You are on page 1of 5
Bo ğ aziçi Üniversitesi Yelken Tak ı m ı HALATLAR ve DÜ Ğ ÜMLER İ

Boğaziçi Üniversitesi Yelken Tak ım ı

HALATLAR ve DÜĞÜMLER

İpler ve halatlar bir teknede en çok kullanılan malzemelerdir. Bu malzemeleri kullan ırken dikkat edilmesi gereken noktalar, bunlar ın teknenin neresinde kullan ılacağ ı ve ne amaçla kullan ılacağ ıd ır. Kullan ıl ı ş şekline göre al ınacak olan ipin yap ıld ığ ı malzemesi, kalitesi, boyu ve kal ınl ığ ı değişir.

Genelde iki tip malzemeden yap ılm ı ş ipler vard ı r; Spectra ve Kevlar. Bu iplerin en, belki de tek, önemli fark ı üzerlerine gelen yük karş ıs ında nas ıl dayand ıklar ıd ır.

Spectra, metal gibi bir iptir. Üzerine yük geldikçe, elastisitesi sayesinde esner ve boyu uzar; ancak bu elastisiyetin çok yüksek yüklerde geri dönüşümü olmayabilir ve ip normal uzunluğundan daha uzun olarak kal ır. Bu yüzden teknenin baz ı bölgelerinde kesinlikle kullan ılmaz.

Kevlar ise daha sert bir metal gibi davran ır, gevrek olmayan her malzemede olduğu kadar bir esneklik payı vard ır ancak bu Spectra iplere göre daha azd ır ve geri dönüşümü mümkündür. (ip çok eskimediği ve aş ır ı yüklenmediği sürece).

İpleri örgü şekillerine göre ay ır ırsak, iki çeşit iple karş ılaş ır ız; sarmal ipler ve k ı l ı fl ı ipler. Sarmal ipler, tek bir ip kullan ılarak kat kat örülen iplerdir. Bu ipler genelde gemi halatlar ı olarak kullan ıl ır, bizim kulland ı ğ ı m ız teknelerde, özellikle yar ış teknelerinde pek s ı k kullan ılmaz. K ıl ıfl ı ipler ise, isminden de anlaş ılacağ ı gibi iç içe geçmiş iki çeşit ipten oluşur. Birinci kat çok s ık beyaz ipten dokunur, oldukça sağlamd ır. İkinci kat ise, istenilen renkte, bir kaç kat olarak dokunur ve amac ı alttaki (içteki) ipi aş ınmaya karş ı korumakt ır. Yelkenli teknelerde bu tip ipler kullan ıl ır.

Kıl ıfl ı iplerde dikkat edilmesi gereken en önemli şey uçlar ın ın aç ık b ı rak ılmamas ı d ır. Yani, içteki ip d ışar ı ya ç ıkmamal ı ve görünmemelidir. Bunun sebebi, iplerin yük alt ında birbirlerinin üzerinden geçip, ipin kuvvetini ve uzunluğunu bozmamas ın ı sağlamaktır.

Bu iki şekilde önlenebilir; İpin aç ık ucu yak ıl ır. Böylece içteki ve dıştaki ipler birbirlerine yapış ıp kaynarlar ve yük alt ında birbirlerinin üzerinden ya da alt ından yürümezler. İpin ucu daha ince yelken ipiyle dikilerek birbirine tutturulur. Bu daha sağl ıkl ı ve profesyonelce bir yöntemdir. Hatta istenirse, çelik yelken ipi kullan ılarak ucunda bir çengel ya da benzeri yard ı mc ı elemanlar oluşturabilir.

Bir teknenin üzerindeki her ipin farklı bir ad ı vard ır bütün bunlar ı bilmek gerekir. Her teknede bulunan başl ıca ipler;

o

Anayelken ı skotas ı

o

Flok (cenova) ıskotalar ı

o

Rüzgarüstü ve rüzgaralt ı balon ıskotalar ı

o

Cenova ve balon mandarlar ı

o

Üstbask ı ipi

o

Altbask ı ipi

o

Palanga ipi

o

Kaningam ipi

o

Arkayaka ve önyaka ipleri

o

Reef (camadan)

Bağlama ve koltuk ipleri (baş-k ıç halatları)

Teknelerin yar ış tipi ya da gezi tipi olmas ına göre daha farkl ı ipler de eklenebilir; backstay ipi, checkstay ipi, ince balon ıskotalar ı, güngörmez ipi, vb.

