You are on page 1of 4

Σελίδα|1

Σταύρη Μιχαήλ, Φιλόλογος Ιστορία Β΄ Γυμνασίου

ΚΕΦ. 1Ο : ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΑΙΩΝΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ
ΙΙ. Εξωτερικά προβλήματα και Αναδιοργάνωση του κράτους
1. Ο Ιουστινιανός και το έργο του (σελ. 16-18)
Πολιτικό πρόγραμμα Ιουστινιανού ένα κράτος, μια εκκλησία, μια
νομοθεσία
Εσωτερική Πολιτική:
Κατέστειλε με αποφασιστικότητα την εξέγερση των δήμων και
του λαού της
Κων/πολης που ονομάστηκε «Στάση του Νίκα».
Μεγάλη βοήθεια παρείχε η σύζυγος του, αυτοκράτειρα Θεοδώρα
Ενίσχυσε την αυτοκρατορική εξουσία και περιόρισε σημαντικά τη
δύναμη των
δήμων
Προσπάθησε να περιορίσει τη δύναμη των μεγάλων
γαιοκτημόνων και να
προστατεύσει τους αγρότες γιατί πλήρωναν φόρους
Ανέστειλε τη λειτουργία της Νεοπλατωνικής Ακαδημίας
Κωδικοποίηση του Ρωμαϊκού Δικαίου:
Λόγοι που επέβαλαν την αναθεώρηση και κωδικοποίηση
Πλήθος και
αντιφάσεις των νόμων δυσκόλευαν την ομαλή απονομή δικαιοσύνης
Το νομοθετικό έργο
o «Ιουστινιάνειος Κώδικας» – προγενέστεροι νόμοι
o Πανδέκτης – γνώμες ρωμαίων νομικών και εισηγήσεις
o Εγχειρίδιο για τους αρχάριους σπουδαστές της Νομικής
o «Νεαρές» - νέοι νόμοι που εκδόθηκαν μετά το 534 στα ελληνικά
Σημασία: Το Ιουστινιάνειο Δίκαιο αποτέλεσε τη βάση του Δικαίου
της
Νεότερης Ευρώπης
Εξωτερική πολιτική:
Στόχος: Αποκατάσταση της Ρωμαϊκής Οικουμένης
Κατακτητικοί πόλεμοι στη Δύση:
o Αγώνες για κατάκτηση του
Οστρογοτθικού βασιλείου
o Ανάκτηση των παράκτιων
περιοχών στα ΝΑ της Ισπανίας
του Βησιγοτθικού βασιλείου
Σελίδα|2
Σταύρη Μιχαήλ, Φιλόλογος Ιστορία Β΄ Γυμνασίου

Κριτική της εξωτερικής πολιτικής του Ιουστινιανού
o Πολύ φιλόδοξη
o Ξεπερνούσε τις δυνατότητες του κράτους
o Οι πόλεμοι απογύμνωσαν τις ευρωπαϊκές επαρχίες από
στρατεύματα και
άδειασαν τα κρατικά ταμεία

Εξασθένιση της διεθνούς θέσης του Βυζαντίου και ολέθριες
επιπτώσεις στην
εδαφική ακεραιότητα του κράτους επί των διαδόχων του
Κτίσματα και Αγία Σοφία
o Κατασκευή πολλών έργων για την άμυνα (φρούρια και τείχη), τη
θρησκεία, την υποδομή και κοινή ωφέλεια (δρόμοι, γέφυρες,
υδραγωγείο,
αποθήκες σιτηρών)
o Αγία Σοφία
Λαμπρότερο κτίσμα της βυζαντινής τέχνης
Νέα μορφή ρυθμού: βασιλική μετά τρούλου
Αρχιτέκτονες: __________Ανθέμιος και Ισίδωρος
Σχέδιο: τετράγωνο κτίριο. Τέσσερις ογκώδεις
πεσσοί σχηματίζουν το κεντρικό τετράγωνο –
οι πεσσοί συνδέονται με τόξα και σχηματίζουν
ημισφαιρικά τρίγωνα δημιουργώντας ένα
στεφάνι, πάνω στο οποίο στηρίζεται ο τρούλος
Αυτό που ενθουσιάζει και κάνει το ναό να ξεχωρίζει ο τρούλος
μοιάζει να κρέμεται από τον ουρανό. Το φως εισδύει άπλετο και
πλημμυρίζει το εσωτερικό του ναού.
Σελίδα|3
Σταύρη Μιχαήλ, Φιλόλογος Ιστορία Β΄ Γυμνασίου

2. Ο Ηράκλειος και η δυναστεία του (610-717) (σελ. 19-21)
Το Βυζάντιο σε κρίση
o Λόγοι: λοιμοί, κακές σοδειές, σεισμοί και εισβολές από άλλους
λαούς
o Συνέπειες
Εγκατάλειψη και παρακμή των πόλεων
Μείωση πληθυσμού
Υποχώρηση εμπορίου και της κυκλοφορίας του νομίσματος
Κρίση και στη δημόσια οικονομία παραμέληση στρατού
Οι Σλάβοι κατακλύζουν τις ευρωπαϊκές επαρχίες
Οι Πέρσες πλησιάζουν το Βόσπορο
Εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση
o Λύση; Ριζική μεταρρύθμιση – Ποιος αναλαμβάνει και φέρνει εις
πέρας
το έργο αυτό; …………………………
Η αντεπίθεση του Ηρακλείου
o Ενέργειες για αντιμετώπιση της κατάστασης
Αναδιοργάνωση του στρατού με οικονομική βοήθεια από την
Εκκλησία
Συνεχείς εκστρατείες εναντίον των Περσών – Πετυχαίνει στη
μάχη
της Νινευί να νικήσει τους Πέρσες και να ανακτήσει τις χαμένες
επαρχίες εκστρατείες με θρησκευτικό χαρακτήρα. Γιατί;
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………

o Παράγοντες που συνέβαλαν στη νίκη του Ηρακλείου κατά των
Περσών
Εξύψωση θρησκευτικού και πατριωτικού συναισθήματος των
στρατιωτών λόγω ………………………………………………………...
………………………………………………………………………………
o «Θέματα» και Εξελληνισμός κρατικής διοίκησης
«Θέματα»: νέο διοικητικό σύστημα των διαδόχων του Ηρακλείου
στο οποίο στηριζόταν σε περιφέρειες με δικό τους στρατό
• Δημιουργία νέου είδους εθνικού στρατού που αποδείχθηκε
αποτελεσματικός για την άμυνα της αυτοκρατορίας
Ποιος ο λόγος που οδήγησε τους διαδόχους σε αυτό το σύστημα
διοίκησης; …………………………………………………………………
«στρατιωτόπια» ή στρατιωτικά κτήματα: κτήματα ελεύθερων
αγροτών που υπηρετούσαν ως στρατιώτες και με τα έσοδα
συντηρούσαν τις οικογένειες και τα έξοδα των εκστρατειών
Σελίδα|4
Σταύρη Μιχαήλ, Φιλόλογος Ιστορία Β΄ Γυμνασίου

«Στρατηγός»: η ανώτατη εξουσία μέσα στα όρια του κάθε
θέματος.
Ασκούσε και την στρατιωτική και πολιτική διοίκηση του θέματος.
Εξελληνισμός της κρατικής διοίκησης
• Καθιέρωση της ελληνικής γλώσσας ως επίσημης στην
πολιτική και στρατιωτική διοίκηση
• Αντικατάσταση των ρωμαϊκών τίτλων με ελληνικούς
• Πρώτος ο Ηράκλειος υιοθέτησε τον τίτλο «Βασιλεύς» με τη
χριστιανική προσθήκη «πιστός ἐν Χριστῶ» - η προσθήκη
αυτή δηλώνει την ενδυνάμωση του ρόλου της θρησκείας και
της Εκκλησίας
Ερωτήσεις:
1. Ποιο χαρακτήρα πήρε ο πόλεμος του Ηρακλείου κατά των
Περσών; Εξήγησε γιατί.
…………………………………………………………………………………………
……………
…………………………………………………………………………………………
……………
…………………………………………………………………………………………
……………
…………………………………………………………………………………………
……………
…………………………………………………………………………………………
……………
2. Τι ήταν τα «θέματα» και για ποιο λόγο δημιουργήθηκαν;
…………………………………………………………………………………………
……………
…………………………………………………………………………………………
……………
…………………………………………………………………………………………
……………

…………………………………………………………………………………………
……………
…………………………………………………………………………………………
……………
3. Ποιος ονομάστηκε βασιλεύς «πιστός ἐν Χριστῶ»; Γιατί πήρε αυτό
τον τίτλο;
…………………………………………………………………………………………
……………
…………………………………………………………………………………………
……………
…………………………………………………………………………………………
……………