You are on page 1of 22

ΣΤΕΛΙΟΥ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΙΚΟΥ
ΦΑΙΔΩΝΟΣ

ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2010

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΦΑΙΔΩΝ (Περί Ψυχής)
Στο Φαίδωνα ο Πλάτων περιγράφει τις τελευταίες ώρες του Σωκράτη στη φυλακή,
πριν την θανάτωσή του με κώνειο, και τις συζητήσεις που είχε με τους φίλους του. Ο
Εχεκράτης συναντά τον Φαίδωνα ο οποίος παρευρισκόταν στην φυλακή κατά τις
τελευταίες ώρες του φιλοσόφου και τον παρακαλεί να του τις περιγράψει.
ΕΧΕΚΡΑΤΗΣ: Εσύ ο ίδιος, Φαίδωνα, βρέθηκες στο πλευρό του Σωκράτη εκείνη
την ημέρα, που ήπιε το δηλητήριο στη φυλακή, ή τα άκουσες από κάποιον άλλο;
ΦΑΙΔΩΝ: Ήμουν ο ίδιος εκεί, Εχεκράτη.
ΕΧ.: Τι είναι λοιπόν εκείνα που είπε ο άνδρας πριν από το θάνατό του; γιατί δε
μάθαμε οι Φλειάσιοι.
ΦΑΙΔ.: Άρα, ούτε για τη δίκη μάθατε πως εξελίχθηκε;
ΕΧ.: Ναι, αυτά μας τα ανήγγειλε κάποιος. Και απορήσαμε μάλιστα που, ενώ η δίκη
έγινε πριν από καιρό, αυτός πέθανε απ’ ό,τι φαίνεται πολύ αργότερα. Γιατί;
ΦΑΙΔ. : Ήταν θέμα τύχης στην περίπτωσή του, Εχεκράτη. Την προηγούμενη της
δίκης συνέπεσε η στέψη της πρύμνης του πλοίου που στέλνουν οι Αθηναίοι στην
Δήλο.
ΕΧ.: Τι είναι αυτό το πλοίο;
ΦΑΙΔ.: Όπως λένε οι Αθηναίοι, αυτό είναι το πλοίο με το οποίο κάποτε ο Θησέας
μετέφερε τα επτά εκείνα ζευγάρια στην Κρήτη, τα έσωσε και σώθηκε και ο ίδιος.
Καθώς λέγεται λοιπόν, ευχήθηκε τότε στον Απόλλωνα ότι αν σωθούν θα στείλουν
κάθε χρόνο ιερή αντιπροσωπεία στην Δήλο. Όταν λοιπόν αρχίσουν τα σχετικά με την
αποστολή της αντιπροσωπείας υπάρχει σε αυτούς νόμος να μένει αγνή η πόλη στο
διάστημα αυτό και να μη γίνεται καμιά δημόσια εκτέλεση, πριν φτάσει το πλοίο
στη Δήλο και επιστρέψει πάλι πίσω. Έναρξη της αποστολής αντιπροσωπείας
γίνεται όταν ο ιερέας του Απόλλωνα στεφανώσει την πρύμνη του πλοίου. Αυτό
συνέβη την προηγουμένη της δίκης. Γι’ αυτό ο Σωκράτης πέρασε πολύ καιρό
στη φυλακή από την καταδίκη μέχρι το θάνατό του.
1.ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΜΕ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΓΕΓΟΝΟΣ
ΕΧ.: Δείξου, λοιπόν, πρόθυμος να μας τα αναφέρεις όλα, όσο γίνεται πιο αναλυτικά,
εκτός αν τυχαίνει να έχεις δουλειά…………
ΦΑΙΔ.: Στ’ αλήθεια, όσο έμεινα κοντά του, τα αισθήματά μου ήταν παράξενα. Γιατί,
ενώ παρευρισκόμουν στον θάνατο ανθρώπου αγαπημένου, δεν με κατέλαβε οίκτος.
Μου έδινε, βλέπεις, την εντύπωση ανθρώπου ευτυχισμένου, Εχεκράτη, με τους
τρόπους και τα λόγια του, τόσο ατρόμητος και ανώτερος στάθηκε στον θάνατό
του, ώστε μου φάνηκε ότι και στον Άδη ακόμα που πάει δεν πηγαίνει χωρίς τη
2. ΘΕΪΚΗ ΠΡΟΝΟΙΑ -ΕΥΤΥΧΙΑ- ΑΤΡΟΜΗΤΟΣ
θεϊκή πρόνοια, όμως και εκεί όταν φθάσει θα ευτυχήσει όσο κανένας άλλος. Γι’
αυτούς, λοιπόν, τους λόγους δεν ένιωθα σχεδόν καθόλου οίκτο, όπως θα μπορούσε
να φανεί φυσικό για κάποιον που παρευρίσκεται σε πένθος. Ούτε πάλι ένιωθα
ευχαρίστηση που φιλοσοφούσαμε όπως συνήθως - γιατί και εκείνες τις ώρες
τέτοια ήταν η φύση της συζήτησης. Στην πραγματικότητα, με είχε καταλάβει
ένα εντελώς αλλόκοτο

2

ένωσε τις δύο κορυφές σε μία.. ο Κέβης… ΕΧ. λες. γιατί την προηγουμένη. Εκείνη τη μέρα όμως συγκεντρωθήκαμε πιο πρωί. ρίχνοντας ένα βλέμμα στον Κρίτωνα. είπε. Ο Πλάτων. «λύνουν τον Σωκράτη από τα δεσμά και προστάζουν τούτη τη μέρα να θανατωθεί». ΕΧ. Κάθε φορά λοιπόν περιμέναμε μέχρι να ανοίξει η φυλακή. μερικές φορές δακρύζοντας. …………… ΦΑΙΔ. και γι’ αυτό. θα μπορούσε να συνθέσει ένα μύθο. Από εκεί την απομάκρυναν κάποιοι από τους ανθρώπους του Κρίτωνα. πότε γελώντας. ο Επιγένης. λοιπόν.: Παραβρέθηκαν και κάποιοι ξένοι. και στο κάλεσμά μας βγήκε ο θυρωρός. Πόσο πολύ διαφέρει η φύση του από εκείνο που θεωρείται αντίθετό του. ήρθε και μας κάλεσε να μπούμε. αν εμφανιστεί το ένα σε κάποιον. ο Ερμογένης.: Ποιοι έτυχε να παρευρίσκονται. Φαίδωνα. ο Σιμμίας βέβαια ο Θηβαίος. Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΕΡΑ. ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ/ ΧΑΡΑ-ΛΥΠΗ/ΘΑΝΑΤΟΣ-ΖΩΗ συναίσθημα και ένας ασυνήθιστος συνδυασμός από ευχαρίστηση ανάμεικτη με λύπη. Μόλις μας είδε η Ξανθίππη άρχισε να ξεφωνίζει και να λέει αυτά που συνήθως λένε οι γυναίκες: «Σωκράτη για τελευταία φορά θα σε χαιρετήσουν τώρα οι φίλοι σου και συ αυτούς». Και ο Σωκράτης. και.: Λοιπόν. Μπαίνοντας αντικρίσαμε τον Σωκράτη. πηγαίναμε και τις περισσότερες φορές περνούσαμε ολόκληρη τη μέρα μαζί του. εγώ και οι άλλοι. Ποια. Πήγαμε. ότι αν τα είχε σκεφθεί αυτά ο Αίσωπος. δηλαδή το λυπηρό. είπε: Ας την πάρει κάποιος σπίτι». 4.Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΕΠΙΠΕΔΑ Ο Σωκράτης ανακάθισε στο κρεβάτι του. Επειδή 3 . επειδή δεν μπορούσε. λες και είναι και τα δυο κολλημένα στην ίδια κορυφή. ΦΑΙΔ. είναι σχεδόν αναγκασμένος να αποκτήσει πάντα και το άλλο. πληροφορηθήκαμε ότι το πλοίο είχε επιστρέψει από τη Δήλο.3. μοιάζει να είναι αυτό που οι άνθρωποι ονομάζουν ευχάριστο. πως ο θεός. θαρρώ. Αλλά και όλοι οι παρόντες σχεδόν με τον ίδιο τρόπο εκφράζαμε τα συναισθήματά μας. τις προηγούμενες ημέρες συνηθίζαμε. ενώ εκείνη κραύγαζε. ενώ τα ίδια αρνούνται να εμφανιστούν ταυτόχρονα στον άνθρωπο. συζητώντας. καθώς σκεφτόμουν ότι σε λίγο εκείνος θα πεθάνει. λύγισε το ένα πόδι. αν κάποιος κυνηγάει το ένα και το αποκτήσει. το έτριψε δυνατά με το χέρι και. παρουσιάζονται και σε μένα. ΟΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΦΑΙΔ. ενώ ήθελε να τα συμφιλιώσει που μάχονται το ένα το άλλο. ΕΧ. άνδρες. λοιπόν. Μου φαίνεται μάλιστα. όταν φύγαμε το σούρουπο από τη φυλακή. ο Κριτόβουλος. να κρατάει το παιδί τους και να κάθεται δίπλα του.: Όλες. ήταν άρρωστος. είπε: Πόσο αλλόκοτο. θρηνούσε και χτυπιόταν. Ήταν ο Κτήσιππος από την Παιανία. ήταν η συζήτησή τους. και μας είπε να περιμένουμε «Οι Ένδεκα». και την Ξανθίππη. τρίβοντάς το. Ήταν κοντά στη φυλακή. ο Αισχύνης και ο Αντισθένης. Όταν άνοιγε.: Ναι. έπειτα ακολουθεί από πίσω και το άλλο. είπε. Συνεννοηθήκαμε λοιπόν μεταξύ μας να πάμε όσο το δυνατόν πιο πρωί. Χωρίς να καθυστερήσει πολύ. Έτσι ακριβώς. που μόλις τον είχαν λύσει. να επισκεπτόμαστε τον Σωκράτη και συγκεντρωνόμαστε απ’ το πρωί στο δικαστήριο. ο Μενέξενος κι ορισμένοι άλλοι από τους ντόπιους.: Τούτος ο Απολλόδωρος. 5.

από τα δεσμά εμφανίστηκε προηγουμένως στο πόδι μου το οδυνηρό. και καθώς ο ίδιος δεν ήμουν δυνατός στη μυθοπλασία. ωστόσο έλεγε πάντα τα ίδια. ότι τα συνέθεσα προσπαθώντας να εξηγήσω τη σημασία κάποιων ονείρων και να δείξω ευσέβεια. Ίσως να μη βιαιοπραγήσει βέβαια εναντίον του εαυτού του. κατέβασε κι ακούμπησε τα πόδια του στη γη και έτσι καθισμένος συζητούσε την υπόλοιπη ώρα. χωρίς αμφιβολία. καλά έκανες και μου το θύμισες. δηλαδή μουσική. Σχετικά με τα ποιήματα που έχεις φτιάξει. Να τι λογής ήταν τα όνειρα: Πολλές φορές στη ζωή μου με επισκέφθηκε το ίδιο όνειρο στο παρελθόν. Γιατί λένε ότι δεν είναι επιτρεπτό. Έτσι νομίζω. θεώρησα ότι πρέπει. έτσι και μένα με παρότρυνε το όνειρο να κάνω ό. αισθάνομαι ότι στη συνέχεια ακολουθεί το ευχάριστο. 7. βλέπεις. για να είναι αληθινός ποιητής. να πεις στον Εύηνο και να είναι γερός. Κέβη. Και εγώ στην αρχή νόμιζα πως με προέτρεπε και με παρότρυνε σε ό. Κέβη. Γιατί δεν θα ήταν σωστό να φύγω προτού δείξω την ευσέβειά μου γράφοντας ποιήματα και προτού υπακούσω στο όνειρο. 6. αφού πήρε το λόγο. μουσική να κάνεις και πάνω σ’ αυτή να δουλεύεις». αν αυτό που με προστάζει το όνειρο επανειλημμένα είναι να ασχοληθώ με τη «δημοτική» μουσική. Μετά τον θεό. να με ακολουθήσει το συντομότερο. Και τώρα.τι ακριβώς έκανα τόσον καιρό. γιατί η φιλοσοφία είναι το ανώτερο είδος μουσικής και εγώ με αυτή καταγινόμουν. είπε: Μα τον Δία. όπως φαίνεται. λοιπόν. σε περίπτωση που. είπε αυτός. σκέφτηκα ότι ο ποιητής πρέπει. ΣΩ Πες του λοιπόν. με τις επανειλημμένες εμφανίσεις τους. με προστάζουν να ασχοληθώ με αυτό το είδος μουσικής. να με εισακούσει και ο Εύηνος και καθένας που έχει επάξια μερίδιο στη φιλοσοφία. όπως εκείνοι που ενθαρρύνουν τους δρομείς. ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΤΩΝ ΑΝΤΙΘΕΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Ο Κέβης. οι Αθηναίοι. Φεύγω. κάθε φορά με διαφορετική μορφή. μετατρέποντας σε στίχους τον πεζό λόγο του Αισώπου. σήμερα. Ο ΣΩΦΡΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ Γιατί όχι. Έχω συναντήσει πολλές φορές τον άνθρωπο αυτόν και. Έτσι προστάζουν. να μη δείξω απείθεια και να ασχοληθώ με αυτήν. Κι ο Σιμμίας είπε: Τι είναι τούτα που παραγγέλνεις στον Εύηνο. Δεν είναι φιλόσοφος ο Εύηνος. Έτσι λοιπόν η πρώτη σύνθεσή μου ήταν για τον θεό. όσους μύθους του Αισώπου είχα πρόχειρους και γνώριζα απ’ έξω. ενώ πρωτύτερα δεν είχες ποτέ συνθέσει το παραμικρό. Και αν διαθέτει σωφροσύνη. προς τιμήν του οποίου γίνονταν αυτές οι γιορτές και οι θυσίες.τι ακριβώς έκανα. είπε. την αλήθεια. «Σωκράτη. Σωκράτη. Θα θελήσει λοιπόν. ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ Ο ΑΛΛΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΠΟΙΗΣΗ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ Αυτά λοιπόν. είπε ο Σιμμίας. Και λέγοντας αυτά. αφού έγινε η δίκη και μια που η γιορτή του θεού με εμπόδιζε να πεθάνω. με κανένα τρόπο δεν θα θελήσει να υπακούσει στη συμβουλή σου. να πλάθει μύθους και όχι λόγους. απ’ όσα έχω καταλάβει. αλλά και ο Εύηνος λίγο πριν. τι τέλος πάντων είχες στο μυαλό σου κι άρχισες να γράφεις ποιήματα όταν ήρθες εδώ. και κάποιοι άλλοι ήδη με ρώτησαν. 6. από αυτούς διασκεύασα τους πρώτους που βρήκα. και τον ύμνο στον Απόλλωνα. 4 .

