You are on page 1of 78

9

life

Μ Η Ν Ι Α Ι Ο Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Ο ΓΙ Α ΤΗΝ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Κ Α Ι Π Α Γ Κ Ο Σ Μ Ι Α Σ Τ Ρ Α Τ Ι Ω Τ Ι Κ Η Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α

ΥίΤΛΕΡ

W W .
ΤΟ ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ
ΕΝΟΣ ΑΥΤΟΔΙΔΑΚΤΟΥ
«ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ»

ΤΕΥΧΟΣ

53

· ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ

2001 · ΔΡ Χ. 1000 - £ 2,93

Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ
Κ Α Ι Η ΚΑΤΑΛΗΨΗ
ΤΗΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ
ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΟΘΩΜΑΝΟΥΣ
ΤΟΥΡΚΟΥΣ (1571)

msn mm
W
W BBr

JH B P

ΕΡΑΛΔΙΚΗ: ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΤΩΝ ΠΟΛΕΜΙΣΤΩΝ
Κ Ο Υ Τ Ε λ ΑΜ ΑΡΑ: Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΟΥΣ ΕΝΕΤΟΥΣ (1915 -16)

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΚΟΛΟΣΣΟΣ»: Η ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΔΡΟΜΗ ΤΩΝ ΒΡΕΤΑΝΩΝ ΑΛΕΞΙΠΤΩΤΙΣΤΩΝ

]

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΤΕ Υ Χ Ο Σ 53
ΙΑ Ν Ο Υ Α Ρ ΙΟ Σ
2001

6 Χ ΙΤ Λ Ε Ρ
ΤΟ ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ ΕΝΟΣ ΑΥΤΟΔΙΔΑΚΤΟΥ
«ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ»
20 Ε Ρ Α Λ Δ ΙΚ Η
ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΤΩΝ ΠΟΛΕΜΙΣΤΩΝ
32 Η Ε Π ΙΔ Ρ Ο Μ Η Τ Ω Ν ΓΑ Λ Α ΤΩ Ν
Σ Τ Η Ν ΕΛΛΑ ΔΑ
41 Η Π Ο Λ ΙΟ ΡΚ ΙΑ Κ Α Ι Η Κ Α Τ Α Λ Η Ψ Η
Τ Η Σ Α Μ Μ Ο Χ Ω Σ Τ Ο Υ ΑΠΟ
Τ Ο Υ Σ Ο Θ Ω Μ Α Ν Ο Υ Σ ΤΟ Υ Ρ Κ Ο Υ Σ (1 5 7 1 )
46 Ο Ι Ε Π Ε Κ Τ Α Τ ΙΚ Ε Σ Β Λ Ε Ψ Ε ΙΣ
Τ Η Σ Τ Ο Υ Ρ Κ ΙΑ Σ Ε Π Ι Τ Ω Ν Δ Ω Δ Ε Κ Α Ν Η Σ Ω Ν
ΚΑ ΤΑ ΤΟ Ν Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Ο Π Α ΓΚ Ο ΣΜ ΙΟ
ΠΟ ΛΕΜ Ο
54 Κ Ο Υ Τ Ε Λ ΑΜ ΑΡΑ
Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ (1915-16)
64 Ε Π ΙΧ Ε ΙΡ Η Σ Η «ΚΟΛΟΣΣΟΣ»
Η ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΔΡΟΜΗ ΤΩΝ ΒΡΕΤΑΝΩΝ
ΑΛΕΞΙΠΤΩΤΙΣΤΩΝ

ΜΟΝΙΜΕΣ
Ω Φ Υ Λ Λ 0
Το π έρα σ μ α το υ Χ ίτλ ερ
σ τη ν Ισ το ρ ία σ υ ν ο δ εύ τη κ ε
από το ν τρ α γ ικ ό τε ρ ο και
κ α τα σ τρ επ τικ ό τερ ο
ιδ εο λ ο γ ικ ό π όλεμ ο που
γνώ ρισε π ο τέ η
α νθ ρ ω π ό τη τα .

ΣΤΗΛΕΣ

4 Ε ΙΔ Η ΣΕ ΙΣ
73 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ
75 ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ
76 ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
78 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ
79 ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΕΣ
8 2 Q U IZ ΓΝΩΣΕΩΝ

‘ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ" Μηνιαίο περιοδικό - Κυκλοφορεί στις αρχές κάθε μήνα · ΕΚΔΟΤΗΣ-ΔΙΕΥ0ΥΝΤΗΣ: ΣΤΑΥΡΟΣ ΠΑΝΕΛΗΣ · ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΜΠΑΝΗΣ t ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ-ΣΥΜΒ0ΥΛ0Ι: ΜΙΧΑΗΛ 0ΙΚ 0 Ν 0Μ Α Κ 0 Σ ,
- .τιστράτηγος ε.α. / ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΗΣ, Υποστράτηγος ε.α. / ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ, Υποστράτηγος ε.α., τ. Καθηγητής Στρατιωτικής Ιστορίας Σ.Σ.Ε./ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΕΔΕΩΝ, Υποστράτηγος ε.α., τ. Καθηγητής Στρατιωτικής
~ 3 θ ία ς Σ.Σ.Ε. / ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤΟΥΡΑΣ, Υποστράτηγος ε.α. / ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΝΤΕΡΕΣ, Υποστράτηγος ε.α./ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ Ταξίαρχος ε.α., τ. καθηγητής Στρατιωτικής Ιστορίας ΣΣΕ / ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ Συνταγματάρχης (ΤΧ) ε.α. /
"Α Ν Ν Η Σ ΡΟΥΣΚΑΣ, Αρχιπλοίαρχος (Δ) ΠΝ ε.α. /' ΗΛΙΑΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ / ΑΝΑΡΓΥΡΟΣ ΦΑΓΚΡΙΔΑΣ / ΑΛΕΞΗΣ ΣΑΒΒΙΔΗΣ / ΝΙΚΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΥ / ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΒΑΡΕΛΑ / ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ / ΗΛΙΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ / ΚΟΣΜΑΣ
ΠΑΠΑΒΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ / ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ / ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ / ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ / ΝΙΚΟΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ / ΝΙΚΟΣ ΔΙΑΒΑΤΗΣ / ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΡΣΑΜΗΣ / ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΑΡΚΑΝΤΩΝΑΤΟΣ / ΙΑΚΩΒΟΣ
' : Μ 3ΟΜΑΤΙΔΗΣ / ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΜΗΡΑΣ / ΓΑΒΡΙΗΛ-ΜΙΧΑΗΛ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ / ΣΠΥΡΟΣ ΚΑΠΑΡΗΣ / ΓΙΑΝΝΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΤΟΣ / ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΖΟΥΡΙΔΗΣ / ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΑΡΕΤΑΙΟΣ / ΝΙΚΟΣ ΚΑΚΑΒΕΛΑΚΗΣ / ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΡΑθΥΡΑΣ / ΣΩΤΗΡΙΟΣ
ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ / ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΟΥΡΛΙΩΤΗΣ / ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ / ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΑΝΣΟΛΑΣ/ ΑΓΓΕΛΟΣ ΔΑΛΑΣΣΗΝΟΣ · ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΔΗ Μ 0Π 0ΥΛ 0Σ · ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ- ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ: ΓΙΑΝΝΗΣ
ΘΕΟΔΩΡΑΤΟΣ · ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ: ΚΙΚΗ ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΥ - ΛΙΝΑ ΚΑΤΣΑΡΟΥ · ΓΡΑΦΕΙΑ: ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΕΟΥΣ 49. 10683 ΑΘΗΝΑ / ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, Τ.θ. 3951, 10210 ΑΘΗΝΑ · ΤΗΛΕΦΩΝΑ:
3-8 21.985 · e-mail: periscop@otenet.gr · FAX: 38.21.985 · ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ (ΕΤΗΣΙΑ 12 ΤΕΥΧΗ): 12.000 ΔΡΧ. / ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ-ΤΡΑΠΕΖΕΣ-ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΛΠ. 20.000 ΔΡΧ. · ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ: ΕΥΡΩΠΗ 21.500 ΔΡΧ. /
*'·Ί Ρ Ο Σ 17.000 ΔΡΧ. / ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΧΩΡΕΣ 26.000 ΔΡΧ. · ΕΠΙΤΑΓΕΣ (ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΕΣ): ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, Τ .θ . 3951, 10210 ΑΘΗΝΑ · ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ-ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ: ΣΤΑΥΡΟΣ ΠΑΝΕΛΗΣ,
r :_ .-ο κ λ έ ο υ ς 49, Αθήνα · ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΣΤΑΥΡΟΣ ΠΑΝΕΛΗΣ · ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Δ. ΕΥΣΤΡΑΤΟΓΛΟΥ-1. ΞΥΝΟΣ ΟΕ · ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ: ΣΠΥΡΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ

Ε

ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΤΑΙ
Η ΗΛΙΚΙΑ
ΤΟΥ ΛΕΥΚΟΥ ΠΥΡΓΟΥ
Η ηλικία του Λευκού Πύρ­
γου αποιελούσε μέχρι πρό­
σφατα ένα μυστήριο. Η γενική
εντύπωση ήταν ότι το ογκώδες
κτίριο αποτελούσε κτίσμα της
Τουρκοκρατίας (6λ. σχετικά Γε­
ωργίου Γούναρη, "Τα τείχη της
Θεσσαλονίκης", έκδοση Ιδρύ­
ματος Μελετών Χερσονήσου
του Αίμου, Θεσσαλονίκη, 1976).
Ο συγκεκριμένος όμως χρόνος
κατασκευής ήταν άγνωστος,
καθώς απουσιάζουν σχετικές
γραπτές μαρτυρίες. Πρόσφατα
Αμερικανοί ερευνητές κατόρ­
θωσαν να χρονολογήσουν την

Ι Δ

Η

δομικά υλικά τους είναι ενσω­
ματωμένα στο κτίσμα. Στην πε­
ρίπτωση του Λευκού Πύργου
το γεγονός που επέτρεψε την
εφαρμογή της μεθόδου ήταν ο
σεισμός του 1978, ο οποίος δι­
ευκόλυνε την πρόσβαση των
αρχαιολόγων σε σημεία που
προηγουμένως ήταν απροσπέ­
λαστα. Ο ακριβής προσδιορι­
σμός της ηλικίας του μνημείου
ανακοινώθηκε από τον καθηγη­
τή του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια Σέσιλ Στράικερ, στο
πλαίσιο διάλεξής του στη Θεσ­
σαλονίκη με θέμα «Τα μνημεία
της Θεσσαλονίκης υπό το φως
της
δενδροχρονολόγησης».
Κατά την ίδια διάλεξη ο Στράι­
κερ αποκάλυψε ότι, με 6άση
την ίδια μέθοδο, προσδιορίστη­
κε με ακρίβεια ο χρόνος ολο­
κλήρωσης και άλλων βυζαντι­
νών και μεταβυζαντινών μνη­
μείων της πόλης. Ετσι π.χ. απο­
δείχθηκε ότι ο ναός των Αγίων
Αποστόλων ολοκληρώθηκε το
1329 και όχι το 1314 (όπως πι­
στευόταν μέχρι σήμερα), η Αγία
Αικατερίνη λίγο μετά το 1315,
το καθολικό της μονής Βλατάδων το 1339 (και όχι είκοσι χρό­
νια αργότερα, όπως γινόταν δε­
κτό μέχρι σήμερα), ενώ για την
κεντρική είσοδο του Επταπυργίου επιβεβαιώθηκε ότι κατα­
σκευάστηκε το 1431, όπως μαρ­
τυρεί και η τουρκική επιγραφή
που βρίσκεται σε αυτήν

Αποψη του Λευκού Πύργου.
Η χρονολόγηση του μνημείου
επιβεβαιώ νεται πλέον πέρα από
κ ά θ ε αμφιβολία.

κατασκευή του μνημείου κατά
την περίοδο της βασιλείας του
γνωστού σουλτάνου Σουλεϊμάν
του Μεγαλοπρεπούς, μάλιστα
κατά τα χρόνια 1535-1536. Η ε­
πιτυχία αυτή οφείλεται στη
χρήση της μεθόδου της δεν­
δροχρονολόγησης
για
τον
προσδιορισμό του χρόνου κο­
πής της ξυλείας που χρησιμοποιήθηκε κατά την κατασκευή
του πύργου. Η μέθοδος αυτή
εμφανίστηκε για πρώτη φορά
πριν από 40 περίπου χρόνια, εί­
ναι πλέον αρκετά διαδεδομένη
μεταξύ των αρχαιολόγων και
βασίζεται στη μέτρηση των δα­
κτυλίων που σχηματίζονται κά­
θε χρόνο στο εσωτερικό του
κορμού των δένδρων τα οποία
φυτρώνουν στις εύκρατες ζώ­
νες. Προκειμένου όμως για
μνημεία που σώζονται ακέραια,
όπως ο Λευκός Πύργος, η ε­
φαρμογή της δεν είναι τόσο εύ­
κολη, αφού συνήθως τα ξύλινα

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

0 ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ
ΕΦΕΥΡΕΤΗΣ
ΤΩΝΛΕΗΖΕΡ;
Μια μελέτη που κυκλοφό­
ρησε τον Μάιο στις ΗΠΑ αποδεικνύει για μια ακόμα φορά
την ιδιοφυία του Αρχιμήδη. Ο
πιο διάσημος εφευρέτης της
Αρχαιότητας οφείλει κυρίως τη
φήμη του στην πυρπόληση, με
τη βοήθεια συστήματος κατό­
πτρων που άλλαζαν την κατεύ­
θυνση των ακτίνων του Ηλίου,
των ρωμαϊκών πλοίων τα οποία
πολιορκούσαν το 212 π.Χ. την
πατρίδα του, τις Συρακούσες.
Ορισμένοι επιστήμονες, όπως ο
καθηγητής της Φυσικής (και ει­
δικός στην Οπτική) στο Πανεπι­
στήμιο της Οξφόρδης Πωλ Γιούαρτ, είχαν αμφισβητήσει την
πιθανότητα οι αρχαίοι πολιτι­
σμοί να διέθεταν τόσο προηγ­
μένες γνώσεις οπτικής ή τεχνο­
λογικές δυνατότητες ώστε να
είναι σε θέση να κατασκευά­
σουν παρόμοια κάτοπτρα. Αντί­

Σ

Ε

Ι Σ

θετη άποψη έχει ο καθηγητής
της Ιστορίας και της Φιλοσο­
φίας της Επιστήμης στο Πανε­
πιστήμιο του Λούισβιλ (Κεντάκυ, ΗΠΑ) Ρόμπερτ Τεμπλ, ο ο­
ποίος στη μελέτη του που προαναφέρθηκε και η οποία έχει
τίτλο "Ο κρυστάλλινος Ηλιος"
αναφέρει ότι τα πορίσματα της
ερευνάς του οδηγούν στο συ­
μπέρασμα πως ο Αρχιμήδης υ­
πήρξε ο πατέρας των σύγχρο­
νων όπλων λέηζερ. Τα συμπερά­
σματα του Τεμπλ φαίνεται ότι ενισχύονται από πρόσφατες πα­
ρατηρήσεις των εφόρων του
Βυζαντινού Μουσείου, σι οποί­
οι διαπίστωσαν ότι ένα κομμάτι
γυαλιού που είχε ανακαλυφθεί
στην αρχαία ασσυριακή πόλη
Καλχού, είχε χρονολογηθεί στο
800 περίπου π.Χ. και αρχικά πι­
στευόταν ότι ήταν στολίδι,
στην πραγματικότητα ήταν έ­
νας λεπτοδουλεμένος φακός
που φαίνεται ότι χρησίμευε για
τη διόρθωση της όρασης!

