You are on page 1of 78

I.

tehnika kola TESLA, Zagreb, Klaieva 7

CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

CNC glodanje Osnovni seminar


EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL Dipl. ing. Ivo Slade

Zagreb, prosinac 2003.

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

SARDAJ Oznaka
0. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 6.1 6.1.1 6.1.2 6.1.3 6.2 6.2.1 6.2.1.1 6.2.2 6.2.3 6.2.4 7. 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6

Naslov
POKRETANJE PROGRAMA Osnovni prozor Sinumerik 840D Radni prozor Sinumerik 840D Tipkovnica NC stroja Referentne toke NC stroja PC tipkovnica NC stroja Rad u programu Sinumerik Radno podruje Machine JOG nain rada MDA nain rada AUTO nain rada Radno podruje Parameter Podaci o alatu Tool offset Mjerenje i korekcija alata R parametri R parameter aritmetiki parametri Postavljanje podataka Setting dana Postavljanje parametara rada troja work offset Radno podruje Program Direktorij radnih programa Workpieces Radni programi Part programs Pod programi Subprograms Standardni ciklusi Standard cycles Korisniki ciklusi User cycles Clipboards

Stranica
4 6 8 9 14 17 18 19 19 20 21 22 22 24 26 27 29 33 34 37 37 38 38 39 40 40 40 41 41 42 43 44 45

8. Programiranje NC stroja 8.1 8.1.1 8.1.2 8.1.3 8.1.4 8.1.5 8.1.6 8.1.7 Vjeba 1 Revolverska glava Strojni kripac: Standardni alati Sistem montae alata u dra alata te u revolversku glavu Odreivanje nul toke Kompenzacija alata Planiranje i priprema

-2-

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE 8.2 Vjeba 2 8.2.1 Standard NC programiranja 8.2.2 Osnovna pravila kod pisanja NC komandi 8.2.2.1 Kakvo je kodiranje dozvoljeno 8.2.2.2 Pravila pisanja SINTAKSA 8.2.3 Struktura programa Sinumerik 840D 8.2.4 Pisanje programa 8.2.4.1 Naredba G0 8.2.4.1 Naredba G1 8.1.8 Rjeena vjeba 8.3 Vjeba 3 8.3.1 G02/G03 s poetnom, krajnjom tokom i radijusom 8.3.2 G02/G03 s poetnom, krajnjom tokom i centrom 8.3.3 G02/G03 s poetnom, krajnjom tokom, centrom i krunim lukom 8.3.4 CIP s poetnom tokom, meu-tokom, krajnjom tokom 8.3.5 Spiralna interpolacija 8.3.6 Pisanje programa 8.4 Vjeba 4 8.4.1 G17/G18/G19 naredbe za izbor radne povrine 8.4.2 Apsolutni koordinatni sustav 8.4.3 Inkrementni koordinatni sustav 8.4.4 Odabir posmaka 8.4.5 Pisanje programa 9. Simulacija programa 9.1 Vertikalne funkcijske tipke 9.1.1 Pogled simulacije View 9.1.2 Postavljanje parametara simulacije Parameter 9.1.2.1 kripac Clamping 9.1.2.2 Simulacija alata Tool presentation 9.1.2.3 Rezolucija Resolution 9.1.2.4 Opi parametri General 9.1.3 Izbor ili brisanje radne povrine - Set / Clear section 9.1.4 Definiranje obratka Workpiece 9.1.5 Definiranje alata - Tools 9.2 9.2.1 9.2.2 9.2.3 9.2.4 10. 10.1 10.2 10.3 Horizontalne funkcijske tipke Ureivanje NC programa View Pokretanje simulacije NC programa Start Ponitavanje simulacija NC programa Reset Blok po blok prikazivanje NC programa Single Naredbe G naredbe M naredbe Dopunske naredbe, kratice 51 51 51 51 52 52 53 53 54 56 61 61 62 62 63 63 64 67 67 67 68 68 69 71 72 72 72 72 72 73 73 73 74 74 75 75 75 75 75 76 76 77 78

-3-

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 0. POKRETANJE PROGRAMA
Pokretanje EMCO WIN NC software paketa iz Windowsa mogue je (slika 0.1) preko ikone WinNC32 ili koritenjem Task bara i Start menu-a izborom START(1), Programs(2), EMCO(3), WinNC32(4)

Pokretanjem programa otvara se prozor (slika 0.2)

-4-

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Te odmah zatim i prozor koji omoguuje biranje izmeu programa : Sinumerik 840D Mill glodanja ili Sinumerik 840D Turn tokarenja (slika 0.3)

Izborom Sinumerik 840D Mill otvara se osnovni prozor za glodanje (slika 0.4)

Ovim prozorom i njegovim funkcijama mogue je upravljati EMCO i svim drugim strojevima sa Sinumerik 840D upravljakim jedinicama

-5-

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 1. Osnovni prozor Sinumerik 840D
Osnovni prozor Sinumerik 840D Mill (slika 1.1.) 1 7 2 5 9 8 3 4 6

10 1 10 11

10 10 10

12

podijeljen je u nekoliko cjelina: 1- Prikaz aktivnog radnog podruja

2- Prikaz aktivnog kanala 3- Prikaz naina rada

-6-

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE 4- Ime i putokaz odabranog programa

5- Status kanala

6-Poruke kanala

7-Status programa

8- Display statusa kanala 9-Alarm sa kodom poruke

10-Radni prozori

11-Vertikalne funkcijske tipke

12-Horizontalne funkcijske tipke

-7-

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 2. Radni prozor Sinumerik 840D
Radni prozor je podijeljen u vie cjelina i ovisi o nainu rada u kojem se trenutno nalazi. Postoje tri naina rada JOG, MDA i AUTO. JOG upotrebljava se za rune operacije, kod set-up postavljanja NC stroja MDA (Manual Data Automatic) poluautomatski nain rada u kom se programira i radi blok po blok. AUTO automatski nain rada u kojem se odabiru gotovi programi, pokreu, korigiraju i zaustavljaju. Ovi naini rada mogu se birati pomou mia, tipkovnice, funkcijskih tipki ili preklopnika naina rada.

-8-

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 3. Tipkovnica NC stroja

Tipkovnica NC stroja podijeljena je u vie funkcionalnih cjelina. (slika 3.1) Osnovna podjela je na:

adresno-numeriku tipkovnicu (slika 3.2),

strojno-upravljaku tipkovnicu (slika 3.3) i na vertikalne (na adresno-numerikoj tipkovnici) i horizontalne (na strojnoupravljakoj tipkovnici) funkcijske tipke koje mogu aktivirati trenutno ponueni zadatak sa ekrana. Adresno-numerika tipkovnica i horizontalna funkcijska tipkovnica se mogu mijenjati i ovise o upravljakoj jedinici NC stroja (Emco, Siemens, Fanuc ili Heidenhann)

-9-

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

Adresno-numerika tipkovnica
(slika 3.4) Sastoji se od alfa numerikih znakova. Vei karakter na tipki se unosi direktno, dok se manji unosi koristei tipku SHIFT.

Potvrda alarma kada se pojavi poruka alarma u liniji alarma na osnovnom prozoru. Prikaz informacija o trenutnom nainu rada Izbor prozora (kada je vie radnih prozora na ekranu) Vertikalno pomicanje kursora Horizontalno pomicanje kursora List naprijed natrag Brisanje unatrag Backcpace

Tipka izbora (aktiviraj deaktiviraj) Izbor vrijednosti u tablicama ili poljima koji su ve unaprijed definirani.

Skok na kraj reda ili liste Edit

Tipka za ureivanje

Tipka za unos Input Preuzima novu vrijednost, otvara i zatvara direktorij, otvara datoteku

- 10 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

Strojno-upravljaka tipkovnica
(slika 3.5)

Sastoji se od vie podgrupa upravljakih funkcija.

SKIP preskoeni blok se nee izvriti DRY RUN ispitivanje programa (test) OPT STOP zaustavljanje programa kod naredbe M01 1x EMCO tipka

RESET Rad stroja blok po blok STOP / START Zaustavljanje / izvravanje programa

Runo pokretanje alata po osima -4 i +4 EMCO tipke

FEED STOP / START Zaustavljanje / pokretanje posmaka - 11 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Rotacija glavnog radnog vretena smanjivanje / 100% / poveavanje SPINDELFEED STOP / START Zaustavljanje / pokretanje glavnog radnog vretena

Tipke koje su aktivne sa napravama koje se mogu pridodati NC stroju. Tipka za pomak revolverske glave glodalice za jedno mjesto. Tipka za ukljuivanje rashladne tekuine. / iskljuivanje

Preklopnik naina rada

Regulator brzine posmaka od 0 120 %.

- 12 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

Horizontalna funkcijska tipkovnica


(slika 3.6)

Direktni skok u radno podruje stroja. Povratak u meni Proirenje funkcijskih tipki Poziv glavnog izbornika (menu-a)

- 13 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 4. Referentne toke NC stroja

(Slika 4.1)

N R

M strojna nul toka (Machine zero point) Pozicija ove toke se ne moe mijenjati. Odreena je od strane proizvoaa NC stroja. Ona je ishodite koordinatnog sustava. W Nul toka obratka (Workpiece zero point) Toka vezana za obradak. Slobodno se mijenja prema potrebama konstrukcije ili izrade. N Referentna toka alata (Tool mount reference point) Poetna toka od koje se mjere svi alati. Lei na osi draa alata. Odreena je od strane proizvoaa i ne moe se mijenjati. R Referentna toka (Reference point) Toka u radnom podruju stroja koja je determinirana sa krajnjim prekidaima. Pozicija se prijavljuje kontrolnom ureaju im se klizai priblie toki R - 14 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

Nulti koordinatni sustav


Kod EMCO glodalice strojna nul toka (M) lei na lijevom prednjem kraju radnog stola stroja (slika 4.2). Kako ova toka nije pogodna kao poetna toka rada, koordinatni sistem je mogue promijeniti i postaviti ga na drugu povoljnu toku u radnom prostoru NC stroja. Kada se, u registru, odredi novi koordinatni sustav, ta e se vrijednost pridodati novoj nul toki pozivom naredbe G54 te se nul toka promijeni iz pozicije M (strojne nul toke) u W (nul toku obratka).

Koordinatni sustavi
Pravilo desne ruke: (slika 4.3) Odreivanje pozitivnog pravca koordinatnog sistema slijedi poloaj prstiju desne ruke, odnosno: Palac pokazuje u pozitivnom smjeru os X, kaiprst u pozitivnom smjeru osi Y, dok srednji prst pokazuje pozitivni smjer osi Z. Koordinatni sustav kod EMCO glodalice je za os: X paralelan sa prednjim rubom radnog stola Y paralelan sa bonim rubom radnog stola Z okomit na radni stol Na slici 4.4 prikazani su apsolutni koordinatni sustav koji je vezan za fiksnu toku na stroju i inkrementni koordinatni sustav koji je vezan za referentnu toku alata.

- 15 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

Baza podataka alata - podaci o alatu


Svrha podataka o alatu je mogunost pozicioniranja alata tako da se kod programiranja moe koristiti elo alata ili os rotacije alata. Svaki alat koji se koristi na stroju mora biti izmjeren (slika4.5) i najvanija je udaljenost L1 od ela alata do referentne toke alata (N). U bazi podataka alata spremaju se podaci o alatu i to duljina L1 i promjer alata D1 ili radijus R1. Koritenje podataka o radijusu/promjeru bitno je kod aktiviranja komande za kompenzaciju alata G41 ili G42 po XY povrini (G17). Za ostale povrine (G18 - XZ i G19 - YZ) kompenzacija alata se ne koristi (EMCO PC 105 glodalica).

- 16 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 5. PC tipkovnica NC stroja
Osim tipkovnice EMCO NC stroja mogue je koritenje standardne tipkovnice za osobno raunalo. Raspored tipki prikazan je na slici 5.1.

Mi
Ta vrijeme rada WIN NC 32 software-a mogue je i koritenje mia. Po pozicioniranju mia jednostrukim ili dvostrukim klikom lijeve tipke pozove se potrebna naredba. 1 * klik lijevom tipkom znai: - prozor u izborniku je aktivan - postavljane kursora na odabrano polje - promjena direktorija - pritisak na horizontalne ili vertikalne funkcijske tipke - otvaranje odabrane liste - aktiviranje / deaktiviranje prekidaa 2 * klik lijevom tipkom znai: - otvaranje direktorija - izbor lista - unos vrijednosti Klik desnom tipkom znai: - prikaz radnih podruja

- 17 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 6. Rad u programu Sinumerik
Rad na Sinumerik 810D / 840D je organiziran kroz 5 podizbornika (menu-a) osnovnog izbornika koji se nazivaju radna podruja: - Machine <F1> - Parameter <F2> - Program <F3> - Services <F4> - Diagnosis <F5> Ovih pet radnih podruja se prikazuju u osnovnom izborniku u horizontalnoj liniji funkcijskih tipki (slika1.1-12). Radno podruje Machine Parameter Program Services Diagnosis Izvrne funkcije Runo upravljanje strojem Izvrenje programa na obratku Ureivanje podataka za programiranje i podataka o alatima Pisanje i ureivanje programa Uitavanje programa i podataka Prikaz alarma i poruka

Osnovni izbornik
Pritiskom na tipku u osnovnom prozoru e se pojaviti osnovni izbornik. Tom tipkom osnovni prozor moe biti pozvan iz bilo kojeg izbornika. Ponovnim pritiskom tipke vraamo se u prethodno koriteni izbornik. Osnovni izbornik: Horizontalne funkcijske tipke Machine <F1> Parameter <F2> Program <F3> Services <F4> Diagnosis <F5> Vertikalne funkcijske tipke vezane su za prvi podizbornik Machine AUTO <F1> MDA <F2> JOG <F3> REF <F5> Single block <F8> - 18 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

6.1 Radno podruje

Machine

Ovo podruje prikazuje sve funkcije i utjecajne faktore koji djeluju na alatni stroj i njihovo stanje. Postoje tri radna podruja:

6.1.1

JOG nain rada upotrebljava se za rune operacije. Mogue ga je aktivirati preklopnikom naina rada i izborom pozicija sa slike 6.1.

Odreivanje nul-toke
Preklopnik je u poziciji sa slike i koritenjem tipki za pomicanje potrebno je polagano doi do nul-toke.

Odreivanje inkrementa posmaka


Postavljanjem preklopnika u poloaj sa slike mogue je pomicanje alata u svim pravcima koritenjem tipki za pomicanje (ili Alt F1 sa tipkovnice). Brzina pomicanja odreena je poloajem regulatora posmaka. Ako je potrebno gibanje u brzom hodu potrebno je dva puta brzo kliknuti tipku.

Odreivanje inkrementa posmaka


Zbog to tonijeg pozicioniranja alata veliina posmaka se moe mijenjati koritenjem preklopnika naina rada. 1 1/1000 mm 10 1/100 mm 100 1/10 mm 1.000 1 mm 10.000 10 mm pritiskom na tipku pritiskom na tipku pritiskom na tipku pritiskom na tipku pritiskom na tipku

Promjena se moe napraviti i s tipkovnice raunala kombinacijom tipki: Alt 0 .. 100 = 1, Alt 1 .. 101 = 10, Alt 2 .. 102 = 100, Alt 3 .. 103 = 1000,. - 19 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Popis izbornika Machine JOG Izbornici su vezani za horizontalne i vertikalne funkcijske tipke: Vertikalne funkcijske tipke Transformation / G function Auxiliary function Spindles vretena Axis feedrate Zoom actual value Actual value MCS WCS Horizontalne funkcijske tipke Increment Abort OK

<F1> <F2> <F3> <F4> <F6> <F7> <F7> <F7> <F7> <F8>

G naredbe pomone funkcije brzina okretanja posmak poveanje trenutna vrijednost poveanje(od0.001 do 10 mm)

6.1.2 MDA nain rada (Manual Data Automatic)


upotrebljava se za pisanje programa i testiranje programa blok po blok (slika 6.2).

Njime prebacujemo eljena gibanja preko tipkovnice kao pojedine blokove programa u kontrolnu jedinicu. Kontrolna jedinica obrauje blok nakon pritiska na tipku Za pokretanje programa u MDA nainu rada potrebni su isti preduvjeti kao i kod automatskog naina rada. Popis izbornika Machine MDA Vertikalne funkcijske tipke Transformation / G function Auxiliary function Spindles Axis feedrate Actual value MCS WCS Delete MDI Program Horizontalne funkcijske tipke Save MDI Program Abort OK Program Control OK <F8> <F7> <F8> <F4> <F8> - 20 kontrola programa <F1> <F2> <F3> <F4> <F7> <F7> <F8>

brisanje programa spremanje programa

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

6.1.3 AUTO nain rada u kojem se programi


izvravaju potpuno automatski (slika 6.3). Preduvjeti za izvoenje programa su: - program je uitan u kontrolnu jedinicu - referentna toka je postavljena - potrebne korekcije su napravljene (postavljanje nul toke, korekcija alata,) - aktivirane su sigurnosne mjere (zatvorena su vrata,) Popis izbornika Machine AUTO Vertikalne funkcijske tipke Transformation / G function Auxiliary function Spindles Axis feedrate Program sequence block Zoom actual value Actual value Machine Work Program level / Actual block Horizontalne funkcijske tipke Program Control <F4> OK Blok search <F5> Calculate contour Calculate blk endpt Program level + Program level Without calculat. Search position <F1> Search pointer <F2> Correct program <F7> <F1> <F2> <F3> <F4> <F5> <F6> <F7> <F8> kontrola programa <F8> traenje bloka <F1> <F2> <F6> <F7> <F8>

ispravljanje programa pregled programa

Program overview <F8> Execution from ext <F5> Alter enable <F6> Program selection <F7> Work pieces <F1> Part programs <F2> Sub programs <F3> Standard cycles <F4> User cycles <F5> Clipboard <F6> - 21 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

6.2 Radno podruje Parameter


U radnom podruju Parameter mogue je upisivati i ureivati podatke koji su potrebni za program te izvriti korekciju alata. etiri horizontalne funkcijske tipke vezane za podizbornik Parameter su: Tool offset <F1> R variables <F2> Setting dana <F3> Work offset <F4>

6.2.1 Podaci o alatu Tool offset


Postavljanje alata se obavlja pritiskom na vertikalnu funkcijsku tipku <F8> New za izbor novog alata. U prozoru se pojavljuju dvije opcije: New tool edge <F3> nova otrica alata New tool <F4> novi alat Izborom jedne od opcija otvara se slijedei prozor (slika 6.4) koji nudi postojee alate: T number broj alata u revolverskoj glavi Tool type tip alata tipovi alata su ponueni u listi Tipovi alata: Milling tools alati za glodanje Drilling tools alati za buenje Grinding tools alati za bruenje Turning tools alati za tokarenje Special tools specijalni alati Izbor broja alata (T number) kree se na glodalici EMCO PC MILL 105 od 1 do 10 Svaki tip alata (Tool type) nudi svoj novi prozor s odreenim alatima 1xx Milling tools - alati za glodanje (slika 6.5) 100 Alat za glodanje CLDATA 110 Glodalo s okruglom glavom 120 Vrno glodalo (bez kutnog zaobljenja) za poravnavanje 121 Vrno glodalo(bez kutnog zaobljenja) za poravnavanje 130 Kutno glodalo (bez kutnog zaobljenja) - 22 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE 131 Kutno glodalo (sa kutnim zaobljenjem) 140 eono glodalo 145 Navojno (narezno) glodalo 150 Obodno glodalo Po odabiru glodala (npr. T1 120 glodalo za poravnavanje povrine) otvara se novi prozor u kojem se daju svi parametri alata (slika 6.6)

T number Broj alata tj. pozicije u koju e biti smjeten u revolverskoj glavi D number Broj korekcije. Alat moe imati vie korekcijskih brojeva No. of c.edges broj D-number za alat Tool type tip alata Tool name ime alata (moe sa dati bilo kakav naziv alata) Tool length comp. kompenzacija duljine alata Geometry dimenzije radnog dijela alata Wear devijacija od geometrijske vrijednosti Base dimenzije drala alata Zbroj vrijednosti geometry, wear i base je ukupna vrijednost korekcije Radius compensation kompenzacija polumjera alata Radius polumjer alata

Vertikalne funkcijske tipke (Slika 6.7) T no. + <F1> i T no.- <F2> - prebacuju se na slijedei vei ili manji broj alata D no. + <F3> i D no.- <F4> - prebacuju se na slijedeu veu ili manju korekciju alata Delite <F5> brisanje Go to <F6> - skok na alat broj (otvara se mali prozori koji omoguuje taj skok) Overview <F7> - Pregled svih alata u bazi New <F8> - upis novog alata

- 23 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Po upisu novog alata mogue je odmah odrediti kompenzaciju alata na stroju ukljuivanjem vertikalne funkcijske tipke Determine compensa. <F8> Otvara se novi prozori (slika 6.8) u kojemu se upisuje referentna vrijednost kompenzacije za os Z.

6.2.1.1 Mjerenje i korekcija alata


Programiranje alata T broj alata u revolverskoj glavi D korektivni broj alata Svaki broj alata T moe imati do 9 korektivnih brojeva Upravljanje Sinumerik 810D/840D daje korekciju alata D kao rub, ali to ne znai rub pojedinog zuba glodala, nego korektivni podatak koji je pridodan tom alatu. Alat moe imati nekoliko korektivnih bojeva D, jer se isti alat moe koristiti za razliita glodanje i tada se upotrebljava u programu T1 D1 ili T1 D2. Komanda T..D.. poziva korekciju alata iz registra alata (duljina alata, polumjer alata,), ali se alat jo nije promijenio. Mogue kombinacije brojeva alata su: T1-32000 D1-9 Promjena alata M6 naredba za promjenu alata Komanda M6 radi automatski sva gibanja potrebna za promjenu alata. Da bi se izbjegle kolizije alat se mora prije podignuti. Primjer: G0 X200 Y120 Z80 ; gibanje alata do mjesta promjene T4 D1 ; poziv novog alata sa korektivnim brojem M6 ; promjena alata

- 24 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Korekcija duljine alata i pravac korekcije Korekcija duljine alata (slika 6.9) je duljina L1 okomita na radnu povrinu (G17 povrina XY, G18 povrina XZ, G19 povrina YZ). Glavna primjena korekcije duljine alata kod vertikalnih glodalica je u ravnini XY G17, odnosno korekcija po osi Z. Korekcije duljine alata mijenja nul toku alata sa referentne toke alata N na vrh alata. Time su sve pozicije postavljene u odnos sa vrhom alata. Na veini glodalica referentna nul toka alata je u osi rotacije na elu alata. Svi parametri alata se upisuju u tablicu sa slike 6.6. Potrebne korekcije vrijednosti kod alata za glodanje i buenje Kod glodala moraju se zadati duljina Length 1 i polumjer Radius alata. Kod svrdla Radius alata mora biti 0, jer svrdlo ne ree po obodu. Takoer se mora upisati 0 u polja Length 2 i Length 3. Postupak mjerenja alata 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Postaviti alat Izabrati JOG nain rada Alat dovesti do povrine obratka Pozvati Tool offset - podatke o alatu Pritisnuti Determine compensa <F8> Odabrati u prozoru os Z U polju Ref. Value referentna vrijednost upisati razliku nul toke i nove referentne toke

- 25 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

6.2.2 R parametri R parameter aritmetiki parametri


R parametri su varijable koje se mogu upotrijebiti kao proraunski parametri u programima. Oni se runo upisuju u tablicu (slika 6.10)

Primjer: treba napraviti 250 obradaka Postavlja se nominalni broj obradaka R91=250. Broja odbrojava od 250 do 0 i tada daje poruku Nominal workpiece number reached - nominalni broj obradaka je dosegnut Postavlja se nominalni broj obradaka R91=0. Postavlja se aktualni broj obradaka R90=0. Broja odbrojava od 0 do 250 i ne daje nikakvu poruku. Kod upravljanja Sinumerik-om 840D na raspolaganju se 100 varijabli R parametra. Varijable od 0 do 89 su slobodne za korisnika dok su od 90 do 99 rezervirane za EMCO. Broja obradaka R90, R91. R90 - aktualni broj obradaka R91 - nominalni broj obradaka Funkcija: - ako se postavi aktualni broj obradaka R91 parametar R90 poinje odbrojavanje prema nuli. - ako se postavi aktualni broj obradaka R91 i aktualni broj obradaka R90 na 0 poinje brojenje od nule. Programiranje: Pozivanje brojaa u programu se provodi prije naredbe M30 (M30-kraj programa) sa L700 P1 (L-poziv podrutine, P-ponovi program).

- 26 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Vrijeme obrade R98, R99. R98 - aktualni vrijeme strojne obrade R99 mjerenje vremena operacija ( to je vrijeme trajanja obrede jednog zahvata npr. poravnavanje obratka) M73 poetak mjerenja operacije M74 kraj mjerenja operacije Izmjereno vrijeme e biti u parametru R99 u formatu 6347.378 to 63 min., 47 s, 387 ms

znai

6.2.3 Postavljanje podataka Setting data


U prozoru Setting data aktivne su samo vertikalne funkcijske tipke (slika 6.11) Working area limitation <F1> ogranienje radnog prostora omoguava postavljanje granica unutar kojih e se kretati alat.

Po upisivanju vrijednosti u predviena polja aktiviranje se obavlja tipkom Napomena: U MDA i Auto nainu rada u NC programu ogranienje radnog prostora postaje aktivno tek nakon komande WALIMON (Working area limitation ON)

- 27 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

JOG data

<F1> JOG podaci

JOG vrijednost posmaka posmak kod runog upravljanja u JOG nainu rada.

Spindle data

<F3> podaci o vrtnji glavnog radnog vretena

Ogranienje broja okretaja glavnog radnog vretena Max / Min .Vrtnja je dozvoljena samo unutar odabranih vrijednosti. Ogranienje okretanja vretena pomou naredbe G96 omoguuje konstantnu brzinu rezanja. Feedrate DRY <F4> prazni hod Ovaj posmak se uzima kod praznog hoda umjesto programiranog posmaka.

Starting angle

<F5>

poetni kut kod narezivanja navoja Kod rezanja navoja poetna pozicija vretena se daje kao poetni kut.

- 28 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

6.2.4 Postavljanje nul toaka stroja work offset


Postavljanje nul toaka obavlja se naredbama G54 G57. Grubo podeavanje Kod veine alatnih strojeva ova neautoriziranih promjena s kljuem. veliina je osigurana protiv

Fino podeavanje Upotrebljava se za fine korekcije (npr. kod korekcije zbog troenja alata) i nije posebno osigurano protiv promjena. Ulazna veliina finog podeavanja je limitirana s 1mm Krajnje podeavanje nul toke je suma grubog i finog podeavanja.

Slika 6.12 prikazuje prozor za podeavanje nul toaka $P_UIFR je sistemska varijabla postavni oblik za naredbe G54.

Vertikalne funkcijske tipke : WO+<F1> i WO- <F2> G54 G57. odabiru traenu nul toku

Selected WO <F3> aktivira odabranu nul toku u MDA ili Auto nainu rada. Accept position <F5> u polju za unos. omoguuje upisivanje pozicije po osi Reject <F7> ponitava i Save <F8> memorira nove vrijednosti Determine WO <F7> odreivanje nul toke otvara novi prozor (slika 6.13) za os koja je oznaena ( na slici 6.12 oznaena je os X). - 29 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

Prozor za odreivanje nul toke daje podatke o koritenom alatu: T no. broj alata, tj. pozicije D no. broj korekcije alata T type tip alata Length duljina alata Radius 1 polumjer alata Offset - postavljanje

Koritenjem tipke selektora odabiru se -

ili koritenjem mia i tipke

relevantni parametri duljine alata (1,2,3) i smjer (+,-,none) ukljuenje i smjer polumjera alata (+,-,none) ukljuenje i smjer slobodno definiranog postavljanja nul toke (+,,none) otvara novi prozor s novim funkcijama (slika

Overview <F4> 6.14)

- 30 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Osnovni prozor daje pregled naredbi G54 G57 Settable WO <F1> prethodni prozor (slika postavljanje nul toke vraa program u 6.12)

Active sett. WO <F2> aktivna nul toka koja se postavlja daje podatke o trenutno aktivnoj nul toki. Prikazuje se prozor sa aktualnim podacima (slika 6.15). $P_IFRAME je sistemska varijabla postavni oblik za aktivnu nul toku koja se postavlja.

Active progr. WO <F3> aktivna nul toka koja se programira daje podatke o trenutno aktivnoj nul toki. Prikazuje se prozor sa aktualnim podacima (slika 6.16). $P_PFRAME je sistemska varijabla postavni oblik za aktivnu nul toku koja se programira Sum active WO <F4> zbroj aktivnih nul toaka daje podatke o trenutno aktivnoj nul toki. Prikazuje se prozor sa aktualnim podacima.

$P_ACTFRAME je sistemska varijabla postavni oblik za zbroj aktivnih nul toaka

- 31 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

External WO <F5> prikazuje koordinate eksterne nul toke.

Base WO <F6> otvara podeavanje osnovne nul toke.

prozor

kojem

je

mogue

- 32 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL


7. Radno podruje

Program

U radnom podruju Program piu se programi, ispravljaju se i njima se upravlja. Aktiviranjem horizontalne funkcijske tipke Program <F3> otvara se prozor na slici 7.1.

Tipovi programa su: Workpieces <F1> izradak u ovom kontekstu se smatra direktorijem (folderom) koji ukljuuje programe ili podatke Partprogram <F2> glavni program je slijed naredbi za obradu izratka. Subprogram <F3> potprogram je program koji moe biti vie puta pozvan iz glavnog programa. Ciklusi su vrsta potprograma. Standard cycles <F4> standardni ciklusi su potprogrami koji se ne mogu mijenjati. Oni se izvravaju ponavljanjem koristei strojne korake. User cycles <F5> korisniki ciklusi koje korisnik sam moe pisati prema svojim potrebama Clipboard <F6> -

- 33 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Tipovi file-ova i direktorija su: ime.MPF glavni program ime.SPF podprogram ime.TOA podaci o alatu ime.UFR postavljanje nul toke / okviri ime.INI fajl za inicijalizaciju ime.COM komentar ime.DEF definicija korisnikih podataka i makroi ime.DIR zajedniki direktorij koji sadri programe ime.WPD direktorij izratka koji sadri programe i podatke koji pripadaju izratku ime.CLP KLIPBOARD direktorij MOE sadravati sve tipove spisa i direktorija

7.1 Workpieces <F1> direktorij izratka otvara prozor koji omoguuje:


New <F1> - otvaranje novog direktorija otvara prozor u kom treba upisati ime novog direktorija i potvrditi <F8> ili odustati <F7>. Automatski mu se pridruuje ekstenzija WPD.

Copy <F2> - kopiranje direktorija pojavljuje se poruka: Copied data can be inserted with SK Paste
Kopirani podaci se mogu umetnuti pomou funkcijske tipke Paste

Paste <F3> - umetanje direktorija pojavljuje se prozor u kojem se treba upisati ime novog direktorija i potvrditi <F8> ili odustati <F7>

Delete <F4> - brisanje direktorija pojavljuje se prozor u kojem se treba potvrditi brisanje odabranog direktorija<F8> ili odustati <F7>.

Rename <F5> - preimenovanje direktorija pojavljuje se prozor u kojem se treba upisati novo ime direktorija i potvrditi <F8> ili odustati <F7>

- 34 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Alter enable <F6> - omoguiti mijenjanje oznakom X. Ako je oznaka X u koloni Enable tada se moe raditi u tom direktoriju i mijenjati sve prema potrebi. Workpeace selection <F7> - omoguiti mijenjanje direktorija obratka. Po upisu imena direktorija otvara se novi prozor (slika 7.2) u koji je novom direktoriju ukljueno ime.WPD.

Pritiskom na INPUT tipku ili dvostrukim klikom mia po nazivu direktorija otvara se prozor u kojem je pisati mogue programe ime.MPF (slika 7.3)

Koritenjem vertikalnih funkcijskih tipki mogue je pisati novi program New <F1>, kopirati Copy <F2>, umetati Paste <F3>, brisati Delite <F4>, preimenovati Rename <F5>, dozvoliti ili zabraniti mijenjanje Alter enable <F6>, birati programe Program selection <F7>, ili se vratiti u prijanji prozor Back <F8>. Po otvaranju novog programa (New <F1>) upisuje se njegovo ime.MPF i otvara se slijedei prozor (slika 7.4)

- 35 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Pisanje komandi novog programa mogue je u oznaenom redu (slika 7.4).

Horizontalnim funkcijskim tipkama mogue je umetati Paste <F1>, oznaavati blok Mark block <F2>, umetati blok Paste <F4>, prenumerirati Renumber <F6>, zatvoriti Close <F8>, dok horizontalne funkcijske tipke omoguuju ureivanje Edit <F1>, skok na Go to <F2>, nai i zamijeni Find/Replace <F3>, podrka Support <F4>, te 3D ili 2D simulaciju izvravanja programa 3D-View <F5> ili Simulation <F6>.

Support tema naprednog seminara Pritiskom na horizontalnu funkcijsku tipku <F4> otvara se novi prozor koji omoguuje rad s ciklusima. 3D-View i Simulation tema poglavlja 9 Pritiskom na horizontalnu funkcijsku tipku <F5> ili <F6> otvara se novi prozor koji omoguuje simulaciju u 3D ili 2D.

- 36 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

7.2 Part programs <F2> prozor za pisanje pojedinih programa:

Sve naredbe koje vrijede u modu Workpieces vrijede u ovom modu (slika 7.5).

7.3 Subprograms <F3> prozor za koritenje postojeih podprograma te


za pisanje novih podprograma:

Sve naredbe koje vrijede u modu Workpieces vrijede u ovom modu (slika 7.6).

- 37 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

7.4 Standard cycles <F4> prozor za koritenje i pisanje standardnih


ciklusa:

Sve naredbe koje vrijede u modu Workpieces vrijede u ovom modu (slika 7.7).

7.5 User cycles <F5> prozor za koritenje i pisanje specijalnih osobnih


ciklusa esto potrebnih u radu:

Sve naredbe koje vrijede u modu Workpieces vrijede u ovom modu (slika 7.8).

- 38 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

7.6 Clipboard <F6> prozor za privremeno spremanje pojedinih programa:

Sve naredbe koje vrijede u modu Workpieces vrijede u ovom modu (slika 7.9).

- 39 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 8. Programiranje NC stroja
8.1 Vjeba 1
Upoznavanje sa strojem
Emco PC MILL 105 je numeriki upravljana glodalica (slika 8.1.1). Osnovna gibanja ostvaruje po osima X i Y radni stol sa kripcem dok gibanje po osi Z ostvaruje revolverska glava sa 10 mjesta za alat. Posmak 0 4000 mm /min Finoa pomaka 0.00125 mm Z os X os Y os

8.1.1 Revolverska glava: Brzina okretanja glavnog vratila (u bubnju) 150 1500 okr/min Snaga na glavnom radnom vratilu 0.64 0.70 kW Broj pozicija u bubnju (broj alata) 10 Nain privrenja alata u bubnju SK30, vijak, tvorniki standard Radno podruje X * Y * Z 200 * 150 * 150 mm Slika 8.1.2

- 40 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE 8.1.2 Strojni kripac: Razmak eljusti / duljina eljusti 60 * 60 mm Slika 8.1.3

8.1.3 Standardni alati: Glodalo za poravnavanje 40 x 20 mm Utorno glodalo (eono glodalo) 3 10 mm

eono T glodalo 12.5 x 6 mm 16 x 8 mm

Kutno glodalo lastin rep <60

Kutno glodalo <45

Profilno glodalo s okruglim elom NC start ravno svrdlo 10 mm 6 i 12 mm

Prstasto glodalo za grubu obradu 8 i 16 mm

Set spiralnih svrdala 2 - 10 mm Set navojnih svrdala M 3 - M 10 mm Set navojnih glodala M 3 - M 8 mm

- 41 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

8.1.4 Sistem montae alata u dra alata te u revolversku glavu Montaa nasadnog glodala za poravnavanje u dra Slika 8.1.4 Montaa prstastih glodala u dra alata Slika 8.1.5

Nakon montae odabranog alata u pripadajui dra alata potrebno je dra (3) u bubnju (1) uvrstiti vijcima (2). Slike 8.1.6 i 8.1.7

- 42 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

8.1.5 Odreivanje nul toke Osnovna referentna toka stroja M je strojna nul toka koja je tvorniki odreena konstrukcijom stroja i ne moe se mijenjati (slika 8.1.8).

Naredbom G54 potrebno je prebaciti nul toku stroja na prikladniju poziciju radi lakeg pisanja programa (slika 8.1.9).

Jedna od dobro odabranih toaka je fiksna toka nepominih eljusti strojnog kripca gdje se postavlja nul toka obratka W (slika 8.1.10)

Referentnu toku draa alata N (slika 8.1.11) treba dovesti u nul toku obratka W i time je odreena poetna toka od koje kree raunanje pisanja naredbi NC programa.

- 43 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

Koordinate toke W upisuju se u bazu podataka pod JOG, Parameter, Work offset (slika 8.1.12)

8.1.6 Kompenzacija alata Za planirani rad moraju se odabrati potrebni alati te se u bazu podataka alata trebaju upisati potrebne dimenzije. elo alata ja od referentne toke draa alata N udaljeno za duljinu +Z i time se dobiva korektivna toka P. (slika 8.1.13) Alat je definiran i svojim polumjerom R.

Vrijednosti duljine Z i polumjera R upisuju se u bazu podataka za odabrani alat T (slika 8.1.14) pod Parameter, Tool offset

- 44 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

8.1.7 Planiranje i priprema Kod uspjenog NC programiranja su bitni slijedei koraci:

1.

Radioniki nacrt izratka (slika 8.1.15)

2.

Plan stezanja obratka sa predvienim nul tokama (slika 8.1.16)

- 45 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE 3. Plan rezanja putanja pojedinih alata (slika 8.1.17)

4.

Plan rada sa izabranim materijalom obratka, alatima i parametrima obrade (slika 8.1.18, slika 8.1.19, slika 8.1.20)

- 46 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

- 47 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

- 48 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

- 49 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

- 50 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 8. Programiranje NC stroja
8.2 Vjeba 2
8.2.1 Standard NC programiranja Programiranje se vri na osnovi standarda DIN 66025. 8.2.2 Osnovna pravila kod pisanja NC komandi Za NC programski jezik dvije stvari su od velike vanosti: Kakvo je kodiranje dozvoljeno Po kojim pravilima e se pisati programske reenice SINTAKSA 8.2.2.1 Kakvo je kodiranje dozvoljeno

Kod NC programiranja uvijek se kombinira rije koja ima slovo (adresu) i brojani izraz. Primjer NC rijei: G90 Vie rijei tvori programsku reenicu ili blok Primjer NC bloka G01 X123.45 Y55.66 Z-2 Kodna slova (adrese) nam kazuju nain kodiranja i dijele se u: Glavne funkcije: G odreuje putanju alata M strojne funkcije Dopunske funkcije: F brzina kretanja alata - pomak, posmak I kruna funkcija - paralelna sa osi X J kruna funkcija - paralelna sa osi Y K kruna funkcija - paralelna sa osi Z N redni broj naredbe broj alata T X gibanje po osi X Y gibanje po osi Y Z gibanje po osi Z
...

- 51 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

8.2.2.2 1. 2. 3.

Pravila po kojim se piu programske reenice SINTAKSA Svaka programska rije ostaje pravovaljana toliko dugo dok je ne zamijenimo novom Svaka programska reenica mora biti u svojem redu. Nakon izabrane glavne funkcije slijede, po potrebi, rijei dopunskih parametara upravljanja, jedna iza druge, uvijek odvojene najmanje jednim praznim mjestom Dozvoljeno je pisanje komentara koji se odvajaju znakom ; (tokazarez)

4.

8.2.3 Struktura programa Sinumerik 840D Osim navedenih dozvoljeno je pisanje slijedeih znakova: %0 - %9999 glavni programi L1 L999 potprogrami N0 N9999 redni brojevi blokova Struktura program se sastoji od : Broja programa Uvodnih funkcija Programskih cjelina ovisno o programskim koracima Zavretka programa Broj programa Glavni program moe imati broj npr. %100. Svrha je da se identini programi, koji se esto koriste, mogu pohraniti kao podrutine (potprogrami). Kao takovi mogu biti pozivani i izvravani koliko je potrebno. Ovim se pojednostavljuje programiranje. Uvodne funkcije To su naredbe koje vrijede za cijelo vrijeme izvravanja programa. Najee su to naredbe: G70 mjerni sustav u inchima ili G71 mjerni sustav u milimetrima G90 apsolutni mjerni sustav ili G91 inkrementni mjerni sustav G54 G57 odreene nul toke Sistemski je odreeno da su postavne vrijednosti naredbi G90 i G71. Programske cjeline Programske cjeline smatraju se naredbe pojedinih dijelova programa koje su potrebne da se s nekim alatom obradi predvieni dio obratkaZavretak programa Naredba M30 oznaava zavretak glavnog programa

- 52 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE 8.2.4 Pisanje programa Prema nacrtu na slici 8.2.1 (flana), planu stezanja prema slici 8.16, treba napraviti plan rezanja (plan putanje alata) za odabrani alat. Odabrani alat je glodalo za poravnavanje 40 x 20 Toka 1 odgovara nul toki obratka W. Za odabrani alat treba sa odmaknuti za -20 mm po osi X i za -10 mm po osi Y i pozicionirati se u toku 2. Kako alat nije u zahvatu, koristi se naredba (slika 8.2.2) za gibanje alata po pravcu u brzom hodu G0 ili G00. Naredbe:

G0 ili G00 linearno

AP Angle Polar - polarni kut RP Radius Polar polarni radijus

(pravocrtno) gibanje u brzom hodu Moe biti zadano u pravokutnom koordinatnom sustavu kao: G0 X G0 X Y G0 X Y Z ili u polarnom sustavu: G0 AP RP

Redni broj NC naredbe

Oznaka kraja bloka

elo alata je postavljeno u ravnini s gornjom povrinom obratka, te se u toki 2 mora spustiti po osi Z za dubinu rezanja.

- 53 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Za gibanje alata po putanjama 3, 4 i 5, alat je u zahvatu, koristi se naredba za pravocrtno gibanje alata (slika 8.2.3) u radnom hodu G1 ili G01. Naredbe:

G1

ili G01 linearno (pravocrtno) gibanje u radom hodu Moe biti zadano u pravokutnom koordinatnom sustavu kao: G1 X G1 X Y G1 X Y Z ili u polarnom sustavu kao. G1 AP RP
AP Angle Polar - polarni kut RP Radius Polar polarni radijus NC naredba

Kod naredbe G1 u istom bloku moe se ako je potrebno upisati i F posmak

Kod naredbe za pravocrtno gibanje G0 ili G1 mogue je umetnuti zakoenje ili zaobljenje. (slika 8.2.4) Naredbe: G1 X Y CHF G1 X Y CHR G1 X Y RAD Zakoenje e biti umetnuto nakon bloka u kojem je napisano. Uvijek se nalazi u G17 ravnini. Umetnuti e se simetrino u konturi ugla. Zaobljenje e se biti umetnuto nakon bloka u kojem je napisano. Uvijek se nalazi u G17 ravnini. Umetnuti e se u konturi ugla sa tangencijalnim spojem. Zaobljenje e se umetati kod svih slijedeih kontura dok se ne poniti naredbom RNDM=0, - 54 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Naredbe:

T adresa alata D broj korekcije alata S adresa vratila broj okretaja vratila
F posmak mm/min M3 rotacija vretena u smjeru kazaljke na satu M4 rotacija vretena u smjeru obrnutom od kazaljke na satu M6 naredba za izmjenu alata

