Fakultet za mediteranske poslovne studije

POZNAVANJE ROBE

Pojam dobra, proizvoda i robe

Pod dobrom podrazumijevamo stvar ili uslugu kojom se zadovoljava neka ljudska potreba. Dobra se dijele na slobodna i ekonomska. Slobodna su ona koja nisu rezultat ljudskog rada, već se nalaze slobodna u prirodi. Dok ekonomska dobra proizvode ljudi svojom djelatnošću. Ekonomska dobra se mogu klasifikovati u dvije osnovne grupe: a) Materijalna – (sirovine, proizvodi i poluproizvodi) b) Materijalno-nematerijalna (proizvodne usluge, neproizvodne usluge). Sa aspekta namjene: a) Potrošna dobra b) Proizvode široke potrošnje. Sa aspekta teorije marketinga: a) Obična dobra, b) Trgovačka dobra, c) Specijalna dobra, d) Netražena dobra. Sa aspekta životnog vijeka, tj.vijeka trajanja imamo stara dobra i usavršena dobra i nova dobra.
Poznavanje robe Page 1

Fakultet za mediteranske poslovne studije

Proizvodi su materijalne strukture koje zbog tehnološke organizovanosti socioekonomskog sistema u interakciji sa ekološkim sistemom dobijaju odredjene funkcije. Roba je proizvod ljudskog rada koji se masovno reprodukuje za tržište preko koga stiče društvenu i upotrebnu vrijednost. Ne postoji jedinstvena klasifikacija robe ali se roba najčešće klasifikuje prema stepanu prerade, dužini upotreba, kvalitetu namjene i dr. U odnosu na stepen tehnološke prerade dijeli se na: -sirovine - poluproizvodi i - gotovi proizvodi. U odnosu na dužinu upotrebe dijele se na: • Netrajna-obična potrošna dobra, • Polutrajna potrišna dobra, • Trajna potrošna dobra. Prema kvalitetu roba se dijeli na: • Na pravu robu (original) • Zamjene ili surogati, • Imitacija. Prema ekonomskoj namjeni roba se dijeli: • Proizvode za reprodukciju (sirovine i pogonska goriva) • Proizvode opreme (mašine, transportna sredstva i ostala investiciona roba)
Poznavanje robe Page 2

• Oznaku za nivo kvaliteta.Fakultet za mediteranske poslovne studije • Proizvodi za široku potrošnju (proizvodi prehrambene industrije. a već preko 30 godina postoji Evropsko udruženje za kodiranje proizvida EAN. datum proizvodnje. Proizvod označen EAN bar kodom ima jedinstven unikatni broj pomoću kojeg ga je moguće prepoznati širom svijeta I po kome se razlikuje od ostalih proizvoda. rok upotrebe.upustvo o čuvanju. U tom smislu konstituisan je sistem univerzalnih kodova proizvoda (UPC) koji je u početku važio za Sjevernu Ameriku. proizvodi od kože. Page 3 Poznavanje robe . kozmetičko proizvodi) DEKLARACIJA ROBE Da bi se odredjena roba mogla u svakom trenutku identifikovati neminovno je postojanje deklaracije robe odnosno marke proizvoda. Deklaracija robe sadrži sledeće podatke: • • • • • Naziv proizvoda Trgovačko ime proizvoda Broj serije Količinu proizvoda Osnovne karakteristike proizvoda: satav. sledećih 5 cifara predstavalja broj artikla dok je trinaesti kontrolni broj. a sledeće 4 cifre su broj proizvodjača. EAN sistem karakteriše ukupno 13 kodnih mjesta datih u vidu pravougaonika sa paralelnim prugama od čega prve 3 cifre i kodovi iznad njih su oznaka za zemlju proizvodjača.