ΔΙΩΞΕΙΣ
ΙΤΑΛΟΑΜΕΡΙΚΑΝΩΝ
ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ
ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
Τα τελευταία χρόνια συζητήθηκε αρκετά η στάση των ε­
πίσημων αμερικανικών αρχών
προς τους Αμερικανούς πολί­
τες ιαπωνικής καταγωγής κατά
τη διάρκεια του Β1Παγκοσμίου
πολέμου: τα άτομα αυτής της
ομάδας υποχρεώθηκαν να ε­
γκατασταθούν σε ειδικά στρα­
τόπεδα σε απομονωμένες πε­
ριοχές και στην πραγματικότη­
τα η μεταχείρισή τους δεν διέ­
φερε ουσιαστικά από εκείνη
των αιχμαλώτων πολέμου. Τους
τελευταίους μήνες αποκαλύφθηκε ότι παρόμοια αντιμετώ­
πιση επιφυλάχθηκε και στους
περίπου 600.000 Ιταλοαμερικανούς, τη μεγαλύτερη κοινότητα
μεταναστών στις ΗΠΑ την επο­
χή εκείνου του πολέμου. Πολ­
λοί Αμερικανοί ιταλικής κατα­
γωγής έχασαν τότε τις εργα­
σίες και τα σπίτια τους, 10.000
οδηγήθηκαν σε αναγκαστική ε­
ξορία, ενώ 5.000 υποχρεώθη­
καν να ζήσουν υπό καθεστώς
στρατιωτικού νόμου. Μια χαρα­
κτηριστική περίπτωση είναι
αυτή του διάσημου τενόρου Εντσο Πίντσα, ο οποίος συνελήφθη τον Μάρτιο του 1942 από
πράκτορες του FBI που εισέβα­
λαν στο σπίτι του και τον μετέ­

φεραν στο νησί Ελις της Νέας
Υόρκης, όπου παρέμεινε μα­
κριά από την οικογένειά του επί
τέσσερις μήνες χωρίς να ίο υ α­
παγγελθεί καμία κατηγορία ή
να του επιτραπεί να επικοινω­
νήσει με κάποιο δικηγόρο. Τα
πραγματικά "αμαρτήματά“ του
ήταν ότι ήταν ιταλικής καταγω­
γής και ότι δεν είχε προλάβει
να πάρει ακόμα την αμερικανι­
κή υπηκοότητα, ενώ παράλλη­
λα ψιθυριζόταν ότι ήταν φασί­
στας. Χάρη στη φήμη που τον
συνόδευε ο Πίντσα απέφυγε τα
χειρότερα, αντίθετα από τους
περισσότερους συμπατριώτες
του. Πρόσφατα δύο Ιταλοαμερικανοί βουλευτές από τη Νέα
Υόρκη, οι Ελιοτ Ενγκελ και Ρικ
Λάτσιο, προώθησαν ένα νομο­
σχέδιο στην αμερικανική Βου­
λή των Αντιπροσώπων με βάση
το οποίο η αμερικανική κυβέρ­
νηση θα υποχρεωθεί να ανα­
γνωρίσει τις ενέργειές της σε
βάρος της ιταλικής κοινότητας
κατά τη διάρκεια του πολέμου,
χωρίς όμως να είναι αναγκα­
σμένη να ζητήσει συγγνώμη ή
να καταβάλει αποζημιώσεις.
Παράλληλα όμως θα υποχρεώ­
νεται να δημοσιοποιήσει τα ο­
νόματα όλων των προσώπων
που συνελήφθησαν, εκτοπίστη­
καν ή διώχθηκαν κατά οποιονδήποτε τρόπο.

ΘΑΝΑΤΟΙ ΓΝΩΣΤΩΝ
ΒΡΕΤΑΝΩΝ
ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ
Το περασμένο φθινόπωρο η
βρετανική ιστοριογραφία έχα­
σε δύο διαπρεπείς εκπροσώ­
πους της. Στις 25 Οκτωβρίου,
πέθανε, σε ηλικία 87 ετών, ο
Τζων Μόρισον, στον οποίο οφείλεται σε μεγάλο βαθμό η α­
ναβίωση της αρχαίας τριήρους.
Ο Μόρισον είχε πάθος για τα
αρχαία πλοία από την παιδική
του ηλικία, ενώ κατά τη διάρ­
κεια της επιστημονικής του
σταδιοδρομίας
ασχολήθηκε
συστηματικά με τη μελέτη αρ­
χαίων κειμένων (κυρίως του
Θουκυδίδη και του Ξενοφώντα)
και επιγραφών που έριχναν
φως στην περιγραφή της τριή­
ρους και στις ναυπηγικές μεθό­
δους της αρχαιότητας. Οι πολύ­
χρονες έρευνές του «ανταμείφθηκαν» το 1987 με την επιτυ­
χημένη ναυπήγηση της τριή­
ρους «Ολυμπίάς», η οποία ολο­
κληρώθηκε μετά από κοινή
έρευνα του Μόρισον με τον συ­

ο διά­ σημος ιμπρεσάριος Σέρζ Ντιαγκίλεφ. ο Ο' Φλάχερτυ απεκάλυψε σε έ­ ναν Γερμανό πράκτορα την πληροφορία ότι δύο αμερικανι­ κές μεραρχίες που στάθμευαν στη Σαρδηνία επρόκειτο να πραγματοποιήσουν απόβαση στην Τσιβιταβέκια. ο οποίος ήταν γνωστός για τη βοήθεια που είχε δώσει σε καταδιωκόμενους Εβραίους. του Αμερικανικού Πανεπιστημίου της Ρώμης. δεν φαίνεται ότι θα είναι οι τελευταίες του είδους τους. Ο Ράνσιμαν πέθανε στο σπίτι του στη Σκωτία την 1η Νοεμβρίου.). Ο Ράνσιμαν αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ το 1925 με «άριστα» στην Ιστορία και στη συνέχεια διορίστηκε λέκτορας της Ιστο­ ρίας στο ίδιο Πανεπιστήμιο. δίπλα στο καταδρο­ μικό «ΑΘέρωφ». Εξίσου σημαντική απώλεια προέκυψε με τον θάνατο του διάσημου ιστορικού του βυζα­ ντινού και γενικότερα του με­ σαιωνικού κόσμου Στήβεν Ράνσιμαν. Το 1955 δημοσιεύθηκε ακόμη ένα βιβλίο του με «ελληνικό» εν­ διαφέρον και με τίτλο "The Eastern Schism". Με αυτή την ιδιότητα εξέδωσε τις πρώτες ιστορικές μονογραφίες του ("The emperor Romanus Lecapenus". εκδ. Καταγόταν από εύ­ πορη οικογένεια Σκωτσέζων ε­ φοπλιστών. με η­ μερομηνία 19 Οκτωβρίου 1943. Ορθόδοξης και της Καθολικής Εκκλησίας (1054). αλλά και από αυτή του Ισλάμ και του Βυζαντίου. Ο θάνατός του σηματο­ δοτεί το τέλος μιας μακράς σει­ Σ Ε Ι Σ ράς έγκυρων και γλαφυρών Βρετανών ιστορικών. Ειδικότερα. προετοιμάζεται όμως δεύτερη από τις εκδόσεις Παπαδήμα. «Η τελευταία βυζαντινή Αναγέννη­ ση» (1980. ενώ ένας δρό­ μος του Μυστρά φέρει το όνο­ μά του. Ακολούθη­ σαν δύο επίσης κλασικά έργα με τίτλους "The Sicilian Vespers" (1958) και θέμα τον Σικελικό Ε­ σπερινό και «Η άλωση της Κων­ σταντινούπολης» (1965. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . «Μυστράς» (1986. από το 1979. Καθαρούς κλπ. ο το ά ρ θ ρ ο "Ν α υ μ α χ ία στο Β ό ρ ειο Α κρω τήριο". Σε κάθε περίπτωση παρα­ μένει το γεγονός ότι η συνερ­ γασία αυτή πραγματοποιήθηκε την περίοδο κατά την οποία ο Γερμανικός Στρατός αποχω­ ρούσε από την Ιταλία. είχε μεγαλύτερη έκταση απ' όσο πιστευόταν μέχρι σήμε­ ρα. ο οποίος το 1958 είχε τι­ μηθεί με τον τίτλο του ιππότη («σερ») για τη συγγραφική του δραστηριότητα. Η ο ρ θ ή διατύπωση στην τ ε λ ε υ τ α ία π αράγραφο τη ς σ ελ. έ γ ιν ε ένα σ η μ α ντικό σφάλμα το οποίο ο δ ή γη σ ε σε αλλοίω ση το υ νο ή μ α το ς. Οι επαφές του καρδινα­ λίου με τους Ναζί ήταν άγνω- ΔΙΟΡΘΩΣΗ Σ τ ο π ρ οη γού μενο τ ε ύ χ ο ς . Ο Ράνσιμαν είχε τιμηθεί επανειλημμένα στη χώ­ ρα μας: του είχε απονεμηθεί το βραβείο Ωνάση.Ε μπατριώτη του ναυπηγό Τζων Κόουτς και με την οικονομική υποστήριξη του ελληνικού Δη­ μοσίου. ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΒΑΤΙΚΑΝΟΥ ■Γ ΡΑΙΧ Ο πρόσφατος αποχαρακτη­ ρισμός ορισμένων εγγράφων από μια συλλογή 400. Το Βατικανό είναι βέβαιο ότι κάθε άλλο παρά ευχαριστημένο μπορεί να είναι από παρόμοιες α­ ποκαλύψεις. έχει εξαντληθεί. Το κορυφαίο επίτευγ­ μα του Μόρισον έχει καταγραφεί και σε ντοκιμαντέρ του BBC. στο οποίο εξετάζει τις δυιστικές χριστια­ νικές αιρέσεις (Βογομίλους. το οποίο αναφέρεται στο Σχίσμα μεταξύ της Ο Σ τή β εν Ράνσιμαν σε φω τογραφία του 1990. όμως. στες μέχρι σήμερα. Τα πιο πρόσφατα βιβλία του Ράνσιμαν με βυζαντινή θε­ ματολογία έχουν μεταφραστεί σχεδόν όλα στα ελληνικά: «Η Μεγάλη εκκλησία εν αιχμαλω­ σία» (1979. Τα σχετικά γερμανικά έγγραφα είχαν αποκωδικοποιηθεί με τη βοήθεια της συσκευ­ ής Enigma (για την οποία έχου­ με μιλήσει παλαιότερα) και βρί­ σκονταν στο αρχηγείο της CIA στη Βιρτζίνια των ΗΠΑ. λέει τα εξής: "Είναι πιθανό (ο Ο' Φλάχερτυ) να μη γνώριζε ότι μι­ λούσε σε πληροφοριοδότη. σε ηλικία 97 ετών (είχε γεννηθεί στις 7 Ιου­ λίου 1903). γεγονός που του ε­ πέτρεψε να αποκτήσει εξαιρε­ τική μόρφωση. οι οποίες. Το έργο. Το 1940 διετέλεσε για μικρό διάστημα ακόλου­ θος Τύπου στη βρετανική πρε­ σβεία στη Σόφια. που εκδόθηκε κατά την περίοδο 1951-54 (ελλ. 1929.. γεγονός που οφείλεται εν μέρει στην αντικομμουνιστική της ιδεολο­ γία". κατά τη γνώμη μας. Δόμος). η πρώ­ τη ελληνική έκδοση του έργου. η οποία ήταν γνωστή προ πολλού. σύμφωνα με μήνυμα το οποίο στάλθηκε από το αρχηγείο των SS στη Ρώμη προς το Βερολίνο και φέρει την υπογραφή ενός λοχαγού με το όνομα Πέισνερ. μετάφραση από τις εκδόσεις Γαλαξίας-Ερμείας). να καλλιεργήσει τα ταλέντα του και να γνωρίσει έναν ευρύ κύκλο διάσημων α­ τόμων. τελικά όμως η απόβαση πραγματοποιήθηκε στο Αντσιο. Μέσα από αυτά αποκαλύπτεται ότι η συνεργασία των δύο πλευρών. στα οποία περιλαμβάνο­ νταν όλοι σχεδόν οι Βρετανοί πρωθυπουργοί του 20ού αιώνα. η συγγραφέας Βιρτζίνια Γούλφ (την οποία ο ίδιος πο­ τέ δεν συμπάθησε) και οι ιστο­ ρικοί Τζωρτζ Τρεβέλυαν και Τζων Μπάγκνελ Μπιούρυ (ο δεύτερος υπήρξε και δάσκαλός του).. που τον κατέστησε ευρύτερα γνωστό ήταν η τρίτομη «Ιστο­ ρία των σταυροφοριών». Καρδαμίτσα). μάλιστα εν μέσω της αντίδρασης του ι­ ταλικού λαού που είχε πλέον αρχίσει να αντιμετωπίζει τους Γερμανούς ως κατακτητές. νοτίως της Ρώμης. Σχολιάζο­ ντας το περιεχόμενο αυτού του εγγράφου ο καθηγητής Τζέιμς Ουώλστον. αποκαλύπτεται ότι ένας μυστικός πράκτορας με το κωδικό όνομα "Βασίλειος" είχε έλθει σε επαφή με τον αρ­ χιεπίσκοπο του Μιλάνου (και καρδινάλιο) Ιλντεμπράντο Σούστερ και ότι σκόπευε να μετα­ φέρει μέσω εκείνου 30. με τον εύγλωττο τίτλο "The Athenian Trireme". εκδ. ενώ είναι ορατό σε κοινή θέα στον Φαληρικό όρμο. Το 1947 δημο­ σίευσε το έργο του “The Ι Δ Η Medieval Manichee“. εκδ. 1930). Στη συνέχεια (1942-45) δίδαξε Βυζαντινή Ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης.000 λι­ ρέτες για λογαριασμό των Γερ­ μανών. 68 έχ ει ως εξή ς : "Ο Φ ραίηζερ επ ισ τρ έφ ο ν τα ς νικ η τή ς σ τη ν Α γγλία α π ε υ θ ύ ν θ η κ ε στο πλήρωμά το υ ενώπιον τω ν 3 6 Γερμανών επιζώ ντω ν που ο δ η γ ο ύ ν το . Μπεργαδή). εκδ. Ο καθένας εκείνη την εποχή στη Ρώμη θα μπορούσε να μιλά για την απόβαση των Συμμάχων και η Τσιβιταβέκια ήταν ο πιο πιθα­ νός τόπος.000 εκθέ­ σεων των βρετανικών και των αμερικανικών μυστικών υπηρε­ σιών της εποχής του Β' Παγκο­ σμίου πολέμου εγείρει νέα ε­ ρωτηματικά για τον βαθμό συ­ νεργασίας του Βατικανού με το Γ1 Ράιχ. 1977-79) και στο οποίο προσέγγιζε το θέμα όχι μόνο από την οπτική γωνία της Δύ­ σης. Οσον αφορά τη στάση του καρδιναλίου Σούστερ ο Ουώλστον προσθέτει: "Η συμπεριφορά του Σούστερ αντικατοπτρίζει τη γενικότερη συνεργασία της Καθολικής Εκ­ κλησίας με τους Ναζί.“. Ενα άλλο έγγραφο ενοχοποιεί τον ιρλαν­ δικής καταγωγής καθολικό επί­ σκοπο Χιού Ο' Φλάχερτυ. με πιο κλασική το «Βυζαντινός πολιτι­ σμός» (ελλ. Σύμ­ φωνα με αναφορά των SS. Το 1938 κληρονόμησε μια σημαντι­ κή περιουσία και παραιτήθηκε από την πανεπιστημιακή του σταδιοδρομία. Δόμος). ενώ μετά την απελευθέρωση της Ελλά­ δας διετέλεσε διευθυντής του Βρετανικού Συμβουλίου στην Αθήνα (1945-47). ο γνωστός οικονομολόγος Τζων Μέυναρντ Κέυνς. δορείως της Ρώμης. εκ­ πρόσωπο του αμερικανικού Ε­ ρυθρού Σταυρού στο Βατικανό. Ο πράκτορας των SS γνώριζε ότι αν απέδιδε την πληροφορία σε αξιωματούχο του Βατικανού θα είχε μεγαλύ­ τερη αξιοπιστία". “The First Bulgarian Empire". «Η βυ­ ζαντινή θεοκρατία» (1982. Η πληροφορία ήταν σω­ στή. έκδοση από το ΓΕΣ. με προοπτική να κυκλοφορήσει περίπου το ερχόμενο φθινόπω­ ρο).

