You are on page 1of 24

Con este nmero, 'CARNAVAIS NA ESTRADA'

NVI

Concello da Estrada decida en votacin p!e-


- naria, e a proposta do xornal TABEIROS
TERRA, dedicar este ano de 1999 a recuperar "A
Memoria dun Pobo", nun intento de refresca-las
ARXENTINA ser
punto de confluencia
para os estradenses
que se desprazan ata
al nunha viaxe na que
tamn participa a
Banda de Msica Mu-
nicipal da Estrada.
xeracins actuais as tradicins e a cultura, as co-
mo o traballo que os nosos devanceiros fixeron
polo benestar e o desenvolvemento da Estrada.
Nun programa que coincide nas datas co ano de-
dicado internacionalmente terceira idade, o ano
1999 ser na Estrada un ano de lembranza do pa-
sado para, tempo, sacar conclusins positivas de
cara futuro.
REPORTAXE Marcos . EMILIO LPEZ
Seixo fai neste nmero un
achegamento moi persoal a
figura de Roberto Blanco
Torres, o que este ano se lle
adica o Da da Letras Gale-
gas. Un achegamento que se
completa cunha entrevista a
un dos seus familiares.
chega da man de Otero
de Ameixeiras a estas
pxinas para abri -la
sa memoria logo dun-
ha vida dedicada tra-
ballo e a lealdade coa
Estrada. Unha nova vi-
da en Comarcns ...
CONSELLERIA DE XUSTIZA, INTERIOR E RELACINS LABORAIS
i
f
21
Verbo xido, mia purria
G
ustarame que, cando se me ocorre
(como mero afeccionado, por supos-
to) escribir algo de poesa no verbo dos
arxinas, non se lle tivese que facer a quen
o le traduccin simultnea, que todo o
mundo puidese apreciar nesta lingua a
fermosura e a musicalidade que pose,
sabendo ademais o que un di cando a pro-
nuncia. Verbas comao CURUBELA (pa-
taca), RUFALEIRA (misto, cerilla) ou
SALAMANQUINO (coxo) deberan ser
coecidas por todos.
Houbo un tempo en que na Terra de
Montes non s os arxinas saban o verbo,
mesmo a xente do pobo practicamente
enteiro saba, anda que fose nun VERBO
CAZULEIRO (verbo mal falado), que
para dicir cadeira haba que pronunciar
XAMBRA DAJIRRA DO FRIS, ou que
cando nunha lectura de espionaxe algun
persegua a outro poda traducilo verbo
por XAMBREAR OTROVES DUN
CHILO. Que ferrnoso sera, utopa lonxa-
na cando anda non estn mis que a em-
pezar a traducir nas salas de cinema ga-
le go, que Bogart lle dixese a Ingrid
Bergman:
- DELEMRE NO BIS. XARARA O
VELO DANGRE DA TORREMES EIF-
FEL (porque no verbo o que non se sabe
invntase, sempre de acordo cunhas mni-
mas regras, e tense por bo andar de redor,
ou expresarse retoricamente). Mesmo na
historia quedara francamente ben que
Csar lle dixese a Bruto: TOI ADIAMES,
MORRON DE IMES!.
POR
FRANCISCO ROZADOS
'ROCHI'
CUCHINFROU S HUMANS QUE
ABISMABAN DELANDO BALSOU A
JARRIA S JUMETES DE VALDE-
RRAMA (Mchel, xogador do Madrid de
Ou, cambiando de esfera, que nos xor-
nais deportivos do luns, o reporteiro nos
sorprendese con algo as: MICHEL,
XANDOMELEANTE DO BELO DAN-
GRE DA DIAAS DE FUTBOLEMES,
. ftbol, abraiou pblico que observaba
cando lle botou man escroto - por ser fi-
A
s xentes de Terras de Tabeirs te-
en historia; cultura e tradicins.
Moito para levaren consigo e xa que
logo, a tempos de hoxe, tamn posui-
rn proxectos en versins de futuro.
Niso han manifesta-las sas anticipa-
cins e farano, sen dbida, con doses
fonds de imaxinacin colectiva. Os
estradenses <lestes tempos deben defi-
nirse nos seus proxectos vitais. Pro-
xectos con expectativas ilusionantes e
con desexos de realidades novas, con
graos de satisfaccins, para integralos
no conxunto vivencia! no que se de-
senvolven. A riqueza de vida est nos
proxectos e por iso hai que articulalos
na continuidade da superacin. Iso fai-
se decisivo, pero tampouco, para ve-la
rbore na semente, non hai que olvi-
da-lo pasado que vai connosco e si ter
en conta a realidade que nos precedeu.
Realidade que nos incorporamos de
xeito trascendente e que pertence-
mos. Diso ternos algo que d1cir e ase-
made algo que facer.
Non podemos desatende-lo contido
da nosa memoria. Memoria que debe-
r sentirse activa tanto no baseamento
da cultura estradense, como no da sa
historia e no das tradicins.
Do contrario, hoxe e sempre, vivi-
remos en_ precario, sen ideas, tal como
carentes das posesins elementais, pa-
ra podermos dicir quen somos, pois
cando non somos quen de dar forma
s nosas esperanzas, estamos a falar
de crise. Non vale o de dicir aquilo de
que as cousas van mal, non, hai que
facer algo, pois se ser estradense con
proxectos non <loado, tamn ben
bonito vivir sobre o dificil. Non olvi-
demos de que as cousas prdense can-
do se dan por perdidas, Merece a pe-
na ter argumentos que contrastar e
razns para convencer? Cando se im-
pn a imaxinacin, non o futuro
quen mellor libra?
no- de Valderrama).
Como podemos ver, o verbo vlido
para calquera cousa, e non s vlido (o
que non lle impide enfrontarse con aquel
aserto de Osear Wilde de que o arquetipo
da beleza aquelo que sinxelamente
intil para todo, posto que o verbo fer-
moso e til), senn perfecto para asumir
coma lingua oficial da nosa comarca (por
suposto con carcter simblico, que nin-
gun queira ver detrs ningunha reivindi-
cacin demasiado localista ou esixencia
utpica e sen sentido), hoxe que xa non
ten esa primordial misin de servir para
oculta-las ideas e pensamentos dos can-
teiros con respecto s seus patrns (PU-
RRIOS) ou s extraos (CHILOS DE
FORATES).
Daranos unha dimensin orixinal e
nica esa adopcin dun idioma que foi,
nun tempo, a lingua, xa que non de ma-
mar, si da adolescencia de multitude de
homes, hoxe maduros e vellos, que foron
da-lo barro a Lugo (ACALMAR O PA-
TELO A TERRAJEIRA DAS CO-
REAS). Sera, cando menos, ferrnoso, e
til para a nostalxia, que outra das pro-
fundas formas de vivir da xente dos mon-
tes.
Eu propora que se ensinase, e non s
nas Escolas-obradoiro, senn mesmo s
parvulios nas escolas de ensino xeral b-
sico, e se me tomasen por tolo sempre te-
ra a oportunidade de dicirlles (OS PE-
RRES DA XAMBOUCA XARADES
VOBIS, PORQUEMES A LUZ LASTI-
DA PATEA A MASTIA XIDA ESCA-
RRICOA PRA AJIRRAR A LUZ QUE
JIA), que vn sendo algo as coma que
"os tolos sodes vs, porque o pasado a
mellor arma para constru-lo futuro"
A
indeferencia e maila pasividade, o
de ver que pasa e xa veremos,
-vestndose de lamentable, sempre
campa pouco, lvanos a amata-la pri-
meira vela e a ser de non moito aguel.
Desta maneira, na construccion de
modernidade, fuxindo de establecer
un foxo entre o pasado e mailo futuro,
sen considerar presente ausente,
dende o TABEIROS TERRA quere-
mos manifesta-la nosa satisfaccin
porque sexa a nosa memoria colectiva
quen acte sempre e sobre todo, de
maneira moi especial, longo <leste
ano que comezamos.
Memoria que ha se-la de tdolos
estradenses, a do noso pobo de Terras
de Tabeirs, exercida na historia e na
cultura.
O que descubramos, ha servirnos
para poernos da, para saber da no-
sa esencia e da nosa substancia. Ta-
mn,coas nosas imaxinacins, posibi-
litaremos novas propostas e as algns
mis proxectos.
A consciencia estradense, a de sen-
tir de onde vimos,a de saber onde es-
tamos, a de intur onde queremos ir,
ter que ter baseamento na nosa me-
moria. Memoria con contido e con co-
ecemento vital dos que nos precede-
ron, dos que nos posibilitaron
estarmos aqu. Sen pasado non hai fu-
turo. As Terras de Tabeirs, este Con-
cello da Estrada, a nosa casa comn,
sempre ter proxecto de futuro se fun-
cionan os nosos entusiasmos avalados
por sabrmo-lo que somos e o que
queremos ser.
Pomonos a traballar e atend-
moslle dos nosos sabios naquilo de
que bgoas e traballos na sementeira,
nsas e cantigas na colleita.
Wnheirs Werrn, febreiro 1999
REVISTA CULTURAL
DA ESTRADA
EDITA:
FUNDACIN CULTURAL
DA ESTRADA
C/ Benito Vigo, 104
36680 - A Estrada
Pontevedra
Tfno: 986570165
Fax:986570233
E-mail: snlaestrada@cyberweb.es
XERENTE:
Manuel Arca Castro
CONSELLODE
REDACCIN:
X. Manuel Reboredo Baos
David Otero
Carlos LoureirQ
Xoan Carlos Garrido
Olimpio Arca Caldas
Xos Lueiro Lemos
Valentn Garca Gmez
Xos Rodrguez
Xos Vilario
Xos Luna Sanmartn
Nicolau Alvarellos
FOTOGRAFA:
Marcos Mguez
Bernb S.L.
Xos E. Carbajal
Gonzalo Garca
Carlos Lpez N
Arquivo
DEPSITO LEGAL:
BG: 282/1997
MAQUETJ\CIN:
FILMACION
P.R.G.
IMPRESIN:
Tameiga SL
A editorial non comparte
necesariamente a opinin
dos seus colaboradores ex-
presada libremente nesta
revista. Non se permite a
reproduccin do publicado
sen permiso expreso da
editoriaL
W:abeirns W:erra, febreiro de 1999 / 3
GARCIA BARROS, mestre da variedade
POR
XESS FERRO RUIBAL
U
-nha lingua un reper-torio de posibilidades de dici-las cousas.
Unha idea pdese dicir de moitas maneiras e cada unha ten
os seus matices: unhas acenlle a unha situacin informal,
outras a unha situacin formal; unhas valen para falar confianza
entre amigos, nlentres outras son axeitadas para falar de asuntos tc-
nicos ou ante superiores. Un escritor non bo s pola sa capacida-
' de de fabulacin, senn por ter activa na memoria toda a rica varie-
dade de formas de dicir unha cousa que lle ofrece a lingua e por se
dar maa para usa-la que a cada caso lle acaia. Cando o segundo ele-
mento falla, pode pasar que unha repenicada novela non acabe de
gustar como gusta un conto ben contado por un vello. Un escritor
chispeante, inxenioso e maoso coa tcnica literaria, pode triunfar
pero se usare unha lingua plana, monocroma e asptica coma a cr-
nica dun xomal, empachar coma o castelnfalante que aprendeu o
galego s carreiras e anda sempre dicindo Nembargantes coido que
neste intre rubiremos co gallo de ... A lingua leva tempo aprendela
porque os seus recursos son moi variados. Le-los relatos de Garca
Barros pode ser unha boa escola.
B
aixemos, logo, da teora e entremos na escola de Garca Ba-
rros. Hai uns cantos adverbios galegas que aumentaron moito
o uso por coincidiren co uso casteln en detrimento do uso de
locucins adverbiais que son patrimoniais galegas e asimtricas, s
veces, co casteln. As hoxe estase metendo moito a palabra Even-
tualmente onde en Galicia sempre utilizamos se cadra ou se cadra-
ba; as o fai Garca Barros "chegar xunto a un enfermo, sentbase
perguntando qu lle doa. Logo mirballe a lngoa e, se cadraba,
tamn o pulso. (GARBA2092)". -
T
amn. perdemos enxebreza dicindo sempre Aproximadamente,
coma tal Aproximadamente s once, que non est mal, pero en
galego podemos dicir Contra as once e tamn, como fai Gar-
ca Barros, "fo das once: fo das once rematuse a foliada". (GAR-
BA2243) ou A cousa das doce "outro da mis, a cousa das doce,
saa o ' Quiolas' coma un fog uete pola porta da e ira (GAR-
BA2090). 'unha ocaseon que coca para unha esfolla qu'haiba ter
outro da mais (coca na antevispra para que o pan ll' enfriase no
forno, pois enfriando Jora, abrandballe a codia). (GARBA! 131).
Ostes moitas veces un paisano dicindo a palabra Realmente? A
palabra galega e podmola usar sen problema en varios contextos
formais pero empobrecermo-la nosa expresin se eliminamos por
sistema, en calquera contexto, expresins coma Ben mirado ou O
que se di: Non era, o que se d, unha esfolla, porqu pra selo requ-
rese xente dabondo pra facela nun da, a ter unha gaita, un acorde-
n ou unha f rauta con pandeiretas pra beilar pola noite (GAR-
BA2231). Na sa casa haba, o que se d, porco no bao, vio na
pipa, ratos dabondo e pulgas todo o ano (GARBA2129).
O
utra palabra que despraza abusivamente expresins galegas
l f!.cluso. Digo, tamn neste caso, que se trata dunha palabra
lextima galega, un antigo participio absoluto latino; pero de-
bemos usar tamn ou preferentemente expresins galegas coma Que
fora /que fose: Sobronlle a carabela cabeza e, boite!, non lle pe-
saba nada. Inda rexa mis. A Santiago, que Jora. E botuse a an-
dar moi peneireiro diante da sa ta (GARBA2135). Pra madrugar,
xa non durmiron. Se daran andado! Andaran iles hastra Roma
quefora. (GARBA2184). Il ira a nde se quixese, estando disposto
a todo. Era quen de petar/le na cacho/a mesmo luceiro, que fose
(GARBA2254).
correcto o adverbio Moito e o seu superlativo Moitsimo pero
eu insisto na variedade, porque nun uso coloquial pdense dar situa-
cins rias que o correcto Moito resulte tan neutro que acabe sendo
inexpresivo, mentres De firme ou De raio estn cheos de expresivi-
dade e acenlle mell or: "pai cadrralle andar de mala la e apur-
bao de raio, rondolle por todo. Se estender a man non estaba a
dia pronta chamballe nugalln (GARBA2225). A impresin que
trouxo [o-rapaz] era de que, si non se arreaba de firme, a 'aa' era
segura (GARBA2132). E traba/lar traballan de firme (GAR-
BA1042). E anda nos ofrece outra forma de superlativiza-lo adver-
bio moito: E ben moito: E non era que ler non lle gostara, que lle
gastaba, e ben moito (GARBA2050). Claro que cada cousa para o
que . E, como a lingua ofrece recursos para tdalas situacins que
vive o pobo que a fala, nunha conferencia verbo da fusin nuclear
sera improcedente dicir que a auga se quenta de raio e habera que
dicir que a auga acada tantos centos de graos de temperatura, pero
onde D. Manuel usou a expresin de raio, ten moito xeito.
correcto dicir Moitas veces pero non podemos perder de usa-lo
hiperblico Un cento de veces porque haber contextos nos que dea
mis xeito: Foise logo s caixns da mesa. O que haba nun deles
xa case o saba, pois o tia gavexado un cento de veces (GAR-
BA2081).
C
ando vos vea idea dicir 'a escondidas' pensade que en ga-
lego tmo-la expresin A furto: O que topaba un [nio] tia
coidado de non decilo .. ., e cando iba a velo .. ., facao a furto
(GARBA2072).
E
mpobrecmo-l a nosa expresin se s usamos Nada
semellante, porque cadra co casteln. e eliminamos Cousa co-
ma ela. Todos dixeron que non viran nunca cousa coma ela
(GARBA2044). pu, se sempre dicimos En pequenas cantidades ca-
da da e nunca Os poneos ou A poneos e poneos: Quera ir axun-
tando a poucos e poucos unha carabela, pra levar o domingo Co-
delana, que erafeira dous domingos cada mes (GARBA2J66).
eparade, para rematar por hoxe, como di Garca Barros Por
e acaso, Polo si ou polo non: xa falarei co pai do 'Cacha-
as ' a ver se as cousas se poen en craro. E, polo s ou polo
non, xa te podes ir porparando (GARBA2090) . Ou 'sen interrup-
cin' , De.contino: O Alberte foise ultravolta campanario, a facer
chorar as campanas de contino hastra que o nicho case na cova
(GARGA2216). Ou ' un a un', Cada un pola sa ves: Cando as
chamas o permitiron, comenzaron a salvar [o lume] homes e rapa-
ces, cada un pola sa ves (. .. ), berrando mesmo tempo: -Slvote,
lume de San Xon, que non me morda cadela nin can (GAR-
BA2178). Ou ' velos', A tal ver: Os tres rapaces largronse pola
porta comafoguetes. Lourenza ( ... )a tal ver, deseguida se deu conta
de todo o que acontecera (GARBA2114).
VENDA DE: -._A/4,,
PISOS V.P.L. e V.P.O., PRAZAS DE GARAXE, _A,
Infrmese nas novas oficinas de atencin{) cliente:
ra Calvo Sotelo, 9 -Baixo- A Estrada. 57.25.38
e BA.IXOS COMERCIAIS --AliM efe /'f
', -
S.L.
..---. ..- .__. i ..---.
-----------------
41
Que marabillas da tcnica po-
dernos disfrutar hoxe, cando
mos a un establecemento de fo-
tografa e vemos esas mquinas
que fan as fotos nun santiamn
sexan do tamao que sexan !
!Canto traballio ten pasado o
fotgrafo de Codeseda para che-
gar a facer cseque o mesmo!.
Codo que debo contarvos
eses traballos, nas mis das veces
moi inxeniosos anda que os re-
sultados foran mais ou menos os
mesmos cos de hoxe.
s veces, via cabo do Xos
o filio <;luns pas xa mortos,ou ta-
mn unha filia que xa casada,
quer agasallar s pais cun retra-
to grande. Precisamente eses
eran os motivos polos que nor-
malmente acadaba eses traballos.
Case sempre traan unha foto pe-
q uena e por eta, sacaran a gran-
de.
O proceso era sempre igual:
na sala de fotos, o fotgrafo.tia
unba pequena tboa de madeira
de pieiro e nela unbas puntias
para suxeitar a foto pequena que
por certo poaa cabeza abaixo
para poder vela de p. Despois
de toma-la distancia correspon-
dente,entn preparaba a placa,
metaa na cmara e clip! xa tia
a placa disposta para revelala o
que faca de seguido se non tia
. outra cousa que facer.
Revelada a placa secada e ben
-retocada, gardbaa dentro dunba
caixa de cartn para outro da no
que fara a reproduccin, pero
non sera un da calquera pois
como faca todo coa luz do da,
escolla unha ma, moi cedio
na que non dese o sol na vent,
pois precisamente nesa vent ha-
W:aheiriis W:errn, febreiro de 1999
PLUMAS CONVIDADAS
O X.RAMOS
UnXEITO, Unha Vida
ba un pequeno marco de madei-
ra que serva de soporte mqui-
na posta revs, e coa placa den-
tro reflecta coma no cinc, a
imaxe nun papel.
Todo consista agora en bus-
ca-lo enfoque axeitado e facer
unhas probas de fotos xa que d;;-
ba darlle o tempo de exposicin
correspondente. Cando chegaba -
a un resultado ptimo, colla o
papel grande, de apt:oximada-
mente 60 x 40 ou anda mis,e
colocbao cunhas puntias n si-
tio exacto; abra o obxectivo da
mquina para deixar entra-la
imaxe,e .... uns segundos e ...
traballo rematado de momento.
O seguinte paso, era revela-
Ios papeis, e para eso tia unhas
cubetas grandes de zinc e despois
de quenta-lo cido un pouco axi-
a apareca a imaxe; que segua o
mesmo tratamento que unha fo-
tografa. calquera. Como remate
anda lle agardaba a laboura de
retoca-la imaxe que adoitaba ter
puntos brancos que deba tapar, e
eso facao cuns lpices ou tinta
azul ou negra.
E precisamente talando de
tintas por aquel tempo anda non
se van alomenos por aqu Fotos
de cor, pero xa se saba delas que
supoo viran doutras partes. As
que algun chegou xunto do f o ~
tgrafo e lle dixo se lle poda fa-
cer fotos de coor. Non podo!,
pero axia na prxima viaxe que
fixo a Vigo para merca-lo mate-
rial fotogrfico comprou un estu-
chio con 12 tinteiros pequenos
de variadas cores,e un pincelio
anda que cando se puxo a face-
las probas, eso non funcionaba
ben as que probando e probando
acadou unha herba puntiaguda
que medra nos prados, e cortn-
. <loa mis ou menos pota metade,
como carnosa, d p a mestu-
rarlle a tinta con auga e as em-
pezaron as fotos de cores, chii"-
mada "iluminadas".
Para darvos unha idea do seu
inxenio, lmbrome que polo da
do Patrn San Xurxo de Codese-
da vieran uns parentes festa e
despois dun bo xantar, algun di-
xo que unha foto sera un b re-
mate para a festa. principio
non faca caso pero non tardou
ren en trae-la mquina co seu tri-
pode. Buscou unha cadeira para
sentar el con todos. e ollando po-
la cmara coidou que todos sa-
sen, includa a sa cadeira que
puxera para eso. Despois de pre-
parar todo, colleu un carrete de-
fo, e atndollo punta dunha pe-
za a do dsparador, flxo pasa-lo
fo rozando por un pono de ferro
que haba na porta. Cando tivo
todo disposto mandou poe-las
facianas de ' pataca' e tirou do
fo. Escoitouse un clip!e xa es-
t!.
Cando mis tarde fixo a foto,
apareceu o fo blanco atravesan-
do a mesma pero non foi proble-
ma pois con tinta retocouno, e
deixou a foto completamente
normal e sen rastros do fo.
Acabo de contar as facianas
do seu traballo, e agora para re-
mata-la mia colaboracin, non
quero deixar de lado o aspecto
humano do fotgrafo de Codese-
da pois s no seu labor diario
amosou un montn de cualida-
despodo afirmar que como per-
soa anda era moito mellor.
Home relixioso, de ir misa
moi edio os domingos, e de re-
zo diario cando se deitaba, na sa
faciana abondaba a amabilidade
e as ganas de que sase ben o tra-
ballo para que a xente estivese
contenta, sempre quedara del ese
zume de ben face-las cousas e ta-
mn como non, para que os
clientes pagasen quedando safis-
feitos. Poderiamos falar dun ho-
me moi normal, anda que hoxe
non sexa normal, que tia por es-
cudo non molestar a ningun.
A xornada de traballo sempre
a escomenzaba moi cedo e pasa-
ba na sa "oficina' a maior parte
da ma ata o xantar. e logo pola
tarde, ata que e cureca para logo
coller o xomal '"El Pueblo Galle-
go' que estaba subscrito,e pe-
garlle un repaso e comenta-las
novas.
Pola noite,despois de cear, es-
coitaban o "parte" das 10 e des-
pois de falar un pouco haba que
colle-la cama para estar xil e
desperto da segunte. Unha
maacia precisamente dun do-
mngo, vieron novas de que Xo-
s atopbase mal e chamaron s
fillos para que viesen cabo del,
o que axia fixeron. Despois veu
o mdico de Codeseda o Sr. Pe-
na, deulle unhas medicinas, pero
a partir <lesa data paseniamente
foi deixando de traballar, e s de
cando en vez, ollaba uns traba-
llos que faca a sa filla, pero
pouco mis.
Pasaba o tempo lendo todo o
que caa nas sas mans fosen li-
bros revistas, o xomal ou calque-
ra cousa pero no que mataba
mis horas era vendo a televisin
que lle regalara o seu fillo crego.
E as pasaron uns meses, un
ano, pero pouco mis, e o da 10
de X uo de 1967, despois de
xantar coma sempre foise deitar
un pouco,e ... cando a sa dona
via cabo del para ver como a,..
foise coma un paxario. Falloulle
o motor.
E as remata UN XEITO UN:
HA VIDA esta colaboracin que
ademais agradezo a quen me in-
citou a faceta. S me resta pedir
disculpas por se cornetn algn
erro tanto a familiares coma s
lectores, e para finalizar quero
dar unha resposta. moi alta e moi
forte para unha pregunta, que su-
poo eu. non foi feita con malda-
de.: E t, como coeces tanto a
ese home?.' -A resposta foi: O fo-
tgrafo de Codeseda, Xos Ra-
mos Garrido, era meu pai.
X.Ramos
E sur da terra de Tabeirs ... Codeseda
e
odeseda, como se quixe-
ra arrepentirse e purifi-
carse de tanto pecado de
gula e_ luxuria cometido nestes
principios de ano, acougaba
ata o 23 de Abril, festa do seu
patrn, san Xurxo. Nela o sa-
cro poda no profano; con me-
dia banda d msica arranx-
base todo. As festas patronais
seguan no mesmo tono os das
24, a virxe do Carme, e o 25,
san Xos, pagada polo carni-
ceiro, Xos Andj ar.