Poznavanje robe Page 4 . Najčešće se klasifikacija po nivoima zasniva na razvrstavanje robe na klase kvaliteta. marku trgovine ili distributera.Fakultet za mediteranske poslovne studije MARKA PROIZVODA Marka je posebno obilježje u vidu riječi. Preduzeće koje vrši orginalno pakovanje postavlja na proizvod žig radi lakše identifikacije. Najčešće se koristi za poljoprivredno prehrambene proizvode kafa “Santos” i pomorandža “Jaffa”. Osim “ekstra” najviši nivo kvaliteta “superior”. Za neke proizvode značajna oznaka je geografsko porijeklo koje se koristi kao neka vrsta pomoćne marke. Zaštitni znak (robin žig) je oznaka koji može biti marka ili dio marke. II . Nosioci marke mogu biti proizvodjači ili trgovine te tako razlikujemo proizvidjačku marku. Uobičajne su I. i III klasa kvaliteta ili “ekstra”. simbola kojima se obilježava proizvod odredjenog proizvodjača ili trgovine. KVALITET ROBE I UPRAVLJANJE KVALITETOM Standardizacija i standardi Neophodno je definisati i konstituisati norme i propise kada je riječ o poznavanju robe da bi se obezbijedio sigurniji plasman i duže trajanjeza budućnost. mješovitu i uslužnu marku. da bi se omogućila identifikacija i razlikovanje proizvoda na tržištu.

njemački standardi koji nose oznaku DIN. ”konzum”. ZET. -JUS standardi. koji važe u okviru jednog preduzeća ili ustanove. Robni standardi definišu karakteristična upotrebna svojstva proizvoda (mehanička. ”merkantil” I dr. kriterijume za ocjenu kvaliteta. hemiska.”prima”. koji važe na nivou jedne proizvodne grane ili grupacije .”export” i sl.koji važe za teritoriju jedne države. Propisi koji ragulišu kvalitet i imaju snagu zakona su: • Standardi. Predemet standardizacije mogu biti sirovine proizvodne usluge. sva područja ljudskih aktivnosti. klasa. čuvanja robe i dr. organoleptička svojstva. francuski NF.Fakultet za mediteranske poslovne studije “de luxe”. Poznati standardi medjunarodnog nivoa su OECD. U zavisnosti od nivoa standardizacije standardi mogu da budu: -interni. američki ASTM. ”skunda”. pakovanja transporta.”special”. funkcionalnost. SEV-a. dimenzije. grafički slovni simboli i dr. način označavanja. A za uskladjivanje standarda raznih zemalja formirana je Medjunarodna Poznavanje robe Page 5 . -granski (grupni). jedinice. Za robu prosječnog nivoa kvaliteta upotrebljavaju se oznake. japanski JIS i drugi. tehnološki procesi i oprema tj. II klasa. Standardi su propisi kojima se utvrdjuju odredjene karakteristike nekog proizvoda ili definišu pojmovi. britanski standardi BS. Zatim dobijanje.nacionalni.medjunarodni (internacionalni). koji važe za najmanje dvije zemlje. fizička. • Norme kvaliteta I • Tehnički normativi. estetska svojstva i dr). . italijanski UNI.

U toku tehnološkog ciklusa obavezno se vrši tehnička kontrola koja obuhvata: Poznavanje robe Page 6 . hemiska.estatska u druga. “kvalutet je prikladnist proizvoda za upotrbu”. gdje je usvojen medjunarodni standard ISO 8402 koji je vremenom dopunjavan.ekploataciona. mehanička) funkcionalna svojstva. i to su medjunarodni standardi. Savremen tahnološki ciklu s omogućava izradu kvalitetnog proizvoda a na njega utiču kvalitet sredstava za rad. Početci izrade medjunarodnih standard datiraju od 1987 god. Vodeći američki stručnjak za problem kvaliteta (M.J. POJAM I DEFINICIJA KVALITETA ROBE Evropska organizacije za kontrolu kvaliteta je usvojila opštu definiciju kvaliteta: “Kvalitet je stepen do koga proizvod zadovoljava potrebe korisnika-potrošač”. U ovim definicijama kvalitete robe ne dvosmisleno je da -kvalitet robe predstavlja skup svojstava. ne samo za standardizaciju već i za indusrijsku. Svojstva proizvoda su tehnička (fizička. Danas ISO predstavlja najveću medjunarodnu organozaciju. kvalitet alata. tehničku i ekonomsku saradnju.Fakultet za mediteranske poslovne studije organizacija za standardizaciju ISO sa sjedištem u Ženevi.Imram). razvijan i usaglašavan na meñunarodnom nivou i sa širom primjenom u svijetu. -kvalitet robe treba da zadovolji zahtjeve za upotrebu. kvalitet materijala I kvalitet projektovanja tehnologije.