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟ . .

Το μεσημέρι τρώ ει σαλάτα. Χ Ο Ν Δ Ρ Ο Μ Α Τ ΙΔ Η Σ Δ ιπ λ ω μ α το ύ χ ο ς Σ τρ α τιω τικ ή ς Ισ το ρ ία ς Π α ν επ ισ τη μ ίο υ Ααχεν. Το πρόγευμά του είναι συνήθως τσάι. έδωσε μια πολύ ενδιαφέρουσα εικόνα τη ς καθημερινής ζω­ ής το υ Αδόλφου Χίτλερ. Το δείπνο είναι σχε­ δόν το ίδιο με το μεσημεριανό γεύμα.". ο φθινόπωρο του 1941. και δεν του αρέσει να ξυπνάει πριν από τις 11 το πρωί. ο Στέφαν Λαιρντ. 0 ΡΟΥΣΣΩ.. σχεδιάζοντας και μελετώ ­ ντας. αυγά. ΑΠΟ ΤΟ ΤΙΠΟΤΕ ΣΕ ΜΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Είναι ειδικός στο να πε­ ριμένει. βούτυρο και μαρμελάδα. ΚΑΝΕΝΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ Δ Ε Ν ΜΠΟΡΕΣΕ ΠΟΤΕ ΝΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΕΙ ΜΕ ΑΠΟΛΥΤΗ ΠΕΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΑΝΤΙΠΑΘΕΙΑ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΔΙΚΤΑΤΟΡΑ. 0 ΡΟΒΕΣΠΙΕΡΟΣ. Ολη τη ν ημέρα ο Χίτλερ περ­ πατάει πολύ. Μ ετά τις πρώτες γερμανικές νίκες στην Πολωνία ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . 0 ΧΙΤΛΕΡ ΩΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΑΙ ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΥΠΗΡΞΕ ΠΟΛΥ ΚΑΤΩΤΕΡΟΣ ΑΠΟ ΟΛΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ. ΤΟ ΠΙΟ ΩΜΟ. Συνήθω ς πηγαίνει για ύπνο στις 2 π. Το καθημερινό το υ πρόγραμμα δεν αλλάζει ο ύ τε στην Καγκελαρία. Ο Φύρερ δεν συμπαθεί τις αλλαγές. έγραφε.. ΑΛΛΑ ΚΑΤΟΡΘΩΣΕ ΝΑ ΠΕΤΥΧΕI ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΚΑΝΕΝΑΣ ΑΠΟ ΑΥΤΟΥΣ ΔΕ Ν ΠΕΤΥΧΕ: ΚΥΡΙΑΡΧΗΣΕ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕ ΚΑΘΕ ΤΗΣ ΦΑΣΗ. σιταρένιο ψωμί. φρούτα και πίνει μπύρα χωρίς αλκοόλ. Οταν αρχίσει η δράση είναι δυναμικός και μοιά­ ζει πολύ νεώτερος. ο ύ τε στο Μπέργκοφ. ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΡΑΓΙΚΟΤΕΡΟ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΡΕΠΤΙΚΟΤΕΡΟ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ ΠΟΥ ΓΝΩΡΙΣΕ ΠΟΤΕ Η ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ. Τις περισσότερες ώρες ασχολείται με τη μελέτη στρατιωτικών και ιστορικών βιβλίων. λίγο πριν από την είσοδο των ΗΠΑ στον Β' Παγκόσμιο Πόλε­ μο. Pr 0 ΑΔΟΛΦΟΣ ΧΙΤΛΕΡ ΥΠΗΡΞΕ ΤΟ ΠΙΟ ΒΙΑΙΟ. "0 Φύρερ". ΑΛΛΑ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΜΑ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΦΥΛΗΣ.μ. ΥΠΗΡΞΑΝ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΕΣ: 0 ΛΕΝΙΝ. Κάνει το μπάνιο του σε μια πράσινη μπανιέρα και ξυρίζεται με ένα επιχρυσωμένο ξυράφι.Χ ίτλ ε ρ TO ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ ΕΝΟΣ ΑΥΤΟΔΙΔΑΚΤΟΥ «ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ» ΙΑ Κ Ω Β Ο Σ Π. υπαγορεύει περπατώντας και σπάνια κάθεται για πολύ σε γραφείο. ΑΛΛΑ ΣΗ Μ ΑΝΕ ΚΑΙ ΚΑΤΙ ΑΛΛΟ: ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΕΝΟΣ ΠΑΛΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΡΧΟΜΟ ΕΝΟΣ ΑΛΛΟΥ 0 ΧΙΤΛΕΡ ΔΕ Ν ΗΤΑΝ ΜΟ ΝΟ ΕΝΑΣ ΠΟΛΕΜΑΡΧΟΣ. να ζει ήρεμα μήνες. ένας ανταποκριτής των περιοδικών “Time" και "Life" στο Βερολίνο. ΕΠΙΝΟΗΣΕ ΚΑΙ ΕΞΕΤΕΛΕΣΕ ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ. 0 ΜΑΡΞ. Αντιπα­ θ εί το κάπνισμα και απαγορεύει στους συνομιλητές του να καπνίζουν μπροστά του. "είναι τώ ­ ρα ένας πολέμαρχος και τα εικοσιτετράω ρά του περι­ σ τρέφονται γύρω από πολιτικά και στρατιωτικά θ έμ α ­ τα. ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΗΤΤΑ.