Os traballos da sementeira
de ixaban a maio cansado e
aburrido, pero xuo aledbase
coa proximidade do vern e o
seor cura faca un Corpus moi
axeitado, e as mozas solteiras
tentaban de subornar casa-
menteiro san Antonio o da 13.
Xullo era tempo de sega.
A Costa Arriba tomaba o
protagonismo da parroquia o
16 de agosto co san Roque na
Portela, inda que a misa era na
igrexa parroquial; e mantao e
acadaba o non vai mis o da 7
de setembro na Grela, co gallo
da virxe de Guadalupe. Nesa
data toda Codeseda arda de fe,
todo un pobo demandaba mira-
gres. Velas e velas alumando
nas gradas, billetes e billetes
pendurados do manto da Virxe,
romeiros e romeiras que che-
gan dende a montaa ou dende
a beira do mar ...
Reloucando de alegra
caminan de cara Grela
para cumprr santos votos
e sacras promesas f e itas
a doce Nosa Seora ...
de Dios nai, virxe meiga ..
A santa da Grela van
para cair diante Dela
de xionllos agradecidos
a rezarlle coas mans dreitas
a que sosegou os mares
calmou os ventos ...
Estes versos de Cabada, o
poeta de Codeseda, falan ben
claro da fe que despertaba esta
festa da Guadalupe al polos
anos 30, e a descricin segua
sendo vlida nos anos 40 e
principio dos 50.
Despois do fervor relixioso
da ma vivido na ermida da
Virxe, os santos cabaleiras e
SE,GUNDO
V'ENTIN
santas que ocupaban as peanas
da igrexa parroquial, viaxaban
a ombros dos fieis dende o seu
pazo ata o alto da Cruz, pra-
mo deserto a medio quilmetro
da Grela, a onde os via espe-
ra-la Guadalupe coa sa g a r d a ~
de corps. Al, cumpridos os re-
quisitos do protocolo, Ela con-
vidaba s visitantes a acompa-
ala ata o seu pazo santo. San
Xurxo, capitn da mesnada do
val e cabaleiro servidor de tan
fermosa raa, aceptaba a invi-
tacin e todos en procesin se-
guana. Pasaban a noite e algn
da mis na sa compaa. A
fin, porque os fregueses do val
se sentan desamparados coa
igrexa baleira de imaxes, se fa-
ca a baixada dos santos dunha
forma totalmente discreta.
A fest a, chegada a noite,
tornbase profana. A msica
das bandas ou das orquestras,
os alals dos coros familiares
que ceaban na carballeira, os
aturuxos dos contentos facan
que esta romara fose distinta
de calquera outra da parroquias
San Amaro gaballe no profa-
no, pero perda por goleada na
devocin.
O da 8 esmoreca a festa,
pois a mocidade do val ase pa-
ra Tabeirs e ali na Grela s
quedaban os da Costa Arriba e
algn convidado. -
O primeiro domingo de ou-
tono bailabamos co Rosario, e
historia festeira de Codeseda
poalle fin a santa Luca, o 13
de decembro. As das eran un-
has festias, nada mis.
Mais Codeseda era un pobo
festeiro, amigo da diversin e
de bon comer, por eso ademais
das datas reseadas nas que
festexaba s seus santos, ta-
m n se apuntaba nas all eas.
As o 9 de febreiro, a Santa
Apolonia de Quireza non daba
feito a calmar as dores de moas
dos fieis codesedns; en marzo
e agosto o san Bieito de Monti-
lln pasmbase vendo tantos
pitos chegados da terra do
Umi a, e polo Pentacosts as
carballeiras de Sabucedo pare-
can unha collaxe feta cos
manteis dos forofos da Rapa
das Bestas, chegados dende o
val do norte a ve-lo curro e de
paso a merendar de campo.
En fin, aquela Codeseda
festeira foi atacada polo mal da
emigracin e esmoreceu. De
toda aquela abundancia, hoxe
s se rememoran, con menos
fe e luxo-; as festas d san Brais
e a de Guadalupe.
Cando tdolos pobos estn
a inventar festas (a da empana-
da, a do salmn, a da troita, a
do cocido ... ), codeseda deixa
que desaparezan as que tia e
non as saca ningunha nova; pa-
rece como se quixese facerse
viaxeira e busca-la diversin
en terras alleas. Padece o sn-
drome dea emigracin. Unha
mgoa!
W:aheirs W:erra, febreiro de 1999
Polas sas pradeiras dilatadas, a sa campia fermosa, as
sas paisaxes cheias de engado e a sa excelente posizn
topogrfica (Cuntis), un dos povos mis pintorescos da
Galiza. Canto aos mios de comunicazn nada ten que en-
vexar-lle a outras vilas. A ancha estrada que cruza as sas
bonitas ruas facilita-lle continuo transporte de marcancias,
e comunica-o cos povos de mis movimento agrcola e co-
mercial. Cara o norte, e a duas lguas de distancia, est a
florecente vila da Estrada, o antigo Tabeirs, onde se 'fa-
brican '-unhas saborosas rosquillas que dan a hora no padal
do gastrnomo mis esixente ...
"Esbozos galaicos. Los grandes balnearios. Cuntis". Dia-
rio de la Marina (La Habana). Sen datar (publicado na
sa etapa de emigrante en Cuba)
MARCOS SEIXO
Ro
f ber to
_. i ,-- -,.,_] f w :
-: -- " - < l - :! ''__ - .
'<->:#' ' . ,,'.,,. __ .-'
1 Ti
r
. '
. . \ v ; . 'l..,, . ' . .. . .. o .. ,. ' .' . ) . .
... . aneo ...
1

R
oberto Blanco Torres
(Cuntis, 1891 - Entrimo
1936), tomou o carnio da
emigrazn a Cuba con tan s
quince anos. Sen embargo nunca
esqueceu a sa terra natal , de
facto a lembranza de Cuntis
unha constante nos seus artigos.
A recriazn que. desde Amrica
fai da vila, e da Galiza en xeral,
ten un certo carcter buclico,
idealizado ... e vai ligado tamn o
recordo dos seus amigos da in-
fancia: Campos, Abal, Iglesias,
Antonio Pena .. (cos que faca
frecuentes excursins campestres
polas montaas e aldeias dos
arredores); e da sa familia, que
tamn aparece evocada nun ton
de grande nostalxia.
Contodo, nalgunhas ocasins
fai unha analise menos paixonal;
entn non pode evitar facer unha
crtica dalgns factores que afec-
tan negativamente a sa terra.
Aparecen daquela crticas ao ca-
ciqismo e a deixazn, especial-
mente no que respeita a un recur-
so natural tan importante, e que
para Roberto, estaba insuficien-
temente explotado: . as agas ter-
mais.
... a inrcia colectiva unha
das causas do atraso en qe se
topa non s a vita de Cuntis,
mais tamn todos os demais pa-
vos que compoen o antigo reino
de Galiza. (. .. ) A masa rural
asaz contribe co seu esforza
material a prosperidade e o pro-
greso da vita, ( ... ) onde o caci-
quismo e a clericalla vergonzan-
te se expansionan s sas anchas
e ao seu capricho ( ... ) Polo ve-
rao -grazas humanidade doen-
te e natura, que quixo dotar
vita dun tesauro inaprecivel-
reunen o necesario procurando
non fatigar-se muito, para no
resto do ano descansaren en paz
e sosego (. .. ) e nada hai que os
intranquilice, facendo-os sair do
sono letrxico en que se achan
(. .. )
"Mirando al terruo". Fo-
llas Novas (La Habana)
8-11-1908
Estas mesmas ideias repeten-
se teimosamente tanto na etapa
cubana como xa de volta a terra.
Mis de vinte anos despois de
publicar o artigo que acabamos
de citar, vemos que a sa analise
da situazn non mudou demasia-
do:
" mgoa que a vila das cle-
bres termas romanas; vila cuxa
vitalidade principal, case nica,
nelas reside, non se tea preocu-
pado por moderniza-se e mello-
rar as suas condizns de hospe-
daxe, construindo hoteis e dotan-
do vila de lugares de recreio,
coadxuvando coa Natureza a ofe-
recer belezas e comodidades aos
millares de baistas que anual-
mente entran en Cuntis ( ... )".
"Los pueblos". Gaiicia
(Montevideo). Xaneiro-febreiro
de 1930.
Despois do seu regreso Ga-
liza, Blanco Torres ve-se inmerso
nunha intensa vida profisional
que fai que tea que estar a mu-
dar continuamente a sa residen-
cia: Vilagarca, Ferrol, A Corua,
Ourense. Vigo, Palencia .. Porn
Cuntis vai a mseguir sendo para
el un importante ponto de refe-
rncia ao que regresar continua-
mente e sobretodo en datas asi-
naladas : Festas patronais,
Corpus, Nadal... Roberto, que era
unha persoa mui amigvel e
aberta, a case sempre acompaa-
do dalgun amigo. A familia re-
corda que a ltima visita que Ro-
berto fixo a sa vila natal foi no
outono de 1935, con motivo da
matanza do porco. casa da sa
irm Corina chegou xunto con
Xulia, a sa dona, e mais Xon
Romero Montesinos, que daque-
la era o xefe de correios de Pon-
te- Yedra e que, como Roberto,
sera asasinado co alzamento fas-
cista do 36.
Blanco Torres, que sempre
gostou .mis da placidez do cam-
po e das pequenas vilas que do
axetreo da cidade, chegar a pa-
sar longos p'eriodos na rectoral
de Lores (Meao), onde era p-
rroco o seu irmao Xermn; e, xa
despois de casado, na pequena
aldeia de Arnido (A Peroxa), te-
rra natal da sa dona.
Mais unha vila pola que mos-
trou sempre unha fonda simpata
(xa desde a emigrazn en La Ha-
bana), foi A Estrada. A sua visn
deste povo de explcita admira-
zri; e mesmo chega a contrastar
a pasividade e o inmovilismo de
Cuntis coa puxanza econmica
da capital da 'comarca de Tabei-
rs e as nsias emprendedoras
dos seus habitantes.
"A duas leguas de distancia,
na Estrada, poda Cuntis ter o
exemplo mis elocuente e que
. A Estrada non posue as maravi-
llosas aguas. Mis posue o que
convn a unha vila: sentido do
progreso e gosto por viver cada
vez mellar. Asi hoxe a Estrada
un modelo de povos con enerxa
propia, prspero e con impetuo-
sa vitalidade ( ... ) Non se cruzau
de brazos, pensando soamente
no da, senn que, pensando n
porvir, sostivo sempre en tesn o
seu esforza progresivo ( .. . ) Por
este camio, non han pasar mui-
tos anos sen que no lugar onde
fai quince estaba o povio da Es-
trada se levante, populosa e rica,
a cidade da Ulla".
Apuntes de viaje. Diario Es-
paol (La Habana) 22-801928
"A Estrada hoxe, en pro-
porxin ao nmero de habitantes
da vita, ekeptuando os das cin-
cuenta e unha parroquias, o po-
vo mis florecente de Caliza.
un grande espazo agrcola, in-
dustrial e gandeiro con catro fei-
ras mensuais no centro dunha
comarca feracsima e un movi-
mento bancario case inverosmil
nunha vita prxima a cidades. O
radio da poboacin medra como
por ensalmo, coa edificazn nu-
merosa e constante, impulsada
pola intensida_de crecente e a
boa estrela dos negocios, e ago-
ra estan-se a pavimentar as suas
ruas conforme a como puidera
face-lo calquer cidade europea.
Necesariamente A Estrada a
cidade galega d futuro, e non
dunfuturo lonxincuo."
Los pueblos. Galicia (Mon
tevideo) Xaneiro-febreiro 1930
Contodo, en muitas das crni-
cas nas que fai referencia Es-
trada, mostrar'-a a sua faceta rei-
vindicativa e de denuncia. No xa
citado artigo Apuntes de viaje
critica os efctos da concesin
exclusiva de lias automov,eis;
le que fora promulgada polo di-
rectorio primo-riverista e contra
a que Blanco Torres se mostrar
tremendamente crtico, especial-
mente nos artigos que publica na
prensa latinoamericana, onde po-
de expresar-se con inteira liber-
dade, sen o controlo da censura.
Pare el esta concesin a causa
de que o autobs da Estrada saia
sempre con retraso "cargado co-
mo se en lugar de persoas levase
fardos" en en lamentaveis consi-
zns hixinicas. Este mesmo ton
aparece en artigos nos que abor-
da a necedidade de levar a cabo a
proxectada lia ferroviaria de
Pontevedra Estrada, pasando
por Cuntis, advertindo que a pro-
ximidade da lia frrea leva im-
plcito un maior desenrolo eco-
nmico dos povos: "o ferrocarril
econmico de Pontevedra Es-
trada pasando polos pintorescos
15
ROBERTO BLANCO TORRES
povos de Barro, Campo, Maraa
e Cuntis (a mia vita natal) ( ... )
Proxecto que supn considera-
veis e remunareativas avantaxes
para toda Galiza, e especialmen-
te para as vitas do itinerario,
arriba mencionadas, potas difi-
cultades e obstaculos con que
hoxe se realiza o trnsito de via-
xeiros e o trfico de peixe e os
productos agrcolas ( ... ) Polo re-
gular nos povos onde a circula-
cin do ferrocarril se acha a
certa distancia,- os mercados e as
Jeiras adoitan ter o seu ocaso ao
meridiano, en tanto que noutros
povos onde o tren pasa perlo,
dura at as catro ou cinco p.m. e
insto cando renden at a noite
pecha".
Pinceladas. Mirando al te-
rruo. Follas Novas (La Haba-
na) 1-12-1907
Porn, Roberto non s coe-
cer A Estrada desde fora, senn
que chegar a pasar algn tempo
na vila, na casa do seu irmao
Mario. Este, que tamn estivera
emigrado algn tempo na illa de
Cuba xunto cos seus irmaos Se-
xismundo, Nuo e Roberto, re-
gresara a Galiza para ocupar en
Cuntis o posto de secretario do
xulgado; cargo que exercera du-
rante muitos anos o seu pai, Pe-
dro Blanco Crespo. Posterior-
mente fixo unha permuta con
Camilo Pereira Freijenedo, pai
de Virxinia, a esposa de Caste-
lao. Camilo Pereira nomeado
secretario do xulgado de Cuntis
en tanto Mario vai exercer o
mesmo cargo na Estrada, onde se
instalar coa sua dona e fillos.
Segundo recorda Mario Blanco
Fuentes, persoa que tanto traba-
llou na recuperazn da memoria
do seu to Roberto, cando este
estaba na Estrada gostaba de pa-
sear polas ruas da vila e soster
longas tertulias no Casino. Mes-
mo algns dos artigas xomalsti-
cos escritos desde esta vila, enea-
bezaba-os por un "desde A Es-
trada".
relacin afectiva de Rober-
to co seu irmao Mario debe-se,
por exemplo, que o xomal local
El Emigrado se faga eco da toma
de posesin daquel como xefe do
gabinete de prensa do Ministerio
da Governacin, asi como a pu-
blicacin de ao menos un artigo
en galego en El Estradense. Esta
relacin mantvo-se desde a in-
fancia at que Blanco Torres foi
asasinado. Xa en 1907 Roberto
escrebia unha crnica no sema-
nario habaneiro Follas Novas, na
que d conta da recepcin dun-
has fotos, que Mario lle enva
desde: Cuntis, nas que aparecen
unhas fermosas paisaxes, califi-
cadas polo propio Roberto de pa-
radisacas. Son vistas da aldeia
de Segade (Caldas), prxima a
parroquia cuntiense de Trons.
Vistas que por outra parte -non
podo evitar dicelo- prximamen-
te quedarn sepultadas baixo un-
ha enorme masa de agua de se le-
var a cabo o polmico e brutal
proxecto do encoro do Urnia. No
dorso dunha das fotografas es-
crebia Mario nun galego bastante
curioso -e que Roberto define co-
mo "unhas letras que son algo
mis que unha dedicatoria aos
tres irmaos de aquende (Cuba)" -
o seguinte texto:
"Meus hirmns: vistes por
algn lado en esa Cuba tan can-
tada, unha perspectiva tan seme-
llante que nos cantan d-o pa-
raiso, como ten que ocurrirselle
un ver que vay espalda?
non? Pois, aqu n'esta terrados
navos, haibolas centos, que
non minto ben o sabedes. Con
que, refocildebos co'a presente,
xa que outro motivo non obliga
mandrbola voso hermn que
vos d as apertas que queira-
des".
A travs del Atlntico. Nos-
talgia. Follas Novas (La Haba-
na) 29-.12-1907
'
'
61
U
nha ma das de fro
de certo, das do mes
de Nadal, entramos na
casa do seor Emilio e na da
seora Amrica, na Caoteira
da Estrada. Os cans recbennos
con cordialidade anda que cun
algo de estraeza e non para
menos . Algun descoecido
pasa da porta de ferro para den-
tro e iso sempre trae a atencin
de certa desconfianza dos ani-
mais fieles. O ar das once da
ma certamente fro, corre
de ser do de anda non sar de
todo da xeada e dentro, xa na
casa, pe da lareira, si que se
nota a calor natural, a de catro
pitelos de carballo, grandes e
curados, abondosos, dos de
queimar en fartura. Para bota-lo
fro fra non os hai mellores.
Ben que eles nos dan compaa
para senti-la mornura da boa
acollida e a das palabras de ben
dicir que saen por boca do se-
or Emilio. Son palabras lim-
pas e inocentes, sen maldade.
Palabras elas do manantial da
experiencia e do tesouro do co-
razn. Palabras que se fan poe-
ma de vida longa con noventa e
dous anos de versos.
- Nacn no ano seis, no "Fon-
do da Feira " e caseime no co-
renta e dous. con trinta e seis
anos -cntanos-, con noventa e
dous anos enriba, un xa pode
dicir con toda a razn que xa
choveu o seu dende aqueta. A
Feira sempre estivo aqu, na
Caoteira. Era os das sete,
dezaseis, vintecatro, trinta ou
trinta e un. Feira ela tan boa
como a de Laln, si seor, moi
importante.
Haba moita vida,moito tra-
to, mercaderas e das boas, de
todo, ata bois, que agora non
se ven.
E si que co seor Emilio hai
que exerce-la memoria, pois
<liante ternos a un home sabio,
a un estradense dos de mirar
limpo e sentir aberto, dos con
. honra de bo notar e sen pega-
das de facer mal. E as veen
presentes os falares do trato e
do acordo, os do relear e rega-
teo, vinte pesos arriba e mil re-
s e dez pesos abaixo, que non
vexa mis s fillos, a volta de
gorra, subila e baixala, raar na
cabeza, os arrecendos a sebo de
tantos aparellos para os traba-
llos labregos e ter un peso do
que dispor, os das froitas tem-
pers e os do gando ben aco-
modado e mellor mantido. Ta-
mn -e non sempre era- os
momentos tal como ritos de
festa grande, os de ir come-lo
polbo ou unhas postas de carne
arreglada ou de bacallao. Os ra-
paces, cando esas cos avs, co-
mo trinquetes, acompaabmo-
lo todo cun chisco de tinto de
non moita agulla, para pinta-lo
vaso e logo mesturalo con ga-
sosa. De postre, unha rosquilla
ou un melindro, unhas de vaini-
lla e de caf nin probalo. Os do
trato -ou aquel que vendeu ben
e non tia moita necesidade-
botbanlle un xaruto e mordan
ne!, mellor zugbano, para se-
guir logo con el e ir bota-la par-
tida no caf. A feira -e dende
logo na Estrada non sera me-
nos- era un trafego de moitas
xentes, de ideas e de novas de
moitos lugares e continentes.
Tamn de falares esperanzados
e de amoros, pois o paseo era
de tarde e tamn - como xa se
dixo - de tratos firmes. Algo
que sempre nos gustou s rapa-
ces foi ver como marcaban as
D. Emilio Lpez
O COMARCNS DE HONRA
Don Emilio Lpez:
Esencia de sabencia
e de memoria
O
tero de Ameixeiras segue neste
nmero achegndose a memoria
da Estrada recollida a travs dos seus
protagonistas, dos maiores ...
Un momento da conversa na que D. Emilio fai balance dunha vida co
mo estradense
W:abrs W:urn, febreiro de 1999
reses coas tesoiras. Menuda
habelencia a dos tratantes! A
palabra era lei e cumprase.
- Tiven moitos mestres. O
ultimo foi Don Baldomero, que
era de Ouzande. Poa escota
na estrada de Codeseda, por
cerca da zapatera Prieto. A
escota soamente era de rapa-
ces. As nenas an de Dona
Emilia, a cal, xustamente, po-
a escota onde est agora a
Zapatera "La Esquina". Ti-
mo-la "Cartilla", o "Catn" e
maila Enciclopedia. Para es-
cribir usabmo-la pizarra. D-
bannolo todo na escola. Era
por tempos da guerra europea,
polo ano catorce. Dela non ti-
amos moitas noticias, non
coma hoxe, que se entera un de
moitas cousas gracias televi-
sin ou radio e xornal, da-
que l<;l -ai daquela!- non era
as. !amos recreo hrreo do
sacristn, que estaba no Cru-
ceiro -e o seor Emilio fai unha
pausa, acende un ducados e se-
gue-. Denantes de ir a de Don
Baldomero -recorda- futz de
Don Manuel. A escota estaba
entre a de Neira e a de Rober-
to, no Cruceiro. A casa era do
Alcalde Otero que tia moitas
propiedades pola zona dos vi-
os. A casa onde est hoxe a
taberna "A Navegacin " era
del tamn e cerca estivo o Au-
xilio Social, onde est hoxe "O
Enredo". A casa propia de
Otero estaba na ra do pulpo
(refirese raonde est agora
"O Bodegn", que hai anos foi
a de Paulino, onde se serva
polbo cocido en caldeira de co-
bre, vamos, polbo do de prepa-
rar de verdade). Otero comewu
mercando millo e centeo, pata-
cas e fabas. Despois meteuse
contratista. Haba moita xente
que traballaba de carreteiro
para el, sabe?. Onde est
agora a '.'Bombilla" ralle a
corte dos bois. Botou moito
tempo de alcalde.
Hoxe, o seor Emilio e a se-
ora Amrica, viven aqu, na
Caoteira. Nesta parte de A Es-
trada que comeza a medrar en
firme. Ras novas, casas ... e el,
informador de primeira, recr-
dano-las orixes desta parte da
vil a.
- A primeira casa de por
aqu fixoa meu sogro,
Ramn Zas, que fixo
varias viaxes a Am-
rica concretamente
a Arxentina. De a
o nome da mia
muller, a cal na-
ceu ala. Logo fixo
a casa, o pieiro,
o Ramos. Antes
estaba todo a
monte. Soamente
se faca a feira.
A verdade tanta
que un non gusta de
cortarlle o fio seor
Emilio, pero, de tdalas
maneiras, facmolo. A el
non lle parece mal e pregunt-
moslle un algo mis pola sa
nenez. Unha volta atrs que a el
non lle parece mal.
- De rapaces xogabamos "
trompo" e estornela ou bi-
llarda. Xogabamos no campo
da Feira. Vamos, cando non
haba, claro. Recordo tamn
Os Entroidos. O av de Lolo
Casagrande tia moito humor
e vian de Guimarei con carro-
zas. Tamn Xos Mara Pena,
que tia unha fbrica de gaso-
sas (ns pensamos que se refire
seor Pena, o que tia as ga-
sosas na casa onde logo se pu-
xo a fbrica de confeccin, a de
Cusid e tamn o surtidor de
gasolina na Farola). O Pena
era un argallante de moito na-
bo. As Comparsas vian pola
ra principal abaixo. Facano
dende A Farola, na que no meu
tempo haba como un pousa-
mans de ferro, ou un balconci-
o se queres, para un paso
mis en alto, que a dende a
Ferretera de Constenla ata
onde hoxe est Banesto mis
ou menos. Recordo ben a praza
sen farola. Chambanlle a
Praza Principal. Xunto donde
tivo a taberna Pedro Campos,
ns levbamos al mobles para
rematalos. Eu xa traballaba na
de Mara Martnez -e volvendo
s Entroidos- via o Correo e
dbanlle o alto lago os xene-
rais e toda a tropa. Pedan pa-
ra axudar a face-las festas nas
parroquias. Pasbase de medo.
Os tempos de se poner a tra-
ballar chganlle seor Emilio.
Daquela medrbase pronto. Ha-
ba que comezar a entregarse
destino. Eran tempos de botarse
incerto. A cousa estaba -co-
mo ser sempre- en mante-la
cabeza enriba dos ombros.
Cando un quen de se manter,
chega a liberdade verdadeira e
a vida comeza a ser -gustosa.
No seor Emilio, e ben se ve,
os recordos non dormen.
-Comecei a traballar con Be-
nigno Porto -na Carpintera
Blanca- onde hoxe est Torra-
do. Foi de moi novo. Faciamos
marcos, portas e cubricins.
De al pasei para xunto dos
Chaos, que eran da Somoza.