NC program je: %100 ; N0010 G54 ; N0020 G55 X-20 Y-10 ; ili N0020 TRANS X-20 Y-10 ; N0030 Z-1 ; N0040 T1 D1 M6 ; broj programa Prebacivanje strojne nul toke M na nul toku obratka W (slike 8.9, 8.10, 8.11, 8.12) Programski dodan pomak u nul toku (2) Naredba za pozicioniranje alata po visini Naredba za odabir alat na poziciji T1 s korektivnim brojem D1, naredbom M6 pozicionira se odabrani alat Naredba za brzinu vretena od 2000 o/min, posmak od 500 mm/min, rotacija vretena u smjeru kazaljke sata Naredba za radni hod po osi X (3) Naredba za radni hod po osi Y (4) Naredba za radni hod po osi X (5) Naredba za kraj glavnog programa

N0050 S2000 F500 M3 ;

N0060 G1 X70 ; N0070 Y-40 ; N0080 X-20 ; N0090 M30 ;

- 55 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL


8.2.5 Rjeenje vjebe

Prema nacrtu na slici 8.2.1 (flana), planu stezanja prema slici 8.16, treba napraviti plan rezanja (plan putanje alata) za odabrani alat.

- 56 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

- 57 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

- 58 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

- 59 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

- 60 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 8. Programiranje NC stroja
8.3 Vjeba 3
NC programiranje omoguuje rad s krunim interpolacijama naredbama G2 kruno gibanje u radnom hodu u smjeru kazaljke na satu (slika 8.3.1) i G3 kruno gibanje u radnom hodu u smjeru obrnutom od smjera kazaljke na satu (slika 8.3.3) 8.3.1 Programiranje s poetnom tokom (A), krajnjom tokom (B) i radijusom krunice (r): Naredbe: G2 ili G02 / G3 ili G03 kruno gibanje u radnom hodu Moe biti zadano u pravokutnom koordinatnom sustavu kao: G2 (ili G3) X Y Z CR=

X, Y, Z krajnja toka (B) slika 8.3.2 CR radijus krunice CR=+ za kutove do 180 , CR=- za kutove preko 180 .

ili u polarnom sustavu: G2 (ili G3) AP RP

AP Angle Polar krajnja toka polarnog kuta (B) RP Radius Polar - polarni radijus je i radijus krunice

Poetna toka (A) je mjesto gdje se alat nalazi u trenutku poziva funkcije G2/G3. slika 8.3.2

- 61 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

8.3.2 Programiranje s poetnom tokom (A), krajnjom tokom (B) i tokom centra krunice (S): Naredbe: G02 ili G02 / G3 ili G03 kruno gibanje u radnom hodu Moe biti zadano u pravokutnom koordinatnom sustavu kao: G2 X Y Z I J K

X, Y, Z krajnja toka (B) slika 8.3.2 I, J, K koordinate centra krunice (S) u inkrementnom sustavu ili I=AC(), J=AC(), K=AC() u apsolutnom sustavu od radne nul toke (0)

8.3.3 Programiranje s poetnom tokom (A), krajnjom tokom (B), tokom centra krunice (S) i kutom krunog luka (AR): Naredbe: G02 ili G02 / G3 ili G03 kruno gibanje u radnom hodu Moe biti zadano u pravokutnom koordinatnom sustavu kao: G3 X Y Z AR G3 I J K AR
u

X, Y, Z krajnja toka (B) slika 8.3.4 I, J, K koordinate centra krunice inkrementnom sustavu AR kut krunog luka

Na slici 8.3.5 su prikazane naredbe G2 i G3 u razliitim ravninama G17 (XY), G18 (XZ), i G19 (YZ).

- 62 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

8.3.4 Programiranje s poetnom tokom (A), meu-tokom (M), krajnjom tokom (B): Naredbe: CIP kruno gibanje u radnom hodu (CIrcle through Points) krunica kroz toke Zadano je kao: CIP X.. Y.. Z.. I1=.. J1=.. K1=.. M

X, Y, Z krajnja toka (B) slika 8.3.6 I1, J1, K1 koordinate meu-toke krunice

8.3.5 Spiralna interpolacija Naredbe: Spiralna interpolacija kruno gibanje u radnom hodu krunica se spiralno sputa odreeni broj koraka Zadano je kao: G2 X.. Y.. Z.. I.. J.. K.. TURN= G3 X.. Y.. Z.. CR=.. TURN= G2 AP.. RP.. TURN= G2 X.. Y.. Z.. AR.. TURN=
X, Y, Z krajnja toka (B) slika 8.3.7 I, J, K koordinate sredita krunice CR, radijus krunice AP, AR polarni kut i radijus krunice TURN broj ponavljanja od 0-999

- 63 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE 8.3.6 Pisanje programa Prema skici na slici 8.3.8 (srce), napraviti plan stezanja, zatim treba napraviti plan rezanja (plan putanje alata) za odabrani alat.

Plan stezanja:

1. odabrani alat za poravnavanje je glodalo 40 x 20 2. odabrani alat za izradu srca je glodalo 5 x 10

- 64 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

- 65 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

- 66 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 8. Programiranje NC stroja
8.4 Vjeba 4
Izbor radnih povrina i sustava 8.4.1 Kod NC programiranja mogue je biranje radne povrine u kojoj e se izvoditi obrada. Najea radna povrina obrade kod glodanja je G17 XY povrina, dok je kod tokarenja G18 XZ povrina (slika 8.4.1). Naredbe: G17 naredba za rad u XY ravnini G18 naredba za rad u XZ ravnini G19 naredba za rad u YZ ravnini Osim radne povrine mogue je biranje sustava u kojem se programira. To moe biti G90 apsolutni koordinatni sustav ili G91 . inkrementni (slijedni, lanani) sustav 8.4.2 Apsolutni koordinatni sustav Sve mjere i udaljenosti ostalih toaka mjere se od jedne poetne toke u prostoru. Poetna toka NUL toka - je mjerodavna i za putanju alata Svi putovi alata su takoer mjereni od te toke (slika 8.4.2). Ako na poetku NC programa nije upisana naredba G90, program e to uzeti kao vodeu vrijednost bez obzira to nije napisana i raditi e u apsolutnom sustavu. Naredbe: G90 naredba za rad u apsolutnom sustavu - 67 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE Udaljenosti toaka sa slike 8.4.2 su A (10,15) B (20,35) C (30,35) 10 mm po osi X, 15 mm po osi Y od NUL toke 20 mm po osi X, 35 mm po osi Y od NUL toke 30 mm po osi X, 36 mm po osi Y od NUL toke

Apsolutni sustav ima JEDNU nepromjenjivu referentnu NUL toku 8.4.3 Inkrementni koordinatni sustav Mjere i udaljenosti jedne toke mjere se od druge toke. Poetna toka - NUL toka - je mjerodavna samo za prvu toku (slika 8.4.3). Zato se sustav zove inkrementni (prirast) ili slijedni ili lanani. Kako se alat giba od jedne toke prema drugoj tako toka do koje stigne postaje NUL toka slijedeeg gibanja. Kod rada u inkrementnom sustavu potrebno je napisati naredbu G91. Mogue je prelaziti iz jednog sustava u drugi koliko god je puta potrebno. Naredbe: G91 naredba za rad u inkrementnom sustavu