Είχε μελετήσ ει πλήθος βιβλίων τη ς λεγάμενης "στρατιωτικής λογοτεχνίας" και κυρίως τους Γερμανούς “κλασικούς" Μ όλτκε.. εγώ ήμουν ο μαθητής". Ο Φύρερ ήταν πάλι εκείνος που επεξεργάσ θηκε όλες τις φά­ σεις τη ς στρατιωτικής τακτικής.. Τη γνώση του αυτή τη ν απ έδειξε στους αιφνιδιαστικούς ελιγμούς. στους Ρόζενμπεργκ. Δ εν υπάρχει όπλο ή πολεμι­ κή μηχανή που να μην είναι γνωστό στον Φύ­ ρερ. στους Στράιχερ. νύκτες. Ηταν όμως πολύ εξα ρτημένος από τη ν υπεροψία και το ν εγωισμό του για να γίνει ο “νέος Μ έγας Φρειδερίκος". Καμιά αλλα­ γή δεν είχα στις πεποιθήσεις μου". στους ανθρώπους που είχαν δημιουργηθεί από το τίποτε. μήνες. κάνουν κάθε Γερμανό αξιωματικό και στρατιώτη να προσφέρει μέχρι το όριο του ανθρωπίνως δυνατού. “και εκείνος ο καθηγητής". Οπως ο Μουσολίνι και ο Στάλιν. Ανάλογα με το ν σκοπό του. Ο Βρετανός Λ ίντελ Χάρτ στο κλασικό πόνημά του "Η άλλη πλευρά του Λόφου" έγραψε σχετικά: ".1'. ε ­ βδομάδες. Στις 20 Μαϊου 1940 ο αρχηγός τη ς Luftwaffe. στους Ζάουκελ. έτσι και ο Χίτλερ αντιπαθούσε το υς στρατιωτικούς καριέρας . Οσο υπερβολικές κι αν ήταν οι κολακείες του Γκαίρινγκ. Η αστείρευτη ενεργητικότητά του και η αίσθηση τη ς πειθαρχίας που έχει. Για το ν στρατάρχη Ρούντστεντ. Αλλωστε στο έργο του "Mein Kampf1το έ­ γραψε καθαρά: "Από τη μ ελέτη αυτή (σ. σε εκείνους που του στάθηκαν πιστοί στις δύσκολες ώρες στις μπυραρίες και στους δρόμους του Μονάχου. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . η αλήθεια είναι ότι ο Χίτλερ δεν σ τερείτο θεω ρητικής στρατιωτικής μόρ­ φωσης. Χέρμαν Γκαίρινγκ. όσο η ανεύρεση αποδείξεων και στοιχείων ώστε να δικαιολογήσει τις ιδέες και τις πεποιθήσεις του. "η φύση συγκέντρωσε σε έναν μόνο άν­ θρωπο τόσο μεγάλες αντιθέσεις. Κλαούζεβιτς. διοικητικής μέριμνας και στρατιωτικής τακτικής. ώστε ή­ ταν αδύνατο σε οποιονδήποτε να διαφωνήσει ανοικτά μαζί του. Οι στρατάρχες Κλούγκε και Κ άιτελ το ν θεωρούσαν στρατιωτική μεγαλοφυϊα. "Ακόμα και στα πιο απλά κα­ θημερινά πράγματα που απασχολούσαν το Ε­ πιτελείο.σ. Μάλιστα δεν έχανε τη ν ευκαιρία να εκδηλώνει την α­ ντιπάθεια αυτή όσο συχνά μπορούσε. Για το υς απλούς στρατιώτες όμως είχε διαφορε­ τική γνώμη. από τόσους θριάμβους απέ­ κτησε το δικαίωμα να θεω ρεί το ν εαυτό του προικισμένο με χαρίσματα που λίγοι άνδρες είχαν στην παγκόσμια ιστορία. αλλά πέρα από τη ν προσωπική εμπάθεια δεν υπάρχει αμ­ φιβολία ό τι η τακτική τη ς Wehrmacht φ έρνει τη σφραγίδα του Φύρερ και απ οτελεί πιστή ε­ φαρμογή τη ς πολιτικοστρατιωτικής αρχής που είχε εκφράσει ο ίδιος στα "Πρωτόκολλα του Χόσσμπαχ" ("ταχείς όπως ο κεραυνός"). για το υς βαθμούς που δεν έλαβε.. ο στρατηγός Χώυσινγκερ.. Ως παλαιός στρατιώτης στο μέτωπο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου γνωρίζει την αξία του ανθρώπινου δυναμικού. τη ν Αεροπορία και τον Στρατό ξηράς. Οι περισσότεροι ιστορικοί του Β1 Παγκο­ σμίου Πολέμου αμφισβήτησαν τη ν αξία του Χίτλερ ως στρατιωτικού ηγέτη. οργάνωσης. δήλωνε με στόμφο: "Ο Φύρερ έφθασε σε ύψη στρατιωτικής μεγαλοφυϊας που μόνο ένας Μ έγας Φ ρειδερίκος άγγιξε στη γερμανική ιστορία. Τότε θα ξαναζεί το ακλόνητο μέτωπο των χαλύβδινων κρανών και θα παραμένει αθάνατο σύμβο­ λο. καθώς και βιβλία σχε­ τικά με το Ναυτικό. Μετά. των παραπάνω βιβλίων) δ εν έμαθα περισσότερα από όσα ο ίδιος εξαρχής πίστευα. ο ρεαλι­ σμός ή η φαντασία.. Η σκέψη του Χίτλερ ήταν ολότελα πραγ­ ματιστική. Και αυτό όχι μόνο μέχρι το Στάλινγκραντ και τη ν απώλεια του βορειοαφρικανικού μετώπου. Χ ιλ ιά δ ες από το υ ς φ α να τικ ο ύ ς α υ τή ς τη ς γενιά ς δ εν γνώ ρισαν π αρά μ όνο έναν θ ε ό : το ν Φ ύρερ. έ ­ λεγε για το ν Χίτλερ. Ολες οι επιτυχίες του Γερ­ μανικού Στρατού οφείλονται αποκλειστικά σε αυτόν διότι ο Χίτλερ ήταν εκείνος που σχεδίασε και διηύθυνε τις επιχειρήσεις στην Πο­ λωνία και στη Δυτική Ευρώπη.. Η αρχή αυτή συνίσταται κυρίως στην επίθεση με ισχυρές τεθω ρακισμένες και εξαιρετικά σ υγκεντρω μένες μονάδες.Προ Ο Χ ίτλ ερ μ ε νεα ρ ο ύ ς ά νδ ρ ες των SA στα κ εν τρ ικ ά γρ α φ εία το υ Ε& νικοσ οσ ιαλισ τικού Κ ό μ μ α το ς σ το Μ όναχο. Ακόμα και κατά τη διάρκεια τη ς Δίκης τη ς Ν υρεμβέργης ο Κάιτελ κατέθεσ ε ότι ο Χίτλερ δ ιέ θ ε τε όχι μόνο τις ιδιότητες ε ­ νός ηγέτη. το ν ναύ­ αρχο Νταίνιτς και το ν στρατηγό Γιόντλ ο Χίτ­ λερ ήταν μια ξεχωριστή μορφή σε θ έματα στρατηγικών ελιγμών.Ακό­ μα και αν περάσουν χιλιάδες χρόνια. όπως τον παρουσίασε η προπαγάνδα του Γκαίμπελς. Εγραφε στο "Mein Kampf": ". "Πολύ σπάνια". Αυτό όμως που επιζητούσε πε­ ρισσότερο δεν ήταν τόσο η κατάρτιση.. Σχεδίασε ακόμα και τις μι­ κρ ότερ ες λεπ το μέρ ειες των πιο ασήμαντων μικροεπιθέσεων. η επιμονή ή ο δισταγμός. στην ικανότητα να εκμ ετα λ λ εύ ετα ι τις ευνοϊκές περιστάσεις. τους παλαιούς α­ γωνιστές του κόμματος. βέβαια. Η καρδιά του ανήκε στους "Alte Kampfer".δείγμα ίσως τη ς περιφρόνησης του παλαιού στρατιώτη για τους αξιωματικούς. το πείσμα ή η ευελιξία". Στην πραγματικότητα ο άνθρωπος αυτός κατά τη ν πολύχρονη σταδιοδρομία του δεν γνώρισε κανέναν ηθικό φραγμό. δεν θα μπορούμε να μιλάμε για ηρω ικές πράξεις χω­ ρίς να φ έρνουμε στη σκέψη το ν Γερμανικό Στρατό και το ν Παγκόσμιο Πόλεμο. Δ ιέθ ετε έμφ υτη εξυπνάδα και είχε εξαιρετική ικανότητα απομνημόνευσης λ ε ­ πτομερειών. η τόλμη ή η προνοητικότητα.".. στην υπέρτατη τέχνη του "πολέμου των νεύ­ ρων" και στην ακρίβεια των προβλέψεων όσον αφορά τις εχθ ρικές επιθέσεις. κατέθεσ ε. Παράλληλα με τις εμπνεύσεις α υτές για τη σύγχρονη στρατηγική ο Χίτλερ επ έδειξε ε ­ ξαίρετη γνώση τη ς ψυχολογίας του αντιπά­ λου. η μια ή η άλλη τάση του έβγαι­ νε στην επιφάνεια: η σκληρότητα ή η γλυκύτητα. Σλίφφεν. αλλά παράλληλα ικανότητες και γνώσεις εξοπλισμού. που διασπούν σε ένα μόνο σημείο τις εχθ ρικές γραμμές και ύ­ στερα ανοίγουν σαν τανάλιες που κυκλώνουν και εκμηδενίζουν κατά "σάκκους" το ν εχθρό σε συνδυασμό με συνεχείς βομβαρδισμούς και ρίψη αλεξιπτωτιστών στα μετόπισθεν.και στη Νορβηγία η ναζιστική προπαγάνδα άρ­ χισε να πλέκει το εγκώμιο του Χίτλερ και να τον παρουσιάζει ως τη μεγαλύτερη στρατιωτι­ κή μορφή που γ εν νή θ η κε στη Γερμανία.

έγραψε στα απο­ μνημονεύματά του σχετικά με την παρουσία του Χίτλερ στην πολωνική πρωτεύουσα: ". Η ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜ ΟΥ Το καλοκαίρι του 1939 η Wehrmacht απείχε πολύ από το να είναι προετοιμασμένη για έ ­ ναν μακροχρόνιο πόλεμο απέναντι σε έναν ι­ σχυρό συνασπισμό. Ο Χίτλερ από πολύ νωρίς είχε συνειδητοποιήσει τη ν α­ δυναμία των Δυτικών δημοκρατιών να αντι- Εικόνα του 1945. Ο Χίτλερ απείχε πολύ από το να είναι ανόητος στρατηγός. έ ­ δωσε διαταγή να τελειοπ οιηθούν οι συσκευές σκόπευσης των Stukas. Αφού υπολόγισε το ν αριθμό των ρίψεων. Ο λες οι συμφορές του Γερμανικού Στρατού αποδόθηκαν στον Χίτλερ.υπάρχει κανένα νέο. στράφηκε στον Ρίμπεντροπ "Και τώρα τι θα κάνουμε.δεν έπεσε ο ύ τε μια βόμβα εκτό ς του αερο­ δρομίου και του σταθμού.. ακολουθώ ντας τα Παρίσι. Ο­ ταν προσγειωθήκαμε. παραταχθούν δυναμικά μαζί του.. με τα μάτια καρφωμένα μπροστά του.». υποπίπτοντας συνεχώς σε σφάλ­ ματα. οι παράφρονες διαταγές και η παχυλή αμάθεια του οποίου υπήρξαν η μεγαλύτερη ε­ νίσχυση των Συμμάχων.". Αυτό ήταν το αποκορύφωμα της σταδιοδρομίας του Βοημού δεκανέα... Οταν τελείωσα η σιωπή ήταν απόλυτη. Ο Αλμπερτ Σπέερ. κατά κάποι­ ον τρόπο. παρά τη μαχητικότητα του Πολωνικού Στρατού.". Αργά μετέφρασα το βρε­ τανικό τελεσίγραφο. Α ντίθετα στην Κρακοβία ". πολύ κοντά στη Βαρσο­ βία. Ο ίδιος δικαιολογήθηκε λέγοντα ς πως ή θ ελε να προλάβει πιθανές σοβιετικές απαι­ τήσεις και πως η Βαρσοβία επλήγη όπως επλήγη επειδή “ολόκληρη η πόλη έγινε πεδίο πολεμικής δράσης". Ο λες οι επιτυχίες του θεω ρήθηκαν έργο του Γερμανικού Επιτελείου. Ηταν μάλλον υπερβολικά λαμπρός και υπέφερε από τα φυ­ σικά σφάλματα τα οποία συνοδεύουν συνή­ θως μια τέτο ια λαμπρότητα. ό­ ταν πήγε στο γραφείο του Φύρερ για να διαβάσει το τ ε ­ λεσίγραφο του Τσάμπερλαιν: "Βρήκα το ν Χίτλερ καθισμένο στο γραφείο του και το ν Ρίμπεντροπ όρθιο κοντά στο πα­ ράθυρο.Τη στιγμή εκείνη τα γερμανικά σ τρατεύματα πλησίαζαν τη Βαρσοβία και πήγαμε αεροπορι­ κώς για να παραστούμε στην τελευτα ία αυτή φάση των επιχειρήσεων. θα εξερ χότα ν νικη­ μένη μετά από λίγες εβδομάδες. τα οποία είναι πο­ λεμικά σημεία" (αποσπάσματα από το ν λόγο του Α. τη ν οποία ανήγαγε σε νέο ύψος. Είχε ο ξύτατη α­ ντίληψη του αιφνιδιασμού και ήταν αρισ τοτέ­ χνης τη ς ψυχολογικής πλευράς τη ς στρατηγι­ κής. Ο Χίτλερ αυτή τη φορά δεν αναμίχθηκε καθόλου και περιορίσθηκε στον καθαρά διακριτικό ρόλο του ανώτατου διοικητή. α­ κίνητος. Ε­ π έμενε το παν να το βλέπει προσωπικά και τρύπωνε παντού. παρατηρήσαμε δύο θωρακισμένους πο­ λωνικούς συρμούς. Αυτό που δεν μπορούσε να προβλέψει κανένας ήταν ο χρόνος τη ς βρετανικής αντίδρασης..... περνώντας πάνω από τη ν περιοχή που αποκαλείται "χώρα των τεσσάρων ποταμών”: του Πίσσα. τελείω ς κατεσ τραμμέ­ νους. τα πυροβόλα κλπ. του Νάρεβ.«Εργάτες. που τον ακολουθούσε λαχανιασμένος και ιδρωμένος.. όσο και γύρω από αυτόν. “Λοιπόν. Ο αρχηγός τη ς γερμανικής αντικατασκοπείας. Ο Γκαίρινγκ λίγο αργότερα στον προθά­ λαμο θα αναφωνήσει: "Αν χάσουμε αυτόν τον πόλεμο. Παρενέβη μόνο στην πολιορκία τη ς πολωνικής πρωτεύουσας. συ­ νηγορώ ντας υπέρ τη ς άμεσης κάμψης του η ­ θικού των πολιορκημένων με συνεχείς αερο­ πορικούς βομβαρδισμούς και βολές πυροβο­ λικού. του Βιστούλα και του Σαν. Τρεις ή τέσσερις βόμβες είχαν πέσει κοντά στον συρ­ μό και άνοιξαν τεράσ τιους κρατήρες στη γη. Π ετάξαμε πάνω από τις ό χθ ες του Βιστούλα μέχρι το ν Μπουγκ. τόσο πάνω στον στόχο. με ρώτησε ο Χίτλερ. Βάλτερ Σέλενμπεργκ. Το μεγαλύτερο μέρος τη ς περιοχής δεν φαι­ νόταν να π ειράχτηκε από τις επιχειρήσεις. Μ ετά την πρώτη του αποτυχία στη Ρωσία η μορφή του άρχισε να συρρικνώνεται και περί το τέλο ς θεω ρείτο ως ένας ερασ ιτέχνης στο στρατιω­ τικό πεδίο. ο γλύπτης Αρνο Μπρέκερ (δεξιά) και ο Χίτλερ μπροστά στον πύργο του Αϊφελ. Η εικόνα αυ­ τή δεν είναι αληθινή. Ο Χίτλερ σκαρφάλωσε στα συντρίμμια και άρχι­ σε να τα εξετά ζει με μεγάλη προσοχή. Μ έτρησε προσωπικά το πάχος τη ς θωράκισης των συρμών και επι­ θεώ ρησε το ν εξοπλισμό. Αργότερα επιθεωρήσαμε το πυροβολικό που Q m ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . Υστερα από ένα διάλειμμα. που μου φά­ ν ηκε αιώνας. Κανένας όμως δεν αμφ έ­ βαλλε ότι η Πολωνία. Μόλις μπήκα με κοίταζαν και οι δύο και περίμεναν. Ο Χίτλερ έμεινε καθισμένος. αν και υπάρχει δόση α­ λήθειας σε αυτήν. καλοκαίρι 1940. μαζί με το ν Κάιτελ. Αγρότες. Χ ίτλερ στο Ντάντσιχ στις 19 Σεπτεμβρί­ ου 1939).του πολέμου και κατά τη διάρκεια ακόμη της κατάκτησης τη ς Δύσης ο Χ ίτλερ παρουσιαζό­ τα ν ως μια γιγαντιαία μορφή που συνδύαζε τη στρατηγική ενός Ναπολέοντα με τη ν πνευμα­ τική ευστροφία ενός Μακκιαβέλι και με τη φα­ νατική ορμητικότητα ενός Μωάμεθ. που είχαν προσβληθεί από Stukas. προελαύνοντα σ τρατεύματα και επισκεπτόμενος το υς τραυματίες. ρώτησε με άγριο βλέμ­ μα. ο Θ εός να μας λυπηθεί".. τη ς τραγωδίας που θα ακολουθούσε και μια εικό­ να τη ς εντύπωσης που προκάλεσε η 3η Σεπτεμβρίου 1939 στο Βερολίνο περιέγραψε ο διερμηνέας Δρ Σμιτ. Στρατιώτες» στην πρώτη γραμμή για την άμυνα του Ράιχ. Ενα προαίσθημα. Την αδυναμία αυτή τη θεω ρούσε δ εδομένη ως την ημερομηνία επίδοσης του βρετανικού τελεσιγράφου. Η πολωνική εκσ τρατεία εξελίχ θ η κε σύμ­ φωνα με τα καταρτισ θέντα σχέδια.

