You are on page 1of 7

Ποντιακή διάλεκτος

1

Ποντιακή διάλεκτος
Ποντιακά
Ομιλείται σε:

Αζερμπαϊτζάν, Γερμανία, Γεωργία, Ελλάδα, ΗΠΑ, Καζακστάν, Καναδάς, Ουκρανία, Ρωσία, Τουρκία, κ.α.

Ομιλητές

324.535

Κατάταξη:

Δεν συγκαταλέγεται στις πρώτες 100

Ταξινόμηση:

Ινδοευρωπαϊκές Γλώσσες
Ελληνικά
Αττικά
Κατάσταση

Επίσημη γλώσσα σε καμία χώρα
Κώδικες γλώσσας
ISO 639-2

ine

ISO 639-3

pnt

SIL

PNT

[1]

Η γλώσσα των Πόντιων που κατοικούσαν στις νότιες-νοτιοανατολικές ακτές της Μαύρης Θάλασσας.

Ταξινόμηση
Θεωρείται ότι προέρχεται από την τοπική όψιμη ελληνιστική Κοινή σε χώρο με ιωνικό υπόστρωμα. Το
λεξιλόγιό της έχει επηρεαστεί σηαμντικά από την Τουρκική (λιγότερο όμως από όσο η Καππαδοκική) και από
γλώσσες του Καυκάσου, των οποίων η επίδραση δεν έχει διακριβωθεί μέχρι τώρα.
Με βάση την ταξινόμηση του Μ. Τριανταφυλλίδη, ο οποίος στηρίχθηκε κυρίως στην εγγύτητα προς τη
Νεοελληνική Κοινή, μπορούμε να διακρίνουμε τρεις ομάδες ιδιωμάτων εντός τής διαλέκτου: α) οινουντιακά
ιδιώματα (με αυξημένη νεοελληνική επίδραση μέσω της Κωνσταντινουπόλεως), β) τραπεζουντιακά ιδιώματα
(μικρότερη νεοελληνική επίδραση), γ) χαλδιώτικα ιδιώματα (με αυξημένη τουρκική επίδραση).
Όσον αφορά στον θεμελιώδη διαχωρισμό των ελληνικών διαλέκτων με κριτήριο τον φωνηεντισμό (τη
διατήρηση ή στένωση των ατόνων φωνηέντων), η διάλεκτος δεν μπορεί να ενταχθεί καθ' ολοκληρίαν σε μία
από τις τρεις βασικές ομάδες ιδιωμάτων (βόρεια, ημιβόρεια, νότια), διότι τα τραπεζουντιακά και χαλδιώτικα
έχουν ημιβόρειο φωνηεντισμό (χάνουν τα άτονα [i], [u], αλλά δεν παρουσιάζουν στένωση των ατόνων [e], [o]:
π.χ. κόρ', πεγάδ', γίν'νταν), ενώ τα οινουντιακά διατηρούν αλώβητο (νότιο) φωνηεντισμό (π.χ. κόρη, πεγάδιν,
γίνουνταν).