poroznost. tehnoloških.medjufazna kontrola ptoizvodnje i . Poroznost predstavlja količinu svih pora i šupljina u jedinici zapremine nekog materijala. specifična toplota.Fakultet za mediteranske poslovne studije -ulaznu kontrolu (kontrolu ulaznih materijala). . Zapreminska masa ili gustina je masa u jednom kubnom metru nekog materijala. Merenje gustine se vrši pri uslovima odreñene temperature i pritiska. Za odreñivanje se koriste vage. provodnost elektriciteta. tačka ključanja. provodnost toplote. organoleptičkih. estetskih i dr. a svodi se na mjerenje mase i odreñivanje zapremine. U fizička svojstva se ubrajaju ona koja karakterišu neki material i na osnovu kojih se stiče uvid u njegov kvalitet i mogućnost primjene. a izražava se u kg/m3. fizičkih. To su: zapreminska masa ili gustiva. piknometri. aerometri. i na osnovu nje se vrši identifikacija odredjenih supstanci. SVOJSTVA I POKAZATELJI KVALITETA ROBE Kvalitet robe je razultat većeg broja vrijednosti dobijenih ispitivanjem više različitih svijstava mehaničkih. eskploatacionih.završnu kontrolu. hemiskih. vatrostalnost. viskoznost i sl. izražava se u procentima. tačka topljenja. Tačka topljenja je temperature na kojoj dolazi do prelaska materijala iz čvrste u tečnu fazu. Poznavanje robe Page 7 .

bakar. elastičnost. žilavost. Čvrstoća je svojstvo materijala da se odupre dejstvu spoljnih opterećenja. čvrstoća. Vatrostalnost je svojstvo materijala da izdrži visoke temperature bez topljenja i deformacije.Fakultet za mediteranske poslovne studije Tačka ključanja je temperature na kojoj tečnost prelazi u gasovito stanje. Krtost je svojstvo materijala suprotno žilavisti. Mehanička svojstva su tvrdoća. Viskoznost je izraz za veličinu sile unutrašnjeg trenja pri proticanju tečnosti. Specifična toplota predstavlja količinu toplote koja je potrebna da se jedinica naše neke materije zagreje il ohladi za jedan stepen.srebro. Tvrdoća predstavlja otpor kojim se materijal odupire prodiranju nekog tijela pod dejstvom odreñene sile. Provodnost toplote je svojstvo nekih materijala da dobro provode toplotu. aluminijum. krutost i istegljivost. Elastičnost je svojstvo materijala da po prestanku djelovanja spoljnih opterećenja ponovo uspostavi prvobitnu dimenziju i oblik. Provodnost elektriciteta je svojstvo materijala da provodi električnu struju. Žilavost je svojstvo materijala da se pod učestalim udarima ne kida i ne lomi. Poznavanje robe Page 8 .

Otpornost prema hemijskim agensima pokazuje u kojoj mjeri je neki proizvod otporan prema dejstvu kisjelina. Hemijski sastav se odredjuje kvalitativnom i kvantitativnom analizom. ukusa. Gruba vlaga se odstranjuje sušenjem jer se nalazi apsorbovana na površini materijala. Kristalna vlaga se daleko teže odstranjuje i katakteristična je za pojedine hemijske proizvode gips i td. rastvorljivost i sl. Tehnološka svojstva zavise od fizičkih hemijskih i mehaničkih. mehaničkih nadražaja koji potiču od dodira sa površinom vode. otpornost prema hemijskim agensima.Fakultet za mediteranske poslovne studije Istegljivost je svojstvo materijala koje omogućava njegovo izduženje pod uticajem spoljnih sila. Vlaga se u proizvodima sreće kao gruba. čulo mirisa. pojedinih rastvarača kao i prema atmosverskim uticajima. Hemijski sastav ima fundamentalan značaj pri praćenju kvaliteta proizvoda. Hemijska i fizičko-hemijska svojstva spadaju: hemijski sastav. obliku. Organoleptička svojstva su najznačajnija za proizvode prehrambene industrije i predstavljaju identifikaciju. Rastvorljivost je hemijsko svojstvo koje predstavlja sposobnost odreñene supstance da se rastvara u drugoj. izgledu. vlaga. Poznavanje robe Page 9 . makrostrukturi i dr. hidroskopna ili kristalna. Hidroskopna vlaga je najčešće oblik vlage u proizodima i nalazi se kondezovana u vidu kapilara. Takoñe ovdje spadaju vizuelni utisci o boji. baza. Tehnološka svojstva predstavljaju podobnost sirovine ili reprodukcionog materijala da mijenja oblik. sluha.