Κέβη. Κέβη. Και εγώ ωστόσο εξ ακοής μιλώ γι’ αυτά. και συ ο ίδιος. είπε ο Σωκράτης. ότι δηλαδή οι φιλόσοφοι δεν θα είχαν καμιά αντίρρηση να πεθάνουν. όπως ακριβώς συμβαίνει με τα άλλα θέματα. όπως αυτή σε μένα τώρα. είναι παράλογο. Αυτό φαίνεται λογικό. που είναι κτήμα σου. συνέχισε αυτός. είπε. ίσως να έχει κάποια λογική. Τίποτα ξεκάθαρο τουλάχιστον. Εκείνο όμως που ανέφερες πρωτύτερα. και. Ίσως λοιπόν υπ’ αυτή την έννοια δεν είναι παράλογο που δεν πρέπει κανείς να αυτοκτονεί πριν στείλει ο θεός κάποια ανάγκη. πως λες ότι δεν είναι επιτρεπτό να βιαιοπραγεί κάποιος εναντίον του εαυτού του και παράλληλα ότι ο φιλόσοφος θα μπορούσε να ακολουθεί οικειοθελώς αυτόν που πεθαίνει. αν ισχύει αυτό που μόλις είπαμε. αν είχες τρόπο να τον τιμωρήσεις δεν θα τον τιμωρούσες. που έχετε συναναστραφεί τον Φιλόλαο. Δεν έχετε ακούσει σχετικά εσύ και ο Σιμμίας. δεν θα οργιζόσουν εναντίον του και. λοιπόν. ότι δηλαδή οι θεοί είναι εκείνοι που μας φροντίζουν και ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα από τα κτήματά τους. όταν ζούσε κοντά μας. λένε ότι δεν είναι επιτρεπτό να αυτοκτονεί κάποιος. και σύντομα θα μπορέσεις να ακούσεις. είπε ο Κέβης. Ωστόσο. Αυτής. αλλά και από κάποιους άλλους. Ας αφοσιωθούμε λοιπόν σ’ αυτό το θέμα. ότι 5 . Σωκράτη. Τούτο εδώ μάλιστα. μοιάζει παράδοξο. Σωκράτη. να εξετάζει κανείς και να πλάθει μύθους για το εκεί ταξίδι. Ίσως όμως σου φανεί περίεργο που απ’ όλα τα θέματα αυτό μόνο είναι απλό και ουδέποτε τυχαίνει στον άνθρωπο. μου φαίνεται πως διατυπώθηκε σωστά. ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ. Γιατί ήδη εγώ αυτό ακριβώς που τώρα δα με ρώτησες. Θα μπορούσε μάλιστα να θεωρηθεί. ΤΟΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ. Γιατί τι άλλο θα μπορούσε κανείς να κάνει στο χρονικό διάστημα μέχρι τη δύση του ηλίου. για όσους είναι καλύτερο να πεθάνουν. έτσι τουλάχιστον όπως διατυπώνεται. είπε. να υπάρχουν φορές που είναι καλύτερο να πεθαίνει κανείς παρά να ζει. Όσα λοιπόν τυχαίνει να έχω ακούσει ευχαρίστως να σας τα πω. Ο Κέβης. ΜΥΘΙΚΗ ΑΡΧΗ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΩΝ ΑΛΗΘΕΙΩΝ ΑΛΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ/ΚΟΣΜΟΥ Για ποιο λόγο. τι λογής φαντάζεται ότι είναι. 9. 8. είπε. ιδιαίτερα όταν πρόκειται να αναχωρήσει για τον Άδη. σου φαίνεται ίσως περίεργο που γι’ αυτούς είναι ασέβεια να ευεργετήσουν τον εαυτό τους και πρέπει να περιμένουν κάποιον άλλο να τους ευεργετήσει. χρησιμοποιώντας τη γλώσσα της περιοχής του. ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΓΕΝΝΗΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΤΡΩΣΕΙΣ.Τον ρώτησε λοιπόν ο Κέβης: Σωκράτη. Ίσως μάλιστα πρέπει. και άνθρωποι για τους οποίους είναι καλύτερο να πεθαίνουν παρά να ζουν. ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ ΚΤΛ Λοιπόν. Γιατί όχι. Ο λόγος λοιπόν που αναφέρεται σχετικά στα απόρρητα και λέει ότι εμείς οι άνθρωποι βρισκόμαστε υπό φρούρηση σε κάποια φυλακή. απ’ όπου δεν πρέπει να ελευθερωνόμαστε ούτε να δραπετεύουμε. απάντησε ο Κέβης. αυτοκτονούσε χωρίς να του έχεις δείξει εσύ ότι θέλεις να πεθάνει. πως δεν πρέπει να κάνει κανείς κάτι τέτοιο. Βεβαίως. αν κάποιος από τους δούλους. το άκουσα και από τον Φιλόλαο. μου φαίνεται σπουδαίος και όχι εύκολος στο να διαβλέψουμε τι εννοεί. ότι. Ή δεν είσαι αυτής της γνώμης. Ποτέ όμως δεν έχω ακούσει κάτι συγκεκριμένο. χαμογελώντας γλυκά: Αυτό ένας θεός το ξέρει.

αν μείνει ελεύθερος. είπε. αλλά αντίθετα να παραμένει κοντά του όσο το δυνατόν περισσότερο. ΥΠΟ ΤΗΝ ΣΚΕΠΗ ΤΩΝ ΘΕΩΝ Ο Σωκράτης τα άκουσε. σοφούς και αγαθούς. φαντάζομαι. πως πρέπει να σας απολογηθώ γι’ αυτά όπως στο δικαστήριο.))) 6 . είπε. και έπειτα σε ανθρώπους που έχουν τελευτήσει και είναι καλύτεροι από τους εδώ. δηλαδή τους θεούς. Έτσι. ότι πρέπει να ξεφύγει και δεν θα σκεφτόταν καν ότι δε χρειάζεται να φύγει από τον αγαθό δεσπότη. αλλά από ώρα τώρα με ενοχλεί. Τώρα όμως. Σωκράτη. μου έδωσε μάλιστα την εντύπωση ότι ευχαριστήθηκε από τον τρόπο που πραγματεύτηκε το θέμα ο Κέβης. Εγώ. γιατί θα ήταν απερισκεψία να φύγει. Ασφαλώς. επειδή και συ ελαφρά τη καρδία εγκαταλείπεις και εμάς και άρχοντες αγαθούς. ελπίζω να φθάσω και κοντά σε αγαθούς ανθρώπους πράγμα βέβαια που θα μπορούσα να υποστηρίξω με πεποίθηση. ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ 2 ΣΩ Έχετε δίκιο. Ας ετοιμάζεται μόνο να μου δώσει και δυο και τρεις φορές αν χρειαστεί. θέλει να μας πει. είπε. στρέφοντας το βλέμμα του σ’ εμάς. Αυτός που έχει μυαλό θα επιθυμούσε σίγουρα να βρίσκεται συνέχεια κοντά στον καλύτερό του. Σωκράτη. Η γνώμη μου είναι ότι εσένα στοχεύει ο Κέβης με τα λόγια του. είπε ο Σιμμίας. πολύ καλύτερο για τους αγαθούς παρά για τους κακούς. Πρώτα όμως εδώ τον Κρίτωνα ας δούμε. Εννοείτε. Γιατί όσοι συζητούν ζεσταίνονται περισσότερο κι εμποδίζουν έτσι την επίδραση του φαρμάκου. αντίθετα ευελπιστώ ότι υπάρχει κάτι για όσους έχουν πια πεθάνει και. όπως λέει και η αρχαία παράδοση. Το ότι όμως ελπίζω να φθάσω κοντά σε δεσπότες θεούς εξόχως αγαθούς το υποστηρίζω με πεποίθηση. δεν έχει λογική. όπως ομολογείς. Λοιπόν. Σιμμία και Κέβη. γι’ αυτό δεν αγανακτώ. Κρίτων: Σχεδόν το ήξερα ότι θ’ απαντήσεις έτσι. τι είναι αυτό που από ώρα. Δεν φαντάζεται βέβαια ο άνθρωπος ότι ο ίδιος θα φροντίζει καλύτερα τον εαυτό του. και. είπε. το ξέρετε. θα είχα άδικο να μην αγανακτώ με τον θάνατο. Το να μην αγανακτούν οι πιο φρόνιμοι άνθρωποι τη στιγμή που φεύγουν από αυτή την κηδεμονία. το φυσικό είναι να γίνεται το αντίθετο από αυτό που τώρα δα ειπώθηκε. Αλλιώς οι ανυπάκουοι αναγκάζονται μερικές φορές να πιουν δυο και τρεις δόσεις. αν δεν φανταζόμουν ότι θα φθάσω κατ’ αρχάς κοντά σε άλλους θεούς. (((Θα προσπαθήσω. έχεις στο νου σου να μας αποχωριστείς κρατώντας για τον εαυτό σου αυτές τις σκέψεις ή θα τις πεις και σε μας. και εγώ ο ίδιος νομίζω ότι τώρα κάτι πάει να πει ο Κέβης. νομίζω. Σωκράτη. Και ο Σιμμίας απάντησε: Αλλά όμως. ωστόσο. Ένας ανόητος βέβαια άνθρωπος θα μπορούσε κάλλιστα να φανταστεί. 10. Γιατί άραγε άνθρωποι πραγματικά σοφοί να θέλουν να ξεφύγουν από κυρίους καλύτερους από τους ίδιους και να απαλλαγούν απ’ αυτούς χωρίς πολλά πολλά. όπου την επίβλεψή τους έχουν εκείνοι ακριβώς που είναι οι άριστοι επιστάτες των όντων. Οι φρόνιμοι δηλαδή πρέπει κανονικά να δυσανασχετούν πεθαίνοντας. και οι άφρονες να χαίρονται. είπε: Η αλήθεια είναι ότι ο Κέβης αναζητά πάντα κάποιο επιχείρημα και δεν είναι αμέσως πρόθυμος να παραδεχτεί αυτά που λέει ο άλλος. Κι ο Σωκράτης: Ας τον να λέει. δηλαδή οι θεοί. είπε ο Σιμμίας. Κρίτων: αυτός που θα σου δώσει το δηλητήριο μου είπε να σου πω ότι πρέπει να μιλάς λιγότερο.δηλαδή ο θεός προνοεί για μας και ότι εμείς είμαστε κτήματά του.