αγαπέθην. στεφανούμαι. δος με ας φάγω. Π. Π. εξελίχθηκε στον φθόγγο ö.χ. ζωμίν = ζουμί. καρβώνι = κάρβουνο. Μάρια. ψωμία = ψωμιά. Π. σεύτελον <ιων. • Η χρήση του Ιωνικής προέλευσης 'κι<οὐκὶ=οὐχί. τελ΄öνω = τελειώνω.φ. • Το γράμμα χ όταν ακολουθείται από ε ή ι προφέρεται ως ĥ. άδελφε. Π. Π. οσπίτä = σπίτια.χ. που προφέρεται ως φωνήεν μεταξύ του ε και του α. ένδειξη της Ιωνικής προέλευσης της διαλέκτου. 2 . • Η διατήρηση πολλών αρχαϊκών στοιχείων στο τυπικό της γλώσσας. ενώ άλλαξε και η προφορά ορισμένων γραμμάτων. κεπία = κήποι. η άλαλος. κόψ'ναι. • Τον αρχαιότροπο τονισμό των ονομάτων στην κλητική πτώση. χωρίον = χωριό. ρωθώνι = ρουθούνι. σπίγγω=σφίγγω. παιδία = παιδιά.χ. η έμορφος. • Τη σποραδική χρήση του απαρεμφάτου. χωρίον = χωριό. εγαπέθετε.χ.χ. Π. εστάθεν = στάθηκε. • Τη σποραδική χρήση του ας αντί του να. χαρίσ'ναι. Π.χ.τ) αντί δασέων (χ. • Τη μετάπτωση της κατάληξης της γενικής πτώσης του ενικού αριθμού των αρσενικών ονομάτων από -ον σε -ος. σεῦτλον = τεύτλον. εκοιμέθες = κοιμήθηκες. κιφάλä = κεφάλια. Π.χ. άψον (του ρ. • Τον σχηματισμό του αορίστου της παθητικής φωνής σε -θα. η άνοστος. ξύγαλαν < οξύγαλαν = γιαούρτι.χ. και σε άλλες αλλαγές. πεγάδιν = πηγάδι. παιδίον = παιδί. ράψ'ναι.χ.χ. • Η συνίζηση του φωνηεντικού συμπλέγματος ιο. Π.Ποντιακή διάλεκτος Χαρακτηριστικά Η σχετική γεωγραφική και γλωσσική απομόνωση του Πόντου. ĥαιρετώ. Π. ανακατούμαι. όπως: • Η διατήρηση της αρχαίας προφοράς του η ως ε.χ. Π. ο λύκον > τη λύκονος. • Τον σχηματισμό της προστακτικής του αορίστου σε -θετε. οι οποίοι μετεξελίχθηκαν στα νεοελληνικά. Αναπτύχθηκαν ακόμη φθόγγοι οι οποίοι δεν υπάρχουν στα νεοελληνικά. ο Τούρκον > τη Τούρκονος. εκοιμέθετε. • Το γράμμα σ όταν ακολουθείται από κε ή κι προφέρεται ως š. όπου η Κοινή ελληνική έχει ου. γράψον = γράψε. Π. τραγωδ΄äνος = τραγουδιστής. ĥ΄öνιν = χιόνι. • Η διατήρηση του γένους ονομάτων.χ. δηλαδή ως παχύ σ. λαλία = λαλιά. όπως: • Η διατήρηση ασυνίζητων τύπων. šκίζω. κοιμεθήν). σταμάτησε. εμέτερον = ημέτερον. Π. λεοντάρä = λιοντάρια. ο νέον > τη νέονος. Π. με χαρακτηριστικότερα: • Τη διατήρηση της κατάληξης της ονομαστικής των ουδετέρων ονομάτων σε -ιον. η τραγωδία = το τραγούδι. Π. μαθείναι. Π. Π. όπως: • Η συνίζηση των φωνηεντικών συμπλεγμάτων ια και εα.χ.χ. ĥέρι. • Την κατάληξη της προστακτικής των ρημάτων σε -ον. • Τον σχηματισμό της μέσης φωνής των ρημάτων σε -ούμαι. νύφε = νύφη. αντί για το νεοελληνικό δεν<οὐδέν. Η απομόνωση αυτή επέδρασε και στη μη περαιτέρω εξέλιξη διάφορων γλωσσικών τύπων. καρδία = καρδιά. Π.χ.χ. šκύλος. θέλετ' äτο < θέλετε ατό = θέλετε αυτό. εγαπέθα = αγαπήθηκα. • Τη διατήρηση της κατάληξης των θηλυκών επιθέτων σε -ος. που προφέρεται ως φωνήεν μεταξύ του ε και ο. • Η διατήρηση της αρχαίας προφοράς του ω ως ο. ασπαλίζω=ασφαλίζω. Π. šκεπάζω.χ. Νίκολα. ο πάππον > τη πάππονος. • Η χρήση ψιλών συμφώνων (κ. Π. • Η διατήρηση πολλών αρχαϊκών στοιχείων στο λεξιλόγιο.θ). εξελίχθηκε στον φθόγγο ä. εστάθετε. εποθανείναι.χ. οδήγησε στη διατήρηση αρκετών αρχαϊκών στοιχείων. ομ΄äζω < ομοιάζω = μοιάζω. σκοτούμαι. άφτω<ἀνάπτω) = άναψε. όλä = όλα.χ.χ. δηλαδή ως παχύ σ.π. ποίσον (<ποίησον) = φτιάξε. το θέλετε. ĥίλä = χίλια.