Funkcionaknost se definiše kao sposobnost gotovog proizvoda da ispuni odreñenu funkciju. Pogodni su za ocjenjivanje ujednačenosti proizvoda po ukusu. bistrini. ali prije svega one strukturne i funkcionalne elemnte i odnose . Industrijski dizajn obuhvata sve aspekte ljudske okoline koji su uslovljeni industrijskom proizvodnjom. Estetska svojstva u estetska svojstva robe ubrajamo: privlačnost. Meñunarodni savjet društava industrijskog dizajna (ICSID) “Industijski dizajn je stvaralačka aktivnost čiji je cilj odreñivanje formalnih kvaliteta industrijski proizvedenih predmeta. pouzdanost.” Poznavanje robe Page 10 . Ocjena kvaliteta bodovanjem vrši se u slučaju kada se žele dobiti kompletna organoleptička svojstva nekog proizvoda. a ove osobine robe su značajna komercijalna svojstva. Ti formalni kvaliteti obuhvatajui i spoljne karakteristike. trajnost. Pouzdanost se definiše kao vjerovatnoća da će proizvod obavljati svoju funkciju bez prekida ili kvarova. Eksploataciona svojstva robe manifestuju se tokom upoterbe i tu spadaju funkcionalnost. konzistenciji i dr. Dizajn proizvoda konkratno industriski dizajn. mirisu. a TRAJNOST je sposobnost proizvoda da pri minimalnim uslovima sačuva bitne tehničke karakteristike i funkcije. kako sa stanovišta proizvoñača. dopadljivost i dizajn. koji sistem pretvaraju u koherentnu cjelinu.Fakultet za mediteranske poslovne studije Metode koje se najviše koriste u organoleptičkom ocjenjivanju su: testovi razlikovanja i sistemi bodovanja. tako i korisnika. podrazumijeva estatsko I funkcionalno oblikovanje proizvoda. A testovi razlikovanja se zasnivaju na uporeñivanju ispitivanog uzorka sa standardom ili unapred odreñenim uzorkom.

Poznavanje robe Page 11 . povećanju izvoza i smanjenju uvoza. a time i unapreñenju produktivnosti rada. Proizvod dobrog i uspješnog dizajna pruža nesumnjiv doprinos unapreñenju nacionalne privreda.Fakultet za mediteranske poslovne studije Dizajn odražava izuzetnost a ne prosječnost. te neposredno doprinosi nacionalnom dohotku zemlje.

) • Atmosferska (kišnica. Značajna uloga vode je u procesima proizvodnje gdje služi i za hlañenje. boja i bistrina. silikate. organske materije. dubinska voda. hemiskih i bioloških pokazatelja. rijeke. a kada je riječ o termalnim vodama. ulja i dr. fizičkih.8% pogodno da se koristi za ljudske potrebe. Poznavanje robe Page 12 .5 % odnosi se na slatku vodu. Prirodne vode su: • Površinska (okeani. masti. Meñutim oko 2. snijeg i druge padavine) Voda može da sadrži rastvorene gasove. mineralne soli. humusne materije. vreka. i čestice suspendovane u vidu koloidnog rastvora. jezera. ugljen dioksid. U fizičke pokazatelje kvaliteta vode spada: temperature. rastvaranje i ispiranje bilo kao sredina ili reaktant. finije gline. što se procjenjuje na oko 1400 moliona kubnih kilometara. mora. karbonate. Podzemne vode karakteriše stalnost temperature koja se kreće oko 10 stepeni Celzijusa. hloride i sulfate. U organoleptičke pokazatelje spadaju: ukus. azot. glečeri) • Podzemna (izvori. miris. pokazatelji kvaliteta vode se odredjuju na osnovu organoleptičkih. kiseonik. takve vode imaju temperature iznad 37C.Fakultet za mediteranske poslovne studije TEHNOLOGIJA VODA Od ukupne površine Zemlje pod vodom se nalazi preko 73 %. a od te količine samo je 0.

