içerisine açılmış dikdörtgen pencere. sağır kemer karnına çok yakın bir mesafeye yapılmıştır.1.

yy’ın ikinci çeyreğine tarihlemekteyiz. teknik ve vakfiye kayıtlarına bakarak 14.1. Sadece batı penceresinin parmaklığı ve giriş kapısı metalden yapılmıştır. . Giriş kapısının üzerinde sivri kemer içerisine alınmış üç sıra mukarnaslı.14. Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi. Yapının Getirdiği Sorunlar Eserin ilk sorunu kaynaklarda inşa tarihine ve banisine ulaşılamamasıdır. Eserin Süslemesi Eserde süsleme yok denilecek kadar azdır.5. Yapıyı. Ankara. yapılan onarım sonrasında ziyaret katının zemini ve kubbe hizasına kadar duvarlar betonla sıvalıdır. 1. malzeme. (Resim 169) Doğu (Resim 172) ve batı (Resim 174) cephelerine açılan pencereler iç bükey silmelerle çerçevelenmiştir. Bu pencereler yapının iç cephelerinde sade bırakılmışlardır.1. cenazelik katında. Eserin içinde süsleme mevcut değildir.79 Yapının dış cephesinde. Yapının geçirdiği onarımlarla ilgili her hangi bir bilgi olmamasından dolayı doğu ve batı pencereleri arasındaki form farklılıkları ancak tahminlerle ve (209) Can Hersek. s. harekeli kabartmalı Selçuki sülüs hat ile yazılmış bir kitabe yer almaktadır. yeşile boyanmış kavsara mevcuttur.13. 1993. kabartma satıhlı düzgün kesme taş. Türbenin. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”. (Resim 181. (Resim 167) Pencere. 182) Saçak altında türbeyi çepeçevre saran.272. (Resim 180) Kapının iki yanında yer alan sütünceler giriş kapısını hareketlendirilmiştir. doğramaları ahşaptır.5. 1. cenazelik katının zemini sal taşı döşeli(209). gövde de ise düz satıhlı kesme taş kullanılmıştır.

Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi. 1976. Ankara. Giriş kapısının doğusunda yer alan iki satırlık dikdörtgen kitabe fiziksel koşullar nedeniyle oldukça yıpranmış olduğundan okunamamıştır. silmelerin batı penceresine uydurulmak için yapılmış olabilileceğidir.R. Ahi Emir Ahmet türbesi gibi sekizgen inşa edilmiş (Afyon Çay-Eber Köyü Türbesi. Anadolu’da.80 gözlemlerle açıklayabilmekteyiz. Đncelememiz sırasında batı ve doğu pencereleri arasındaki farklılıklar bizi değişik düşüncelere sevk etmektedir: 1.Ünal makalesinde batı penceresinin de doğu penceresi gibi mazgal olduğunu söylemektedir. 3-H. Vakıflar Dergisi. Ünal.yy la kadar devam etmiştir. . Batı penceresinin gövde ile silmelerindeki taşlar arasındaki fark nedeniyle sonradan genişletildiğini düşünmekteyiz.137. 1. Ahi Emir Türbesi dışarıdan sekizgen.R. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”.(211) 2.5. “Az Tanınan Ve Bilinmeyen Doğu Anadolu Kümbetleri Hakkında Notlar”. sayı 2.Hersek de “silmeler içerisine alınan doğu penceresinin tadilatlar sonrasında bu şekle geldiğini’’ söylemektedir. Daha önce yapılan incelemelerde bahsi geçmeyen bu kitabenin. H. s. Karşılaştırma Ve Değerlendirme Sekizgen prizma gövdeli kümbetlerin yapımı 16.Ünal makalesinde doğu penceresindeki silmelerden bahsetmemektedir. (211) Can Hersek.1. yy) üslup özellikleri düşünüldüğünde bu pencerenin orijinal olabileceği. 1993. onarımlar sırasında yerinden sökülen ve bir daha geri konulmayan mezar taşı olduğunu düşünmekteyiz.276.(210) Ancak C. (210) H.Pencerenin daraltılmasının genişletilmesinden daha zor olmasıdır. Ayrıca yapıldığını düşündüğümüz dönemin (14. Silmelerin sıva altında kalmış olma ihtimali karşımıza çıkmaktadır. içeriden daire planlıdır.15. s.Her iki pencerenin de orijinalinde böyle yapılmış olduğu.R.

yy). çeyreği). yy. on ikigen gövdeli Nahcivan Cuga Kümbeti (13. . Karanlık Kümbet (1308). Kayseri Avgunlu Medresesi Türbesi.1. yy. 1. yy.81 Esirüddin Ehberi Türbesi (1310). yy Beylikler döneminde arttığı görülmektedir. Bu plan tipinde inşa edilmiş eserlerden bazıları şunlardır. yy başı). Bitlis Memi Dede (15. yy. 2.(213) (212) Erzurum’da on ikigen gövdeli. Ahlat Erzen Hatun Kümbeti (14. Ancak Ahi Emir türbesinin bu yapılardan farkı gövdesinin sekizgen.ın ilk yarısı). Ahlat Keşiş Kümbeti (14. Konya Seyfeddin Karasungur Türbesi. Beylikler ve Osmanlı dönemlerine ait diğer örneklerdir. ongen gövdeli Konya Kılıçarslan Türbesi. çeyreği). Rabia Hatun Kümbeti (14. yy. Van Hoşap Sarı Süleyman Bey (16-17. çeyreği). içeriden daire biçiminde inşa edilmiş yapılar. Van Akçayuva Kümbeti (15. Üç Kümbetlerden On ikigen Kümbet (14. Afyon Boyalı Köyü Kureyş Baba Türbesi (1210). ongen gövdeli Nahcivan Mümine Hatun Kümbeti (1186). Erzurum Ferruh Hatun Kümbeti (1324). yy. Van Galip Paşa (19. yarısı). içeriden daire biçimde yapılmış olmasıdır. Miyadin Ferruh Hatun Kümbeti (1324)’dir. 341. Eskişehir Seyit Gazi Kümbet Köyü Kümbet Dede Kümbeti (14. çeyreği). 1. Van Erciş Karamelik Köyü Anonim (15. Kemah Togan Hatun Kümbeti (1316).) on ikigen gövdeli. Divriği Kemankeş Türbesi … gibi) bir çok eser vardır. başı). Bu planın daha çok on ikigen gövdeli türbelerde uygulanması (özellikle Erzurum’da bu plan tipi yoğun olarak uygulanmıştır(212) Anadolu’da Đlhanlı hakimiyetinin olduğu dönemde inşa edilmiş olmaları bir özellik olarak karşımıza çıkmaktadır. Kemah Mengücek Gazi Türbesi (12. Devamend Kümbeti (12. yy sonu. 2001.13. (213) Saim Cirtil. Van Erciş Kadem Paşa Hatun (1458). Micingirt Kümbeti (14. Selçuk Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi. Gümüşlü Kümbet (14. yy. Konya.). çeyreği). Konya Kalender Baba Türbesi. Ilgın Şeyh Bedreddin Türbesi. yy.ın 1. çeyreği). s. Kastamonu Karanlık Evliya Kümbeti (Çizim 49).ın birinci çeyreği). yy. Divriği Emir Kemerüddin Türbesi. Anadolu Selçuklu döneminin sonlarından itibaren poligonal dış gövdeli kenarların içte dairevi plana dönüşmesinin çoğaldığı ve 14. yy. Bitlis Şeyh Tahir Gurgi (1664). yy. yy. “Ertana Beyliği Mimarisi1. Yakutiye Kümbeti (1310). 1. 1.yy.ın birinci yarısı). Divriği Şehinşah Türbesi. Kayseri Gevher Nesibe Medresesi Türbesi (1206).

Karaman Alaaddin Ali Bey. (215) O.ın ikinci yarısı) (Resim 184). Bitlis Güroymak.(214) Ahi Emir dışında. Ahlat Emir Bayındır Kümbeti (1481) (Resim 186). Ahi Emir Türbesinin kesme taştan.218-226-166-146-144-181. Ahlat Hasan Padişah Kümbeti.Naib) Kümbeti (1291) bunlardan bazılarıdır.(215) (214) O. Türbe süsleme bakımından oldukça sadedir. Anadolu’da gövdeye bu şekilde geçişin uygulandığı ilk yapı 1272 tarihli Kırşehir Caca Bey Medresesi Kümbetidir. yy.ın son yarısı) (Resim 187). Sitte Melik (Şahenşah) Kümbeti (1196). poligonal gövdesi köşeleri pahlanmış kare bir kaideye oturmaktadır. Nureddin Salih (Kemankeş) Kümbeti (1240). Kayseri Han Cami. Ahlat Erzen Hatun Kümbeti (1396) (Resim 185). yy. silmeli pencereler ve saçak altındaki kitabe hareketlendirmektedir. Aksaray Bekar köyü Bekar Sultan. yy. Cephelere açılmış olan bu pencerelerin benzerleri. Ahlat Bugatay Aka Kümbeti (1281) (Resim 183).C. Kayseri Hunad Hatun. Dış cepheyi. Đranlı Ahmed (Gazezler. 1986. Anadolu Kümbetleri. Kırşehir Melik Gazi. sekiz dilimli külah üst örtüsünün Anadolu’da benzer bir çok örneği mevcuttur. En yakın örnekler Sivas’ın Divriği ilçesinde karşımıza çıkmaktadır. Ankara.133. yy. Kılıç Arslan türbeleridir. doğu ve batı cephelerine açılmış. Divriği Sitte Melik. s. Konya 2. 1986.82 Ahi Emir Türbesinin.C. ortaları) karşımıza çıkmaktadır. Kayseri Gevher Nesibe. Ahlat Hasan Padişah Kümbetinin kuzeyinde yer alan Yarım Kümbet (13. Ahlat Hüseyin Timur Kümbeti (13. Anadolu Kümbetleri. Kamereddin (Emir Hicap) Kümbeti (1196) (Resim 189). Ahlat Keşiş Kümbetidir. s. saçak altında yazı kuşağı yer alan diğer yapıları. Kayseri’de Üç Kümbetlerin batıdaki yapıda (13. Ankara. Köşe pahlarının kullanıldığı diğer eserler.ın ikinci yarısı) (Resim 188). Ahlat Alimoğlu Kümbeti (12. Tuncer. Ahlat Ulu Kümbeti. Tuncer. .

. Ahlat Usta Şagird ve Ahlat Keşiş Kümbetlerinin (Resim 191)pencerelerinde görüyoruz.83 Kümbetin mukarnas kavsaralı giriş kapısının benzerlerini Ahlat Şeyh Necmettin Kümbetinin girişinde (Resim 190).

6.723) senesinde inşa edilmiştir. 51. 2000. Ömer Demierel. . Ankara. 1553-54 tarihlerinde 80 hane olan Şeyh Çoban mahallesi. Kitabe şöyledir(218): (Resim 193. pafta 23. 1454 tarihli tahrir defterine göre Sivas’ın ilk mahallelerine adını vermiştir. Çizim No: 50. 1574’te 36 haneye düşmüştür.1. 294.6. s. Konya.4. (217) Bu bilgiler. Sonraki yıllarda “Kale ardı mahallesi” sınırlarına dahil olmuştur. Eserin Yeri Sivas il merkezinde. Eserin Tarihlendirilmesi Güneydoğu yönünde. Yayınlanmamış Doktora Tezi. (217) (Resim 192) 1.1. Bkz.1.6. Eserin Adı: Şeyh Çoban (Şıh Çoban/ Hüseyin Raî)Türbesi 1. türbeye yaklaşık 10 metre uzaklıkta bulunan Şeyh Çoban Çeşmesinin kitabesine göre çeşme 1323 (H. “Ertana Beyliği Mimarisi”. Selçuk Üniversitesi.2.6. 2001. s. (216) Şeyh Çoban Zaviyesi. şehrin güney doğusunda.3. 194) Okunuşu “…at fazıl-ı mahdum / Noyin-i Azam Hüsrev adil Timurtaş / Noyin ziddit-i adle Be’imar-ı el-abad el-zaif el muhtac / ali rahmetillan-ı teali Muined-din bin Đkbal atallahe amere / fi cemezil-evvel sene salis ve aşrın ve sebaye”. Sivas Şehir Hayatında Vakıfların Rolü. 52 1. Kale Ardı Mahallesi (Şeyh Çoban Mahallesi(216) 5. ada 323.1.1. Vakıflar Genel Müdürlüğünden alınan. Türkiye Cumhuriyeti tapu senedinden edinilmiştir.37-59. Đnceleme Tarihi: 15 10 2004 1. (218) Saim Cirtil.6.1. sokak.84 1. parsel 110’da bulunmaktadır.

Anadolu Kümbetleri 2.161-162.Allah onun ömrünü uzun eylesin -723 yılı Cemazil-evvel’de bu eserin mimarlığını yaptı”.H. s. 1988. s.H. Tuncer(223). 1997. s. S. daha farklı görüşler ortay koyar: Türbenin mimari özelliklerine dayanarak. (221) Can Hersek. H. çev. 15. Hersek(221) ve H. ayrıca. Rozetlerden doğudaki silinmiş. Recep Toparlı. Denizli(222) kesin olmamakla beraber türbenin çeşme ile aynı tarihte (M. sayı xx. Allah’ın rahmetine muhtaç Muidin bin Đkbal . ölünce kuzeyine türbesi yapılmış olabileceğini veya şimdiki kümbet eski tekke olup. Sivas Tarihi Ve Anıtları. türbenin Fatih Sultan Mehmet dönemi öncesinde yaptırıldığını.Nafiz Uzluk. ölünce içine gömülerek türbeye dönüştürülmüş ve mescit eklenmiş (219) Đ. (222) Hikmet Deenizli. Ankara. Vakıflar Dergisi. 253. Ankara. Ankara. “Fetihten Osmanlı Dönemine Kadar Sivas Şehri Anıtları” Gazi Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi. Sivas Şehri. O.119. 1986. 1993.ın birinci çeyreğinde yapılmış olabileceğini söylemektedir. ancak türbenin yapım yılı ile ilgili bir bilgi vermemiştir. Uzunçarşılı. yy. Ancak. (220) Hakkı Acun. batıdaki üzerinde “el mülki lillah” yazılmıştır. Cirtil ise çeşmenin türbe ile aynı tarihte yapıldığını gösteren yeterli delillerin olmadığını belirterek çeşmenin Ertana Beyliği döneminde yapıldığını söylemektedir. (223) Orhan Cezmi Tuncer. Đ. s. 1920’lerde yıktırılan mescit tekke gibi kullanılmış. s. 188. 1998. R.85 Türkçe Anlamı “Yüce Noyin oğlu adaletli padişah Timurtaş / Noyin – Allah adaletini ziyade eylesin – Kulların zayıfı . Sivas. . 1323) yapıldığını söylemektedir. Fatih döneminde yenilendiğini.C. C.N. Uzluk(219) çeşmenin inşa ve türbenin onarım kitabelerini vermiş. Uzunçarşılı ve R. ”Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”.177. Şeyh Çoban’ın adı 1323 tarihli çeşme kitabesinde bulunduğuna göre türbenin inşası bu tarihe indirilebileceğini. Acun(220) kesin bir tarih vermeyerek.

yy.86 olabileceği ihtimallerini ileri sürmektedir. çeyreğine tarihlemektedirler. 14. Eskiden tekkesinde bulunan ahşap topuz. Yaşar Kalafat. Konya.ın 1. (226) Hüseyin Rai’nin hayatı hakkında çeşitli rivayetler vardır.190. Rivayete göre tarih boyunca çıkan savaşlarda bu tokmak kayboluyor ve savaş bitince yerine kanlı olarak geri geliyor. taşlar arasında bulunan su içirilirmiş.1. Horasandan Sivas’a gelir. Ancak müzede yapılan araştırmada herhangi bir bulguya . Bu Şeyh Çobanında savaşa katıldığının bir göstergesi olduğuna inanılıyor”. Eserin Mimarı Türbenin mimarı bilinmemektedir. s.6. “Raî” Arapça’da “çoban. Ferit Devellioğlu. Hacca gidecekler önce evliyaların çobanını ziyaret ederler. 2003.6. Sivas Efsaneleri. s. (225) Türbenin yapım tarihi hakkında diğer araştırmacılar gibi. (224) Serap Taşdemir. s. Ankara. yy’ın ikinci çeyreğinde yapıldığını düşünmekteyiz. Eserin Banisi Türbenin kimin tarafından inşa ettirildiği bilinmemektedir. Bkz. (225) Saim Cirtil. Yöre halkının inanışa göre hastalıkların iyileşmesi için (özellikle sarılık) yedi yatır gezilir. tespih ve sancağın hastaları iyileştirdiğine inanılırdı. Sivas.(226) 1. Ancak bu kitabe. “Ertana Beyliği Mimarisi”. Hasta çocukların iyileşmesi için topuzla sırtı sıvazlanır. rastlanmamıştır.1.5.723-M. “Muidin bin Đkbal Allah onun ömrünü uzun eylesin -723 yılı Cemazil-evvel’de bu eserin mimarlığını yaptı” cümlesi geçmektedir. Çeşme kitabesinde. 1. mezar katında.1323). 296. 1999. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. Selçuk Üniversitesi. türbenin de mimarı olduğunun bir kanıtı değildir.875. “Sivas Yöresi Türk Halk Kültüründe Türbeler Etrafında Oluşmuş Đnançlar”. Kalafat(224). yılında Sivas Sempozyumu. 2001. 2001. Tekke ve zaviyelerin kapatılmasından sonra bu eşyalar müzeye kaldırıldığı söylenmektedir. KUTLU Özen. çeşme ile aynı tarihte (H. S. kaynak göstermeden yapıyı 15. Cumhuriyetin 80. Bkz. otlatan” manasına gelmektedir.6. 498. “Şeyh Çoban’ın bazı kerametler gösterdiği için çobanlığı bırakır ve Tac’ül –Arif ‘in Ebul Vefa Hazretlerinden ders almaya başlar. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Taşdemir ve Y. s. Bu yatırlardan biriside Şeyh Çoban’ın Türbesidir.

Uzunçarşılı. doğu ucuna konulmuştur. . Sivas. çev.Nafiz Uzluk. Sivas Şehri. türbenin avlu duvarının güney yüzü. 1997. s.Kitabe(229): (Resim 197) Türkçe Anlamı (227) Đ. 1997.Allah kabrini nurlandırsın – ulu sultan Muhammed – Allah memleketini sürekli kılsın – devleti günlerinde Pir Ahmed Bey’in azatlı kölesi Yusuf b. rahmetli.162. Bu dört kitabe şöyledir: 1. Uzunçarşılı.H.H. Ketebe Mahmud”. Sivas.Nafiz Uzluk. R. Sivas Şehri. R. R.Nafiz Uzluk. çev. Allah’ın rahmetine muhtaç Şeyh Çoban ‘a ait bu kubbe. Kitabe(227): (Resim 195) Türkçe Anlamı “Bu kubbe.87 Eserin Geçirdiği Onarımlar Günümüzde vakıfların yaptırdığı onarımlar sırasında üç adet kitabe. Sivas Şehri. günahları bağışlanmış. Kitabe: (Resim 196) Türkçe Anlamı “1318 sene-i hicriyyesinde ve şevketlü Gazi Abdülmecid Han-ı Sani hazretlerinin. s. s. (229) Đ. (228) Đ. Sivas. 3. Recep Toparlı. ahd-i saltanatlarında Şeyh Hüseyin Ra’i kaddese sırrahü’l-Bari hazretlerinin iş bu türbe-i şerfesi mütevellilerinin mesai-i mahsusa-i hamiyet-i perveraneleriyle tecdiden inşa olunmuşdur.162. 1997.(228) 2.162. Recep Toparlı. Uzunçarşılı. çev.H. Recep Toparlı. . Abdullah tarafından 862 / 1457 yılında yeniden yaptırdı”.

3. Tarafından 771 / 1369 yılında onarılmıştır. 1988. 3. Sivas. R. s.162.862) tarihli kitabede türbenin Pir Ahmed Bey‘in kölesi Abdullah Oğlu Yusuf tarafından “Fatih sultan Mehmet devrinde” tamir ettirildiği anlatılmaktadır.1049. Sivas Şehri. ”Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”. döşemeye mazgal pencerelerinden yağmur suları ile gelen çamur birikintileri boşaltılacak ve bunun yerine cenazelik döşemesi gri beton olarak yapılacaktır. s. Sivas Şehri. Uzunçarşılı. . s.Cenazelik katında. kapı ve hacet penceresinin bulunduğu güney cephesi yenilenmiştir. Uzunçarşılı.Nafiz Uzluk. H. Sivas. Đ. bununla ilgili her hangi bir bilgiye ulaşılamamıştır. Abdülhamit Han devrinde yenilenmiş olabileceği ihtimalini akla getirmektedir. 1457 (H. yenileme.Kapı ve pencere doğramalarından bozuk olanlar değiştirilecektir. 1997. Vakıflar Dergisi.Türbenin.(230) 4. 188.H. tazelenme”(232) manalarına gelmesi eserin 2. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat.129. çev.Türbe iç duvarlarındaki bozuk sıvalar raspa edildikten sonra yeniden sıva yapılacaktır. s. sayı xx.1318) tarihli ikinci kitabe geçen ‘’tecdid’’ kelimesinin “yenilenme. (230) Đ. yy. 1997.Sandukaların ahşapları. Ancak. 1999. mevcut ahşap döşemesindeki kirişler ve kaplama tahtalardan bozuk olanlar yenilenecektir.H. (234) 19 08 1993 tarihli.(233) Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 1993(234) ve 2004(235) senelerinde türbe yeniden tamir edilmiştir.Nafiz Uzluk. (233) Hakkı Acun. Recep Toparlı. Yine bu dönemde. mevcut üç adet mezarın ıslahına çalışılacaktır. R. 5.88 “Bu yıkık mescit Allah’ın rahmetine muhtaç Eşref …. orijinal şekline uygun olarak yenilenecektir. Uzunçarşılı’ya göre231. 2. çev. (231 ) Đ. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından türbeye yapılması düşünülen onarım raporu: 1.da yıktırılmıştır. 1902 (H. Ankara. 4. kitabede bahsi geçen mescit 19. Recep Toparlı. (232) Ferit Devellioğlu.Kitabe: (Resim 198) Kitabe kırık olduğu için okunamamıştır. Ayrıca.

9.Bitişik parseldeki mezarlığın çevresindeki ihata duvarlarının eski beton harpuştaları sökülecek ve yerine beton harpuşta yapılacaktır. bugün geçirmiş olduğu tadilatlardan sonra sağlam durumdadır. (236) Serap Taşdemir. 8. 2003.1. Yaşar Kalafat. Đncelemesinin yapıldığı tarihte (15 10 2004) eserin tadilatta olmasından dolayı cenazelik katında gerekli inceleme ve araştırmalar yapılamamıştır. (235) Eser. s. altındaki kubbede meydana gelen rutubetlenmeyi önlemek için. 10. üst örtüsünün kubbe ile örtülü olduğu bilinmektedir.8.Alaturka kiremitle kaplı piramidal çatıdaki bozulma nedeniyle oluşan akıntılardan dolayı. Bakımını halkın yaptığı türbeyi yılda 150 civarında kişi ziyaret etmektedir. bu cephenin önüne yapılacak olan döşemeye (1/200 ölçekli vaziyet planında) traverten kaplama yapılacaktır.1.Kubbe kasnağının alt kısmındaki (dışta trompların üstüne gelen ) saçak döşemesinin yonutaşı kaplamasının üstündeki muhdes şap kaplama sökülecek ve ortaya çıkacak olan yonutaşı döşeme kaplamalarından bozulmuş olanlar aslına uygun olarak yenileriyle değiştirilecektir.9. bozuk çatının tamiri yapıldıktan sonra kiremitleri yenilenecektir. ziyaretçi ve cenazelik (kripta) bölümü olmak üzere iki kattan oluşmaktadır. “Fetihten Osmanlı Dönemine Kadar Sivas Şehri Anıtları”. Sadece cenazelik katının.89 1.6. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanmış olan bu raporun uygulanıp uygulanmadığı hakkında bir bilgiye ulaşılamamıştır. Ankara.6. 254. her iki döşemenin çevresine alçak kotlu moloz taştan . . 7. beton harpuştalı ve harpuşta üzerine demir parmaklıklı ihata duvarları yapılacaktır. Eserin Planı Türbe. Cumhuriyetin 80.Türbenin önündeki bahçenin döşemesi ile doğu cephesindeki mazgal pencerelerinin işlevliğini yerine getirmesi için .499. Eserin Bugünkü Durumu Eser.(237) 6. yılında Sivas Sempozyumu. s. (237) Can Hersek.(236) 1. Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından yeniden onarıma tabi tutulmuştur. Gazi Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi. Ayrıca .Boya ve badana işleri ile elektrik tesisatı yapılacaktır. 15 10 2004 tarihindeki incelememiz sırasında. 1993. “Sivas Yöresi Türk Halk Kültüründe Türbeler Etrafında Oluşmuş Đnançlar”.