φαντάζομαι. να αγανακτούν. κι αυτούς ας τους κατά μέρος. ούτε η ακοή ούτε η όραση ούτε η οδύνη ούτε κάποια ηδονή. το πλήθος. -Όχι. Προφανώς. όταν πεθάνει. όταν φτάνει. Το λέμε βέβαια. Και ποια είναι η γνώμη σου για την απόκτηση της φρόνησης. και η ψυχή να υπάρχει χωριστά κι αυτόνομα. Πως όχι. ο φιλόσοφος προσπαθεί να αποδεσμεύσει όσο γίνεται περισσότερο την ψυχή από την επικοινωνία με το σώμα σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ τους άλλους. δηλαδή φαγητά και ποτά. Σιμμία. Βεβαιότατα. απάντησε εκείνος. τότε θα ήταν παράδοξο σε όλη τους τη ζωή να μην ποθούν τίποτε άλλο. Έτσι είναι πράγματι. Λέμε ότι υπάρχει κάτι δίκαιο καθ’ αυτό ή όχι. Είναι το σώμα εμπόδιο ή όχι. Και αναμφίβολα καλύτερα διαλογάται τότε. δεν το αποφεύγει άραγε. αφού απαλλαγεί από την ψυχή. 7 . Πως μπορεί να είναι πράγματι έτσι. είπε ο Σιμμίας. είναι φανερό. δεν έχεις καταλάβει με ποια έννοια επιζητούν τον θάνατο και με ποια έννοια είναι άξιοι του θανάτου και ποιου θανάτου οι αληθινοί φιλόσοφοι. όταν ακούσει τούτο εδώ. μα τον Δία. αν είναι κάπου. θα έχει εκεί τα μεγαλύτερα αγαθά. είπε. Και τις υπόλοιπες φροντίδες για το σώμα. είπε αυτός. Σωκράτη. θα θεωρήσει ότι πολύ σωστά ειπώθηκε για τους φιλοσόφους ότι επιζητούν τον θάνατο και είναι άξιοι της τύχης αυτής. και δεν αναζητά να μείνει μόνη με τον εαυτό της. αφού απαλλαγεί από το σώμα. Άρα λοιπόν δεν είναι μόνο μέσα στον λογισμό. τι έχεις να πεις. αλλά αντίθετα μένει τελείως μόνη με τον εαυτό της. Σίγουρα όχι. τότε. Ναι. το σώμα την εξαπατά. Νομίζουμε λοιπόν πως ο θάνατος είναι κάτι. Είδες ωστόσο μέχρι τώρα κάποιο από τα πράγματα αυτού του είδους με τα μάτια σου. εγώ. Έτσι φαίνεται. Σιμμία. είπε ο Σιμμίας. Όπως για παράδειγμα την απόκτηση εκλεκτών φορεμάτων και υποδημάτων και τους άλλους καλλωπισμούς. Σιμμία και Κέβη. είπε. Αλήθεια λες. Κάθε άλλο. Άραγε είναι κάτι διαφορετικό από την απαλλαγή της ψυχής από το σώμα. Και κάτι ωραίο και καλό. Όσοι καταπιάνονται σωστά με τη φιλοσοφία υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να μην πάρουν είδηση οι άλλοι ότι το μόνο πράγμα στο οποίο επιδίδονται είναι το να πεθάνουν και ο θάνατος.στα άκρα οδήγησαν αργότερα οι κυνικοί) Όμως. είπε. με έκανες να γελάσω. Σωκράτη. Ας το συζητήσουμε εμείς μεταξύ μας. Όχι βέβαια. Γιατί όταν επιχειρεί με την μεσολάβηση του σώματος να εξετάσει κάτι. όταν κανένα απ’ αυτά δεν την παρενοχλεί. Και στην περίπτωση τούτη λοιπόν. (αποθνήσκειν μελετώσι) Αν αυτό είναι αλήθεια. Ο Σιμμίας γέλασε και είπε: Μα τον Δία. (τρόπος ζωής διαφορετικός. Νομίζεις ότι τις έχει σε υπόληψη ένας τέτοιος άνθρωπος. Γιατί. Θέλω λοιπόν να δώσω μια εξήγηση σε σας τους δικαστές. η ψυχή του φιλοσόφου δεν περιφρονεί τελείως το σώμα. Για μένα είναι φυσικό ένας άνθρωπος που αφιέρωσε πραγματικά τη ζωή του στη φιλοσοφία να μη λιποψυχεί την ώρα που πρόκειται να πεθάνει και να ευελπιστεί πως. που βλέπει ολοφάνερα μπροστά της κάποιο από αυτά που είναι. Και μήπως θάνατος δεν είναι να μείνει το σώμα χωριστά κι αυτόνομο. Και για τούτα εδώ.Ας τον. Σου φαίνεται ότι είναι γνώρισμα φιλοσόφου ανθρώπου να κατατρίβεται με τις υποτιθέμενες ηδονές αυτού του είδους. Πότε λοιπόν. αγγίζει η ψυχή την αλήθεια. Επομένως. θα προσπαθήσω να σας εξηγήσω. Και με τις ηδονές του έρωτα. Να για παράδειγμα τι εννοώ: Η όραση κι η ακοή προσπορίζουν άραγε ένα μέρος της αλήθειας στους ανθρώπους και γενικά είναι οι αισθήσεις αναξιόπιστες. Ασφαλώς. και. και λαχταρά αυτό που πραγματικά υπάρχει (το Όν).

όπως δηλώνει το επιχείρημα. υπάρχει πράγματι η πιθανότητα. Αυτός δεν είναι άραγε. μέχρις ότου ο ίδιος ο θεός μας απελευθερώσει. Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΕΠΙΖΗΤΕΙ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ. επειδή το σώμα.ΔΕΝ ΔΙΝΕΙ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΑ ΥΛΙΚΑ. να γνωρίσουμε κάτι ξεκάθαρα. όσο έχουμε το σώμα και η ψυχή μας είναι ζυμωμένη μ’ ένα τέτοιο κακό. Ασφαλώς. καθώς φαίνεται. θα πλησιάσουμε πολύ κοντά στη γνώση. επιθυμίες. θα αντιμετώπιζε καθένα από αυτά με τη διάνοια και μόνο. με μια λέξη σε όλα. Τότε μόνο. όταν παίρνει μέρος. εκτός αν υπάρχει απόλυτη ανάγκη. ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ. Σιμμία. είπε ο Σιμμίας. αν. αλλά απέχουμε απ’ αυτό. Αυτή ίσως είναι η αλήθεια. ΣΤΑ ΕΠΙΓΕΙΑ 2. στην υγεία. είναι ανεπίτρεπτο κάτι μη καθαρό να αγγίζει κάτι καθαρό». αν είναι να γνωρίσουμε ποτέ κάτι ξεκάθαρα. Και αναφέρομαι σε όλα. είπε. έρωτες. στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό. Αλλά και ενόσω ζούμε. 1. όσο το δυνατόν περισσότερο. πρέπει να απαλλαγούμε από αυτό. Είναι απίστευτο. ώστε και μεταξύ τους να μιλούν περίπου έτσι: «Ναι. αναγκαστικά γεννιέται στο μυαλό των γνήσιων φιλοσόφων μια τέτοια γνώμη. θα γίνει δικό μας αυτό που επιθυμούμε και λέμε ότι είμαστε εραστές του. ΘΑΝΑΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΟΔΕΣΜΕΥΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΣΩΜΑ ΝΟΜΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ -ΤΕΛΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΛΥΣΗ –ΜΗΔΕΝ ΨΥΧΗ ΖΩΗ ΠΕΡΑΝ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ. Άραγε η καθαρότερη αλήθεια γι’ αυτά ατενίζεται δια μέσου του σώματος ή μήπως συμβαίνει το εξής: όποιος από μας ετοιμαστεί στον μεγαλύτερο βαθμό και με τη μεγαλύτερη ακρίβεια να σκεφθεί για καθένα από τα πράγματα που ερευνά και εξετάζει. κι όχι πρωτύτερα. αυτός δεν είναι που θα μπορούσε να φτάσει πιο κοντά στο να γνωρίσει το καθένα από αυτά. άγγιξες την ουσία τους. με τη μεσολάβηση του σώματος. δεν έχουμε καμία επαφή και επικοινωνία με το σώμα. ταράζει και δεν αφήνει την ψυχή να αποκτήσει την αλήθεια και τη φρόνηση. Εξαιτίας όλων αυτών λοιπόν. όπως ένα μονοπάτι. η φρόνηση. Αντίθετα έχουμε πράγματι την απόδειξη ότι.ΚΟΣΜΟΣ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 8 . όταν έχουμε πια τελευτήσει. Γιατί. Και αυτό δεν θα το έκανε άραγε σε όλη του την καθαρότητα αυτός που. Γιατί χιλιάδες ενοχλητικές ασχολίες μας προκαλεί το σώμα. θα είμαστε. Γιατί τότε θα υπάρχει η ψυχή αυτή καθ’ αυτή και χωριστά από το σώμα. που θα πετύχει το όν (την πραγματικότητα). να μας βγάλει η σκέψη προς τα εκεί ότι. στο μέγεθος. αν δεν είναι δυνατόν. αν υπάρχει κάποιος στον κόσμο. Και έτσι αγνοί. που λειτουργούν μέσω του σώματος. έτσι. Σωκράτη. φόβοι…που εξαιτίας τους δεν μας έρχεται ποτέ η παραμικρή σωστή σκέψη. και στα άλλα.τι είναι αμιγές. Αυτό που όπως λέμε είναι το αληθινό. αρρώστιες. κατά πως φαίνεται. δηλαδή τι ακριβώς είναι στην πραγματικότητα καθένα από αυτά. ποτέ δεν θα μπορέσουμε να οικειοποιηθούμε σε ικανοποιητικό βαθμό αυτό που επιθυμούμε. και ότι μόνο με την ψυχή πρέπει να ατενίζουμε αυτά τούτα τα πράγματα. μαζί με τέτοιου είδους ανθρώπους και θα γνωρίζουμε αφ’ εαυτού μας ό. το πόσο σωστά μιλάς. ούτε μολυνόμαστε από τη φύση του. ένα απ’ τα δυο ισχύει: ή δεν υπάρχει περίπτωση στον κόσμο να αποκτήσουμε κάποτε τη γνώση ή μόνο αφού πεθάνουμε. και όχι όσο ζούμε. στη δύναμη.Αλλά ίσως τα άγγιξες με κάποια άλλη απ’ τις αισθήσεις. καθώς φαίνεται. απαλλαγμένοι από την αφροσύνη του σώματος. Γιατί. τροφή.

όπως και για όποιον άλλο θεωρεί ότι η διάνοιά του είναι έτοιμη σαν να είχε υποστεί καθαρμό.3. και στις παρούσες συνθήκες και στις μέλλουσες. Σιμμία. με την καλή ελπίδα γίνεται. δεν θα ήταν γελοίο ένας άνθρωπος. 7. είπε. Και βέβαια γελοίο. ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΨΥΧΗ Σ’ ΑΥΤΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΑΛΗΘΕΙΑ ΑΤΕΛΕΙΩΤΟΣ. Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΖΩΗ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ Έτσι. το δίκαιο. απάντησε εκείνος. η αρετή) 6. ……………. το να αποχωρίζει κανείς τη ψυχή όσο γίνεται από το σώμα και να τη συνηθίζει στο να ξεσηκώνεται απ’ όλα τα μέρη του σώματος. που σε όλη τη διάρκεια της ζωής του έκανε τον εαυτό του να προσεγγίσει όσο γίνεται περισσότερο στον θάνατο. αν αυτά είναι αληθινά. ότι εκεί. αυτοί που φιλοσοφούν σωστά ασκούνται πράγματι στο να πεθαίνουν κι αυτοί απ’ όλους τους ανθρώπους φοβούνται λιγότερο τον θάνατο. είπε ο Σιμμίας. ΣΥΝΔΕΣΗ ΨΥΧΗΣ ΜΕ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ (ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ) ΚΑΙ ΓΝΩΣΗ ΨΥΧΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΚΑΘ’ ΑΥΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ Λοιπόν. περισσότερο απ’ οπουδήποτε αλλού. Η ΘΕΑΣΗ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ (το ωραίο. να συγκεντρώνεται και να ζει όσο μπορεί. μεγάλη είναι η ελπίδα για όποιον φτάνει εκεί όπου εγώ οδεύω. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Επομένως. όπως λέμε. ΓΝΩΣΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ Και γνωσόμεθα δι’ ημών αυτών (Αλκιβιάδη: και ψυχή ει μέλλει γνώσεσθε αυτήν εις ψυχήν αυτήν βλεπτέον) 5. ΑΥΤΟΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ – ΓΝΩΣΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΚΑΘ’ ΕΑΥΤΟ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥ/ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ . του σώματος. όταν τον πλησιάσει ο θάνατος. 10 ΑΝΔΡΕΙΑ ΚΑΙ ΣΩΦΡΟΣΥΝΗ (ΜΕΤΡΗΜΕΝΗ ΖΩΗ) 9 . να ζει έτσι. μόνη με τον εαυτό της. όπως έλεγα στην αρχή. 8.. περισσότερο προθυμοποιούνται πάντοτε και αποκλειστικά όσοι φιλοσοφούν με τον σωστό τρόπο. Πάρα πολύ σωστά. 9. το ιερό. Έτσι φαίνεται. Η ΚΑΘΑΡΣΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ Ως ΑΓΩΝΑΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ Λοιπόν. το λύσιμο και ο χωρισμός της ψυχής απ’ το σώμα. κι έπειτα. ή μήπως όχι. τούτο εδώ το ταξίδι. είπε ο Σωκράτης. Και για να τη λύσουν. και το αντικείμενο μελέτης των φιλοσόφων είναι ακριβώς αυτό. να δυσανασχετεί. Βεβαιότατα.ΣΥΝΕΧΙΣΗ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΜΕΤΑ ΘΑΝΑΤΟ 4. είπε. Αυτό λοιπόν δεν ονομάζεται κυρίως θάνατος. Βεβαιότατα. αφού λυθεί από τα δεσμά καθώς λέμε. θα αποκτήσει σε ικανοποιητικό βαθμό αυτό χάριν του οποίου έχει γίνει όλη αυτή η δύσκολη δουλειά στην περασμένη μας ζωή. το λύσιμο και ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα. Κάθαρση λοιπόν δεν είναι άραγε αυτό που λέει η αρχαία παράδοση. που σε μένα τουλάχιστον άλλοι έχουν επιβάλει να κάνω.