Από πολύ καιρό όμως είναι δεμένος χειροπόδαρα στο εβραϊκό άρμα.τι μπορούσα για να ενεργήσω σαν να πίστευα το ν Τσώρτσιλ ικανό να συλλάβει τη ν αλήθεια τη ς μεγάλης αυτής πολιτικής. αλλά από τη ν άμεση ε ­ πέμβαση τη ς πολεμικής αεροπορίας σε συν­ δυασμό με τις γρήγορες και απ οτελεσματικές διεισδύσεις τεθω ρακισμένω ν μονάδων. χωρίς οι αξιωματικοί να μας έχουν διαβεβαιώσει πως κάθε αντίσταση είχε σταματήσει.. April Preis 2 0 Pfennig gamburgcrjlluftricrfö Ο ΠΑΡΑΞΕΝΟΣ ΔΕ ΣΜ Ο Σ ΤΟΥ ΧΙΤΛΕΡ Μ Ε ΤΗ ΒΡΕΤΑΝΙΑ Λίγο μετά τη μεγάλη επίθεση των Σοβιετι­ κών στην καρδιά τη ς Γερμανίας (Ιανουάριος 1945) και όταν ήταν πια φανερό ότι το Γ' Ράιχ μετρούσε τις τελ ευ τα ίες του ημέρες.Στην αρχή αυτού του πολέμου έκανα ό. Σχηματισμοί γερμανικού πε­ ζικού είχαν ήδη εισδύσει στα προάστια της πόλης. Από καιρό σε καιρό πολωνικές οβίδες έπεφταν κοντά μας. Το πυροβολικό μας έβαλλε αδιάκοπα και ο θόρυβος ήταν εκκω φαντικός. Και στις φαεινές στιγ­ μές του ήταν πραγματικά ικανός να τη συλλάβει. ο Χίτ­ Ο ΛδόΛφος Χίτλερ σε μια από τις αγαπημένες του πόζες. Σκοπός μου ό­ ταν προσπαθούσα να έλθω σε συνεννόηση με τη ν Αγγλία ήταν να αποφύγω τη δημιουργία μιας Nummer 1 6 50 Ν.». ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ .ία·Κ>ι>. 17.. Σε τελική ανάλυση τα βασικό συμπέρα­ σμα από την πολωνική εκσ τρατεία ήταν ότι το αποτέλεσμα μιας μάχης δεν κρίνεται από την αριθμητική υπεροχή. 1942).. αλλά ο Χίτλερ δ εν φαινόταν να δίνει ση­ μασία. ί® äf>%4 10 Χωρίς αμφιβολία ο Φυρερ μέχρι την -*■ άνοιξη του 1943 ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στον γερμανικό λαό. πολεμικό ένστικτο» που κα&ήλωνε το ακροατήριο.έβαλλε στο βάθος.. Ακόμη όμως και μετά το Στάλινγκραντ δεν έπαψε να εμφανίζεται στους παλαιούς συντρόφους (alte Kampfer) για να αντλήσει δύναμη και εξουσία και να μεταδώσει όλο εκείνο το «βίαιο. την εποχή των προσωπικών του θριάμβων (πίνακας του καθηγητή Αλφρεντ Σβάρτς. Εγραφε στις 4 Φ εβρου­ άριου 1945 στο πολιτικό του η με­ ρολόγιο: ". λερ άρχισε να κάνει τη ν αυτοκρι­ τική του.

στις βαλτι­ κές χώρες. οι Α με­ ρικανοί θα έπαιζαν έναν συνεχώς αυξανόμενο δραστήριο ρόλο. ο Χίτλερ απ ευθύνθηκε στους αντιπροσώπους του κόμματός του: "Σκοπός μου δ εν ήταν ο πόλεμος. φινλανδικών. Ο Χίτλερ συνομιλεί με τραυματίες από το μέτωπο. παρά να δεχθούν το ν ε ­ θνικοσοσιαλισμό ανάμεσά τους.. όσο π αρέμενε στην ήπειρο μια δύνα­ μη που ήταν βασικά εχθρική στο Γ' Ράιχ. στη Σλοβακία. Λίγες εβδομάδες αργότερα και όταν η Βρετανία δήλωσε ότι θα συνεχίσει το ν αγώνα. τόσο στο στρατόπεδό μας. Γι' αυ­ τό το ν λόγο η μορφή και οι όροι τη ς ανακωχής με τη Γαλλία έπρεπε να δείξουν στους Β ρετα­ νούς ότι η πρόθεση των Γερμανών δεν ήταν να συνεχιστεί ο πόλεμος. όπως το υς αποκάλεσε ο Νίτσε. οι πρόοδοι που γίνονταν στους εξοπλισμούς. τους οπαδούς του "Διαιρεί και Βασί­ λευε". αλλά η ίδρυση ενός σοσιαλιστικού κράτους και μιας μεγάλης λαϊκής γερμανικής κοινότητας. που τη ς άρπαξε τη ν Καρέλια. α­ πόφασή μας να ξεριζώσουμε τη ν εβραϊκή ε­ ξουσία σε όλο το ν κόσμο ήταν πολύ 6αρύ φα­ γητό για να το χωνέψουν τα λεπτεπίλεπτα στομάχια τους. Οχι εγώ. είχα την ελπίδα πως με αυτό θα αναζωπύρωνα μια σπί­ θα κοινού νου στο μυαλό των Δυτικών δυνά­ μεων. Μόνο που από αυτή τη σύ­ γκρουση εκείνη που θα ε ξέλ θ ει η ττη μ ένη θα είναι η Αγγλία και μάλιστα χωρίς τις κτήσεις της. όλα αυτά τα πράγματα συνδυάζο­ νταν ώστε να μας αποτρέπουν έντονα από το "f "f mm ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . για αι­ ώνες θα μιλούσαν για τη ν εποχή μας και εμάς το υς ίδιους ως τους δημιουργούς των μεγα­ λύτερω ν ειρηνικών έργων. να κάνουν μια συ­ νεισφορά σε μια πράξη κάθαρσης.. τη Γαλλική Σομαλία. Κατά τους ε­ πόμενους μήνες η Σοβιετική Ενωση θα συγκέ­ ντρω νε τη σοδειά του μίσους που είχε σπείρει στις γειτο νικές τη ς χώρες: π. Η απόλυτη. Ο κύριος Τσώρτσιλ είναι εκείνος που απαιτεί τη συνέχιση του πο­ λέμου.". το ν λαό των "μαγαζατόρων". ιταλικών. τη Συρία και βάσεις στην Αλγερία και στην ηπειρωτική Γαλλία. Ο πό­ λεμ ος λοιπόν θα συνεχιζόταν. Τη θέση αυτή του Βρετανού πρωθυ­ πουργού ενισχύει η στάση του Χίτλερ απένα­ ντι στον Μουσολίνι λίγο πριν από τη γαλλική συνθηκολόγηση. ακριβέστερα. Αργό­ τερα. χωρίς να σηκώσουν ένα δακτυλάκι. στη Ρουμανία. ενώ έθ εσ ε και το θέμ α των βρετανι­ κών κτήσεων μετά το ν πόλεμο. πίσω από το υς Βρετανούς. άλλων ευρωπαϊκών μεραρχιών ξεχύθ ηκε στις εύφ ορ ες ανατολικές πεδιάδες. Γιατί λοιπόν. Ο Χίτλερ έγραψε σχετικά στις 15 Φεβρουάριου 1945: ". Το μίσος όμως που νιώθουν αυτοί σι υποκριτές για έναν άνθρωπο καλής πίστης εί­ ναι δυνατότερο από τη ν αίσθηση αυτοσυντή­ ρησής τους. όταν επ ιτέθηκα προς τα ανατολικά και άνοιξα το κομμουνιστικό απόστημα. ένας πόλεμος στον οποίο. Κάτω από πίεση ίσως ανέχονταν μια προθήκη αντισημι­ τισμού από μέρους μας. αυτός ο πόλε­ μος εναντίον τη ς Ρωσίας και γιατί στη στιγμή που επέλεξα. ορθά σκεπτόμενος. στη Φινλανδία. Ο δηγούμενος από αυτή τη σκέψη έδωσε στις 24 Μαϊου 1940 τη μοιραία εκείνη διαταγή για το Γερμανικό Επιτελείο και ανέκοψ ε τα τ ε ­ θωρακισμένα του Κλάϊστ λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Δουνκέρκη. Από τη ν εποχή του "Mein Kampf" ακόμα ο Χίτλερ έ τρ εφ ε βαθύτατο σεβασμό για τους κατοίκους των βρετανικών νησιών. δεν ή θ ελε να πληγώ­ σει άλλο το ν η ττημένο αντίπαλο. Προτιμούσαν πραγματικά να καταστραφούν από αδράνεια. Κατά μια άποψη ο η γέτη ς τη ς Γερμα­ νίας χαρίσθηκε στους αιώνια αντιευρωπαίους Αγγλους. Η ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ Τα ξημερώ ματα τη ς 22ας Ιουνίου 1941 άρ­ χισε ο μεγάλος ιδεολογικός πόλεμος του Γ' Ράιχ εναντίον του Μπολσεβικισμού. Μαζί με τις γερμανικές στρατιές ένα πλήθος ουγγρι­ κών. Είχαμε κιόλας εγκαταλείψ ει κά­ θ ε ελπίδα να τελειώ σ ουμε το ν πόλεμο με μια π ετυχημένη εισβολή στη Βρετανία. Ειχα υποτιμήσει τη δύναμη τη ς ε­ βραϊκής κυριαρχίας επί τη ς Αγγλίας του Τσώρτσιλ.Καμιά απόφαση από όσες είχα να πάρω κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου δεν ήταν σοβαρότε­ ρη από τη ν απόφαση να επιτεθώ στη Ρωσία.. όσο και στο στρα­ τόπεδο των εχθρών μας. που τη ς αφαίρεσε τη Βεσσαραβία. τη ν Τυνησία. Ο γερμανικός λαός αγνοούσε ακόμα σε μεγάλο βα$μό την αμεσότητα του σοβιετικού κινδύνου. θα αρνείτο να αναγνωρίσει τη ν ηγεμονία που είχαμε εγκαθιδρύσει στην Ευρώπη. Τους έδωσα τη δυνατότητα. μπορείτε να ρωτήσετε.. Κάθε χρόνος αυτού του πολέμου καταστρέφει ένα μέρος του έργου μου και των δυνάμεων που θα αφιέρωνα στον γερμα­ νικό λαό για ειρηνικά έργα.. Η απόφαση αυτή του Χίτλερ προκάλεσε και προκαλεί ακόμα πολλά ερω τη­ ματικά στους ιστορικούς και στους μ ελ ετη τές εκείνης τη ς περιόδου.χ." (λόγος του Α. Επηρεα­ σμένος από τις ρατσιστικές του θεω ρίες πί­ σ τευε ότι οι δύο λαοί είχαν κοινή φυλετική καταγωγή και ως εκ τούτου η καλύτερη λύση θα ήταν να βρ εθ εί ένας κοινός ειρηνικός δρό­ μος. Η πληρέστερη απάντη­ ση δόθηκε από το ν Ουϊνστον Τσώρτσιλ στα α­ πομνημονεύματά του: "Ο Χίτλερ συγκρότησε προ τη ς Δ ουνκέρκης τις τεθω ρακισμένες του μεραρχίες με τη ν ελπίδα να αφήσει στη Μ εγά­ λη Βρετανία τη δυνατότητα σύναψης ευνοϊ­ κής ή. υπό τη ν καθοδήγηση των ανόη­ των ηγετώ ν της. Υ­ ποστήριξα πάντα πως θα έπρεπε με κάθε τρ ό ­ πο να αποφύγουμε να επιχειρήσουμε πόλεμο σε δύο μέτωπα και μπορείτε να είστε βέβαιοι πως σκέφθηκα πολύ και ανήσυχα το ν Ναπολέοντα και τα παθήματά του στη Ρωσία. Αλλά εάν ο κ. δίδοντας έτσι το ν απαιτούμενο χρόνο στο Βρετανικό Εκστρατευτικό Σώμα να αποσυρθεί έγκαιρα στο μητροπολιτικό έδαφος. ποιος θα μιλούσε σήμερα γι' αυτόν. Χίτλερ στο Ράιχσταγκ στις 19 Ιουλίου 1940). ρουμανικών και Βερολίνο.ανεπανόρθωτης κατάστασης στη Δύση. Κατά τη συνάντηση που είχαν οι δύο δικτάτορες στο Μόναχο ο Μουσολίνι απαίτησε τη ν Κορσι­ κή. όμως. Φανερά μετανιω μένος για τη ν απερισκεψία αυτή απολογήθηκε ενάμισυ χρόνο αργότερα (30-1-42) μπροστά σε χιλιά­ δες Γερμανούς στο Σπορτπαλάστ του Βερολί­ νου: "Αν δεν ερχόταν αυτός ο πόλεμος. Ποιός θα μπορούσε να διαφωνήσει στο ότι πιθανότατα ο πόλεμος θα είχε κερδηθεί για τη Γερμανία αν ο Χ ίτλερ δεν ήταν τόσο "φ υλετικά ευαίσθητος" απέναντι στους Β ρε­ τανούς. Η σημασία τη ς πολεμικής δυναμικότητας των Ηνωμένων Πολιτειών. Η εποχή τη ς ειρηνικής συνύ­ παρξης με τη Βρετανία τελείω σ ε ανεπιστρε­ πτί για το ν Χίτλερ και τη θέση τη ς πήραν αι­ σθήματα μίσους και αγανάκτηοης. Ο Χίτλερ ό­ μως. Ακόμα αυτή η χώρα.". να διευκολύνει τη Γερμα­ νία στη σύναψη ειρήνης με τη Μεγάλη Β ρετα­ νία". στις 18 Ιουνίου 1940. Τσώρ­ τσιλ δεν κατόρθω νε να εξαπολύσει αυτό τον πόλεμο. όπου θα μπορούσαν να αφήσουν χωρίς φό6ο το καθή­ κον απολύμανσης τη ς Δύσης στα χέρια μας και μόνο. Κατέστησε λοιπόν γνωστό στον σύμμαχό του πως οι φι­ λοδοξίες του α υτές θα καθυστερούσαν τη νί­ κη ή τη σύναψη ειρήνης με τη ν Αγγλία.. Μάρτιος 1943. η γειτονία τη ς αγγλι­ κής ακτής.