Tian aserradoiro e carpinte-
ra por cerca de onde hoxe est
Correos. Eran tres irmns, An-
tonio, Albino e Xos Mara. Ti-
an un socio que se .chamaba
Manuel Vareta e por unha pe-
seta mis de soldo funme para
a de Mara Martnez, pala
Porta do Sol, na de Femado
Conde. Mara Martnez tia un
socio que era Garca Nadar,
penso que de Rivela. Era mes-
tre. Daquela xa non viva Don
Xos, o marido de Mara Mar-
tnez.
Do seor Emilio -como as xa
foi recoecido hai
anos nunha ho-
maxe da xen-
te do gre-
mio da
madeira
na Feira
do Mo-
ble
pode-
mos
di cir
q u e
con -
forma
a histo-
ria viva
do moble
estradense.
Mesmo na
vila anda ho-
x e hai algunha
obra sa, por exemplo a
porta da casa dos Sanmartn, de
lado da de Rosarito. Casa na
que hai unha placa a Antn Lo-
sada Dieguez, ilustrsimo gale-
guista, compaeiro de Castelao,
de Garca Barros, de Otero
Abelleira, membro da xeracin
Ns e tantas e tantas cousas bo-
as para este noso pas. Desta
maneira, o seor Emilio segue
a nos contar.
- Mara Martnez naceu en Ca-
llobre. Logo , cando morreu
seu pai, penso eu, foi para Mo-
reira, para a casa de Don Ma-
W:aheirs W:erra, febreiro de 1999
/7
COMARCANS DE ... honra
nuel Magn, que era mdico.
Este tia uns cabalas marabi-
llosos. Ela casou con don Xos
Durn, sobrio e afiliado de
don Xess Durn, que viva en
Bedel/e-e tomaba caf na de
Pedro Campos. Ti1ia moitos
bens en Cruces. Don Xos era
un gran mozo. A primeira f-
brica foi na Porta do Sol, en
Fernando Conde. Traballei al
vintecinco anos e despois tres
na de arriba, na da estrada de
Pontevedra, na nova. Facia-
mos moitas camas torneadas.
O pai de Fontes, o de Rubn,
moita madeira carrexou para a
fbrica. E jalando de fbricas
de mobles, as primeiras foron
a de Mara Martnez, a de Ga-
rrido e o seu socio Benito Gar-
ca, que foi o av de Roberto o
da taberna da ra dos vias.
Esta estaba na casa de Pelayo
Bergueiro e quedouse al Pepe
de Benito, pois Garrido veuse
para abaixo, para onde est
hoxe. Antes estivo a taberna 'O
Carballio ', de moita sona. Ta-
mn foron das primeiras a de
Emilio Goldar e a de Campu-
zano, que era asturiano. Agora
xa hai moitas mis. Cando foi
o das camas torneadas abr-
ronse moitas. Facanse de
amieiro, de bidueiro e os lar-
gueiros de eucalipto.
Do mundo da profesin
irnos a tempos de mocidade.
Tempos de servir, como se di-
ca daquela. Tempos de milicia
e de guerra.
- Quedei na porta de ir gue-
rra, non fun, pois mia nai re-
clamoume. Fixen o cuartel en
Pontevedra. Al tamn estaba
Laxeiro, o pintor. No tren que
nos levou, el, baixar pxose a
toca-la gaita e xa foi preven-
cin. Era moi parrandeiro. Na
prevencin debuxou na parede
un cristo cunha Zenda ou frase
relativa a el, vamos, algo de
-como un como cristo. O capi-
tn -que lle gustou aquilo-
mandou s poucos das que o
librasen do castigo. Estabamos
no cuartel de San Fernando. O
Laxiro dica ca/quera causa
dediante dos xefes. Era de me-
do.
Pero tamn son tempos para
as festas e para a parranda e o
seor Emilio non a ser menos.
El foi mozo e moceou, xa que
logo ter bastante que nos con-
tar. -
- A festa principal da Estrada
era a de San Paio, o vinteseis
de xullo. A festa f acase toda
na Farola. Recordo ben cando
veu a Banda do Reximiento de
'Zaragoza. Anda non exista a
Alameda e a Casa do Concello
estaba onde agora a dos vellos,
na Residencia da Terceira Ida-
de. Haba tres das de festas, o
25, as vsperas, o 26, o Patrn
e o 27, o da do Sacramento.
Lago, contra o outono, tirando
xa inverno, era a festa de San
Antn. Celebrbase a vspera
e mailo propio da. Chova ca-
se que sempre. Recordo haber
das bandas, a de Merza e
maila de Cruces. O palco esta-
ba onda o comercio de mobles
de Garrido. Timoslles unha
bota de vio con azucre no
palco para que "soplasen me-
llar" e que non ti ve sen que
baixar a por nada ata o rema-
te. Cando acababa de todo o
baile, as bandas daban un pa-
sarnas pola Estrada. Polos
Entroidos ou camavais haba
"Si que recordo a
Garca Barros, an-
tes e despois da gue-
rra, non era mm
guapo.
Estaba casado en
Pousada"
bailes de sociedade no Casino.
Al non entraba calquera. Ta-
mn se facan no " Noveda-
des" e onde est o Banco Ga-
llego, .no "Regional'". Os
demais, por as dicilo, tamn
faciamos festa. Formabamos
unha Comisin -eu esiiven ne-
la- e argallabamos baile onde
est agora Calzados "La Es-
quina". Cobrabamos a das
pesetas a entrada.Via moita
xente. Daquela era alcalde don
Benito Vigo. No seu tempo f-
xose o matadoiro, a Praza de
Abastos e o alcantarillado.
Non lle gustaba nada que hou-
bese los. Era perito agrcola e
viva onde hoxe est modas
"Pars". Avisbanos ben de
que non quera trangalladas.
E volvemos s seus tempos .
de traballador. Tempos de antes
e de despois da guerra tempos
de amor e honra, de piedade e
orgullo, de sacrificio e humil-
dade, de esperanzas e de mgo-
as. Non poden irse de ns pola
parte de atrs, nin como de
"Eu estiven na UXT. As reu-
nins eran na Casa do pobo,
hoxe case en runas, daque-
la, antes da guerra do 36 si
-que estaba ben goberna-
d
"
a ...
puntias. Un exercicio de me-
moria entre agre e doce, de lu-
ces e de sombras. No seor
Emilio, aqueles tempos non co-
rreron por riba dos moitos so-
os. As cousas foron outras. O
amor a tantas cousas supoa
moitos entusiasmos e o delicio-
so fixose tamn terrible.
- Eu estiven na UXT. As reu-
nins eran na "Casa do Po-
bo", hoxe case que en runas.
Daquela, antes da guerra do
trinta e seis, si que estaba ben
gobernada. Tdolos meses pa-
gabmo-la cota corresponden-
te, unha peseta e as se fixo a
Casa. Haba unha biblioteca
moi boa. Non se sabe onde foi
parar. Consegumola por me-
diacin do deputado Llanos.
En fun vicepresidente e o se-
cretario foi Rei, un albanel moi
bo. Era da Somo::.a. O presi-
dente era Snchez, canteiro e
albanel, de Ouzande. Tamn
foi presidente Patricio San-
martn, albanel, obreiro moitos
anos de Avelino Camba. Patri-
cio era exemplar. Cando o tra-
ballo escaseaba, el marchaba
para a casa, desta maneira
deixaba o seu posto para un
mis necesitado. Era o pai dos
que agora teen "As Tres Por-
tias ". Patricio foi un dos me-
llo res homes que pisaron a
"Casa do Pobo". Outro foi
Xermn da Casa Nova, da So-
moza. Haba-moita unin e ta-
mn moita seriedade. Os tra-
balladores non lle trabal/aban
s empresarios que non paga-
ban a multa que se lle poa.
ces vello -refirese a Garca
Barros- no bar do filio, aqu
cerca, en Leicures, cando o das
partidas de "escoba" que se
montaban. Este mesmo filio de
Manuel Garca Barros tamn
tivo a taberna das "Catro Vi -
gas". Al ocorreron causas moi
parrandeiras. Recordo unha
vez que estbamos a cantar
xunto con Ricardo Snchez, o
pai de Ricardo do Rexistro, e
- outros mis. A porta da taber-
na estaba entornada, case que
pechada. Non faciamos mal a
ningun. Chegou a garda civil
e mandounos calar. Daquela,
un dos que estaban no coro p-
xose a dirixirnos e seguimos
sen lles facer moito caso s
gardas, repito, non facamos
mal. Colleronno-los papeis, pe-
ro quen nos dirixa no cantar,
resultou que era teniente do
"Patricio f oi un dos
mellores homes que
pisaron a Casa do
pobo, cando o tra-
ballo escaseaba
deixaba sitio para
outro mis
necesitado .. "
Unha reivindicacin, entre exrcito. O que veu logo, foi
moitas, foi que os obreiros que para rir. Nunca vin un desfile
cargaban e descargaban sacos de parellas por tanto tempo e
de faria, que eran de cen qui- nun lugar tan curto. Daban
los, haballos que baixar a cin- _ moi ben as medias voltas e ta-
cuenta. Rebentaban! Tamn mn xiraron de marabilla de-
quen se pasaba da xornada de reita cara Farola. En verda-
oito horas, caalle multa . . Des- de que aquilo foi moi pavero.
pois da guerra incautronse fi fio de tabernas, de casas
del e puxeron academia de de comidas, de comercios e ou-
msica e usrona para a inse- tras cousas, o seor Emilio, cun
minacin. Daqueles compaei- vaso de tinto, do especial da ta-
ras xa non queda ningn. bema de Roberto e quen escri-
E inevitablemente outra pre- be outro tanto, flanos.
gunta. O seor Emilio ten que - Os callos e o arroz prepara-
recordar a Garca Barros, a do tian moita sona na de Xes-
Otero Abelleira e a moitos ou- toso. Haba, onde est agora a
tros. Ferretera de Diego, unha fon-
- Si que -antes e despois da da de ben comer, a de "Carme-
guerra- recordo a Garca Ba- la de Diego". Tamn a de
rros. Non era moi guapo -dinos Cumbraos -na de Miz, fronte
cun sorriso nobre e sabio-. Es- de Caixa Vigo-, a de Antucho
taba casado en Pausada. Otero Pazas e a de Mato, a cal tamn
Abelleira escriba moito no tia coches de servicio. Tendas
Emigrado con Garca Barros e importantes eran a De la Calle
tamn no Eco. Tia librera e "'' e a de Mari Pepa Ferradns (
imprenta. Nela traballou Cou- lado da botica de Pardo). O
ceiro, o da imprenta lwgo, des- seu home era cabo dos munici-
pois da guerra, vin moitas ve- pais, chambase Don Ricardo
Nagueira. Os mdicos eran Pe-
pito Arauja, que era forense,
Portela, que naceu en Figue-
roa, Quintns e Otero, que lle
chamaban o mdico dos po-
bres, filio de Otero, o que foi
alcalde. De empresas de co-
ches, recordo O Comercio,
Franco e A Estradense. Lago a
Neira que faca servicio a Vigo.
Mesmo nos tempos de despois
da guerra surta a Vigo de pa-
tacas, fabas e outras causas.
E xa co vaso de tinto a re-
matar, na calor dos pitelos da
lareira, p das <las, o seor
Emilio flanos da Estrada de
hoxe e as con iso, unha anota-
cin mis de onte.
- Dende que eu recordo a Es-
trada medrou moito. Mire co-
mo o fixo tamn aqu pola Ca-
oteira. Recordo pala Avenida
de Pontevedra, por onde est o
Bar Param, a Estacin de
Servicio, o Bar Estacin, aqui-
lo eran canteiras. Mesmo levou
trabal/o constru-lo Cuartel da
Garda Civil. Era todo pedra.
Nas testas da vi/a e noutras
ocasins -flanos con aire po-
tico e pillabn- as malas lin-
guas veren ir cara s Cantei-
ras a unha parella xa se
pensaba mal. Mesmo haba o
dito de que mira ti, "foron s
canteiras" e xa se sabe.
Nesta conversa de hoxe,
p dun carpinteiro dos de ver-
dade, dos de antes, sabio da
madeira, de noventa e dous
anos, que naceu canda o xomal
"El Estradense", xa camiando
para o sculo, sen trucos, nin
trampas, as palabras da nosa
historia estradense fixronse
mxicas. Foi todo moi anima-
do. Co seor Emilio chegamos
raz da ilusin, pois el tena.
Os sentidos non nos enganan.
Con el - dende a Caoteira -po-
demos asegurar que os lmites
non sempre tiveron belezas. Os
pesadelos doutrora - e el vivu-
nos - dan agora paso a moitos
soos.
Ns, coa memoria de homes
as, co seu exemplo, poderemos
disfrutalos.
Os entusiasmos que leva-
mos na cabeza, xa teen dende
hoxe un algo mis onde sentir-
se felices mirrense. A verda-
de do que queremos viviu en
tdalas nosas tradicins. Con
homes coma este, a nosa me-
moria non pode estar ausente,
anda que os mis novos, por
veces, naveguen amis veloci-
dade, convn que saiban que
hai que recupera-la lentitude
dos que teen os anos, que
igual que dicir que posen a
experiencia ..
--
::
8/
W:aheirs W:erra, febreiro de 1999

vello sculo XIX d as


derradeiras boqueadas
no Jeito do tempo ,
(1899). No lugar da Consola-
cin, fegresia de Santiago de
Tabeirs, do Concello da Estra-
da, nace o meno que vai levar
na pa do bautismo o nome de
Plcido. Vn de se-lo segundo
fillo do matrimonio composto
por D. Serafn de Castro Gar-
ca, recoecido mestre de ensi-
no primario e da sa dona Ma-
nuela Pena Coto.
CARTAFOL DO MUSEO
ra Marqus de Riestra.
Cando as tres sociedades se
funden, ano 1927, no actual
Centro Recreo Cultural, Plci-
do, sempre disposto a botar un-
ha man no sempre difcil eido
da cultura, desempea o cargo
de vocal da directiva durante os
anos 1928 e 1929.
Anos despois, no 1933, r e ~
sulta elixido vicepresidente da
directiva do Recreo Cultural
sendo Presidente, Jos Docam-
po Vzquez.
Ingresa no Corpo de
Inspectores de Esino Primario
no ano 1931. Exerce este novo
cometido case sempre pol zo-
na norte da provincia, en espe-
cial no Concello de Cruces e
mis larde no da Estrada.
Eran uns momentos difci-
les.
A des_cendencia desta pare-
lla estar composta por seis ir-
mns, todos homes e de profe-
sin mestres, xa que logo tian
na mesma casa un dos mellores
ensinantes do Concello. Lau-
rentino, mestre no concello de
Pontecesures; Plcido, primeiro
mestre en Santa Cristina de
Vinseiro; Manolo, tamn exer-
ce no mesmo Vinseiro, Jos, ria
parroquia de Saiar en Caldas;
Ramiro, ensina na ourens vila
de Maside e Alfonso, rexentan-
do a escola de Por de Cee e
Tabeirs.
As casas escolas, se por un
casual as haba, estaban nun es-
tado precario. Os locais escola-
res sen luz elctrica, sen venti-
lacin adecuada, carentes de
material e como colofn uris
mestres con baixo soldo, des-
motivados, sen alicientes e
obrigados a vivir en entidades
de poboacin de difcil cceso.
Os mesmos pais non cran nos
beneficios da educacion e pre-
feran que os fillos gaasen un-
. ha parte do xornal axudando
O.PLCIDO DE CASTRO PENA. Foto Abaixo Centro Colaboracin.Vea (Maio,1962), Mestres de Zona
Plcido, moi ben dotado pa-
ra os estudios, idade de deza-
ses anos xa tia conquerdo na
Escola Normal de Pontevedra o
ttulo de mestre de ensino pri-
mario, expedido con data 12 de
xuo do ano 1 9 1 5 ~
Como queira que Plcido
non tia idade para rexentar un-
ha escola xa que se precisaba
ser maior de idade (21 anos),
pero si tia coecementos de
ahondo axuda a seu pai naquela
inesquecente 'academia" da
Consolacin que chegaban
alumnos dos concellos limtro-
fes de Cuntis e Campo Lamei-
ro.
Mentres prepara as oposi-
cins Maxisterio exerce co-
mo mestre interino na parro-
quia estradense do mesmo
Tabeirs.
Aprobadas elas, ser desti-
nado parroquia de Santa Cris-
tina de Vinseiro, parroquia na
que exerce o seu labor con ver-
dadeira paixn. Neste senso
atopmo-la testemua do seu
bo facer no xornal local "El
Emigrado" no que con data 16
nos labores agrcolas en vez de
iren escola.
Nesta situacin a labor da
inspeccin estaba supeditada
asesoramento dos mestres na-
quelas reunins ou Centros de
Colaboracin. Estes eventos,
presididos pola autorizada pala-
bra de D. Plcido serviron de
acicate e unidade entre os com-
poentes do Maxisterio, no s
Cartafol do Museo segue abrindo a porta da
memoria os estradenses e, neste nmero,
achganos a persoa de D. Plcido de Castro
pola posta da en temas de
pedagoxa, senn tamn polos
intercambios e experiencias
personais de ,cada un dos mem-
bros. Saba D. Plcido compa-
xinar as tareas de asesoramento
coa amizade.
As mesmo na dcada dos
sesenta tivo, D. Plcido unha
destacado labor na programa-
cin e posta en funcionamento
das casas escolas que e ergue-
ron no concello da Estrada e
que representaron un dos mei-
randes avances na escolariza-
cin dos novos picarios.
Entre as sas lecturas prefe-
ridas atopbanse os relatos his-
tricos, en especial sobre o rei-
no de Galicia.
- 2 - 1924 di que: "a peticin
dos vecios de Vinsero danse-
ll as gracia por R. O. do 13 -
12 - 1923 pola pausible labor
reali zada por este mestre
fronte da escala nacional da-
quela parroquia. " Intervn nas
celebracins das Festas Escola-
res.
Unha vida dedicada
Pertence Ateneo do Ma-
xisterio da Vila de A Estrada,
exemplar sociedade de mestres
exemplares: Guillermo Femn-
dez e Corona Pazo, irmns Lois
Garca, Jos Campo Vzquez,
Jos Femndez Daponte, Mato
Castro, Toms Alfonsn, Ber-
gueiro Lpez que tian local
social no piso da urbana pro-
piedade de Vicente Refajo, na
ENSINO
O POR OLIMPIO ARCA CALDAS
De persoais investigacins
neste eido escribiu distintos
episodios encol da accin das
xentes de Tabeirs durante a
guerra da Independencia. Un
dos mellores estudios refrese
"Soldado de Parada' sobreno-
me do valente vecio desta fre-
gresa, Manuel Toldra Jule.
Nun dos ltimos centros de
Colaboracin da zona de Vea,
prxima a data de xubilacin
do Inspector, fun testemua do
su labor, sempre dirixido a un-
ha mellora real da Educacin.
Xa xubilado D. Plcido, un
mestre compaeiro e amigo en-
tre bromas e veras. lembrballe
o seu patemalismo no senso da-
quela certa permisividade que
algunhas veces concedera s
mestres para ausentarse da es-
cola.
D. Plcido, co sonriso nos
beizos retrucoulle: "Total sabes
ti que cos substitutos aqueles
os rapaces estaban mellar
atendidos e gaaba o ensino,
xa que logo o mestre titular,
entre chegar o luns xa tarde e
voltar o venres, reduca as ho-
ras de traballo, e rerbo da pre-
paracin do substituto moitas
veces eran semellantes coa do
-titular, cando non anda me-
llar". Dronse nomes e entre
sorrisos douslle a razn a D.
Plcido.
o ano 1969 chega a data
da sa xubilacin.
rese mesmo ano coinciden
tamn as xubilacins dos Ins-
pectores D. Olimpio Lisce e D.
Jorge Vzquez, motivo polo tal
evento celebrouse conxunta-
mente no Gran Hocel da Toxa,
lugar onde se concentrou a
meirande parte do maxisterio
pontevedrs.
A falta "de persoal na Ins-
peccin do Ensino foi motivo
para que D. Plcido seguise en
activo un ano mis.
O inverno daquel mes de
decembro do 1971 presentouse
moi cr.
Nese mes acontece o pasa-
mento dun home no que tdalas
follas do seu currculo estn
mechas de actuacins e degoi-
ros por un ensino mellor, rode-
ado do cario dos seus fillos e
familia no mesmo lugar que na-
cera faca 72 anos.
'filnheirs 'filerrn, febreiro de 1999 19
Xos Alonso Bernrdez
Albiscan polo Alto entre os er-
gueitos algarrobos do Chousio
as primeiras raiolas de sol cando,
na friaxe fochanqueira do lugar,
desperta vigoroso o obradoiro do
entregado artesn.
Co repenicado gorxeo dos ga-
los no poleiro, cos primeiros re-
bulires dos carrizos entre as pre-
guiceiras ponlas do rafieiro,
chorando as tellas sentir agra-
decido do orballo p.ola caloria
maanceira; acende a boa muller,
na fragua anda moma o lume
que logo ha prender encarnado
nos apeiros do labrego, o cantei-
ro e mailo vecio amigo, o tor-
neiro.
Apura o ferreiro os ltimos c o d e ~
los escaldados no leite marelo
quente crepitar da lareira men-
tres; na fragua o fume, hmido e
embarullado, fase entre as escu-
ras tellas baixo o brillar lumioso
do fachico encendido nas faiscas
e pias recolleitas no calmizo do
outon.
Bule a Madria, pola maancia
e dende terras de Lestedo, co en-
borroado carbn no molide
dreito ds vecias canteiras de
Carboeiro na precura de chegar
axia acalorado do barullo na
fragua xa acesa.
Dende Berres, pola Fonte do Pio-
llo, pausado camiar e man fir-
me; achgase a Baltar Severino,
o Canteiro. Co saquete de caa-
mazo lombo, asubiando, trape-
ln na acalada fondura das con-
gostras os punteiros e cinceles no
seu ledo bater contra as costas do
camiante. Romos e esnafrados
polo mallar arreo contra as pe-
dras, cantos e esteos; adoecen os
apeiros do canteiro por unha
templa xeitosa.
dereito, enbelecada, fita a pe-
quena os latriqueos dos homes;
entregada s labouras do pai na
fragua, sen deixar de apurrar o
barqun, espetados os cinceis no
acendido e doente carbn polo
acompasado bufido do ar.
Con man firme, sen teima, sinten
os ferros o rudo mallar dos mar-
telos na zafra trimbradeira asen-
tada nunha refeita cachopa de
carballo.
Apuntados os apeiros referve no
caldeiro a auga moma, dreito
da lareira, coa primeira e coidada
templa. Logo, xa na pa, han
adoita-los punteiros e ferros a co-
raxe que pedras e croios pouco
agradecidos lle tian roubado.
As as deloridas penlas do rodi-
cio, as desgastadas lamias dos
carros lugareos, arcadas de pi-
pas e bocois, apeiros, sachas e le-
gns; todos han pasar palas mans
escravas e enrugadas do ferreiro
no seu mallar acendido precura
do fo, corte e lixeireza que os
ferros de seu, acochan
A voltas, xa na eira, asuba a
m, empurada polo cativo, dando
lizo a machados, fauces e gada-
as. O caer livin da auga do tan-
gue e mailo fiar pasenio da pe-
dra; mudan a acalada ferruxe en
suor, traballo e esforzo igual
que a vida do abnegado ferreiro,
o Ferreiro de Baltar.
Estela funeraria de Ouzande. Museo de Pontevedra
Cruceiro. Museo de Pontevedra
A ESTRADA
na obra de Castelao (ID)
Pablo Porta segue neste nmero debullando polo mido a influencia da
Estrada na obra dun Castelao con fondas races na nosa Vila
S
e a cantidade de lugares
' estradenses que aparecen
en diferentes ocasins nas
pinturas e debuxos de Castelao
falan do especial achegamento
dun dos mis ilustres galegas
coa nosa vila, Ouzande ocupa
ademais un lugar destacado den-
tro desta presencia. Resulta lxi-
co, considerando a proximidade
da parroquia e a vecindade coa
casa da que foi a sa dona, Vir-
xinia Pereira, que Castelao tive-
se ocasins sobradas de perco-
rrer esta zona durante aqueles
anos. Vimos no nmero anterior
que a igrexa foi motivo para al-
gns apuntes e mesmo un leo,
e que despois, ao longo do tem-
po, acompaou moitas das refle-
xin s grfico-textuais que o
rianxeiro fixo sobre un tema tan
dramticamente sentido como a
emigracin. Tampouco casual
que fose a parte traseira da igre-
xa a que provocase o interese do
pintor. Noutras parroquias do
concello podemos ver como na
parte da bsida onde a maiora
dos templos romnicos conser-
van mis da sa construccin
orixinal.