Tahta döşemeli tabandan açılan bir kapakla cenazelik bölümüne inilir. (239) Can Hersek. Üst Örtü Đncelemesinin yapıldığı tarihte (15 10 2004) eserin tadilatta olmasından dolayı cenazelik katında gerekli inceleme ve araştırmalar yapılamamıştır. doğu-batı doğrultusunda iki adet dikdörtgen sanduka vardır. 1993. s. dar. (Resim 200) (Çizim 53) Yapının doğu cephesinde.(238) (Çizim 50.(239) (2389 Bu sandukalardan pencere önündeki Şeyh Çobana. güney cephede eksenin doğusuna açılan yuvarlak kemerli. (Resim 199) Kapının batısında yuvarlak kemerli geniş bir pencere vardır. güney cephede eksenin doğusuna açılan kapıdan girilmektedir. Gazi Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi.36. Kapının hemen batısında geniş bir pencere vardır. Türbeye. Türbenin içerisinde. 1993. 254.10. 202) Türbenin batı ve kuzey cepheleri sağır bırakılmıştır. Türbede bulunan diğer pencere doğu cephesinde. s.1. Üçüncü mezar Şeyh Çoban’ın soyundan Şeyh Hüseyin’e aittir. yanındaki Şeyh Taceddin-i Arifii’ye aittir. Bkz. Burhan Bilget. Ankara. Sadece cenazelik katının üst örtüsünün kubbe ile örtülü olduğu bilinmektedir. (Resim 201.11.1. eksenin ortasına açılmış dikdörtgen bir pencere daha açılmıştır. Burada üç mezar vardır.6. Ankara. Dış Cepheler Türbeye. . doğu cephesinde iki (Resim 204). Sivas Anıt Mezarları.6. yüksek kapıdan girilmektedir. “Fetihten Osmanlı Dönemine Kadar Sivas Şehri Anıtları”. (Resim 203) Cenazelik katının. 1. batı cephesinde birer adet dikdörtgen pencere vardır. 51) 1. eksenin ortasına açılmıştır.90 Ziyaret katı kare planlı olup üst örtüsü kubbedir. Kubbeye içi doldurulmuş tromplar ile geçilmiştir.

içinde “Allah” ve “Muhammed” yazılı alem mevcuttur. üç adet devşirme taş dışında sade bırakılmıştır.12. Eserin Süslemesi Türbenin oldukça sade bir süsleme programı vardır. yeşil renkli. yıldızın kollarından ışınlardan oluşturduğu geometrik motifli devşirme taş yer almaktadır. (Resim 217) . iki sanduka mevcuttur. (Resim 218) Dikdörtgen kaideden kubbeye. (Resim 208) Cepheler. dışardan. basık. (Resim 212) Doğu cephesinde. merkezde on iki yapraklı çiçeğin çevresinde on kollu yıldız. 207) Külahın tepesinde. duvarlar kilimlerle kaplanmıştır. oval pencereler açılmıştır. Bu küçük muhafazanın üzeri kubbe şeklindedir. yeşil renkli. geçmelerden oluşan geometrik süslemeli bir taş vardır. palmetli süslemenin kuzeyinde. palmet şeklinde. yarım daire formunda. Ayrıca. 206.6. merkeze doğru sivrileşen kubbedir. Külah. (Resim 213) Avlu duvarının kuzey yüzünün doğu ucuna sonradan yan yana yerleştirilen basit sülüs hat ile yazılan dört kitabe yer almaktadır. aşağıdan yedinci taş sırasında yer almaktadır. küçük bir alem vardır.1.(Resim 216) Batı duvarında demir kafesten yapılmış sakal-ı şerif muhafazası yer almaktadır. (Çizim 51. içeriden. (Resim 205. (Resim 209) 1. sekizgen kasnak üzerine oturtulmuş külah. Külahın tepesinde. 211) Yine kuzey cephesinde.91 Ziyaret katının üst örtüsü. 54) Kasnağa dört ana yönde. (Resim 210. sırlı alaturka kiremitlerle döşenmiştir. (Resim 215) Onarımdan önce içeriyi kubbeden sarkan avize aydınlatmaktadır. içi doldurulmuş tromplar ile geçilmiştir. sanat değeri olmayan. Palmet ve kıvrım dallardan oluşan devşirme taş parçası kuzey cephesinde. cenazelik katının penceresinin kuzey köşesinde. Güney cephe penceresine sonradan eklenen metal pencere parmaklığı cepheye hareketlilik kazandırmıştır. (Resim 214) Eserin içerisinde ise ahşap. palmet şeklinde. alttan üçüncü kesme taş sırasında.

14. Türbe günümüze ulaşmasına rağmen 1902 tarihli kitabedeki “tecdid” kelimesinden dolayı orijinal olmadığı kanısına varmaktayız. Malzeme Ve Duvar Tekniği Eserin.6. “Fetihten Osmanlı Dönemine Kadar Sivas Şehri Anıtları”.28 m.6.1. 254. Ancak Şeyh Çoban Çeşmesi ve Şeyh Çoban hakkındaki rivayetler doğrultusunda türbeyi en erken 14. (Resim 219) 1. 198 envanter numarasına kayıtlı.92 Müzede yapılan araştırma sonrasında Şeyh Çoban Türbesine ait. zamanı gösteren çubukların batı bölümüne “akhrat” (son). eserin ne zaman yapıldığı. Beyaz mermerden yapılmış olan saat 0. batı yönündeki rozetin içinde “ lestere”. Gazi Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi. . Güney ve doğu cephesindeki pencerelerin doğramaları ahşaptır ve önlerinde demir parmaklık takılmıştır.44 x 0. Ankara. 1993. ölçülerine sahiptir.(240) Ziyaret katının zemini ise ahşap malzeme ile döşenmiştir. yy’ın ikinci çeyreğine tarihleyebilmekteyiz. Yapının Getirdiği Sorunlar Eser. doğu yönündeki rozetin içinde “amel-i rıza 308”. Güneş saati müzeye. Üzerinde akantus yaprakları ve çiçek motifleri oyulmuştur. doğu tarafına “evvel” yazmaktadır. s. temel ve su basmanı moloz taş ile örülmüştür. Türbenin avlu duvarına konulmuş olan dört adet kitabe. banisinin ve mimarının kimler olduğu. ağustos 1927 yılında getirilmiştir. Beden duvarları düzgün kesme taştan yapılmış olup kireç harcı ile birleştirilmiştir.1.13. Cenazelik katının zemini toprak kaplıdır. mescit ve çeşmeden oluşan külliyenin parçasıdır. Sülüs hat ile. “güneş saati” incelenmiştir. sorularına cevap vermemektedir. Ayrıca eserin (240) Can Hersek. (Resim 218) 1. Külah yeşil renkli. sırlı tuğla ile kaplıdır.

Sivas türbeleri içerisinde kübik gövdeden üst örtüye sekizgen kasnakla geçilen diğer yapılar. . Konya Siyavuş Türbesi (Resim 223). Konya Şücaeddin (Resim 226) ve Tokat Ali Tusi (Çizim 57. Akbaş Sultan (Resim 333) ve Süt Evliyası (Resim 361) Türbeleridir. Konya Hoca Fakih (Resim 225).6. Şeyh Çoban Türbesi ile aynı plana sahip diğer iki eser Akbaş Sultan (Resim 335) ve Süt Evliyası Türbeleridir. ancak üst örtüleri hem içerde hem de dışarıda kubbe olarak yapılmıştır.93 girişinin güney cephede olması yine bu cepheye sonradan açıldığı muhtemel oldukça büyük bir pencerenin bulunması. Konya Şeyh Osman-ı Rumi Türbesi (Resim 224).15. doğu cephesi dışında diğer cephelerin sağır bırakılması geçirdiği onarımlar sonrasında cephelerde değişimlerin yapıldığını düşündürmektedir. Konya Şems-i Türbesi (Resim 222).) Türbeleri de aynı planda inşa edilmiş.1.yy. 1. süsleme açısından oldukça sadedir. Kare planlı tipi.) (Resim 220) (Çizim 55. Bolu Eskiçağ Şıh Dede Türbesi (1388 tarihinde yapıldığı düşünülmektedir.ın ilk yarısı) (Resim 221). Đznik Şeyh Kudbeddin Türbesi (15. Sivas’ta. Beylikler döneminde inşa edilen bu esere bakıldığında. 56). yy’ın ikinci çeyreği) Sivas Ertana Beyliğinin egemenliği altındadır. (Resim 367) Anadolu’da ise benzer planda yapılmış yapılardan bazıları şunlar. Đzmir Tire Süleyman Şah Türbesi (1349)’dir. Şemseddin Sivasi (Resim 255). Anadolu’da çok sık kullanılmıştır. Karşılaştırma Ve Değerlendirme Eserin yapıldığı düşünülen dönemde (14.

Đnceleme Tarihi: 08 05 2005 1.3. Burhan Bilget(244) 14. yy. 21. sayı 6. s.7. 188. s. yapının inşa tarihi konusunda farklı görüşleri vardır. (Resim 228. “Sivas Türbeleri”. doğu cephesinde iki satırlık kitabesi vardır. Bozkurt Ersoy(243) kubbeye geçişteki Türk üçgenlerine dayanarak 15. 1835 tarihinde ise. mimari tarzı.1.1.1.2. Ankara.7. Ankara. Hikmet Denizli. zaviye çevresindeki evlerin tamamen kaybolduğu ve sadece zeminlerin kaldığı anlaşılmaktadır.a. 229) Ancak. 2000. yy. yapıyı tarihlendirmemiştir. Eserin Yeri Sivas il merkezinde. kullanılan malzeme ve plan açısından bakıldığında yapının 16. 1990.da yapılmış olabileceğini söylemektedir. Hakkı Acun(242) ve türbe’ye ait vakıf eski eser fişi. (245) Hikmet Denizli.1.7.dan daha geç olamayacağını. sayı xx. Kızılırmak mahallesinde(241) yer almaktadır. s. Eserin Adı: Şeyh Erzurumi Türbesi 1. (Resim 227) 1. Sivas Tarihi Ve Anıtları. s. (242) Hakkı Acun.66. Çizim No: 58.Tuncer. 59 1. Eserin Tarihlendirilmesi Eserin.(245) Saim Cirtil ise Ahmed Eflaki ile Mevlevi (241) 1454-1455 tarihlerinde çiftlik olarak kaydedilmiş olan zaviye. veya 15. 1574 mufassal kaydında “Mahallei Cedid der kurb-ı Zaviye-i Şeyh Erzurumi” ismiyle 9 hanelik yeni bir mahalle kurulmuştur. Ankara. Bkz. Sivas Anıt Mezarları.49. yy.1.4.126. Kültür Ve Sanat Sivas Özel Sayısı. (243) Bozkurt Ersoy.7. Sivas Şehir Hayatında Vakıfların Rolü. (244) Burhan Bilget. O.7.94 1. 1998.C. 1988. Vakıflar Dergisi. kitabe çok yıprandığı için okunamamaktadır. s. Ömer Demirel. 1993. Bu sebeple araştırmacıların. şehrin güney yönünde. yapının 14. yy’la ait olabileceğini söylemektedir. “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”.1. .

büyük bir karışıklık oldu ve bir anda Sivas şehri birbirine karıştı. Bir gün Çelebi Hazretleri (Tanrı onun zikrini yüceltsin) Sivas şehrinde bir büyüğün semasından çıkmış. yapıyı 14. II. her taraftan atıldılar. doğrudur ümidi ile her batıla itikat ederler. buna alemin kutbu dediklerini görünce velilik gayretinden kendini zapt edemeyip. hatta onlardan daha sapkınlar” (K. Kılıçları ve bıçakları çekerek Çelebi’yi ortaya aldılar. arkadaşların zaviyesine gidiyordu. Velilerden zuhura gelen temiz kerametler ise. onun da etrafına konulan yemeklerin. Onlar. Bu kılık kıyafeti perişan karmakarışık. bu aşağı tabakadan insanların onun önünde baş koyduklarını. 46) ayetinde buyurulduğu gibi haşarat kabilinden olan insanların hepsi peygamberlerin ve velilerin taklitçisi olmuşlardır. onun ilminden. “Đnsanlar.yy.ın 2. Kayseri rindleri ve Arap Nuyin’in askeri atlara binerek halka .95 Çelebisi Arif Çelebi’nin 1312-1319 tarihleri arasındaki Sivas ziyareti(246) sırasında verdiği bilgilere göre. 256) Şiir: Çelebi hazretleri. Bir yol geçidinde bir kalabalığa rastladı. Çelebi:”Bu ne biçim adamdır” diye sordu. VI. helvaların ve meyvelerin her birinden yediğini ve oradakilere attığını gördü. XXV. arifi de arif tarif eder. Fazilet ehlini yalnız sahipleri bilir. ruhlar aleminden ve levhaların sırrından habersiz olduklarını Muhammed’e uyma yolunda uzak düştüklerini bilmezler. Şiir: Đşin hakikatı şudur ki veliyi. 121) ayetinde buyurulduğu gibi şeytani vahy üzerine kurulmuştur. batılı doğruyu. çeyreği ile 14. Orada sayısız halk toplanmıştı. Diğer taraftan da Konya. Şiir: “Onlar hayvanlar gibi. fakat halk bu insanların muamelesinin şeytanla olduğunu. yalanı ayırt edemez. el ve ayak tırnakları son derece uzamış mavi gözleri üzerine yazı yazılmak üzere hazırlanmış parlak deriden daha fazla parlayan bir adamdı.(247) (246) “Yine güneşten ve dünkü günden daha açık olan. onun istediğinden başkasını kavrayamazlar” (K. Onun acayip halleri olduğunu söylerler. anlayışlı iç nazarları ve aydınlatıcı zamirleri olmadığı için. Şöyle ki o. şu olay nakledilmiştir. Avam takımı hakkı. Bunun üzerine Sivas’ın rindleri ve vesveseyle dolu aşağı tabakadan halk. O şaşkın adamın ensesine üç şiddetli tokat attı.ın 3. eşya zıddı ile meydana çıkar. Adem’in sırrı olan Erzurumlu Hocadır” diye cevap verdi. Onlardan zahir olan kerametler de talihsizleri yoldan çıkarmak içindir. süfli mügayyebattan haber verir ve verdiği haberlerin çoğu çıkardı. çeyreğine tarihlemektedir. alimi alim anlar. Dış kerametlerle ve şeytanın aldatması ile gururlanır. başını önüne eğmiş ufak taşlarla oyun yaptığını. Tanrı’dan korkan ruhları irşad içindir. O kadar kuvvetle vurdu ki adamın alnı yere dokundu ve ona: “Tasını tarağını topla” diye bağırdı. veli bilir ve kutbu da kutub tanır. Onun bu hali Kur’an da “şeytanlar sizinle mücadele etmek için dostlarına vahy ve ilhamda bulunurlar” (K. attan indi ve o kalabalık arasına girdi. Ona uyanlardan biri: “Alemin kutbu.yy. herkese önemsiz şeyler söyleyip gevezelikler ettiğini. külhan dumanından kararmış. Birinin orada. Nitekim melekler vasıtasıyla da velilere mahsustur.

s. Bir kıyamettir koptu. 12. restorasyondan önce çekilmiş olan fotoğraflarında yer alan geometrik süslemeli taş bloklara. Ahmet Eflaki. yy. Ariflerin Menkıbeleri. O zaman Samagar Nuyin’in oğlu Arap Sivas şehrinin hakimi ve Çelebi samimi müridi idi.ın son çeyreği ile 15.254-257. yy. O halde şimdi bize düşen şey. Türbenin 1980’e ait süsleme fotoğraflarına bakıldığında benzer süslemelerin. 19.96 Anadolu’da üçgenli kuşağın en erken örneği 1333-34 tarihli Đznik Hacı Özbek Cami’dir. Bu kadar yıl da mezbelelerde ve külhanlarda bulunmuştur. 2001. çev. Đzzeddin Keykubat Türbesinin mihrap bordürlerinde ve Sivas Burucerdi Türbesinin batı cephe penceresinin bordürlerinde karşımıza çıktığı görülmektedir. Türbenin 14. asilzadeleri. .719/1319). Sonra Ahi Muhammed Divane: “Çelebi Arif Hazretlerinin. hür kişileri. onun yolunu kesip: “Tasını tarağını topla” diye buyurdu. Ahi Muhammed Divane de büyük bir toplantı yapıp yeniden mürit oldu ve mülk sahibi aşıklar yoluna girdi”.ın ilk yarısı arasında inşa edildiğini düşünmekteyiz. ikinci yarısı). s. Bursa Bedreddin Camii (1443). ikinci yarısı). yy. 3. insanların padişahzedesi ve Mevlana’nın sırrının nakdı ve abdalın kutbu olduğunu biliriz. Bizim Erzurumlu şeyh’ten sizin gözünüze göre Rum abdalları cümlesindendir ve şehrin sakinlerindendir. 25. Seyyid ve muhtesipleri kul ve mürit oldular ve o külhandaki ateşçi ve ateşte oturan dervişin dumanı söndü. Konya. Neticenin ne olacağını uzaktan seyretmek ve kollamaktır. Đstanbul. 23. (247) Saim Cirtil. (248) Afife Batur.248 Yapılan inceleme sonrasında eserin. gibi yapılar da üst örtüye. 21. Bütün ahiler ve büyüklerle ilerleyerek halkı biri birinden ayırdılar. ikinci yarısı). hafızları. Bursa Aynalı Camii (14. Sivas 1. yy. Bursa Timurtaş Paşa Camii (14. Ahi Muhammed Divane (Tanrı rahmet etsin) hayatta idi. Ahmet Eflaki ile Mevlevi Çelebisi Arif Çelebi’nin verdiği bilgilere. Şimdi bu ulu kişi büyük bir gayret sebebiyle ona el kaldırdı. Bursa Yıldırım Bayezıt Camii (1390). Yedinci günde Erzurumlu şeyh varlık aleminden yokluk alemine göçtü. yy. Bakalım bundan ne çıkar” dedi. Osmanlı Camilerinde Örtü Ve Geçiş Öğeleri. 1980 . s. yy. yapının restorasyonunun aslına uygun olarak yapıldığını göz önüne alırsak Anadolu’da üçgenli kuşağın diğer örneklerine bakarak 14.446-449. Đznik Yeşil Camii (1378). Milas Firuz Bey Camii (1396).2. “Ertana Beyliği Mimarisi”. Çelebi hazretleri o heyecan içinde hemen Tokat’a hareket etti. Tahsin Yazısı. Đznik Yakup Çelebi Đmareti (14. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Selçuk Üniversitesi. O sırasında bahsedilen Mevlevi Çelebisi Arif Çelebi (Zamanı= 712/1312 . üçgenli kuşakla geçilen diğer eserlerden bazılarıdır.ın son çeyreği öldürmeyi kastettiler. Hemen o sabah Çelebi hazretleri tekrar Sivas’a geldi ve Sivas’ın rindleri. Bunu üzerine.

7.Güney cephenin önünde yer alan avluda. statik açıdan da sakıncalı olduğu için söküldükten sonra. 1994 tarihli yapacağı onarım raporu: 1.Sıva raspasından sonra. 231. 1. restorasyon projesindeki gibi eşik ve traverten kaplamalı döşeme yapılacaktır. 2. alaturka kiremit ile kaplanacaktır. 1. 7. hafriyat sırasında ortaya çıkarılan mezarlar sade bir şekilde yeniden ihya edilecektir.Türbe içindeki yatırı temsilen ahşap sanduka da yapılacaktır.7. boya ve badana işleri yapılacaktır. Türbenin.1.97 ile 15. sıva. 5.Güney cephede örülerek kapatılan pencere. yy. 6. içlerine sağlam ve düzgün olanları yonutaşı kaplama tekniğinde yeniden duvarlarda kullanılacaktır. 1994 tarihinden evvel geçirmiş olduğu onarımlar hakkında hiçbir bilgiye ulaşılamamıştır.6. 1980 senesine ait fotoğraflarında harap durumda olduğu görülmektedir. Eserin Mimarı Türbenin mimarı bilinmemektedir. 8. 232) 1994(249). duvarlar yonutaşı kaplamaların bitiminden sonra moloz taşlarla devam edilecektir. . 2.Kubbe dıştan. yeniden açılarak batı cephesindeki mevcut pencereye göre yapılacaktır.1995(250) (249) Kayseri Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun.ın ilk yarısı arasında inşa edildiğine dayanarak benzer süslemelerin Selçuklu geleneğinin Beylikler döneminde de devam ettiğini görmekteyiz.5. 3. Duvarların üst kısmı silme taşı ile nihayetlendirilecektir.Yapının çevresine trotuvar yapılacaktır.1.1.7. (Resim 230. Duvar yüksekliğinin saçak kotuna kadar yükseltilmesi için sökülen yonutaşı kaplamalar yetmeyeceğinden.Dış cephelerde yer alan ve gayri muntazam örülen yontutaşı kaplamalar.7. Eserin Geçirdiği Onarımlar Yapının. Eserin Banisi Türbenin kimin tarafından inşa ettirildiği bilinmemektedir.Kapı eşiği ve döşeme kotunu tesbit için zeminde araştırma yapılacaktır. 4. Şayet kazı sonucu herhangi bir iz bulunmazsa.

yapılacak olan onarım sırasında. diğer yerlerinde sıralı moloz taş kaplama yapılacaktır. yapının etrafında yerleşim bulunmadığı için demir doğramadan yapılacaktır. bu cephedeki ve diğer cephelerde de buna benzer çatlaklarla karşılaşılırsa Genel Müdürlüğümüzce geleneksek olarak bütün çatlakların onarımında uygulanmakta olan dikiş atılma tekniği tatbik edilecektir. çatlak da genişleme ve şekülden kaçmanın oluşturduğu tesbit edilmiş olup. çakıl yerine istifli taş dolgu. yüksekliğinde beton harpuştalı moloz taştan ihata duvarı yapılacaktır. sıvaların raspasında aslına uygun olarak kireç harçlı sıva ve kireç badanalı olarak yeniden yapılacaktır.) kotu esas alınmıştır.Silmenin yerleştirildiği kotun tesbit’i. 1995 tarihli yapacağı onarım raporu: 21 09 1995 tarihine yapılan inceleme neticesinde: 1. 9. formu ve malzemesinin ne olduğu hakkında hiçbir bilgiye sahip olunamamıştır. 3. ( ) Kayseri Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 28 06 1996 tarihli kararıyla . yapının yıkılmasına sebebiyet vermemek için acilen onarılmasının kanaatine varılmıştır. 10.Üst örtünün harçlı klasik (alaturka) bastırmalı kiremit olduğunun tesbit’i. batı cephesindeki strüktürel çatlak konusunda ne tür bir tedbir alınabileceği belirtilmediğin gerekçesiyle. silmenin arkasına (25x40 cm.Beden duvarlarının köşelerinde yonutaşı kaplama.90 m.98 1996(251) yıllarında Kayseri Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun hazırladığı raporlar doğrultusunda yapı onarılmıştır. söz konusu yapının batı cephesine bakıldığında.05.Türbe içindeki mevcut sıvalar horasan ve kireç badanalı olarak yer aldığından. duvar iddiasız bir silme ile nihayetlendirilmesi için damlalıklı ve duvardan 10 cm. kum çakıl dolgu yapılmasının uygun olacağı kanaatine varılmıştır. 4.) ebadında yerleştirilecek olan betonarme hatılı. doğu cephesinin kuzey köşelerindeki harçlı klasik (alaturka) bastırmak kiremit kalıntısının saçak ucunda da silmenin bulunmaması nedeniyle. türbenin doğu cephesinin duvar bitiminin kuzey-doğu köşesinde yer alan kubbe eteğindeki alaturka kiremit kalıntılarından.Kayseri Koruma Kuruluna sunulan 12. Restorasyon projesinde. 6. üst örtünün harçlı klasik (alaturka) bastırmalı kiremit olduğu kanaatine varıldığı için proje uygulanmıştır. kurula sunulan 12. drenajın daha iyi çalışabilmesi için drenaj dolgusu üzerine kum.Kubbenin üst örtüsünün mevcut olmaması.1994 tarihli raporda .Giriş kapısı. kubbenin açılmaması için kubbenin çevresinde dolaştırılacaktır. 251 . silmenin boyutu. Bu nedenle.1994 tarihli rapordan bugüne kadar geçen süre içerisinde. çıkıntılı olarak düz yonutaşından silme yapılması düşünülmüş ve projeye uygulanmıştır. (250) Kayseri Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun. 5.Tapu çapındaki mülkiyet sınırının belirli bir kısmında yapıyı korumak için 1mt. 2. restorasyon projesindeki kesitlerden de anlaşılacağı üzere (+3.05.

240). ahşap parmaklıklı bir sanduka konulmuştur. Konya. türbenin güney cephesinde. Restorasyon sırasında doğu-batı doğrultusuna. 1980 yılına ait fotoğrafında. yapının orjinal planına sadık kalınarak yapılmamıştır. 237) Yapılan restorasyonda. yan yana sıralanmış üç adet dikdörtgen pencerenin olduğu görülmektedir.1. . zaman içinde yolun yükselmesinden dolayı zemin kotu ile aynı seviyeye gelen. Yapının. 2001. sembolik. Bkz. (Resim 234) Yine yapının 1980 yılında çekilmiş fotoğrafında. saçak altında üçüncü taş sırasına birer mazgal pencere açılmıştır. (Resim 241) 1. Cirtil mihrabın mermerden yapıldığını söylemektedir. doğu cephesindeki kapıya ait yıldız ve geçmelerden oluşan kırılmış süsleme bordürü vardır. kırık kapı bordürleri yapıya dahil edilmemiştir.7. Eserin Bugünkü Durumu Türbe. s.99 Ancak restorasyon çalışması. (Resim 235. (Resim 227) Yine güney cephede bulunan mermer mihrap(252) onarım sonrasında duvar içinde küçük bir oyuntu biçimini almıştır. (Resim 233) 1994 yılında Kayseri Koruma Kurulunun hazırladığı rapora göre yapılan restorasyonda bu cepheye sadece. Yayınlanmamış Doktora Tezi. 236. kalıntılara dayanılarak alaturka kiremit ile kaplanacağı belirtilmiş iken kubbe sacla kaplanmıştır.8. (Resim 238) Yapının. Define arayıcılarının mezarı kazmalarından ve tahrip etmelerinden dolayı orjinal sanduka tahrip edilmiştir. üst örtüsünün büyük bir bölümü yıkıldığı için (Resim 239. “Ertana Beyliği Mimarisi”. geçirdiği restorasyondan sonra bugün ayakta ve ziyarete açık durumdadır. Selçuk Üniversitesi. (252) S.253. Saim Cirtil.