Τι όμως. επειδή νιώθουν δέος και επειδή φοβούνται. το οποίο ονομάζουμε ανδρεία και σωφροσύνη. είναι ανδρείοι όλοι. την κάθαρση της ψυχής από το σώμα. είπε. ο Κέβης. συνέχισε εκείνος. Σωκράτη. και τη μέρα ακριβώς που θα πεθάνει ο άνθρωπος. είπε. «πολλοί οι ναρθηκοφόροι και σπάνιοι οι Βάκχοι». είπε. 10 . μήπως όταν η ψυχή απαλλαγεί από το σώμα. εκτός από τους φιλοσόφους. παίρνοντας λόγο. βάκχοι δέ τε παῦροι”· Αυτοί κατά την άποψή μου δεν είναι άλλοι από όσους φιλοσόφησαν με τον σωστό τρόπο.ΑΝΤΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΗΘΙΚΗ (νηστεύω για να κερδίσω τον παράδεισο. είπε: Σωκράτη. δεν παρέλειψα τίποτα στη ζωή μου. Έχουν γίνει σώφρονες χάριν της ακολασίας. Σιμμία. θα σου φανεί παράδοξη. όταν φτάσει εκεί. Αν τώρα ο ζήλος μου ήταν προς τη σωστή κατεύθυνση και αν κατάφερα κάτι. να ανταλλάσσονται δηλαδή ηδονές με ηδονές. αυτή η συναλλαγή να μην είναι ορθή όσον αφορά την αρετή. συνέχισε. μακάριε Σιμμία. Οπωσδήποτε. διασκορπίζεται. αυτό επίσης. θα κατοικεί μαζί με τους θεούς. καθώς φαντάζομαι. λύπες με λύπες. εγώ να σας απολογηθώ. ενώ αυτός που έχει υποστεί καθαρμούς και έχει μυηθεί στις τελετές. και μήπως. Και βέβαια. δεν υπάρχει πλέον πουθενά. τη μελέτη θανάτου. αυτοί που καθιέρωσαν για μας τις τελετές. είναι παράλογο να είναι κάποιος ανδρείος από δέος και δειλία. 11. Άρα. το ίδιο και η σωφροσύνη και η δικαιοσύνη και η ανδρεία. φεύγει πετώντας και δεν υπάρχει πλέον πουθενά. γυμνάζομαι για να γίνω εραστής) Μπορεί όμως.Επομένως. για να μπορούν να απολαμβάνουν άλλες μεγαλύτερες. Σιμμία και Κέβη. φόβοι με φόβους. Και βέβαια. Γιατί είναι. Απ’ αυτά λοιπόν εγώ. ότι εκείνος που θα φτάσει στον Άδη χωρίς να έχει μυηθεί στα μυστήρια και τις τελετές θα κείτεται σε βόρβορο. και μπορεί να ήταν αληθινά τα αινιγματικά τους λόγια. “ναρθηκοφόροι [69d] μὲν πολλοί. 12.αν θέλει ο θεός – λίγο αργότερα. Αυτά λοιπόν. όταν φτάσω εκεί. αν θελήσεις. Οι εγκρατείς ανάμεσά τους δεν έχουν πάθει ακριβώς το ίδιο. αλλά με κάθε τρόπο τα τήρησα με όλο μου τον ζήλο. λένε οι σχετικοί με τις τελετές. καταστρέφεται και χάνεται. (το να μην παρασύρεται από επιθυμίες) δεν είναι άραγε γνώρισμα που κατ’ εξοχήν ταιριάζει σε όσους αισθάνονται έτσι όπως είπα προηγουμένως. Η αλήθεια είναι στην πραγματικότητα ένα είδος κάθαρσης απ’ όλα τα παρόμοια. είπε. να μην είναι τίποτα ανάξιοι. ότι όλοι οι άλλοι θεωρούν πως ο θάνατος είναι από τα μεγάλα κακά. κι η ίδια η φρόνηση είναι ίσως ένα είδος καθαρμού. Είναι εγκρατείς σε ορισμένες ηδονές. θα το μάθω με βεβαιότητα . να σκεφτείς λίγο την ανδρεία και τη σωφροσύνη των άλλων. Ο ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΛΛΗΨΗ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ ΜΕΤΑ ΘΑΝΑΤΟ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ 3 Ως τώρα είδαμε τον ορισμό του θανάτου ως απομάκρυνσης της ψυχής από το σώμα και τον αγώνα του φιλοσόφου σ’ αυτή τη ζωή να επιτύχει αυτό. Ωστόσο. Αφού ο Σωκράτης είπε αυτά. τη στιγμή που απαλλάσσεται από το σώμα και βγαίνει από αυτό σαν πνοή ή σαν καπνός. όσο τουλάχιστον ήταν δυνατόν. Γιατί. Ξέρεις δα. Γιατί έτσι. Είναι επίσης πιθανό.

και δεν επανέστρεφε. διαγράφοντας τρόπον τινά ένα κύκλο. Για λέγε. ή όχι. από τα αντίθετα δηλαδή τα αντίθετά τους. η μια τουλάχιστον δεν είναι όντως ξεκάθαρη. είπε. για όσα υπάρχει κάποιο αντίθετο. είναι δυνατόν να διατηρεί κάποια δύναμη και φρόνηση. να ξαναγεννιούνται δηλαδή από τους πεθαμένους οι ζωντανοί. Καθώς φαίνεται. Το «αναβιώνω». τότε χρειάζεται κάποιο άλλο επιχείρημα. από το ένα μόνο αντίθετο προς το αντικρινό του. Λοιπόν. και από κει βέβαια ξαναγεννιούνται. έτσι. αν όντως γινόταν φανερό ότι από πουθενά αλλού δεν γεννιούνται οι ζώντες παρά από τους νεκρούς. ότι οι ζωντανοί γίνονται από τους νεκρούς όχι λιγότερο απ’ ό. Παράδειγμα: όταν κάτι γίνεται μεγαλύτερο γίνεται από το μικρότερο. Ας εξετάσουμε. 1. Και τι θα κάνουμε στη συνέχεια. Ναι. Δεν θα ανταποδώσουμε και την αντίθετη γένεση. Αν δεν ανταποδώσουμε αμοιβαία στα αντίθετα την αμφίδρομη γένεση. για να πειστούμε. Και αν είναι έτσι. αλλά και σε όλα τα ζώα και τα φυτά. για το «ζω» αντίθετο το είμαι νεκρός. να μην προκύπτει το καθένα από πουθενά αλλού παρά μόνο από το αντίθετο προς αυτό. όπως για παράδειγμα το ωραίο από το άσχημο. από καλύτερο. και η γένεση είναι μεταξύ τους αμφίδρομη. από τις δυο γενέσεις που έχουμε σ’ αυτό το ζεύγος αντιθέτων. το δίκαιο από το άδικο. Έτσι φαίνεται. τότε αποτελεί ικανή ένδειξη για το ότι οι ψυχές των νεκρών υπάρχουν κάπου. Η ΓΕΝΕΣΗ ΕΚ ΤΩΝ ΑΝΤΙΘΕΤΩΝ Μην εξετάζεις λοιπόν το θέμα αναφερόμενος μόνο στους ανθρώπους. θα πάθαιναν όλα το ίδιο και θα έπαυαν να γίνονται. Από το ζωντανό. καταλαβαίνεις βέβαια ότι όλα τα πράγματα θα είχαν τελικά την ίδια μορφή. 2 ΟΙ ΝΕΚΡΟΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΖΩΝΤΑΝΟΥΣ ΚΑΙ ΟΙ ΖΩΝΤΑΝΟΙ ΑΠΟ τους ΝΕΚΡΟΥΣ Αν αυτό ισχύει. Και γίνονται το ένα από το άλλο. είπε. ΣΩ. δικαιότερο από πιο άδικο. Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ . και τούτο θα ήταν ικανή απόδειξη ότι έτσι έχουν τα πράγματα. τι άλλο μπορούμε να υποθέσουμε παρά ότι οι ψυχές μας υπάρχουν εκεί.Γι’ αυτό χρειάζεται συζήτηση. Οπωσδήποτε. Αν κάτι χειρότερο. είπε. Γιατί δεν θα μπορούσαν να γεννιούνται πάλι. Άρα. Ας το ερευνήσουμε λοιπόν κάπως έτσι. το νεκρό. όταν πεθάνει ο άνθρωπος. Κέβη. και από το νεκρό το ζωντανό. Κέβη. και γενικά για όλα όσα υπάρχει γένεση. αλλά στην περίπτωση αυτή θα μείνει η φύση χωλή. Δεν είναι αναγκαίο να αποδώσουμε στο «πεθαίνω» κάποια γένεση αντίθετή του. Άρα συμφωνούμε και σ’ αυτό. απάντησε εκείνος. είπε. Άρα οι ψυχές μας υπάρχουν στον Άδη. ΑΝΑΜΝΗΣΗ…………………… 11 . Υπάρχει λοιπόν μια παλιά παράδοση. αν δεν υπήρχαν.τι οι νεκροί από τους ζωντανούς. Αν όμως δεν είναι έτσι. Και βέβαια. το ισχυρότερο από το πιο αδύναμο. Άρα όλα γίνονται κατ’ αυτόν τον τρόπο. Και βέβαια. Αλήθεια λες. Είναι άραγε αναγκαίο. που λέει πως φτάνουν πράγματι από εδώ εκεί. είπε. Το «πεθαίνω» είναι πάνω κάτω ξεκάθαρο. κι αν η γένεση ήταν ευθεία. αν δηλαδή βρίσκονται πράγματι στον Άδη οι ψυχές των ανθρώπων που τελεύτησαν ή όχι. εκ νεκρών δεν γίνονται και τα ζωντανά και οι ζωντανοί. για το «είμαι ξύπνιος» το «είμαι κοιμισμένος». γίνονται άραγε όλα τα αντίθετα από τα αντίθετα. ούτε καν έστρεφε. και πάλι βέβαια επιστρέφουν εδώ και γεννώνται εκ των νεκρών. και από κάτι πιο αργό το ταχύτερο. είπε. ότι η ψυχή. το μικρότερο από μεγαλύτερο. Και ποια είναι αυτή.

πλην όμως είναι ελλιπή σε σχέση με αυτό. Σωκράτη. η ιδέα της ισότητας. ότι δηλαδή για μας η μάθηση δεν είναι στην πραγματικότητα παρά ανάμνηση. . δεν θα ήταν σε θέση να το κάνουν – έπειτα. εδώ μπορεί με βεβαιότητα να πει κατηγορηματικά ότι έτσι έχει το θέμα. είπε. αυτό τούτο το ίσο. Απ’ όσα προσπάθησε να αναφέρει ο Κέβης έχω σχεδόν ήδη θυμηθεί και πείστηκα. δεν συμβαίνει άραγε να προξενείται η ανάμνηση και από τα όμοια και από τα ανόμοια. αλλά φέρνει στο μυαλό του και κάτι άλλο. είπε ο Σωκράτης. για παράδειγμα οι εραστές. θα πρέπει να το έχει γνωρίσει κάποια στιγμή προηγουμένως. Αυτό λοιπόν είναι ανάμνηση.και σύμφωνα μ’ αυτό. αναγνωρίζοντας τη λύρα έρχεται στη σκέψη τους και η μορφή του νεαρού στον οποίο ανήκει η λύρα. είναι ανάμνηση. αν εξετάσεις το θέμα κάπως έτσι.Εξ άλλου. αν περάσει κανείς στα γεωμετρικά σχήματα ή κάτι άλλο παρόμοιο. Και για να θυμίσει πώς έχουν τα πράγματα. παίρνοντας το λόγο. αν η ψυχή μας δεν υπήρχε κάπου προτού πάρει τούτη εδώ την ανθρώπινη μορφή. Άρα αναγκαστικά και εμείς πρέπει να έχουμε δει το ίσο προηγουμένως. Πρέπει να το επαναφέρω στη μνήμη μου.Συνεπώς. είναι αναγκαίο να έχουμε μάθει. είπε. Αυτό θα ήταν αδύνατον. αν δεν υπήρχε πράγματι μέσα τους γνώση και ορθή κρίση. Ουδέποτε. Όπως κάποιος που είδε τον Σιμμία θυμήθηκε τον Κέβη κτλ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. είπε ο Κέβης. Από πού λάβαμε γνώση αυτού. Η ΥΠΑΡΞΗ ΙΔΕΩΝ. δεν είναι που είχες συλλάβει και αποκτήσει τη γνώση εκείνου. πριν από τη στιγμή που. Σιμμία. Άραγε και σε τούτο εδώ δεν συμφωνούμε.Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ισότητα σου φάνηκε ανισότητα. δεν είναι άραγε αναγκαίο να σκέπτεται αν αυτό υστερεί ή όχι ως προς την ομοιότητα από εκείνο που έφερε στο νου του. Αλήθεια λες. Δεν πιστεύεις λοιπόν ότι αυτό που αποκαλούμε μάθηση είναι ανάμνηση. όταν από τα όμοια ξαναφέρνει κάποιος στο νου του κάτι. Η ΠΡΟΥΠΑΡΞΗ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ 12 . και σύμφωνα με εκείνο το επιχείρημα. 3. για δες μήπως. Άλλο τα ίσα πράγματα άλλο η ιδέα της ισότητας. Το ίδιο ισχύει γι’ αυτό τούτο το ωραίο και αυτό τούτο το καλό και το δίκαιο και το όσιο και γενικά. . Μήπως από ίσα ξύλα ή ίσες μεταξύ τους πέτρες. Κατ’ ανάγκην. είπε. βλέποντας ή ακούγοντας ένα πράγμα ή προσλαμβάνοντάς το με κάποια άλλη αίσθηση. αυτοί λένε για όλα πώς πραγματικά έχουν – ωστόσο. Βέβαια. Έτσι είναι. Αν κάποιος. οι ίσες πέτρες και τα ξύλα μερικές φορές. δεν γνωρίζει μόνο αυτό. αν ισχύει. Βέβαια. δεν φαίνονται στον έναν ίσα και στον άλλον όχι. Ο ΣΥΝΕΙΡΜΟΣ. που είναι διάφορα από εκείνο το ίσο. αντικρίζοντας για πρώτη φορά τα ίσα πράγματα. Αυτόν εδώ. Έτσι είναι. για όλα αυτά που σημαδεύουμε με τη σφραγίδα «αυτό που όντως είναι αυτό». Αλλά. Ερεύνησε λοιπόν αν αυτά έχουν ως εξής: Λέμε ότι υπάρχει κάτι ίσο. Αν δεν πείθεσαι με αυτό το σκεπτικό. παρ’ όλο που διατηρούν την ταυτότητά τους. αυτά που τώρα ανακαλούμε στη μνήμη μας. εμείς πρέπει αναγκαστικά να έχουμε λάβει γνώση όλων αυτών προτού γεννηθούμε. Σωκράτης: Αν κάποιος ξαναφέρει στη μνήμη του κάτι. ΕΙΚΟΝΑ ΠΡΟΣΩΠΟ Λοιπόν. συνεχίζει: Όταν ερωτώνται οι άνθρωποι. αν κάποιος τους υποβάλλει τη σωστή ερώτηση. Αλλά μήπως από αυτά ακριβώς τα ίσα. ΠΡΟΣΩΠΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. όταν δουν λύρα ή φόρεμα που χρησιμοποιούν οι αγαπημένοι τους. σε όλες αυτές τις περιπτώσεις. Η ΑΝΑΜΝΗΣΗ. Συμβαίνει. συμμεριστείς την άποψή μου. που συνήθιζες συχνά να αναφέρεις. Ποιον τρόπο εννοώ. σκεφτήκαμε ότι όλα αυτά λαχταρούν να είναι όπως το ίσο. ότι δηλαδή. Σωκράτη. είπε. όταν η γνώση παρουσιάζεται με κάποιον ανάλογο τρόπο. σε κάποιο προηγούμενο χρόνο. λοιπόν.