να θέσ ουμε τους αυτοκινητοδρόμους μας στη διάθεση των τ ε ­ θωρακισμένων του. Είχαμε κι άλλον έναν λόγο. στους βάλ­ τους και στις πλατιές και λασπώδεις εκτά ­ σεις. Σε δύο μέτωπα ο χρό­ νος ήταν εναντίον μας. Οι προστριβές α υτές εκδηλώ θηκαν κατά τις συνομιλίες του Νοεμβρίου του 1940 στο Β ε­ ρολίνο. στην ίδια ήπειρο.και είναι πάντα ο χρό­ νος.". που προήλαυναν γοργά. Γιατί ήταν απόλυτα Βέ­ βαιο πως μια μέρα ή τη ν άλλη θα μας επ ετίθ ε­ το". πρέπει να έχ ετε υπόψη σας. που η ιδέα δ εν το ν άφησε ασυγκίνητο. να τη ν υποχρεώσουμε να συνάψει ειρήνη. Γιατί το 1941. που ίσχυε και αυτός το ίδιο για την ενέργειά μας: τη θανάσιμη απειλή που αποτελούσε η Ρωσία για τη ν ύπαρξή μας. Σύμφωνα με το ν Ρώσο ιστορικό στις 15 Απριλίου 1941 ο στρατάρχης Ζούκωφ πρότειν ε στον Στάλιν να επ ιτεθεί ο Κόκκινος Στρατός με μια αστραπιαία κίνηση στη γερμανορωσική γραμμή στο Μπρεστ Λιτόφσκ. Ο φόβος του Χ ίτλερ έγινε εφ ιάλτης και τραγωδία μαζί στο Στάλινγκραντ το ν Φεβρου­ άριο του 1943. Ωστόσο από πολύ νωρίς τόνιζε στους σ τέ­ κα! τους σιδηροδρόμους μας στη διάθεση των στρατευμάτων και των εφοδίων του. Ούτε. Για μας το κύριο πρόβλημα ή­ ταν πώς θα εμποδίσουμε τους Ρώσους να κι­ νηθούν όσο μπορούσαμε περισσότερο και ο προσωπικός μου εφιάλτης ήταν ο φόβος μή­ πως ο Στάλιν έπαιρνε τη ν πρωτοβουλία πριν από μένα. Γιατί ο χρόνος . Ο Γερμανός η γέτη ς εξήγησ ε σχετικά στο πολιτικό του ημερολόγιο: "Η μια και μοναδική πιθανότητά μας να νικήσουμε τη Ρωσία ήταν να πάρουμε τη ν πρωτοβουλία. σημειώστε . επειδή το να διεξαγάγουμε έναν αμυντικό πόλεμο ενα­ ντίον τη ς δ εν ήταν πρακτικό.. εκδ. Στάλιν έμ ενε άπραγος. Οι κατά τη ν πρώτη πολεμική περίοδο μεγάλες επιτυ­ χίες ενίσχυσαν υπερβολικά τη ν προς τη ν ορ­ θ ό τη τα των εμπνεύσεών του και τη ν ισχύ της θέλησ ής του πεποίθηση. νούς του συνεργάτες (Μολότοφ. Διότι εν όψει τη ς στα­ θερ ά αυξανόμενης δύναμης των Δυτικών μας εχθρών αν έπρεπε να ενεργήσουμε διόλου έπρεπε να το κάνουμε με τη μικρότερη δυνατή αναβολή. μετά τη ν κατάρ­ ρευση του Ανατολικού Συνασπισμού και τη δημοσιοποίηση μέρους των αρχείων τη ς KGB. Ο Στάλιν. όταν ο Μ ολότοφ ο ύ τε λίγο ο ύ τε πολύ απαίτησε ρωσικές βάσεις στα Δαρδανέλλια και στον Βόσπορο. θ α τον εφοδιάζαμε μόνο με έναν βατήρα από όπου θα πηδούσε επάνω σε ολόκληρη τη ν Ευρώπη και θα τη ν κα τέ­ στρεφε. Καστανιώτη. που μας δημιουργήθηκαν από τους Ιταλούς και τη ν ηλίθια εκστρατεία τους στην Ελλάδα.. Η ί­ δια λανθασμένη αντίληψη για τη ν ποιότητα του Σοβιετικού Στρατού επικρατούσε στους περισσότερους αξιωματικούς του Επιτελείου. Ο ε­ κβιασμός ήταν φανερός. ο τίμηση τη ς σοβιετικής στρατιωτικής ισχύος σε συνδυασμό με τη ν άρνηση του Χ ίτλερ να ε ­ γκρίνει οποιαδήποτε εδαφική παραχώρηση ή υποχωρητική αναδίπλωση. σελ.. Επρεπε οπωσδήποτε να διαγρά­ ψουμε το ρωσικό στοιχείο από το ευρωπαϊκό ισοζύγιο. ο Φύρερ υπερεκτιμούσε τις (πραγματικές εν πολλοίς) ικα νότητές του και το ύ το το ν οδήγησε συν τω χρόνω σε υπέρμε­ τρη διεύρυνση των επιδιώξεών του. οδήγησαν το ν χει­ μώνα του 1941-42 πολλές γερμανικές μονά­ δ ες στην αιχμαλωσία ή στην καταστροφή. σύμφωνα με τη ν οποία οι Σοβιετικοί ήταν έτοιμοι να εισβάλουν στη Γερ­ μανία. αλλά μάλλον "Γιατί όχι ακόμα νωρίτερα.". εδάφη στη Φινλανδία και στη Ρουμανία. Το πραγματικό πρό­ βλημα δεν ήταν γι1 αυτό αλλά ο κίνδυνος ε­ μπλοκής των ΗΠΑ.. Η αρχική υπο- χή που ο Χίτλερ ήταν απασχολημένος με τη ν εκσ τρατεία στα Βαλκάνια και πολλές δυνά­ μεις τη ς Wehrmacht ήταν διαθέσιμες στο εκεί μέτωπο. Πολύ εύστοχα έγραψε ο Γκερτ Μπούχαϊτ: «Οπως συμβαίνει με όλους τους ε ­ ρασιτέχνες. Κι αν δεν υπήρχαν οι δυσκολίες." (από τις "Σελίδες του Απόρρητου ημερολογίου" του Γκ. θα είχα επ ιτεθεί στη Ρωσία μερικές εβδομά­ δες νωρίτερα. βάσεις στη Βουλγαρία κ. Ντεκανόζοφ και Δημητρόφ) ότι "οι σχέσεις με το υς Γερμα­ νούς είναι φαινομενικά ευγενικές. με αποτέλεσμα να μη γίνει καμία προετοιμα­ σία ή σχεδιασμός για έναν μακροχρόνιο πόλε­ μο. Δημητρόφ. ήταν ουσιώδης ανάγκη να τη ς στερήσουμε τη ν τελευτα ία τη ς ελπίδα πως θα ήταν ακόμα ικανή να μας Θάλει αντι­ μέτωπους.ά. Μόλις δύο μήνες όμως μετά τη ν ει­ σβολή ο στρατηγός Χάλντερ θα αναγκαστεί να εμπλακούμε σε έναν πόλεμο μακράς διάρ­ κειας. δηλαδή τη ν επο- 12 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . Δ εν τολμούσα­ με να επιτρέψ ουμε στον Κόκκινο Στρατό το π λεονέκτημα του εδάφους.θα ήταν όσο πήγαινε και πε­ ρισσότερο εναντίον μας. αλλά μ ετα ­ ξύ μας υπάρχουν σοβαρές προστριβές. επειδή θεω ρούσε ότι ο Σ οβιετικός Στρατός δεν ήταν ακόμα έτοιμος να αναλάβει το βάρος μιας τέτο ια ς επιχείρη­ σης. Το πρώτο μεγάλο λάθος αφορούσε το δ εύ τερ ο στάδιο τη ς εισβολής. "Γιατί από τις 22 Ιουνίου 1941 κιόλας". Για να πείσουμε τη ν Αγγλία να υποχωρήσει.Οι νεοπροαχ&έντες στρατάρχες του Γερμανικού Στρατού φωτογραφίζονται με τον Χίτλερ και τον Γκαίρινγκ στην Καγκελαρία στις 14-8-1940. Αν αναλαμβάναμε όμως τη ν επίθεση μπορούσα­ με πραγματικά να νικήσουμε τον Κόκκινο Στρατό στο ίδιο του το έδαφος. με έναν αντίπαλο με ίσο ανάστημα με μας. ο Ρώσος ιστορικός Βαλερί Κουσρίν δημοσίευ­ σε στο έγκυρο περιοδικό “Spiegel" (Ιούνιος 1993) μια έρευνα. το ν Απρίλιο του 1941. Τα πάντα βασίζονταν στην ιδέα ενός απο­ φασιστικού αποτελέσματος προ του φθινο­ πώρου. τη ν αναθεώρηση των συμ­ φωνιών του Μ οντρέ. Στις 18 Δ εκεμβρίου θα έ ­ θ ε τ ε τη ν υπογραφή το υ στην υπ1αριθμόν 21 Οδηγία που αφορούσε τη ν υλοποίηση τη ς επι­ χείρησης "Μπαρμπαρόσσα". ακόμη και όταν η λο­ γική των πραγμάτων κα τεδείκνυε ότι στηριζό­ ταν επί εσφαλμένων δεδομένων». 81). Δ εν είχαμε καμιά άλ­ λη επιλογή. Πολλά χρόνια αργότερα. Σε μια πολιτισμένη χώρα δεν θα μπορού­ σαμε να το κάνουμε. διαφώνησε τελικά (με τη σύμφωνη γνώμη του Πολιτικού Γραφείου). Ο Χ ίτλερ βέβαια δεν ήταν δ ιατεθειμένος να ανεχθεί οποιονδήποτε ακρωτηριασμό τη ς Ευρώπης από το υς Σοβιε­ τικούς ή να αφήσει να απομονωθεί η Γερμανία για χάρη του Στάλιν.