B.U. Yelken- 1* Kitapcigi

36

BA Ş LICA İ PLER Bo ğ aziçi Üniversitesi Yelken Tak ı m ı Yelkenli

BAŞLICA İPLER

Boğaziçi Üniversitesi Yelken Tak ım ı

Yelkenli teknelerde kullan ılan ipler, yelkenli teknenin boyutuna göre değişmektedir. Rahatl ıkla anlaş ılacağ ı gibi, teknelerin boyutu büyüdükçe ipler de kal ınlaşacak ve güçlenecektir. Yelkenli teknelerde başlıca iki tip ip vard ır,

Mandar İpi

Iskota İpi

Bu iplerin haricinde de, kullan ıld ığ ı yerlerin isimlerini alan kaningam ipi, baş ipi, ve tonoz ipi

gibi birçok teknede bulunan ipler de vard ır.

Mandar İpi: Mandar ipleri ana yelken, flok yelkenleri (Genoa–Cenova) ve balon yelkenlerini (Spinnaker) basmak için kullan ılan, direğin içinden geçerek direk dibinden d ışar ı ya ç ıkan ve teknenin dizayn ına göre içeriden ya da d ışar ıdan piyano bölgesine giden iplerdir. Bu iplerin başl ıca amac ı yelkenleri direğin tepesine kadar basmak ve orada seyire göre ayarlar ın ın yap ılmas ıd ır.

Mandar ipleri bir teknenin can damarlarıd ır ve bu ipleri seçerken çok dikkatli ve titiz davran ılmal ı d ır.

Mandarlar ı seçerken dikkat edilecek hususlar

Mandarlar esnek olmamal ıd ır. Diğer bir deyişle, mandar al ırken Spectra ip al ınmamal ıd ır. Bildiğimiz gibi Spectra ipler esnek iplerdir ve yük alt ında uzarlar. Mandar ipinin uzamas ı demek ise, siz seyir halinde iken rüzgar att ıkça yelkenlerinizin yavaş yavaş aşağ ıya gelmesi demektir. Böyle bir durumda sizin bütün seyir ayar ın ız ı (triminizi) ve seyir güvenliğinizi bozar.

Mandarlar, ı skotalara göre biraz daha kal ın olurlar. Teknelerin boyutlar ına göre değişmesine rağmen, şu anda piyasada en çok kullan ılan 25 – 45 ft aras ı teknelerde 10mm’lik mandarlar kullan ıl ır. Mandarlar ın kal ın olmas ı n ın en büyük sebebi ise, bir yelkenli teknede hemen hemen bütün yük yelkeni direğe bağl ı tutan mandar taraf ından taş ın ı r; basit bir doğru orant ıyla, kal ın ip ağ ır yük taş ır.

Mandarlarda dikkat edilecek en önemli nokta ise mandarlar ın aç ık olan ucu asla ve asla ğüm atılarak kapat ılmaz! Bunun sebebi çok basittir; özellikle sert havalarda teknenin rüzgara karş ı girdiği baz ı zorlayıc ı durumlarda eğer ekibin güvenliği tehlikeye düşüyorsa yelkenler feda edilip suya b ırak ılabilir. Eğer mandar ın aç ık olmas ı gereken ucunda bir düğüm varsa mandar serbestçe yuvas ında ç ıkamaz ve durum kurtar ılamaz, tekne ve ekip büyük riske girer. (Böyle bir karar, sadece teknenin skipper’ ı ya da dümencisi taraf ından verilir; ekip içinden birisi bu karar ı kendi baş ına verip kilitler patlat ılamaz

(Kilitleri Patlatmak: büyük yelkenli teknelerde (yatlarda) mandarlar “easylock” denilen kilitllerden geçerler. Bir yelkeni indrirken “patlat” ya da “easylock’u patlat” denilir.)

Mandarlar genelde, anayelken mandar ı hariç, sancak ve iskele olmak üzere iki tane olur. Sancaktaki yeşil, iskeledeki k ırm ız ı seçilir; böylece piyano, direkdibi ve başüsütü adamlar ı daha rahat çal ış ır. Bu her ülkede bu şekilde yerleşmiş bir al ışkanl ıkt ır. Uygulama aç ıs ından kolayl ık getirir.

Iskota İpi: Iskota ipleri, anayelken, flok ve balon yelkenlerinin gerekli yatay trimlerini sağlamak için kullan ıl ır. Bu ipler gene teknenin boyutlar ına göre değişik kal ınl ıkta olur. Küçük yelkenli tekneler hariç, yatlarda genelde 8 – 10 mm aras ı ipler kullan ıl ır. Bunun da sebebi, bu kal ınl ıktaki iplerin ele daha rahat oturmas ı ve kolay kontrol edilmesidir. İpler kal ınlaşt ıkça hassasiyet azal ır.

B.U. Yelken- 1* Kitapcigi

37

Bo ğ aziçi Üniversitesi Yelken Tak ı m ı Iskotalarda çok genel kurallar yoktur, istedi

Boğaziçi Üniversitesi Yelken Tak ım ı

Iskotalarda çok genel kurallar yoktur, istediğiniz bölgede istediğiniz renkte ıskota kullanabilirsiniz. Iskotalar ın yelkenlere bağlant ı noktalar ında da değişik tercihler yap ılabilir. Kimi yar ışç ılar flok ıskotalar ın ın ucunda shuckle (Kancaya benzer bir kilit sistemi) bulundurur ve floklar ın ı bu şekilde ıskota ile bağlarlar, kimileri de ucuna bir izbarço atar.

Mandarlarda olduğu gibi ıskotalarda da en önemli kural bu iplerin aç ık olan ucuna düğüm atmamakt ır.

1.BAŞLICA DÜĞÜMLER

Durdurucular (Stoppers): Terminal düğümler

Ğ ÜMLER Durdurucular (Stoppers): Terminal dü ğ ümler Yar ı m Dü ğ üm: Herkesçe bilinen

Yarı m Düğüm: Herkesçe bilinen en basit düğümdür. İplerin bir yerden geçişini önlemek için kullanıl ır. Çok güçlü bir düğümdür, bu yüzden çok yük binen yerlerde kullan ılmaz, kullan ıl ırsa aç ılamaz.

Çift Düğüm: Daha genel olarak kullan ılan bir durdurucudur, ancak daha güçlü değildir. Yar ı m düğümden tek fark ı daha kalın olmas ıd ır. Eğer şekildeki “x”lerin olduğu yerlere bir obje konursa tutucu düğüm görevi görür. (Kaz ık gibi.)

konursa tutucu dü ğ üm görevi görür. (Kaz ı k gibi.) Sekiz: Ad ı n ı

Sekiz: Ad ı n ı yap ıl ış şeklinden al ır. En kolay ve en çok kullan ılan l ı ş ş eklinden al ı r. En kolay ve en çok kullan ı durdurucudur. durdurucudur. Diğerlerine göre daha kal ın, daha sağlam ve çözmesi daha kolayd ır. Ve ipin ömrünü göz önüne al ırsak, ipe en az zarar veren düğümdür.

Birleştiriciler (Bends): İki ipi birleştirmek için kullan ıl ırlar

İ ki ipi birle ş tirmek için kullan ı l ı rlar Camadan (Reef): Camadan, kolay

Camadan (Reef): Camadan, kolay birleştirmelerde kullan ıl ır. Yelkenciler taraf ından en çok kullan ılan düğümlerdendir. Kolayca bağlanabilir, çapariz vermez, ve kolayca çözülür.

Bal ı ı

ğümü:

Kolay

bağlanabilen

ancak

zor

bir

şekilde

çözülen

bir

ğümdür.

Bu

yüzden

çok

yük

taş ıyan

iplerde

kullan ılmaz.

 

Bu yüzden çok yük ta ş ı yan iplerde kullan ı lmaz.   B.U. Yelken- 1*

B.U. Yelken- 1* Kitapcigi

38

Bo ğ aziçi Üniversitesi Yelken Tak ı m ı Tutturucular: İ pi bir nesneye ba

Boğaziçi Üniversitesi Yelken Tak ım ı

Tutturucular: İpi bir nesneye bağlamak için kullan ıl ır.

İ pi bir nesneye ba ğ lamak için kullan ı l ı r. Kaz ı k:

Kaz ı k: İpi bir nesneye

bağlaman ın

en

kolay

yoludur.

Her

durumda

kullan ılabilir.

Bir taraf ı çekildi mi, öteki taraf kilitlenir ve aç ılmaz.

ı çekildi mi, öteki taraf kilitlenir ve aç ı lmaz. İ nek Kaz ı ğ ı

İnek Kaz ı ğ ı (Kaz ı k): Gene bir kaz ık türüdür. Asl ında bağlan ış ve çal ı şma prensibi ayn ıd ır, sadece yataydan bir bağlamad ır.

Döngüler: Bir ipi bir nesneye, çember içine alarak tuttururlar.

Bir ipi bir nesneye, çember içine alarak tuttururlar. İ zbarço: En çok kullan ı lan dü

İzbarço: En çok kullan ılan düğümlerdendir. Çok kolay bağlan ır ve büyük yükler taş ımas ına rağmen çok kolay çözülebilir. Burada önemli olan nokta d ışar ıda kalan k ısa parçan ın oluşan çemberin çevresinden 12 kat daha büyük olmas ıd ı r. Böylece ip daha kolay çözülür, çapariz önlenir.