Ας ξανάρθουμε όμως στο θέμα αν σου αρέσει. αυτό ούτε καν για μένα τον ίδιο δεν έχει αποδειχθεί. Σωστά μιλάς. και παραβάλουμε αυτά με εκείνη. πλην. αν είναι να φτάσει στον σκοπό της η απόδειξη. ακόμα κι όταν πεθάνουμε. Το να διαχωριστεί και να διασκορπιστεί κάτι είναι στη φύση του 13 . Σιμμία. 4. τότε ούτε και οι ψυχές. ότι δηλαδή καθετί που ζει προέρχεται από αυτό που έχει ήδη πεθάνει. κατά τον ίδιο τρόπο να υπάρχει και η ψυχή μας πριν εμείς γεννηθούμε.ΑΛΛΗ ΑΝΤΙΡΡΗΣΗ –ΜΗΠΩΣ Η ΨΥΧΗ ΔΙΑΣΚΟΡΠΙΖΕΤΑΙ Φαντάζομαι όμως ότι γι’ αυτό έχει πειστεί αρκετά. Ωστόσο είναι και τώρα αποδεδειγμένο. ανάγουμε ό. είπε ο Κέβης. Σωκράτη. αλλά υπάρχει ακόμα μπροστά μας εκείνο που τώρα δα ανέφερε ο Κέβης. ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΠΑΡΑΔΟΧΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΘΕΤΩΝ Η ΨΥΧΗ ΔΕΝ ΔΙΑΣΚΟΡΠΙΖΕΤΑΙ Αλλά νομίζω πως θα θέλατε να συνεχίσουμε τη διαπραγμάτευση.τι φαίνεται. και σε αυτήν. Αν όμως δεν υπάρχουν αυτά.τι πριν γεννηθούμε. όπως υπάρχουν και αυτά (οι ουσίες). μήπως στ’ αλήθεια ο άνεμος τη φυσά. Είναι λοιπόν και τώρα αποδεδειγμένο αυτό ακριβώς που λέτε. Ναι. Άρα πρωτύτερα. Αν υπάρχουν αυτά που συνεχώς επαναλαμβάνουμε. ότι δηλαδή η ψυχή μας υπήρχε προτού γεννηθούμε. Γιατί. 5. Σιμμία και Κέβη. βρίσκοντάς την να προϋπάρχει και να μας ανήκει. καθώς αυτή βγαίνει από το σώμα. Αν όμως θα συνεχίζει να υπάρχει και αφού πεθάνουμε. μήπως. έχει αποδειχθεί κατά κάποιο τρόπο μονάχα το μισό από αυτό που πρέπει. αφού έρθει σε αυτό και απαλλαγεί από αυτό. από την άλλη. Έτσι άραγε δεν έχουν τα πράγματα. αν μεν υπάρχει η ψυχή και προηγουμένως και αν. η γνώμη των πολλών. Πρέπει όμως επιπροσθέτως να αποδειχθεί ότι. ιδίως μάλιστα αν τύχει να πεθάνει κάποιος όχι με νηνεμία αλλά με δυνατόν αέρα. Ο Σωκράτης υπενθυμίζει πως μιλούν για την ψυχή. ότι ευχαρίστως θα επεξεργαζόσαστε ακόμα πιο πολύ σε βάθος το επιχείρημα και ότι φοβάστε. είναι αναγκαίο. το επιχείρημά μας δεν θα διατυπωνόταν άσκοπα. Γιατί τι εμποδίζει να γεννάται και να συγκροτείται ξεκινώντας από κάποια άλλη αρχή και να υπάρχει προτού φτάσει σε ανθρώπινο σώμα. την ώρα που πεθαίνει ο άνθρωπος. χωριστά από τα σώματα και διέθεταν σκέψη. το ότι δηλαδή η ψυχή μας υπήρχε προτού γεννηθούμε εμείς. Γιατί. δηλαδή κάποιο ωραίο και καλό και κάθε ανάλογη ουσία. Σιμμία. αφού μάλιστα πρέπει πάλι να γεννηθεί. Πότε έλαβαν οι ψυχές μας τη γνώση αυτών.Άρα επαναφέρουν στη μνήμη τους όσα έμαθαν κάποτε.τι προέρχεται από τις αισθήσεις. και δεν είναι εξίσου αναγκαίο να υπάρχουν και αυτά και οι ψυχές μας προτού ακόμα εμείς γεννηθούμε. Ωστόσο. όπως τα παιδιά. είπε ο Σωκράτης. να φτάνει και η ίδια στο τέλος της και να καταστρέφεται. είναι ανάγκη γι’ αυτήν να έρθει στη ζωή και να γεννάται όχι από κάποια άλλη αρχή αλλά από τον θάνατο και από την κατάσταση του θανάτου. και τη διασκορπίζει. αν θέλατε να συνδυάσετε σε ένα επιχείρημα αυτό και εκείνο στο οποίο προηγουμένως συμφωνήσαμε. υπήρχαν και πρωτύτερα οι ψυχές. θα υπάρχει όχι λιγότερο απ’ ό. απ’ ό. και συ και ο Σιμμίας. πριν να υπάρξουν υπό μορφή ανθρώπου. Κάθε άλλο. δεν θα ήταν αναγκαίο να υπάρχει και όταν πεθάνει κάποιος. είπε ο Κέβης. μου δίνεις την εντύπωση. Άρα. Κατ’ ανάγκη. Όχι πάντως τη στιγμή που γεννηθήκαμε άνθρωποι. και αν δεν υπάρχουν αυτά. η ψυχή διασκορπίζεται και αυτό είναι το τέλος της ύπαρξής της.

απαλλαγμένη από τα ανθρώπινα κακά. η ουσία είναι η ίδια με τον εαυτό της.συνθέτου αλλά το ασύνθετο δεν μπορεί να πάθει κάτι τέτοιο. Όταν όμως εξετάζει αυτή καθαυτήν. γαστρίμαργοι. Τα υλικά αντικείμενα τα παρατηρούμε με τις αισθήσεις. ΟΡΑΤΟ. τη φιλοχρηματία. Κοίτα μάλιστα ότι η ψυχή όταν βρίσκεται με το σώμα. άδικοι και τύραννοι και άρπαγες μπαίνουν σε σώματα λύκων και γερακιών. έχει ταυτότητα. φιλοπότες. Την ίδια σχέση έχει και το σώμα με την ψυχή. Και κοίτα Κέβη. ανεβαίνει στο καθαρό και αθάνατο και αιώνιο και αμετάβλητο και ως συγγενική με αυτό παύει να πλανάται και αγγίζει τις ιδέες και αυτό το πάθημα της ψυχής ονομάζεται φρόνηση Πράγματι. Και να ταριχευθεί το σώμα μένει για λίγο χρόνο όμως δεν μπορούμε να πούμε πως είναι αθάνατο. του καλού κτλ. τότε σύρεται στον ορατό τόπο από φόβο του αοράτου και του Άδη και περιφέρεται περί τα μνήματα σαν φάντασμα και είναι ορατή Αυτές είναι οι ψυχές των φαύλων και τιμωρούνται για την προηγούμενη στενή συναναστροφή τους με το σώμα και περιτριγυρίζουν μέχρι να ξαναμπούν σε σώμα ανάλογο. Σωκράτη. τα ωραία. φιλομαθής. Οι καλοί πολιτικοί οι σώφρονες και δίκαιοι που ήσαν έτσι εξ έθους και όχι εκ φιλοσοφίας γίνονται μέλισσες και μυρμήγκια ή άνθρωποι μετρημένοι. Καλά κι αλήθεια όσα λες. γιατί 14 . και ρωτούμε κι απαντούμε. και μιλούμε για το είναι. η άλλη αόρατη Όταν λοιπόν η ψυχή χρησιμοποιεί το σώμα.ΘΕΙΚΟ Η ψυχή όμως πάει όπου θέλει ο θεός. Άρα η ψυχή όμοιο με το θεϊκό και το σώμα όμοιο με το θνητό. τα εδώ.ΣΩΜΑΤΙΚΗ Οι φιλοσοφούντες ευτυχισμένοι και στη ζωή γιατί καταλαβαίνουν ότι οι αισθήσεις και τα συναισθήματα τους ξεγελούν. από όλα όσα είπαμε προκύπτει ότι.απλό. η ψυχή μοιάζει με τις ιδέες. Μόνο ο ορθά φιλοσοφήσας..Το σώμα διαλύεται ενώ η ψυχή μένει αναλλοίωτη. φτάνει στο γένος των θεών. που επιδέχονται μεταβολή κι άλλο η ιδέα της ισότητας. Αν όμως είναι ακάθαρτη. Και το σώμα. Είναι η ίδια λέει ο Κέβης. και εάν είναι καθαρή. λέει ο Σωκράτης. επιδέχεται μεταβολή ή δεν δέχεται καμιά αλλοίωση. με το θείο και αθάνατο και νοητό και μονοειδές. όμως τις ιδέες τις συλλαμβάνομε με τη διάνοια και το λογισμό και είναι αόρατες. 6.ΑΟΡΑΤΟ. ευτυχισμένοι και στο θάνατο. 7. το καλόν. το πολυειδές και ανόητο και διαλυτό που δεν έχει ταυτότητα αλλά αλλάζει. και δεν κουβαλά τίποτε σωματικό μένει στον εαυτό της και μελετά αιώνια τούτο αφού πάει στο αιώνιο και άυλο και όμοιό της και αθάνατο και φρόνιμο και εκεί είναι ευτυχισμένη. το εξουσιάζει και το διοικεί. ενώ το σώμα μοιάζει με το ανθρώπινο. τα υλικά. ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΨΥΧΗ – ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑ προς ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΔΕΕΣ ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ. Με τα ορατά. τα ίσα. και είναι προσηλωμένη στο σώμα και πιστεύει πως μόνα τα σωματικά είναι αληθινά. το θνητό. γίνονται γαϊδούρια. Η ισότητα. ή άλλοτε είναι αλλιώτικη και άλλοτε αλλιώτικη. ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ. Το θείο εκ φύσεως άρχει και ηγεμονεύει και το θνητό εκ φύσεως να άρχεται και να δουλεύει. Άρα η ψυχή ομοιάζει με τις ιδέες. Η ΜΕΤΑ ΘΑΝΑΤΟΝ ΠΟΡΕΊΑ ΤΩΝ ΨΥΧΩΝ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΤΕΡΟ ΒΙΟ ΚΑΘΑΡΗ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑΤΙΚΟ. ΑΚΑΘΑΡΤΗ. Άλλο όμως τα ορατά πράγματα. κατά ταυτά έχει. Όταν μιλάμε για την ουσία. που απέχει από τις σωματικές επιθυμίες. όπως λέγεται για τους μυημένους ότι ζει με τους θεούς. για να εξετάζει τα ορατά με τις αισθήσεις τότε έλκεται από το σώμα στα υλικά και ρέοντα και αλλάζοντα και μεθά και ιλιγγιά και ταράσσεται και πλανάται. να διαλυθεί. το ένα ορατό.

Η δεύτερη απόδειξη είναι η ανάμνηση. ευτυχισμένη. προσηλωμένη στο σώμα και πιστεύει πως μόνα τα σωματικά είναι αληθινά. το κυβερνά. Ο Σ. Ο Σιμμίας όμως θέλει να συνεχιστεί η συζήτηση. γιατί συνυπάρχουν με τις ιδέες και τους θεούς.συνυπάρχουν με τις ιδέες και τους θεούς. Τα σωματικά μεταβάλλονται. Παρομοιάζει το σώμα με λύρα και την ψυχή με αρμονία. Η λύρα και οι χορδές είναι το σωματικό και θνητό Η αρμονία είναι το αόρατο και θεϊκό. Κατά Σωκράτη το μεν σώμα είναι σύνθετο και μετά θάνατο διαλύεται εις τα εξ ων συνετέθη αλλά η ψυχή είναι απλή. από μια κιθάρα φέρνουμε στο νου τον κιθαρωδό. Η γνώση είναι ανάμνηση. Είναι μαζί του η οικογένεια και οι φίλοι του. (θερμό-ψυχρό. Αν πάθει κάτι η λύρα. 15 . Η πρώτη απόδειξη της αθανασίας της ψυχής είναι κατά Σωκράτη το ότι τα αντίθετα γεννώνται από τα αντίθετα.υγρό). Παρατηρεί ότι τα συναισθήματα του πόνου και της ικανοποίησης τώρα που του αφαίρεσαν τα δεσμά διαδέχονται το ένα το άλλο. Ο Σωκράτης λυπάται γιατί δεν έπεισε τους φίλους του ότι βρισκόμενος κοντά στο θάνατο νιώθει ευτυχισμένος και τους υπενθυμίζει πως και οι κύκνοι κοντά στο θάνατο τραγουδούν το πιο ωραίο τους τραγούδι από χαρά κι όχι από λύπη. είναι ευτυχισμένοι και στο θάνατο. από το αισθητό μεταβαίνουμε σε εικόνα νοητή. η ζωή από το θάνατο και ο θάνατος από τη ζωή. αφού είναι υπό την προστασία των θεών σ’ αυτή τη γη. Η ψυχή μετά θάνατον πηγαίνει όπου θέλει ο θεός. Τούτο σημαίνει ότι κατά τη μελέτη των όντων ο φιλόσοφος δεν πρέπει να έχει εμπιστοσύνη στις αισθήσεις αλλά μόνο στο λόγο. άρα η ψυχή προϋπήρχε. Μήπως όμως η ψυχή διασκορπίζεται. Αν είναι έτσι. Με το θάνατο η ψυχή αποδεσμεύεται από τα γήινα. Επίσης. τα άυλα μένουν αναλλοίωτα. άρα δεν διαλύεται. Οι ορθώς φιλοσοφούντες αποθνήσκειν μελετώσι θάνατος =απαλλαγή της ψυχής από το σώμα. μπορεί να σκεφτεί κανείς ότι η ψυχή είναι η έκφραση της αρμονικής σύζευξης των στοιχείων του σώματος. Ο Εχεκράτης συναντά τον Φαίδωνα ο οποίος παρευρισκόταν στην φυλακή κατά τις τελευταίες ώρες του φιλοσόφου και τον παρακαλεί να του τις περιγράψει. Ο Σιμμίας όμως κι ο Κέβης επιθυμούν συνέχιση της συζήτησης. το σωματικό. γνώρισε τις ιδέες και τώρα στη γη τις θυμάται. Αν όμως είναι ακάθαρτη. μένει στον εαυτό της. Απαιτείται άρα στη ζωή κάθαρση. Μήπως όμως η ψυχή δεν συνεχίζει να ζει μετά θάνατον. Ο θάνατος του Σ. εκτός αν τον ενοχλούν τέτοια ώρα. Οι φιλοσοφούντες είναι ευτυχισμένοι και στη ζωή. ξεκινά από το συνειρμό. λέει ο Κέβης. γνωρίζει τον πραγματικό κόσμο των ιδεών και τον εαυτό της. Η ψυχή όντας με το σώμα. Εάν είναι καθαρή και δεν κουβαλά τίποτε σωματικό. η αρμονία χάνεται. γνωρίζει τον εαυτό της και τις αιώνιες και αναλλοίωτες ιδέες. συνάντηση 4 Περιληπτική απόδοση των προηγουμένων Στο Φαίδωνα ο Πλάτων περιγράφει τις τελευταίες ώρες του Σωκράτη στην φυλακή. γιατί καταλαβαίνουν ότι οι αισθήσεις και τα συναισθήματα τους ξεγελούν. τότε δεν ξεκολλά από τα γήινα και περιφέρεται περί τα μνήματα. Τις τελευταίες του στιγμές είναι ευτυχισμένος και ατρόμητος. ξηρό. συνδυάζεται με την επάνοδο του ιερού πλοίου των Αθηναίων από την Κρήτη. Άρα η ψυχή όμοιο με το θεϊκό και το σώμα όμοιο με το θνητό. Ελπίζει ότι με το θάνατό του θα φθάσει σε θεούς αγαθούς. Η πρώτη του παρατήρηση είναι ότι ο σώφρων πρέπει να χαιρεται γιατί πεθαίνει αλλά δεν επιτρέπεται να αυτοκτονεί.

καθόμουν πιο χαμηλά από το Σωκράτη.. ίσως όμως και να μην τα κόψεις. αν όχι διαφωνήστε. Αν είναι έτσι. Δεν συμφωνήσαμε όμως στο πού βρίσκεται η ψυχή. Ο Όμηρος πιστεύει πως η ψυχή οδηγεί και δεσπόζει και είναι θεϊκόν τι παρά αρμονία. που ακούει την αφήγηση του Φαίδωνα. αύριο θα κόψεις αυτά τα ωραία μαλλιά. Αυτή είναι κάτι σύνθετο που προέρχεται από τη μείξη των σωματικών. απόδειξη ο Όμηρος. Οι δύο συνομιλητές είπαν πως άλλα από τα προλεχθέτα τα δέχονται κι άλλα δεν δέχονται. Ο Σωκράτης δέχτηκε τις αντιρρήσεις των ομιλητών. παρακαλώ. Ὀδύσσεια υ 17] κράτα καρδιά μου.όταν το σώμα πάθει κάτι. να μη γίνουμε μισόλογοι. άρα τα σωματικά είναι πρώτα και προϋπάρχουν της ψυχής. αυτός που έχει το τελευταίο σώμα. θα ακολουθούσε το σώμα και δεν θα το καθοδηγούσε. λέει ο Σωκράτης. Γι’ αυτό. Ακολουθεί ο Κέβης ο οποίος δηλώνει πως αποδείχτηκε αρκετά καλά πως η ψυχή προϋπάρχει. αλλά αυτός που τον χρησιμοποιεί άτεχνα. Γιατί ένας που πιστεύει στο λόγο κι ύστερα διαψευσθούν αυτά στα οποία πείσθηκε. Αν η ψυχή ήταν αρμονία. Ο Κέβης υποστηρίζει ότι η ψυχή είναι πολυχρονιότερη του σώματος. φθείρεται και χάνεται κι αυτή. καταστρέφεται κι αυτή. όλες οι ψυχές θα ήταν αγαθές. υποστηρίζοντας πως η ψυχή προϋπάρχει του σώματος και μάλιστα αποδέχεται την ανάμνηση. Αν λέω αλήθεια. Ποια η στάση του Σωκράτη. Ο Σωκράτης εξετάζει πρώτα την αρμονία. ιδίως αν διαψευσθεί από τους πιο οικείους του. 16 . Αλλά πρέπει να έχουμε στο νου πως δεν είναι ο λόγος που φταίει. γιατι κι αυτός πίστευε πως η ψυχή είναι αρμονία. λέει πως ταράχτηκε από τη συζήτηση. Ο Κέβης θα χρησιμοποιήσει επίσης μια εικόνα. θα στερηθεί της αληθείας και της επιστήμης των όντων. φοβάται. συμφωνήστε. λέει ο Σιμμίας. Πρέπει όμως πρώτα να σεβόμαστε το λόγο. Εγώ λέει ο Φαίδων. γι’ αυτό και τους κάλεσε να παρακολουθήσουν τη συνέχεια και να εξετάζουν μαζί του το θέμα. (μαθητής του πυθαγόρειου Φιλόλαου κι αυτός) όμως τώρα δεν ξέρει τι να πιστέψει. Ξαναθυμήστε μου. άρα δεν θα προϋπήρχε. [Ὁμ. Πώς όμως συνεχίστηκε η συζήτηση. λέει απευθυνομενος στο Σιμμία και τον Κέβη. αν πείθεσαι στα όσα λέω. θα χαθεί πρώτη η ψυχή ως αρμονία. κατάλαβε όμως πόσο θορυβήθηκαν οι εκεί φίλοι του. που βάζει τον Οδυσσέα να λέγει [94e] τέτλαθι δή. ο Σιμμίας αντιφάσκει. δικαίως. Ο Σιμμίας αποδέχεται ως ορθές τις παρατηρήσεις του Σωκράτη. αφού έλιωσε πολλά σώματα. Έτσι κι η ψυχή. όπως οι μισάνθρωποι. μήπως η ψυχή του χαθεί μια για πάντα. μολονότι καλύτερη και θειότερη του σώματος χάνεται πριν από αυτό όπως η αρμονία πριν από τη λύρα. που ύφανε πολλά ιμάτια (σώμα) και στο τέλος πέθανε κι αυτός. ίσως μας δοθεί χρόνος να σκεφτούμε τι να απαντήσουμε στον Σιμμία. η αλήθεια πρέπει να ενδιαφέρει και όχι ο Σωκράτης. Αν είναι έτσι. Ο Κέβης δέχεται την προϋπαρξη της ψυχής και την ανάμνηση το ίδιο ομολογεί και ο Σιμμίας. Ας ακούσουμε όμως και τον Κέβη. Ο Εχεκράτης. κι αυτός. πράγμα που αποτελεί και τον όλεθρο της ψυχής. Όμως η ψυχή καθοδηγεί το σώμα. Αν η ψυχή ήταν αρμονία. Αν η ψυχή ήταν αρμονία των σωματικών. Συνεχίζει την αφήγηση ο Φαίδων. ενός υφαντή (ψυχή). έπαθες κάποτε και χειρότερα. Δεν μπορεί να υπάρχει αρμονία αρρωστημένων σωματικών μερών.τι λέγατε. κραδίη· καὶ κύντερον ἄλλο ποτ᾽ ἔτλης. όταν πεθάνει ο άνθρωπος. γιατί θα ήταν δυσαρμονία. αλλά κανένας δεν ξέρει αν. Τι θα πούμε σ’ αυτή την περίπτωση. ίσως να γίνει και μισάνθρωπος. ενώ το σώμα θα διαλυθεί αργότερα. αν ο λόγος πεθάνει. αφού φθείρει πολλά σώματα. Ο Σιμμίας υπενθυμίζει ότι απιστεί στην αθανασία της ψυχής και φοβάται μήπως η ψυχή. παίζοντας με τα μαλλιά μου μου είπε. ………………. γιατί αν μισήσει ο άνθρωπος το λόγο. σύμφωνα με τη θεωρία της ανάμνησης και την αποδοχή της γενέσεως των αντιθέτων από τα αντίθετα. αφήνοντας το τελευταίο σώμα. θα εξαρτιόταν από τα σωματικά.

απάντησε. δεν λέει όμως την πραγματική αιτία ότι επειδή οι Αθηναίοι τον καταδίκασαν και ο ίδιος το θεώρησε δίκαιο. ότι το μεγάλο προέρχεται από το μικρό και από το μικρό το μεγάλο. θα το κάνει να είναι ζωντανό. 17 . Κι επειδή δεν ήθελα να πάθω όπως αυτοί που βλέπουν με γυμνό μάτι εκλειψη ηλίου και τυφλώνονται. Νόμιζε λοιπόν πως βρήκε δάσκαλο. ποιο είναι αυτό που παρουσιαζόμενο στο σώμα. Το πραγματικό αίτιο άρα είναι άλλο από το φαινομενικό. Η ιδέα του μεγάλου εκφράζει πάντα το μεγάλο και του μικρού πάντα το μικρό. Θεώρησα λοιπόν καλύτερο να καταφύγω στους λόγους και εκεί να εξετάζω την αλήθεια των όντων. ο αέρας. όταν όμως είδε πως τα αίτια ήταν μηχανικά. Αν καταλάβουμε τη διάκριση ιδέας πραγμάτων τότε μπορούμε να προχωρήσουμε. Πρέπει όμως να διακρίνουμε την ιδέα από τα πράγματα. θα λέει πως αιτία του είναι οι φωνές. Η ψυχή. όχι για τις ιδέες. Αν εξετάζουμε τα πράγματα ένας άνθρωπος μπορεί να είναι μεγάλος σε σύγκριση με έναν άλλο ή μικρός σε σύγκριση με άλλον. λέγω ότι όταν κάτι λέμε ότι είναι ωραίο. έτσι και γώ. τώρα θα ήταν στα Μέγαρα και στη Βοιωτία. γι’ αυτό και άλλοι υποστηρίζουν άλλα για τη γη και την κίνησή της. δεν ψάχνουν όμως να βρουν ποια δύναμη έκαμε τα πράγματα να είναι έτσι. Γιατί αν τα νεύρα του και τα οστά του ήθελαν το καλύτερο γι’ αυτά. Στην αρχή λέει ενθουσιάστηκε με τους φυσικούς φιλόσοφους. Ο Σωκράτης προτιμά να απαντήσει με την προσωπική του εμπειρία στα της φιλοσοφίας. συμφωνώ μ’ αυτόν και θεωρώ ότι τα πράγματα είναι αληθή. θερμό. Το ίδιο όπως ελέχθη στην αρχή του διαλόγου. κάμνει τον δεύτερο πλου. Αν λοιπόν κάποιος ψάχνει να βρει την αιτία γιατί γίνεται ή χάνεται κάτι ή υπάρχει. σταμάτησα να βλέπω τα πράγματα με τις αισθήσεις. αλλά επειδή εκλέγει το καλύτερο. Αν όμως υπήρχε κάποιος δάσκαλος αυτού του ειδους της αιτίας με ευχαρίστηση θα γινόμουν μαθητής του. τα θεωρώ αναληθή. τι πράττει το πράττει με το νου. να βρει ποιο είναι το καλύτερο γι’ αυτό. Όταν άκουσε τον Αναξαγόρα να μιλά για το νου που διακοσμεί τα πάντα. τούτο δεν οφείλεται στα οστά και στα νεύρα. Το ίδιο και για το διάλογο που έχουν τώρα. Όταν κρίνω ότι ο λόγος είναι δυνατότατος. απογοητεύτηκε. και έπρειτα όταν προχωρήσει και ζητήσει τις αιτίες της καθεμιάς πράξης λέγει ότι τώρα ο Σωκράτης κάθεται εδώ γιατί το σώμα του αποτελείται από οστά και νεύρα και τα μεν οστά είναι στερεά όχι όμως τα νεύρα και περιγράφει οστά και νεύρα και τη λειτουργία τους. ελπίζω πως θα σου αποδείξω από αυτά την αιτίαν και ότι θα βρούμε ότι η ψυχή είναι αθάνατος. αυτό μετέχει της ιδέας του ωραίου. τότε ο νους θα βάζει κάθε τι στη θέση που είναι καλύτερο γι’ αυτό. Πρώτα. Και μου φάνηκε. Αυτός όμως θεώρησε δικαιότερο και καλύτερο να μένει πιστός στα της πόλης.Ας πάρουμε τώρα τον Κέβη. λέει . Και για την αιτία και για τα άλλα όλα. κάθεται τώρα εδώ και υφίσταται την τιμωρία που του επέβαλαν. γιατί ο Αναξαγόρας δεν χρησιμοποιούσε καθόλου το νου αλλά άλλες αιτίες. συνέχισε τη μελέτη των βιβλίων του Αναξαγόρα αλλά απογοητεύτηκε. Βέβαια χωρίς νεύρα και οστά δεν μπορεί να κάμει ό. Αρα ο άνθρωπος πρέπει να ψάχνει να βρίσκει ποιο είναι το άριστο για κάθε τι αλλά και πρέπει να ξέρει και ποιο είναι το χείριστο. Αυτά ισχύουν για τα πράγματα. συνέχισε εκείνος. ψυχρό κτλ. Απάντησε λοιπόν. τι αποφασίζει. Η ιδέα δεν μπορεί να είναι αντίθετη με τον εαυτό της. Κι επειδή στερήθηκα από αυτή τη γνώση και δεν μπορούσα ούτε μόνος να βρω ούτε από άλλον να μάθω. γιατί νόμιζε πως θα γνωρίσει την αιτία των όντων. πίτεψε πως ήταν σωστή η θεωρία του. και πως αν είναι έτσι. Αρχίζω με την υπόθεση ότι υπάρχει κάτι καλό αυτό καθ’ αυτό και αγαθό και μέγα και όλα τα άλλα. Το μεγάλο γιατί μετέχει της ιδέας του μεγάλου και το δύο της δυάδος. Όταν δεν συμφωνώ. Αν πιστεύεις και συμφωνείς μαζί μου πως υπάρχουν αυτά. πως έπαθε το ίδιο με κάποιον που λέει πως ο Σωκράτης ό. οι ακοές και άλλα. παρά μυθολογούν και δεν συνδέουν το αγαθό με το δυνατό.

τι αποκαλούμε «ζω». Και καταπώς λέγεται. είναι σωστό να συλλογιστούμε: Αν βέβαια είναι αθάνατη η ψυχή. αν η οδός ήταν μία. με βάση τουλάχιστον όσα λέγονται. ένας άλλος πάλι οδηγός τους φέρνει προς τα εδώ. το ίσο κτλ. αυτό ακριβώς που του έχει λάχει όσο ζούσε. όπως λέγεται. οδηγημένη από τον δαίμονα που την έχει αναλάβει. πεθαίνοντας. Ποιο. Ο θάνατος. ωφελούν ή βλάπτουν αυτόν που τελεύτησε ήδη από το ξεκίνημα της πορείας του προς τα εκεί. Η ψυχή. δεν υπάρχει γι’ αυτήν καμιά άλλη δυνατότητα να ξεφύγει από τα κακά και να σωθεί από το να γίνεται όσο το δυνατόν καλύτερη και φρονιμότερη. όπου πρέπει να συγκεντρωθούν όλοι για να περάσουν από δίκη κι έπειτα να πορευτούν προς τον Άδη με οδηγό εκείνον που έχει ταχθεί να τους περάσει από δω προς τα εκεί. ΑΙΩΝΙΑ όπως ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ ΚΑΚΟΥ ΚΤΛ Το εξής τουλάχιστον φίλοι μου. και μετά από πολλή αντίσταση και πολλές δοκιμασίες. Επομένως η ψυχή ποτέ δεν θα δεχτεί το αντίθετο από κείνο που καθ’ αυτή φέρει πάντοτε μέσα της. το δίκαιο. είπε ο Σιμμίας. Στην πραγματικότητα λοιπόν φαίνεται πως έχει και σταυροδρόμια και τρίστρατα πολλά. 6. Εκείνη όμως που είναι παθιασμένη με το σώμα βρίσκεται για πολύ χρόνο σε έξαψη σχετικά με το σώμα και τον ορατό τόπο. μόλις πεθάνει κάθε άνθρωπος. μετά από πολλές και μακρές χρονικές περιόδους. γιατί από δω και πέρα ο κίνδυνος θα ήταν φοβερός να αμελήσει κάποιος την ψυχή. γιατί όταν την πλησιάζει ο θάνατος δεν θα πεθαίνει ως ζωηφόρος. Υπάρχει. Οτιδήποτε επομένως κι αν έχει στην κατοχή της η ψυχή. Πως μπορώ να το αρνηθώ. ΑΝΩΛΕΘΡΗ. Η ψυχή λοιπόν που διαθέτει ευπρέπεια και φρόνηση ακολουθεί υπάκουα και δεν αγνοεί τι της συμβαίνει. αναλαμβάνει να τον μεταφέρει σε ένα τόπο. τα οποία να είναι αδέλφια των άλλων και έργα 18 . με καταναγκασμό και με δυσκολία. βλέπετε. Αν βέβαια ο θάνατος ήταν απαλλαγή από τα πάντα. ΑΡΑ ΖΩΗ. Οπωσδήποτε. Αφού λοιπόν τους δοθεί η τύχη που τους πρέπει και παραμείνουν όσο χρόνο χρειάζεται. Ωστόσο. απαλλάσσονται και από την κακία τους μαζί με την ψυχή. είπε. Στην πραγματικότητα όμως. την ακάθαρτη ψυχή που έχει κάνει κάτι κακό. αλλά για το σύνολο του χρόνου. Η ΨΥΧΗ ΖΩΟΠΟΙΕΙ. θα αποτελούσε ανέλπιστο δώρο για τους κακούς που. είπε. ταυτόχρονα με το σώμα. Και μιλώ με βάση τις ενδείξεις από τις ιερές τελετές και τα έθιμα. είπε εκείνος. εφόσον δεν θα μπορούσε κανείς να ξεστρατίσει. Υπάρχει κάτι αντίθετο στη ζωή ή όχι. Όπως το μουσικό δεν δέχεται το άμουσο και το δίκαιο δεν δέχεται το άδικο. όπως δεν φθείρονται οι ιδέες. είπε ο Κέβης. ΑΡΑ ΑΘΑΝΑΤΗ. που έχει αγγίξει αίμα άδικα ή έχει διαπράξει ανάλογα εγκλήματα. από τη στιγμή που η ψυχή φαίνεται αθάνατη. Όταν φθάνει εκεί όπου είναι ήδη οι άλλες. Συνεπώς η πορεία δεν είναι όπως λέει ο Τήλεφος του Αισχύλου. Και ανώλεθρη. το έχει πάντοτε πλησιάσει φέρνοντάς του ζωή. έτσι και η ζωηφόρος ψυχή δεν δέχεται τον θάνατο.. έρχεται στον Άδη χωρίς να έχει μαζί της τίποτε άλλο πέρα από την παιδεία και την ανατροφή της. ο δαίμων του καθενός. Το μέγεθος όμως των θεμάτων για τα οποία συζητάμε και η περιφρόνηση που νιώθω για την ανθρώπινη αδυναμία με αναγκάζουν να διατηρώ ακόμα μέσα μου κάποια αμφιβολία για όσα έχουν ειπωθεί. Τι από τα δυο λοιπόν συμβαίνει. προχωρεί. αυτά δηλαδή που τα μέγιστα. γιατί τότε δεν θα χρειαζόταν καν οδηγούς. εμένα όμως δεν μου φαίνεται πως είναι ούτε απλή ούτε μία. Και βέβαια. άρα είναι αθάνατη. όπως έχουμε συμφωνήσει με βάση τα προηγούμενα. χρειάζεται τη φροντίδα μας όχι μόνο για τον χρόνο που διαρκεί ό. Εκείνος λέει ότι απλή είναι η ατραπός που φέρνει στον Άδη. ούτε κι εγώ έχω πια λόγο να αμφιβάλλω.Και έτσι είναι πάντοτε.

Εκεί φτάνουν οι ψυχές των περισσότερων πεθαμένων και. οι άλλοι εκείνους τους οποίους προσέβαλαν κι αδίκησαν. αν κάποιος είχε αδικήσει. Εδώ στη γη τα πάντα είναι κατεστραμμένα. Εκεί κατοικούν. στέλνονται πάλι από εκεί προς τις ζωικές γενέσεις. πλην όμως μεγάλα αδικήματα. Όσοι όμως κριθούν ότι έχουν διαπράξει ιάσιμα βέβαια. Αφού τους καλέσουν. περνούν και τελειώνουν τα βάσανά τους. αυτό που ρέει στον έξω κύκλο. αφού διαγράψει κύκλο. κι η ίδια η γη δεν είναι ούτε όπως ούτε όση τη νομίζουν εκείνοι που συνήθως μιλούν γι’ αυτήν. Από τούτους πάλι όσοι εξαγνίστηκαν όσο έπρεπε με τη φιλοσοφία ζουν τελείως χωρίς σώματα 19 . όπως θα το έβλεπε από ψηλά. Και παρακαλούν να τους αφήσουν να περάσουν στη λίμνη και να τους υποδεχτούν. πληρώνοντας τις τιμωρίες. είναι ο αποκαλούμενος Ωκεανός. από εκεί πάλι στους ποταμούς και δεν σταματούν να τραβούν αυτά τα πάθη προτού πείσουν εκείνους που αδίκησαν. κι αυτή περιπλανιέται και δεν ξέρει πού να πάει. τους ικετεύουν. τους εκβράζει το κύμα. η μοίρα που τους ταιριάζει τους ρίχνει στον Τάρταρο. που. απέναντι από τον Πυριφλεγέθοντα. και καταλήγει στη λίμνη Αχερουσιάδα. ανάλογα με την αξία του ο καθένας. Εκείνη αντίθετα που πέρασε τη ζωή μέχρι τέλους αγνή και μετρημένη και έτυχε να έχει συνταξιδιώτες και οδηγούς τους θεούς. Και είναι πολλοί και θαυμαστοί οι τόποι της γης. τη γη με τις ομορφιές της. Αυτός είναι ο ποταμός που τον αποκαλούν Πυριφλεγέθοντα. Το όνομά του είναι. ή ανταμείβονται με τιμές για τις καλές τους πράξεις. Όταν λοιπόν φτάνουν οι πεθαμένοι στον τόπο που φέρνει ο δαίμων τον καθένα. Τέτοια είναι η φύση αυτών των ποταμών. εξαιτίας των μεγάλων τους αμαρτημάτων. φτάνουν πάνω σε αυτές στη λίμνη. ξεφεύγουν και φθάνουν ψηλά στον καθαρό τόπο διαμονής και κατοικούν στην επιφάνεια της γης.αδελφών ψυχών. Ένας τρίτος ποταμός πηγάζει ανάμεσά τους φτάνει στις άκρες της Αχερουσιάδας λίμνης. άλλους στον Κωκυτό. ο καθένας την αποφεύγει και απομακρύνεται από αυτήν και δεν θέλει να γίνει ούτε συνταξιδιώτης ούτε οδηγός της. ενώ ο μυθικός κόσμος που περιγράφει είναι τέλειος. άλλους στον Πυριφλεγέθοντα. εξαγνίζονται και. χύνεται στον Τάρταρο. οι πρώτοι αυτούς που σκότωσαν. πρώτα απ’ όλα περνούν από δίκη. Όσων όμως η κατάσταση κριθεί ανίατη. Απέναντι. τέσσερα ρεύματα. όταν έρθουν. Όταν πια μεταφερθούν και φτάσουν στο ύψος της λίμνης Αχερουσιάδας. τα δεσμωτήρια. χύνεται πιο κάτω από τον Τάρταρο. Όσοι τέλος κριθούν ότι έχουν ζήσει με ξεχωριστή ευλάβεια. απ’ όπου δεν βγαίνουν ποτέ πια. τον ουρανό. μέχρις ότου συμπληρωθούν κάποιοι χρόνοι. Ακριβώς απέναντι από αυτόν κυλάει κατά την αντίθετη φορά ο Αχέρων. χρονικές περιόδους. και το σύμπαν. τόσο εκείνοι που έζησαν μια ωραία και όσια ζωή όσο και οι άλλοι. εδώ φωνάζουν δυνατά και καλούν. κατά πως λένε οι ποιητές Κωκυτός. τους ποταμούς που οδηγούν σ’ αυτόν κλπ. το αληθινό φως. Αν βέβαια τους πείσουν. Αφού όμως πέσουν και μείνουν εκεί ένα χρονικό διάστημα. Αλλιώς μεταφέρονται πάλι στον Τάρταρο. τέταρτος ποταμός. Στύγα. Ο Σωκράτης ακολούθως περιγράφει α. γ. Όσοι κριθούν ότι έχουν ζήσει μετρημένα. απαλλάσσονται από τα αδικήματα. από την ανάγκη οδηγείται στη διαμονή που της πρέπει. κατοικεί αμέσως η κάθε μια στον τόπο που της ταιριάζει. αυτοί ελευθερώνονται από τούτους εδώ τους επίγειους τόπους. αφού πορευτούν προς τον Αχέροντα κι επιβιβαστούν στις βάρκες που τους περιμένουν. αυτοί βέβαια είναι ανάγκη να πέσουν στον Τάρταρο. β. Διότι αυτή είναι ποινή που τους επιβλήθηκε από τους δικαστές. από τα οποία το μεγαλύτερο. και που είναι για άλλες μακρύτερες και για άλλες βραχύτερες. αλλά έζησαν την υπόλοιπη ζωή τους με μεταμέλεια. αφού μείνουν τις ορισμένες γι’ αυτές.τον κάτω κόσμο. όπως εγώ πιστεύω απ’ όσα μου έχει πει κάποιος. που δημιουργεί ο ποταμός εκβάλλοντας εκεί. που αποκαλούν Στύγιο και τη λίμνη.

Εσένα όμως πως πρέπει να σε θάψουμε. Πιστεύαμε ειλικρινά ότι ήταν σαν να χάναμε τον 20 . συνέχισε. αλλά θα φύγω μακριά. οι μακάριοι. σαν να λέμε. καλέ μου Κρίτωνα. αθάνατη) είναι. είπε. είπε. που θα έλεγε κι ένας τραγικός ήρωας.τι εγώ επαναλάμβανα συνέχεια εδώ και ώρα. να πείσω τον Κρίτωνα ότι εγώ εδώ είμαι ο Σωκράτης. βέβαια. κούφια λόγια. γιατί ωραίο είναι το έπαθλο κι η ελπίδα μεγάλη. όσων ειπώθηκαν μόλις αλλά και στο παρελθόν. Εμένα όμως ήδη με καλεί. Κρίτωνα. Εσείς. τόπους που ούτε είναι εύκολο να περιγράψω ούτε υπάρχει αρκετός χρόνος τώρα δα. Όπως σας αρέσει. απ’ ό. είναι γι’ αυτόν. έστρεψε το βλέμμα σε μας και είπε: Δεν μπορώ. Φροντίζοντας και δουλεύοντας τον εαυτό σας. περιμένει έτοιμος να αρχίσει την πορεία προς τον Άδη. Σιμμία. χάρη θα κάνετε σε μένα. με. Θα βάλουμε τα δυνατά μας. πρέπει να κάνουμε το παν ώστε σε τούτη τη ζωή να μετέχουμε στη αρετή και τη φρόνηση. θαρρώ.τι είχε ειπωθεί κι εξετάζοντας το ακόμα μια φορά. όπως φρονεί. Ήρθε λοιπόν πια η ώρα να πάω για λουτρό.τον υπόλοιπο χρόνο και φτάνουν σε τόπους διαμονής ακόμα πιο ωραίους από των άλλων. Σιμμία. σηκώθηκε και πήγε σε κάποιο άλλο δωμάτιο για να πλυθεί. φίλοι μου. αυτός που συζητά αυτή τη στιγμή και βάζει σε τάξη τα λόγια του. αφού πιω το δηλητήριο. κάποια στιγμή αργότερα θα πάρετε τον δρόμο. αλλά θα φύγω για την ευδαιμονία που ζουν. Ο Κρίτων τον ακολούθησε. δεν θα μείνω πια κοντά σας. η ειμαρμένη. με σωφροσύνη και δικαιοσύνη.τι αφορά και στους εαυτούς σας. σε ό. Τούτος βέβαια είναι κι ο λόγος που τραβάω σε μάκρος τον μύθο. Αν αντίθετα αμελείτε τους εαυτούς σας και δεν θέλετε να ζείτε στα χνάρια. Χάρη λοιπόν στην πίστη αυτή. είπε. Αποβλέποντας λοιπόν σε αυτά που δια μακρών αναφέραμε. κάτι που πρέπει και αξίζει να διακινδυνεύσει κανείς πιστεύοντας ότι έτσι έχουν τα πράγματα – ωραίος είναι ο κίνδυνος αυτός – και χρειάζεται να επαναλαμβάνει σαν επωδό στον εαυτό του αυτά. ώστε να το αντέξει… Γιατί να ξέρεις. Πρέπει λοιπόν να μη λιποψυχείς. ότι δηλαδή. Και γελώντας γλυκά. Αντίθετα φαντάζεται ότι είμαι εκείνος που θα αντικρίσει λίγο αργότερα νεκρό και ρωτά πώς να με θάψει. ενώ αντίθετα φρόντιζε ιδιαιτέρως για τις απολαύσεις που έχουν σχέση με τη μάθηση. Ό. αλλά. που στόλισε την ψυχή του όχι με ξένο αλλά με τον δικό της στολισμό. να τα εφαρμόσουμε. το αντίθετο απ’ αυτό που ο ίδιος εγγυήθηκε στους δικαστές – γιατί αυτός εγγυήθηκε ότι σίγουρα θα παραμείνω. παρηγοριές για σας και συνάμα για τον εαυτό μου. γιατί είναι καλύτερα θαρρώ να πλυθώ μόνος μου προτού πιω το δηλητήριο και να μη βάζω τις γυναίκες σε μπελάδες να πλένουν το νεκρό μου. Αυτά ακριβώς που λέω πάντα. αλλά κάνει κακό και στις ψυχές.τι φαίνεται. αρκεί να με πιάσετε και να μη σας ξεφύγω. έστω κι αν δεν δεσμευτείτε τώρα. φαντάζομαι. Κέβη κι οι άλλοι. Ότι όμως αυτά ή παρόμοια ισχύουν για τις ψυχές μας και τους τόπους διαμονής τους (εφόσον βέβαια η ψυχή είναι. Το να επιμένει κανείς βέβαια ότι τα πράγματα έχουν όπως εγώ περιέγραψα δεν ταιριάζει σε άνθρωπο που έχει μυαλό. δεν έχω να πω τίποτα καινούργιο. ακόμα κι αν αναλάβετε τώρα σοβαρές και πολλές δεσμεύσεις.Περιμέναμε συζητώντας μεταξύ μας για ό. δεν θα προχωρήσετε ούτε βήμα. να λες ότι θάβεις το σώμα μου και να το θάβεις όπως σου αρέσει κι όπως σου φαίνεται σύμφωνο με την παράδοση. Αφού είπε αυτά. Αυτός. Εγγυηθείτε λοιπόν για μένα στον Κρίτωνα. Εσείς ωστόσο εγγυηθείτε του ότι σίγουρα δεν θα παραμείνω όταν πεθάνω. κατά την άποψή μου. ελευθερία κι αλήθεια. φέρνουν μάλλον το αντίθετο αποτέλεσμα. το να μη μιλάει κάποιος σωστά δεν είναι απλώς σφάλμα απέναντι στη γλώσσα. πρέπει να μη φοβάται για την ψυχή του ο άνθρωπος που στη ζωή του δεν λογάριαζε τις σωματικές ηδονές και τους στολισμούς που όχι μόνον του είναι ξένοι. ανδρεία.

πατέρα και θα μέναμε στην υπόλοιπη ζωή μας ορφανοί.. Και τώρα με πόση ευγένεια με αποχαιρετά με δάκρυα. τη στιγμή που δεν μου απομένει πια καθόλου. το ήπιε με μιας μέχρι την τελευταία σταγόνα. Σωκράτη. αλλά για την τύχη μου. Λοιπόν – ξέρεις τι ήρθα να σου αναγγείλω – γειά σου και προσπάθησε ν’ αντέξεις όσο μπορείς πιο εύκολα το αναπόφευκτο. Ο Σωκράτης. Υπάρχει ακόμα χρόνος. Όταν τον είδαμε να πίνει. έκανε στροφή και απομακρύνθηκε. Όταν τον είδε ο Σωκράτης: Εντάξει. Εμπρός λοιπόν. Ήρθε λοιπόν. Εκείνος.τι καταλογίζω στους άλλους που τα βάζουν μαζί μου και με καταριούνται. Καταλαβαίνω. και είθε να γίνει έτσι. κι ας φέρει κάποιος το δηλητήριο. μέχρι να νιώσεις βάρος στα πόδια. Κρίτωνα. είπε. είπε. ο Κρίτων έκανε νόημα στον δούλο που στεκόταν δίπλα. θα ακολουθήσουμε όσα μας είπες. Επιτρέπεται ωστόσο και επιβάλλεται. επειδή.. όταν τον ακούσαμε. Εμπρός λοιπόν. είπε εκείνος. Λέγοντας αυτά. κάθισε κι από κει και πέρα δεν είπε πολλά. Για σένα είχα όλο αυτό το διάστημα και άλλες φορές. έτεινε την κύλικα στον Σωκράτη. που το έφερνε τριμμένο μέσα σε μια κύλικα. αφού έκανε μια βόλτα. απάντησε αυτός. Εξαιρετικός άνθρωπος. Δέομαι λοιπόν. Τίποτε άλλο. κοιτάζοντας προς το μέρος του. είπε. Κι εκείνος την πήρε πολύ γαλήνιος. ας συμμορφωθούμε με όσα είπε. βάρυναν τα πόδια του. Αφού πλύθηκε και δέχτηκε κοντά του τα παιδιά (είχε δυο μικρά αγόρια κι ένα μεγάλο). Και γυρίζοντας προς εμάς: Τι λεπτούς τρόπους. σηκώθηκε να βγει. Αυτό θα κάνει έτσι τη δουλειά του. τι πρέπει να κάνω. παρά να το πιείς και να κάνεις μια βόλτα. Στη συνέχεια τις 21 . πέρα απ’ το να είμαι για γέλια. εσένα τουλάχιστον δεν έχω να σου καταλογίσω ό. Συζήτησε μαζί τους μπροστά στον Κρίτωνα και τους έδωσε συμβουλές. Και μένα ακόμα. ο πιο μειλίχιος και καλός άνθρωπος απ’ όσους ήρθαν ποτέ εδώ μέσα. Με τούτο το ποτό επιτρέπεται να κάνουμε σπονδή σε κάποιον θεό ή όχι. ξάπλωσε ανάσκελα – γιατί έτσι του συνέστησε ο άνθρωπος. που συνάμα τον έπιανε κι εξέταζε κάθε λίγο τις πατούσες και τα πόδια του. Ο ήλιος κόντευε κιόλας να δύσει. έχει αυτός ο άνθρωπος. καλύπτοντας το πρόσωπο. αν είναι τριμμένο. καλοί μου άνθρωποι. Και ο Κρίτων: ο ήλιος είναι ακόμη πάνω στα βουνά και δεν έχει δύσει τελείως. καλέ μου άνθρωπε. έπειτα να ξαπλώσεις. Αλλιώς ας το τρίψει αυτός που θα μου το δώσει. Μετά απ’ αυτά. απάντησε αυτός. Κι εκείνος: Τι είναι αυτά που κάνετε. Εγώ έδιωξα τις γυναίκες κυρίως γι’ αυτό. που κολλάω έτσι στη ζωή και προσπαθώ να την εξοικονομήσω. Κοιτάζοντας λοξά προς το μέρος του ανθρώπου με το συνηθισμένο ταυρίσιο βλέμμα του: Τι νομίζεις. νιώσαμε ντροπή και συγκρατήσαμε τα δάκρυα. δεν μπορούσαμε άλλο. Έπειτα. τρίβουμε ακριβώς όσο υπολογίζουμε ότι χρειάζεται για να πιεί κανείς. Ο Κρίτων μη καταφέρνοντας να συγκρατήσει τα δάκρυα. τον ρώτησε αν το αισθανόταν. εσύ που ξέρεις απ’ αυτά. Έπειτα είπε να φύγουν οι γυναίκες και τα παιδιά κι ήρθε κοντά μας. Κι εμείς. που θα έχανα έναν τέτοιο σύντροφο. Κι ο Σωκράτης: Φαντάζομαι ότι τίποτα δεν κερδίζω να το πιω λίγο αργότερα. φαντάζομαι. με πήραν επί τόπου τα δάκρυα και. Εκείνος βγήκε και γύρισε μετά από λίγο μαζί μ’ αυτόν ο οποίος επρόκειτο να του δώσει το δηλητήριο. αφού πίεσε δυνατά την πατούσα του. Εκείνη τη στιγμή δάκρυσε. Έχω ακούσει μάλιστα ότι πρέπει να τελειώνει κανείς με ευχές και καλά λόγια. Αφού είπε αυτά. έφτασαν οι συγγένισσές του. έκλαιγα με την ψυχή μου για μένα – όχι για εκείνον. Κι ο Απολλόδωρος. την ευκαιρία να καταλάβω ότι είσαι ο ανώτερος. άρχισε να μουγκρίζει. είπε: Γεια σου και σένα. Μην επείγεσαι λοιπόν. Κάποια στιγμή έφτασε ο υπάλληλος των Έντεκα και είπε: Σωκράτη. Ησυχάστε λοιπόν και φανείτε δυνατοί. για να μην παρεκτραπούν σε τέτοια πράγματα. είπε. Όσο για μας. να δεηθώ στους θεούς να έχει αίσιο τέλος η μετοίκηση από εδώ προς τα εκεί. Εκείνος είπε όχι. Σε όλη τη διάρκεια της παραμονής μου ερχόταν να με δει και συζητούσε πότε πότε μαζί μου.

Στην ερώτηση του Κρίτωνα δεν απάντησε πια.κνήμες κι ανεβαίνοντας προς τα πάνω μας έκανε να καταλάβουμε ότι πάγωνε κι ότι η ακαμψία είχε αρχίσει. Κρίτωνα. Εντάξει. Μετά από λίγο όμως σάλεψε. του έκλεισε το στόμα και τα μάτια. απ’ όσους μας δόθηκε να γνωρίσουμε. Κι εκείνος αποκαλύπτοντας το πρόσωπό του. Βλέποντάς τον ο Κρίτων. . Εκείνος είχε στυλώσει το βλέμμα. κι ο άνθρωπος τον ξεσκέπασε. ενός ανθρώπου που. Εχεκράτη. Τον έπιασε πάλι κι είπε ότι όταν φτάσει μέχρι την καρδιά. ΤΕΛΟΣ 22 . Αυτό. Να του τον δώσετε. τότε θα φύγει ο Σωκράτης. ήταν. ο πιο φρόνιμος και δίκαιος. μην το αμελήσετε. όπως θα λέγαμε εμείς. ένα κόκορα στον Ασκληπιό. Μήπως θες τίποτε άλλο. ήταν. το τέλος του συντρόφου μας.το είχε ήδη καλύψει μ’ ένα μαντήλι – είπε – το τελευταίο που βγήκε από το στόμα του: Χρωστάμε. ο καλύτερος του καιρού του. είπε ο Κρίτων. Ήδη είχε αρχίσει να παγώνει το σώμα του γύρω από το υπογάστριο.