Υπο­ λογίσαμε επί 200 μεραρχιών. δήλωνε στο Βερολίνο: «. νότια του Στάλινγκραντ. Ο Χίτλερ βρισκόταν με τους επ ιτε­ λείς του στο Μπέργκχοφ στο Μπερχτεσγκάν τεν και ήταν σε συνεχή επαφή με το στρατη­ γείο στην Ανατολική Πρωσία. δεν ήταν δυνατή η απο­ στολή καθημερινά παρά μόνο του δεκάτου των απόλυτων αναγκών της. Συμπέρανε ότι με αυτόν το ν τρόπο θα ήταν δυ­ νατός ο ανεφοδιασμός 250. τη ν 1η Φεβρουάριου 1943. «να κρατήσουμε το Στάλινγκραντ ή να πεθάνουμε».θα έπρεπε να φθάσει στα πετρέλαια του Ιράκ και του Ιράν. δύνα­ μης είκοσι μεραρχιών. Η επιμονή του αυτή. Ηταν τόσο βαθιά ριζωμένη στον Χ ίτλερ η πεποίθηση ότι θα κατακτούσε τη Ρωσία μέσα σε ένα καλοκαίρι ώστε από το ν Ιούλιο του 1941 έδινε διαταγές για μια σημαντική μείωση του στρατού στο άμεσο μέλλον. Οταν μερικές εβδομάδες αργότε­ ρα. απάντησε ο Πάου­ λους. σε συνδυασμό με την ά- 13 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . «Η­ ταν διαταγή του Φύρερ».Ο Αδόλφος Χίτλερ και ο Χάινριχ Χίμμλερ επιθεωρούν μονάδες στο γαλλικό μέτωπο τον Οκτώβριο του 1939. αλλά κάτι που πολύ εύστοχα περιέγραψε ο Γιόντλ το ν Μάιο του 1945: «Το α­ νώτατο όριο αντοχής το είχαμε υπερβεί». Δ εν γνωρίζατε ότι ήσαστε περικυκλωμένοι από παντού. αδια­ φορώντας για τη ν υπόδειξη του Επιτελείου τη ς Ομάδας Στρατιών Β’ που έλεγε ότι ο από αέρος ανεφοδιασμός τη ς 6ης Στρατιάς. Λίγο αργότερα. η Στρατιά πα­ ραδόθηκε. Ο Χ ίτλερ όμως ή θ ελε να διευθύνει το ν ιδιωτικό του πόλεμο. ο Σοβιετικός στρατηγός Βορονώφ ρώτησε τον φον Πάουλους: «Γιατί δεν προ­ σπαθήσατε να απαγκιστρωθείτε τις πρώτες η­ μ έρ ες που σας περικύκλωσα. ατυχήματα κλπ. Αυτή η κατεύθυνση ήταν πιο σπουδαία . Παρόλα αυτά ο Χίτλερ αντέδρασε με το ν παλαιό γνώριμο τρόπο: τη συγκέντρωση του συστήματος διοίκησης στο πρόσωπό του και τη ν αποπομπή των αξιωματι­ κών που θεω ρούσε υπεύθυνους για τη ν ήττα μπροστά από τη Μόσχα. σε μία τόσο στενή λωρίδα γης. Τις μπολσεβικικές ορδές που δεν κατάφεραν να νικήσουν τους Γερμανούς στρατιώτες και τους συμμάχους τους. Και ο Πάουλους κοιτώ ντας τον ίσια στα μάτια του είπε: «Εσείς στρατηγέ Βο­ ρονώφ δεν γνω ρίζετε τι θα πει στρατιωτική πειθαρχία. Οταν ο Σ οβιετικός Στρατός στις 19 Ν οεμ­ βρίου 1942 άρχισε τη μεγάλη του αντεπίθεση. Η άτακτη υποχώρηση των Ρουμάνων άφησε ακάλυπτους τους Γερ­ μανούς και επ έφ ερε μια σχετική σύγχυση στους επ ιτελείς του Χίτλερ. είναι αδύνατος. Π ροσ έθετε δε πως ήταν αποφασισμένος να επαναλάβει τη ν επίθεση προς το ν Καύκα­ σο μόλις ο καιρός θα ήταν ευνοϊκός. «Ομως στρατάρχα αυτή η πράξη πειθαρχίας στοίχισε στη Γερμανία 280. χω­ ρίς να υπολογίζονται οι πιθανές απώλειες από τη ν ισχυρή Α/Α άμυνα των Σοβιετικών. Στο Στάλινγκραντ δεν ήταν μόνο θέμα πειθαρχίας. Με τα διατιθέμενα μέσα και ενόψει ευμενώ ν ατμο­ σφαιρικών συνθηκών. να ομολογήσει: «Υποτιμήσαμε τη Ρωσία. θα τις καταστρέψουμε μέχρι το προσεχές καλοκαί­ ρι». Ενας απλός υπο­ λογισμός έφθανε για να αποδείξει το ανέφι­ κτο τη ς επιχείρησης! Για τη μεταφορά των α­ παραίτητων 500-600 t για τις ανάγκες της Στρατιάς έπρεπε να προσγειώνονται καθημε­ ρινά στο Στάλινγκραντ 500-600 Junkers 52. Τη νύκτα τη ς 22/23 Νοεμβρίου ο τελευ τα ίο ς έσ τειλε σήμα στην 6η Στρατιά λέγοντα ς ότι θα την απελευ­ θέρω νε με κάθε τίμημα. κρατώντας το προγεφύρωμα στην πόλη που έφ ερ ε το όνομα του Στάλιν. Τα Χριστούγεννα του 1942 η 6η Στρατιά λι­ μοκτονούσε μέσα στα κρύα υπόγεια του Στάλινγκραντ.». αλλά ήδη έχουμε διαπιστώσει 360». βλά­ βες. Πίστευσε στις διαβε­ βαιώσεις του Γκαίρινγκ ότι η Στρατιά θα μπο­ ρούσε να ανεφοδιασθεί από το ν αέρα. Οταν θα έφ θανε εκεί θα είχε τη ν ελπίδα πως στη διάσπαση θα το ν βοηθούσε και ο Α­ ραβικός Κόσμος.000 στρατιώτες!». Την ημέρα που ολοκληρωνόταν η κύκλωση του Πάουλους στο Καλάτς (23-11-42) ο Χίτλερ έφ θανε στη «φωλιά του Λύκου». διέσπασε αρχικά το μέτωπο στον χώρο της 3ης Ρουμανικής Στρατιάς στον ποταμό Ντον και μετά από μερικές η μ έρ ες το ν το μέα του 4ου ρουμανικού Σώματος.. Η μόνη διέξοδος σωτηρίας ήταν η έγκαιρη απόσυρσή τη ς από τη ν πόλη και τα περίχωρα.000 ανδρών. την «Ημέρα τη ς εορτής των Ηρώων». στις 15 Μαρτίου 1942.. Π οτέ η Γερμανική Α ερο­ πορία δεν θα μπορούσε να διαθέσει τόσα πολλά αεροσκάφη ίδιου τύπου.». όπως είχε γίνει στην περίπτωση του «οχυρού Ντεμιάνσκ» και του Συγκροτήματος Σέρερ. ακόμα και αν τα αεροπλά­ να αποσύρονταν από όλα τα άλλα μέτωπα.

Μαζί του πεψανε το όραμα της Μεγάλης Γερμανίας. γνοια περί των δυνατοτήτω ν και των αναγκών τη ς Στρατιάς. Τέτοιου είδους σκηνικά. Τον Νοέμβριο του 1941 δεν υπήρχε η παραμικρή αμφιβολία για το ότι η Αμερι­ κή ετοιμαζόταν να εμπλακεί στον πόλεμο.000 Γερμανούς στα γκούλαγκ τη ς Σιβη­ ρίας. Δ εν γνώ­ ριζε. ενώ δεν είχε ιδέα για τις δ υνα τό τητες τη ς βιομηχανικής το υς υποδομής. πράγμα που είχε επιτρέψ ει στις 14 Νοεμβρίου να καταργηθούν οι «ζώνες μάχης» (δηλαδή οι απαγορευμένες ζώνες για το αμερικανικό εμπορικό ναυτικό βάσει του νό­ μου περί ο υδ ετερό τη τα ς) και είχε προκαλέσει μέ­ χρι τό τε πολλά επεισόδια με τα γερμανικά υπο­ βρύχια. αναμένουν τον Χίτλερ στην αί&ουσα Feldherrnhalle του Μονάχου για να εκφωνήσει βαρυσήμαντο πολιτικό λόγο. τίποτα για τις Ηνωμένες Π ολιτεί­ ες και όμως μιλούσε σαν ειδικός. Μ ετά το ν περίφημο νόμο «Περί δανεισμού και εκμισθώσεως» υποστήριζε δραστήρια το Βρετανικό Ναυτι­ κό κατά τη μάχη του Ατλαντικού. σε τέτο ιο σημείο ώστε η Ανώτατη Ναυτική Διοίκηση να δηλώνει πως δεν μπορούσε να συνεχίΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Τα SS. Από εκεί και πέρα ο Χίτλερ πρέπει να πείσθηκε ότι η δύναμη που δ ιέ θ ε τε η Γερμανία δεν επαρκούσε για να καταβάλει τη Σοβιετική Ενωση.Κατά τον Α'ΠΠ ο Χίτλερ υπηρέτησε ως δεκανέας. Ο στρατηγός Χάλντερ σημείωνε μελαγχολικά στο προσωπικό ημερολόγιό του: «Εχω γενικώ ς τη ν ε ­ ντύπωση πως ο Φύρερ αναγνωρίζει ότι καμιά από τις δύο αντιμαχόμενες π λευρές δεν θα κατορθώ ­ σει να συντρίψει τη ν άλλη και αυτό θα οδηγήσει σε διαπραγματεύσεις ειρήνης». ΣΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΜΕΤΩΠΑ Μια από τις αδυναμίες του Χίτλερ ήταν η πλή­ ρης άγνοια που είχε για το ν γύρω κόσμο. Από τη ν άλλη πλευ­ ρά στηριζόταν απόλυτα στην Ιαπωνία για να το ν α­ ντικαταστήσει εκεί όπου του ήταν αδύνατον να αναλάβει επιχειρήσεις. οι μαύρες επιβλητικές στολές και οι φλόγες στο βάθος ταίριαζαν απόλυτα στο «μυστικιστικό» πνεύμα του Εθνικοσοσιαλισμού . λόγου χάρη.Στη συνέχεια πολέμησε τη Δημοκρατία και τα κόμματα «της παρακμής». Θεωρούσε «διε­ φθαρμένους» και «εβραιογέννητους» το υς Α μερι­ κανούς. οδήγησε το ν Πάουλους στην αιχμαλω­ σία και 90. το σκοτάδι. η ελιτ του καθεστώτος.

.