9. saçağın iki taş sıra altına.10. Giriş kapısının güneyine kare şeklinde mazgal bir pencere açılmıştır.7. Prizmatik gövdeden kubbe geçerken ince. eksenden güneye kaymış dikdörtgen bir sanduka yer almaktadır. kubbe ile örtülüdür.12. 229) Güney ve batı cephelerine. (Resim 243) 2. Đçeriden kubbeye üçgenli kuşakla geçilmiştir. Yapıya doğu cephesine açılan kapıdan girilmektedir. eksene mazgal pencere açılmıştır.1. yarım daire formunda mihrap yer almaktadır. (Resim 227) Kapının iki taş sırası üzerinde yapının kitabesi vardır. 59) 2.1. küçük. Dış Cepheler Türbe’nin etrafı. (Resim 242) Kubbeye geçişte Türk üçgeni kullanılmıştır. beton harpuştalı moloz taştan ihata duvarı ile çevrilidir.11. Eserin Planı Kare planlı türbe kubbe ile örtülüdür. Doğu cephesinde. (Resim 228. dışarıya taşkın saçakyapılmıştır.7. (Çizim 58.1.7. Kubbe sac ile kaplıdır.7. Güney cephesine. Malzeme Ve Duvar Tekniği .(Resim 244) 1. (Resim 243) Ortasında tek armutlu bir alem vardır.1. (Resim 234) Kapının kuzey cephesi sağır bırakılmıştır. Türbenin içerisinde doğu-batı yönünde uzanan. Güney ve batı cephelerine birer mazgal pencere açılmıştır. Yapının genel olarak masif bir görünüşü vardır.100 1. Üst örtü Yapı. düz lentolu giriş kapısı vardır. dikdörtgen.

Tokat Turhal Mehmed Dede (1305). Eserin Getirdiği Sorunlar Yapının en büyük sorunu. Kapı ve pencere lentolarında düz kesme taş malzeme kullanılmıştır. Eserin Süslemesi Doğu cephesinde yer alan iki satırlık kitabe dışında türbede süsleme yoktur. diğer yerlerinde sıralı moloz taş kaplama yapılmıştır.1.1.7. 236.7. Ilgın Sungur Bey Türbesi (Resim 248). Konya Şeyh Alaman Türbesi (1288) (Resim 249). Türbenin zemini dahil tamamı beton sıvalıdır. Karşılaştırma Ve Değerlendirme Sivas il merkezinde Şeyh Erzurumi Türbesi dışında kare planlı diğer yapılar. yy. kapının kırılmış bir bölümüne ait yıldız ve geçmelerden oluşan süsleme bordürü olduğunu görmekteyiz. (Resim 235. Afyon Çay Yusuf Bin Yakup Türbesi (1279). Buruciye.13. 1. (Resim 246) Ancak. Şeyh Çoban ve Akbaş Sultan Türbeleridir.7. Đzzeddin Keykavus. Tokat Ebu’l Şems Türbesi (Çizim 60). türbenin orijinal planına uygun olmamasıdır. Konya Evhadüddin Kirmani Türbesi (13. 237) Bu fotoğraflarda karşımıza çıkan geometrik kompozisyonların benzerlerini Anadolu Selçuklu ve Beylikler dönemindeki eserlerde karşımıza çıkmaktadır. Tokat Sünbül Baba Türbesi. (Resim 245) Kapı.14. Konya Hoca Cihan . 1. Tokat Nureddin Đbni Sentimur (1314). pencere doğramaları ve sembolik sanduka ahşaptır. Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun kararıyla yaptırılan restorasyonun.15. ortaları) (Resim 247).1. 1. Develi-Seyit Şerif (1296). 1.101 Yapının beden duvarlarının köşelerinde yonutaşı kaplama. Bu plan tipi Anadolu’da her dönemde kullanılmıştır. eserin 1980 yılında çekilmiş fotoğrafında.

Bursa Orhan Gazi Caminin son cemaat bölümündeki orta kubbede (Resim 253). Bursa Yeşil Cami’dir. Konya Tahir ile Zühre Mescidi (Resim 252). Şeyh Erzurumi türbesinde olduğu gibi üst örtüye üçgenli kuşakla geçilen diğer yapı 1. 62). Anadolu’da bulunan diğer örneklerden bazıları. Yozgat Çapanoğlu Cami Türbesi (Resim 251) bu plan tipinde inşa edilmiş yapılardan bazılarıdır. Sivas’ta. (Resim 254) . Tokat Sevdakar Türbesi (Çizim 61. Sivas türbeleri içerisinde Şeyh Erzurumi gibi kübik gövdeden üst örtüye kasnaksız geçilen diğer eser Abdülvehap Gazi (Resim 2) Türbesidir.102 Türbesi (Resim 250). Đzzeddin Keykavus Türbesidir. Mustafa Kemal Paşa Ayaz Köyü Türbesi.

Sivas Şehri. Hikmet Denizli. . Uzunçarşılı.8.4. R.1. sayı xx. Sivas Şehri. Sivas 1997. s. (H.47. Đ. çev..H. Sivas Tarihi Ve Anıtları Ankara.974) 1567 Zilhiccesinde ölmüştür”. (256) Burhan Bilget.8. 43. 127.8. Sivas Şehri. Kitabe şöyledir(256): (Resim 256) (253) “Koca Hasan Paşa rivayete göre.8. Dikilitaş Caddesi üzerindeki Meydan Cami avlusunun içinde kuzey batı yönünde. 64. Sivas Anıt Mezarları.1. Recep Toparlı. çev. Ankara. Bkz. Đ. Ankara. s.103 1.1.3. R. Hakkı Acun. Sivas 1997. Eserin Adı: Şemseddin Sivasi Türbesi 1. Türbe ise giriş kapısı üzerindeki kitabeye göre Şemseddin Sivasi’nin ölümünden(254) iki buçuk sene sonra 1600 tarihinde yaptırılmıştır.1006) 159 yılında vefat etmiştir. s.8. Vakıflar Dergisi. 969)1561 senesinde yeniçeri ağası. 1993. kuzey avlu girişindeki merdivenlerin batısında yer almaktadır.1. s. Recep Toparlı. Sivas Anıt Mezarları.166 (255) Đ.1..1. O. s. (254) Şemseddin Sivasi (H. Đnceleme Tarihi: 15 10 2004 1. Uzunçarşılı. Recep Toparlı. 1988.Nafiz Uzluk. Çizim No: 63. Uzunçarşılı. Sivaslı olup Kapıcıbaşılıktan yetişmiş ve (H. 1993.(255) Ancak.188. Eserin Tarihi Türbenin içinde bulunduğu Meydan Camisi “1564 senesinde Kanuni Sultan Süleyman Han’ın vezirlerinden Koca Hasan Paşa253 tarafından yaptırılmıştır. 65 1.H. s.Nafiz Uzluk.Nafiz Uzluk. Sivas 1997. s. (Resim 255) 1. R.164. Demircilerardı Mahallesi.2. “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”.970 ) 1562 senesinde Rumeli valisi olmuş (H. 1998. Burhan Bilget. çev.H.165. Tuncer türbenin Şemseddin Sivasi’nin ölümünden hemen sonra 1597-98 yıllarında yapıldığını söylemektedir. Eserin Yeri Sivas il merkezinde..C.

Nafiz Uzluk. Suzi mahlaslı eseri basılmıştır. Uzunçarşılı. Sivas 1997. Kaside-i Bürde tercümesi ile Sülukname diğer eserleridir”. Kitabe: (Resim 257) Türkçe Okunuşu “Pişva-yı ehl-i halvet rehnüma-yı salikan Şems-i sani Ahmed –i Suzi258 aziz-i kambin Aşk-ı hakla zahir übatın idüp tekmil-i zat Đrcii emriyle şimdi kurba oldı vasılın Şad ola ruh-ı revanı munis-i nur-ı Huda Hikmeti saliklerine ola memdud u karin Tarihin menkutla üçler çıkıp etdi nida Tekye-i daru’s-selama Suzi oldı post nişin”259 (H.167. R. çev. Recep Toparlı. çev.1830 senesinde öldü.1254) M.Yüksek dersleri ( Hadimi) rahmetliden aldı ve tasavvufu da Abdulmecid’den öğrendi. R. 1. Uzunçarşılı. Recep Toparlı.104 Türkçe Okunuşu “Şehri Sivas içe cana iş budur Şeyh Şemseddin kutbun meşhedi Didi fevri künbedi tarihini Nurla olsun musffa merkadi”(257) Türbenin güney cephesindeki üç pencere üzerinde de içeride yatan diğer kişilerle ilgili üç adet kitabe vardır. Sivas’ta tekke şeyhi idi. Sivas 1997.167. Sivas Şehri. (259) Đ. “Ahmet Suzi Efendi Şemseddin Sivasi’nin torunlarındandır. Recep Toparlı. Sivas Şehri.H. s. Uzunçarşılı. s. .H.Kitabe: (Resim 258) Türkçe Okunuşu (257) Đ. Sivas 1997.H.Nafiz Uzluk.Nafiz Uzluk. R. çev. (258) Đ.165. 1830 2. s. Sivas Şehri.

1364) 1.38-39. şimdiki fırsat ganimettir” diyerek orduyu teşvik etmiştir. çev. Şeyhinin emri ile Sivas’a yerleşmiş. Mehmet devrinde Eğri Savaşında bulunmuştur. Recep Toparlı. yılında Sivas Sempozyumu.5. Seyyahların Gözüyle Sivas . (262) Serap Taşdemir. 496.167. . Tahsilini Tokat ve Amasya’da yapmıştır. Sultan 3.1.Nafiz Uzluk. Yaşar Kalafat. Tasavvufta ulaşılan en yüksek mertebe olan. Sivas Şehri. “Sivas Yöresi Türk Halk Kültüründe Türbeler Etrafında Oluşmuş Đnançlar”.105 “Guş idince ircii emrini çün ol zat heman Azm-ı firdevs eyleyüp buldu hayatı-ı cavidan Geldi bir er söyledi tarihini kıldı tamam Tekye-i dar-ı bekaya kıldı peyluyi revan”(260) (H. s. halveti tarikatının Şemsiyye kolunun kurucusudur.Bereket ez-zili Sümmes Sivasi es Süheyr biş Şeyh Şemsüddin” (262) olan Şemseddin Sivasi(263).168. Uzunçarşılı. s. s.8. Tokat'ın Zile ilçesine bağlı Silis köyünde doğmuştur. s.Nafiz Uzluk. kutubluğa ermiştir. Sivas halkının “Karaşems” olarak bildiği Şemseddin Sivasinin on beş mensur olmak üzere otuz eseri vardır. Uzunçarşılı. 2001.Kitabe: (Resim 259) Türkçe Okunuşu “Hazret-i Aşkar Ali Paşa civar-ı Şemsde Maderine türbe yapdırdı beca firdevs ola Yazdı cevherdar tarihi du’a-guyi Nazif Türbe yapıldı Rukiyye Hanım’a firdevs ola”(261) (H. 1834 3. 263 “1517 tarihinde.H. Osmanlı ordusu bozulmaya yüz tutmuşken Sultan’ın atının dizginlerinden tutup “Sabreyleyin beyim. R.H. Đstanbul.1254)M. gençliğinde savaşlara katılıp “Gazi” unvanı almıştır. asıl adı “Ebus. (261) Đ. Cumhuriyetin 80.(264) (260) Đ. Türbede yatan. Recep Toparlı. R. Eserin Banisi Türbenin kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Adnan Mahiroğlu.Sena Ahmed Bin Muhammed Ebil. Sivas 1997. Sivas 1997. çev. 2003. Sivas Şehri.

Cumhuriyetin 80.6. Bir ara yağmur yağmaya başlamış… O arada mezarların arasından bir sarhoş gelip Şemseddin Sivasi Hazretlerinin yakasına yapışmış … -Tez …babama bir Kur’an oku …demiş Şemseddin Sivasi de: -Oğlum bak yağmur yağıyor. 1. çev. 496. Bkz. Kutlu Özen. s. Türbenin içindeki kabirler. “Yöre halkı arasında manevi koruyuculuğuna inanılmakta ve hoşgörüsü anlatılmaktadır. sayı xx. “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”. s. 2003.8. “Sivas Türbeleri”. sayı 6. Yapının batı bölümünün sonradan eklendiği plandan da anlaşılmaktadır. Sivas Şehri.166. Serap Taşdemir.106 1. yılında Sivas Sempozyumu. Eserin Geçirdiği Onarımlar Bozkurt Ersoy yapının. “Yöre halkı Şemseddin Sivasinin “Büyük Evliya “ oluşu sebebiyle hastalıklarının şifa bulması için türbeyi sürekli ziyaret etmektedir”. 1992 yılında yapılan onarında mermer ile kaplanmıştır. . nasıl oturup da okuyayım. Sivas Şehir Hayatında Vakıfların Rolü. batı bölümünün 19. Vakıflar Dergisi. s. s. 21.188. 1990.1. 2001. (266) Serap Taşdemir. Eserin Mimarı Türbenin mimarı bilinmemektedir. Ömer Demirel.8. Recep Toparlı. 2003. Yaşar Kalafat. Sivasi Hazretleri de Ceketin üzerine oturup Kur’an okumaya başlamış. Hakkı Acun..yy’ın başında yapıldığını söylemektedir.H. 2000. Bunu üzerine sarhoş.. demiş. Kur’an-ı okuyup bitirince: -Oğul olsun da meyhanede olsun … Babasına Kur’an okuyandan…”. (264) Đ. Cumhuriyetin 80. Kültür Ve Sanat Sivas Özel Sayısı. Bir menkıbesi şöyledir: Şemseddin Sivasi Hazretleri Yukarı Tekkeyi ziyarete gitmiş. s.1. 1988. R.64. s. ceketini çıkarmış ve Sivasi Hazretlerinin altına sermiş.189.496. (265) Bozkurt Ersoy. Sivas 1997. Uzunçarşılı. s. Sivas Efsaneleri Sivas. “Sivas Yöresi Türk Halk Kültüründe Türbeler Etrafında Oluşmuş Đnançlar”. yılında Sivas Sempozyumu.7.(265) Ancak batı bölümüne yapılan eklemenin tarihini verirken kaynak göstermemiştir. “Sivas Yöresi Türk Halk Kültüründe Türbeler Etrafında Oluşmuş Đnançlar”. Ankara.Nafiz Uzluk.(266) Ancak yapılan araştırma sonucunda onarımla ilgili hiçbir belgeye ulaşılamamıştır. Yaşar Kalafat.

Yaşar Kalafat. üç sıra halinde. batısında dört dikdörtgen sanduka mevcuttur.8. Türbenin içindeki bütün sandukalar doğu-batı doğrultusunda yer alır. Bu pencerelerin doğusunda küçük birer niş vardır. sivri kemerli bir açıklıktan ikinci bölüme geçilir. Kubbe altında Şemseddin Sivasinin dikdörtgen sandukası yer almaktadır. . 496. Yapıya. kuzey cephede iki mazgal pencere vardır.(267) 1. Bakımı müftülük tarafından yapılmaktadır. En doğudaki ve en batıdaki pencereler karşılıklıdır. Dış Cepheler (267) Serap Taşdemir.8. on bir adet sanduka vardır. doğu cephesine açılan. (Resim 260) Bu sandukanın doğusunda iki. Kapının kuzeyinde bir pencere vardır. eksenden güneye kaymış kapıdan girilmektedir. Birinci bölümün kuzey ve güney cephelerine.10. s. Kubbe eşit olmayan sekizgen kasnağa oturtulmuştur. “Sivas Yöresi Türk Halk Kültüründe Türbeler Etrafında Oluşmuş Đnançlar”. Sivri kemerli birinci bölümden. Cumhuriyetin 80. yılında Sivas Sempozyumu. batısı tekne tonoz ile örtülüdür. 1. Eserin Bugünkü Durumu Türbe bugün ayakta ve ziyarete açık durumdadır. 64) Bu bölümde.107 1. düzgün olmayan dikdörtgen planlıdır. (Çizim 63. Đkinci bölüm güney yöne doğru yamuktur.8. Eserin Planı Türbe. Yılda ortalama 8 – 10 000 ziyaretçisi vardır.1.9. Güney cephede üç. 2003. Kubbeli orta mekan doğu ve batı yönlerde genişletilmiştir. (Resim 261) Batı cephesinin duvarı ahşap bir paravan ile kapatılmıştır. Bu bölümün üst örtüsü beşik tonozdur.1. Kubbenin doğusu aynalı tonoz. Güney ve doğu cephesinin kesiştiği köşe pahlanmıştır.8.1. eksende birer pencere açılmıştır.

(Resim 272) Kasnağa. eşit olmayan sekizgen kasnak üzerine oturmuş külah yer almaktadır. Üst örtü Türbenin kubbeli olan orta mekanı. doğu cephesinden. dört ana yönde mazgal pencere açılmıştır. Bu cephe.1. 268) (Çizim 65) Sonradan eklenen ikinci bölümdeki üç dikdörtgen pencerelerinin üzerinde birer kitabe vardır. Buraya Şemseddin Sivasinin hayatını anlatan bir yazı konulmuştur. 1. Kapının üzerinde. üçgen biçiminde sağır bırakılmıştır. Bu sebepten dolayı kuzey cephesindeki pencereler işlevini kaybetmiştir. (Resim 266) Güney cepheye. üç kademeli kavsara ile sonlanmaktadır. dikdörtgen bir kapıdan yapılmaktadır. (Resim 265) Batı cephesi. (Resim 271) Birinci bölümün ortasında. (Resim 276) Đkinci bölümde kendi arasında önce sivri sonra yuvarlak kemerle ikiye bölünmüştür. kot farkından dolayı yol seviyesinin altında kalmıştır. mazgal pencere vardır.108 Türbeye giriş. Pah. 263) Kapının kuzeyinde. küçük. (Resim 277) . dört adet dikdörtgen pencere açılmıştır. Đkinci bölüm dışardan kırma çatı (Resim 274).8. Birinci bölüm ikinci bölümden sivri kemerle ayrılmıştır. yapının inşa tarihinin olduğu kitabe yer almaktadır. dört ana yönde mazgal pencere açılmıştır. batısı tekne tonozdur. (Resim 269) Kuzey ve batı cepheleri bugün yol seviyesinin altında kalmıştır. (Resim 262. dikdörtgen bir pencere vardır. Birinci bölüm dışarıdan külah (Resim 271) içeriden kubbe (Resim 272) ile örtülmüştür. içeriden beşik tonoz (Resim 275) ile örtülmüştür.11. yuvarlak kemerli. küçük. (267. Güney ve doğu cephesinin kesiştiği köşe yedi taş sırası boyunca pahlanmıştır. Külah eşit olmayan sekizgen kasnağa oturmaktadır. Kubbenin doğusu aynalı tonoz (Resim 273). (Resim 264) Sonradan eklenen ikinci bölüm dışarıya çıkıntı yapmıştır. (Resim 270) Türbenin üst örtüsü kırma çatıdır. Kasnağa. Kuzey cephesinde de üç adet. doğu ve batı yönlerde genişletilmiştir.

düzgün kesme taştan yapılmıştır.1. Ancak yapılan araştırma sonucunda. 1. Türbenin içinde.1.8. geometrik motifli rozet vardır. Kasnak.13. yapıldığı dönemden bugüne kadar geçirdiği onarımlar hakkında hiçbir bilgiye ulaşılamamıştır. 1600 senesinde inşa edilmiştir. metal bir alem vardır. 280) Rozetin altında. (Resim 278) Dışarıda. yılında Sivas Sempozyumu. kiremit kaplıdır. s. 2003. Sadece kesin olmamakla birlikte batı bölümünün 19. üç kademeli kavsaraya sahip bir pah mevcuttur. Kapı ve pencerelerin korkulukları demirden yapılmıştır. Pencere doğramaları ahşaptır. ucunda hilal olan. Giriş kapısının üzerindeki ve güney cephedeki kitabeler sülüs hat ile yazılmıştır.14. Yaşar Kalafat. 1990. Sandukalar mermer malzemedir. eksenden kırılmış. Malzeme Ve Duvar Tekniği Türbenin gövdesi. sonradan fayans ile kaplanmıştır.da eklendiği(269) ve 1992 senesinde sandukaların yenilendiği bilinmektedir. Külah. Kültür Ve Sanat Sivas Özel Sayısı. sayı 6. . “Sivas Türbeleri”. kuzey cephesinde sancak asılıdır.496.8. s. yy. (Resim 271) Külahın tepesinde tek armutlu. Cumhuriyetin 80.109 1. Eserin Getirdiği Sorunlar Türbe.1.12.(270) (268) Bu rozetin aynısı Behram Paşa Hanını giriş kapısının iki köşesinde yer almaktadır. (270) Serap Taşdemir. Sekizgen kasnak fayans ile kaplanmıştır. 1. Eserin Süslemesi Türbe içerisi oldukça sadedir.(268) (Resim 279. (269) Bozkurt Ersoy.8. “Sivas Yöresi Türk Halk Kültüründe Türbeler Etrafında Oluşmuş Đnançlar”. 21. doğu cephesiyle güney cephesinin kesiştiği köşede.

dışarıdan külah içeriden kubbe olarak düzenlenmiş üst örtü. Ancak sekizgen kasnağa oturmuş. Sivas’ta Şeyh Çoban (Resim 192). Akbaş Sultan (Resim 333) ve Süt Evliyası (Resim 361) türbelerine de uygulanmıştır.1.110 Türbenin batı cephesinin sonradan yapıldığı plandan anlaşılmaktadır. 1.15.8. geometrik motifli rozetin benzeri Sivas’ta Behram Paşa Hanının giriş cephesinin köşelerine de yapılmıştır. 282. Ancak yazılı bir bilgiye ulaşılamamıştır. 283. Eser. eksenden kırılmış.284) . Karşılaştırma Ve Değerlendirme Eser. orijinalinde dikdörtgen planlıdır. Zaman içerisinde yapılan eklemeler ile asimetrik bir plana sahip olmuştur. süsleme açısından oldukça sadedir. Doğu cephesiyle güney cephesinin kesiştiği köşede.(Resim 281.

bizi korkularımızdan emin eyle. 287. Đnceleme Tarihi: 15 10 2204 1.9. (Resim 285) 1. Sivas Ulu caminin batısında.3.koru”.4.1.1. Çizim No: 66 1.9.1. 2. 2. Uluanak mahallesi.9.9.sokak ile Müftüler Çıkmaz sokağının kesiştiği köşede yer almaktadır.1.1. Eserin Yeri Sivas il merkezinde. Eserin Tarihi Giriş kapısı üzerindeki kitabe: (Resim 286.2.111 1.1.Çeşme alınlığı üzerindeki kitabe: (Resim 289) Okunuşu “Đnnehu min Süleymane ve innehu bismillahirrahmanirrahim” .9. Eserin Adı: Numan Efendi Kabristanı 1. 288) Okunuşu “Ya hafiyye’l-eltaf neccina mimna nehaf” Türkçe Anlamı “Eylutfü hafi olan (gizli ve korkulara lutuf eden Allah).

çok esirgeyendir. Ankara. s. Sivas Tarihi Ve Anıtları.” (Neml Suresi. (Hac Suresi. Sivas Tarihi Ve Anıtları. Şüphesiz ki O. 30. Süleymandandır ve o esirgeyen bağışlayan Allah’ın adıyla başlar.” (Zümer Suresi. kemer alınlığının ortasında “Maşallah” (Resim 293). pencere alınlığındaki kitabenin birinci satırı(272): (Resim 296) Türkçe Anlamı ‘’De ki: Ey kendi nefisleri aleyhine haddini aşan kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin! Çünkü Allah bütün günahları bağışlar.Doğu cephesindeki 3. çok bağışlayan. 1998. Ayet) 4. . Hud Suresi.130. 53 ) yazılmıştır. Ayet) 3. 77. 52. 5.130. “Amel-i Şadi Yusuf el-Kayseri” (Resim 291. pencere alınlığı üzerindeki kitabe: Okunuşu Kilit taşında.112 Türkçe Anlamı “Mutlaka o H. Ankara. s. 115. yazmaktadır.Doğu cephesinin güney köşesindeki 1. 292). (272) Hikmet Denizli. batısında “Muhammed” (Resim 295). pencere alınlığı üzerindeki kitabe(271): (Resim 290) Okunuşu “Bismillah’ir rahman’ir rahim vefaül hayre leallekum teflihun *in Allahe layudıu ecrel muhsinin sadakallahül melikül muin”. 1998. Ayet. doğusunda “Allah” (Resim 294).Z. (271) Hikmet Denizli.Doğu cephesindeki 2.