Fakultet za mediteranske poslovne studije Hemijski pokazatelji su : tvrdoća.srednje tvrde (tvrdoće 140. Hemiska potreba kiseonika označava potrebnu količinu kiseonika za oksidaciju organskih i nekih neorganskih primjesa. sadržaj ugljen dioksida. Biološki pokazatelji kvliteta vode odreñiju vrste i broj organizama koji žive u prirodnoj vodi.veoma tvrde (tvrdoće 320-540 mg kalcijum karbonata po 1l vode) Alkalitet vode je posledica prisustva hidroksilnih. Poznavanje robe Page 13 . sulfata. hemijska potreba kiseonika (HPK). azota itd. Tvrdoća se izražava preko količine kalcijum oksida ili kalcijum karbonata I dijeli se: . mangana.na veoma meke (tvrdoće 0-70 mg kalcijum karbonata u 1l vode) -meke (tvrdoće 70-140 mg kalcijum karbonata po 1l vode) . Pod tvrdoćom vode se podrazumijeva sadržaj kalcijumovih i magnezijumovih jona. karbonskih i hidrokarbonskih jona.210 mg kalcijum karbonata po 1l vode) -tvrde (tvrdoće 210-320 mg kalcijum karbonata po 1l vode) . biohemijska potreba kiseonika (BPK). željeza. njihovo prisustvo zavisi od fizičkih i hemijskih karakteristika vode. alkalitet. Biohemiska potreba kiseonika je količina kiseonika u mg/l potrebna da se u datom vremenskom periodu obezbjedi oksidacija biorazgradljivih materija.

Poznavanje robe Page 14 . • Deferizacija i demanganizacija. Filtracijom se uklanjaju obojenost.dezinfekcije hemijskim agensima. taloženja i filtracije. U tu svthu se koriste različite fizičke ili hemijske metode: . flokulacije. zamućenost i bakterije.Fakultet za mediteranske poslovne studije VODA ZA PIĆE Da bi svi neophodni uslovi bili ispunjeni i voda se koristila za piće. • Dezinfekcija . Dezinfekcija vode se vrši da bi se uništili ili inaktivirali patogeni mikroorganizmi. Tahnološki proces se sastoji od koagulacije. gama zracima. X zracima i ultrazvukom. Koagulacija i flokulacija su procesi kojima se prevode u taložni oblik prisutne koloidne materije. a istovremeno potiskuje ugljen dioksid što pogoduje izdvajanju željeza i mangana. -dezinfekcija ultraljubičastim zracima. .dezinfekcije toplotom. Kao koagulanti se koriste sulfati aluminijuma i željeza i polielektroliti. Potrebno je izvršiti prečišćavanje. Deferizacija i demanganizacija je proces uklanjanja željeza i mangana iz prirodnih voda najčešće se koristi metoda aeracije gdje se voda raspršava i u nju uvodi kiseonik potreban za oksidaciju. Postupcu prečišćavanja su: • Bistrenje filtracijom.

izmanjivačima ili destilacijom. Kao taložna sredstva koristi se kreč u obliku krečne vode ili krečnog mlijeka. tehnološka voda i kotlovska napojna voda. Voda koja se koristi za napajanje parnih kotlova podliježe procesu omekšavanja. soda. U prehrambenoj industriji to je voda za piće. Procesna voda učestvuje u proizvodnom procesu ili se koristi kao sirovina. Za omekšavanje tvrdih voda koriste se hemijski agensi i izmjenjivači jona. U industriji se koriste sledeće vrste voda: • Procesna voda . natrijum hidroksid i soli fosfornr kisjelina. Ovo je prvi stepen omekšavanja vode jer u omekšavanoj vodi zaostaje višak alkalnih soli. dok tehnološka voda se koristi u pojedinim fazama tehnološkog postupka. Potpuno omekšavanje se postiže jonski. hlornih jedinjenja. a dezifenkcija hemijskim agensima se izvodi uz prisustvo hlora. U zavisnosti od toga koje jone mjenjači izmjenjuju postoje katjonski mjenjači jona i anjonski mjenjači jona. Katjonski mjenjači jona imaju u svojoj strukturi karboksilnu grupu koja ispušta jon vodonika i na njegovo mjesto vezuje jone metala iz vode. Anjonski mjenjači jona imaju u svojoj strukturu hidroksilne jone. vodonik peroksida.Fakultet za mediteranske poslovne studije Termička dezinfekcija se obavlja na povišenoj temperaturi. Poznavanje robe Page 15 .