Başipi Düğümü: Çok eski zamanlardan beri kullan ılan bir başipi düğümüdür. Bir nesneyi çekerken bağlanacak bir boşluğu yoksa, ucuna bu düğüm tak ılarak o nesne çekilebilir.

ucuna bu dü ğ üm tak ı larak o nesne çekilebilir. Kelebek: Bir ipin üzerinde tutulacak
ucuna bu dü ğ üm tak ı larak o nesne çekilebilir. Kelebek: Bir ipin üzerinde tutulacak

Kelebek: Bir ipin üzerinde tutulacak yer ya da bir ask ı yaratmak istendiğinde kullan ıl ı r. Yük taş ı mas ı göz önüne al ınd ığ ında oldukça sağlamd ır.

Rodalama: Bir halat ın kullan ılmayacağ ı zaman, en kolay aç ılabilecek durumda, derli toplu bulunmas ın ı sağlar. Kullan ılmayan halatlar, aşağıdaki şekildeki gibi toplan ır ve en son kalan uç, ilmeğin içinden geçirilerek s ık ıl ır. Düğüm at ılmaz.

B.U. Yelken- 1* Kitapcigi

39

1 2 2. İ PLER İ N BAKIMI Bo ğ aziçi Üniversitesi Yelken Tak ı
1

1

2

2

2. İPLERİN BAKIMI

Boğaziçi Üniversitesi Yelken Tak ım ı

3

3

4

4

İplerin hem kullan ıma haz ırlan ırken hem de kullan ıl ırken iki şekilde de bak ım ı yap ılmal ıd ır. Bunlar ı bir liste halinde s ıralarsak;

1. Her ipin ucu kullanmadan önce ya yak ılmal ı ya da dikilmelidir. Bu işlemler yap ıld ıktan sonra da belirli periyotlarla iplerin uçlar ı kontrol edilmeli ve aç ılmaya başlayan uçlar yeniden kapat ılmal ıd ır (dikilmeli/yak ılmal ı).

2. İpler her zaman tuzlu sudan ve güneşten korunmal ıd ır. Seyir halinde iken her ne kadar böyle bir şey söz konusu değilse de, seyir bittikten ve tekne karaya çekildikten/bağland ıktan sonra bütün ipler tatl ı suyla yıkanmal ı ve kapal ı bir yerde kurumaya b ı rak ılmal ıd ır.

3. İpler kurutulurken birbirleri üstüne at ılmamal ı, roda (ipleri elipsler oluşturarak düzgün bir şekilde, çapariz vermeden toplamak) edildikten sonra çamaş ır gibi ayr ı ayr ı as ılmal ıd ır. Aksi takdirde, üst üste konulan ıslak ipler küflenir.

4. Genelde bir ip teknenin hep ayn ı bölgesinde kullan ıl ır. Bu yüzden ipin hep ayn ı noktas ı y ıpran ır (vinç üstü, makara noktas ı, kilit noktas ı, gibi). Bunu engellemek için ipler belli zamanlarda 5-10 cm k ısalt ıl ır ve ipin homojen olarak y ıpranmas ı sağlan ır. Ancak en sağl ıkl ı yöntem iplerin (her yar ış sezonu öncesi) yenileriyle değiştirilmesidir.

3. GÜVENLİK

Bir yelkenli teknede daha seyire ç ı kmadan evvel bütün iplerin doğru bir şekilde donat ıl ıp donat ılmad ı ğ ı kontrol edilmelidir. Seyir haline geçince ise, iplerin çapariz (gerek direk üstünde gerek küpeşte içinde, iplerin birbirlerine geçmiş ve karmaşa yaratmı ş olma durumu) verip vermediği her zaman kontrol edilmelidir.

Bu, ekibin ve teknenin güvenliği için bir zorunluluktur. Aksi takdirde yap ılmas ı gerekecek ani bir manevrada daha büyük çaparizlere yol aç ılabilir ve büyük bir kazaya sebebiyet verilebilir. Bu sebeple, manevralardan sonra her ekip üyesi kendi çal ışt ığ ı yeri, seyire oturulduktan sonra da seyirde görev almayan çevresini daima kontrol etmelidir. Kendi sorumluluğu alt ında bulunan bölgedeki bütün ipleri çaparizden kurtarmal ı, gerekirse roda etmeli; ve tekne her zaman neta durumda olmal ıd ır. (Çapariz vermeyecek durumda olmal ı ; her ipin düzgün bir şekilde roda edilmiş ve manevraya haz ı r duruma getirilmiş olmas ı gerekir)

Yelkenle Seyir dersinde tekne üzerinde güvenlik konusu daha detayl ı işlenmiştir.

B.U. Yelken- 1* Kitapcigi

40