Eserin Banisi Yapı. “Yılanlı Baba” denilmesinin nedeni olan rivayet şöyledir: “Numan Efendi Sivas’ta dolaştığı bir gün yılanların saldırısına uğramıştır . sayı 9.(274) Kabristanın içinde hem Numan Efendinin hem de ailesinin mezarları vardır. R. 1768 senesinde. Şeyh Ahmed Hamdi Efendi. Babası.H.113 Đkinci satır: (Resim 296) Okunuşu Emir … el-şeyh Numan el-müftü Sivas ibn el-şeyh Ahmed Hamdi ibn elşeyh Abdülrahman aleyhim el-rahmani ve el-gufran senei esne ve seb’ayen ve mah-ı elf. Uzunçarşılı.174.9. “Yılanlı Baba” tarafından okunduğuna inanılır. “Yılıncık Baba” veya “Yılancık Evliyası” olarak tanınmaktadır. Ayrıca bu suyun toprakla karıştırılarak yapılan çamurun. çev. Sivas Müftülüğüne yükselmiştir. annesi. “Numan Efendi Kütüphanesi Ve Yılanlı Baba” Revak Dergisi. Kendi vakfiyesinde. “Vefatım Sivas’ta vak’i olursa ki kitiphane önünde defn olunmak mukadder oldukda” diyerek gömülmek istediği yeri belirlemiştir. Recep Toparlı. s. Anlamı “Sivas müftüsü günahkar Numan Efendi bin eş-Şeyh Ahmed Hamdi b. 76 yaşında vefat etmiştir. . 274-276. Doğu cephesindeki ejderli suluktan akıtılan suyun. yaraların üzerine sürülmesi ile yaraların iyileşeceğine inanılmaktadır”. Numan Efendi yöre halkı arasında. s. (274) “Numan Efendi 1692 yılında Sivas’ta doğmuştur. Mezar Taşı: (Resim 298) (273) Đ.” Yöre halkı. Köprülü sülalesinden Ayşe Hatundur. Sarı Hatip-zadelerden. Sivas Müftüsü Numan Efendi tarafından yaptırılmıştır. Yakup Köküz. Eğitimini Buruciye Medresesinde tamamlamıştır. EşŞeyh Abdurrahman (Allah’ın rahmeti ve bağışı üzerlerine olsun) 1172/1758 yılında yapıldı(273)” 1. Sivas 1997. 2001.1. türbenin yılancık hastalığını iyileştirdiğine inanmaktadır. Yılanlar ona zarar vermemiştir. Sivas Şehri. (Resim 297) Güney cepheden sırasıyla mezar taşları şöyledir: 1.5.Nafiz Uzluk. Sibel Alev.

Mezar Taşı: (Resim 299) “Hüvel hayyul ildem ah enin efgan … hatip zade şöhret ilan verdi şafi camiye zerrine şarap Kevser eden … geldi devran ferişte solseş ta renc revem dad … Şeyh … … … galel meda Kevser …Şeyh Daderel …hebni … fani heran Fi 1321” 3. 4. Mezar Taşı: “Hu . cihan hayat sene 1301 ve 1182 Hamd”. Mezar Taşı : “Hüvel hayyul baki darigahından müftü Numan Sivas-i müzeyyen bi’l lakab sari hatib şöhreti dara müderrisin bi’l ilüm sahibu’l el kutub kütübhane dahi ferraş hem beyt-i mükerrem hadim-i canan ciğer hunem kebab ağitti ferak hasreti emik veliken olmadı ruyat-ı visal fazilet-i zira evaherun … … mücevher fi tarih bu tamire deydi hissi … tarihen Kemal Fazıl ikmal ….114 “Allah Fahrül fetin bi Sivas El-Müderris asrül saltanat El Seyyid ey hacı Muhammed Taha efendi Ruhu içün el fatiha Sene 1320” 2. alemde budur meşhur oku ihlas evruh …….

1978 yılında hara olarak kullanılan çevre duvarlarının yeniden düzenlendiğini bilmekteyiz. kabristanın mimarının Şadi Yusuf el-Kayseri olduğu yazmaktadır.1.8.9.9.9. cemilende huri der aziyet merziye kıldı ibrar söyledi tarih ……… heri hun çeşmile yaren led Hüsniye bir mersiye …. Eserin Planı (275) Hikmet Denizli. Eserin Mimarı Doğu cephesindeki orta pencerenin kitabesinde. Oku ihlas can veren içün el fatiha 1297” 1.9. .9.6. Eserin Geçirdiği Onarımlar Yapının. bugün ayakta ve ziyarete açıktır.115 handane Eşref ……. Sivas Tarihi Ve Anıtları.1.. 1. s. baki sebpaheng dokhteri der velin gazel biyesi evvel merziye şevval mulagab köse Bekirzade merhumeden ahberi cami ecel …………. 1.7. 1998.1. Ankara. ger naboşed fadhali …. Sadece. Eserin Bugünkü Durumu Türbe. şifa ya Resul Allah bu da ……. geçirmiş olduğu onarımlar hakkında hiçbir bilgiye ulaşılamamıştır.1.(275) 1. dost ec eden ……….129.

Yapıya.9. 303) 1. kabristana bitiştik birer ev bulunmaktadır. tamamen yığma moloz taştır. üç adet dikdörtgen pencere vardır. (Çizim 66) 1. Bütün pencerelerin üzerinde kitabe mevcuttur. Kurna. altı tane doğu-batı yönünde mezar yer almaktadır. güney-batı cephesine açılmış olan alçak. yamuk planlıdır. Sadece doğu cephesindeki. Ortada yer alan pencere.9. basık kemerli. Kabristanın güney doğu cephesine çeşme yapılmıştır. (Resim 300) Çeşme bugün kullanılmamaktadır. çeşme yapılmıştır. (Resim 301. (Resim 286) Güney-doğu cephesine.9. (Resim 304) 1. diğer pencereler düz lentodur. üst örtüsü yoktur. Doğu cephesinde.9. sağır sivri kemer içine alınmıştır. Sadece duvarların kenarlarından saçaklar dışarıya taşkındır.1. Ayrıca kapı ve pencereler demir parmaklıklarla kapatılmıştır. Dış Cepheler Yapıya. Eserin Süslemesi .11. Kapının üzerinde kitabe vardır.1. 1.12. Üst örtü Yapının. Batı ve kuzey cephelerinde. dikdörtgen kapıdan girilmektedir. Doğu cephesinde üç adet pencere mevcuttur. Malzeme Ve Duvar Tekniği Yapı.116 Kabristan. Çeşme alınlığında kitabesi bulunmaktadır.10. güney-batı cephesine açılmış olan kapıdan girilmektedir. Kabristanın içinde. 302.13.1.1. orta pencerenin kemer alınlığında beyaz mermer kullanılmıştır.

“Eyüp Cafer Paşa Türbesi”. IV. 78 Mayıs 2000. Karşılaştırma Ve Değerlendirme Kabristan. taş suluk yer almaktadır.9. 2000. Doğu cephesinde. orta pencerenin kilit taşında ve kemer alınlığının üzerinde mermere oyularak yapılmış kıvrım dal ve rumi süslemeler mevcuttur. mimari açıdan sade bir tasarıma sahiptir. 17. güney köşesindeki pencere kitabesinde. 1. 309) 1. sülüs hat arasında çiçek motifi yer almaktadır. (Resim 305.yy ortalarına tarihlemektedir.117 Kabristan oldukça sade bir süslemesi vardır. Numan Efendi taş suluğunu. Eyüp Sultan Sempozyumu. Benzer bir örnek yapıda Eyüp Cafer Paşa Türbesidir. Eyüp Belediyesi Kültür Ve Turizm Müdürlüğü. Hakkı Acun. Eyüp Sultan Sempozyumu Tebliğler. . Eserin Getirdiği Sorunlar Kabristanın. s. “Eyüp’ten Ejderli Bir Taş Suluk”. yükseltilmiş taş platformda. bugüne kadar geçirmiş olduğu onarımlar hakkında hiçbir bilgiye ulaşılamamıştır.9. Motif. Örcün Barışta.(277) (276) Taş sulukları yapı ile tarihlendirmenin doğru olamayacağını belirten Hakkı Acun.198200.1. Suluk. Doğu cephesindeki. H.1. 306) Doğu cephesinin. 254-268. orta pencerenin arkasında. Đstanbul. Đstanbul. s.15.14. doğu yönünde kase ile sonlanmaktadır. ters yönlere doğru hareket eden helezonlardan oluşmaktadır. aynı merkezden başlayıp. (Resim 307) Kabristanın içerisinde yer alan mezar taşları ve yapı kitabeleri sülüs hat ile yazılmıştır. (277) Bkz. Bkz. (276) (Resim 308.

118 Sivas türbeleri içerisinde yapıya bağlı çeşmesi olan tek yapı Numan Efendi kabristanıdır. Çeşmesi olan ikinci eser ise Şeyh Çoban Türbesidir. Ancak bu çeşme avlu duvarının güney batısında yer almakta ve form olarak Numan Efendi Çeşmesinden daha farklıdır. Numan Efendi çeşmesinde kurna sağır sivri kemer içerisine alınmıştır. Anadolu’da bu formda yapılmış diğer çeşme örneklerinden bazıları Konya Yavuz Selim (1519) (Resim 310), Konya Ali Paşa (1555) (Resim 311) ve Bursa Eski Kaplıca Hamamının çeşmeleridir. (Resim 312)

Doğu cephesinde bulunan taş suluğun Anadolu’da benzer örnekleri mevcuttur. Eyüp Belediyesi, Kültür Evi bahçesinde yer alan “ejderli taş suluk” (Resim 313, 314, 315) ve Manisa Müzesinde bulunan “taş suluk” (Resim 316) kompozisyon olarak, Numan Efendi Kabristanı taş suluğuna benzemektedir.(278)

(278) Hakkı Acun, “Eyüp’ten Ejderli Bir Taş Suluk”, Eyüp Sultan Sempozyumu, Eyüp Belediyesi Kültür Ve Turizm Müdürlüğü, Đstanbul, 2000, s.198-200.

119 1.1.10. Eserin Adı: Đncili Hanım Türbesi

1.1.10.1. Çizim No: 67, 68

1.1.10.2. Đnceleme Tarihi: 13 10 2004

1.1.10.3. Eserin Yeri

Sivas il merkezinde, Rahmi Günay Caddesi, Atatürk Sağlık Meslek Lisesi ön bahçesinde yer almaktadır. (Resim 317)

1.1.10.4. Eserin Tarihlendirilmesi

Eserin inşa kitabesine ve yazılı bir belgeye ulaşılamamıştır. Đncili Hanım hakkındaki rivayetlere bakarak türbeyi Orhan Cezmi Tuncer 17.yy’ın ilk yarısına(279), Hikmet Denizli(280) mimari tarzı, malzemesine bakarak 18. yy.’la tarihlemektedir. H. Acun(281) ise yapıyı incelemiş ancak tarihlendirmemiştir.

Yapılan inceleme sonrasında yapının tarihi ile ilgili her hangi bir bilgiye ulaşılamadığı için tarihlendirmeyi kemerlerin formuna ve muntazamlığına bakılarak yapmaktayız. Eseri, 17. yy.ın başlarına tarihlendirmekteyiz.

1.1.10.5. Eserin Banisi Türbenin kimin tarafından inşa ettirildiği bilinmemektedir.(282)
(279) O.C. Tuncer, Anadolu Kümbetleri, Ankara, 1986, s.184. (280) Hikmet Denizli, Sivas Tarihi Ve Anıtları, Ankara, 1998, s.132. (2819 Hakkı Acun, “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”, Vakıflar Dergisi, sayı xx, 1988, s. 188. (282) Đncili Hanımın kim olduğu, hakkında bazı rivayetler vardır. Rivayetlerden ilki; “Keçeci-zade Đzzet Molla (1785-1829)Sivas’ta kadı olarak görevini yaparken burada vefat edip, Đncili Hanım

120 1.1.10.6. Eserin Mimarı

Türbenin mimarı bilinmemektedir.

1.1.10.7. Eserin Geçirdiği Onarımlar

Eserin, zaman içerisinde geçirdiği tadilatlar hakkında da bir bilgiye ulaşılamamıştır.

1.1.10.8. Eserin Bugünkü Durumu

Eser bugün ayaktadır. Ancak eserin korunması ve bakımı ile ilgili konularda, bağlı olduğu Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından herhangi bir çalışma yapılmamasından dolayı oldukça tahrip olmuş durumdadır. H. Acununun arşivinden alınan 1988 senesine ait fotoğrafta üst örtünün ve ayakların daha sağlam olduğu görülmektedir. (Resim 318)

Türbe de yatan şahıs yada şahıslara ait mezar ve sandukalar kaybolmuştur.

1.1.10.9. Eserin Planı

Türbesine defnedildiği doğrultusundadır. Daha sonra oğlu Keçeci-zade Mehmet Fuat sadrazam olduğu zaman babasının kemiklerini Đstanbul’a (1861) naklettirmiştir”. Bkz. Hakkı Acun, “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”, Vakıflar Dergisi, sayı xx, s.1988, 188.; Ancak burada görüldüğü üzere türbe, Keçeci-zade Đzzet Molla için inşa edilmemiş yalnızca buraya geçici olarak defnedilmiştir. Bir rivayete göre; “Đncili Hanımın Kanuni Sultan Süleyman’ın sadrazamı Sokulu Mehmet Paşanın kızı olduğu ve Sarıhatipler ailesine gelin geldiğinde çeyizindeki incili yorganından dolayı halk arasında bu adını aldığı ve vefatından sonra bu türbeye defnedildiği söylenmektedir”. Diğer bir rivayet ise türbede yatan şahısın, “Köprülü sülalesinden gelen Numan Sabit’in (1692-1764) eşi olduğu doğrultusundadır”. Bkz. O.C. Tuncer, Anadolu Kümbetleri, Ankara, 1986, s.184. Đncili Hanım O.C.Tuncer’in dediği gibi Numan Sabit’in eşidir.

(284) Ayakların kaide başlıkları hafif silmelerle belirtilmiştir. Oluş Arık tarafından erken devir Anadolu türbelerini konu alan doktora tezinde açık türbeler için kullanılarak yaygınlaştırılmıştır.10. Türbeler için “baldaken” kelimesinin ilk defa. yanları açık türbeler kastedilmiştir. Kelime üzerinde duran yazarlar “Avrupa hükümdarlarının tahtları üzerindeki tahtalar ve kıymetli kumaşlardan yapılmış muhtelif şekillerdeki örtü ve gölgeliklere baldaken denildiği gibi kiliselerde atların üstünde direklerle tutturulan kubbe şeklinde süslü mimari mahiyette ciborion (bargir) denilen örtüler de birer baldakendir” şeklinde izah etmişlerdir. s. Bkz. Ankara. (Resim 319. (284) Yapılan inceleme sırasında kubbe ortasındaki bu altıgen açıklığın köşelerinde kırılmalar tespit edilmiştir. M.11. kare kesitli. 320. Üst Örtü Türbenin üst örtüsü hem dışarıdan hem içeriden kubbe ile örtülüdür. (283) Baldaken kelimesi Fransızca “baldaquin” kelimesinden Türkçe’ye geçmiştir. 1992.10. 68) 1. Sütun başlıkları silmelerle hareketlendirilmiş olan kare ayaklar sivri kemerlerle birleştirilmiştir. Ali Kılcı. üzeri kubbe ile örtülüdür. (Çizim 67. 1.1516.1. üstü kapalı. Dört kemer açıklığında kemerleri birbirine bağlayan ahşap gergiler mevcuttur. Ankara Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.1. Ancak üst örtüdeki farklı bir uygulama kubbe ortasındaki altıgen açıklıktır. baldaken tarzında inşa edilmiş olan türbenin(283). Baldaken tarzı türbeler derken. Sivri kubbenin ortasında altıgen açıklığı vardır. Onunda aslı Đtalyanca Bağdat ipeği demek olan “baldacchino” kelimesinden türemiştir. “Türkiye’deki XIV ve XV Yüzyıllara Ait Baldaken Tarzı Denen Türbeler”.10. üst örtüsü ayak ve sütunlarla taşınan. Ahşap gergiler dört kemer açıklığını birbirine bağlamaktadır. . 321) Sivri kemerler ayaklardan üç santimetre içeriye alınmıştır. Dış Cepheler Dört cephesi de birbirinin aynısı olan türbenin dış cepheleri oldukça fazla yıpranmıştır.121 Türbe. kareden çokgene kadar çeşitli plan özellikleri gösteren. Sivri kemerler üzerine oturtulan kubbeye pandantifler ile geçilmiştir. Bu tarzda yapıya bitişik baldaken türbelerde mevcuttur.

1. gergilerinde ise ahşap malzeme kullanılmıştır.10. .(285) Ancak eserin incelenmesi sırasında yeşil renkli sırlı tuğlalarla ilgili herhangi bir ize rastlanmamıştır.10. pandantiflerin üçgenleri dışarıya doğru taşırılmıştır.13. 323) 1. 1. 1998. Ayrıca.1. Bahsi geçen sırlı tuğlaların dışında da türbede başka bir süsleme mevcut değildir. Yapının Getirdiği Sorunlar Eserin yapım tarihi ve Đncili Hanımın kim olduğu hakkında kaynaklarda kesin bir bilgiye ulaşılamamıştır.122 Pandantiflere kubbe yayından geçilmiştir.12. Bu konular hakkında bilgi verebilecek olan sanduka ve mezar taşları da türbenin içerisinde değildir. 1. Ayrıca türbe oldukça bakımsız durumdadır. Eserin Süslemesi Türbede günümüze ulaşan her hangi bir süsleme mevcut değildir. ayaklarında tek parça kesme taş. kubbe ve pandantiflerinde moloz taş. Karşılaştırma Ve Değerlendirme (285) Hikmet Denizli. Malzeme Ve Duvar Tekniği Eserin. Ankara. 1.15.10. (Resim 322. Sivas Tarihi Ve Anıtları.14.1. s.10.1. sivri kemerlerinde düzgün kesme taş. Kaynaklarda eserin dış tarafında yeşil sırlı tuğla ile kaplı olduğu anlatılmaktadır.133.

409. tepesinin de açık olmasının nedeni.(287) (286) Hakkı Acun.(286) Bu plan tipi.) (Resim 331). yy) (Resim 324. yy. “Yozgat Yöresindeki Đki Plan Türünde Dört Türbe Örneği”. Divriği Saracın Türbesi (18. Türk Sanatı. bize. Afyon Garipler Türbesi. . lahdin üzeri toprakla örtülmüştür. başı). Adana-Bahçe ilçesi Ağcabey Türbesi (1490). Kubbenin ortasında açıklık bulunan diğer bir yapı Sultan 2. başı). Vasiyetine göre.286. Hacettepe Üniversitesi. 329) (Çizim 72. Sosyal Ve Đdari Bilimler Fakültesi. Đstanbul. yy. 73). sonu) (Çizim 69). 1997. yy. başına kadar bilinen hiç bir örneği bulunmamaktadır. Ankara-Kesikbaş Türbesi (14. Bursa Ebe Hatun Türbesi (Resim 328. Beşeri Bilimler Dergisi. Erzurum Mahmut Paşa Türbesi (1794) (Resim 332) baldaken tarzda inşa edilmiş yapılardan bazılarıdır. Dört tarafı açık olan bu tarz bir yapının. Đncili Hanım Türbesindeki farklı uygulama kubbenin ortasındaki altıgen açıklıktır.yy. Özel Sayı. daha çok beylikler döneminde tercih edilmiştir. 327) (Çizim 70. 71). yağmur yağması ve gökyüzüne bakması için açık bırakılmış. yy) (Resim 326. 1980. Eski Malatya Kanlı Kümbeti (14. ortası açık bir kubbe ve etrafını çeviren alçak tonozlu koridorlardan oluşan bir türbedir. baninin arzusu olduğunu düşündürmektedir. Anadolu Selçuklu döneminden xıv. s. Đznik Yakup Çelebi Türbesi (14. 325). Đznik Sarı Saltuk (Üstü Açık Kümbeti) Türbesi (14.123 Baldaken türbelerin. Ankara. Anadolu’da. s. ĐznikÜstü Açık Kümbeti (14. günümüze ulaşmış bazı baldaken türbe örnekleri mevcuttur. bu plan tipinde değişikliğe gitmekten ziyade. Bursa Umur Bey Türbesi (1461) (Resim 330) (Çizim 74). yy. 287 Oktay Aslanapa. Murat’ın dört sütun üzerine mukarnaslı tromplarla.

337 pafta.187 (290) Hakkı Acun. sayı 6. bu konuda çeşitli görüşleri beraberinde getirmektedir. Yapım tekniği.2.ın başı(290). 8. sokak (Eğri Köşe) No: 112’de bulunmaktadır.. Anadolu Kümbetleri.1. sayı xx. s. (289) O. . 2. şeklinde üç farklı tarihlendirme karşımıza çıkmaktadır.11. Tuncer.11.1. (Resim 334) Ancak bu sandukaların mezar taşları. (Resim 333) 1. 18. Vakıf Eski Eser Fişi. Eserin Yeri Sivas il merkezinde.11. yapının kesin tarihlendirilmesi konusunda (2889 Hikmet Denizli. yy(288).1. yy’ın ikinci yarısı (289) ve 19. teknik ve üslubuna bakarak 19. 234 ada. yy. s. Eserin Tarihlendirilmesi Türbenin inşa tarihi ile her hangi bir kaynağın olmaması. Ankara.C.133. Ankara. 1998. Çizim No: 75 1.124 1.11.3.189. 3 Beylikler ve Osmanlı Dönemi.4.1.yy başına tarihlendirilmiştir). başına tarihlemekteyiz.1. malzemesi ve mimari üslubuna bakarak 18.1991(Hakkı Acun kaynak gösterilerek türbe 19.8. Bu türbe hakkında araştırma yapan bütün araştırmacılar türbenin inşa tarihini farklı zamanlara tarihlemektedirler. Đnceleme Tarihi: 01 04 2005 1. Sivas Tarihi Ve Anıtları. Kültür Ve Sanat Sivas Özel Sayısı. 5. eserin malzeme. Demicilerardı Mahallesi. s. Türbenin içerisinde beş adet sanduka vardır. Yaptığımız inceleme sonucunda. Bozkurt Ersoy.11. Vakıflar Dergisi. 1986.1. 1990. parsel. “Sivas Türbeleri”. s. Eserin Adı: Akbaş Sultan Türbesi 1.. 22. “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”. 1988. yy.

Akbaş Baba. 4.11. hanımı. Diğer dört mezar. Aradan zaman geçince Akbaş Baba’nın mezarı kaybolmuş.(291) (291) “Yöre halkı arasındaki inanışa göre. 5. gelini ve torununa aittir. demiş. bir Arap evliyasıdır. oğlu.1.Ben tayin ederim. Türbenin içerisinde bulunan mezar taşlarını üzerindeki yazılar şöyledir: 1. . Kuzey duvarında. (Resim 337) “Ya Allah Haza merkad el merhum el Şeyh Akbaş aleyhirrahmane vel gufran ruh ruh beşir içün el fatiha”. . Bir gün. (Resim 338) 1. mahalle sakinlerinden birisinin rüyasına girmiş. Eserin Banisi Türbenin kimin tarafından inşa ettirildiği bilinmemektedir. O da şehit düştüğü yere gömülmüştür. Kuzey duvarındaki dördüncü mezar taşı: Üzerinde yazı yoktur. ikinci sıradaki mezar taşı: Üzerindeki yazı okunamamıştır. Çünkü mezar taşlarının üzerinde Kuzey duvarından üçüncü sanduka Akbaş Sultan Hazretlerinindir. Kuzey duvarındaki üçüncü mezar taşı: Akbaş Sultanın mezar taşı. 3. demiş.125 yardımcı olmamaktadır.5. Adama: .Mezarının nerede olduğunu bilmiyorum demiş. (Resim 335) 2. Peygamber efendimizin sancaktarı olarak buraya gelmiş. Adam da: . Kuzey duvarındaki birinci mezar taşı: Üzerinde yazı yoktur.Benim mezarımın etrafını çevirin . Sabah bakmışlar ki Akbaş Baba’nın ve diğer dört mezarın etrafı taşlarla çevrilip belli edilmiştir. Bir savaş sırasında şehit düşünce sancağı Abdülvehab Gazi elinden almış. Kuzey duvarındaki ikinci mezar taşı: (Resim 336) “…………………… el merhum … evveli arş fi …”.

1995-96’da yeniden onarıma tabi tutulduğu belirtilmiştir. Ancak.1.1.11. bu onarımla ilgili dosyalara ulaşılamadığı için her hangi bir bilgiye sahip olunamamıştır. Kutlu Özen. 78. “Akbaş Baba Türbesine üç. Eserin Geçirdiği Onarımlar Türbenin yapıldığı tarih bilinmediği gibi inşa tarihinden sonra geçirdiği onarımlarla ilgili hiçbir araştırmanın kayıt yoktur. Tuncer. Vakıflar Genel Müdürlüğünde yapılan eserin. (Resim 335) (Çizim76. Yürüyemeyen çocuklar. Sivas Efsaneleri. Eserin Bugünkü Durumu Türbenin yanındaki çeşme suyu eskiden akarmış. Akbaş Baba da sandukasından kalkar.C.1. 340) O.Kutlu Özen. s. 3 Beylikler ve Osmanlı Dönemi. 1996. Sivas. selalar verilsin” diye söylenir”. Tuncer bu konu hakkında eserin üst örtüsünün aslında içeri çekik olarak yükselen kasnağın sekizgen olma ihtimalinin oldukça yüksek olduğunu söylemektedir.11.185. dört yaşına geldiği halde yürüyemeyen çocuklar getirildiği için “Küt Evliyası” adı da verilmiştir. Mahalle sakinleri bu hadiseye çoğu kez şahit olmuşlar. s. Ancak moloz taşların derz aralarındaki beton sıvalar oldukça belirgin bırakılmıştır. Sivas.126 1.180. Anadolu Kümbetleri. vakıf eski eser fişinde 1986-87’de sonucunda restorasyona başlanmış 1991 yılında bitirildiği.53.6.8.C. 1. Ankara. üst örtünün yenilenmesi dışında yapılan diğer değişiklikler hakkında bilgi yoktur. (292) Yaptığımız inceleme sonrasında eski fotoğrafların yardımıyla türbenin. Eserin Mimarı Türbenin mimarı bilinmemektedir. (Resim 339. 79) 1.11. 77.7. Sivas ve Divriği Yöresindeki Eski Türk Đnançlarına Bağlı Adak Yerleri. 2001. Akbaş Sultan türbesine Cuma günleri getirilir. s. . Sela verilirken kıbleye doğru tutularak “Kütler yürüsün. 1986. 1980 senesine ait fotoğrafları incelediğimizde. çeşmeden abdest alıp tekrar türbesine girermiş. (292) O. üst örtünün kubbe olduğunu görülmektedir.

(Resim 344) Eserin kuzey cephesi ise sağır bırakılmıştır. dört adet büyük. doğu . Türbeye batı cephesinde eksenden kuzeye kaymış kapıdan girilmektedir. (Resim 342. Türbenin içerisinde. eksenin ortasına ve kasnağa yakın mazgal pencere vardır. dikdörtgen pencere açılmıştır.11. güney ve doğu cephelere pencereler açılmıştır. dar kapıdan girilmektedir. 343) Güney cephesi penceresi. (Resim 341) Doğu cephesinde.10. (Resim 345). 1. yuvarlak kemerli. Kapının güneyine.9. . batı cephesinde. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yapılan onarımı sonrasında şu anda sağlam durumdadır. giriş kapısının yanındaki pencere ile aynı yüksekliktedir. Kare gövdeden kubbeye pandantifler ile geçilmiştir. Dış Cepheler Türbeye. kuzey cepheden ikinci sıradaki sandukanın arkasında bir adette küçük sanduka vardır. batı cephesinde eksenden kuzeye kaymış.batı doğrultusunda.1. Batı cephesinde kapının güneyine.127 Eski fotoğraflarında oldukça yıpranmış durumda olan türbenin. Eserin Planı Kare plana sahip olan türbenin üst örtüsü kubbedir.11.1. (Çizim 75) 1.

Yapının pencere ve kapı doğramaları ahşaptır ve pencerelerin önlerinde demir parmaklık vardır. mezar taşının sonradan. 3 Beylikler ve Osmanlı Dönemi. O.C.11. Gövde ve kasnağın etrafını tek sıra kirpi saçak dolaşmaktadır. .13. Tuncer buranın ayrı bir mezar değil de önündeki mezarın devamı olduğunu söylemektedir.128 1.Denizli. Ankara. H. Küçük mezar taşı ait olduğu sandukanın kuzey yüzüne dikilmiştir. 1. (Resim 346. 1998 senesinde yapmış olduğu araştırmada yapının temel (293) O.1. Yalnızca mezar taşları üzerindeki sülüs yazılar ve kuzey duvarından ikinci mezar taşının arkasında bitkisel süsleme vardır. Malzeme Ve Duvar Tekniği Türbenin beden duvarlarında ve üst örtüsünde moloz taş kullanılmıştır.(293) Ayrıca.11. (Resim 343) 1. muhtemelen türbenin bahçesindeki hazireden getirilmiş olma ihtimali yüksektir. s. Eserin Süslemesi Türbenin hem içerisinde hem de dışında hiçbir süsleme bulunmamaktadır.11. Pandantifler ahşap gergilerle sağlamlaştırılmıştır.11. Anadolu Kümbetleri. (Resim 348) Akbaş Sultanın mezar taşı (Resim 337) ve küçük sandukanın kuzey cepheye bakan yedi dilimli mezar taşı (Resim 348) basit sülüs hat ile yazılmıştır.C. Güney ve batı cephedeki pencereler doğu penceresinden farklı olarak yekpare taş lentoludur. 1986.186. 347) Đçeride ise pandantifler ile kubbeye geçilmiştir.1. Üst Örtü Türbe dışarıdan sekizgen kasnağa oturtulmuş basık külahtır. Tuncer.12. Külah ve saçak alaturka kiremitle kaplıdır.1.

Karşılaştırma Ve Değerlendirme Sivas il merkezinde Akbaş Sultan Türbesi dışında kare planlı diğer yapılar.14. Ankara. Tokat Ebu’l Şems Türbesi (Çizim 63). Anadolu’da ise bu planda yapılmış olan diğer yapılardan bazıları. Şeyh Çoban ve Şeyh Erzurumi Türbeleridir. yapıyı 19.129 duvarlarının kesme taş olduğunu ifade etmektedir.1.1.11. yy. Đzzeddin Keykavus. (294) Hikmet Denizli. 1. Yeni onarılan türbenin. Develi-Seyit Şerif (1296). Bunun sonucunda türbenin inşa tarihi hakkında farklı görüşler ortaya konulmaktadır. 1. s. Sivas Tarihi Ve Anıtları.15. Buruciye. Yaptığımız inceleme sonucunda. Tokat Sünbül Baba Türbesi. ustası ve yapım tarihi konularında bilgi sahibi olamamaktayız. Konya Şeyh Alaman Türbesi (1288) (Resim 249). yy. ortaları) (Resim 247). Yapının Getirdiği Sorunlar Türbeye ait hiçbir kayıdın günümüze ulaşamamasından dolayı eserin banisi . Afyon Çay Yusuf Bin Yakup Türbesi (1279). Tokat Turhal Mehmed Dede (1305). başına tarihlemekteyiz. Tokat Nureddin Đbni Sentimur (1314). . Konya Evhadüddin Kirmani Türbesi (13.134. (Resim 351) 1.11. Konya Hoca Cihan Türbesi (Resim 250). beden duvarlarında ve üst örtüsünde kullanılan moloz taşlar çimento harç ile birleştirilmiştir. Ilgın Sungur Bey Türbesi (Resim 248). 1998.(294) Ancak onarımdan sonra yaptığımız incelemede hiçbir ize rastlanmamıştır.

. Şemseddin Sivasi (Resim 255) ve Süt Evliyası (Resim 361) Türbeleridir.130 Sivas türbeleri içerisinde kübik gövdeden üst örtüye sekizgen kasnakla geçilen diğer yapılar. Şeyh Çoban (Resim 192).

182. Tuncer(296) ve H. (2979 Hikmet Denizli.4. 1. (298) O. C. s. Çizim No: 80 1. Ankara.ın 3. Tuncer. “Sivas Şehri” isimli eserde(295). Sivas Şehri.131 1. Đnceleme Tarihi: 07 04 2005 1. uzaklıkta yer almaktadır. bu fotoğrafa dayanarak 19.12. O.136. yy. 1998.C.C.12. 1986. .1.1. Denizli de(297) incelemiştir. Anadolu Kümbetleri. s. (Resim 349) 1. Uzunçarşılı. 1928. Türbeyi.12.(298) Biz de. şehrin kuzeyinde. C. türbeye yaklaşık 100 m. Ancak.1. Eserin Tarihlendirilmesi Yapının kitabesi yoktur. Abdülvehab Gazi Türbesinin kuzey doğusunda.H. R. Eserin Banisi (295) Đ. Tuncer. çeyreğine tarihlemektedir. Tarihlenmesine yardımcı olabilecek bir bilgiye ulaşılamamıştır. Sivas Tarihi Ve Anıtları. (Resim 350) Türbeyi.188. türbenin 1928 yılına ait fotoğrafında kemerlerin ve üst örtünün ayakta olduğu görülmektedir. Ankara.Nafiz Uzluk. 1986. Đstanbul.1. Eserin Yeri Sivas il merkezinde.1.1. Anadolu Kümbetleri. yy.1.12.2.12. Tuncer. bu fotoğrafta gördüğümüz kemerlerin formuna ve muntazamlığına dayanarak yapıyı 20. s. Ankara. s. başlarına tarihlemekteyiz. (296) O.3.12. Eserin Adı: Abdülvehab Gazi Türbesinin Yakınındaki Türbe Kalıntısı 1. daha önce O.188.5.

iki tanesi kuzey-güney ekseninde karşılıklı olarak yerleştirilmiştir. Eserin Planı Yapı.12.9. C. Tuncer ve H. 1.1. 1.12. geçirdiği onarımlar hakkında hiçbir bilgiye ulaşamamıştır. 353) (Çizim 80) 1.7. Eserin Mimarı Türbenin mimarı bilinmemektedir. Denizli.12. Üst örtü tamamen yıkılmıştır. Bu sebepten dolayı. (Resim 349) Yapının içinde doğu-batı doğrultusunda.12.6. Eserin Bugünkü Durumu Yapı. bu mezar taşı sonrada da buraya getirilmiş olabileceğini düşünmekteyiz. Eserin Geçirdiği Onarımlar Yapının. dikdörtgen baldaken tarz da inşa edilmiştir. 1. 1. (Resim 351) O. Ayaklardan dört tanesi köşelere. Sandukanın başında bulduğumuz iki satırlık mezar taşında. Üst örtüsü yıkılmıştır. “Huvel hallakul baki Mustafa bin” yazmaktadır.132 Yapının kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir.1.8.12.1. oldukça yıpranmış durumdadır. yaptıkları incelemelerde bu mezar taşından bahsetmemiştirler.1. Kaideye altı tane ayak oturmaktadır. Dış Cepheler .10. (Resim 352.1. artarda dikdörtgen iki sanduka vardır.

Karşılaştırma Ve Değerlendirme (299)Đ. blok taştan yapılmıştır. ayaklar üzerine oturtulan sivri kemerler taşımaktadır.12. yan yana iki kubbeden oluşmaktadır.133 Yapının dikdörtgen kaidesi.1. 355) Eski fotoğrafında.1. köşelerinde dört.1. 1.12. düzgün.1. 355) 1.Nafiz Uzluk. Mezar sandukası. Ayakların tüm köşeleri pahlanmıştır. yekpare taştır. Sivas Şehri.182.14. Kaidenin. 1928. kime ait olduğu. Uzunçarşılı. kesme blok taştan yapılmıştır.12. (Resim 354. Kubbeleri. Eserin Süslemesi Yapıda. .13. Bütün ayakların kaideleri tek. Eserin Getirdiği Sorunlar Türbenin. (Resim 354. . başlıkları dört kademeli silmeler ile hareketlendirilmiştir. Malzeme Ve Duvar Tekniği Yapının kaidesi ve ayakları kesme. Đstanbul. ne zaman yapıldığı bilinmemektedir. s.12. kuzey-güney cephelerinde de birer adet ayak vardır. 1. 1928 tarihli fotoğrafında üst örtü.(299) (Resim 350) Üst örtüye geçişte üçgen kullanılmıştır.12.15. 1. R.1.11. üst örtüde tuğla malzeme kullanılmıştır.12. 1. Üst örtü Yapının günümüzde üst örtüsü yoktur.H. ayaklara yapılmış olan silmeler ve köşe pahları dışında hiçbir süsleme yoktur.

Baldaken planda. . Münferit bir plan tipidir. iki kubbenin yan yana geldiği baldaken planı ile oldukça değişiktir.134 Türbe. yine aynı dönemde yapıldığını düşündüğümüz Đncili Hanım türbesi ile kemer ve ayak formları açısından benzerlik göstermektedir.

13. Eserin adı: Abdülvehab Gazi Türbesinin Yakınındaki Đkinci Türbe Kalıntısı 1.1.1.13. sandukasının önündeki mezar taşında.1.13. yy. uzaklıkta yer almaktadır. 1. Abdülvehab Gazi Türbesinin kuzey doğusunda.5.1.135 1. Çizim No: 1.3.a tarihlemekteyiz. türbeye yaklaşık 100 m. Eserin Yeri Sivas il merkezinde. Eserin Tarihlendirilmesi Yapının.1. diğer türbe kalıntısının yaklaşık 40 m. kuzeyinde. (Resim 356) 1. Eserin Banisi . 1153 tarihi türbenin tarihi de olabilir. (Resim 357.4. “Lailahe illallah Muhammeden Resurullah Vezir’i azam Ali Şah Hazretlerinin Enderun Gazilerinden Salih Çuhadar-ı merhum ve mağfur … Ali … Ağa ruhuna Fatiha 1153” yazmaktadır. 358) M.13.1.2.1. Yapının kuzeyindeki kalıntı ile plan ve malzeme açısından çok benzediği düşündüğümüz için türbeyi 20. Đnceleme Tarihi: 07 04 2005 1. şehrin kuzeyinde.13.13.

Eserin Geçirdiği Onarımlar Yapının. Yapının içinde doğubatı doğrultusunda uzanan bir sanduka vardır.136 Yapının kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. (Resim 359) Kaidenin.1.1.(300) 1. Çünkü.13.6. Ancak biz.10. sanduka ile aynı taştan yapılmış. (Resim 359) Kabristana. 1.7. yazısı silinmiş.1.13.13. . (Resim 360) 300 Sandukanın başında bulduğumuz dört satırlık mezar taşında “Vezir’i azam Ali Şah Hazretlerinin Enderun Gazilerinden Salih Çuhadar-ı merhum ve mağfur … Ali … Ağa” yazmaktadır.9.13. 1. sandukanın hemen önünde.1. Diğer mezar taşı muhtemelen daha sonra konulmuştur. geçirdiği onarımlar hakkında hiçbir bilgiye ulaşamamıştır. Kareye yakın olan kaide üzerine dört adet ayak konulmuştur. köşelerinde dört tane ayak vardır.8. kırık bir mezar taşı daha vardır. 1. Eserin Mimarı Türbenin mimarı bilinmemektedir. oldukça yıpranmış durumdadır. Eserin Planı Yapının ilk planı hakkında elimizde hiçbir bilgi yoktur. doğu cephesine açılan aradan girilmektedir.1.13. (Resim 360) 1. Eserin Bugünkü Durumu Yapı. bu mezarın yukarıda adı geçen şahısa ait olamayacağını düşünmekteyiz. Dış Cepheler Yapının kareye yakın kaidesi kesme blok taştan yapılmıştır.

Plan açısından kuzey cephesindeki diğer türbe kalıntısına benzemektedir.13. (Resim 357) 1. Üst Örtü Yapının. Eserin Süslemesi Yapıda.1.14. günümüzde üst örtüsü veya izleri yoktur.13.1. Bu nedenle üst örtünün varlığından bahsedemiyoruz.15. blok taştan yapılmıştır. .13. Mezar taşının tepesinde sarık vardır. 1.13.1.137 1.1. 1.11.13.13. Malzeme Ve Duvar Tekniği Yapının kaidesi ve ayakları kesme. 1. kime ait olduğu.12. Eserin Getirdiği Sorunlar Türbenin. ne zaman yapıldığı bilinmemektedir.1. sandukanın başındaki mezar taşı sülüs hat ile yazılmıştır. Karşılaştırma Ve Değerlendirme Türbe’nin baldaken planda düşünmekteyiz.

s. Sivas Tarihi Ve Anıtları.49. 20.2. Tuncer. 189. 83 1. Ankara. Đnceleme Tarihi: 13 10 2004 1.95.134. kapı üzerindeki dikdörtgen pencerenin “ S” kıvrımlı demir parmaklığına ve kubbe göbeğindeki stilize palmet yapraklı alçı süslemeye dayanarak eseri en erken 17. s. Sivas Anıt Mezarları. Ankara.14.3.4..14.C. 1993. “Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”.1.138 1.190.1. Ankara. yy’ın başına(303). O. Şehitler Camisinin kuzeyinde.1.C.1. Eseri Tarihlendirilmesi Eserin inşa kitabesinin olmaması yapının tarihlendirilmesinde farklı görüşleri beraberinde getirmektedir. Vakıflar Dergisi. Tuncer. Şehitler Ara Sokak No: 2’de bulunmaktadır.(301) Ancak eseri 17. (304) Burhan Bilget.a tarihlendirmenin çok erken olacağını ve bu iki objenin tarihlendirmeye yarayacak nitelikte olamayacağını düşünmekteyiz. yy.14.yy la indirmektedir. Hakkı Acun 20. (303) O. “Sivas Sütevliya Kümbeti”.yy’ın sonuna. Demirciler Ardı Mahallesi. 1986.14. 22. Çizim No: 81. s.1. s.(304) (301) Hikmet Denizli. . (302) Hakkı Acun.’ın başına(302). Vakıflar Dergisi. 1991. Eserin Yeri Sivas il merkezinde. Eserin Adı: Süt Evliyası Türbesi 1. sayı xx. 1988.1. (Resim 361) 1. Orhan Cezmi Tuncer yine aynı özelliklere dayanarak eseri 19. Burhan Bilget 19. Anadolu Kümbetleri. Eseri. yy. 1998. s.14. 82. yy sonlarına tarihlendirmektedirler. Hikmet Denizli.

şu andaki görünümünü 1964 senesinde geçirdiği onarımdan sonra almıştır.190. Sivas Tarihi Ve Anıtları.C.14.135.(306) O. 1.1. 1.(305) 1. Tuncer. Sivas Efsaneleri. bu türbeye “Süt Evliyası” adını vermiştir. s.1. Türbede yatan Süt Evliyasının kim olduğu.1.(308) 1. s. Eserin Banisi Türbenin kimin tarafından inşa ettirildiği bilinmemektedir. tahta kaşık ile içilmektedir. Tuncer.5. Ankara. (308) Hikmet Denizli. Yine 1994 senesinde Sivas Müzelerini Ve Eski Eserlerini Koruma Ve Yaşatma Derneği tarafından onarımdan geçirilmiştir. 1991. .6.8.7.95.14. 363. teknik ve süslemeye dayanarak eseri 20.” Kutlu Özen. Sivas.1. 364) (Çizim 81. Eserin Mimarı Türbenin mimarı bilinmemektedir. 1998. 82.(307) (Resim 362. Tuncer’in 1991 senesinde yaptığı incelemede türbe. Vakıflar Dergisi. Anadolu Kümbetleri. Eserin Geçirdiği Onarımlar Türbe.C. s. yy’ın başına tarihlemekteyiz. s.139 Yaptığımız inceleme sonrasında malzeme. 2001. (306) O. Getirilen su. 1986. Eserin Bugünkü Durumu (305) “Sütü olmayan kadınların türbeyi ziyaret ettikten sonra sütlerinin geldiğine inanan yöre halkı. (307) O. Ankara.53. 83) Bu evin ne zaman yıkıldığı bilinmemekle muhtemelen 1994 senesinde yapılan tadilat sırasında olduğunu düşünmekteyiz. ne zaman yaşadığı hakkında her hangi bir bilgiye ulaşılamamıştır.C. güney cephesinden bir eve bitişiktir. sayı 22.14. Bu nedenle türbeye gelirken yanında su getirilir.14. Üst örtüsü kubbe iken bu tadilattan sonra üst örtü külaha çevrilmiş ve üzeri saç ile kaplanmıştır. “Sivas Sütevliya Kümbeti”.

11. Güney taraftaki ilk iki sandukanın üzeri üçgen. eksenden kuzeye kaymış kapıdan girilmektedir. Külah. Türbenin içerisinde dört adet.10. (Resim 366) 1.1. güney ve doğu cepheleri ise sağır bırakıldığı için oldukça yalın bir görünüme sahiptir. kuzey. Ziyarete açık olan türbenin temizliği ve bakımı mahalle sakinleri tarafından yapılmaktadır. sanat değeri bulunmayan sanduka vardır. Eserin Planı Türbenin oldukça sade bir tasarımı vardır.14. metalden yapılmış iki armutlu alem ile sonlanmaktadır. Üst Örtü Üst örtü.14. Türbe. (Resim 365) Türbenin.1. kare planda inşa edilmiş. . bugün sağlam durumdadır. Dış Cepheler Batı cephesinde bulunan dar. Eserin içine. Yapıya. güneybatı köşesine küçük bir niş açılmıştır. Girişin üzerinde. demir parmaklıkla kapatılmıştır. 1. dikdörtgen giriş çok sadedir. Bu küçük saçağında üzerine açılan küçük. ince bir saçak cepheyi kuzey güney doğrultusunda kesmektedir. Kitabenin üzerinde alaturka kiremitle kaplı.140 Eser. ”S” kıvrımlarıyla bezenmiş olan. 1. Saçaklar dışa taşkındır. (Resim 365) Yapının içerisinde üst örtü kubbedir ve geçişte üçgen kullanılmıştır. 1994 yılında yapılan onarımla ilgili bir kitabe vardır.9.1. dışarıdan sekizgen kasnağa oturtulmuş külahtır. Kubbe olan üst örtüye üçgenler ile geçilmiştir. üçüncüsü düz ve sonuncusu yine üçgen formludur. batı cephede bulunan.14. dikdörtgen pencere. üzeri kubbedir.

Batı cephesindeki dikdörtgen pencere. s. Sivas Tarihi Ve Anıtları. Gövdenin ve kasnağın köşelerinde bırakılan ahşap doğramalar ise türbenin dışı cephelerini hareketlendirmiştir. Gövde ise. yeşil boyalı dört adet sandukanın hiçbir sanat değeri yoktur.12. 1.141 (Resim 367) Kasnağa açılan sekiz eşkenar pencerenin üzerlerine.14. hafifletme kemerleri yapılmıştır. güney cephesinde oluşan çatlaklardan malzemeyi görebiliyoruz. “S” kıvrımlarından oluşan demir parmaklıkla kapatılmıştır.135. Eserin temeli ve su basmanı moloz taş ile örülmüştür.1. Eserin Süslemesi Eser süsleme açısından oldukça sadedir. 1998. sekizgen kasnak üzerine oturtulan külaha dönüştürülmüştür”. (Resim 370) (309) “Türbe 1964 senesinde geçirdiği onarımda.(309) (Resim 368) 1. (Resim 365) Türbenin içerisi de dışı gibi mütevazı bir süslemeye sahiptir. Ankara. (Resim 369) Kasnağın etrafındaki pencerelerin üzerine yapılmış. 16 adet stilize palmet ve bunların etrafını saran silmelerden oluşan alçıdan yapılmış bezemeli bir göbeğe sahiptir.1. (Resim 368) Kubbe ise daire biçiminde. hatılların arası Orta Anadolu’da sıkça kullanılan kerpiç ile doldurulmuştur. Ahşaptan yapılmış. uçlarında stilize palmet yaprakları bulunan yarım daire şeklindeki on altı tane hafifletme kemeri vardır. Malzeme ve Duvar Tekniği Yapının içinde. kubbe olan üst örtü. Hikmet Denizli. Bu pencere camları kırmızı ve yeşil renklerde art arda sıralanmaktadır. .14.13.

Anadolu’nun özellikle kırsal kemsinde çok yaygın olan bu malzemenin türbe ve kümbetlere uygulanıp uygulanmadığını veya uygulandıysa ilk örneğinin hangi tarihli olduğunu. yy. 1991.91-97. En erken 17. kalan başka örnek olmadığı için bilemiyoruz. Bkz. Şeyh Erzurumi ve Akbaş Sultan Türbeleridir. Buruciye. fazla uzun ömürlü olmayan bir malzeme olan kerpiç ile yapılmasına bağlamaktadır. . “yapıda bu malzemenin kullanılmasını Osmanlı Đmparatorluğunun en güçsüz ve fakir dönemleriyle çakıştığını” belirtmektedir”. mezar yapılarında genelde kullanılmamaktadır. Araştırmacı. Vakıflar Dergisi. Şeyh Çoban.1. Anadolu’da benzer planda inşa edilmiş diğer yapılardan bazıları. Đzzeddin Keykavus.(310) Bunu. 1. sayı 22.14. ölen kişinin ölümsüzlüğünü simgeleyen bir yapı türü olan türbenin. (310) “Anadolu’daki türbe ve kümbetler büyük çoğunluğu taş ve tuğladandır. Karşılaştırma ve Değerlendirme Eser. malzeme. 1.142 1. Konya Şeyh Osman-ı Rumi Türbesi (Resim 224).14. Konya Şems-i Tebrizi Türbesi (Resim 222). kare planı ve pencerelerin üzerinde.14.1. Plan açısından bakıldığında Sivas il merkezinde bezerlik gösteren eser. teknik ve süslemelerine bakarak 20.yy’a tarihlenen eserin. Süt Evliyası dışında kare planlı diğer yapılar. O. s. Bu denli yaygın ve pratik ancak ömürsüz yapı malzemesi olan kerpiç.’ın başında yapıldığını düşünmekteyiz. farklı dönemlerde inşa edilmesine karşın Güdük Minare Türbesidir. Orhan Cezmi Tuncer türbenin inşa malzemesinin kerpiç olmasının Türk Sanatı açısından oldukça önemli olduğunu söylemektedir. Yapının Getirdiği Sorunlar Eserin inşa tarihi hakkında hiç bir yazılı belgeye ulaşılamamıştır. Tuncer. Konya Siyavuş Türbesi (Resim 223).15.C. kubbe göbeğinde bulunan barok bezemeleri ile türbe mimarisi içerisinde sade örneklerden birini oluşturmaktadır. “Sivas Sütevliya Kümbeti”. Konya Hoca Fakih Türbesi (Resim 225). Oysa Süt Evliyası Kümbetinde yapı malzemesi olarak kerpiçi görüyoruz.

Şeyh Çoban (Resim 192). Şemseddin Sivasi (Resim 255) ve Akbaş Sultan (Resim 333) Türbeleridir. .143 Sivas türbeleri içerisinde kübik gövdeden üst örtüye sekizgen kasnakla geçilen diğer yapılar.

15. s. (312) Hakkı Acun.144 1. (311) Hakkı Acun. Eserin Tarihlendirilmesi Kesin olmamakla beraber caminin inşa tarihi 1454-55’e kadar indirilmektedir.1.15.1.15.1. Türbe içerisinde yatan kişilerin de mescidin banileri olabileceği göz önüne alınırsa(311) türbeyi 15.343-344.5. Eserin Banisi Cami’yi.3.1. Hoca Đmam Mescidi Yanındaki Türbe 1. s.1.1.1.2.312 1. 1. Eserin Mimarı Eserin mimarı bilinmemektedir.7. Ankara 2005. Eserin Yeri: Hoca Đmam mahallesinde. Hoca Đmam Mescidinin kuzey doğu köşesinde yer almaktadır. Çizim No: 84 1. yy.15.4.1.343-344. Resim No: 1. . Tüm Yönleri ile Çapanoğulları Ve Eserleri.1.dan sonraya tarihlemek mümkündür.15. Tüm Yönleri ile Çapanoğulları Ve Eserleri. 1. Ankara 2005.6.15.15 Kadı Burhanettin Türbesi 1. Sivas Beylerbeyi ve Meydan Cami’nin banisi Hasan Paşa tarafından yaptırıldığı bilinmektedir.15.

1. Eserin Bugünkü Durumu Gerek cami.12. Eserin Planı Dikdörtgen planlı türbeye güney doğu köşeye açılan kapıdan girilmektedir. Sivas Abdülvehap Gazi ve I.1.15.15.1. Karşılaştırma Ve Değerlendirme Anadolu da aynı zamanda Sivas’ta da.9.14. Üst örtüsü beşik çatıdır.1. Đçeride iki adet sanduka ver almaktadır. Yapının Getirdiği Sorunlar Mescidin yani sıra türbenin de kesin inşa tarihi bilinmemektedir. 1. .8.15.1.10.15. yapı ile kompleks olmuş bir çok örnek mevcuttur.145 1. Eserin Süslemesi Türbede hiçbir süsleme unsuru bulunmamaktadır.15. 1. Dış Cepheler Yapının dış cephesi mescidin içerisinde kalmaktadır.13.15. Batı cephesine açılan pencereler yapıyı harim ile ilişkilendirmiştir.11. gerek türbe günümüzde ziyaretçilere açıktır.1. Đzzeddin Keykavus Türbeleri bunlardan bazılarıdır. (Çizim 84) 1. 1. Üst Örtü Yapının üst örtüsü. Ayrıca türbedeki kabirlerin kime ait olduğuna dair kesin bir bilgiye ulaşılamamıştır.15. 1.1. 1. düz tavanlı kırma çatıdır.

Arap Evliyası. 52. Sivas 1996. . s.. (317) “Gülyurt mahallesine inşa edilmiş olan türbeye yöre halkı korkmuş olan çocuklarını getirirmiş”. Kutlu ÖZEN: Sivas Efsaneleri (Sivas. 185. Türbe. s. s. Sivas Şehri. (320) Kutlu Özen. s. Kutlu ÖZEN: Sivas ve Divriği Yöresindeki Eski Türk Đnançlarına Bağlı Adak Yerleri (Sivas 1996). Hızır Direk. birisi gelip hepsini öldürüyor. Sivas 1996. Sıtma tutanlar gelip ona okunurlarmış”. (313) “Yapı . Melik Acem(315). Öldürdükten sonra bunları üst üste yığıp üstünü kapatıyor. Sivas 1996. Ancak Kadı Burhaneddin Türbesi 1965-66 senesinde tamamen yenilenmiştir. Sivas ve Divriği Yöresindeki Eski Türk Đnançlarına Bağlı Adak Yerleri. Sivas 1996. Kutlu Özen. Kırkkızlar(319). Uzunçarşılı. (318) “Mur Baba (Mor Baba)‘nın asıl adı Mehmet Bey’dir.52. s. (314) Kutlu Özen.52. s. Aziz Baba. Türbeyi daha çok bunalım geçiren hastalar ziyaret etmektedir”. Kutlu Özen. Gelin bizi ziyaret edin!. çev. Arap Şeyhi (Resim 371). Mur Ali Baba(318). Şah Hüseyin türbeleridir. yy. Günümüzde Ayakta Olmayan Türbeler Araştırmamız sonrasında Sivas il merkezinde.H. Fettah Dede. Recep Toparlı. küçük bir oda da hepsi de 12 yaşında olan 40 tane kız. R. Gelip bakıldığında yüksek bir taş çıkıntısı görülüyor. Bu yapılar şunlardır: Bun (Mum) Baba(313) (Çizim 85). Sivas.da yaşamıştır.(320) Kılavuz Baba. Şahne (Çizim 86). Sivas ve Divriği Yöresindeki Eski Türk Đnançlarına Bağlı Adak Yerleri. (315) Đ. (316) “Semte adını veren Ali Baba 16. “Yöre halkının inanışına göre. Sivas ve Divriği Yöresindeki Eski Türk Đnançlarına Bağlı Adak Yerleri. Ali Baba’nın türbesini başı ağrıyanlar. Kur’an okurken . Sosyal Sigortalar Hastanesinin bahçesine yeniden inşa edilmiştir.53. 1882 yılında vefat etmiştir”.52.188.. 2001. Ali Baba(316). Şahap Dede bir Mevlevi şeyhidir. 1805 senesinde Kerkük’te doğmuştur. Sivas ve Divriği Yöresindeki Eski Türk Đnançlarına Bağlı Adak Yerleri.146 1.197. (319) Yöre halkının inanışına göre. Sivas 1997. Daha sonra bu hafız kızlar.2. Kutlu Özen. ağzı eğilenler (çarpılanlar) ve korkanlar gidermiş”. Sıtma (Şahap Dede)(314). “Biz şehit edildik.” deyip birkaç kişinin rüyasına giriyor. Sivas’a gelerek Çayırağzı dergahını kurmuştur. 2001). günümüze ulaşamayan on beş adet türbe tesbit edilmiştir. Ali Baba caminin girişine yapılmış. Karakaş ( Karaaş)(317). Nur Baba. Sivas Efsaneleri.Nafiz Uzluk. Bkz.

(Resim 372) 1. Kadı Burhaneddin Đlköğretim okulunun bahçesinde yer almaktadır.2.1.1.2.4. Eserin Tarihlendirilmesi (321) Vakıf Eski Eser Kitabe Fişine göre Mor Ali Baba zaviyesinin kitabesinin kopyası şöyledir: Medet himmet-i kudsiyye… ile Đş bu dergah-ı şerif oldu şeref bahşi bilad Şehr-i Sivas’ta inşaya muvaffak oldu Şeyh-i alihimem ve sahib-i hal-ü irşad Hazret-i Mor Ali 1260 ( ) da Kadir-i dergah-ı valasını kıldı bünyat Kırk sene sonra yıkup tarz-ı muayyen üzere Đddi bu cami inşa ile tezyid-i suat Cevherin can ile yazdı … tarih Dahil ol dergehe himmetle olsun dilşad Ketebe esseyyit Şeyh Mahmut Hamdi El arif bi Eskicizade Sivasi 1300 .147 Yukarıdaki yapılardan sadece Şahne Kümbetinin ve Mor Ali Baba Türbesinin321 kitabeleri daha önce detaylı olarak incelenmiştir. 1.2. Đnceleme Tarihi: 13 10 2004 1. Eserin Adı: Kadı Burhaneddin Türbesi 1. Çizim No: 1.2.Eserin Yeri Sivas il merkezinde.1.1. Kadı Burhaneddin Mahallesi.1.2. şehrin güneybatısında.1.2.3. Đstasyon Caddesi.

Kadı Burhaneddin türbesinden 1927 yılında müzeye getirilen 228 envanter nolu 0.Kadı Burhaneddin türbesinden 1927 yılında müzeye getirilen 227 envanter nolu üçüncü mezar taşı 0. Üzerinde yazı yoktur. Kırık iki parça mermer üzerine sülüs hatla 805 1402 tarihli mezar taşının üzerinde şöyle yazmaktadır: “El savdi şehidi sultan Burhan Tab-ı suraha el şehre-tü Selçuk Hatun fi tarih hamsey ve semaniyen maye”.42 x 1. Kadı Burhaneddin’in mezar taşına göre 1398 sensinde vefat etmiştir.60 x1.389 x 1.43 metre ölçülerindedir.54 metre ölçülerindeki 225 envanter nolu kabir taşı 1927 yılında müzeye getirilmiştir.32 metre ölçülerindedir.(322) 3. Saltanat der asumanı celalet merhum mafur Mehmet Çelebi bini sultan adili Burhan veymi Salı günü min fil taşı ul vel azreyn min şevval senetü selase vetiseya ve selamaye”. Orijinal türbe 1965-1966 senelerinde yapılan onarım sonrasında yıkılıp tamamıyla yenilenmiştir. (323) Sivas Müzesi Tescil Defteri. 1-Kadı Burhaneddin’e ait 0. Kırık olan mermer taş üzerine 793 (1390) tarihli şu kitabe vardır: “Vefat. 2-Kadı Burhaneddin türbesinden 1927 yılında müzeye getirilen 226 envanter nolu ikinci kabir taşı 0. Buna bakarak ilk yapının da bu tarihte inşa edilmiş olabileceğini düşünmekteyiz.148 Kadı Burhaneddin 1398 senesinde vefat ettiği zaman buraya gömülmüştür.49 x 112 metre ölçülerindedir. Taşın üzerinde şöyle yazmaktadır: (322) Sivas Müzesi Tescil Defteri.(323) 4. . Kadı Burhaneddin türbesine ait beş mezar taşı şuanda Sivas Müzesinde koruma altındadır.

2001. Bu bir kese altın sende dursun”.7. Kötü giden evliliklerin düzelmesi için buraya gelip adak adamaktadırlar”. Revak Dergisi. Kayseri kadısı Şemseddin Mehmed. Dedesi . bir evliya olarak görmektedir.149 “Leyletül Cuma el rolü’ül aşreyn min lil hacce el muhtac ila Rahmetül lahü tala bari-sa adlül karatül-Mehmet Çelebi eslaullah”. Hükümdarlığı süresi içinde Amasya Emîrliği. “Sivas Efsanelerinde Ve Binalarında Yaşayan Tarih”. Sivas. “ Kadı Burhaneddin. Sivas Efsaneleri. s. Eserin Banisi Orijinal türbenin kimin tarafından inşa ettirildiği bilinmemektedir. Kadı Burhaneddin’i bir veli.1. Müjgan Üçer. Kutlu Özen. Erzincan Emîrliği.183. kendisine bırakılan altınları sahibine geri verir ve doğruluktan ayrılmaz”.11 metre ölçülerindeki sanduka üzerindeki kitabe okunamamıştır. 2001.(324) 5.Kadı Burhaneddin türbesinden 1927 yılında müzeye getirilen 229 envanter nolu 0. . Karamanoğullari ve Tâceddînoğullari ile mücadele ederek bu beylikleri hakimiyeti altına aldı. Bu beyliğin yıkılması ile idareyi ele almış ve aynı topraklar üzerinde kendi adıyla bir devlet kurmuştur.5.47 x 1.59. (325) “ Kadı Burhaneddin Ahmet. Eserin Mimarı Türbenin mimarı bilinmemektedir. 1. 1.(325) 1.2. Akkoyunlu Beylerinden Kara Yölük Osman Bey ile girdiği çatışma sırasında (1398) öldürülmüştür. Selçuklu Đmparatorluğunun yıkılmasından sonra Orta Anadolu’da kurulan Ertana Beyliğinde vezirliği yükselmiştir.1. Bu sözler üzerine adam. babası Kadı Sirâceddin Süleyman'dır.6. Bunlarda en çok bilineni şöyledir: “Adamın birisi seyahat dönüşünde ödünç verdiği altınlarını alamadığı adamı Kadı Burhaneddin’e şikayet eder. Kadı Burhaneddin altınlarını vermeyen adamı çağırarak ona şöyle der: “Duydum ki bu şehrin en dürüst adamı senmişsin.1. Candaroğullari. Eserin Geçirdiği Onarımlar (324) Sivas Müzesi Tescil Defteri. s. Yöre halkı. yöre halkı arasında adaleti ve hoşgörüsünü gösteren menkıbeleri de bilinmektedir.2.2. 8 ocak 1345 senesinde Kayseri’de doğmuştur.

11. Uzunçarşılı. 373) 1. Ayaklar birbirlerine ince metal gergilerle bağlanmıştır. R. yeni bir sanduka vardır.193.2.1. Dört adet kare ayağa oturtulan kubbeden oluşan.1. Kubbe ve saçak sac ile kaplanmıştır. Sivas 1997.150 Orjinal türbe hakkında. Recep Toparlı. Bu köşelerden kubbeye geçilmiştir.2. Bu tarihten evvel. (Resim 374) Üst Saçak dışarıya doğru taşkındır. dikdörtgen planlı. geçirmiş olduğu tadilatlar hakkında hiçbir bilgiye ulaşılamamıştır. . üst örtüsünün ahşap ile kaplı olduğu ve etrafının duvarla çevrilmiş olduğu dışında her hangi bir bilgi mevcut değildir.9.2. çev. (Resim 372. 1.Nafiz Uzluk.1. Saçak dışarıya doğru taşkındır. Ayakların köşelerine üçgen şeklinde silmeler yapılmıştır. baldaken planda inşa edilmiş bir yapıdır. Eserin Planı Yapıya. Üst Örtü Yapının üst örtüsü hem dışarıda hem içeride kubbedir.8. s.2. 1. (Resim 372) 1.10. Türbenin ortasında. (326) Đ. Sivas Şehri.H. Eserin Bugünkü Durumu Eser bugün yenilenmiş olup orijinal görünümünü kaybetmiştir. Ayaklar birbirlerine sivri kemerlerle bağlanmıştır. kuzey cepheye yapılmış olan dokuz basamaklı taş merdivenden çıkılmaktadır. Dış Cepheler Dört cephesi aynı olan yapının ayak başlıkları silmelerle hareketlendirilmiştir.1.(326) Türbe 1965-1966 senelerinde yıkılmış ve yeniden yapılmıştır.

154.15. Ancak Kadı Burhaneddin Türbesinin bir Türk büyüğüne ait olması dışında hiçbir sanat değeri yoktur. Malzeme Ve Duvar Tekniği Yapı sarı renkli.12. düzgün kesme taştan yapılmıştır.2. .H. Günümüzde mevcut olan baldaken plana göre yine Sivas’ta bulunan Đncili Hanım Türbesi ile benzemektedir. R.13. (327) Đ. Türbenin baldaken planda inşa edildiği için dört cephesi de açıktır. Orijinal eser hakkında sadece.Nafiz Uzluk.1.151 1.H.2. Kadı Burhaneddin’in yenilenen sandukasında ahşap malzeme kullanılmıştır.2. Eserin Süslemesi Türbe tamamıyla yenilendiği için orijinal her hangi bir süslemesi yoktur. Yapının Getirdiği Sorunlar Türbe tamamı ile yenilenmiştir. etrafının duvarla çevrildiğini ve içerisinde beş adet mermer sandukalı mezar taşları bulunduğunu N. 1. s. üst örtünün ahşap olduğunu.2. Uzunçarşılı’nın ‘Sivas Şehri’ adlı eserinden öğrenmekteyiz.1. Uzunçarşılı. Uzluk ve Đ.1. Kemerleri birbirine bağlayan gergiler metal olup. Đstanbul 1928.14. Karşılaştırma Ve Değerlendirme Türbenin orijinal plan tipi hakkında her hangi bir bilgiye ulaşılamamıştır.(327) 1. Sivas Şehri.1. 1.

Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat.2. (330) Can Hersek. Ankara. s. “Fetihten Osmanlı Dönemine Kadar Sivas Şehri Anıtları”.2.Nafiz Uzluk. (331) Đ. R. Çizim No: 86 1. 1999.(329) 1. Anlamı (328) Şahne. Eserin Adı: Şahne(328) Kümbeti 1.(330) Kitabe şöyledir(331): Okunuşu “Allahümme’ğfir lisahibi haihi’l-mekberati’l’ab-di’zza ifi’l-muhtac Đla rahmeti’l-lahi te’ala. Gazi Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi. 1993. Ferit Devellioğlu.2.2.133. s.56. Eserin Tarihlendirilmesi Türbeye ait kitabeye göre Hüseyin b.2. Ankara. Bkz. s. Sivas Şehri.976. Cafer’in ölüm tarihi 1232 senesidir. El-Hüseyin bin Ca’fer fi tarihi sene tis’a ve işrine ve sittemieh”. 1993. emniyet memuru” demektir. Gazi Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi. Ankara.H. s.2. Sivas 1997.57.2.2. Uzunçarşılı. “Fetihten Osmanlı Dönemine Kadar Sivas Şehri Anıtları”.1. Eserin Yeri Sivas ile Kızılırmak arasında.152 1.3. çev. Kayseri’ye giden yolun sağ tarafında bugünkü Gümbet Mahallesine yapılmış olan türbenin kesin yeri bilinmemektedir. “Đnzibat . Recep Toparlı. (329) Can Hersek. .2.

159. Karşılaştırma Ve Değerlendirme Türbe plan açısından Kayseri-Hunad Hatun ve Melike Adile türbelerine benzemektedir.2.153 “Allahın rahmetine muhtaç zayıf kullarını bu kabrin sahibi vasıtasıyla bağışla. Hüseyin bin Cafer 629/1232 senesinde”. Eserin Planı Türbe kare oturtmalık köşelerde üçgen boşluklar bırakacak şekilde. (336) (332) Can Hersek. (334) Can Hersek. 1986.2.7. s.2. Gazi Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi. Ankara. çev. (336) O. çev. Anadolu Kümbetleri 1.2. Sivas 1997. Cafer’dir”. 1993.2. Sivas Şehri. “Fetihten Osmanlı Dönemine Kadar Sivas Şehri Anıtları”. Gövde etek silmesi üstünde tabanı yatay olarak başlar ve üstte istiridye kabuklu bir yatık yarım koni profiliyle kapanır. s. Kapı alınlığına mukarnas yapılmıştır.(332) 1.C. Eserin Bugünkü Durumu Yapı 1917 senesinde yıkılmış. R.57.133. 197.4.(333) 1.Nafiz Uzluk. Sivas 1997.6. içbükey bir etek silmesiyle başlayan sekizgen olarak yükselmektedir. Ankara.2. s. Uzunçarşılı.5. kim tarafından inşa ettirildiği bilinmemektedir.H. (335) Đ. Giriş kapısının köşeleri sütunçelidir. Recep Toparlı. 199356. Đ. s. Uzunçarşılı. Recep Toparlı. Güney ve kuzey cephelerindeki pencereler sadedir. “Fetihten Osmanlı Dönemine Kadar Sivas Şehri Anıtları”. Eserin Banisi Türbenin. (333) “Türbede gömülü olan kişi 1231-1232 yılında vefat eden Hüseyin b.H. . Tuncer. Ankara. (Çizim 86) Gövde de girişin doğu ve batısına bitişik. Sivas Şehri. parçaları da Kongre Müzesine (Eski Sivas Lisesi) taşınmıştır. R.Nafiz Uzluk. Gazi Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi.335 1.2.2.(334) 1. eksende üçgen planlı birer girinti vardır.

Kadı Burhaneddin ve Osmanlı dönemlerinden kalmıştır. . DEĞERLENDĐRME Sivas il merkezinde günümüze ulaşmış on beş türbe mevcuttur. Türbeler. Selçuklu döneminden iki. mevcut yapıların bünyesine bağlı olarak inşa edilmişlerdir. Eretna döneminden kalan Güdük Minare (1347) Türbesinin kuzey köşelerinde bulunan duvar kalıntılarından türbenin başka bir yapıya bitişik olarak inşa edilmiş olabileceği akla gelmektedir. Beylikler döneminden dört. Kaynaklarda adı geçen bir çok türbe. Böylece türbelerin genel özellikleri ortaya konulmuştur. Türbelerden Abdülvehab Gazi (Cami) (14. plan elemanları ve süsleme özellikleri bakımından ana başlıklar halinde incelenmiştir. bakımsızlıktan ve zamanın yarattığı tahribatlardan dolayı zaman içerisinde yok olmuştur. Büyük Selçuklu geleneğinde yapılmış süslemelerinden dolayı şehir merkezindeki diğer türbelerden. bağımsız olarak inşa edilmişlerdir. yapı malzemesi. Đzzeddin Keykavus (Darüşşifa) (1219). ayrılmaktadır.yy. Osmanlı döneminde inşa edilmiş yapılar plan ve süsleme özellikleri bakımından daha sade yapılmışlardır. Bu eserlerin dışında diğer türbeler her hangi bir yapıdan ayrı.yy). (Harita 3) Bu türbeler değerlendirilirken plan. Osmanlı döneminden ise dokuz türbe günümüze ulaşmıştır. Selçuklu. Kadı Burhaneddin döneminden (orijinali yıkılmış 1965 yılında yenilenmiş) bir.) Türbeleri.154 2. Selçuklu ve Ertana beyliği dönemlerinden kalan yapılar. Ertana Beyliği. Burucerdi (Medrese) (1271) ve Hoca Đmam (Mescidi) (15.

yy). Abdülvehap Gazi Türbesinin yakınındaki birinci türbe kalıntısı (20. Đncili Hanım (17. yy. yy. Sivas türbeleri içerisinde baldaken tarzda yapılan türbeler ise en erken 17. Ankara-Kesikbaş Türbesi (14. PLAN TĐPLERĐ 2.yy. (Abdülvehap Gazi Türbesinin Yakınındaki Birinci ve Đkinci Türbe Kalıntısı) tarihlidir. Akbaş Sultan(19. en geç 20. başı).yy) ve Süt Evliyası(20. Erzurum Mahmut Paşa Türbesi.yy. yy). Kare plan tipine Anadolu’da her dönemde çok sık kullanılan bir plan tipidir.1. Kare Planlı Türbeler Sivas türbelerinde altı tane ile en çok kare plan uygulanmıştır.2.).yy) yüzyılın başında çekilmiş olan fotoğrafına bakarak art arda gelen iki kubbesi ile diğer baldaken tarzda yapılan türbelerden farklıdır. bu tarzda yapılan ikinci bir türbeye rastlamadık. Konya Evhadüddin Kirmani Türbesi (13. Şeyh Erzurumi( 15. yy.155 2. yy. Abdülvehap Gazi Türbesinin yakınındaki birinci (20.1. (Đncili Hanım Türbesi). Yaptığımız araştırma sonucunda. Şeyh Çoban (14. sonu). Đznik Sarı Saltuk (Üstü Açık Kümbeti) Türbesi (14.yy) ve ikinci (20. Bolu Eskiçağ Şıh Dede Türbesi (1388) bu tipinde yapılan türbelerden bazılarıdır. ortaları). Baldaken tarzda inşa edilen türbeler yoğun olarak Beylikler döneminde tercih edilmiştir. Afyon Çay Yusuf Bin Yakup Türbesi (1279). . Ayaklı Türbeler Đkinci sırada üç tane ile baldaken tarzda inşa edilen türbeler karşımıza çıkmaktadır.). 2.yy). Divriği Saracın Türbesi (18. Đznik-Üstü Açık Kümbeti (14.1. Burucerdi (1271). Güdük Minare (1347).yy) Türbeleri kare planlı olarak inşa edilmiştir.1. Bursa Umur Bey Türbesi (1461). Bolu Eskiçağ Şıh Dede Türbesi (1388).yy) kalıntıları bu planda inşa edilmiştir. yy. Ancak.

Burucerdi Türbesi kare plana sahiptir.1. 1. Gümüşlü Kümbet (14. Ayrıca.1. Kayseri Çifte Medresesinin doğu cephesindeki Gevher Nesibe Kümbeti (1206). Akşehir Taş Medrese Türbesidir. kare kaideye oturan sekizgen gövdesi içeride daireye dönüşmektedir. Poligonal Planlı Türbeler Abdülvehap Gazi (14. 1. Karanlık Kümbet (1308). Đzzeddin Keykavus Türbesi. Konya Đnce Minareli Medrese Türbesi. Anadolu’da aynı şekilde bir yapının hücresini işgal eden eserlerden bazıları Konya Karatay Medresesi Türbesi. çeyreği). Ancak Ahi Emir Türbesinin (14. Rabia Hatun Kümbeti (14. Dikdörtgen Planlı Türbeler 1. yy. 2.3. Bu plan tipi özellikle Beylikler döneminde daha çok tercih edilmiş. Erzurum’da on ikigen gövdeli. Đzzeddin Keykavus Türbesi (1219) ve Hoca Hasan Mescidi içindeki Türbe (15. yy. çeyreği).4. Sivas’ta Burucerdi Medresesinde de yine yapının bir hücresi türbeye dönüştürülmüştür. çeyreği). dikdörtgen prizma gövdeden ongen kasnakla külaha geçilen planı ile Anadolu Selçuklu sanatı içerisinde tektir. 1.yy) dikdörtgen planlıdır. Kılıç Arslan’ın Konya Alaeddin Cami avlusundaki türbesi de yine ongen planı ile ünik bir örnektir.1. Üç Kümbetlerden On ikigen Kümbet (14. içeriden daire biçiminde inşa edilmiş yapılara bakarsak. çeyreği). yy.yy) ve Ahi Emir Türbesi (14. Ancak. sekizgen planı ve kasnak olan üst örtüsü ile bu örneklerden en eskisidir. Ahi Emir Türbesinin.yy) ise poligonal planlıdır. ancak Sivas’ta tek örnekle sınırlı kalmıştır.156 2. Bir başka Selçuklu Sultanı olan 2. Micingirt Kümbeti (14. poligonal gövdesi köşeleri pahlanmış kare bir kaideye oturmaktadır. Anadolu’da gövdeye bu şekilde geçişin uygulandığı ilk yapı 1272 tarihli Kırşehir Caca Bey Medresesi . 2. yy.yy). Bu iki yapıda de sonradan türbeye dönüştürülmüştür. Yakutiye Kümbeti (1310). Miyadin Ferruh Hatun Kümbeti (1324) Sivas Ahi Emir Kümbeti ile hem benzer plana sahiptirler hem de aynı dönemde inşa edilmişlerdir.

Dört köşesi sivri tonoz ile köşelerin kesiştiği orta alan çapraz tonoz ile örtülüdür.6.yy) Türbesinin cenazelik bölümü.1. Kırşehir Melik Gazi. Elimizde herhangi bir kaynak olamamasına karşı Burucerdi Türbesinin de bu nedenlerden dolayı cenazelik katının olmadığını düşünmekteyiz.yy) Türbelerine cenazelik katı yapılmıştır. Güdük Minare (1347) Türbesinin cenazelik katı haçvari plana sahiptir. Güdük Minare (1347). Ahi Emir (14. Çünkü. döşemeden itibaren yükselen haçvari tonozla örtülüdür. Ahlat Bugatay Aka Kümbeti (1281). Sivas 1. Ahlat Erzen Hatun Kümbeti (1396). Şifahanenin güney eyvanı sonradan türbeye dönüştürüldüğü için alt katın yapılma olanağı ortadan kalkmıştır. 2. Ahlat Emir Bayındır Kümbeti (1481). iki katlı olarak inşa edilmiştir. Ahlat Alimoğlu Kümbeti (12.yy) Türbesinin ise kubbe ile örtülüdür. . Ahlat Hasan Padişah Kümbeti’dir. Bitlis Güroymak.1.157 Kümbetidir. Şemseddin Sivasi (1600) Türbesinin bu planı yapıya sonradan yapılan eklemelerle oluşmuştur.5. Farklı plan tiplerine sahip bu üç türbe. Cenazelik Katı Olan Türbeler Sivas türbeleri içerisinde.ın ikinci yarısı) (. Şeyh Çoban (14. Ancak. Fatih dönemine kadar bazı istisnalar dışında türbelere genelde kripta bölümü inşa edilmiştir.yy) ve Şeyh Çoban (14. 2. Münferit Planlı Türbeler Şemseddin Sivasi (1600) ve Numan Efendi Kabristanı (1758) yamuk planı ile diğer yapılardan ayrılmaktadır. Đzzeddin Keykavus bu istisnalardan biridir. Ahi Emir (14. Köşe pahlarının kullanıldığı diğer eserler. yy.

Muzafferüddin Burucerdi Türbesinin kubbesi ve geçiş elemanlarında ve Güdük Minare Türbesinin içinde. Güdük Minare Türbesinin prizmatik gövdesi ile Kadı Burhaneddin Türbesinde düzgün kesme taş kullanılmıştır. Abdülvehab Gazi Türbesinin yakınındaki iki türbe kalıntısı ile Đncili Hanım Türbesinin sadece ayakları düzgün kesme taş bloklardan yapılmıştır. Türbelerin inşasında moloz taş pek tercih edilmemiştir. .2.158 2. Numan Efendi Kabristanında. Sivas’taki Selçuklu ve Ertana Beyliği türbelerinde tuğla malzeme ikinci yapı malzemesi olarak kullanılmıştır. Abdülvehab Gazi Türbesinde. Ahi Emir Ahmet. Beylikler ve Osmanlı döneminde görkemli yapılarda tercih edilmiştir. orijinalinde moloz taştan yapılmasına karşı geçirdiği onarım sonrasında düzgün kesme taş ile yeniden inşa edilmiştir. 1. MALZEME VE DUVAR TEKNĐĞĐ Sivas türbelerinde kullanılan malzemeleri altı gruba ayırmaktayız. Şeyh Çoban ve Çeşmesinde. Şeyh Erzurumi Türbesi. Şeyh Erzurumi. Genel olarak baktığımız da kesme taş malzeme Anadolu’da Selçuklu. Đzzeddin Keykavus Türbesinin dış cephesi ile üst örtüsünde. Ancak. Şemseddin Sivasi Türbelerinde. Sivas şehir merkezinde mevcut olan türbelerin genelde kesme taş kullanılmıştır. Đzzeddin Keykavus Türbesinin üst örtüye kadar olan bölümünde. 1. Muzafferüddin Burucerdi. teğet kemerlerin üstü tuğladan yapılmıştır. Đncili Hanım Türbesinin üst örtüsü ve Akbaş Sultan Türbesi yığma moloz taştan inşa edilmiştir.

Güdük Minare. Anacak bu alemler orijinal değildir. Bunun yanı sıra. Süt Evliyası. Güdük Minare ve Đncili Hanım Türbelerindeki gergilerde ahşap malzeme kullanılmıştır. Süt Evliyası Türbesinin gövde bölümünün tamamı Anadolu’da sıkça kullanılan kerpiç malzeme ile yapılmıştır. Ahi Emir ve Şemseddin Sivasi Türbelerinin kapıları ile Kadı Burhaneddin Türbesinin gergileri metalden yapılmıştır. Şeyh Erzurumi. Anadolu türbelerinin genelinde olduğu gibi. Sivas türbelerinde de kapı ve pencere doğramaları ahşaptan yapılmıştır. . Ancak. türbeler içerisinde çok geniş bir kullanım alanına sahip değildir. Yapılan onarımlar sırasında yenilenmiştir. Metal malzeme. yapılan onarımlar sırasında 1. Şemseddin Sivasi. 1. Alçı. Şeyh Çoban ve Şemseddin Sivasi Türbelerinin sandukaları ahşaptır. Akbaş Sultan.159 Kerpiç malzeme sadece tek bir yapıda kullanılmıştır. Ancak. Đzzeddin Keykavus ve Abdülvehab Gazi Türbelerinin alemleri metaldir. 1. Şeyh Çoban. bütün bu türbelerde kullanılan ahşap malzeme orjinal değildir. Đzzeddin Keykavus Türbesinin mihrabında ve Süt Evliyası Türbesinin kubbe göbeği ile kasnaktaki hafifletme kemerlerinde kullanılmıştır. Sivas türbelerin tüm pencere parmaklıkları ayrıca Güdük Minare. Süt Evliyası. Đzzeddin Keykavus ve Muzafferüddin Burucerdi Türbelerinin içindeki tahrip olan sandukalar alçı ile kaplanarak yenilenmiştir.

Osmanlı döneminde ise sade bırakılmıştır. Ahşaptan ve metalden yapılan kapıların hiçbir sanat değeri yoktur.160 2. Cephelerde mazgal pencere. Şeyh Çoban (güney cephesi). Şeyh Çoban. 3. iki katlı olan Şeyh Hasan Bey. Üst örtünün kasnağa oturduğu 1. Akbaş Sultan (batı cephesi) ve Süt Evliyası (batı cephesi) türbeleri dışındakiler kuzey cephededir. kenar bordürleri ile süslenmiş. Şeyh Hasan Bey. Ahi Emir ve Şeyh Çoban türbelerinin cenazelik katlarına açılmıştır. Pencere alınlıklarının çini ile süslendiği tek yapı 1. Şeyh Hasan Bey (Güdük Minare) Türbesinde diğer yapılardan farklı olarak duvarlar içeriden sağır sivri kemer içine alınmıştır. Numan Efendi kabristanı (güney-batı). Pencerelerin çevresinde taş süsleme Burucerdi ve Şeyh Hasan Bey türbelerinde bulunmaktadır. Şemseddin Sivasi ve Süt Evliyası türbelerinin kasnaklarına pencereler açılmıştır. Türbeler de dikdörtgen pencere kullanılmıştır. Açıklık kapalılık oranının en az olduğu yapılar Abdülvehap Gazi. Sivas’ta inşa edilmiş türbelerin hiç birinde kapılar orijinal değildir. Đzzeddin Keykavus türbesinin kuzey cephesine açılmış olan pencerelerdir. Ahlat Usta Şagird ve Ahlat Keşiş Kümbetlerinin pencerelerinde görüyoruz. 1. Ahi Emir Kümbetinin mukarnas kavsaralı giriş kapısının benzerlerini Ahlat Şeyh Necmettin Kümbetinin girişinde. Đzzeddin Keykavus. Şeyh Erzurumi ve Süt Evliyası türbeleridir. . Đzzeddin Keykavus ve Akbaş Sultan türbelerinin kasnakları sağır bırakılmıştır. Ahi Emir. Burucerdi (doğu cephesi). Şeyh Erzurumi (doğu cephesi). Türbelerin girişleri. Ahi Emir ve Şeyh Erzurumi Türbelerinde kullanılmıştır. Ziyaret katına açılan pencereler cepheleri hareketlendirmiştir. Selçuklu ve Ertana dönemlerine ait yapılardaki pencereler. Selçuklu ve Ertana dönemlerine ait eserlerde dış cepheler Büyük Selçuklu geleneğine bağlı kalınarak sırlı tuğla ve çini ile süslenmiştir. Bunun dışında mazgal pencere.Ancak. YAPI ELEMANLARI Sivas türbelerinin duvarları genel olarak sağır bırakılmıştır.

ın son çeyreği ile 15. 25. Akbaş Sultan ve Đncili Hanım Türbelerinde uygulanmıştır.161 2. Milas Firuz Bey Camii (1396). . Đzzeddin Keykubat.2. Türk üçgeni.4. 3. s. ikinci yarısı). prizmatik gövdeden üst örtüye geçişte dört farklı geçiş elemanı uygulanmıştır: Sivas türbelerinde. KUBBE GEÇĐŞ ELEMANLARI Sivas türbelerinde. Süt Evliyası. Muzafferüddin Burucerdi. üçgenli kuşakla geçilen diğer eserlerden bazılarıdır. Osmanlı Camilerinde Örtü Ve Geçiş Öğeleri. Anadolu’da üçgenli kuşağın en erken örneği 1333-34 tarihli Đznik Hacı Özbek Cami’dir. Đznik Yakup Çelebi Đmareti (14. Bursa Yıldırım Bayezıt Camii (1390). Bursa Aynalı Camii (14.ın ilk yarısı arasında inşa edildiğini düşünmekteyiz. 21.337 Anadolu’da üçgenli kuşağın diğer örneklerine bakarak 14. 23. Bursa Bedreddin Camii (1443). tromp. 12. ikinci yarısı). 1. ikinci yarısı). gibi yapılar da üst örtüye. Đstanbul. Yapının geçiş öğesinin orjinaline uygun olarak yapıldığını düşünerek eserin tarihlendirmesini bu doğrultuda yapılmıştır. sadece Şeyh Çoban Türbesinde. Bursa Timurtaş Paşa Camii (14. ( 337 ) Afife Batur. 1980. Şeyh Erzurumi Türbesinde ise üçgenli kuşakla üst örtüye geçilmiştir. yy. yy. Güdük Minare. pandantif. yy. 19. yy. yy. Đznik Yeşil Camii (1378).

Kadı Burhaneddin. Ahi Emir Türbesinin de cenazelik katı haçvari planlıdır ve tonoz örtülüdür. içeride kubbe ile örtülü toplam altı adet türbe mevcuttur. ince on altıgen kasnağa oturan büyük üçgenler üzerindeki tambura oturmaktadır. Ayrıca. içeride ise kubbe ile örtülüdür. kubbeli orta mekanının doğusunda aynalı tonoz.162 2. Güdük Minare Türbesi ise. batısında tekne tonoz. 1. Prizmatik gövdeden kasnak kullanılmadan külaha geçilmiştir. içeride ise yarım daire biçimimdeki kubbe ile örtülmüştür. Selçuklu geleneğine daha yakın bir formda yapılmıştır. Şeyh Hasan Bey (Güdük Minare) Türbesinin cenazelik katı haçvari planlıdır. dışarıda Anadolu’da pek sık rastlanmayan ongen kasnak üzerine oturtulmuş külah. Đncili Hanım. Şemseddin Sivasi Türbesinin içeride. Tambura geçerken kullanılan Türk üçgenlerinin aynısı Karamanoğulları Beyliğine ait Konya Has Bey Darülhuffazı’nda (1421) ve Akşehir Seyit Mahmut Hayrani Türbesinin (1409-10) silindirik kaideden dilimli gövdeye geçerken kullanılmıştır. Türbeleri ile Şemseddin Sivasi Türbesinin orta mekanı kubbe ile örtülmüştür.5. dışarıda külah. Yapının dışarıda külah. Đzzeddin Keykavus Türbesi. Ahi Emir Ahmet Türbesinin üst örtüsü. ikinci bölüm beşik tonoz ile örtülüdür. dışarıda sekizgen kasnağa oturtulmuş külah. ÜST ÖRTÜ Sivas il merkezinde mevcut olan türbelerin ziyaretçi katlarında üç farklı üst örtü kullanılmıştır. Türbenin içinde üst örtü yine kubbedir. . Süt Evliyası. Türbenin içerisi. Şeyh Çoban Türbesinin cenazelik katının üst örtüsü kubbedir. Bu da bize üst örtü de üçgen kullanımının Beylikler döneminde daha çok tercih edildiğini göstermektedir. basık kubbe ile örtülmüştür. Haçın dört köşesi sivri tonoz ile ortası çapraz tonoz ile örtülmüştür. Akbaş Sultan ve Şeyh Çoban Türbeleri. Abdülvehab Gazi.

geçirdikleri onarımlar sonrasında yapılmıştır.163 Buruciye Medresesinin içinde yer alan Muzafferüddin Burucerdi Türbesi. içeriden kubbe dıştan kırma çatı. Her iki yapıya da kırma çatı. Şemseddin Sivasi Türbesi de kubbeli orta mekanının iki yanda tonoz dışarıdan kırma çatı ile örtülüdür. .

6. 1. kalemişi ve metal olmak üzere altı tane süsleme çeşidi uygulanmıştır. Đçeride ise sandukaların üzerlerinde sır altı tekniğinde yapılmış çiniler bulunmaktadır. Đzzeddin Keykavus Türbesi ile hemen hemen aynıdır.164 2. alçı. Đzzeddin Keykavus Türbesi ile büyük benzerlik göstermektedir. Türkistan’da Köhne Ürgenç’te ki. öğrenci odalarının girişlerinde karşımıza çıkmaktadır. On altıgen. geometrik kompozisyonlu çini parçalarıyla. taş. kubbe ise firuze renkli. Çininin kullanıldığı diğer bir eser Hasan Bey (Güdük Minare) Türbesidir. . Muzafferüddin Burucerdi Türbesinin içinde. Türbenin. Yapının hem içinde hem de dışında çini süsleme yapılmıştır. sırlı tuğlarla süslenmiştir.5.yy. Fahrettin Razi Kümbetinin (1210) karşımıza çıkmaktadır. m. siyah ve beyaz renkli. Đzzeddin Keykavus Türbesidir. Kubbeye geçiş elemanları. sır altı tekniğinde yapılmış lacivert . Çini Süsleme Çini süslemenin en zengin olduğu türbe 1. sonra çini panolar halinde çini kitabe dört duvarı dolanmaktadır. çini. cepheyi saran ters “U” şeklindeki yazı kuşağı. kuzey cephe düzeninin aynısı. Sırlı tuğlanın istiflenmesi ile elde edilmiş geometrik şekiller ve giriş cephelerindeki düzenlemeler 1. ince kasnakta ve tamburda beyaz ve mavi renkli çiniler ile geometrik kompozisyonlar oluşturulmuştur.6. 15. 14171420 tarihinde Semerkant’ta inşa edilmiş olan Uluğ Bey Medresesinde. Bu da bize Selçuklu geleneğinin Anadolu dışında. SÜSLEME Türbelerde. tuğla. 2. Üçlü pencere ve alınlıkları. zeminden 2. firuze renkli çini ve tuğla süslemeleri.1.da hala devam ettiğini göstermektedir. Yine kuzey cephesindeki düzenlemenin bir benzeri.

eşkenar dörtgen) ve kitabelerin yazıldığı panolar ağırlıktadır. on iki kollu yıldız. Sandukanın üzerinde. 1993. (339) Oktay Aslanapa. Gazi Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi. değişik şekillerde istiflenmesiyle oluşan süslemeler. Ankara.65. gamalı haç. Sivas’ta iki türbeye uygulanmıştır. 2. Đstanbul. sanduka üzerindeki çinilerin bir Selçuklu sayrından getirildiği düşünmektedir.(339) (338) Can Hersek.2. Şerare Yetkin. s. mavi ve beyaz renkler tercih edilmiştir. Genel olarak firuze.165 Çininin kullanıldığı son yapı Abdülvehab Gazi Türbesinin sandukasıdır. 1997. Güdük Minare Türbesinin dış cephesinde ise eşkenar dörtgenler ve gamalı haç motifleri istiflenmiştir. on kolu yıldız ve geometrik geçme motifleri tuğla ile yapılmıştır. on. Prizmatik gövdede ki tuğlalardan oluşan “eşkenar dörtgen” kompozisyonlar. geçmeler. Türk Sanatı.69-81. Muzafferüddin Burucerdi Türbesinde ayrıca siyah.270. altı. s. Kümbet-i Surh’un (Kırmızı) (1147) köşe kulelerinde ve Konya Sırçalı Medrese duvarlarında (Çizim 41) bulunmaktadır. firuze renkli altıgen ve dikdörtgen şeklinde plaka çiniler mevcuttur. 1. Đzzeddin Keykavus Türbesinin kuzey cephesinde ve kasnağında çarkıfelek. Büyük Selçuklu yapılarından Zevvare Mescid-i Cuma’sının (1135) kubbesinde ve Damgan Minaresinde (1058). lacivert ve patlıcan moru kullanılmıştır.(338) Sivas türbelerinde bulunan çini süslemelere bakıldığında geometrik kompozisyonlar (altı. Tuğla Süsleme Tuğlanın. . Bunun yanında Muzafferüddin Burucerdi Türbesinde görüldüğü gibi rumi motifine de yer verilmiştir. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”.6.

Konya 2. 2. Pencerenin etrafında rumilerden oluşan bitkisel motif dolanmaktadır. küçültülmüş olarak batı cephesindeki pencere bordürlerle çerçevelenmiştir. süsleme bakımından Sivas türbelerinde yoğun olarak kullanılmamıştır. Taş süslemenin en çok kullanıldığı yapı Muzaffer Burucerdi Türbesidir. Karagan (Harrekan) Kümbetlerinin sağır kemer alınlıklarına da uygulanmıştır. Kayseri Gevher Nesibe. 1. batı penceresinin kavsarası istiridye biçimindedir. Kayseri Hunad Hatun. Şemseddin Sivasi Türbesinin güney doğu köşesinde eksenden kırılmış geometrik motifli rozet oyulmuştur.Đzzeddin Keykavus Türbesinin kasnağına. Aksaray Bekar köyü Bekar Sultan. Taş Süsleme Taş malzeme. Medrese portali.166 Tambur üzerinde.6. Kılıç Arslan türbeleridir. 1. Đzzeddin Keykavus Türbesinin güney cephesindeki. Şeyh Çoban Türbesinin doğu ve kuzey cephelerinde rumi ve yıldız motifli küçük devşirme taş parçaları yer almaktadır. Ayrıca kabristanın taş suluğu diğer süsleme unsurudur. Ayrıca Şeyh Erzurumi Türbesinin 1988 yılına ait fotoğraflarında yıldız ve geçmelerden oluşan kırık taş parçaları . ve 2. Ahi Emir türbesinin külah altındaki yazı kuşağı yer alan diğer yapıları. Rumi motifi yine Numan Efendi Kabristanın da pencere alınlıkları üzerindeki kitabeler de karşımıza çıkmaktadır. Divriği Sitte Melik. Karaman Alaaddin Ali Bey. 1. Kayseri Han Cami. sırlı tuğlalardan yapılmış olan gamalı haç motifleri. Sivas türbelerinde tuğla süslemeler Selçuklu ve Beylikler dönemlerine ait olduğu için motiflerde Büyük Selçuklu etkileri görülmektedir.3.

167 görülmektedir. Đzzeddin Keykavus Türbesinin kuzey-doğu köşesindeki mezar taşı. süsleme açısından 1. 2.6. Đzzeddin Keykavus Türbesinin mihrap kavsarasının içerisine ve Abdülvehab Gazi Türbesinin kubbesine yapılmıştır. Metal Süsleme Metalden yapılmış olan Şeyh Çoban Türbesinin alemi üzerinde “Allah” ve “Muhammed” yazmaktadır. Kalemişi Süsleme Kalemişi süslemeler 1. 2. Đzzeddin Keykavus Türbesinin mihrap kavsarasının içinde. Đzzeddin Keykavus Türbesinin mihrabında ve Süt Evliyası Türbesinin kubbe göbeği ile kasnaktaki hafifletme kemerlerinde kullanılmıştır.5. Ancak yapılan onarım sırasında bu taşlar yapıya Türbelerde yer alan mezar taşlarının hepsi basit.6. Anacak alem orijinal değildir. Süt Evliyası Türbesinde ise kubbe göbeğine stilize palmet yaprakları. 1.6. başka süsleme örneği mevcut değildir. 2.4. Đzzeddin Keykavus Türbe mihrabının etrafı geometrik geçme ve yıldızlardan oluşan kompozisyonlarla çerçevelenmiştir. iki yana açılmış perdenin ortasında yanan kandil motifi vardır. üzerindeki geometrik süslemeleri ile diğerlerinden ayrılmaktadır. eklenilmemiştir. . Abdülvehab Gazi Türbesinin kubbesindeki kalemişi süslemeler yenilenmiştir. Alçı Süsleme Açlı malzeme yalnızca 1. Ancak.6. 1. Bu alem dışında metal malzemeden. sülüs hat ile yazılmıştır. hafifletme kemerlerinin uçlarına akantus yaprakları yapılmıştır.

DEĞERLENDĐRME TABLOSU 1 168 .

Türbelerden beş tanesi kare plan. Đzzeddin Keykavus. En geç tarihli eser ise 20.169 3. Selçuklu ve Eretna Beyliği dönemlerinden kalan yapılar. iki tanesi Tiünferit planda inşa edilmiştir. Üst örtüdeki ongen kasnağı ile hem Anadolu'da hem de Sivas'taki tek örnektir. Bu eserler. Đzzeddin Keykavus Türbesinin güney cepheye ve kasnağa yapılan çini mozaik süslemeleri ile Sivas türbeleri arasında tezyinatın en yoğun kullanıldığı eserdir. Güdük Minare. Kaynaklarda adı geçen bir çok türbe. Đzzeddin Keykavus Türbesidir. Cephe formları ve kullanılan motiflerin benzerleri Büyük Selçuklu yapılarında da karşımıza çıkmaktadır. iki tanesi dikdörtgen plan. Sivas'ta en eski eser Selçuklu Dönemine ait 1217 tarihli 1. Güdük Minare Türbesi iki kademeli gövdesi . Bu da Büyük Selçuklu etkisinin 13. Selçuklu döneminden iki. SONUÇ Araştırmanın sonucunda Sivas il merkezinde tescillenmiş ve koruma altına alınmış günümüze ulaşan toplam on beş adet türbe mevcuttur. Ahi Emir. bakımsızlıktan ve tahribatlardan dolayı zaman içerisinde yok olmuştur. çini tezyinat açısından dönemin dış cephe üslubuna uygun olarak yapılmışlardır. Osmanlı döneminden dokuz türbe günümüze ulaşabilmiştir. 1. iki tanesi poligonal plan.a tarihlendirdiğimiz Osmanlı Döneminde inşa edilen Süt Evliyası Türbesidir. Burcerdi ve Güdük Minare türbeleri. Eretna Beyliği Döneminde inşa edilmiş. Selçuklu. ve 14. Eretna Beyliği döneminden dört. üç tanesi ayaklı türbe. yüzyılda hala devam ettiğini göstermektedir. Şeyh Erzurumi ve Şeyh Çoban Türbeleri genel kompozisyon bakımından birbirlerinden çok farklı yapılardır. Eretna ve Osmanlı dönemlerinden kalmıştır. Büyük Selçuklu geleneğinde yapılmış süslemelerinden dolayı şehir merkezindeki diğer türbelerden ayrılmaktadır. 1. yy.