Κιλκίς. Ομηρική.) Αρχαία ελληνική (περ. Γεωγραφική εξάπλωση Ιστορία της Ελληνικής γλώσσας (βλ.Χ.Χ. σε μεγαλύτερο βαθμό στην Μακεδονία (π. επίσης Ελληνικό αλφάβητο) Πρωτοελληνική (περ. πšη = ψυχή. Π. Θεσσαλονίκη. Τσακωνική.) Διάλεκτοι: Αιολική. μια υποδιάλεκτο της ποντιακής. Παρέμειναν στην Τουρκία οι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι.Ποντιακή διάλεκτος 3 • Διαφορετική προφορά παρατηρείται και στα γράμματα: • ζ που προφέρεται ως ž. Δωρική. 700-1700) Νέα ελληνική γλώσσα (από το 1700) Δημοτική. Καθαρεύουσα Διάλεκτοι: Καππαδοκική. πιθανή διάλεκτος: Μακεδονική. • ψ που προφέρεται ως π+š (παχύ σ). žαγκώνω = σκουριάζω. Πτολεμαΐδα). ή 600 μ.Χ. δηλαδή ως παχύ ζ.Χ. . 1600–1200 π. αλλά και σε χώρες της Σοβιετικής Ένωσης ή της Δυτική Ευρώπης. Αρκαδοκυπριακή.χ. Ο 18ος και ο 19ος αιώνας χαρακτηρίζονται από μεταναστευτικά ρεύματα στη νότια Ρωσία στον Καύκασο. Δράμα. οι απόγονοι των οποίων μιλούν μέχρι σήμερα τα ελληνικά της περιοχής του 'Οφεως (Of) της Τραπεζούντας. Κρητική Ποντιακή. χαλάžä = χαλάζια. Παμφυλιακή. κšύνω < εκĥύνω = χύνω. ώς 300 μ.Χ.χ. Π. κυρίως στην σημερινή Τουρκία αλλά και στην Αρμενία και την Γεωργία. 300 π. 800–300 π.) Μεσαιωνική ελληνική (περ. Π.Χ. Κυπριακή.[3] Στην Ελλάδα μιλιέται σήμερα σε διάφορες περιοχές.[2] Μετά τη Συνθήκη της Λωζάνης οι Έλληνες των ακτών της Τουρκίας μετανάστευσαν κυρίως στην Ελλάδα.χ. • ξ που προφέρεται ως κ+š (παχύ σ). Κατωιταλική . 3000 π. Αττική-Ιωνική.χ.) Μυκηναϊκή (περ. Ρωμανιώτικη Ήταν αρχικά η γλώσσα των Ελλήνων (Πόντιοι) που κατοικούσαν στις νότιες ακτές της Μαύρης Θάλασσας. Ελληνιστική Κοινή (από περ.