Sabemos da importancia que
Castelao daba s manifestacins
da arte popular e da tradicin,
que o levou por un. lado a facer
enormes esforzos por establecer
as bases estticas dunha arte in-
trnsecamente galega, e por ou-
tra parte ao estudio das formas
da arte popular, participando
mesmo en excursins e traballos
arqueolxicos. Nos anos vinte,
este tipo de actividades de ca-
rcter marcadamente galeguista
tomaron forma en importantsi-
mas iniciativas como a creacin
dun Centro de investigacins
histricas focaiizado en Ponte-
vedra. Mis tarde viran o Semi-
nario de Estudos Galegas e o
Museo de Pontevedra. No nace- xinal da peza, servindo de so-
mento de todos estes rgaos de porte a unha cancela de madeira
produccin cultural estivo impli- ao p dun hrreo. Noutro
cado Castelao, tendo tamn un debuxo a lapis representa con
papel destacado Losada Di- mis detalle esta escultura, que
guez. vai empregar como motivo nou-
En 1928 Castelao segue de tras das ocasins, ofrecendo no
preto as obras de rehabilitacin seu contraste outra mostra da
do edificio que haba de albergar complexa personalidade e da va-
o Museo de Pontevedra, coinci- riedade de recursos grficos na
<lindo cun dos momentos mis que se mova o autor de Rianxo.
desgraciados da sa vida: a mor- Por unha parte aparece nunha
te do seu fillo Alfonso, nacido caracterstica vieta de 'Causas
na Estrada 14 anos antes. O Mu- da vida' na que dous homes fan
seo, que hoxe ---::;;;;;;;;;;;;;;;:::------- o seu particular
acolle a sa bi- comentario sobre
blioteca part o monumento.
cular e a maior Moitas outras
coleccin de veces, co seu co-
cadros e sobre ecido instinto
todo debuxos humorstico,
da sa autora, Castelao contes-
visita abriga- ta coa sinxeleza
da para calque- da sabidura pa-
ra estudoso ou pular a grandilo-
admirador da cuencia de polti-
sa obra artsti- cos,historiadores
ca. Nos seus e homes de le-
fondos est a tras, como el de-
maiora dos de-. fina a esa clase
buxos e cadros intel ectual da
a que me refiro que tamn for-
nesta serie de maba parte.
artigas. Pero a Por outra
maiores da sa banda, e despois
propia produc- dunha viaxe pola
cin, existen al Bretaa francesa
pezas de grande da que sau un
valor que el magnfico estu-
mesmo acadou, dio sobre os cru-
procedentes de ceiros bretns,
Rianxo ou A Castelao prepara
Estrada. Refro- a que con di fe-
me neste caso rencia ser a sa
escultura antro- obra etnogrfica
pomorfa con mis importante:
inscricins, probable estela fu- 'As Cruces de pedra na Galiza' .
neraria, localizada en Ouzande e O prirneirn <lestes traballos fora
levada a Pontevedra por media- editado en 1930 polo Seminario
cin de Castelao, quen describe de Estudos Galegas, e esta mes-
en dous debuxos a situacin or- ma institucin preparaba a pu-
blicacin de 'As Cruces .. .' can-
do foi disolta no 1936.
O autor acabou recuperando
o traballo orixinal en Bos Aires,
e publicouse finalmente en
1950. A estela de Ouzande apa-
rece no libro ilustrando os co-
mentarios sobre a posibilidade
de que as estatuas-menhir, como
el as denomina, sexan o antece-
dente formal das estelas discoi-
deas, e por tanto dos elementos
circulares asociados s cruces
funerarias. O debuxo aparece
transformado para a ocasin nun
esquema a pluma punteado, ca-
racterstico dos deseos arqueo-
lxicos, moi diferente s lmi-
nas marcadas pala
intencionalidade expresiva que
el faca habitualmente, pero p_a-
rello en destreza e dunha sensi-
bilidade fondamente expresiva
dentro da obxectividade que o
traballo cientfico require.
Noutras pxinas de 'As Cru-
ces de pedra .. .' e no mesmo esti-
lo; atopamos da igrexa de Ou-
zande a figura do cordeiro
mstico coa cruz, e a de Cristo
nos brazos da virxe que corres-
ponde ao cruceiro prximo en-
trada do templo. Na pxina onde
nos ofrece a variedade de labras
con que rematan os brazos das.
cruces, aparecen as correspon-
dentes ao cruceiro de Guirnarei
e a este outro, que podemos ver
logo dende dous ngulos dife-
rentes nunha das lminas feitas
con augadas de tinta da parte fi-
nal do volume, co nmero LIX.
Por ltimo, rematando o refereR:
te a Uuzande nesta magna obra,
a lmina XL representa o Cristo
dun cruceiro posterior e mis
sinxelo, situado por detrs da
igrexa, no actual campo da festa.
Esta figura desprendeuse hai
anos e s quedan na cruz as
mans e parte da roupaxe.
10 / W:aheirs W:erra, febreiro de 1999.
N
a sa casa, sobre a sa
mesa de traballo, ten
<las fotos: unha do primeiro
Roberto, Roberto Blanco
Torres, irmn do seu av e
outra doutro Roberto Blan-
co, seu fillo, nacido mis
de cen anos despois. E ade-
mais -comntanos Juan - o
meu irmn chmase Rober-
to. O pasdo e o futuro es-
tn, pois, presentes no fogar
<leste estradense, de 38 anos,
que loitou sempre - como t-
dolos da sa tribo- para sal-
vagardar a memoria do seu
to av, impedindo, <leste
xeito, que rachara o fo da
nosa memoria colectiva.
ENTREVISTAS NA FIN' DO MILENIO
XORNAOASSOURE
A VIDA E A OBRA DE
Estamos a falar con Juan
Lus Blanco Valds, subdi-
rector do servicio de publi-
cacins da Universidade de
Santiago, profesor titor de
Lingua Espaola da UNED
de Pontevedra, autor de arti-
gos, recensins, traballos de
lingstica, literatura e lexi-
cografa, traduccins de li-
bros !in gua galega .. . Juan,
vn de editar, en Edicins do
Castro, cvica.
Aproximacin vida e
obra de Roberto Blanco To-
rres (1891-1936).
JUAN BLANCO PARTICIPANDO NUNHA DAS XORNADAS DEDICADAS VIDA E A OBRA DO SEU TO AV, ROBERTO BLANCO TORRES,
XUNTO A MAfllO BLANCO, FRANCISCO FERNNDEZ DEL RIEGO, ISAAC DAZ PARDO E MARCOS SEIXO (De dereit a a esquerda na fotografa)
-Juan, flanos do teu to av:
que significou, para ti, para a
ta familia, a figura de to Ro-
berto?
-Eu vivn sempre cunha enorme
proximidade a to Roberto. Sem-
pre digo que, malia non o ter co-
ecido, case como se o tratara.
Debe haber algo de herdo xenti-
din da memoria de Roberto. El
aprendeume explicitamente al-
gunhas cousas de Roberto e, den-
de neno, eu fun quen de percibir
outras: a travs de silencios cal-
culados, de insinuacins tmidas
s veces. A vida e a morte de Ro-
berto fiseme amasando paseni-
o; porque no seo da familia, du-
rante moito tempo ata despois da
dictadura, claro, Roberto era algo
innominable, un elemento de dor
e desasosego. Como xa dixen
nalg!lnha outra ocasin, de neno
eu va no asunto to Roberto os
-Que opinin che merecen as
crticas - poucas certamente -
que houbo tras f acerse pblica,
por parte da Real Academia Ga-
lega, a designacin de Roberto
Blanco Torres como o protago-
nista do vindeiro Da das Letras
Galegas, 1999?
-Neste senso e fronte algunhas
voces crticas -e na mia opinin
bastante mesquias-, que se te-
en alzado contra a poquidade da
sa obra en galego, parceme
fundamental enfatizar que se po-
de facer moito polas letras vem-
' "Como xa dixen nalgunha outra ocasin, de neno eu va no asunto to Roberto os
bordos dunha ferida que anda escoaba sangue-"
Entrevista a Juan Blanco Valds:
'' ... mgoa pola morte
inxusta don ser que non
- ''
conec1n ...
co na transmisin dun sentimen-
to de indignacin, de mgoa pola
morte inxusta e inicua dun ser
que non coecn. Pero supoo
que o sangue pesa moito. Canto
mis afondo na sa vida, ruis
percibo os trazos da mia tribo:
inquedanza, integridade, unha
mesurada ambicin de mellorar a
vida dos seus concidadns ...
Esta quizais a parte de Ro-
berto que eu vivo ruis intensa-
mente. moi duro imaxinar un-
ha morte tan terrible nun ser tan
prximo e humanamente tan irre-
prochable.
Deste xeito de percibir a Ro-
berto o directo responsable o
meu pai Mario, o verdadeiro gar-
bordos dunha ferida que anda
escoaba sangue.
-Cal a dimensin pblica de
Blanco Torres?
-Aqu debo naturalmente estable-
cer unha distancia que me permi-
ta ser o mis obxectivo posible e
afrontar desapaixoadamente a
anlise da sa obra e a proxec-
cin pblica do que el mesmo
defina como as sas xomadas de
alerta p dun baluarte forxado
polo fervor e maila ilusin. Na
faceta pblica, a que realmente
interesa de Roberto, est o Blan-
co Torres xomali sta, pensador,
intelectual, e mesmo filsofo,
mis tamn o esteta
1
o poeta, o
narrador.
culas dun pas dende os mis di-
versos eidos da actividade.
Deixando de lado que toda a sa
obra xomalstica publicada en A
Nosa Terra estea en lingua gale-
ga e que publicou abundante po-
esa dispersa en galega, Roberto
militou febrilmente na causa da
identidade e o autogoberno de
Galicia e significadamente na de-
fensa da sa lingua; fixo crtica
literaria sobre os valores nacen.-
tes da nosa literatura, eti::. Eu re-
cordo que Castelao dixo do fun-
dador e director da editorial Ns,
o pobre Anxel Casal, que non
publicou unha lia en toda a sa
vida, que fixo ruis el por Galicia
que toda a xeracin Ns xunta.
-Centrmonos, agora, no teu li-
bro: Hipertensin cvica. Apro-
ximacin vida e obra de Ro-
berto Blanco Torres
(1891 -1936). De onde xorde o
ttulo de hipertensin cvica?
-Iso da hipotensin cvica, tomei-
no dunha semblanza que no ano
24 fixo de Roberto o seu colega
nos labores xomalsticos Francis-
co Lus Bemrdez.
Parceme que unha frase
que condensa de xeito fermoso e
inequvoco o que eu considero a
peculiaridade mis salientable de
Blanco Torres. Un estado de aler-
ta permanente, como antes dica,
un compromiso cvico insubor-
nable e aln de todo apetito ou
interese persoal.
-Estamos diante dun libro volu-
minoso de 398 pxinas. Como
est estructurado o libro? Que
queda por facer, por investigar,
no referente figura de .Blanco
Torres?
-O libro est composto de varias
partes: a fundamental a biogra-
fa de Roberto, que ocupa as 100
primeiras pxinas. Trtase, como
o ttulo indica, dunha aproxima-
cin. Roberto foi un home tre-
mendamente inquedo. Por mo-
mentos, res ulta moi dificil
seguirlle a pista, de xeito que o
meu labor biogrfico foi, se se
pode dicir as, s veces un pouco
'Sherlock holmiano', un pouco
detectivesco.
Polo demais, o libro leva un-
ha escolma de textos divididos
en seccins:_
Escritos polticos, escritos fi-
losficos e de pensamento, escri-
tos sobre a lingua, de crtica so-
cial e actualidade ultural, e
escritos de crtica literaria. O cri-
terio que segun para a escolma -
partindo naturalmente de que en
si -toda seleccin arbitraria e
subxectiva-, foi o da interese e
vixencia que a cada artigo lle
puxen.
As pois, rexetei aqueles es-
critos que, malia resultarme per-
soalmente interesantes, esixan
unha contextuali zacin socio-
cultural especfica, e, consecuen-
temente, unha case constante in-
tervencin mia como editor lite-
rario. Despois vai unha seccin
de Documentos, que eu creo ser
de grande valor (entre eles inclo
o texto completo da sentencia
condenatoria contra Roberto polo
lo que tivo con Portela Vallada-
res). Para rematar vai unha Bi-
bliografa e un ndice onomstico
(que leva mis de 600 nomes).
Non se me escapa que fica
moito por facer: por exemplo,
unha viaxe Habana para espo-
liar tdolos fondos da hemerote-
ca do Centro Galego; unha con-
sulta exhaustiva da Hemeroteca
Nacional, dos fondos da Deputa-
cin de Ourense, dos xomais pa-
lentinos de en tomo a 1932 (Ro-
berto foi Gobernador Civil de
Palencia nese ano), etc, etc. Pero
o feto, feito est como o fermo-
so libro de Marcos Seixo editado
por A Nosa Terra.
-E xa para rematar. Que obxec-
tivo pretende acadar, Juan Blan-
co, co seu libro?
-Anque poida soar a falsa modes-
tia, quero insistir nisto: s pren-
tendn sentar unha base de infor-
mac1on e documentacin,
criticamente traballada para in-
vestigacins futuras, que, natu-
ralmente, vista do vindeiro Da
das Letras non poden tardar.
Espero que este libro meu sir-
va para alicerzar estudios futu-
ros, co que eu me dara por ruis
que satisfeito.
Neste senso, aproveito as p-
xinas do Tabeirs Terra para bo-
tar unha idea area, a ver se al-
gun que lea estas lias e estea
en dispor de poder facelo se pon
choio: refrome a unha tese de
licenciatura ( ou quizais, por que
non, unha de doutoramento), eu
creo que na licenciatura de Cien-
cias da Informacin, sobre a obra
xomalstica de Blanco Torres e o
seu papel no deseo do pensa-
mento galego e galeguista da xe-
racin Ns.
Creo sinceramente que hai
material abondo e que algo que
hai que facer.
Seguro.
W:aheirs 'erra, febreiro de 1999
oscA
NA.EST
/ 11
AVAIS
DA
POR OLIMPIO ARCA CALDAS
1.
.... , .. ,
~ - . ; ~
as manifestacins cul-
turais dos nosos devan-
ceiros por mor de ml-
tiples e variadas causas, unha
manchea delas foron esmore-
cendo no colo da indiferencia,
cando non refutadas por "incul-
tas".
Como unha pequena teste-
mua <leste acontecer podemos
lembrar ' O Cachopo do Nadal',
tronco seco de carballo ou so-
breira que na lareira do fogar,
nas datas de Nadal, estaba ace-
so noite e da por mor de te-la
casa quente para unha agarimo-
sa acollida posible viaxeiro
que pedise ou precisase pousa-
da, representacin real da hos-
pitalidade dos nosos antepasa-
dos.
"As panxolias" Coros que
na noite do Nadal e na vspera
de Reis percorren as casas da
vecianza cantando vilancicos
alusivos nacemento do Neno
Xess e reciban o aguinaldo.
Na actualidade s estn progra-
. madas por entidades culturais.
En troques, malia os detrac-
tores que de sempre tveron, se-
guen vixentes, con rois ou me-
nos forza, nas distintas
manifestacins, os Carnavais.
_Lembremos un pouco o seu
significado, a sa orixe e a sa
evolucin ata os nosos das.
O fenmeno socio-antropo-
lxico, histrico e cultural dos
carnavais, pola sa universal
difusin, pola sa comprobada
antiguidade e pola, cantidade e
variables das sas distintas ma-
nifestacins foi estudiado por
unha manchea de etngrafos,
antroplogos e escritores de t-
dalas latitudes.
Hai unha longa e apretada
lista de estudiosos <leste tema
entre os que podemos subliar
o irlands George Frazer, o ale-
mn Mannhardt, o ruso Mijail
Baj_tin, o espaol Caro Baroja,
e no que corresponde . nosa
Galicia aparecen os homes da,
xeracin Ns: Vicente Risco,
Florentino Cuevillas, Bouza
Brey. Mis preto no tempo non
podemos esquecer a Xess Ta-
boada Chivite, D. Antonio Fra-
guas, Gonzlez Reboredo, Ma-
rio Ferro e Federico Cocho,
quen no seu libro "O Carnaval
en Galicia" fai un estudio proli-
xo desta festa. Neste traballo,
referente s carnavais do Con-
cello da Estrada, a modo de
prlogo obrigado recordar os
traballos de Alfredo Vicenti,
Bouza Brey, Manuel Garca
Barros e Neira Vilas, xa que os
seus escritos corresponden
desenrolo dos Carnavais, na
sa variante de 'Os Xenerais do
Ulla' no Concello de A Estra-
da.
omezamos pois con Alfre-
do Vicenti que vn de se-lo au-
tor do que ternos as rois anti-
gas referencias do noso
carnaval. No seu libro "A ori-
llas del Ulla (Perfiles galle-
gos)", escrito cando se atopaba
voluntariamente recludo no lu-
gar de Castrotin, parroquia de
san Estevo de Oca. No captulo
V, titulado "La mscara'', di-
nos:
"O luns de Carnaval do
187 .. amaeceu desapracible e
anubado.
No curuto do outeiro, coa sa
capelia esmorecida, que pro-
texe e domina o lugar de Cas-
trotin, axitadas polo vento do
su! voaba a bandeira da parro-
quia e outras bandeirolas
azuis, brancas e bermellas.
Eran as dez da ma e por
camios,carreiros e congostras
comezaban a chegar xinetes e
pens disfrazados que se diri-
xan ata o outeiro onde xa os
esperaban outros moitos, mu-
lleres e nenos.
Os cabalos do pas, por
mor da escravitude do ferro,
erguanse nas patas traseiras
no medio daqueles curiosos ou
tentaban de trabar/le-las per-
nas do xinete. Xuntranse, as,
encol do outeiro unha multitu-
de, garuleira e inqueda.
Al polas once subiu a cos-
ta trote lixeiro unha egua
montada polo xeneral da ms-
cara (un veco chegado dous
das antes da cidade de Cadis ),
seguido dun squito de seis ou
oito xinetes.
No llano do curuto plant-
ronse os xinetes e o xefe, que
vesta sombreiro de plumas,
casaca federica azul con vivos
encarnados, faixa de seda,
pantaln de punto e chafaroite
de hsar cinto, comewu a re-
vista da sa xente.
Daquel estado maior saiu
un forte mazaroco montado
nun fraco rocn. Era o tenente.
Tocado cun descomunal empe-
nachado, sen dbida procedenc
te da Mili cia Nacional do
1840, un pets coetneo con
faldillas curtas cea o seu re-
xo torso. Serva de complemen-
to a tan extravagante uniforme
un pantaln encarnado e un
antigo e enfuruxado sable.
Adiantndose no seu jaco,
coas pernas dobladas en ngu-
lo recto por mor de non dar cos
pes ou cos zapatos nas pedras,
co sable desenfundado saudou
o xef e e voltou o seu posto.
Despois presentouse outro
mancebo sobre egua marela
que daba pinchalagartos cara
un montn de peda onde esta-
ba o estandarte da parroquia.
O xinete colleu o mastro da
bandeira e co ela desplegado
colocouse a cinco pasos a reta-
guardia do xef e.
Axia chegou 'o correo, un
mocio adobiado con sombrei-
ro de catite e un marsell de
galns e petou nos que amosa-
ban dous ou tres panos de co-
res. Montado nun potrio asus-
tadizo s ataviado con das
mantas e un par de estribos de
cnamo.
Despois seguronno catro
centauros mal trazados como
se fosen gardas civiles, un pe-
lotn de lanceros adobiados
"ad libitum", e uns cantos ra-
parigos convertidos en amaw-
nas ou, mellor dito en mada-
mas. Detrs da caballera
chegaron os infantes, ou sexa a
xente dos oficios.
Haba al de todo: zapatei-
ros, sastres, albaneles, ferrei-
ros, vendedores de pimento e
vinagre, pirotcnicos, vellas da
boa ventura, mestres de escola,
sacristns, mendigos, traxinan-
tes, etc .. Aquelo mesmo pareca
un escaparate de novidades
ambulante.
O xefe botou unha ollada de
aguia encol do seu exrcito e
satisfeito del, fixo unha sinal
coa espada. Das gaitas mal
conxuntadas con outros tantos
clarinetes e cornetns de pis-
tn, comezaron un sfogato do
pas, e co sonido guerreiro p-
xose en marcha o exrcito pre-
cedido polo correo que gallo-
paba en vangarda e seguida
polos vecios da aldea.
Deste xeito camiou duran-
te 20 ou 30 minutos cando os
seguidores deixaronna mar-
char en paz. Tan pronto pasa-
ron o cruceiro que se ergue no
centro da encrucillada, o te-
nente dou a voz de Alto! e de-
tvose a tropa, mentres que o
consello de oficios deliberaba
encol da conveniencia de atra-
12/
vesar por unha parroquia a
que non lle pediran permiso
para pasar por ela. A discu-
sin, moi animada, durou pou-
quio, xa que como queira que
na tal parroquia viva un fidal-
go coa sana de dadivoso, acor-
douse, por unanimidade em-
prende-lo camio pala
susodicha parroquia.
Anda ben non andiveran
uns 300 pasos aqueles atrevi-
dos expedicionarios cando na
curva do adro da igrexa atop-
ronse de cheo cun labrego en
traxe de xeneral, acompaado
do seu tenente e abandeirado
tamn vestidos de riguroso
uniforme. Diante deles flotaba
ergueita sobre do balado do
adro a bandeira da parroquia
e detrs ollbase unha man-
chea de labregos armados de
gallas, sachas e estacas.
O correo da mscara de
Oca botouse atrs velos; pe-
ro o xef e e o estado maior
avanzaron encontro do inimi-
go. O resto da tropa desenvai-
nou os aceiros, afirmou os chu-
zas e quedouse parado sobre
das armas.
Por fortuna, ambos capi-
tns chegaron a un acordo e
otorgouselle mascarada o
competente permiso para o seu
paso polos terreas da parro-
quia. A comitiva desfilou por
diante deles dandolle vivas.
Minutos despois chegaba s
portas do. fidalgo, quen, avisa-
do polo correo, xa lles abrira
as portas para que a mascara-
da pasara corral e fixesen as
mostras de habilidade e xenti-
leza.
A mostra foi boa. O xeneral
subiu a solaina, ocupada polo
fidalgo e amigos. Aperonse os
xinetes, quedando a p firme
cos cabalas a sa dereita. Os
pens comezaron a exerce-los
correspondentes oficios e as
gaitas escolleron o mellar re-
pertorio para que bailasen to-
dos aqueles enmascarados que
non tian cabalas que gardar.
remate, o fidalgo agasa-
llou os visitantes cun medio
dobln e unha ducia de azum-
bres de via. Pronunciaron os
vivas de ordenanza anfitrin,
o xeneral e a forza o seu man-
do, montaron os xinetes, reco-
lle ron s trebellos dos oficios
os outros e sairon en perfecto
orden de batalla, todos aturu-
xando de alegra.
Escenas semellantes, bebi-
das incruidas, aconteceron en
dez ou doce casas distintas e
al polo sern, xefes e solda-
dos atopronse completamente
borrachos.
O vento, que seguira a so-
plar durante todo o da, facao
agora con mis forza e apaga-
ba os f achos de palla cos que
se alumeaban, mal que ben a
columna. Engadiaselle unha
choiva menuda pero seguida.
Con aquela climatoloxa, tra-
xes, plumas e bandeirolas ma-
lladas ofrecan un lamentable
espectculo dun exrcito en de-
rrota.
Aqu caa un cabalo men-
tres o seu xinete quedaba este-
rricado nas silvas ou no cami-
o, mis adiante un f erreiro
daba en terra co seu iunque,
pala dereita enterrabase na la-
ma unha amazona, pala es-
querda un msico reciba unha
cauce. Todos mallados, cala-
dos, baixaban como podan o
camio da aldea no mis com-
pleto desorden.
A luz vacilante das antor-
chas dballe a aquel conxunto
un aspecto dunhas bruxas fu-
xindo do mis ttrico
aquelarre.
Foi entn cando acaeceu
unha causa imprevista. Tan
axia como entrasen nunha an-
gosta corredoira, atoparonse
frente a frente as mscaras de
Oca e as de Arnois, tamn be-
bedos e espeluznados.
A xenreira sorda acesa po-
los vapores do aleo! e aumen-
tada pala que fer-
va no peito daqueles homes,
atopou a vlvula de escape.
-Esta a nos a!, debe ron pen-
salos compoentes da masca-
rada.
-Plaza mascara de Oca!-
berraron uns.
-Plaza mscara de Arnois!,
contestaron os outros.
Os gaiteiros comezaron a
toca-la alborada, aire gozaso e
apacible cando se escoita no
mencer dun da de setembro,
pero, f eroz, salvaxe, iracundo
cando o msico se sente airado
e o tamboril redobla con forza
e moi rpido.
Os cabalas espoleados con
saa botronse cara diante e
chocaron uns cos outros na co-
rredoira nun pavoroso estruen-
do.
Os de Arnois deron mostras
W:aheirs W:erra, febreiro de 1999
Pola sa parte, D. Fermn
Bouza Brey que exerceu de
xuiz no Concello de A Estrada,
no seu estudio ' Las viejas ms-
caras de Galicia' danos novas
da composicin da mscara de
san Pedro de Toedo do ano
1934. "Consiste la mascarada
en un ejrcito a caballo segui-
do de multitud de mscaras de
a pie. .. Visten antiguos trajes
militares: sombreros de tres
picos, bicornios dieciochescos,
viejos roses de la campaa
carlista'. "La aldea en armas,
en armas lricas -dice un nue-
vo cronista- se moviliza duran-
te la maana del domingo al-
rededor de su general".