tako kasnije i u njihov rad i održavanje. Suština mehaničkog postupka prečišćavanja je u tome što se voda odnosi u bazene u kojima se poslije odreñenog vremena talože suspendovane nečistoće. Poznavanje robe Page 16 . Biološki postupak se zasniva na mikrobiološkom razmaztanju zagañivača dejstvom mikroorganizama enzima. rastvorenih organskih i dijelom neorganskih zagañivača.Fakultet za mediteranske poslovne studije OTPADNE VODE I POSTUPCI NJIHOVOG PREČIŠĆAVANJA Prečišćavanje otpadnih voda obuhvata uklanjanje suspendovanih mehaničkih. Postojr 3 postupka za prečišćavanje vode a to su . Prema zakonskim propisima otpadne vode se moraju prečišćavati. što zahtijeva znatna ulaganja kako u izgradnju postrojenja za prečišćavanje. • Hemijski postupak i • Biološki postupak. Hemijski postupak se zasniva na taloženju ili neutralisanju zagadjivača pomoću hemikalija. • Mehanički postupak.

i pretvaranje jednog oblika energije u drugi. azotni oksidi. ugljen monoksid. Najveći potrošači energije su industrija. Goriva koja sagorijevaju daju energiju a istovremano oslobañaju produkte kao izvor zagañenja atmospfere. oblike. Procesom sagorijevanja goriva izdvajaju se SO2. Poznavanje robe Page 17 . široka ptrošnja i transport.Fakultet za mediteranske poslovne studije ENERGETIKA Energetika je naučna disciplina koja izučava energiju. njene izvore. ugkjen dioksid. a iz sistema izduvnih transportnih sredstava oslobaña se olovo. vode i zemljišta. ugljovodonici. pepeo i čañ. Jedan od osnovnih uslova proizvodnje nekog proizvoda je energija. čvrsti djelovi.

Energija zračenja. Jednostepenom ili višestepenom transformacijom primarnih izvora energije nastaju sekundarni izvori energije. Izvori energije se prema postanku dijele na: • Primarne izvore energije. OBLICI I IZVORI ENERGIJE Energija je sposobnost tijela da obavlja rad. Primarnim izvorima se smatraju nosioci energije u obliku u kakvom se nalaze u prirodi. Hemijska energija. Poznavanje robe Page 18 . Toplotna energija. Oblici energije su: • • • • • • Mehanička energija. Mogu biti: • Konvencionalni (obnovljivi i neobnovljivi izvori energije) • Nekonvencionalni.Fakultet za mediteranske poslovne studije POJAM. Električna energija i Nuklearna energija. • Sekundarne izvore energije.

-vodena snaga -drvo I druge biljne materije Nekonvencionalna -ulje biljnih škrilaca I Neobnovljivi bitumanoznog pijeska -geotermalna energija -unutrašnja toplotna energija mora i okeana Obnovljivi -sunčevna energija -energija vjetra -Energija plime i osjeke -Nuklearna fuziona goriva i Tečni vodonik. Poznavanje robe Page 19 .Fakultet za mediteranske poslovne studije PRIMARNI IZVORI ENERGIJE Konvencionalni -ugalj -nafta -gas -nuklearna fuziona goriva.

H. mineralne materije (pepeo. Gornja toplotna moć predstavlja količinu toplote koja se oslobodi potpunim sagorijevanjem jedinice mase ili zapremine goriva. ona treba da ispuni sledeće tehno-ekonomske uslove: • • • • • • Mora da se nalazi u prirodi u dovoljnoj količini. organski dio se sastoji od ugljenika vodonika i njihovih jedinjenja. Da je u normalnim uslovima manipulacije dovoljno postojana. Da produkti sagorijevanja budu bezopasni po živi svijet.N. azot i kiseonik). Sadržaj sagorljivih i nesagorljivih materija se može izraziti sledećom jednačnom: G+H+O+N+S+P+W=100% Gdje je: • C. Da tačka paljenja nije preniska niti previsoka.O. Goriva se sastoje od sagorljivog i nesagorljivog dijela.sadržaj ovih elemenata u gorivu u procentima • P-sadržaj pepela.sadržaj vlage.S. Da bi neka materija mogla da se koristi kao gorivo. Postoje dvije vrijednosti za toplotnu moć goriva: gornja i donja. Mada goriva se preradjuju u hemijske proizvode. Mora da posjeduje odreñenu brzinu sagorijevanja. Nesagorljivi dio čine vlaga. Sagorljivi . Poznavanje robe Page 20 .Fakultet za mediteranske poslovne studije GORIVA Goriva su materije koje služe za dobijanje toplotne energije.%. Da je lako pristupačna i jeftina.% • W.