Anadolu'da bu plan örneğinin kullanıldığı nadir mezar anıtlarında birisidir. . Ahlat ve Amasya'da bulunan türbeler ile benzerlik ve paralellik göstermektedir. Konya. Abdülvehap Gazi Türbesi Yakınındaki Birinci Türbe Kalıntısı. Şemseddin Sivasi. Şeyh Erzurumi ve Şeyh Çoban Türbeleri ise plan ve süsleme olarak yalın bir kompozisyon oluşturmaktadır. Osmanlı Dönemin ise eski önemini yitirmesinin büyük rolü olduğunu düşünmekteyiz. Abdülvehap Gazi Türbesi Yakınındaki Đkinci Türbe Kalıntısı. Güdük Minare Türbesi. Bunda. Sivas'ta bu döneme ait mezar anıtları.170 ise Orta Asya geleneğinde inşa edilmiştir. Akbaş Sultan ve Süt Evliyası Türbeleri ise Selçuklu ve Beylikler Dönemlerinde inşa edilen görkemli yapılara göre plan ve süsleme bakımından daha sade eserlerdir. Ancak kare plan ve üst örtüde kubbe uygulamaları ile Osmanlı dönemi türbelerine benzeyen yapıların kripta bölümlerinin olması Selçuklu geleneğinin devam ettiğinin bir göstergesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Erzurum. Kayseri. Bu nedenle. Ahi Emir Türbesi ise Ahlat'taki benzer planda inşa edilmiş diğer örneklere bakarak erken dönem yapılarına benzemektedir. Sivas'ın Selçuklu devrinde önemli yerleşim ve ticaret merkezi olmasının. Osmanlı dönemine ait Numan Efendi Kabristanı.

ARIK. Revak Dergisi. 1992.171 KAYNAKÇA ACUN.A.23-29. 15-17 Mayıs 2003. 1073.272-281. Nakış. AYDUSLU. Eyüp Sultan Sempozyumu. sayı XX.. 1968. XVII–II. Mahmut. “Polonyalı Simeon’un Seyehatnamesi”.. Hakkı. 1955. s. Fahrettin. Oktay Türk Sanatı Đstanbul. ACUN. Hacettepe Üniversitesi. Atatürk Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. 1997. Sibel. Cumhuriyetin 80. KÖKÜZ Yakup. 1988. Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları. AKGÜL. “Yolların Kesiştiği Şehir Sivas” . Hakkı. Ankara. “Sivas Selçuklu Dönemi Yapılarında Çini Mozaik”. Hakkı. Ankara. Hakkı. ARSEVEN. C. 1997. Sivas.. 1935.M. Tahsin Yazısı. . 1969. Ahi Emir Ahmed. 2000. Ankara.. BARIŞTA. s. 5-38. Yılında Sivas Sempozyumu Bildirileri. ”Sivas Ve Çevresindeki Tarihi Eserlerin Listesi”. Tüm Yönleri Đle Çapanoğulları Ve Eserleri. Oluş. ANDREASYAN. “Numan Efendi Kütüphanesi Ve Yılanlı Baba”. ASLANAPA. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Ve Đdari Bilimler Fakültesi Beşeri Bilimler Dergisi. BARAN. s. çev. 183-220. Hakkı. ALEV. 1980.198-201. ACUN. Özel Sayısı. Eyüp Belediyesi Kültür Ve Turizm Müdürlüğü. “Eyüp’ten Ejderli Bir Taş Suluk”. Ankara. 1991. Yayınlanmamış Doktora Tezi. ACUN. 2001. ACUN. Đstanbul. Türk Arkeoloji Dergisi. Sivas Bülteni. s. Ariflerin Menkıbeleri. 2005. Örcün H. Vakıflar Dergisi. Erken Devir Anadolu-Türk Mimarisinde Türbe Biçimleri Ankara. Đstanbul. 1964. Đstanbul Çeşmeleri. BAŞEL. Erzurum. “Sivas’ta Buruciye Medresesi Rölevesi”. Ahmet Eflaki. Türk Sanatı. Hrand D. Nevin. “Yozgat Yöresindeki Đki Plan Türünde Dört Türbe Örneği”. AKOK. 2000. s. “Anadolu Selçuklu Dönemi Mimarisinde Sırlı Kaplama Kullanımı”. Ankara.

BĐLGET. 2003.. Sivas. Cumhuriyetin 80. BERCHEM. . Yayınlanmış Doktora Tezi. “Amasya Ve Çevresinde Erken Osmanlı Dönemine Ait Üç Ahşap Kapı”. 1996. Yılında Sivas Sempozyumu Bildirileri. Kahire. ÖZEN. Ankara. Ankara. Halil Ethem Bey. Necati. Turgut. Đstanbul. 1999.“Anadolu’da Selçuklu dönemi Darüşşifaları Üzerine Toplu Değerlendirme”. Sivas. 47-63. Abdülvehaab Hazretleri ve Gaza Arkadaşları (Sivas. 1959. DEMĐREL. Burhan. Ferit. 1891.1999.285-293. Sivas-Divriği Korpusu. Đslam’da Şehir Mimari. Sivas Darüşşifası. 1. Yaşar. DENĐZLĐ. A. 1953. 15-17 Mayıs. s. Sivas Tarihi Ve Anıtları. CĐRTĐL. CEYLAN. Rabia.172 BAYAT. 2001. 1807. Yaşar. Ömer. Uluslararası Selçuklu Kültür Ve Medeniyeti Kongresi. Sivas Tarihi. Sedat. Sivas Anıt Mezarları. DENĐZCĐ. 1917. Ömer. Đstanbul. Selçuk Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi. Kutlu. 2001. “Kurgan Ve Çadır (Yurt)’dan Kümbet Ve Türbeye Geçiş”. 2000. DEMĐRÖREN. Ertan. Hikmet. 2003. 1997. 1998. 1999. Sur Ve Kaleleri Đle Tarihte Sivas. Marmara Üniversitesi Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi 1994. sayı II. DAŞ. “Ertana Beyliği Mimarisi”. Ankara. Saim. ÇETĐNTAŞ. 1998. Ali Haydar. Đstanbul. “Erken Osmanlı Dönemi Türbeleri (1300-1500)”.Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. DEMĐR. DUPRE. 1993. Geçmişten Günümüze Mezarlık Kültürü Ve Đnsan Hayatında Etkilileri Sempozyumu. Sivas Şehir Hayatında Vakıfların Rolü Ankara. Osmanlı. Erken Devir Türk Sanatının ABC’si. s. Aynur.Rüstem. Oğuz. Max Van. BOZER. ÇORUHLU. Ankara. “Ahlat Kümbetlerinde Süsleme”. DEVELLĐOĞLU. ÇORUHLU. Paris. Cansever. Konya. DEMĐREL. 1809 Yıllarında Đran’a Seyahatler. 1996). “Sivas’ın Timur Tarafından Zaptı Ve Yağmalanması”. 1808.

Paris. KUBAN. s. Feyzi. “Sivas’ta Selçuklu Medreselerinde Yer Alan Kitabeler”. 1829. 1993. Konya.ŞĐMŞEK. Konya Ve Đlçelerindeki Selçuklu Eserleri Fotoğraf Albümü. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. 1995. Milletlerarası Türkoloji Kongresi Tebliğler. ÖNEY. ORMAN. Kemal. 1996. HERSEK. KILCI. KUR’AN-I KERĐM. sayı 6. Ali. Ankara Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. 29.173 ERSOY. FONTANĐER. Ankara. Seyfuulah. 1931. “Eratnalılar Devri (1327-1381) Zaviye. 1986. “Türkiye’deki XIV ve XV Yüzyıllara Ait Baldaken Tarzı Denen Türbeler.2004. Ahmet . Gönül. 1989. 15-22. KOCABIYIK. Đsmail. 22-26. yy. 2004. Yılmaz: “Anadolu'nun Bazı Đslami Yapılarındaki Alemler Hakkında”. Kayseri Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurul Kararı. KUŞ. 2001. Đbrahim . GÖDE. . ÖNGE. Gazi Üniversitesi. 1994. Türkiye Mektupları. Đstanbul. B: “Sivas Türbeleri”. Paris. 33-38. “Đstanbul’daki XVI. Kayseri. 1992. “Fetihten Osmanlı Dönemine kadar Sivas Şehri Anıtları”. Seyyahların Gözüyle Sivas. Mutaffifin Suresi. Evliya Çelebi Seyehatnamesi 3-4.Batıya Göçün Sanatsal Evreleri. Yüzyıl Türbelerinin Çini Süsleme Programları”. 1990. Doğan. Adnan. V. Can. çev. Ayetler. Đslam Dünyasında Mezarlıklar Ve Defin Gelenekleri. MOLTKE. Hayrullah Örs. GABRĐEL. Đstanbul. MAHĐROĞLU. Ankara. Đstanbul. (1979). Basılmamış Doktora Tezi. Erciyes Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Kayseri Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurul Kararı. XIV-XV.. Ankara. 1. Đstanbul. 1995.01.Kümbetleri”.. Ankara. Đstanbul. H. A. Kültür Ve Sanat Sivas Özel Sayısı. Von. (1300-1453). Kayseri Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu Kararı. 1993.DUVARCI. Doğu’ya Seyahatler 1. 3. 2000. 1999. Kayseri Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurul Kararı. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. Beylikler Devri Sanatı. 2. s. Evliya Çelebi. 1996. Monuments Turcs d’Anatolie. 2002.

UZUNÇARŞILI. Tire Türbeleri. Vakıflar Dergisi. 452-481. KALAFAT.3. sayı IX.Veysi. UZLUK. . “Sivas Yöresi Türk Halk Kültüründe Türbeler Etrafında Oluşmuş Đnançlar”. Orhan Cezmi. O. çev. R. Đsmet. Tuba.2. S. 121-163. “Az Tanınan Ve Bilinmeyen Doğu Anadolu Kümbetleri Hakkında Notlar”. 1991. 1986. 1991. Osman. Sivas Şehri. Đstanbul. Uğur. XI. Araştırma Sonuçları Toplantısı. 1996. Sivas Müzesi Tescil Defteri SÖZEN. TUNCER. D. Hakkı. Đstanbul. ÖZEN. R. Sanat Terimleri Sözlüğü. Ankara Üni. sayı 2. H. Sivas. Selçuklular Zamanında Türkiye. Anadolu Selçuklu Türbeleri. 1982. 1993. Yaşar. Sanat Kavram Ve Terimleri Sözlüğü.F.Nafiz. Sivas. Sivas 1997. ÖZEN. Ankara..174 ÖNKAL. s. Đbn-i Batuta’dan Seçmeler.Tanyeli. 1996. Metin . 22.Đzzeddin Keykavus Şifahanesi Üzerine Üç Not”. 1966. Vakıflar Dergisi. 493-505. ÖKSE. s. ‘’Sivas Đli 1992 Yüzey Araştırması’’. ÖRNEK. Aralık. 2003.C. Hakkı. Osman. Đ. s. Đstanbul. 1993. Orhan Cezmi. TURAN.Hakkı. POUJOULAT. 1976. Adnan. s. A. 1970. 2001. Serap.. 1966. UZUNÇARŞILI. TURAN. PARMAKSIZOĞLU. Sivas Efsaneleri. Ankara.R.C. TUNCER. Paris. Đ. “Selçuklular Zamanında Sivas Şehri”.. “Sivas Sütevliya Kümbeti”. ÖNKAL. 1000 Temel Eser Ankara. Sivas ve Çevresinde Hayatın Çeşitli Safhalarıyla Đlgili Batıl Đnançların ve Büyüsel Đşlemlerin Etnolojik Tetkiki. Küçük Asya’ya Seyahat. Sanat Tarihi Yıllığı. Kutlu. s. 1986. TURANĐ. s. “Sivas 1. 1840..T. 1928. TAŞDEMĐR. 1951. Anadolu Kümbetleri 1. 89-98. Kutlu. Ankara. UZLUK. yılında Sivas Sempozyumu.165-175. B. ÜNAL. Sivas ve Divriği Yöresindeki Eski Türk Đnançlarına Bağlı Adak Yerleri. Recep Toparlı. Cumhuriyetin 80. Dergisi.243-58. TUNCER. sayı XI. Ankara. Sivas Şehri.Nafiz.H.

Vakıflar Genel Müdürlüğü. Vakıf Eski Eser Fişi. Revak Dergisi Sivas. 1972. ÜÇER.169-176. .1991). Đstanbul. 29 04 2005. Müjgan.08. YETKĐN. sayı 22. 1969. s. YĐNANÇ. 16 04 2004. 05. 19 08 1993. 1962. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yapılması düşünülen onarım raporu. “Sivas Abideleri Ve Vakıfları”. Vakıf Eski Eser Fişi. Vakıf Eski Eser Fişi.57-63. Vakıflar Genel Müdürlüğünün Onarım Raporu. 21 05 2003. sayı 1. Türk Folkloru Araştırmaları. Vakıf Eski Eser Fişi. “Sivas Efsanelerinde Ve Binalarında Yaşayan Tarih”. 2001. Refet. ÜÇER. Vakıflar Dergisi. Vakıf Eski Eser Fişi (Ankara.175 M. Şerare. s.17-24. s. 1986. “Sivas’ta Ahi Emir Ahmet Kümbeti Ve Halk Đnançlarındaki Yeri”. 1991. Anadolu’da Türk Çini Sanatının Gelişmesi.

5. Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait zemin etüt raporu şöyledir: 1.Her iki kuyuda da. Güdük Minare yapısının hemen yanında yapılmış duvarlarında ve bahçe olarak adlandırılabilecek alanda su izleri. Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait restorasyon raporu şöyledir: . 1 29 04 2005 tarihli yapılan inceleme sonrasında. Bunun için yapılacak drenaj kazısının yapı temel taban kodu yada daha alt seviyeden. etrafındaki yeşil alanların eğim yönlerinin yüzey sularını yapıdan uzağa götürecek şekilde bombe verilmesi kısmen de olsa yüzey sularını uzak tutacaktır. 3.50 m. nemlenme ve rutubet yoğun şekilde gözlemlenmiştir.Bununla beraber.Her iki kuyuda da yapılan gözlemler neticesinde.176 EKLER 16 04 2005 tarihli yapılan inceleme sonrasında. ter altı suyuna rastlanmamıştır.Yapının etrafında yapılabilecek bir drenajlama ile su ile olası irtibatı ortadan kaldırılabilir. 4.Bununla beraber yapı etrafı yeniden çevre düzenlemesi yapılması.Yapıda gözlene oturma kökenli çatlak ve açılmaların. drenflex boruları ile yapılması yeterli olacaktır. 2. bu zeminin yer altı suyu taşınması yada içermesi bakımından uygun özelliklerde olmaması sebebiyle Güdük Minare yapısında izlenen oturma yada başka nedenden kaynaklanan çatlak ve açılmalarının oluşum nedeni yer altı suyu değildir. binanın özellikle üst kesimlerindeki eğimli yüzeylerin deformasyona uğraması ve bu nedenle kubbe kısmının yükünün kenarlara farklı oranlarda iletilmesine ve bu nedenle de çatlamaların meydana gelmiş olabileceği ihtimali de göz önünde bulundurularak bu konuyla ilgili disiplinlerin de değerlendirilmelere alınması tavsiye edilir. yaklaşık 4.’den itibaren oldukça sıkı ve sağlam bir kayalık zemine girilmiş olması. 6.

Silindir gövde ve 7/8 lerde tuğlalardan alınan örnekler laboratuarda incelenmiş olup. mevcut sıva bileşeni tespit edilmiştir.Türbe ve kriptaya demir giriş kapıları yapılacaktır. 6. 8.Kripta mazgal pencerelerine koruyucu amaçlı tel takılacaktır. 3. Bozulan tuğlalar aynı malzemesi ile değiştirilecektir. 16. 14.69’lik diş eğimli yonu taşı uygulanarak suyun bu kısımda yoğunlaşması engellenecektir. 11.Silindir gövde ile 7/8 ler arasındaki düz 0.Kriptada çapraz tonozda çimento harçlı sıvalar raspa edilecektir. 13.Kripta zemin kotu ve döşemesi araştırma için kazı yapılacaktır. drenaj yol kotundan aşağı kalması nedeniyle şehir şebekesine bağlanması uygun .Silindir gövde üzerinde. 15.Yapının çevresi 20 cm pvc delikli boru ile kapalı drenaj yapılacaktır. 10.Mevcut külah şekli korunarak kurşun külah değiştirilecektir. (Bu işlem esnasında taş külahın durumu tespit edilecek.Kriptada bozulan mazgal pencereler taş tozu ile tamamlanacaktır. 18.Kümbet girişine projesinde gösterildiği şekilde yonutaşı basamak yapılacaktır.Eserin iç mekanında tuğla yüzeylerdeki sıvalar raspa edilecek. Onarım sırasında tuğlalara paraloit B72 malzemesi uygulanacaktır.Kümbetin kare planlı bölümünde güney-doğu ve güney-batı köşelerine sütunçeler yapılacaktır. bozulan yerleri değiştirilecektir. 5. 12.Koruyucu ahşap pencere doğraması yapılacaktır. külah altı silme altında mai sırlı çiniler mevcut örneklerine göre orijinal malzemesine ile tamamlanacaktır. 4.Taş yüzeyler elle temizlenecektir.177 “1.) 2. 7. Temel tabanı kotunun tesbitine göre drenaj derinliği belirlenecek olup. 9. 17.Kripta zemin döşemesi 5 cm yonu taşı ile tamamlanacaktır.Đç mekanda kesme taş yüzeylerde bozulan kısımlar taş tozu ile tamamlanacak ve yüzeyler elle temizlenecektir. hidrolik kireç taşı ile sıva yapılacaktır.Koruyucu klasik geçmeli demir parmaklık (16/12) yapılacaktır.

bu kuyudan şebekeye motopomp ile suyun iletilmesi sağlanacaktır.Yapının pencere aynalıkları ile giriş kapısı lentosun da oluşan çatlaklar ile tuğlalar arasında oluşan çatlaklar hidrolik kireç esanslı harçla doldurulacaktır”. 22. 23.çarşılar bu bölgede yoğunluk . sağlam surlarla çevrili olduğu bilinmektedir. Sivas’ın iki iç kale etrafında. Sivas ilk çağlardan beri önemli yerleşim merkezlerinden birisidir. 18 cm çaplı galvaniz tijler döndürülerek SĐS LOKSET kartuşların patlaması ve galvanizli tijlerin sarması sağlanacaktır. 24. Bu itibarla kuzey cephenin batı köşesindeki taşlardaki çatlaklara galvanizli tijlerle dikiş atılacaktır. (Harita 2) Selçuklular döneminde şehir kuzey-batı güney-batı istikametine doğru yarım ay şeklinde gelişmiştir.imaretler. SĐS LOKSET kartuşları açılan yuvalara yerleştirilecektir. tekkeler. çatlaklara ve derz aralarına doldurulmalıdır. 21. 20.Yapının çevresi çevresine 10 cm yonu taşı döşeme yapılacaktır. Şehir. Kale-i Cedit ve Kale-i Atik denilen hisarların etrafına kurulmuştur. 19. Camiler.178 olacak bir noktada bir kuyuda toplanarak . Bunun için çatlaklar basınçlı hava ile temizlenecek ve taşların birbirine basarak yük aktarmasını sağlayacak kimyasal malzeme ile doldurulacaktır.Yapının çevresine ferfoje korkuluk yapılacaktır. Böylelikle taşların birbirine ankre edilerek yatay yüklerin birbirine aktarılması sağlanmış olacaktır.Yapının kripta bölümünde 5 cm yonu taşı döşeme yapılacaktır. Daha sonra çatlak bulunan taşlar yanlarındaki taşlara ankraj edilecek şekilde delinerek. Orta çağ kentlerinin ortak özelliği olan şehrin etrafının surlarla çevrilmesi Sivas içinde geçerlidir. Uygulama başlangıcından çatlaklara doğru harç alınmalı ve delgi işlemi sırasında çıkan taş tozu ile kimyasal bağlayıcı karışımı.Batı cephesinde oluşan derz boşalmaları hidrolik kireç esaslı harçla doldurulacaktır. Osmanlı dönemine gelince şehir merkezi Cami-i Kebir’in doğusuna doğru gelişim daha ağırlık kazanmıştır.Sivas bayındırlık Ve Đskan Đl Müdürlüğü tarafından hazırlanan zemin etütü sonucu ve öneriler bölümünde zeminin çok sağlam olduğu ve yapıdaki çatlakların zemin oturmalarından kaynaklanmadığı belirtilmiştir.

.179 kazanınca bu yapılara bağlı olarak türbeler de aynı şekilde bu bölge de yoğunlaşmıştır.

üç tanesi ayaklı türbe. Master Tezi. Đl merkezinde. Sivas’ın Türk hakimiyetine girdikten sonra il merkezine yapılmış olan türbeler bu tezin konusunu oluşturmaktadır. Đzeddin Keykavus (Darüşşifa) (1219). iki tanesi münferit planlı olarak inşa edilmiştir. 1. Eretna Beyliği döneminden dört. Selçuklu geleneğinde yapılmış süslemelerinden dolayı şehir merkezindeki diğer türbelerden ayrılmaktadır. tarihin her döneminde ticaret yollarının kesiştiği önemli kavşak noktalarından birisi olmuştur. 2007. Selçuklu döneminden iki. Özellikle Selçuklu döneminden kalan eserlerdeki mevcut çini süslemeler Türk çini sanatının en güzel örneklerini teşkil etmektedir. Bu eserler. Türbelerden Abdülvehab Gazi (Cami) (14. Selçuklu. iki tanesi dikdörtgen planlı. Türbelerden beş tanesi kare planlı. yy). Aslı. ANKARA. Türbe. Sivas. Toprak anlamındaki Arapça “türb” kökünden gelen türbe kelimesi. Sivas’ta tescillenmiş ve koruma altına alınmış on altı türbe mevcuttur. mezar üzerine kurulan bina anlamında kullanılmıştır. Đslam dünyasında Türkler tarafından yaygınlaştırılan bir yapı türüdür. Osmanlı döneminden sekiz türbe günümüze ulaşabilmiştir. Eretna ve Osmanlı dönemlerinden kalmıştır. Sivas Đl Merkezinde Türk Devri Türbe Mimarisi. Beylikler ve Osmanlı dönemlerinden günümüze birçok eser ulaşmıştır. Burucerdi (Mederese) (1271) ve Hoca Đmam (Mescidi) . günümüze ulaşılabilmiş olan türbelerin mimari ve sanat değerleri bakımından incelenmiştir. Anadolu’da bu yapı türüne ait Selçuklu.180 ÖZET ŞĐREN. iki tanesi poligonal planlı.

üst örtü. yy) Türbeleri. ANAHTAR SÖZCÜKLER 1. Selçuklu Dönemi 5. Kitabesi bulunan türbelerin kitabeleri okunmuş. Sivas 2. Türbe 3. Eserler. aynı dönemde Anadolu’daki benzer örnekleri ile karşılaştırılmıştır. tarihlendirme bu doğrultuda yapılmıştır. süsleme.181 (15. mevcut yapıların bünyesine bağlı olarak inşa edilmiştir. Eretna döneminden kalan Güdük Minare (1347) Türbesinin kuzey köşelerinde bulunan duvar kalıntılarından türbenin başka bir yapıya bitişik olarak inşa edilmiş olabileceği akla gelmektedir. Osmanlı Dönemi . kullanılan malzemeye. plan. Kitabesi bulunmayan veya okunamayan eserlerin tarihlendirmeleri plan tipine. bağımsız olarak inşa edilmişlerdir. Bu eserlerin dışında diğer türbeler her hangi bir yapıdan ayrı. Çini 4. malzeme açılarından katalog bölümünde detaylı olarak incelenmiş. süslemelere ve strüktüel elemanlara dayanarak yapılmıştır.

The origin of the word “Türbe” is the Arabic word “Türb” (soil) and the meaning of “Türbe” is a building settled on a grave. four from Eretna Beyliği. Master of Thesis. Extant tombs of the provincial center have been investigated in architectural and artistic terms. 2007. 1. Tomb Architecture of Turkish Period in Provincial Center of Sivas. is a type of structure spead in the Đslamic world by the Turkish.182 ABSTRACT ŞĐREN. Five of the tombs have square plan. They differ from other tombs which are situated in the city center due to their decorations based on Seljuk tradition. In Sivas there are sixteen registered tombs which are also under protection. In Anatolia today there are lots of tombs. belonging to Seljuk. The topic of Sivas. in Turkish “Türbe”. after the Turkish dominance of the region. wasone of the important crossroads of commerce throughout the history. two of the tombs have rectangular plans. ANKARA. Particularly present çini decoration Works of the remnants of Seljuk perod are considered to be the best examples. Abdülvehap Gazi (Mosque) Tomb (14 th century). These monuments date back to Seljuk. Đzzeddin Keykavus (Darüşşifa) (1219). Tomb. Eretna and Ottoman times. other two tombs have poligonal plans. other two tombs are constructed in separate plans. Aslı. other three are legged tombs. Types of the extant tombs are as such: two tombs from Seljuk. Burucerdi (Madrasah) (1271) and Hoca Đmama (Moque) . eight from Ottman perod. Beylikler and Ottoman periods. Sivas.

ornaments and structural features.183 (15 th century) tombs were constructed dependent to the current structures. Đnseriptions of the tombs with inseriptions have been studied and used in the dating of these monuments. The monuments plans. Çini 4. extant from Eretna. The wall remnants existing on the North corners of the Gügük Minare (1347) Tomb. Tomb 3. ornaments. connotes the tomb could have been constructed atlached to another structure. covering. Dating of tombs without inscriptions on them have been done according to their plan type. Sivas 2. Seljuk Period 5. ingredients were investigated in detail in the catalog section. Beylikler Period . ingredients. and compared with the similar examples of the same period in Anatolia. Key Words 1.