000. [kʃ].000 άτομα Ουζμπεκιστάν: 11.000 άτομα Γερμανία: 150.000 άτομα Καζακστάν: 25. Η πιο συνηθισμένη μέθοδος διδασκαλίας σήμερα. βιβλίων. όπως πχ η χρήση του αρχαίου ελληνικού αρνητικού μορίου «ου». όπως η πρόσφατη (1996) του Τούρκου συγγραφέα Ομέρ Ασάν. [ø]. σχετικά με την ύπαρξη σημαντικού αριθμού μουσουλμάνων ομιλητών της γλώσσας στον σύγχρονο Πόντο. Συνήθως γράφεται με το ελληνικό αλφάβητο. Μιλιέται συνήθως σαν μητρική ή δεύτερη γλώσσα παράλληλα με την εκάστοτε επίσημη γλώσσα κάθε χώρας. ενώ μειώθηκε στις χώρες προέλευσης των μεταναστών.000 άτομα ΗΠΑ: 80. [pʃ]. α̈ και ο̈ για τα φωνήματα [æ].3. κάποιες φορές με την προσθήκη κάποιων διακριτικών ώστε να αποδίδεται καλύτερα η προφορά της γλώσσας.[3] Επίσημη κατάσταση της γλώσσας Δεν είναι επίσημη γλώσσα καμίας χώρας και δεν διδάσκεται. συνεδρίων και άλλων δραστηριοτήτων. Γραφή Η Ποντιακή δεν έχει κάποια επίσημη γραφή. σήμερα στον Πόντο η γλώσσα μιλιέται από τουλάχιστον 300. αλλά και αλλού. διατηρούν και μεταλαμπαδεύουν την Ποντιακή Διάλεκτο μέσω μαθημάτων.000 άτομα Γεωργία: 50.000 άτομα Τουρκία: Σύμφωνα με εκτίμηση του Πήτερ Μάκρητζ από το 1965. Σύμφωνα με τον παραπάνω συγγραφέα. αλλά και αρχαία γραμματικά χαρακτηριστικά. Η Ποντιακή γλώσσα στη σημερινή Τουρκία Υπάρχουν αναφορές. Πίτερ Μάκριτζ. 4. πολλοί Σύλλογοι και οργανώσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. ενώ οι χριστιανοί πόντιοι λένε «'κ».000 άτομα Ρωσία και πρώην ΕΣΣΔ: πάνω από 500. Μετά το κύμα μετανάστευσης από τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης προς την Ελλάδα κατά την Δεκαετία του 90 ο αριθμός των ομιλητών έχει αυξηθεί στην Ελλάδα.Ποντιακή διάλεκτος Oι Πόντιοι στον κόσμο Σύμφωνα με εκτιμήσεις και το βιβλίο της Ποντιακής Διασποράς 2000: • • • • • • • • • • • • Ελλάδα: πάνω από 2 .000 άτομα Καναδάς: 20. Οι αυτόχθωνοι. όπως πχ: σ̌ ζ̌ ξ̌ ψ̌ για τα φωνήματα [ʃ].000 άτομα σε 60 περίπου χωριά της περιοχής της Τραπεζούντας. Στον ελλαδικό χώρο ο αριθμός των ομιλητών βρίσκεται σε μείωση κάτω από την πίεση της επίσημης Ελληνικής. Ο καθηγητής Νέας Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. πληθυσμοί της περιοχής 4 . Περιγράφει την τεράστια εντύπωση που του έκαναν τα αρχαία και μεσαιωνικά χαρακτηριστικά της υποδιαλέκτου των μουσουλμάνων.000 άτομα Αρμενία: 2.000 άτομα Αυστραλία: 56. [ʒ]. είναι η προφορική.535 (1965 Mackridge). περιγράφει τα ελληνικά της περιοχής του 'Οφεως της Τραπεζούντας ως υποδιάλεκτο της Ποντιακής.000 άτομα Ουκρανία: 120. από εσωτερικούς μετανάστες της Τουρκίας. ο οποίος είναι επίσης ομιλητής της Ποντιακής. η οποία περιέχει ανεπτυγμένο αρχαίο ελληνικό λεξιλόγιο. Παρ' όλα αυτά.