• Gasovita.Fakultet za mediteranske poslovne studije Donja toplotna moć predstavlja količinu toplote koja se dobija kada se od gornje oduzme količina toplote koja je utrošena za isparavanje vode iz goriva. • Nuklearna Čvrsta goriva dijele se na primarna i sekundarna. A u sekundarna čvrsta goriva spadaju ona nastala iz primarnih goriva pod uticajem temperature. Proces nastajanja ugljeva može se predstaviti na sledeći način: Povećanje procenta ugljenika Treset-lignit-mrki ugalj.kameni ugalj-antracit Kameni ugalj je najstarije čvrsto gorivo I ima toplotnu vrijednost od 30 000-35 500 kJ/kg. Podjela goriva Prema porijeklu se dijele na : • Prirodna i • Vještačka . Poznavanje robe Page 21 . U primarna spadaju drvo. pritiska i vremena. • Raketna. • Klasična. Prema agregatnom stanju: • Čvrsta. • Tečna. vlaknaste biljke i otpaci njihove prerade. Prema namjeni na.

a kasnije razvojem petro hemije. Visoka energetska vrijednost. ugljenu prah koji se dobija mehaničkom preradom. Sadržaj pepela i vode neznatan. Redovni pratioci su i voda i mineralne materije.a osim ugljovodonika sadrži azot. NAFTA (sirovi petroleum. zemno ulje) je jedna od najvažnijih i najkvalitetnijih mineralnih sirovina. a toplotna vrijednost se povećava sa sadržajem vodonika odnosno najvišu energetsku vrijednost imaju nafte parafinske baze. što zavisi od hemijskog sastava. dok hemijskom preradom se dobija koks. Dobro se miješaju sa vazduhom. Po hemijskom sastavu je smješa ugljovodonika .različitim postupcima prerade prirodnih čvrstih goriva dobijaju se proizvodi pod nazivom vještačka goriva u koje spadaju briketi. drveni ugalj i veoma važni tečni i gasoviti proizvodi.Fakultet za mediteranske poslovne studije Prerada uglja. Prednosti u odnosu na čvrsta goriva su sledeća: Visok sadržaj sagorljive materije. sagorijevanje se može bolje ragulisati i automatizovati. kiseonik i sumpor. Poznavanje robe Page 22 . Toplotna vrijednost nafte se kreće od 40 000-48 000 kJ/kg. TEČNA GORIVA Dobila su veliki značaj sa pronalaskom motora sa unitrašnjim sagorijevanjem.

Ostatak od atmosferske destilacije. 3. 4. Primarni petroleum. Gasno ulje za pogon dizel motora. U temperaturnom interval od 35-150 destiliše se laki benzin. Benzin se dobija u temperaturnom interval od 35-200 stepeni C. koji se upotreblava kao komponenta u proizvodnji petrolejskih i dizel frakcija. a od 140-200 destiliše se teški benzin. Primarni benzin.preradom nafte dobijaju se: Tečna goriva. Parafin. Za primarnu preradu nafte koristi se: Atmosferska destilacija. 2. mlaznih goriva i kao naftni rastvarač i rastvarač masnoće. sumporna jedinjenja i čadj. Poznavanje robe Page 23 . Vakum destilacija. Atmosferskom destilacijom koja se odvija u frakcionim kolonama dobija se: 1. Petrohemijski proizvodi.Fakultet za mediteranske poslovne studije Prerada nafte. Oktanski broj je mjerilo kvaliteta benzina i definisan je kao maseni udeo u smjesi sa normalnim heptanom izraženom u % i predstavlja pokazatelj otpornosti goriva prema detonaciji. Ulja i masti za podmazivanje. vazelin.

Fakultet za mediteranske poslovne studije Poznavanje robe Page 24 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful