You are on page 1of 18

Globalizacja, w.

Dr Anna Matysek-Jdrych

FINANSOWY ASPEKT KRYZYSU SUBPRIME

Dr Anna Matysek-Jdrych

PROGRAM WYKADU
1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) Znaczenie procesu globalizacji Spoeczno-psychologiczne podoe kryzysu Geneza kryzysu w sferze finansowej ujcie mikro Mechanizm dziaania CDO i CDS Co poszo nie tak na rynku CDO? Kto zawid i dlaczego w sferze finansowej? Kto i jak przeciwdziaa skutkom kryzysu? Jak kryzys wpyn na sytuacj makroekonomiczn w Europie?

Dr Anna Matysek-Jdrych

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

WYRNIKI KRYZYSU SUPRIME


Tym, co odrnia wspczesny kryzys finansowy (i gospodarczy) od wczeniejszych kryzysw jest jego GLOBALNY CHARAKTER. Dynamicznie wzrasta znaczenie emerging markets po stronie popytu i poday (w szczeglnoci BRIC = Brazil + Russia + India + China) Przezwycienie kryzysu nie bdzie moliwe bez aktywnej roli CHIN

Dr Anna Matysek-Jdrych

MAKROEKONOMICZNE PODOE
Ceny i zjawiska inflacyjne Zjawisko globalnych nierwnowag i zmiana rozkadu si gospodarczych na wiecie Gwatowne procesy globalizacyjne i ich odzwierciedlenie w sferze makroekonomicznej Bdy w polityce gospodarczej krajw wysoko rozwinitych (szczeglnie Stany Zjednoczone)

Dr Anna Matysek-Jdrych

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

GDZIE KRYZYS?

rdo: World Economic Outlook, IMF.


Dr Anna Matysek-Jdrych

GDZIE KRYZYS? cont.

rdo: World Economic Outlook, IMF.


Dr Anna Matysek-Jdrych

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

DODATKOWE WYJANIENIA
Great Moderation (wielkie uspokojenie, normalizacja, umiarkowanie): niska i stabilna inflacja, zrwnowaony wzrost percepcja niskiego ryzyka i wysokiego zwrotu z zainwestowanego kapitau; czciowo to efekt dokonujcych si zmian strukturalnych:
rosnce moliwoci midzynarodowej dywersyfikacji ryzyka (ale pojawia si dylemat globalnego cyklu koniunkturalnego i pytanie o moliwo dywersyfikacji portfela) wiksza stabilno polityczna stale rosncy udzia sektora usug (jako znacznie mniej procyklicznego) w gospodarkach wysokorozwinitych
zbyt wiele nadziei pokadano w Great Moderation
Dr Anna Matysek-Jdrych

GLOBALNE NIERWNOWAGI
[% wiatowego PKB]

Dr Anna Matysek-Jdrych

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

MODEL KONSUMPCJI
Wydatki prywatne jako procent dochodu rozporzdzalnego w pastwach wysokorozwinitych

rdo: 77th BIS Annual Report.


Dr Anna Matysek-Jdrych

GWATOWNY PROCES GLOBALIZACJI [1]


Zmiana rozmieszczenia produkcji midzy pastwami (wzrost znaczenia Chin, Indii) kluczowe znaczenie tych pastw w procesie wychodzenia z kryzysu Moliwo alokacji inwestycji w skali caego wiata (dywersyfikacja portfeli inwestycyjnych instytucji finansowych w skali globalnej) ALE: globalny cykl koniunkturalny, sia powiza midzy rynkami finansowymi, czy jest miejsce na klasyczn dywersyfikacj?
Dr Anna Matysek-Jdrych

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

GWATOWNY PROCES GLOBALIZACJI [2]

Zmniejszenie moliwoci skutecznego nadzoru nad dziaalnoci instytucji finansowych wizja globalnej instytucji nadzorczej Utrudniona ocena ryzyka inwestycji (zoono instrumentw finansowych) Uatwione rozprzestrzenianie si kryzysu w drodze zaraania si rynkw finansowych poszczeglnych krajw

Dr Anna Matysek-Jdrych

SPOECZNEGO-PSYCHOLOGICZNE PODOE KRYZYSU


1) Zmiany demograficzne (starzenie si spoeczestw w krajach wysokorozwinitych) 2) Fala irracjonalnego optymizmu (irrational exuberance) 3) Bdy w zarzdzaniu instytucjami finansowymi (system motywacji) 4) Chciwo matk kryzysu (kto okaza si chciwy? w zasadzie dotyczy to wszystkich uczestnikw rynku finansowego)

Dr Anna Matysek-Jdrych

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

ZMIANY DEMOGRAFICZNE

Starzenie si spoeczestwa w krajach wysokorozwinitych Zmiana w systemach emerytalnych (przejcie od pay as you go do systemw kapitaowych) Dynamiczny wzrost popytu na aktywa finansowe ze strony funduszy emerytalnych i inwestycyjnych
Dr Anna Matysek-Jdrych

ZARZDZANIE INSTYTUCJAMI FINANSOWYMI


Premie dla zarzdzajcych instytucjami finansowymi budowane w oparciu o krtkookresowe wyniki (zachta do spekulacji, krtkowzroczno) brak motywacji do dugookresowego stabilizowania sytuacji ekonomicznej instytucji finansowej Czynnik ludzki zawodzi rwnie w kwestii modelowania instrumentw finansowych (matematycy vs. ekonomici, finansici) zetknicie wiedzy matematycznej z niewiedz oraz dowiadczenia finansowego z brakiem dowiadczenia Egzaminu nie zda system corporate governance pokadano zbyt wielkie nadzieje w CG, eliminujc jednoczenie nadzr publiczny
Dr Anna Matysek-Jdrych

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

BDY W POLITYCE GOSPODARCZEJ USA


Bdy w polityce regulacyjnej rzdu (bankowo inwestycyjna i rynek instrumentw pochodnych) Bdy w polityce pieninej FED (dojrzewanie bbla spekulacyjnego na rynku nieruchomoci vs. obnienie stp procentowych FED w latach 2002-2005 do poziomu najniszego od dziesicioleci nakrcanie spirali zaduenia i zakupw na kredyt pompowanie bbla) Bdy w polityce fiskalnej USA (w obliczu deficytu oszczdnoci w USA podjto decyzj o obnikach podatkw skutek: eksplozja deficytu budetowego w latach 20022007)
Dr Anna Matysek-Jdrych

GENEZA KRYZYSU W SFERZE FINANSOWEJ


1) Sub-prime market jako ognisko zapalne kryzysu 2) Gwatowny rozwj rynku instrumentw pochodnych 3) Dynamiczny rozwj rynkw finansowych (sfera finansowa versus sfera realna gospodarki) 4) Niezdolno poprawnej wyceny ryzyka i lekkomylno w akceptacji zabezpiecze kredytowych

Dr Anna Matysek-Jdrych

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

SUB-PRIME CRISIS JAKO OGNISKO ZAPALNE


To kryzysu: niskie stopy procentowe i silna gospodarka USA zachta do kredytowania ycia Amerykanw wzrost cen nieruchomoci (pompowanie baki) wzrost konkurencji midzy bankami Rodzaje kredytw (jako): Prime Near-Prime Sub-Prime
(oprocentowanie ronie wraz z pogorszeniem jakoci klienta)

Dr Anna Matysek-Jdrych

PATOLOGIE AMERYKASKIEGO RYNKU SUB-PRIME


Praktyka Self-Cert: kredytobiorca deklaruje swoje dochody, brak wymogu udokumentowania dochodw, samodzielnie dokonujemy oceny naszej zdolnoci kredytowej (subiektywizm, niewiedza) Kredyty NINJA = No Income, No Job, No Assets (nie masz dochodw, pracy i aktyww przyjd po kredyt) Kredytowanie powyej 100% LTV (LTV = Loan to Value) brak udziau wasnego kredytobiorcy, brak czynnika motywujcego

Dr Anna Matysek-Jdrych

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

CO DALEJ Z RYNKIEM SUB-PRIME?


Kredyty hipoteczne sub-prime nie stanowi portfela w banku hipotecznym, ale stay si przedmiotem dalszego obrotu (emisja papierw wartociowych w oparciu o te kredyty), wykorzystanie instrumentu CDO (Collateralized Debt Obligation) Zaangaowanie inwestorw na caym wiecie na rynku instrumentw pochodnych powstaych na bazie kredytw sub-prime Wzrost stp procentowych w USA Szok patnoci odsetek Wzrost bezrobocia Brak spat kredytw z segmentu sub-prime Zaamanie na rynku CDO Pkniecie baki spekulacyjnej na rynku nieruchomoci
Dr Anna Matysek-Jdrych

CDO ISTOTA I MECHANIZM (1)


CDO jest rodzajem instrumentu z rodziny tzw. Instrumentw finansowych zabezpieczonym aktywami (ABS Asset Backed Security) CDO moemy utosamia z rodzajem funduszu, ktry pozyskujc rodki poprzez emisj obligacji, nabywa rnego rodzaju aktywa (w przypadku CDO, ktre doprowadziy do zachwiania rynkiem wiatowym, aktywami tymi byy kredyty hipoteczne z rynku subprime) Zyski w ramach CDO generowane s w efekcie wyszego oprocentowania aktyww (z reguy s nimi odsetki) od oprocentowania emitowanych papierw
Dr Anna Matysek-Jdrych

10

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

CDO ISTOTA I MECHANIZM (2)


Typy obligacji (ze wzgldu na stopie ryzyka i jednoczenie stop zwrotu): Senior tranche najnisze ryzyko kredytowe (rating AAA) i niska stopa zwrotu Mezzanine tranche otrzymuj rating umiarkowany (od AA do BB), charakteryzuj si wyszym ryzykiem i jednoczenie wysz stop zwrotu Equity tranche nie ma przydzielonego ratingu, wysoka stopa zwrotu, wysokie ryzyko

Dr Anna Matysek-Jdrych

CDO ISTOTA I MECHANIZM (3)

Dr Anna Matysek-Jdrych

11

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

CDO SKD TAKA POPULARNO


UNDERWRITER (podmiot inicjujcy emisje CDO): Pozbycie si dugw z bilansu (rodzaj dugu!) Poprawa wskanikw adekwatnoci kapitaowej Uatwiony sposb zarzdzania wyizolowan pul dugw Wiksza klarowno operacji i ukon do inwestorw i agencji ratingowych INWESTOR (podmiot nabywajcy CDO): Zysk, zysk, zysk albo tylko jego wizja

Dr Anna Matysek-Jdrych

CDO CO POSZO NIE TAK?


Narastajce problemy ze spat kredytw subprime (dywersyfikacja geograficzna) Sabnce przepywy pienine byy tak due, e dotkny segmentu senior tranche

Popyt na CDO znikn w cigu kilku tygodni, banki zostay z ogromnym portfelem CDO

Spadek znaczenia ratingw w obliczu prestiu agencji panika na rynku CDO


Dr Anna Matysek-Jdrych

12

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

CDS ISTOTA I MECHANIZM (1)


CDS moe okaza si drugim problemem i rdem kryzysu CDS (credit default swap) mechanizm zbliony natur do ubezpieczenia, sucy do przenoszenia ryzyka kredytowego, w ktrym jedna ze stron zobowizuje si do pokrycia strat (spaty dugu) nalenych drugiej stronie [w zamian za uzgodnione wynagrodzenie] Ekspansja rynku CDS: 45 bilionw USD (ponad dwukrotnie wicej ni warto amerykaskiego rynku papierw wartociowych) w 2007 roku Ekspansja w okresie boomu gospodarczego atwy i tani dochd dla bankw zaamanie, pknicie baki nasilenie zjawiska niespaconych kredytw konsekwencje dla bankw i systemu finansowego???
Dr Anna Matysek-Jdrych

KTO SPRZEDAJE OCHRON PRZEZ CDS?

rdo: The Economist, 2008.