Udaljenosti toaka sa slike 8.4.3 su (koja je ista kao i slika 8.4.2) A (10,15) B (10,20) C (10, 0) 10 mm po osi X, 15 mm po osi Y od NUL toke 10 mm po osi X, 20 mm po osi Y od toke A 10 mm po osi X, 0 mm po osi Y od toke B

Inkrementni sustav ima onoliko referentnih toaka koliko ima daljnjih naredbi pozicioniranja tj. svaka operacija ima za referentnu toku (poetnu toku) zadnju poziciju prethodne operacije. 8.4.4 Odabir posmaka Naredbama G94 i G95 mogue je mijenjati posmak. Naredbe: G94 naredba za posmak u mm/min glavna primjena kod glodanja G95 naredba za posmak i mm/okretu glavna primjena kod tokarenja

- 68 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE 8.4.5 Pisanje programa Prema slikama 8.4.2 i 8.4.3 programi su slijedei U apsolutnom koordinatnom sustavu G90 G0 X10 Y15 ; put od nul toke do toke A G1 X20 Y35 ; put od toke A do toke B G0 X30 Y35 ; put od toke B do toke C

U inkrementnom koordinatnom sustavu G91 G0 X10 Y15 ; put od nul toke do toke A G1 X10 Y20 ; put od toke A do toke B G0 X10 Y0 ; put od toke B do toke C

- 69 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

Potrebno je izraditi prema priloenoj skici

slovo

- 70 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 9. Simulacija NC programa
Napisani NC program se moe se simulirati u 2D ili 3D kako bi se mogla vidjeti putanja alata (2D) ili putanja alata, promjene alata, dubine rezanja i izgled gotovog predmeta (3D).

Aktiviranje simulacije je u operativnom modu Programs te izborom odgovarajueg NC programa otvara se novi prozor (slika 9.1).

Simulacija u 3D kree aktiviranjem horizontalne funkcijske tipke 3D-View <F5>. Otvara se slijedei prozor (slika 9.2).

U prozoru se aktiviraju nove vertikalne i horizontalne funkcijske tipke.

- 71 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE 9.1 Vertikalne funkcijske tipke

9.1.1 Pogled simulacije View <F1> omoguuje biranje pogleda na obradak, odnosno projekcije pri kojoj e se odvijati obrada (slika 9.3).

Takoer je mogue mijenjati i veliinu pogleda (skalu) od 10 100 %. 9.1.2 Postavljanje parametara simulacije Parameter <F3> daje nekoliko mogunosti (slika 9.4): 9.1.2.1 kripac Clamping moe biti vidljiv ili ne, biti postavljen u smjeru X ili Y osi te biti postavljen na automatiku (ako postoji automatsko stezanje obratka na stroju). 9.1.2.2 Simulacija alata Tool presentation moe biti:

- 72 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

Volume model prikazuje alat trodimenzionalno tijelo volumen (slika 9.5)

kao

Transparent volume model prikazuje alat prozirnim i moe sa stalno vidjeti iza alata Wire model - prikazuje alat kao iani model (slika 9.6) No tool representation ne prikazuje alat

9.1.2.3 Rezolucija Resolution moe biti: visoka - High, srednja Medium i niska - Low. 9.1.2.4 Opi parametri General omoguuju postavljenje: Otkrivanja kolizije Colision detection koja prikazuje: Koliziju alata i obratka u brzom hodu Koliziju alata i kripca Koliziju dijelova alata koji ne reu materijal s obratkom ili kripcem Pozicije od nul toke - MCS / WCS position prikazuje simulaciju od strojne nul toke ili radne nul toke obratka. Brzine simulacije rezanja Cutting odreuje brzinu simulacije to je brzina manja prikaz je realistiniji, ali due traje. 9.1.3 Izbor (slika 9.8) ili brisanje (slika 9.7) radne povrine - Set / Clear section <F3> prikazuje presjek koji e biti prikazan nakon simulacija obrade.

- 73 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE 9.1.4 Definiranje obratka - Workpiece <F5> sa skicom sirovog obratka i dimenzijama (slika otvara prozor 9.9)

X, Y i Z - udaljenost nul toke obratka W od strojne nul toke M +X, -X, +Y, -Y i Z dimenzije obratka (sirovca) X, Y i Z - udaljenost od nul toke obratka W od povrine obratka (sirovca) X, Y i Z - udaljenost od povrine obratka (sirovca) fiksne toke kripca (G54) Kod upisivanja vrijednosti ovih koordinata treba voditi rauna da li je izabrana funkcija MCS ili WCS position.

9.1.5 Definiranje alata - Tools <F6> omoguuje odreivanje alata koji e obraivati predmet (slika 9.10). Tipkama odaberi alat Take tool <F4> ili obrii alat - Remove tool <F5> dodjeljuje se alat pojedinom drau alata u revolverskoj glavi (T001 . T010) Po odabiru svih potrebnih alata kod izabranog programa potrebno je potvrditi odabir funkcijskom tipkom OK.

- 74 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

slika 9.10

9.2

Horizontalne funkcijske tipke

9.2.1 Ureivanje NC programa View <F1> vraa 3D prozor u prozor za ureivanje NC programa kako bi se napravile potrebne korekcije.

9.2.2 Pokretanje simulacije NC programa Start pokree kontinuiranu simulaciju NC programa.

<F5>

9.2.3 Ponitavanje simulacija NC programa Reset <F6> zaustavlja NC program i vraa ga na poetni blok kako bi se ponovo, od poetka, mogao simulirati.

9.2.4 Blok po blok prikazivanje NC programa Single <F7> pokree simulaciju NC programa i izvrava ju postepeno kako se pritie tipka Start. .

- 75 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

EMCO PC MILL 105 sa EMCO WINNC SINUMERIK 840D MILL 10. Naredbe 10.1
G0 ili G00 G1 ili G01 G2 ili G02 G3 ili G03 G4 G17 G18 G19 G40 G41 G42 G54 G57 G70 G71 G90 G91 G94 G95

G - naredbe
linearno (pravocrtno) gibanje u brzom hodu linearno (pravocrtno) gibanje u radom hodu kruno gibanje u radnom hodu u smjeru kazaljke na satu kruno gibanje u radnom hodu u smjeru obrnutom kazaljki sata kratka stanka u radu izbor radne povrine XY izbor radne povrine XZ izbor radne povrine YZ iskljuena kompenzacija alata ukljuena kompenzacija alata LIJEVA ukljuena kompenzacija alata DESNA odreene nul toke mjerni sustav u inchima mjerni sustav u milimetrima apsolutni mjerni sustav inkrementni mjerni sustav naredba za posmak u mm/min naredba za posmak i mm/okretu

- 76 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

10.2

M - naredbe

M3 rotacija vretena u smjeru kazaljke na satu M4 rotacija vretena u smjeru obrnutom od kazaljke na satu M5 zaustavljanje rotacije vretena M6 naredba za izmjenu alata M30 - naredba zavretak glavnog programa

- 77 -

I. tehnika kola TESLA, Zagreb - CENTAR ZA NOVE TEHNOLOGIJE

10.3

Dopunske naredbe, kratice

%0 - %9999 glavni programi ATRANS / TRANS programirana nul toka CHF umetni zakoenje CHR umetni zakoenje CIP - kruno gibanje u radnom hodu (CIrcle through Points) D broj korekcije alata F posmak mm/min L1 L999 potprogrami N0 N9999 redni brojevi blokova RAD umetni zaobljenje RNDM poniti zaobljenje

S broj okretaja vratila T adresa alata


TRANS / ATRANS programirana nul toka

- 78 -