^r 7

HAIKU
bago'dan
16. yuzyrlda

ortaya Qtkrp 17.-19. yuzyrllarda

buson'dan
issa'dan

geliqmig 5,7,5 heceli ug dizeden olu$an

b1r

haikular
Japon lirik qiir bigimi. Haiku'lar genellikle

mevsimlerle ya da ytltn ilk ayr ile ilgili bir

duyguyu ya da duglinceyi dile getirir.

Bu giirlerde qogu zaman Budizm, Taoizm ve yere

inanqlarr simgeleyen doga imgeleri kullanrirr

Japon edebiyatrna ozgil bu giir bigmi 19. yuzy

sonu ve 20.

yizytl baglnda Batr ulkelerinde

de

belli bir yaygrnlrk kazanmrgtrr. Bu kLiquk kitapta

bu turun en Linlu ustalan olan Bago, Buson,

lssa ve gagdaglarrndan kugtik bir segme

yaprlmrgtrr. Qevirilerde kaynak olarak Harold G.

Henderson'un An Introduction

to Haiku

adlr

kitabrndan yararlanrlmrgtrr

Tiirkgesi CevatQ a p a

n

Matsuo Bago

1644

Japon Siirinde Edo dtinemi diye anrlan yrllarrn en dnemli "haiku" ustasr. Ug dizeli zincirleme koguk diye tanrmlayabilecegimiz "haiku" Bago'nun elinde eglendirici bir s6z oyunu olmaktan 9rktr, gilnltik yagayrga bagh, fakat soylu bir giir bigimi olarak geligti.

1694

Qigek Agma
Neler neler getiriyor insantn aklrna gu gigek agan kiraz!

Nara'ya Giden Yol
Ah, gu yaz gunleri! Adsrz, onemsiz bir dag burtinmug sabahln sisine.

Da$ Gegidinde
Burada, dag gegidinde nasrlsa deliyor yuregi otlarda menekgeler.

Giikten Yalan
Biitun

gakrdr durdu

tarlakugu gunler ne kadar krsa! igin
itt

gun

Tiirkii

Etsuiin'e $a$rr
Yaglgtnt

birlikte seyretti$imizkar bu yrl gene yagdr mr?

Yola Qrkmak

Uyan! Uyan! Benim gelen, bana arkadaglrk edesin diye, uyuyan kelebek!

Saganaklar
llk soguk saganaklar, sanki maymun bile hasrr bir palto derdinde.

Zen

Yolu Gel, gidip

Eski Bagkentte
Kyo'daytm ya, gene de Kyo'yu ozluyorum ey, zaman kugu!
-

yagan kan seyredelim tizerinde yuvarlandlgtmrz.

Kestane

Gtiz rtizgdrlarr esiyor, gene de ne kadar yegil kestane kozalaklan.

Alacr

Gtilhatmiler
Haziran ya$muru -

gulhatmiler gunege geviriyorlar ytizlerini.

Askerin

Dtigleri Kala kala kuruyan otlar kalmrg askerin duglerinden.
h6l6 bagrnda hasrr gapka hAl6 ayagrnda gank.

Aya Do$ru
At srrtrnda uyukluyorum, aya dogru yukseliyor
yanan Eay yapraklarrnrn dumanr.

De$igmeyen Yrl sonu -

Yolun Sonu
Yolun sonu ben h6l6 yagryorum gu guz akgaml.

At Ustiinde
Krg grin0

atrmrn ustUnde donmug bir golge.
kuglarla bulutlar bile yagh gortinuyorlar.

Alacakaranhk

t'Karanlrk indigine gore, gahinin gozleri de gormeyecek!" Boyle gakryor brldrrcrn.

Giiz

Guz

Giiriiniimi,i -

Hayatrn Giizii
Guzrin sonuna doQru, kim bilir ne yapryordur gu anda komgum?

Mogami

Nehri Denize surtikluyor krzrl krzgrn gunegi Mogami nehri.

Sessizlik
Her yer oyle sessiz ki, kayalarr deliyor agustosboce$inin sesi.

l0

l1

BA$o'NuN oGnerucileni
Birden agan birden doguyor!
Giiz Akgamr

Dag yolunda Eigek eriQin kokusuyla guneg

.

Guz, gun kavugtu; "Lambayr yakayrm mr?" diye sormaya geliyor biri.
ETsuJiN (1656_1739t

Bulutlar

Arada bir bulutlanryor gok, boylece dinlenme frrsatr buluyor " aya bakmaktan yorulanlar.