As mesmo, en referencia
lamentable incidente ocurrido
aquel 8 de febreiro de 1924
que na ponte de Sarandn polo
atranque cos vecios de San
Miguel de Sarandon opuxeran
de valor pero con menos f ortu- mascarada de Santa Maria
na; os de Oca tian mellar ca- de Barcala mando do "xene-
ballera e pasaron sobre os ini- ral' Antonio de Barcala, e pu-
m ig os o mesmo que unha blicado no xornal Local "El
tromba deixando o terreo sem- Emigrado", Bouza Brey escri-
brado de lanzas rotas, orope- be: 'es lamentable que las ju-
les, trotons derrengados e ini- ventudes de las parroquias cir-
m ig os f eridos o u cunvecinas no hayan sabido
contusionados. guardar la armona en cues-
Entre aturuxos, relinchos e tin puramente carnavalera! .
maldicins os vencedores per- Co escrito ata aqu xa se po-
dronse nas tebras da noite. de entender a esencia dos car-
Nos serns dos domingos de
Coaresma (poca na que nin se
xoga nin case se bebe via) os
labregos, arredor dun palleiro
vecial ou no adro da igrexa
parroquial cantan, e non pa-
ran, con orgullo as proezas da
mascarada
Ata aqu o escrito por Alfre-
do Vicenti, no que nos informa
do percorrido e composicin da
mascarada mis antiga da que
ternos referencia escrita. Com-
pre suliar as das alusions que
fa no seu escrito autor encol
da bandeira da pa rroquia.
Existu, en verdade, unha ban-
deira propia en cda parro-
quia?. A queda unha pregunta
para un interesante estudio.
navais estradenses. Non ohs-
tante ser o mestre e escritor de
Berres, Manuel Garca Barros,
quen nos faga unha descripcin
pormenorizada e polo miudo
dos Camavais do Ulla. Se ben
o autor sita a mascarada no
ano 1880, a mesma tivo que ser
mis tarde xa que logo nesas
datas o autor tia somentes ca-
tro anos.
No seu libro "Aventuras de
Alberte Quioi" dende o cap-
tulo IV ata o X fai unha detalla-
da anlise de tdolos compo-
nentes cos seus respectivos
adobios. Compre un resume:
"As mscaras eran de das
erases: primeira, as que se
chamaban 'de lujo' que se en-
f eitaban con galas vistosas. Ta-
les eran: os xenerales que eran
primeiro e segundo; se cadra-
ba, terceiro. Vestan semellan-
do en todo o posibre s do
exrcito, con tricornio moi en-
feitado con chilns dourados,
Jitas multicolores pendurando
no corno de atrs e unha borla
de fios tamn dourados no es-
t remo do corno de adiante.
Bandas de seda cruzadas e fa-
xn do mesmo han, e no seu
lugar corresponde sable. No
peito cruces e medallas. Iban
de acabalo e eran os xefes s
que tdal-as mscaras se su-
bordinaban.
Os correios que nas msca-
ras de rimbo eran dous. Cha-
quetilla curta de panilla negra
adornada con lazadas de seda
e estrelas de papel dourado;
sombreiro de ala curta e recun-
cada, recuberta de raso de se-
da, gramns e abelorios. Na
man a tralla gornida con lazas
e fitas.
O abandeirado. Vesta de
militar, tamn con tricornio se
o haba. Iba a p ou de acaba-
lo, asegn as posibilidades.
A escuadra de gastadores.
De catro a oito o comando dun
xef e. Indumento aturcado con
ergueitos morrins. Levan pas,
picaraas e legns. Precedan
s xenerales.
Os contrabandistas. Dous
iban de acabalo, montando en
fardos moi arrumbados. Leva-
ban chambergos de copa er-
gueita alindada con frores de
artificio e ala ancha. Panos de
seda dobrados por Banda e ou-
tro a maneira de f aixa.
Os pelengrinos. Tamn
dous. Sombreiro de copa cni-
ca adoviada con froles dos al-
tares, a ala levantada para
diante fixada copa cunha
concha de vieira e baixada por
detrs, da que penduraban un-
ha .monza de fitas de cores que
se espallaban polo lombo. Na
man o bordn coa sa cabaci-
a. Levaban libros de retraso
ou caixas bonitas con causas
para ensear, traguidas de Je-
rusaln.
A parranda composta por
tdolos que houbese que canta-
ran un regular ou tocasen cal-
quera instrumento: acorden,
frauta, pandeireta ou conchas.
O cantar que levaban era sem-
pre estrano, sacado dunha es-
tudiantina ou dunha zarzuela.
O bailarn e a madama. El
en traxe de seorito, pantaln
branca, bastn e pajilla. Ela
vestida de seorita con som-
breiro e abaneco. O seu cometi-
do era iren de ganchete e bai-
lar en agarradio a mueira
que tocaba a parranda.
Os maragatos. Sombreiro
dentro dun pano esterricado,
en mangas de camisa, panos
terceados e calzn amaado
con mandiles.
Os carabineros. Con traxe
de tales ou semellante e esco-
petas autnticas.
Describo as mascaradas
quizais con eisaxerada minu-
ciosidade porque ista unha
das costumes con tendencia a
desaperecer e coido que nin-
gun describeu.
Outra erase eran os oficios
ou chistes, que de ambos xeitos
se chamaban. Os oficios soan
ser:
O cego. Sombreiro vello,
'CUaheirs 'CUerra, febreiro de 1999
ancho e ala colgante, capa ve-
lla, baixo da cal levaba a zan-
foa, f eta dun cortiza das abe-
llas. Levaba criado que se
chamaba sempre Ramn, que
sempre o levaba polos peores
sitios.
O zapateiro. Bimba e se ca-
draba chistera. Chaquetn lon-
go sobre unha chepa amaada
con palla.
O borreiro ou sexa, catador
de cortizas. Vesta chaqueta de
leiras larmeada polo uso. Le-
vaba un gancho de ferro na
man e un saco con pallas.
O perito e os porreantes.
Traxe erara e bimba, gabn
folgado, manexando un com-
ps de medir terreas.
O mdeco pajilla e gabn
cinxido. Baixo o braza unha la
vativa das grandes. Tomaba o
pulso, miraba a lngua, apal-
paba por onde o deixaban. Da-
-ba unhas recetias que levaban
un burro xa mal pintado.
A vella do menio. Muller
grotescamente aldraxada. O
menio era un anxelote chama-
da Xanio do antroido. Era o
personaxe inis popular da pa-
rroquia e o mis festexado du-
rante o antroido.
O papamoscas. Un xigante
cabezudo. Cabeza fe ita de ma-
deira. Estaban lago: os cha-
lns, que mirbanlle a boca s
mulleres,- a espadeleira, os gi-
tanos que levaban un ou dous
burros venta, mentras que as
gitanas andaban coa buena-
ventura."
Manuel Garca Barros, a es-
ta completa relacin engade s
celebracins que se facan des-
pois do desfile e dos atranques
dos xenerales o domingo e o
martes de antroido.
En resume vn a decimos:
"O domingo e o martes era
costume f acer unha ruada no
campo onde a mascarada se
axuntara. A mseca contrata-
ba-se prs sadas e pra aqueles
dous das.
Un ano fixrase a espadela-
da. Chegaban as "espadelei-
ras' (xa queda dita que sempre
eran homes) cos seus espade-
leiros e as espadelas e unha
manchea de tascos para espa-
delar. Sentaban-se e poanse
avo cantando copras feitas
adrede rexoubando unhas das
outras.
Outro ano fixera-se unha
corrida de touros. Haba mo-
zas que foran servicio militar
e yiran algunha. E fixeron-na
con todal-as da le.- capeado-
res, banderilleiros, espadas e
monos sabios. De tauro fixera
un vecio de resistencia fsica
suficiente. Houbo quites moi
"salados" e non se quitou nin-
gn toureiro morfo.
No ano que me estou refe-
rindo, fixera-se o alistamento
dos quintos. Al estaba o alcal-
de coa vara da autoridad na
man e a sa erguida chisteira.
Lago chegaron os quintos que
eran rapaces autnticos, segui-
dos das 'nais' que vian algun-
ha, fi ando na roca. Unhas e
outras, o tempo que traballa-
ban pra non perde-lo tempo
laibanse pala soirte dos seus
fillos.
"O martes, ademais de todo
o dema!s que.fose tia os seus
nmeros especiais que non po- Di as, todo el escrito en
dan faltar e que non faltaban casteln: da que s respeto a
casi nunca: Eran o enterro e o entradilla, mentres paso gale-
sermn. Nese da finaba o an- go o resto do artgo:
troido. E como finaba haba "El presente sueltecillo se
que despedilo con tdolos ho- escribi el ao pasado, dejn-
nores. Era costume facer un dolo indito por no herir sus-
antroido grande de palla que ceptibilidades. Este ao lo pu-
se espetaba no sitio mis des- blicamos con gusto, pues la
tacado do campo, estando al carencia de mscaras hasta la
toda a tarde sentenciado has- fecha evitar el que se vean en
tra que, pra fin de festa, quei- l alusiones a determinadas
mbase." comparsas.
Nunha casa pouco alonxa- Nas nasas aldeas o carna-
da organizbase o enterro. Al val non evoluciona. Estamos
acudan, tamn as mscaras condenados a ver sempre as
que houbera saltas no campo mesmas causas que viran nasos
pra fegurar no acompaamen- pais e nasos avs. Os xenera-
to. Abrndo a marcha iban es- les, os correos, a parranda, e
paventando os curiosos os ve- si se pode arranxar, os peregri-
llos do barredoiro , nos e os contrabandistas, con
propietarios dunha longa pr- algunha que outra figura gro-
tiga que levaba na punta unha .tesca todo cada vez con menos
especie de mallo, que era o ba- gracia.
rredoiro, Jeito de trapos ben Presenciamos eses actos
cinguidos e apretados. Despois tontos e ridculos que lle cha-
ANO 1960
Hai alguns anos, un pundo-
noroso militar foi quen de des-
poxar, no medio da praza, de
certas prendas que ostentaban
insignias militares a unhas
mscaras que as traan. Este
ano no consentiron os sables.
Pero anda non chega, preci-
so ev.itar que a bandeira nacio-
nal, a ensea gloriosa de Pa-
tria, con su rojo de sangre de
hroes y su gualda de rayos de
sol, sexa asociada a estes actos
carnavalescos nos que s hai
incultura, falta de gracia e sen-
tido comn. Hai tamn que
evitar que a marcha real espa-
ola, outro dos atributos da
Patria, esa marcha maxestuosa
coa que se rinde honra a reale-
za da terra e do ceo sexa exe-
cutada na honra 'deses genera-
les (vai a por Deus) que
"diriguen 'y mandan esas gro-
tescas 'charanjas".
segua o antroido, un monecre- man encuentros nos que toda Xos Neira Vilas, o escritor
que de palla deitado nun es- necedade ten o seu asento e de Gres (Cruces), no seu coe-
queiro que levaban entre catro, que unha muchedumbre "ab- cido libro "Memoria dun neno
e tras del o crego cun hule co- yecta re y celebra". Este non labrego' pon nos beizos de Bal-
berto en son de capa de coro, o peor dano que Jan. Moito bno o seguinte relato encol
na man un gran hisope Jeito de rriis grave que os rapaces, duns camavais:
palla e s bandas dous aclitos sempre, dispostos a imitar todo "O derradeiro entroido, de-
un dos cales vida s meus
levaba o cal- ,-------.....--
1111
--- ---ITTI--- ----..---,....,..,.,---.== be ts negros
deiro con au- 1 n paseino na ca-
ga. ---r- 1 :: sa. Mentres os
1 l . .. e e
Moi com-
pleta e detalla-
_. demis troulea-
- --- han eu aturaba
da a descrip-
cin que nos
deixou Manuel
Garca Barros.
Notamos que i..u
D. Manuel xa
non nos fala da
bandeira da pa-
rroquia e en
troques sente
mgoa de que
a bandeira na-
cional sirva de
adovio.
Non pode-
mos esquecer
por mor da ve-
racidade hist-
rica que Garca
Barros, non de-
beu estar moi
con esta tradicin na sa xu-
ventude, segundo se tira do ar-
tigo, asinado por el, que apare-
ce nun Emigrado da dcada dos
anos vinte co ttulo de CAR-
NAVAL Y PATRIOTISMO que
transcribimos de seguido.
aquelo aparatoso pasarn a
mitade do ano dando encuen-
tros e nos seus xogos escoitare-
mos - Alto, quien vive?. - Es-
paa florida y libre! con toda
unha manchea de parvadas
que atrofian s mentes desas
tenras intelixencias.
- o encerro. Vin a
mascarada
dende o tabo-
leiro.
Diante che-
garon os 'co-
rreios '. Eran
catro. Todos co
seu par de !u-
vas, pantaln
branca e cha-
quetas reloci-
tes. Van en
Jacos pedreses,
garnidos con
Jitas e arreos
do trinque, e
cubertos de
axuxeres den-
de a testa ra-
bo.
Petaron porta. Meu pai
abreu e dxolles:
-Non hai entrada.
Siificaba que, como esta-
mos de loito, as mascaras non
daran os "vivas' nin cantar-
an, nin nada diante da nasa
casa. Os correios deron volta.
/ 13
Pero eu vn todo dende o ta-
bolero, porque na outra banda
do camio estn os de Cordal,
que como non gardan loito por
ningun e amis deso gstalles
a troula, deron entrada.
Non tardaron en aparecer
os xenerales, montando cabg-
los galloufeiros ( disque !les
dan via pra que anden mis
rufos), e locindo traxes recha-
mantes, tricornios, botas, espo-
ras. Sabor do peito levaba cru-
ces e out ras barruf aliadas de
follalata e aluminio. Qun ba
a Toms da Eixola!. Semellaba
un espeto. Nunca tivera un ca-
balo debaixo de s. O outro ano
fixera de frade.
Detrs dos xenerales vian
oito ou dez msicos da 1Janda
de Orazo, tocando marchas.
Tamn aparesceu un coro can-
tando a Rianxeira. Un mozo le-
vaba unha manda de fog'UJ!!s e
de cando en cando f a>fa esta-
lar algn. Os rapa_ws'an a pi-
llota tripando sucos de centeo
para dar coa canibela. E eu
encerrado ... !.
Un eito de xente via de-
trs, rndase cos 'vellos ', ta-
mn eu rin, anque mis ben ti-
a ganas de chorar por non
poder ir camio. Rinme cun-
ha banda de msica, que non
era msica nin farrapo de gai-
ta. Armaban un estronicio co-
ma pra escorrentar o lobo. Ca-
da cual bruaba a sa maneira,
os instrumentos eran de moito
barullo.- bombos, tamboriles,
trompetas, fiscornios e outros;
vestan roupa vella, chea de ro-
mendos. Levaban tallos atados
cueira con vimbios e corres
de codeso.
Despois vin chegar varias
causas: unha vaca e mis un
burro axgado, turrando por
un carro no que an dous
aguardienteiros coa sa alqui-
tara; noutro carro unha marea
de palla, que ses homes, vesti-
dos con carot,as de xuncas, pu-
xronse a mallar no chao con
cadanseu mallo, mentras can-
taban cancins axeitadas. E
detrs dos malladores apares-
ceu un fato de ferre iros, que
pausaron no camio unha za-
f ra e boureaban derriba dela
con martelos moi grandes, co-
ma si estivesen domeando fe-
rro. Disque en Sarandn e
mis na Ulla arman cada es-
tangurriada que d xenio.
Un dos xenerales, brandin-
do unha espada na mao derei-
ta, berrou coma un perdido,
agoirando que Xanco do
Cordal vivise por moitos anos
na compaa da sa xente. E t-
dolos dacabalo respostaron a
un tempo. - Vivaaaa!.
Tocou a banda, cantou o co-
ro, comezaron a bruar os dos
tallos, e Cordal, amis de en-
tregarlle algn dieiro que
andaba coa caixa, veuse con
xarras de via pra porta. Con-
vidaba a treu. A xente ra, can-
taba, aturuxaba. Adivertanse
todos. Todos menos eu, que so-
fra detrs do taboleiro'.
Co testemuo destes catro
autores que viviron de preto o
desenrolo das mscaras e do
entroido no Concello de A ES-
TRADA, ben podemos sacar
unhas importantes conclusins.
Primera de todas: a sa anti-
14 /
guedade, nun aparte do traba-
llo de Alfredo Vicenti atopa-
mos a seguinte afirmacin:
"En alguna ocasin hemos
vuelto a presenciar espectcu-
los semejantes, y en ms de
una y de dos hemos meditado e
inquirido acerca de los orge-
nes probables de esta rara cos-
tumbre popular, privativa ac-
tualmente de la tierra baja del
Ulla.
Nada de positivo sabemos
an acerca de ella, y apenas
nos es dado, merced a ciertos
vagos indicios: ascender, de in-
duccin en induccin, a la ge-
nrica fuente pagana.
Desorientados en un princi-
pio por el atavio moderno de la
mscara, creimos que sta con
todos sus detalles y atributos,
tendrafundamento muy vulgar
y vendra de data muy recien-
te, - pero los ancianos ribereos
nos hicieron entender como,
mucho antes de creadas la
Guardia Civil y la Milicia ur-
bana, disfrzabanse y salan a
correr las aventuras y a com-
batir bravamente, en cuanto de
ofreca favorable circunstan-
cia, los labriegos del cantor-
no. "
Todos estes datos, ofrecidos
como unha testemua daqueles
eventos, por estes escritores de
recoecida vala, con teren un
moi importante e valioso refe-
rente histrico, non son mis
que unha aportacin comple-
mentaria do verdadeiro meollo
das mscaras.
Veen de se-los flecos dun
inmenso iceberg da literatura
popular que se mergulla nun
especial ocano de curiosos tra-
ballos xerados polas mscaras
dos Xenerales do concello de A
Estrada.
En tdalas parroquias estra-
denses que se reflicten nas au-
gas do rio Ulla dende San Mi-
guel de Castro ata Couso,
pasando por Oca, Orazo e Loi-
mil; Toedo, Moreira e Aguins,
Guimarei, Lagartns e Callo-
bre; Os Ancorados, Remesar e
Riob; Matalobos e as Veas;
anda viven vecios que lem-
bran con paixn toda aquela
parafernalia que supon a mon-
taxe dunha carnavalada.
Unhas veces, porque as es-
cribiron, outras porque tiveron
que repentizalas, e as mis de-
las porque foron elementos ac-
tivos da mscara, no arquivo
senil da sa memoria anda es-
tn frescas as cancins da com-
parsa:
As mocias de Moreira
non unha que son todas,
poen tres pares de medias
paraface-las pernas gordas.
Outras veces son as reguei-
fas dos vellos:
VN.-
Presentovos o meu compadre
que con outros compaeiros
anda moi encabuxados
cos so/dos dos conselleiros.
OUTRO. -
Manda Caralla!, compadre
cos so/dos do presidente,
conselleiros, directores
e outra recua de Xente.
Pero sobre todo -
estn os poemas dos
Xenerales e os
atranques:
Defensor.
Aunque sea un buen
guerrero
esta batalla voy a
ganar.
porque estoy siendo
socorrrido
por la Virgen del Pi-
lar.
Atacante
Yo Pens que estaba
luchando
con muy fuertes
guerreros
y veo que estoy lu-
chando
con los Padres mi-
sioneros.
Entre os homes
de idade que coe-
cemos na nosa en-
quisa hai verdadei-
ros exemplares
dunha devocin po-
1 as mscaras. Tales como:
Faustino Couto, en Amois; Ma-
nuel Tojo, en Santeles de Abai-
xo que recorda os versos do
atranque en Aguins do ano
1928:
"Me despido desta parroquia
y me despido contento
al llegar a la va pblica
ya no habr impedimento.
Seguindo cos nomes dos ho-
mes non podemos esquecer a
Antonio Souto en Santa Cristi-
na, quen ten un bo vestiario das
mscaras; Xos de la Fuente
Coucheiro, de San Xurxo de
Vea, argallante de mscaras e
encuentros; Albino Ros Cas-
tro, ben coecido repentizador
nas terras de Pontevea e nos
atranques famosos; Xess No-
dar Carbia, de Santeles, bo ver-
sificador guerrero; Francisco
Bello Neira, poeta e msico de
Paradela; Arturo Otero, de Toe-
do, outro bo poeta; Manuel
Castro Rebolo da parroquia de
Santeles; Ramiro Pieiro Porto,
director da parranda de Morei-
ra; Albino Bemrdez Nogueira,
Cabaleiro de Berres. Famosos
'atranquistas' anda estn na
mente de moitos o clebre San-
tiso do Viso e Herminio Valla-
dares da Estrada .. Nesta lista
tampouco pode faltar o nome
de Luis Montns, quen ademais
de promotor das mscaras po-
demos califica-lo como o SAS-
TRE OFICIAL do vestiario dos
noso Xenerales. E segueriamos
nomeando nomes e nomes.
SIGNIFICADO DESTES
CARNAVAIS.
En canto seu significado
primeiro, no hai dbida de que
o verdadeiro esprito dos cama-
vais nas mis variadas presen-
tacins vn de ser a invervin
de valores que permiten estes
das e a consentida liberdade
para afasta-la hipocresa e as
regras da convivencia impostas
pola sociedade e sostidas o lon-
go de todo. un ano.
A este significado obriga-
do engadi-la afirmacin da pa-
rroquia, entidade que serve pa-
ra a identificacin plena do
individuo dende os tempos dos
suevos. Ser a parroquia, coa
sa bandeira quen, declarada en
armas, pasee a sa identidade
<liante das outras, que non se
conforman con esa demostra-
cin e faranlle fronte, case
sempre coa palabra, pero que
se esta non abonda chegarase
emprego da forza. As o din as
crnicas do enfrentamento das
mscaras de Oca e Loimil, no
sculo pasado. As da mscara
de Santa Maria de Ribeira cos
W:aheirs W:errn, febrero de 1999
vecinos de
San Mi-
gu! de Sa-
randn so-
bre da
ponte co
emprego
de plvora
na dcada
dos trinta.
Desta mes-
mas datas
sabemos,
polo teste-
muo do
vecio de
Santeles de
Abaixo,
Manuel
Tojo que
n u n h a
mascarada
de Sante-
un vecio
da parro-
quia e que
formaba
parte da ,
parranda
dos vellos,
levaba unha escopeta de verda-
de. Na casa do seor Terceiro
de Renda quixeron desarmalo.
Formouse o gran folln e outro
vecio sacou de pistola e, por
sorte, s lle dou co ela na cabe-
za.
Mis preto no tempo o
atranque que os de San Xurxo
de Vea opuxeron as mascaras
de Santa Cristina de Vea, na
ponte do ro Vea. Non chegaron
s insultos do atranque:
O representante de San
Xurxo amenaza:
Retrate general da carretera
de A Estrada
pues tengo noticias de que tie-
nes a tu abuela preada.
O correo de Santa Cristina
responde:
Son un home moi va/ente sin
temor a Dos del Cielo
mia abuela estar preada
pero non foi de teu abuelo.
E comezou unha pelexa de
paus con feridos.
No hai dubida de que as
mascaradas dun teinpo para ac
tiveron importantes variacins,
sen que se trocase o verdadeiro
esprito dos carnavais:
O primeiro troco atopmolo
nos das da celebracin. Antes
estas festas duraban 17 das:
comezaban co domingo fare-
leiro, no que os mozos espare-
xan faria sobre das mozas;
seguindolle o xoves de compa-
dres tempo no que as mozas fa-
can monecos de palla espeta-
dos nun longo varal; logo o
domingo corredoiro no que se
faca a corrida do galo, seguin-
do outro xoves de comadres
tempo no que mandaban as mo-
zas ata chegar os tres das gran-
des da festa maior.
Outra importante variacin
vn de se-la relativa s oficios.
Non cabe hoxe un oficio de
"labregos con burros", ou o de
"horreiro". Cada cousa no seu
sitio e no seu tempo. En tro-
ques hai verdadeiras escenifica-
cins de oficios (Papamvl),
que representan os afns e vi-
vencias actuais.
Hoxe o antigo sentimento
da parroquia xa non est tan
definido na xuventude como
antes. Por mor dos adiantos dos
medios de comunicacin, xa se
fala e se entende ese concepto
xeneralizado da "aldea global".
Por esta circunstancia as
mscaras achganse capitali-
dade do Concello non tanto pa-
ra presentarse como entidade
parroqui al propia, senn na
procura duns dieiros que axu-
den a paga-las,festas da fegre-
sa. Por tal motivo os temas en-
col das crticas s actuacins
dos organismos polticos ou
culturais suavizronse moito.
Nalgns casos mesmo parecen
"descafeinados". A razn pode
estar nesas subvencins que
precisan os organizadores e que
lles otorgan as entidades muni-
cipais. Non cabe dbida que se
non fosen estas subvencins as
tradicins destas festas remata-
ron por esmorecer, pois os pre-
supostos das mesmas requiren,
ademais dun traballo colectivo
parroquial durante tres meses,
unha inversin importante.
Para rematar, compre facer
unha anlise dos Camavais da
Vila, do carnaval urbano. A Es-
trada como vila formouse con
vecios chegados das parro-
quias, xentes nas que aniaban
as vivencias dos camavais da
sa xuventude.
Se facemos unha lectura das
actas das antigas sociedades es-
tradenses: Casino e o Gimnasio
atopmonos que un dos fins
destas entidades recreo-cultu-
rais era a organizacin das fes-
tas de carnavais. Aqu, a signi-
ficacin s queda reducida
"inversin de valores", quedan-
do reducidas s bailes de dis-
fraces. Axudndose de fermo-
sas roupas, delicadas e ben
confeccionadas mscaras, nun
intento dunha mis perfecta e
posible imitacin dos persona-
xes de moda ou de parodias de
eventos actuas.
Aqueles bailes de disfraces
sempre abarrotaban as salas da
sociedade. No ano 1960, <liante
da anunciada concurrencia de
socios do Recreo Cultural e a
insuficiencia do local da socie-
dade (Plaza de Galicia), trasla-
dronse amplo saln da Sala
Gradn, xentilmente cedida po-
lo propietario, seor Ramiro
Abelleira.
OLJMPlO ARCA CALDAS
autor do libro
"O ENTRO/DO
NO ULLA ~ ( 1995)
'IDabeirs 'IDerrn, febreiro de 1999
Manuel Varela Buxn, un autor por descubrir
DOLORES VILAVEDRA
A mido defnese o teatro de
Manuel Varela Buxn como
"costumista", sen poder obvar
as connotacins pexorativas que
adoito se desprenden <leste cali-
ficativo no eido dos estudios li-
terarios. Mais no caso de Varela
Buxn, "costumista" dbese en-
tender como sinnimo de "rea-
lismo ruralista", un proxecto li-
terario desprovisto de
idealizacins mistificadoras e
que o escritor afronta co afn de
abordar preblemas galegos den-
de unha perspectiva galega,
sempre cun coecemento de pri-
meira man, o que non habitual
na historia da nosa literatura
dramtica, na que se impoen as
visins patemalistas e "zarzue-
listas" con mis frecuencia da
que quixeramos.
Neste senso, quizais poderia-
mos falar de Varela Buxn co-
mo autor social. Vista dende a
perspectiva da historia do noso
teatro, a sa produccin entron-
ca coa de autores como Manuel
Lugrs Freire, Xess San Lus
Romero ou Nan de Allariz (es-
tes dous coeceran tamn a ex-
periencia da emigracin, onde
tamn estrearan as sas pezas),
xa que coma eles combina a cr-
tica social co protagonismo que
na accin dramtica cobran as
formas de vida tradicionais.
A primeira das sas pezas
Se o sei non volvo casa. Fora
escrita xa en 1931 e con ela se
presentara en pblico a Compa-
a Gallega Maruja Villanueva.
Nela aparece xa o que ser un
dos eixes temticos da sa pro-
duccin: a emigracin, conside-
rada como un problema social e
individual, isto , incapaz de re-
solver os males do pas e dos
seus cidadns. O tema reparece-
r con distintos enfoques en O
cego de Pomelos (escrita xa de
volta en Galicia en 1973), onde
se ridiculiza a figura do galego
avergoado de si mesmo ata o
punto de renunciar sa lingua;
tamn en Triste chegada, neste
caso visto dende a perspectiva
dunha rapaza que por ter que
emigrar non pode acompaar s
seus pais cando estes morren; e
en Salaios dun vello labrego (ta-
mn escrita tralo retomo a Gali-
cia, en 1970), un breve e desga-
rrado monlogo dun vello que
se queixa da ausencia dos seus
filias, malia estar "envolto na
friaxe dos cartos que deles reci-
bo".
Unha valoracin global <leste
conxunto de pezas que nelas -
e no seu autor- a visin da emi-
gracin se fai rois aceda, mis
pesimista, tralo seu regreso,
dicir, cando ten ocasin de
constatar "in situ" ata que punto
as consecuencias do fenmeno
migratorio foron negativas para
Galicia e as sas xentes. En can-
to tema do cacique, esta trata-
do dun xeito verstil e sutil, fu-
xindo da trapela de presntalo
de forma maniquea. O personaxe
como tal aparece en Oferreiro
de Santn (escrita no 41), unha
peza que entronca moi ben con
esprito galeguista, representado
aqu polo personaxe de Breo-
gn, que simboliza a mocidade
comprometida coa terra. Non
exactamente a figura do cacique
aque aparece noutras pezas, pe-
ro si personaxes que serven para
evidenciar as situacins de ex-
plotacin e dependencia que pa-
dece o labrego galego: as, en A
xustiza dun muieiro F.'lndio,
o rico do lugar, quen se vale do
seu poder para conseguir os
seus fins amorosos. E resulta
moi interesante a figura do fi-
dalgo de Taberna sin dono (es-
treada no 1941) pois anda.que
est pintada positivamente, ta-
mn certo que se trata dun
personaxe que nunca esquece os
seus intereses e que non dubida
en manipular os que o i;odean
con tal de conseguilos. A iso me
refera unhas lias mis arriba,
cando falaba dun tratamento
subtil, porque en xeral no teatro
de Varela Buxn non hai perso-
naxes totalmente malos, e moi
poucos totalmente bos, xa que
estes teen sempre un punto de .
retranca, de raposera, de teimo-
sa, que os fai mis humanos;
mesmo aqueles personaxes que
podemos considerar como os
xusticeiros, como os catalizado-
res da accin dramtica cara a
un final feliz como poden ser o
muieiro, Patricio ou o cego de
Pomelos.
Grande parte do protagonis-
mo destas obras correspndelle
s mulleres decidi das, que ta-
mn presentan distintas solu-
cins dramticas: as, atopamos
o caso de Alborada, a filia do
cacique de Oferreiro de Santn,
que chega mesmo a contrariar a
seu pai non s no amoroso se-
nn tamn no ideolxico. Outro
caso o de Carmia de Trste
chegada, quen se arrisca polos
camios da emigracin para pa-
gar as dbedas familiares. Mes-
mo Xuana de O cego de Fome-
1 os, quen estivo cargo da
facenda mentres seu home emi-
graba e que chega a dicir que xa
que Galicia pobre, "precure-
mos faguela mis rica traballn-
do e loitando astra coIqueir t-
dalas melloras a que teamos
dereito". Non digamos xa a Pa-
rrascana de Taberna sen dono,
muller de moito mis arranque
c home que ama e, sen embar-
go, capaz das mis abertas mos-
tras de tenrura.
Todos estes temas estn
-mesturados co do amor, e este
pola sa banda nunca un con-
flicto estrictamente sentimental
senn que aparece tamn na sa
dimensin social (por exemplo,
vencellado s herdanzas e
transmisin da propiedade en Se
o sei ... ), familiar ou moral, co-
mo acontece en Meu pai! onde
con grande sinxeleza e drama-
tismo se nos enfonta co tema do
amor imposible entre fillos dun
mesmo pai, un caso que non de-
ba ser inslito na sociedade ru-
ral galega do tempo. O que si
constante unha concepcin do
amor como conflicto emocional
no que se enfrentan. a visi n
pragmtica e interesada dos ve-
llos coa puramente sentimental
dos mis novos.
Se a todo o dita lle engadi-
mos o valor das pezas breves de
Varela Buxn, nas que se apre-
cia moi ben a sa habelencia no
manexo do dilogo teatral e a
sa xa comentada versatilidade,
e o elevado aproveitamento das
acotacins tanto para a pintura
de personajes coma para a defi- 1
nicin do movemento escnico,
axia nos decatamos de que se
trata dun autor que ainda est
por descubrir. responsabilida-
de de todos contribur tarefa
de dalo a coecer.
/ 15
UN MMENTO DA REPRESENTACION DE SE O SEi NON VOLVO CASA FEITA POLO GRUPO DE TEA-
-TR os TIRINAUTAS' NA ESTRADA NO PASADO MES DE DECEMBRO
sional de teatro galego finou le-
vando. consigo toda unha crni-
ca do que foi a actividade teatral
de posguerra.
SE O SEI NON VOLVO A
doutros asuntos como o da rela- X.LUE!RO
O ano dedicado polo concello
estradense memoria de D. Da-
niel Varela Buxn botoo o pano
do xeito que mis tivera cele-
brado o escritor de Lamas: A CASA evidencia o drama da
posta en escena da sa obra SE emigracin enfocado dende un-
o SEI NON VOLVO A CASA ha dobre perspectiva. Reflicte as
cin home-muller que o autor
de Lamas trata dun modo apa-
rentemente mixseno e desenfa-
dado. Isto explica a inclusin de
fragmentos pertencentes a ou-
tras comedias curtas do escritor
como son OS CASADOS DE
TEATRO
Os Tirinautas e Lstrego, das agrupacins teatrais que nas ltimas
datas protagonizaron o mundo teatral na nosa comarca
a cargo dun grupo de xoves con-
vecios seus.
Os TIRINAUTAS, a teatro
cheo, foron os encargados de
dar vida s seus personaxes os
pasados 26 e 27 de decembro.
Con anterioridade a estas datas
tanto Cercio (Laln), lugar onde
finou o dramaturgo, como La- /
mas, parroquia estradense onde
foi nacido, tiveron oportunidade
de disfrutar dunha representa-
cin que segundo se anuncia te-
r continuidade por distintas vi-
las galegas longo <leste
presente ano.
Dous fetos de especial rele-
vancia quixeron darlle maior
emotividade a esta gala de pre-
sentacin. Cmnprase por unha
banda o sesenta aniversario da
primeira representacin dirixida
polo propio Varela Buxn no te-
atro MARAVILLAS de Bos Ai-
res. Por outra banda a primeira
fila do teatro delataba unha au-
sencia tristemente significativa;
Maruja Villanueva, viva de D.
Daniel Varela Buxn e impulso-
ra da primeira compaa profe-
consecuencias que carrexa para
aquel que deixa o seu fogar pero
sobre todo amosa o drama da-
queles que fican soterrados bai-
xo a sola caciquil. Opresin, de-
s esperanza, personaxes
determinados que tentan evadir-
se inutilmente dun entorno aba-
fante. As atopamos arquetipos
sen fe, alcoholizados, desprovis-
tos de toda moralidade; persona-
xes que a penas conseguen
arrincar do espectador un sorri-
so acedo.
Non resulta difcil por tanto
im.axinar o fervor patritico, o
entusiasmo galegista que esper-
tara a obra entre a colonia emi-
grante, predisposta de antemn
ante o feto teatral. Sesenta anos
despois esta lumarada emocio-
nal mantn vivos todava non
poucos rescoldos. Daquela o
traballo de posta en escena dos
TIRINAUTAS estivo encamia-
do a atenuar Q elemento trxico
acentuando en consecuencia .a
comicidade da obra. Perde pro-
tagonismo. desta forma a temti-
ca da emigracin en beneficio
POUCO e DE MULLERES
NON ME FALES, comedias
mbalas <las onde se satiriza o
stimo sacramento sen ningn
tipo de pudor.
Non quixera deixar escapar a
oportunidade por ltimo de
agradecer toda a familia que
compQn os TIRINAUTAS o es-
forzo, a adicacin amosada du-
rante os longos meses de ensaio.
Eles son a todas luces os artfi-
ces do xito e os culpables por
outra parte de que a Estrada e os
estradenses conten o da de ho-
xe cunha compaa de teatro es-
table. Compaa que se ver for-
talecida ademais non prximos
meses por mor de tres feitos im-
portantes como son a inclusin
no organigrama de Fundacin
Cultural, a inminente . apertura
do Teatro Principal ca posta en
marcha dun obradoiro de teatro,
e a semiprofesionalizacin do
grupo.
Xos Lueiro Lemos Director do
grupo atral
OS TIRINAUTAS.
O LSTSl? EN ES-
Unha nova agrupacin -de teatro,
seguindo a senda que iniciaron anos
atrs Os Tirinautas, fixo a sa presenta-
cin na vila estradense o pasado 6 de
Xaneiro. Trtase de LOSTREGO com-
posto por xoves rapaces todos vecios
da parroquia de Tabeirs que escenifi-
caron para data tan significativa a peza
OS REIS DO PANCHIO escrita e di-
rixida por D. Olimpio Arca.
A obra reflicte en clave realista a
incapacidade econmica dunha humildosa familia para satisfacer os desexos do seu filio. De fondo
latexan <las Galicias encontradas: A Galicia rural apegada todava tradicin, e a Galicia urbana
sometida nadar mercantilista importado das grandes Mecas industralizadas.
A peza que xa merecera unha mencin especial no premio de Teatro infantil organizado pola
Asociacin Cultural "O FACHO" foi moi bell recibida polo numeroso pblico asistente. A residen-
cia da terceira idade ter oportunidade de disfrutar da representacin este vindeiro mes de Febrei-
ro.O LSTREGO xa bate con forza a escea teatral estradense.
16/ W:aheirs W:erra, febreiro de 1999
noso, estradense e bmo-lo que nos chegou -o que
go, non arrecende .a nos chega- da nosa memoria e
morte, nin a inverno, co- vernos no pasado traba1lando o
RRAS ... E XE
moa comida lixo ou como' os ali- presente, exercendo coas emo-
mentos tranxnicos, manipula- cins, educndonos con elas para
dos , nin ten -que os bilogos non irmos a un analfabetismo
psanse con ela!- certificado de dos nosos corazns. Pode saros
clonacin, pois en calquera da moi caro. Non basta con resolver
de tdolos anos, ergurmonos, problemas de trigonometra para
(e quen queira saber, que probe e saber se somos intelixentes. So-
ler gusto) sempre hai algun mos intelixencias efectivas que
que se nos a<;:hega mans deben poe-los acentos no sentir
cheas de imaxinacin marabillo- Faise.doado .expresa-la pertenza
sa e de memoria pura para falar- dende a negacin?
lle s nosos soos e s nosas rea- A Estrada - Terras de Tabei-
lidades con momura. Sempre son rs - non ten nas sas tradicins
elas as mans, xenerosas, as con e historia, na sa cultura, o sabor
contido e con forma, as de tdo- ambiguo da decadencia, pois no
los das. Tamn -ese calquera do presente ten voz e asemade eco
que ben sabemos, pois na palabra do pasado. Mesmo nos descubri-
do idioma vai o seu nome sacro - mentos do presente abrmo-las
pode facernos doacin da c;an- portas do pasado. Ternos maneira
cin novsima, da chea de futuro e mtodo para a relacin coa rea-
e de historia, a que non se perde- lidade, pois cando mirar, ve-
r nunca, xa que campa ben e mos, facmonos imparables e sa-
viste sen caducidade. Iso, por hemos ben da estafa das
fortuna - e debemos dar gracias a apariecias. Desta maneira os sa-
noso Seor - soamente se vivifi- bios e mailas sabias do idioma e
ca na identidade de sentimentos da palabra vlvense recitadores,
.acariados, compartidos para cantores, contadores e mis de
non se perderen nas oscuridades. mis para damos puros por ribas
Escuridades propias dos sen no- dos tempos. Eles e elas saben
me. ldentidade que prende na moi ben de textos marabillosos
memoria, pois tena, reivindican- que estn .por riba dosdevalos
do os tempos de nenez;, si, cando das modas e por moi alto das os-
aquelas mans todas polo nqsos cilacins-das crticas. Eles e elas,
corpos con sabores a morogos, a os nosos estradenses, saben dos
mazs azucradas e a marmelo fi- camios mis descoecidos, os
no. Aquelas mans de laceres . que ternos pretos dos corazns e
licados, mans de nai, de avoa,de non queremos andar. Eles e elas,
pai e de av. Mans de mei'iioria os nosos maiores ticos letrados,
que nos colocaron en camios de , posen - canto nos gustara a
conquistas sen perde-las notas ns! - a enerxa e maila forza do
das cancins de berce,_nin os ruralismo fondamente esttico,
arrecendos a tabaco de picadura. as sas palabras no idioma orixi-
Aquelas mans son rrians que fa- nal saben xerar emocins, os
lan do presente que se fai teito do seus -olios teen mirada e o ceo
pasado e de enrugas que soamen- porriba deles,cbreos abiraos e
te se quedan na pel. Mans que mis grande que en calquera
sempre nos poen as verdades outro lugar. Eles e elas co seu pa-
mesa, si, por moi acedas que es- sado poen en limpo o presente.
tas sexan e que nunca acubillan a A aldea para ns unha escola
faciana escara que todos en mis ptima, de luxo. Unha xinea de
ou menos ternos, si, son mans valor humano. Un mundo presi-
que nos falan de Xess Pai, ddo polo exacto. Un mundo que
que lle dicirmos esperanza. Espe- nos obriga a anovacin. Non lle
ranza na que eremos para que os basta que a recordemos cando de
nosos corazns tean moito que nenos estbamos nela.
UN GRAN GAITEIRO SEMPRE INTERESADO POLA NOSA MSICA: HERME, RECENTEMENTE DESAPARECIDO
celebrar. E tamn aquelas, son Por iso Manuel de Ameixei-
mans que nos falan e que saben ras, canteiro de Terreboredo, po-
poer en solfa o alento de moitos eta e narrador, de facer con alma
e corazn, por algns vecios di-
ca:
Aurora sae moi cedo,
con Digna, luz do da,
con Leonor e Placeres
e Emilio en compaa.
E as Virxinio Caeiro Constenla -
emigrante en Venezuela - con Al-
varo Rodrguez, cando os dous
mozos, vindo de Nigoi, cantaban
ou dican:
Cancela de Benita,
cancela do seor Xan.
Un pouco mis abaixo,
a "Revoltia do pan "(*)
*A Revolta do Pan " unha sea-
ra do lugar de Terreboredo de
Souto.
E por se non bastase, eles
mesmos os dous, seguen
Indo un pouco mis abaixo,
entramos na Carballeira,
e porta de Mara,
cantmoslle a Rianxeira.
E as aqueloutro, un neno de
Orosa, que llo dixo seu av, d-
xome:
Rabo de gato,
pel de ovella
A
nosa cultura estradense, por popular, por historia e
chea de tradicins, que ningun pense que camia
. . co solpor.
cabeza'de galo
e mel de abella.
E btalle da vaca,
un pouco de peito,
para que che saia
todo ben jeito.
De todo, con gusto, por mu-
riar, un ghichaino de greda con
mouga , curubelas do rocho,
chumeira e xafoto con arandela
ou oretarrabiola. O murio e
abirmado, vea ghaia. Nexo esta-
fes a xabeca as dira o Lus de
Rivela, o to de quen mo contou,
pero tamn podera se-lo av An-
tn do Viso, o to Xos de Mea-
va, o av Francisco de Rubn,
Xos Francisco ou Xos Mara
de Callobre, Manolo do Sol, o
bisto Marcos de Rubn ou Ro-
berto e a avoa Rosa de Correns.
Todo foi por un deeves de dem-
bre na nosa ciba de todos.
Por iso Rubn Requeixo, co-
rreo de sa avoa, sempre con car-
t para este que lles escribe, d-
xome para cantar:
Adeus ro de Rubn,
a espalda che estou virando.
A despedida vai boa,
a volta sabe Deus cando.
Rapacios de Callobre
non vaiades a San Esteva,
que os maragatos do Viso,
han de cortrvo-lo pelo.
A aldea de Cal/obre
heina de fundir a tiros,
porque un mocio que hai nela.
roubume os cinco sentidos.
Na entrada dos Balseiros
din que non hai cabida,
para min tena que haber,
que cantan en sagrado. Mans que
son testemuas nobres dos bic-
rense das estrelas das liberdades.
Mans coas que contrmelas his- .
torias mis certas das nosas vidas
e que non permiten que se rou-
ben as almas dos que eren na ori-
xe da sa fratria, na calor da sa
matria e no existir da sa patria.
Mans que nos indican sempre pa-
ra o futuro. Futuro en casa de no-
so que non pode damos vrtixe,
pois -preguntamos- como se po-
de vivir nunha casa onde ningun
sabe quen perdeu a chave? de
que nos serve a evocacin da na-
da? somos un amor perdido na
pe! do mando? a forza de mentir
fixemos que xa ningun crea na-
da? Pois non, digamos non e sai-
Ns non imOS'mCO
solpor
O POR VIDRO-DEZ
E as o orgullo de aldea e de
ser:
Tres causas hai en Rubn
que non as hai en Espaa.
A Bemposta, a Birvigueira
e maila veiga da Braa.
Ou aqueloutra de:
Viva Terreboredo
que ten a sana,
de que Estrella do Quinto
matou a Dona.
Aqu unha mostra clara da creati-
vidade do pobo estradense. A
verdade que soamente unha
mostra da riqueza atesourada po-
lo decorrer dos anos de tanta his-
toria e tradicins.
Anos que a todos, s rois no-
vos tamn, nos permiten falar de
posesin. Aniquila-lo pasado
(cousa que faran moitos posmo-
demos, si, que s van <liante de
xesto, se van, que habera que
velo) non pode ser mrito para
ningun. Moitas veces a barbarie
randa sabe apurar e nomearse
progresista antepoendo o ruido
s sentimentos e iso perigoso,
pois os mis pobres deles ven -
se ven!- os arcos da vella no
aceite do asfalto e non queren
velos nos ceos da primavera das
sas aldeas e vilas.
E as -celebrando esta vida
nosa- ben podemos rematar. Fa-
cmolo neste Ano Internacional
dos Nosos Maiores, tan ben de-
clarado pola Unesco, o cal cons-
tite un bo principio de valor
universal para argumenta-los cin-
cuenta anos dos Dereitos Huma-
nos. O Concello de A Estrada
neste ano conectado co mundo -
tamn vai declralo "Da Memo-
ria e o da Historia do seu Pobo"
e fai ben, pois A Estrada non
un indito, a sa beleza non un-
ha sombra do primitivo e as sas
parroquias teen esencia e subs-
tancia para a sa historia.
Saben da capacidade ilimita-
da da esperanza, da forza da sa
cultura que o cultivo da vida,
pois dela sae e desterra-la cultura
e igual que destru -la vida, pois
a identidade non se expresa polo
que non se . A Cultura constite
a nica flor que nos queda para
salvamos. Como dica Castelao:
"En son mralista por riba de todo
e no meu ruralismo est baseada
toda a mia fe nacionalista. Hai
que saber vivir na aldea A nosa
grande cidade Galicia"
W:aheirs 'Cl:erra, febreiro de 1999
EN BREVE
V CAMPIONATO PROVINCIAL DE CAMPO A TRAVS
'MEMORIAL 1\1.ANUEL COTO FERREIRO'
Nada mis empeza-lo ano, o 6 de febreiro, a Delegacin de De-
portes do Concello, xunto coa Delegacin Provincial de Depor-
tes da Xunta, e en lembranza sincera e merecida finado "Piso",
organizou o maior certame do atletismo infantil en Pontevedra.
Foi na Zona deportiva, e nel participaron moitos dos nosos atle-
tas mis novos. Xos A. Maceira, concelleiro de deportes valo-
rou como moi positiva a evolucin das probas e reiterou o apoio
que a sa concellera prestar a todo tipo de novas iniciativas de-
portivas.
V PRESENTACION DO LIBRO DE XOS DURAN
Organizado pola Fundacin Cul-
tural "O Brado", o pasado 1 de
decembro, presentouse na Estra-
da o libro publicado por Xos
Durn "O Asasino Invisible ", en
Editorial Galaxia, na sa colec-
cin Costa Oeste. Xos Durn,
acompaado de David Otero, pre-
sidente de O Brado e Valentn "
Garca como presentador do au- .......
tor, un.ha persoa de moita sona.
Pero parte de ser xornalista e
ademais licenciado en Qumicas,
introdcese agora no eido da lite-
ratura cun libro abondo curioso.
O Asasino Invisible, compon-
se de dez relatos que de variadas
maneiras tratan dunha sociedade na que as mquinas empezaron
a leva-lo control. As posibilidades e os perigos da revolucin
tecnolxica son os verdadeiros protagonistas deste inquietante li-
bro , que non deixar a ningen indiferent. non faltando humor
e misterio, a lectura de ' O asesino invisiOle: faise amena vez
que <:;onvida reflexin sobre o ser humano dun futuro que -xa
est a empezar. A fm de contas: un bo exemplo logrado de cien-
cia ficcin en galego de autor nado en Cuntis, moi ligado Es-
trada por ter aqu os seus principio radiofnicos, en Radio Noro-
este.
V XI PREMIO GARCIA BARROS
A concellera de Cultura estradense convocaba
_ __ l_O __ a primeiros de ano os dous premios mis im-
portantes da Estrada no mundo da prosa e da
DE poesa. Asi, quedaba convocados o premio
NOVELA
1
Manuel Garca Barros, de novela, que xa che-
ga a sa undcima edicin, e que est dotado
con un milln cincocentas mil pesetas. Os ori-
xinais -inditos, orixinais e en lingua galega
de acordo coa normativa oficial vixente- de-
ben presentarse no concello estradense antes
do 30 de abril do presente ano, e o xurado eli-
xido a tal efecto far pblico a sa resolucin
o 18 de xuo, nun acto pblico ..
V 111 PREMIO AVELINA VALLADARES DE POESA
A 3 edicin do Premio de Poesa Avelina
Valladares foi convocado de forma oficial
_ no rres de xaneiro polo departamento de
cultura do concello estradense. O premio
-ser otourgado polo xurado elixido a tal
efecto o 30 de abril, e ser entregado nun
acto pblico no mes de maio. O premio est
dividido en das categoras, unha restrinxi-
da ata os 16 anos e outra aberta a calquera
idade. Os premios teen unha dotacin eco-
PREMIO
DE
POESA
nmica de 50.000 pesetas para a primeira Avelina Valladares
categor,a e de 200.000 pesetas para a se-
gunda. O premio Avelina Valladares de poesa poden presentarse
tdolos autores de calquera nacionalidade que presenten os ori-
xinais en lingua galega.
/ 17
Premios San Martio
Un ano mis chegaron os Preinios que outorga o Padroado da
Fundacin San Martio, nun acto multitudinario
VALENTIN GARCIA
A VIII Edicin dos Premios San
Martio de Normalizacin Lin-
gstica, chegou o 12 de decem-
bro coa entrega dos galardns
cos que ano a ano se recoece o
meritorio labor daquelas persoas
ou institucins que velan pola
boa sade da nosa lingua, levan-
do o idioma s seus mbitos de
traballo, tal e como recordou
durante o acto o presentador
<leste ano Anxo Quintela, e mes-
mo o Presidente da Fundacin
San Martio, David Otero.
Na convocatoria de 1998, a
oitava, correspondronlle, tal e
como din as nosas fotografas,
no mbito da comarca de Tabei-
rs Terra de Montes, a Xabier
Comesaa Pereira, director da
Banda de Msica Municipal, a
Coral Polifnica Estradense e
do Conservatorio de Msica,
polo labor galeguizador das aso-
ciacins antes citadas e a difu-
sin da msica xunto co idioma,
a presentacin do mestre Come-
s aa, fxoa Valentn Garca,
amigo persoal do premiado e
membro da Fundacin San Mar-
tio.
No mbito de "Galicia En-
teira", correspondeulle o oitavo
S. Martio Mesa pola Norma-
lizacin Lingstica, polo seu
continuo labor de traballo e sal-
vagarda da dignidade e dereitos
do noso idioma, foi recollido o
premio pola sa presidenta Con-
cha Costas, presentada por outro
membro da Fundacin, Antn
Rozas Caeiro.
En Toda unha vida, quizais o
mis entraable dos premios, foi
galardoado Isaac Daz Pardo,
intelectual, empresario e gale-
guista exemplar, quen deixou
tras de si todo un ronsel de fide-
lidade terra e seu idioma.
A presentacin correspon-
deulle a Avelino Pausa Antelo,
outro premio S. Martio amigo
de sempre de D. Isaac Daz Par-
do, quen lembrou dos principios
de mbolos dous xuntos na
campaa estatutaria do ano 36,
deleitando numeroso pblico
asi'stente coa simpata e rigQr
histrico que caracterizan a este
persoeiro do mundo da intelec-
tualidade galega.
ISAAC DAZ PARDO, NUN MOMENTO DA SA INTERVENCIN
OS PRESENTES SEGUEN ATENTAMENTE O ACTO
CURSOS DE:
-Informtica
-Contabilidade
-Idiomas
-Mecanografa
-Xestin
de Empresas
-Recuperacins
-Etc... .
-EQUIPAMENTO INTE
GRAL DE OFICINAS
INFORMATIZACIN DE
EMPRESAS
PROGRAMACIN
MANTEMENTO
MATERIAL DE OFICINA
-CONSUMIBLES
FORMAClN OCUPACIONAL E EMPRESARIAL
ACTIVIDADES ESTRAEXCOLARES
C/ San Paio, 21 Tfno e Fax:986 57 20 25 - A ESTRADA C/ W. Calvo Garra, 5 entlo. Tlf. e Fax: 986 78 39 88 - LALN
<
\
18 / W:ahdrs W:erra, febreiro de 1999
O PULSO DUNHA COMARCA ...
MONOLITO DEDICADO A VARELA BUXN NA RA DA CULTURA
Catro 'primeiras'
espadas da poltica
galega na Estrada
REDACCION
A Asociacin Cultural O Era-
do consegua longo de tres
conferencias -e unha prevista
para o 7 de maio- traer Estra-
da os catro primeiros ' espadas'
da poltica galega. Polo Recreo
Cultural -sede das conferen-
cias- pasaron Anxo Guerreiro
(lder de Esquerda de Galicia).
Emilio Prez Tourio (Ps de G
PSOE), e Xos Manuel Eeiras
(ENG), os tres para expoer
<liante dos interesados a sa vi-
sin da 'Galicia para o prxi-
mo sculo' . O sete de maio es-
t previsto que peche o ciclo
de confrenecias organizado
pola asociacin cultural O Era-
do, o lder do PP e presidente
da Xunta de Galicia, Manuel
Fraga.'
O CULTURA
Rematou o ano adicado a
Manuel Varela Buxn
U
n monolito da Ra da Cultura -o primeiro que se coloca na
citada ra, que albergar a tdolos persoeiros s que se dedi-
quen anos na Estrada- inmortalizar a Vare/a Buxn. Un
monolito que obra de Manolo Vilaverde, o escultor estradense, quedou
instalado nun acto que xunto cunha mesa redonda pechaba as adiac-
torias celebradas durante 1998 o ilustre dramaturgo estradense.
Un ano que albergo u teatro, mesas redondas, coloquios e conf eren-
cias sobre a figura de Vare/a Buxn, e que agora ter continuidade co
dedicado memoria dun pobo ...
V. GARCIA
O 30 de decembro do pasado
ano, pechamos o ano dedicado
a D. Manuel Daniel Varela Eu-
xn, coa inauguracin dunha
obra de arte en pedra na ra da
cultura, obra do escultor de ar-
ca Manolo Vilaverde, que sim-
boliza a produccin teatral do
autor de Lamas, o seu carcter
emigrante e viaxeiro e o arraigo
tradicin.
A esta inauguracin asisti-
ron unha representacin da
AA.VV de Cercio, co seu pre-
sidente D. Manuel Blanco,
MESA REDONDA
Posterior acto da posta en pe-
dra da obra de Varela Euxn,
foi a celebracin dunha mesa
redonda na que interviron Do-
lores Vilavedra, profesora da
Univ de Santiago e Francisco
Pillado Mayor, mbolos dous
dos especialistas mis cualifi-
cados hoxe en da en teatro ga-
lego.
Xunto con eles estiveron
Xos M Lpez Prez, Daniel
Gonzlez Aln, e o To Xanete,
actuando como moderador Da-
vid Otero. A mesa deu moito
de si, e por primeira vez esta-
blece.use un foro no que se fala-
se do V Euxn dramaturgo e
ser humano, falou quen o coe-
ceu e quen o estudiou.
Non ha caer en saco roto e
estamos seguros que todo o que
se fixo pronto se ver reflectido
en mis amplos estudios do au-
tor nado en Lamas -parroquia
da Estrada- e cunha amplsima
obra dramtica.
'CITaheirs 'CITerra, febreiro de 1999 / 19

O VALENTE (Ill)
POR
XOS
VILARIO
ra a festa da Consolacin.
Despois de face-las labouras
e de mete-lo gando tanto Ra-
mn como Antucho mudronse e en-
camironse cara Tabeirs. Daquela
xa Ramn moceaba coa que a se-la
sa muller, Manuela Rodrguez Ter-
ceiro. Tamn Antucho tia un achego.
chegaren, decatronse de que a fo-
liada non era mala. Haba moita xente
e moito movemento. Sen demora pu-
xronse a busca-las sas rapazas di-
simulada. Vronas e al foron. O gai-
teiro pxose a tocar unha ribeirana e
os namorados comezaron a marca-los
puntos. Nestas achegouse a eles, todo
alporizado, un tal Pernas do Viso. O
home via cagado de medo, cun_ can-
guelo ... e dirixndose a Ramn, tate-
xando, dxolle: -Ai Ramn! Btame
unha man que hoxe non saio vivo de
aqu ! Por cousas da mocidade uns
mozos queran darme unha tunda. -
Tranquilo! -dixo Ramn- e fai o que
en che diga. Vaite con Antucho cas
do Parads e da mia parte dille que
che preste o arado.
Al foron, anda que Pernas de es-
guello non p;rraba de mirar cara atrs.
O pouco chegaron co arado e Ramn,
collndoo, dxolle:
- Senta ana punta, sobre a travesa, e
agrrate ben rabela e s abeacas.
Non teas medo.
O pobre home, . vndolle as inten-
cins, pregoulle a Deus e, sobre todo,
a Ramn que non o obrigase a subir
arado. Ben se decatou do que este
pretenda e tia medo. Entre as dbi-
das matinaba que se cadra anda era
mellor levar un pao ou dous a caer e
esbandallarse.
Pero Ra:nn, coa pachorra que o
caracterizaba, acougouno, foino aco-
modando e obrigndoo a apreixar ben
o arado.
Nun santiamn esta al arriba,
porque o Valente collera o arado por
<liante coas <las mans e xa estaba be-
rrando:
-Aqu est Pernas do Viso. Se algun
lle quere honrar est sa disposi-
cin . .
Despois, foino baixando.
Os outros, como quen non quere a
cousa, fronse ciscan}lo pola festa co-
mo se nada pasase. O remata-la festa
os mozos e mozas voltaban para a ca-
sa entre brincadeira, alals, cantigas e
aturuxos. Ramn e Manuel an <liante.
Detrs de todos o Antucho co seu
apao fala que fala ou belisco a belis-
co. Ela nunca tal cousa vira: aquela
forza, aquela valenta, aquela tranqui-
lidade ... El, como se nada, segua a
es trizar.
-E ti non viches nada!- borboriou.
E seguiron coa sa rifa pa:e.
Polo San Xon casaron Ramn e
Manuela. O traballo que xa antes era
dabondo multiplicouse. Manuela foi
caendo en .estado e haba que traballar
arreo para Hes dar mantenza s que
an chegando.
Tamn Antucho casou. Pero men-
tres que o seu amigo tivo ata seis fi-
llos, todos eles moi sans, el s tivo un
que lle morreu coas vixigas pouco
de nacer. Que da triste! Por riba bre-
temoso e mermeleando de contino.
Xa levaba das mal. Malpocado !
Aquela ma o anxio morreu. Ra-
mn non sacara p da casa de Antu-
cho e foino confortando canto puido.
Vendo seu amigo afundido e mur-
cho e cando sacou neno do gabine-
te, veulle memoria aquela poesa
que lle ensinara o mestre:
Eu non sei como foi
cando as negras vixigas lle de ron
Eu non sei canto tempo eStiven
sobre o leito de dolor debruzado
s sei que me ergun co meu neno
sen vida nos brazas.
E rebentou a chorar, como un neno
pequeno.
Esta sensibilidade e esta humanidade
de Ramn non eran unha paradoxa. El
era as, anda que a xente o considera-
se, pola sa forza e polo seu carcter,
doutro xeito. O seu vigor e a sa va-
lenta xa era coecida por todos, ata
polos. nenos.
E as foi que un da Manolio o de
Costa (sera despois crego de Tabei-
rs), cando estaba co gando nas Bra-
as, atopouse con Ramn e como era
moi amigo de saber, preguntoulle:
-Sr. Ramn, todos din que Vde. moj
va lente e ten moita forza. E
verdade?
Ramn, pousndolle a man na ca-
beza, contesta: -Manolio, a xente
non sabe o que di.
E seguiu sen mis co seu carnio.
O rapaz, agudo como poucos, non
quedando conforme coa contestacin
pxose a cavilar e cabo dun J:empo
tomou a determinacin de estar pen-
dente da e noite do Valente.
Unha tardia viu chegar a Ramn
e sa muller cun carro cargado de
arxila para unha obra .que estaban a
facer na sa casa. A carn desta haba
unha costa bastante acusada para che-
gar eira. Unha das vacas, xuvenca
anda, non era quen de tirar do carro
pola sa parte. Ramn, decatarse,
dxolle sa muller: - Manuela, saca
a xuvenca do xugo. Vou poerme eu
coa outra vaca a ver se somos capa-
ces de subi-lo carro eira.
A muller comezou a persignarse e
dixo:
- Ests tolo. Non ves que podes re-
ventar.
Pero Ramn xa estaba seu.
-Anda, fai o que che digo. Irnos pro-
bar.
Fx9se como el quera e pxose
carro coa outra vaca. Logo deu un
forte berro: - Ea, toura, arriba! Va-
mos ... !
A vaca mis el tiraron mesmo
tempo do carro chegando este punto
desexado sen ningunha dificultade.
Manolio quedou abraiado e diri-
xndose a Ramn, cos ollos regala-
dos, dxolle: - Sr. Ramn, anda que
s sexa por esta vez, a xente ben sabe
o que di.
UN MOMENTO DUNHA DAS CHARLAS-COLOQUIO QUE SE VIERON CELEBRANDO NA
ASOCIACIN CULTURAL A ESTRADA
20 ANIVERSARIO
A ASOCIACIN CULTURAL A ESTRADA QUERE
LEMBRAR O PASADO DO NOSO POBO
X. C. GARRIDO
As pxinas mais gloriosas
da historia de Galiza - co-
mo dica Castelao - non a
escribiron os heroes, se-
nn os Mrtires. Se os es-
quecemos, esquecemos o
fundamental do noso pa-
sado, a razn de ser do
noso presente, e as bases
do noso futuro. Nese sen-
tido a Asociacin Cultural
"A Estrada" dentro da sa
actividade de recupera-
cin da nosa historia lo-
cal, proponse levar a cabo
un proxecto pendente dos
sectores mais dinmicos
do noso pobo: A realiza-
cin dun monumento ao
primeiro grande Mrtir
Galego: Pardo de Cela.
Naque! momento consti-
tuuse para tal fin unha
Comisin presidida por
Fermn Bouza Brei, e
contando entre outros des-
tacados membros, con
Otero Abelleira, e Garca
Barros.
O 36 non s frus-
trou ese prqx.ecto e
provocou novos mrti-
Tes, tamn sgriificou
borrar todo rastro do
nosos devanceiros. O
monumento aos mrti-
res liberais do 1836
.foi destrudo, e o escu-
do da Estrada que da-
ba conta <leste feto
nunca mis foi restau-
rado. Co cai'os Estra-
denses nacemos e vi- '
vimos .na ignorancia
das nosas cousas.
democracia e polo seu be-
nestar, est promovendo o
egosmo e o individualis;
mo dos seus habitantes. E
un acto de xustiza, pero
tamn de sade colectiva
levar a cabo este labor.
Para coecrmonos me-
llor a ns mesmos, as cau-
sas da nosa situacin ac-
tual , e as nos as
posibilidades como pobo,
realizouse un acto pblico
17 de decembro (Caboda-
no de Pardo de Cela) nos
locais da Asociacin Cul-
tural "A Estrada".
Nel contamos coa pre-
sencia dun dos protago-
nistas e narradores da no-
sa historia local mis
sobranceiro, Don Antonio
Fraguas Fraguas, Presi-
dente do Museo do Pobo
Galego, e Cronista Oficial
de Galicia. Vicepresidente
do Comit Central pro
Monumento a Pardo de
Cela en 1934. Historiador
\
e Etngrafo.
Anselmo Lpez Ca-
rreira, Profesor especialis-
ta en Historia Medieval,
autor dos libros "A Revo-
lucin Irmandia" (1987),
"Ourense Sculo XV"
(1991), "Os Irmandias"
(1992). ,
E por ltimo Bieito
Alonso, especialista en
Historia Contempornea.
Por razns de sade non
puideron asistir Lois Obe-
lleiro (especialista no s-
culo XIX) e Xosefa Vare-
1 a Pazo. Mestre e
escritora. Irm de Rafael
Varela Pazo, Secretario do
Comit Central pro Mo-
numento a Pardo de Cela.
Neste acto fxose unha
lembranza da figura de
Pardo de Cela, smbolo
dos mrtires galegos, pero
tamn do descoecemento
que ternos da nosa histo-
ria, e tamn se fixo finca-
p, por parte dos partici-
pantes do inxusto que
para os mrtires do
36 o esquecemento a
que estn sometidos
por canto o perdn aos
asasinos non ten por
que facerse a custa do
silenciamento das vc-
timas, que non mais
que unha segunda
morte.
A Asociacin
Cultural vai seguir du-
rante todo este ano, no
que -cumpre o seu 20
aniversario, a traballar
na recuperacin do no-
so pasa:dg.. Un pobo
sen pasado,. un pobo
sen consciencia hist-
rica, e por tanto, un
Un pobo que non
lembra e rende home-
naxe a aqueles que de-
ron a vida pola sa
di gnidade, pola sa se futuro.
,,,.
20 /
COLABORACINs
XOAN XOS FERNANDEZ ABELLA
DE COMO PRESENTE! A LUISA
CASTRO E A MANUEL RIVAS EN
VERSO
NA UNIVERSIDADE POPULAR
DE ORTIGUEIRA 2618191
Pequeno limiar
O meu amigo David Otero hnra-
me pedindome colabore en Tabeirs
Terra. Digo aqu por primeira vez,que
fixen esta presentacin en verso por-
que, despois de colaborar en anterio-
res recitais con destacados poetas da
nosa Terra, acordaron, quen fosen,
que ese ano s participasen poetas
de,fra. Eu, como son o demo, obede-
cn, mais ... escribindo ese longo poe-
ma no que fago un currculum vitae
de mbolos dous grandes poetas ata
aquela data: 26/8/91.
Dinlles un exemplar a Luisa e ou-
tro a Manolo, pero_ esta a primeira
vez que o publico. Perdoade as imper-
feccins: era unha tarefa realmente
difcil, que non se adoita facer e polo
traballio que me custou, mellor,
merecedora dun Guinness ... Aledara-
me moito que vos gustase. Liternl-
mente a cousa foi deste xeito:
"Distinguido pblico: boas noi-
tes! Permtanme a lectura deste ro-
mance-presentacin, que fixen para
Luisa Castro e Manuel Rivas. Nel
desfilan algunhas datas, algns ttu-
los de abas e algns premios de am-
bolos dous. Di as.
Donas, seores, amigos:
gracias mil pala asistencia,
e,un milln, a Luisa Castro
inais Manuel Rivas, poetas,
que a esta Universidade
Popular de Ortigueira
-xa, por fin!, neste Teatro:
unha xoia! abando vela!
traen o rico tesauro
dos seus mellares poemas.
Naceu Luisa Castro en Foz
no sesenta e seis, e empeza
s dezasete a dar probas
de nacer para poeta:
"Odisea definitiva.
Libro pstumo" o acre ta.
Con "Los versos del eunuco'',
mesma idade, comeza
a obter premios: o Hiperin
concederonlle daquela.
No oitenta e oito acada,
por "Baleas e baleas",
o accesit do Premio Esquo,
obra, en galega, a primeira.
No mesmo ano, 'Los hbitos
del artillero" acrecenta
os premios: o "Rey Juan Carlos
Primero", en Poesia, chega.
Con "El somier" finalista .
foi do Herralde de Novela,
coa que se estreou no xnero,
con pleno acerto, o noventa.
Rematou Filoloxa
en Madrid, que en Compostela
principiara. F;n Madrid vive,
pero, en canto pode, Terra
volta para, como Anteo,
retoma-la forza nela.
Brillou en "A trabe de ouro"
da Televisin galega.
Figura en antoloxas,
e articulista de prensa,
en Diario diecisis,
ABC, El Pais, ecetera
e, con seis mis, escribeu
"Cantos erticos/Elas".
En resumo, Luisa Castro
pala alta fama navega.
No ano cincuenta e sete,
Na que chamou Curros "meiga"
da Crua" nace u
Manolo Rvas, poeta,
xornalista, narrador,
un gran creador, que empeza
a escribir s quince anos
-como se tivese prsa-
en "El Ideal Gallego;
dous despois, principia Ciencias
da Informacin, en Madrid,
i licenciado nas mesmas.
F oi cofundador de "Loia '',
onde os primeiros poemas,
no ano setenta e cinco,
ven a luz, e xa non deixa,
sa vocacin de poeta:
no oitenta, "Libro do entroido";
ano segunte,estrea,
por s unha vez con Seoane,
a coautora perfecta
en "Anisia e outras sombras".
No oitenta e cinco 'Balada
das praas do oeste" chega.
No otenta e seis "Mohicania ".
E no oitenta e nove leva
por "Ningn cisne"' o Premio
Leliadoura, que se agrega
a outros que xa le-vara
Manolo, como poeta:
Dez anos atrs, o Facha
Primeiro Premio lle dera
nun Concurso Nacional
de Nova Poesa Galega.
Por "Apuremos os vasos
at o fondo", en Compostela,
no oitenta e dous, un accsit
seu palmars se agrega.
Con "Todo ben", Manuel Rivas
estrase na novela
curta. Foi no oitenta e cinco.
Da narrativa despega
e "Por un milln de vacas",
concdenlla, no noventa,
Premio Asociacin da Crtica
pr narrativa galega.
"Cantos erticos/Eles"
un seu canto tamn leva.
"No mellar pas do mundo"
foi publicado en entregas,
senda en '"La Voz de Galicia"
un sucesa quefai poca*
Ven despois "Os comedores
de patacas", que na Feira
de agosto foi un best-seller,
e Manolo, Premio nela.
Polo programa "O mellar"
da Televisi6n Galega,
en maio do oitenta e sete
Premio da Crtica leva.
E o de Femndez Latorre,
xullo deste ano, chega.
Eis dous libros-docunento
sobre a realid da Terra:
un, "Os partidos polticos
na Galiza ", que se agrega
outro mis tarde: o "Informe
dunha frustacin ", que encerra
o que foi quen no Estatuto,
unha pxina que apena.
Do ano setenta e sete
o primeiro, e do oitenta
o segundo, e con Gacio
mais con Taibo, na palestra,
con el, respectivamente
en coautora perfecta.
"Galicia, el bonsai atlntico",
do oitenta e nove, alumea
e desvela certas claves,
s outros e a ns, de Terra.
Abrevio dos dous aqu
os datos cun longo etctera.
Principia xa o recital.
E Luisa quen o comeza.
Rematarao Manolo.
Nasa atencin est alerta,
que ambos nos traen o tesauro
dos seus mellares poemas.
O premio de novela "Manuel
Garcia Barros "Ken Keirades",
chegou sa X Edicin, entregado o ven-
res 27 de novembro durante o transcurso
dunha cea no Hotel Milano. O xurado,
composto este ano por Rosario Barba Six-
to, Xess Rbade Paredes, Xoan Carlos
Domnguez Alberte, Luis Alonso Girgado,
Bieito Iglesias Araxo e Valentn Garca
Gmez, decidiu _deixa-lo primeiro premio
deserto, e outorgar dous accsits, que co-
rresponderon a das novelas ambientadas
na mesma franxa cronolxica.
Un dos premiados foi Anxo Franco
Baobre, de FerroI, coa novela Unha es-
quina no fondo da memoria, novela cen-
trada no Ferro! da preguerra civil, con t-
dalas convulsins propias da poca, vistas
baixo a ptica dun artista, un pianista que
ve como os poderes establecidos se van
desmembrando pouco a pouco, mentres
O deporte estradense home-
naxeou a 'Piso', Manuel Coto Fe-
rreiro, concelleiro de deportes tristemente
desaparecido, nun triangular de ftbol sa-
la que organizado polo Enredo A Estrada,
contou cos mellares equipos do momento
Un novo libro de Xos Ra-
mn Freixeiro Mato, titulado 'Cos
ps na Terra', foi presentado na Asocia-
cin Cultural A Estrada, das antes de ce-
lebrar o entroido.
Neste libro dedicado a Manuel Garca
Barros recllense diversos aspectos tanto
da sa personalidade como da sa obra
literaria, nalgns casos segundo reflicte o
autor, inditos.
Xos Ramn Freixeiro Mato licen-
ciado en Filoloxa Romnica e Galego
Portuguesa, Doutor pola Universidade de
Santiago e, entre outras investigacins,
destacan ' A cara oculta de Noriega Vare-
la', e ' Sebastin Martnez Risco 'na Cul-
tura Galega' e a ' Gramtica da Lingua
Galega'.
Actualmente profesor de Lingua e Lite-
ratura Galega na Universidade da Coru-
a, e foi tamn membro da comisin
cientfica que levou a cabo a Historia da
Literatura Galega de A Nosa Terra.
W:aheirs 'fil.erra, febreiro ge 1999
que as persoas que o rodean sofren cada
vez mis o acoso da intransixencia, que se
acentuar ata o incrible durante e despois
da contenda fratricida. Novela de fondo
coecemento da sociedade ferrol, reflec-
tida na fala, os lugares, os costumes ...
Todo un exercicio literario de alto al-
cance.
O outro premio foi para Juan Ignacio
Prez Mndez, de Vigo, co ttulo A xustiza
humana, as aventuras dun afiador, un dos
personaxes mis entraables da nosa pai-
sanaxe. Camiando coa sa roda no sur da
provincia de Pontevedra, en terras do Val
Mior (A Ramallosa, Gondomar). Crono-
loxicamente, ubcase tamn nos anos da
pregueqa, se ben nun entorno rural ben
distinto caso anterior. Novela de corte
costumista, con tintes trxicos, ben estruc-
turado e entretida, recorda clsicos da no-
sa literatura.
en Galicia. No acto, emotivo e cheo de
amigos de 'Piso' e da sa familia, a sa
dona reciba das mans do alcalde estra-
dense, Ramn Campos, unha placa con-
memorativa do momento, en agasallo a
un amigo de todo o deporte estradense.
W:aheirs 'erra, febreiro de 1999
RE\JAULT .
R
ecupera-la lembran-
za da alma literaria e
potica do poeta es-
tradense do lugar de Barro,
na parroquia de Codeseda,
Xos Manuel Cabada Vz-
quez (1901-1936), unha
abriga para cantos tmo-la
dita de gozar das terras, au-
gas e ceas, tan beta e apai-
xoadamente cantados pala
sa pluma. Especialmente
achegrmonos xa primeiro
cabodano do seu nacemento
noxa prximo 2001.
PRIMEIRA ENTREGA DUNHA SERIE SOBRE
CABADA V ZQUEZ,
POR
MANUELCABADACASTRO
ois ben, o seu fermoso
poemario Vagalumes -
editado por primeira vez
a comezos do ano 1931 e merito-
riamente reeditado xa hai case
dez anos pola 'Asociacin de Fi
llos e Amigos da Estrada' - nin
todo o Cabada Vzquez nin -po-
deriamos engadir- representa de
maneira perfecta todo o sentir do
poeta. O primeiro porque poemas
do poeta de Codeseda, que case
poderan encher outro libro como
'Vagalumes', atpanse espalla-
dos por xornais e revistas (de
non <loado acceso, non poucas
veces); e o segundo porque 'Va-
galumes' foi publicado na im-
prenta do Seminario (entn Uni-
versidade Pontificia) de
Santiago, sendo o seu autor da-
quela dicono (o chanzo inme- .
diatamente anterior sacerdo-
cio), anda que s tardara algns
meses para acada-la dispensa
desta orde eclesial.
Esta ltima circunstancia ex-
plica, por exemplo, o feito de
que a presencia feminina en 'Va-
galumes' -a diferencia do que
ocorre na primeira publicacin
(en xornais, etc.) deses mesmos
ou doutros poemas- non apareza
de forma tan nidia. Isto non que-
re dicir que non exista, senn que
se atop;:i cortesmente agachada
ou transformada. Xa no ano 1931
tanto Snchez y Santa Mara co-
mo o entn tamn xove A.
Iglesia Alvario fan referencia
temtica feminina de 'Vagalu-
mes'. "La sombra de ternura -es-
cr.ibe este ltimo sobre 'Vagalu-
AUTOMOVJLES
GESTOso
mes' - del eterno femenino apare-
ce, de vez en cuando, entre rosa.-
les, plenos de rosas blancas".
Sen embargo, cando X. Alon-
so Montero, no seu estudio intro-
ductorio segunda edicin de
'Vagalumes', fala da "msica da
paisaxe feminina" no poeta estra-
dense e de que incluso "o univer-
so da muller e do amor compro-
mete u seriamente a sa
vocacin", s pode dicir isto
vista dalgns, polo menos, dos
poemas tal como apareceron con
anterioridade a seren publicados
en 'Vagalumes' ou tendo en con-
tra outros poemas que nin sique-
ra foron recollidos en 'Vagalu-
mes'. Porque as dedicatorias, por
exemplo, que se atopan en 'Va-
galumes' son fundamentalmente
masculinas: familiares mis ou
menos prximos, amigos (como
Pego Castro), emigrados galegas
en xeral ou, os poetas, R.
. Cabanillas. E verd.ade que 'Va-
galumes' ten no seu COIIJezo a
coecida adicatoria: "As so-
mas ben amadas de Emilia e
Dora -f5mtes da mia inspira-
cin". E, sen dbida, a "som-
bra" das xoves e femininas
mortes da sa irm Emilia e da
sa curm Dorinda Vzquez a
que fai xurdir o fondo senti-
mento desacougante .de non
poucos poemas de ' Vagalu-
mes'. Pero este un sentimento
que fai referencia a unha ausen-
cia irreparable e dolorosa, tal
como se amosa por exemplo no
poema Ofrenda d'amor, dedi-
cado a ' Doria' (nica dedica-
RADIO ESTRADA 107.7
Lder de audiencia na nos a comarca .... .
8 de cada 1 O estradenses escoitan
RADIO ESTRADA ... E VOSTEDE .. ?
/ 21
XOS MANUEL CABADA VZQUEZ '
toria feminina de ' Vagalumes').
Pero, se se deixa parte esta
lembranza sentimental da para
sempre desaparecida 'Doria',
non aparecen en Vagalumes ou-
tros poemas con dedicatorias
fernininas. Si podera pensarse
que a longa adicatoria imperso-
al ("A ti, que fuches ... ) do poe-
ma As mias canas oculta un
personaxe feminino. E isto
as en realidade. Pero nin da
adicatoria nin do texto mesmo
<leste poema, tal como aparece
en 'Vagalumes', se pode dedu-
cir iso con seguridade. O poeta,
que para entn recibira xa a or-
de eclesial de dicono, non es-
queceu, en efecto, suprimir en
'Vagalumes' os ruis de vinte,
belos e romnticos, versos fi -
nais <leste poema que, editados
seis anos antes en Vida Galle-
ga, estn ceibes naturalmente
de calquera sombra de ambi-
.gidade respecto da feminidade
da dedicatoria, soaren os pri-
meiros versos do 'Envo' final
(ausente en 'Vagalumes') <leste
xeito: "a ti, ouh nena dos olios
verdes, / dos olios glaucos, dos
olios meigos ( .. )".
Efectivamente, Cabada Vz-
quez restrinxiu en Vagalumes,
tanto no contido (parcial ou to-
tal) de diversos poemas como
nas dedicatorias, a feminidade
presente en previas edicins en
revistas ou xomais. Existen-na-
turalmente dedicatorias mascu-
linas en poemas (non recollidos
en 'Vagalumes') -como na Fa-
ta galega (a Santiago Fernn-
dez), O meigallo ( a Pelayo
Bergueiro), Gratitude (a Jos
Davia Trasmonde)- ou nalgn
conto en prosa como A bolaa
(dedicado a Augusto Gamallo
Sima!). Pero, nun xove e sensi-
ble poeta como o era Cabada
Vzquez a vivencia da fernini-
dade tia que ter necesariamen-
te o seu eco nas dedicatorias e
no contido dos moi variados
poemas que foi espallando en
revistas e xornais como 'El
Emi_grado', 'Cltiga', etc ...
O lector que gusta da poesa
de Cabada V zquez e s coee
ce 'Vagalumes' ofrzolle a con-
tinuacin algns datos verbo
disto. E tamn posible, de pa-
so, que a algunha 'nena' (xa
grandia, claro) estradense ou
non, lle latexe romanticamente
o corazn se sentir aludida
nalgunha das dedicatorias.
Contina no
prximo nmero
/
22/
O entorno parroquial do C,ole-
xio Pblico de Oca goza dun-
ha gran tradicin futbolstica
que arranca do ano 1928 no
que, a pico e p e coa colabo- ,
racin vecial, se constre o
campo de 'O MARQU/lVO' no
que xogaba o 'PLUS ULTRA'
(denominacin moi pomposa e
aviadora) formado por mozos
de Loimil e Oca. Posterior-
mente, pequenas petirras de
grupo levan ruptura e os de
Oca de Abaixo constren o
campo de 'CHANCELAS' en
Oca.
MANUEL OTERO ESPIO
C.F. AGRUPACION
ESTUDIANTIL
Esc
.. .
sta infraestructura pa-
rroquial de campos de
ftbol , de aceptables di-
m.ensins e irregular superficie,
nos que celebran partidos sen un-
ha periodicidade definida, vese
completada moito despois coa
construccin do campo de 'Santa
Paterna' en Amois, de reducidas
dimensins pero que disfruta do
prestixio de ser o primeiro ?
campo de Galicia onde se xogou
un partido nocturno.
Os da Brea, aupados pola fe-
bre do wolframio, o Lemato,
Quireza, etc. deixaron pegada
nestes campos . A bicicleta, a
'Comodidade de Penaporrn', a
vella 'Dilixencia'de Flix e o de
San Femando, un pouco a p e
outro pouco andando, levaban s
xogadores; convenientemente re-
forzados, e por obriga, a devol-
ve-las visitas futboleiras. De ri-
fas, petirras, amoros, ancdotas
elevadas categora de picas .. ,
contan os vellos do lugar ata far-
tar.
Esta tradici'n e a superacin
do esprito tribal-parroquial fai
que no ano 1981 o C.F. AGRU-
PACIN ESTUDIANTIL, como
AD
equipo inscrito na Federacin
Galega de Ftbol, bote a anda-lo
camio percorrido ata hoxe;
abarcando o mapa escolar do Co-
lexio Pblico que compre11de as
parroquias de Arnois, Castro,
Loimil, Oca, Orazo e Riob e das
que extrae a sa base social.
Na sa concepcin e nace-
mento xoga un papel determinan-
te a Din;:ctiva da de
Pas de Alumnos constituda, en-
tre outros, por: Orestes Gmez,
Miguel Louzao, Mmuel Souto,
Carlos do Seco, Antonio G-
mez ... que, xunto a colaboradores
como Xos Manuel Pereiro, to-
man a decisin de constitur un
equipo de ftbol coa finalidade
de facilita-la prctica deportiva
s alumnos e exalumnos do Co-
lexio Pblico de Oca.
A primeira directiva, presidi-
da por Xos Manuel Porto, en-
fronta o problema da falla de
campo propio que obriga a parti-
cipar na primeira tempada utili-
zando os campos de P.onte Ulla e
'O Coto' de Santa Cruz. Esta fa-
lla de infraestructuras, fai que en
1982, despois de barallar diver-
sas posibilidades -campo das Ne-
'IDaheirs 'IDerra, febreiro de 1999
ves en Amois, ampliacin do ve-
llo Chancelas ... - se poa en mar-
cha a adecuacin do novo campo
de Loimi l que se denominar
' OS CASARES' polo topnimo
do lugar no que se ubica, adap-
tando as masas comns polas que
teimosamente traballara Manuel
Souto Pares e construndo.as ins-
talaci.ns mnimas pa,ra a sa
aprobacin pola Federacin Ga-
lega de Ftbol.
Consolidadas as bases polas
que se rexer no futuro o Club,
na tempada 1983-84 inscribe os
equipos de categoras inferiores
(alevns, infants e xuvens) que
lle dan unha maior proxeccin
social e as maiores satisfaccins
deportivas s directivos e afec-
cionados -varios campionatos e
subcampionatos de grupo e zona-
as como un equipo de veteranos
que acollera a tdolos exfutbolis-
tas dos arredores.
Moti vacins di versas e non
moi xustificadas, fixeron que se
deixara de lado o ftbol base -se-
mente e raz do seu nacemento- e
se optara pola prctica, acomoda-
ticia, da fichaxe de xogadores fo-
rneos, xa feitos e rodados por
outros clubes pero con actitude
anduria de ida e volta que impo-
sibilitou a contruccin e consoli-
dacin dun equipo base estable e
competitivo.
Da andaina do Club polas dis-
tintas competicins, quizais as
tempadas mis recordadas sexan
as de 1983-84 e 1984-85 nas que,
xunto s exitos de alevns e in-
fants, acada un meritorio sub-
cainpionato de xuvens, por de-
baixo do Laln que preparaba o
actual adestrador do Oviedo Fer-
nando Vzquez, as como as se-
mifinais de copa e posteriormen-
te o primeiro ascenso a segunda
rexional nas que permanece de
xeito alterno baixo as presiden-
cias de Pepe Couto e Antonio
Payno.
As formacins clsicas desas
tempadas, con variacins, esta-
ban formadas por:
Cherna, Suso, Rosende, Jai-
me, Juan, Garca, Manolo, L-
pez, Fernando, Freitas, Lino,
Moncho, Javi er, Piri e Aguiar
nos xuvens e por Joselito, Su-
rez, Tito, Fre, Rchard, Espio,
Ramiro, Pepio, Castro e Evaris-
to nos afeccionados.
longo da sa historia suce-
dronse cinco presidentes: Xos
.Manuel Porto, Pepe Couto ' O
Caminero', Antonio Payno, Jos
A. Couto -que lle dou carcter
viaxeiro e turstico club, levn-
doo a Venezuela e Cdiz- e Ma-
nuel Brey Couto, que xunto a un
fato inumerable de colaboradores
conformaron as sas xuntas di-
rectivas que xestionaron con
ruis ou menos acertos e xitos
os destinos do club e que cun
efecto randoira, altemou tempa-
das en segunda e terceira rexio-
nal, na que parece estar abocado
a non dar sado nas ltimas dis-
putadas.
A actual directiva, formada
por Manuel Brei Couto como
Presidente, xunto a Xo.s Luis
Payno Torres, Manuel Couto Pe--.
reiras, Alfonso Villaverde, Xos
Manuel Souto Farias, Ramn
Valladres Mato e Miguel Riveiro,
conseguidos os obxectivos de
axeitar cun mnimo de condi-
cins as instalacins en vestiarios
e terreo de xogo, asume o retos
de:
-Continuar coas mellaras nas
instalacins.
-Anima-la captacin de socios e
asistencia s encontros.
-Consolida-la plantilla actual,
recuperando xogadores da sa
rea de influencia e espallados
por outros equipos dos arredo-
res.
-Retomar, con carcter imperati-
vo, as categoras inferiores. Nes-
te senso, na presente tempada
1998-99, participa na categora
de xuvens, cun equipo de indu-
dable e contrastada calidade,
con xogadores da zona e cims re-
sultados altamente satisfactorios.
-Levar o equipo s cotas ms
elevadas, dentro das limitacins
que son parellas a este tipo de
organi:t,acins.
Os Gulas, Fistro, Rubn, Ju-
se, Albel a, J.Barcala, L.Barcala,
Tito Nebra, M.Parcero, J.M.Par-
cero, Paino, Collazo, Martln, An-
tonio, Orosa, Javier, Jos e Ba-
santa, adestrados por Chucho
agardan poe-las bases dun futu-
ro ruis competitivo e espectacu-
lar para a Agrupacin Estudian-
til.
Que as sexa.
NIs
' .- - l
. -
T6dolos sbados e dominoos deste ano,. ag,ds no mes de aoosto
DELEGACIN DE DEPORTES DO CONCELLO DA ESTRADA
'Cl!aheirs 'Cl!errn, febreiro de 1999
X
an . . . un rapaz com. ,o tan-
tos, deses que rondan os
dezaseis, os anos que
adolecen. Anda non sabe moi
ben que vai ser da sa vida, s
sabe que non lle gusta demasia
do estudiar e que vai tirando co
mo pode entre os aprobados ras-
pados e algunha outra nota que
utiliza para tranquilizar s seus
pais. A sa nai est moi preocu-
pada por el, o pequeno e as
causas estn moi difciles. Ela
non entende o que lle est a pa
sar, a sa infancia desapareceu
de speto a agora teo diante a
un descooecido do que apenas
sei nada e que xa non podo can-
trolar como antes.
FRANCISCO REYES CORA
PSICLOGO PARA O PROGRAMA DE PREVENCIN DE
DROGODEPENDENCIAS DA ESTRADA
O
certo que est moi preo-
cupada e ultirnamente sen-
te que a pastilla que toma
para durmir pola noite xa non o
fai tan ben coma antes) e, a da
ma para despertares non a es-
. pabila como soa facer. Algun
lle comentou que tia que deixa-
las por iso de que crean depen-
dencia, pero sempre que o inten-
ta coincide que non o da
axeitado.
O pai de Xan tampouco enten-
de o que lle pasa seu filio. Can-
do el era mozo, as causas eran
distintas, non como agora que os
rapaces Jan o que /les da a gana
porque teen de todo. Cada vez
que intenta dicirlle algo dos estu-
dios e do futuro as causas acaban
mal. O certo que sexa o tema
que sexa, as causas acaban mal.
Ademais sospeita que Xan est
tonteando co tema dos pitillos
porque lle cheira moito a fume a
sa roupa, e xa est farto de di-
cirlle que se o colle fumando que
o bota de casa, que llo di el, que
sabe do que fala porque fuma c-
seque dous paquetes da e ten
moi presente o medo que lle me-
te o mdico no corpo xusto onde
ten o corazn. Xan, vaime bus-
car un cartn de tabaco. O certo
e que intentou deixar de funar
unhas poucas veces, pero sempre
que o intentou coincidiu que non
era a poca axeitada. Un amigo
comntalle que o que lle pasa e
que adicto tabaco pero el
ponse coma o demo; Nin de co-
a, que o poido dexar canso
queira, que os adictos son eses
empotrados e chutados que saen
-nos xornais porque cometeron
un delicto e que ademis son un
problema social, un problema do
cara/lo!. Cando calma un pouco
comntalle seu amigo que a co-
cana, a herona, os porros e to-
das esas trapalladas son as que
crean dependencia, s drogas, s
drogadictos, esas cousas, xa sa-
bes .. . pame outra copa de
co.
Deixamos coa copa e o pitillo
pai e recollemos a Xan do pri-
meiro pargrafo. Xan bebe. Bebe
os sbados pola tardia cos ami-
gos. A Xan non lle gusta dema-
siado beber, beber nin fumar. Pe-
ro os colegas fano, facano
incluso antes de que os coecese .
As, el tamn se apunta carro.
Por que non.? Somos indes-
tructibles, somos os reis do mun-
do, somos o Titanic... non, non
era o 1tanic ... era outro. Bueno,
sexa o que sexa, a nosa vida. l)
Os meus colegas son unha pasa-
da. 2) Os meus colegas beben. 3)
Eu bebo. 4) Eu son unha pasada.
Un dos colegas, vai mercar as li-
tronas sper e anda que o mi-
ran con-certo aire de susceptibili-
dade sae victorioso. Nin sequera
sabe que ningun lle podera
vender alcohol ata os dezaoito
anos, pero anda que o soubese,
daralle o mesmo. Quen me vai
dicir algo?. Todos Jan igual. Ou-
tro consegue o tabaco. A mesma
historia. fcil. Unha vez aca-
bou en urxencias porque se pa-
sou da raia. Unha resaca crimi-
nal. Sentoume algo mal pap,
algo que tomei. Unha bronca e
outro intento fallido de conversa.
De conversa?.
Os colegas de Xan sonche
moi enrollados. Unha vez rema-
tan o pcnic etlico comezan a ro-
ta experimental polos bares. Ex-
perimental de msturas
explosivas e sabores relegados
coloque rpido e barato. Algunha
vez lle ofreceron un pouco de co-
ca para facer unhas raias, pero
era demasiad0. O sinal de prohi-
bido adiantar estaba ainda dema-
siado presente. Outras veces un-
has pastis <lesas que din que son
o xtase para poerse a cen, a
mil, bailando unha msica trance
ou algo as; mis asequibles, un
par de veces, por iso de probar.
Isto non nada ... son pastillas ..
para ter un bo rollo coa xente ..
para durmir.. para despertares ...
nada de cousas chungas. Os co-
legas de Xan pensan que a mar-
LA Mu
,N_I_C,, 1,p fL
. - . . / ; . ' . . .. ... h .... .
/23
CAMIA POLA ESTRADA DA SADE ...
cha algo as como unha solu
cin final s seus problemas, un
camio por unha estrada sen l-
mite de velocidade. Non fan
moito mis. De feito pensan que
ningun lles pode ofrecer outra
alternativa mellar. Est todo pa-
rado.
Empezo a crer que Xan un
reflexo de calquera xove que so-
brevive a sa propia adolescen
cia entre a incertidume e a bs-
queda da sa propia identidade.
Pero non, non podo caer nese es-
tereotipo. Hai moitos Xanes e
Xanas que non se ven no mesmo
espello, que van de marcha e
controlan, que o pasan ben sen
necesidade de nada. certo. Ten
un amigo, un tipo curioso que
senta a un par de letras de de dis-
tancia que non ocupa as sas tar-
des libres enganchado a tele ou
por a comendo o tempo e as ga-
nas de estudiar. Un tipo que lle
gusta facer causas interesantes e
o consegue. As sas notas estn
axeitadas seu esforzo e est sa-
tisfeito de como lle vai. Incluso
pensa que os seus se
preocupen por el, percibe que
lles tmporta. Moito do que sabe
sobre as drogas e da sade sbeo
porque o traballaron en clase, fa-
lando, discutindo ... esas causas
tan complicadas. Este tipo ten
uns pais como o resto dos pais,
coas sas causas. Ningn pai ou
nai naceron aprendidos nese
complicado arte que educar.
Estes pais sonche ben amaados.
parte de estates preocupados
polo seu filio, fan algo para que a
sa preocupacin sexa menor.
Fan causas. Fan causas como
participar activamente na sa co-
munidade nalgo tan raro como
unha asociacin de pais e nais;
incluso s veces organizan algo
indito que unha escala para
eles Unha escota! Ou chaman a
algun para que lles fale de cau-
sas que lles interesan. Tamn co-
ecen s profesores e profesoras
' do fillos van por al de cando en
vez a ver que pasa. Por certo, e
isto si que non o podedes crer,
falan co seu fillo Como? Apren-
deron a meterse un pouco no
mundo do rapaz, as causas que
lle gusta facer, as pelis que lle
gusta ver, as sas afeccins ... e
incluso fan algunha cousa xun-
tos. Haber que preguntar/les
como o Jan. Vaia. Sonche ben
modernos .. . modernos?
Si, xa sei que estou caendo
noutro estereotipo, e que hai
moitas realidades, moitos aspec-
tos a ter en conta, moitas histo-
rias. Pero sexa cal sexa a historia
que ns ternos, preciso quizais
preguntarse se estamos facendo
todo o posible por conseguir do
noso o mellar lugar para ns, un
lugar onde nos guste cada vez
mis vivir. Se non as, quizais
sexa o momento de facer algo di-
ferente, ou polo menos, de facer
algo por pequeno que sexa que
nos achegue a iso que nos gusta-
ra que fose. Que poido facer
eu?. O rapaz este, o tipo do que
estamos talando ere que posi-
ble mellora-las causas. Pensa que
posible que a comunidade onde
vive sexa mis activa, mis ... co-
mo dira el.... mis viva. Eu, mo-
destamente, tamn o penso, e el..
e ela ... e eles .. e precisamos mis
pois ternos moito sitio no noso
camio pola estrada, unha Estra-
da que ns queremos, un camio
pola Estrada da ...
T6$lolos sbados des te ano, agds no mes de agosto
DELEGACION DE DEPORTES DO CONCELLO DA ESTRADA
24/ W:aheir.s W:erra, febreiro de 1999
Viaxe a Arxentina ...
Unha delegacin estradense viaxar a finais de febreiro ata Bos Aires. Na viaxe estar tamn a Banda
de Msica Municipal da Estrada, que editou unha cinta chamada 'Troulada en Bos Aires'
VALENTIN GARCIA
vindeiro mrcores 24
de febreiro, partir
unha "embaixada cul-
tural", que lle devolva s no-
sos vecinos de Bos Aires a vi-
sita que membros do "Centro
Cultural del Partido de A Es-
trada" (Enderezo: Mxico
2849151- 1223 CAPITAL -
Argentina) a visita feta o pa-
sado vern.
Nesta viaxe, organizada
pola Deputacin de Ponteve-
dra, xunto cos concellos da
Estrada, Ribadumia, Valga,
Padrn, e Cambados, ademais
de representantes da nosa Cor-
poracin Municipal, viaxarn
numerosos estradenses que
aproveitando os bos prezos
ofrecidos pola axencia de via-
xes, voarn capital visitar fa-
miliares e coecer mundo.
Banda de Msica
Quen non poda faltar, era a
embaixadora da Estrada nas
comunidades americanas. /
dicir, a nosa ben querida
Banda de Msica Municipal
da Estrada, que por terceira
vez visita aquelas terras, e de
seguro que far unha vez mis
as delicias dos nosos emigran-
tes e os seus descendentes, fa-
cendo agramar vellas Iem-
branzas e o nimo nos
corazns a travs da msica
galega que sempre a caracteri-
zou. Por certo, a Banda editou
unha cinta a tal efecto, que se
pode mercar na Estrada, e que
levarn tamn a Boas Aires.
A redaccin de Tabeirs
Terra quere aproveita-la oca-
sin para saudar a tdolos ga-
legos e galegas que al reciben
periodicamente a nosa revista
que por medio desta viaxe vai
chegar a tnoitos mis.
A nosa admiracin pola sa
actividades grupo de baile, a
Axouxeres, grupo de acompa-
amento, seu presidente o
Sr. Ignacio Turnes e todo o
equipo directivo.

Related Interests