mana. χρησιμοποιήθηκε για λίγο διάστημα το λεγόμενο ελληνικό φωνητικό αλφάβητο. hason. eğapesa. oliğоn. kativeno. ромейика Ββ Vv Вв [v] κατιβενο. лалиа Μμ Mm Мм [m] μανα. ромейка Σς Ss Сс [s] καλατζεπςον. nus. KH (sert H) Х х [x] χαςον. romeyika. донти Εε Ee Ее [e] εγαπεςα. μια απλοποιημένη εκδοχή του ελληνικού αλφαβήτου. αλλά δείχνει διάφορες προσπάθειες καταγραφής της γλώσσας από ομηλιτές της εκτός Ελλάδας. temeteron. laliya. теко Ιι İi Ии [i] τοςπιτοπον. зантос ΖΖ ζζ Jj Жж [ʒ] πυρζζυας. theko. кативено Γγ Ğğ Гг [ɣ] [ʝ] γανεβο. ğanevo. που μιλούν τη γλώσσα ως μητρική γλώσσα. Στη Σοβιετική Ένωση της δεκαετίας του 1920. eğapesa. буржуас Θθ TH th С с. хасон . нус Φφ Ff Фф [f] εμορφα. nostimesa. δίχως να έχουν μάθει ποτέ το ελληνικό αλφάβητο χρησιμοποιούν το σύγχρονο τουρκικό αλφάβητο. олигон Οο Oo Оо [o] τεμετερον. romeyika. мана Νν Nn Нн [n] ολιγον. эморфа Χχ H. маница Υυ Uu Уу [u] νυς. maniça. emorfa. егапеса Ρρ Rr Рр [ɾ] ρομεικα. Καταργούνται πχ οι τόνοι και διατηρείται μονάχα το ι για το φώνημα [i]. Т т [θ] θεκο. егапеса Ζζ Zz Зз [z] ζαντος. шери Ττ Tt Тт [t] νοςτιμεςα. Φωνητικό αλφάβητο Τουρκικό αλφάβητο Ρωσικό αλφάβητο IPA Παράδειγμα Αα Aa Аа [a] ρομεικα. тоспитопон Κκ Kk Кк [k] καλατζεμαν. ностимеса ΤΖ τζ Cc Чч [dʒ] καλατζεμαν. Ф ф. tospitopon. şeri. kalaceman. burjuvas. Αναλόγως χρησιμοποιείται το κυριλλικό αλφάβητο στη Ρωσία. kalaceman. kalacepson. zantos. калачепсон ΣΣ ςς Şş Шш [ʃ] ςςερι.[4] Ο παρακάτω πίνακας δεν δείχνει «επίσημα αλφάβητα». калачеман ΤΣ τς Çç Цц [tʃ] μανιτςα. dhonti. калачеман Λλ Ll Лл [l] λαλια. теметерон Ππ Pp Пп [p] εγαπεςα. ενώ το η χάνεται και το υ προφέρεται [u] και αντικαθιστά το ου.Ποντιακή διάλεκτος 5 του 'Οφεως της Τραπεζούντας. ганево Δδ DH dh Дд [ð] δοντι.

omerasan. 265. • Ιστοσελίδα (και ραδιόφωνο) του ποντιακού χωριού Ocena (http://www. Κ. html) Τοπχαράς. omerasan. σελ. asp?id=pnt Christopher Moseley: Encyclopedia of the world's endangered languages. sil.asp?code=PNT) • Pontos Kültürü (http://www.ocena.ethnologue. org/ iso639-3/ documentation. Εξωτερικές συνδέσεις • Περιγραφή από το ethnologue.ptolemaida.: Ι Γραματικι Τι Ρομεικυ Τι Ποντεικυ Τι Γλοςας.Το βιβλίο του Ομέρ Ασάν online στο ptolemaida.net/anamnhseis-almpoum-21.info/) της περιφέρειας Τραπεζούντας (με λατινικούς χαρακτήρες).com (http://www.com: PREFACE .net.html) .Ποντιακή διάλεκτος Βλέπε Επίσης • Τραπεζούντα • Πόντος Αναφορές [1] [2] [3] [4] http:/ / www.com/show_language. Abingdon 2007. 6 .By Peter Mackridge (http:/ / www. com/ eng/ preface. σελ. 2-5.

Dai.org/w/index. Omnipaedista. Kvnstantinos pao 13.org/licenses/by-sa/3.0 Unported //creativecommons. Kalogeropoulos. 27 ανώνυμες επεξεργασίες Άδεια Creative Commons Attribution-Share Alike 3. Loveless. Acp.php?oldid=3110409  Συνεισφέροντες: *Αλέξανδρος.Πηγές άρθρων και Συνεισφέροντες Πηγές άρθρων και Συνεισφέροντες Ποντιακή διάλεκτος  Πηγή: http://el. Neachili. Nakos2208. Evangelos Ionas. Valentin. Badseed. Kostisl. ΚΕΚΡΩΨ.wikipedia. CeeKay. Sinopeus. Magioladitis. Patroklis. Mik. Dr Moshe. Nataly8. MARKELLOS. Song1for. Geraki.0/ 7 . Asteraki.