Yrl Sonu
Bu yllrn da sonu geldi: gizledim bizimkilerden sagtma ak dugtrigunri.
etsu'tirv

Bago'nun
Bu

kimseler yok gortintirde, iniyor guz karanlrgr.

yol:

Yolu

Arpa Tarlasr
Yagmurdan e$ilen olgun arpa bagaklarr nasrl da daraltryorlar yolu!
JOSO (1661-17O4)

tl

Kr$

Daglarr da, ovalarr altrna almrg kar geriye bir gey JOSO

da kalmamrg.

Giiz Ftrtlnalan
Her geyden once korkuluklarr deviriyor guz frrtrnalarr.
KYOROKU {1656-1715}

Yoluna giden bir dilenci! Yeryuzuyle gokyuzu yazlrk giysileri. xireru (1661-1207)

Dilenci

Eski Masallar
Evvel zaman iginde eski depremlerin masallarr anlatlllyor bir mangalrn gevresinde.
KYoRoKU

Kelebek
KiKAKU

Uyuyan bir kelebek! Kim bilir ne yapryordur

Baskrn
Ateg ktillenmig, gece ilerliyor birden kaprm galrnryor.
KYoRoKu

geceleri?

t4

1.5

Tanigugi Buson

1715

Kigiligi bakrmrndan Bagodan degigik, 9ok yonltl bir ozan. "Temmei" 0slubunun yaraticrst. Settsu da do0mug, "haiku" sanatrnr Edo'da ogrenmig, daha sonra da Kyoto'ya yerleqmig. Ayrrca ressam olarak da
tantntvor.

1783

Tomurcuklanan Diken
Tomurcuklanan diken nasrl da benziyor yollanna dogdugum ellerin!

Aklar iginde
A$aglar gigek agmrg ay rgrgrnda bir kadrn mektup okuyor.

Urperme
Birden bir urperme odamda olmug karrmrn aya$rma takrlan tara$r.

Ses

$urada burada qa$layanlartn sesi her yanda korpe yapraklar.

Biiyiilii

Fllq krmrltr

Koru yok yaprakta bile;
urperti veriyor yaz

I I

Krg Karlarrn iEinde kaprlarrnr yuzume kapayan evlerin rgrklal.

korusu"

OUnyanrn Hali Batldan esince rizglr doguya yrgrlryor
dokulen yapraklar.

Bii$iirtlenlerde

Bogtirtlenlerde Eiy

dikenler

Qiy tanecikleri, kesilmig.

Kiiyiim
Koyumde yusufguklarla ytpranmtg ak duvarlar.

bembeyaz

l0

ti

BUSON'UN QAGDA$LARr
Ay..lgrSrnda Oyle bir ay var ki gokte, hrrslz da durmug trlrku soyluyor.

Konuk
Butun o haziran ya$murlarr ve bir akgam gizlice qamlarrn arasrnda ay.
RYOTO {1718-871

Geyik Sesleri
Yagmurda bir geyik, ug kez bagrrryorsonra hig duyulmuyor.

Sessiz Stigiit
Ofkeyle geri dondum: sonra baktrm, bahgede sogut a$acr.
RYOTO

Sagaklarda
Krrlangrglar kogklerin, kulribelerin sagaklarrnda.

Krg Akgamr Mum rgrgrna bakryorum, evet, rtizgdr grkmrg, bu gece kar ya$acak.
RYOTO

22

2f

Bahar Giiriiniimii
Taprnagrn qanrnda uyuyakalmrg bir kelebek.

Yalnrzhk
Ugan bir ategboce$i! "Bak! Bak gurada!" diyecekken yantmda kimseyi goremiYorum.
rAicl
{17o9-72}

Krsa Gece
Krsa gecenin sonu geldi, trrtrlrn tuyleri uzerinde

Uzakta
Sessizligin otesinde alacakaranlrkta kulrengi ugurtmalar. reicl

giy tanecikleri,

Ayrrhk
Giden bana ve kalan sana iki ayrr guz.