Dr Anna Matysek-Jdrych

13

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

DWA OBLICZA GOSPODARKI

Rynek finansowy Gospodarka realna


Praca, kapita i wiedza wykorzystywane s do wytwarzania towarw i usug (tj. PKB danego kraju) Dokonuje si na nim transakcji poyczania rodkw, po to by oszczdnoci trafiay do realnej gospodarki, zamieniay si w kapita i przyniosy zyski

Dr Anna Matysek-Jdrych

SFERA FINANSOWA A SFERA REALNA


1980 r. 120% PKB

2005 r. 1 100% PKB

2007 r. 1 300% PKB


Zjawisko globalnego lewarowania Te same dochody i aktywa stanowiy zabezpieczenie rnych instrumentw finansowych jednoczenie
Dr Anna Matysek-Jdrych

14

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

KTRE SEGMENTY RYNKU FINANSOWEGO ROSY NAJSZYBCIEJ [1990-2007, % globalnego PKB]?


Depozyty bankowe 86% 102%

Obligacje 86% 138%

Instrumenty pochodne 98% 1000%

Akcje 45% 114%

Dr Anna Matysek-Jdrych

KTO JEST WINNYM KRYZYSU (SFERA FINANSOWA)?


David X. Li, chiczyk wyksztacony w Kanadzie. Podczas pracy w banku JP Morgan napisa w 1999 roku artyku naukowy pokazujcy jak naley mierzy korelacj midzy bankructwami (On Default Correlation: A Copula Function Approach). Wykorzystujc zaproponowan przez niego metodologi zbudowano piramid 62 bilionw dolarw pochodnych instrumentw kredytowych, ktra teraz si wali.

rdo: Recipe for Disaster: The Formula that Killed Wall Street, WIRED MAGAZINE: 17.03.09
Dr Anna Matysek-Jdrych

15

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

CZY TYLKO INSTRUMENTY RYNKU SUB-PRIME?

1-miesiczna zmienno spreadw, cen i zwrotu z aktyww MBS papiery wartociowe wyemitowane zabezpieczone kredytami hipotecznymi RMBS papiery wartociowe wyemitowane zabezpieczone kredytami hipotecznymi na zakup nieruchomoci mieszkalnych
Dr Anna Matysek-Jdrych

rdo: GFSR, IMF, October 2009.

KTO ZAWID?
Instytucje finansowe Instytucje regulujce i nadzorujce Rzdy pastw wysokorozwinitych Agencje ratingowe Przedsibiorstwa [] Spoeczestwo
Dr Anna Matysek-Jdrych

16

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

DLACZEGO ZAWIODY INSTYTUCJE FINANSOWE?


1) Nieumiejtne szacowanie ryzyka (analiza rynku CDS Credit Default Swap: instrument rzekomo zabezpieczajcy przed niespaceniem kredytu przez dunika: 2000 r. 1 bilion USD; 2007 45 bilionw USD, instytucje finansowe uwierzyy w moliwo wyeliminowania ryzyka kredytowego) 2) Nadmierna zoono instrumentw finansowych (matematycy w roli finansistw) 3) Chciwo instytucji finansowych matk kryzysu 4) Instytucje finansowe podday si bace spekulacyjnej (przyjmowanie zabezpiecze kredytowych)
Dr Anna Matysek-Jdrych

BDY INSTYTUCJI NADZORUJCYCH

1) Rynek instrumentw pochodnych pozostawa w zasadzie poza sfer zainteresowania wadz nadzorczych [dlaczego?] 2) Nie dostrzeono znaczenia agencji ratingowych i koniecznoci kontrolowania tych instytucji 3) Nadmierna ufno w Corporate Governance i wewntrzne modele szacowania ryzyka inwestycji

Dr Anna Matysek-Jdrych

17

Globalizacja, w.2

Dr Anna Matysek-Jdrych

ROLA AGENCJI RATINGOWYCH


Agencje ratingowe s prywatnymi instytucjami, ktre maj na celu: ocen zdolnoci kredytowej instytucji, kraju (ocena prawdopodobiestwa niewykonania przez emitenta zobowiza finansowych w ujciu oglnym ) ocen zdolnoci kredytowej instrumentu finansowego (ocena prawdopodobiestwa niewykonania przez emitenta zobowiza finansowych w stosunku do konkretnego papieru dunego)

Dr Anna Matysek-Jdrych

AGENCJE RATINGOWE NA WIECIE

Moodys Fitch Standard & Poors

95% rynku*
* Ponad 100 agencji
Dr Anna Matysek-Jdrych

18