Sesler
Gok grirluyor batan gemilerden bogulanlartn sesleri.
TAiGi

l-1

l5

YazGecesi
Yaz gecesi:

Kobayagi issa

bulutlardan bulutlara atlaylp kagryor ay.
RAI\|KO (1726-99)

Kuglar Bile
llkyaz bahgelerinde kuglan avlayan kuglar uykuda.
RATTKO

bile

1763

Kuruyan Kamrglar
Gegen gtinlerle

suriiklenip gidiyor kuruyan kamrglar.
RAIUKO

Anasrnr Cok ktigiikken yitirdioi iqin gocuklugu sevgisizlik ve acrlar iginde gegmig. Bu ytizden ezilenlere duydugu sevgi ve yakrnhk ayrr bir incelik veriyor giirlerine. Bu inceligi konugma dili ile ustaca uzlagtrran lssa, Japon "haiku" tiiriinOn belki de en gok

sevilen temsilcisi

18.27

26

21

Taprnak
Burada, dag taplnagrnrn sagaklr avlularrnda esiyor geyik sesleri.

Diiniig Yolu
Srcaktan yantyor $inano yolu, daglar bile yuk oluyor srrtrma!

Yaz Yalmuru
Birden yagmur boganryor binmigim grnlgrplak grplak atrmrn ustune.

l9

Yusufguk
Gozlerinde uzak da$lar yanstyor yusufguk boceginin.

Biilbiiliin Ttirkiisii
Bulbtilun turkusu yagmurda slrrlsrklam bu sabah.

Qa$rr

"Gelin! Gelin!" diye gagrrryor baykuglarr

Kultibe
Kulibemin damr
sabahsefalarryla ortulu.

ategbocekleri. Otlar

Kirazlar

"Kiraz gigek mi

agmrg?" Buralarda otlar da gigek aQryor.

Evim
Benim evimde ategbocekleriyle fareler iyi geginirler.

3i)

3l

A$lamayrn Bocekler, a$lamayrn! Agrklar da, yrldrzlar da ayrrlmak zorunda birbirlerinden. Giiz Akgamr Guz akgamrkollarrnl dizleri ustiinde kavugturmug bir dervig gibi.
Ugup
N'olur, uEup gitrne, bulbul, turkun guzel olmasa da

Dilek
Qekirge, ben gidince, goz kulak ol mezartma.

Unutma
Unutma, cehennemde yuruyoruz gigeklere bakarak.

Gitme!

Giikte Akan lrmaklar
Ne guzel gokteki yrldrzlara bakmak kdgrt pencerenin deli$inden.

benimsin.

J2

Bahar
Erik gigek agtrgrnda cehennem donar.

Masaoka $iki

Uyku
OCung alrp evimi boceklerden uyudum.
1477

Kiraz Zamanr
Brrakrp gitti$im eski evimde kirazlar gigek aqmrg.
yazmaya on bir yagrnda baSlamrS, on altl yagrnda Tokyo'ya giderek "haiku" gelenegini ciddi olarak incelemig. SaQhk

Japon giirinin "harika gocugu". $iir

nedenleriyle diizenli ogrenim goremeyen "Bago'nun Eleqtirisi" yazrsr ile edebiyat dfinyasrnda btiyiik tartrsmalara yol agmri. $iki'nin daha sonra yazdrQr denemelerinde do0allr0rn "haiku"' ttir[niin en iinemli ozelligi oldugunu
vurguladr0r gor0lUr.

$iki, Nikon gazetesinde

gahgrrken

1902

-1

4

3-5

Baharda
Nicedir unutulmug bir gey iginde gigekler agan saksr bir bahar gunu.

Yol
On bir atlr birden geriye bakmadan gidiyorlar savrulan karlarrn iqinden.

Alrg Kokusu
Sa$anaktan sonra agan hava ve bir sure Eevreyi saran alrE kokusu.

l7

Su Sesi
Bir dag koyu: yrgrlan karlarrn altrnda akan suyun sesi.

Karanhkta
Gece - seni beklerken

gene ya$mura donuyor gu soguk ruzg6r.

Ath
Yaz rrma$r: nedense koprtiden degil de, srrlarrn iEinden gegiyor atrm.

65le Saati
Bir bahar gtrnu: kimsenin bir gey yapmadt$r

bir koy.

Tiirkii
Kimseler bilmiyor kimin yazdrgrnr bu egsiz bahar tirrkusunu.

Bilinmeyen
Pembeler arasrnda ugup duran beyaz kelebek kim bilir kimin ruhu!

38

39

ly $eyler Yayrncrlrk Ltd. $ti.
Gayret Sk. No. lstanbu ta\
B

80300 Gayrettepe
I

$iir diz sl l.io. 10 Birinc Basrm Ara rk 1991

3ere

Yayrn Yonetmeni: C ev

at

Qa p a

n

GrafikTasar

m:Tibet

San
nr

rn a

I

Baskr:Detay Bas