. διαταγές στα ενδιάμεσα κλιμά­ κια και λεπ τομερείς οδηγίες στον διοικητή του σχηματισμού που έχει τη ν ευθύνη τη ς ε­ κτέλεσ ης (οι οδηγίες του Μ όλτκε κατά τη διάρκεια του Γαλλοπρωσικού πολέμου του 1870 είναι ένα κλασικό παράδειγμα). Θ εω ρούσε ότι οι έ ν θ ε ρ ­ μοι εθνικοσοσ ιαλιστές μαχητές έπρεπε να αναδεικνύονται νικη τές τό ­ σο στους δρόμους των γερμανικώ ν πόλεων. όχι μό­ νο επειδή ήταν καλύτερα γυμνασμένος και π ειθαρχημένος. όμως. ο Χίτλερ ε ­ π έμενε να ασχολείται με τις προετοιμασίες τη ς εισβολής στη Ρωσία και με τη ν εκστρα­ τεία στην Ελλάδα. αντί να αφήσει τη ν πρωτοβου­ λία αυτή στον Αμερικανό πρόεδρο. Ο δήγησε τον λαό του σε ευημερία και υ­ περηφάνεια. Μια τέτο ια πο­ λιτική θα είχε ξεσηκώσει το ν ενθουσιασμό ο­ λόκληρου του Ισλάμ». Εάν ο Φύρερ συμφωνούσε με τη ν άποψη του Ρόμμελ και δ ιέ θ ε τε τις μεραρχίες του Τεθω­ ρακισμένου Σ υγκροτήματος τη ς Δύσης μπρο- Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΧΙΤΛΕΡ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Αναμφίβολα ο Χίτλερ ήταν η κυρίαρχη προσωπικότητα του εικο ­ στού αιώνα. ενώ ο Ρούζβελτ επ έμενε μέχρι το 1941 ότι «κλειδί για τη νίκη είναι η ναυτική ισχύς».σει το ν πόλεμο εναντίον του αγγλικού εμπο­ ρίου με ανεπαρκή μέσα. Ομως και μόνο το γεγονός ότι συσπείρωσε εναντίον του την οργή και το μίσος μιας αφύσικης συμμαχίας μετα ξύ Μπολσεβί­ κων και Δυτικών δημοκρατιών σήμανε την απαρχή κοσμοϊστορικών αλ­ λαγών κατά τα επόμενα χρόνια. όπως είχε κάνει ο βασιλιάς Γουλιέλμος Α ’ κατά τη διάρκεια των εκστρατειώ ν του 1866 και του 1870. Παρόλα αυτά ο δεκανέας του Α ’ΠΠ σεβάστηκε τη ν ανδρεία και τη ν πίστη που έ­ δειχναν οι αξιωματικοί. όσο και κατά τον Κ λαούζεβιτς . τον Ναπολέοντα ή τον Μ άο. α ιτιοκρατικός και πραγματιστής . εμπ νέοντάς του την εμπιστοσύνη με την οποία κ α τέκ τη ­ σε σχεδόν ολόκληρη τη Γηραιό Ηπειρο. με αποτέλεσμα ο Χίτλερ να αφήσει τους δύο διοικητές ε κ τε θ ε ι­ μένους.». Δ εν έχουμε τελειώ σει ακόμα με τον Χ ίτλερ. απέτυχαν σχεδόν πλήρως να το αντιληφ θούν. αν όχι με μεγαλύτερη συχνότητα σε σχέ­ ση μ ε το π αρελθόν. σε μια εποχή που ανάμεσα στις δύο χώρες δεν υ­ πήρχε εμπόλεμη κατάσταση! Παρόλα αυτά ήταν σημαντικό λάθος από μέρους του Χίτλερ να κηρύξει ο ίδιος το ν πό­ λεμο (Δεκέμβριος 1941) εναντίον των Ηνωμέ­ νων Πολιτειών. Η ταν γο η τευ μ ένο ς με το α υτοκίνητο από κ ά θ ε άποψη. να πάρει τη ν πρωτοβουλία και να χρη­ σιμοποιήσει ο ίδιος τις εφ εδρ είες. Αυτή η δοκιμασμένη μέθοδος τροποποιήθηκε από το ν Χίτλερ. όχι όμως για τη ν Ευρώπη. Το περίφημο απόφθεγμα του Κλαούζεβ ιτς «ο πόλεμος είναι η συνέχεια τη ς πολιτικής με άλλα μέσα» βρή­ κε πλήρη εφαρμογή στον Χ ίτλερ.. Κατά τις πρώτες η μ έρ ες τη ς απόβασης. Το περίφη­ μο «Φρούριο του Ατλαντικού» αποδείχθηκε ανεπαρκές επειδή. Στόχος του ήταν να καταστήσει τη Γερμανία μία από τις μ εγα λύτερ ες δυνάμεις του κόσμου και σίγουρα τη μεγαλύτερη στην Ευρώπη. Επιπλέον . Το αποκορύφωμα τη ς αμερικανικής πρόκλησης ήταν η απόφαση του Ρούζβελτ να Βάλλονται τα γερμανικά υπο­ βρύχια όπου κι αν βρίσκονται και άνευ προει­ δοποίησης από τα αμερικανικά πολεμικά. αλλά και λόγω τη ς υπ έρτερης δύναμης των πεποιθήσεων και των ιδεών του. Πί­ σ τευ ε ότι ο πόλεμος στην Ευρώπη δεν ήταν παρά μία επανάληψη.χαρακτηριστικά των πε­ ρισσότερων Γερμανών. Από το υ ς αντιπάλους του οι Γάλλοι. Ο πόλεμος είναι μια απρό­ βλεπτη κατάσταση και δεν είχε κανέναν λόγο να καταφ ύγει σε αυτόν τουλάχιστον το 1939. Η παράδοση στον Γερμανικό Στρατό υπα­ γορεύει τη ν έκδοση σύντομων διαταγών και τη ν άφεση τη ς πρωτοβουλίας στους ε κ τε λ ε ­ στές: κατευθύνσεις στο κλιμάκιο τη ς ανώτα­ τη ς διοίκησης. ΣΤΗ ΝΟΡΜΑΝΔΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΑΡΔΕΝΝΕΣ Από μια παράξενη διαίσθηση ο Χ ίτλερ με­ τά το ν Μάρτιο του 1944 προέβλεψε ότι η συμ­ μαχική απόβαση θα επραγματοποιείτο στη Γαλλία μεταξύ των ποταμών Σηκουάνα και Λίγηρα. Ετσι το π ιθανότερο συμπέρασμα για τη ν αποτυ­ χία της πολιτικής του είναι σχετικό με τα ελαττώ ματα το υ χαρακτήρα του. δή­ λωνε με πίκρα: «Οι Ιταλοί μάς εμπόδισαν να παίξουμε το καλύτερό μας χαρτί. Πιο πολύ από το υς ε ­ χθρούς που προήλαυναν ο Φύρερ μισούσε το υς Γερμανούς που ήθελαν να καταθέσουν τα όπλα. αυτού που είχε συμβεί στη Γερμανία μ ετα ξύ των ετών 1928 και 1933 και γΓ α υτόν τον λόγο η Γερμανία έπρεπε να κερδί­ σει τον πόλεμο απέναντι στους π ολυάριθμους αντιπάλους τη ς.π αραμερίζοντας την ανα­ γνώριση τη ς ύψιστης σημασίας τη ς ηθικής στον πόλεμο τόσο κατά τον Ν απολέοντα. με ά­ μεσες συνέπειες στην πορεία του πολέμου. ή­ ταν η αδυναμία του Χίτλερ να συλλάβει τη θ έ ­ ση του ναυάρχου Ραίντερ που υποστήριζε ότι «αφού ο Ρόμμελ κατέκτησ ε τη ν Κυρηναϊκή. Η φυσιο­ γνωμία του Χ ίτλερ στο στρατηγείο του φανε­ ρώνει τη ν ένταση και τη ν αγωνία των ημερών. μια μεγάλη επίθεση στον χώρο τη ς Αιγύπτου και του Σουέζ θα καταφέρει εναντίον τη ς βρετανικής αυτοκρατορίας ένα πλήγμα πιο σοβαρό ακόμη και από τη ν κατοχή του Λονδίνου». Ο Χίτλερ γνώ ριζε (και το έλ εγ ε σε πολλές π εριστάσεις) ότι δ εν μπορούσαν να επ αναληφθούν οι φ ρ ικτές και παράλογες επιχειρή­ σεις των χαρακωμάτων του Α ’ΠΠ. Λίγα χρόνια αργότερα (17 Φεβρουάριου 1945) και μπροστά στην επερχόμενη ήττα. Ολα τα μέτρα που έλαβαν οι Γερμανοί για να αντιμετωπίσουν την εισβολή έπεσαν στο κενό. Οι μεγάλες νίκες τη ς αρχικής φάσης ε ­ πιτεύχθηκαν περισσότερο επειδή ο ρόλος του Χίτλερ ήταν μάλλον συμβουλευτικός. Συχνά προειδοποιούσε το υς στρατη­ γούς του λέγοντας ότι το πιο καλό σημείο για τη συμμαχική εισβολή ήταν η Νορμανδία. ΓΓ α υτό και η θέσ η του στην παγκόσμια ιστορία 0α απ οτελεί α ντικείμενο μελέτη ς για ό ­ λους τους ανθρώπους στο μέλλον. Ο Χ ίτλερ έβλεπ ε τα πράγματα με μια αντεστραμμένη οπτική σε σχέση με το υ ς συγχρόνους του.. Β έβαια η ττή θ η κ ε και ο παλαιός αστικός κόσμος αποκατασ τά θηκε εν μέρει. αποτελούσε προπαγανδιστι­ κό κατασκεύασμα που δημιουργήθηκε στην ουσία για να παραπλανήσει τους Συμμάχους και το ν γερμανικό λαό. η σημαντικότερη ίσως. πως ένας εθνικοσοσιαλιστής στρατιώ της ά ξιζε όσο δύο ή ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ τρ εις από το υ ς κομμουνιστές ή το υ ς δυτικούς αντιπάλους του. αφού ο Χίτλερ π οτέ δεν είδε σοβαρά κάτι τέτοιο . τη χειραφέ­ τηση των Γάλλων υπηκόων και τη ν ύψωση του λαβάρου της επανάστασης σε χώρες καταπιεζόμενες από τους Βρετανούς. κάτι που ήταν σωστό για το ν Ειρηνικό και τον Α τλαντικό. έγιναν σημα­ ντικά λάθη από τη γερμανική ηγεσία. οπότε στρατοί εκατομμυρίω ν ανδρών αγω νίζονταν μέσα στη λάσπη του Δυτικού Μετώπου κερδίζοντας και χάνοντας διαδοχικά μερικά χιλιόμετρα γης.. σε μεγαλύτερη κλίμακα.. Π ίσ τευ ε (όπως ο Σοπ ενάουερ και ο Ν ίτσ ε) στην υπέρτατη δύναμη των ιδεών και τη ς θέλη σ η ς. με εξαίρεσ η τον στρατηγό Ν τε Γκώλ. Εξίσου τρα­ γικό για το υς Γερμανούς ήταν το ότι'ο Χίτλερ δεν μπόρεσε να εμπ ισ τευθεί τη ν καθοδήγηση του πολέμου σε ικανούς στρατηγούς. όπως α νέφ ερε ο στρατάρ­ χης Ρούντστεντ. Ασφαλώς στο μέλλον θ α μας απασχολεί μ ε τη ν ίδια. Εξάλλου ο ίδιος έλεγε πάντα στους συνομιλητές του πως στα χαρα­ κώματα τη ς Φλάνδρας γνώρισε μια κοινωνία χωρίς τάξεις. Ενα από τα μεγαλύτερα σφάλματα. αν δεν ήθελαν να κατηγορηθούν πως δεν είχαν ακολουθήσει τις διαταγές του Φύρερ με την απαιτούμενη ακρίβεια. . Η γερμανική προσπά­ 16 θεια. «. που ήταν και οι πιο καθοριστικές για την ε ξέ ­ λιξη τη ς επιχείρησης «Overlord». η οποία του προσέφερε σπουδαία οφέλη: η «επιστροφή» στην αξιοποίηση των χερσαίων δυ­ νάμεων. εξαιτίας των αντίθετω ν απόψεων του Ρούντσ τεντ και του Ρόμμελ.ο Γερμανός ηγέτης ήταν ιδεαλιστής. Ακόμα κι όταν οι Ιρακινοί και ο η ­ γ έτη ς το υς Ρασίντ Αλή ζητούσαν απεγνωσμέ­ να αεροπορική βοήθεια (Απρίλιος 1941) για να αντιμετωπίσουν το υς Βρετανούς. φ θά νο ντα ς σε μια γερμανική ηγεμονία η οποία χ ά θ η κ ε σύντομα επειδή ο ίδιος υπερέβη τον εαυτό του και υποτίμησε το υ ς αντιπάλους του.. Είχε όμως έναν τρομερό αντί­ κτυπο και άφησε ένα σημάδι περισσότερο α νεξίτηλο από οποιονδήποτ ε άλλον . πα­ ρά καθοριστικός. Σφράγισε με την παρουσία και τις ιδ έες του έναν ολόκλη­ ρο κόσμο. Σύμφωνα μ ε τον ιστορικό Τζων Λ ούκατς υπάρχει και μια σημαντι­ κή. όπως ακριβώς οι εθνικοσοσ ιαλιστές έπρεπε (και πράγματι π έτυχαν) να κερ ­ δίσουν τον πόλεμο εναντίον των εχθρώ ν το υ ς μέσα στη Γερμανία. αλ­ λά στις 6 Ιουνίου 1944 έγινε αυτό που φοβό­ ταν. Από τό τε και στο εξή ς όλοι οι ανώ­ τατοι αξιωματικοί έπρεπε να υπακούουν στη γενική κατευθυντήρια οδηγία του Χίτλερ.το ν Λ ένιν. απόφαση του Χ ίτλερ. όπου μοναδική ιεραρχία ήταν το θάρρος.. Δικαιωματι­ κά το ν Σεπτέμβριο του 1941 ο Βρετανός σ τρατηγός Ο υέηβελ σχολίασε με ανακούφι­ ση: «Η κατάληψη τη ς Κρήτης κόστισε στους Γερμανούς το Ιράκ και τη Συρία». όσο και στον στίβο της πολιτικής.. απέτυχε. να ξεσηκώσει το ν Αραβικό κόσμο εναντίον των Αγγλων.

να φθάσουμε στην Αμβέρσα. που έσπερναν το ν πανικό στον εχθρό. ο πτέραρχος Κόλερ. αλλά η ιστορία θα μου ανα­ γνωρίσει ότι πάντα οδηγήθηκα από το καλό και το ωφέλιμο». Τα σύννεφα τη ς ήττα ς συγκεντρώ νονταν απειλητικά πάνω από το ν ουρανό του Ράιχ. που αρχικά επ ιτεύχθηκε. Αλλά γνώριζα πλέ­ ον ότι ήταν ανώφελο να διαμαρτύρεται κάποι­ ος στον Χίτλερ για τη δυνατότητα οποιουδήπ οτε πράγματος». Πριν τελειώ σ ει το 1944 ο πόλεμος μεταΞ έρθηκε στο έδαφος τη ς Γερμανίας. ήταν πραγματοποιήσιμος. Ο Ρούντσ τεντ παρά τα 70 χρόνια του ανέλαβε τη ν αρχηγία του Δ υτι­ κού Μετώπου και δικαιολόγησε τη ν απόφασή του με τα εξή ς λόγια: «Οταν τόσοι Γερμανοί στρατιώτες πολεμούν. ενώ στα ανατολικά σύνο­ ρα το μουγκρητό των Σοβιέτ πλησίαζε επικίν­ δυνα. 17 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . Μήπως δεν ήταν δική του ιδέα η επιχείρηση στο οχυρό Εμπεν Εμαέλ και ο εφοδιασμός των Stukas με τις σει­ ρήνες. Το παράδοξο ήταν ότι ο στρατός διατη­ ρούσε ακόμη την εμπιστοσύνη του στον Χίτ­ λερ και πίστευε στην «τελική νίκη». οι οποίοι γνώριζαν τα γεγο­ νότα». ο γηραιότερος Γερμα­ νός στρατιώτης δεν μπορεί να κάθεται στο σπίτι του». Η επίθεση στην περιοχή των Αρδεννών ή ­ ταν η τελευτα ία ελπίδα του Χίτλερ να πραγ­ ματοποιήσει μια στρατιωτική επιτυχία. Ο Μουσολίνι και ο Χίτλερ στον χώρο όπου έγινε η απόπειρα δολοφονίας του τελευταίου στις 20 Ιουλίου 1944. Ακόμα και ο Ρούντσ τεντ παραδέχθηκε πως «το ηθικό των στρατευμάτω ν τα οποία συμμε­ τείχαν ήταν καταπληκτικά υψηλό κατά τη ν έ ­ ναρξη τη ς επίθεσης. Αντικειμενικός σκοπός ήταν η κατάληψη της Αμβέρσας.αντιθέτω ς προς τους ανώ­ τερο υς διοικητές. Οι Ρώσοι βρίσκο­ νταν ήδη στην Ανατολική Πρωσία. Αν ήταν δέκα χρό­ νια νεώ τερος θα του ανέθ ετα τη ν αρχιστρα­ τηγία όλων των γερμανικών στρατιών. Η τελευτα ία εμφάνιση του Φύρερ στο Ανατολικό μέτωπο έγινε στις αρχές Απριλίου. η ο­ ποία κατά τη γνώμη του θα μπορούσε να αλ­ λάξει τη ν πορεία του πολέμου. που θα ε ­ π έφ ερε τη ν κύκλωση των Βρετανών και των Αμερικανών. Τα όνειρα του Χίτλερ ναυάγησαν. Η ύστατη αναλαμπή τη ς γερμανικής επί­ θεσ ης έσβησε λίγο έξω από τη Μπαστόν. Ο στρατάρχης Ρ ούντστεντ δήλω­ σε μετά τον πόλεμο στον Βρετανό Λ ίντελ Χάρτ πως «κανένας στρατιωτικός δεν πίστε­ ψε ότι ο σκοπός. στά στις ακτές. Ο Χίτλερ αναγκά­ στηκε να καλέσει πάλι το ν γηραιό στρατάρχη του. Οι Γερμανοί στρατηγοί θεωρούσαν πως η κατάληψη της Αμβέρσας δεν ήταν εφικτή από τη στιγμή που τα αποθέ­ ματα πυρομαχικών τους δεν ήταν επαρκή και η αεροπορική υπεροχή των Συμμάχων ήταν καταλυτική. για να του αναθέσει τη ν αρχιστρατηγία του Δυτικού Μετώπου και να αναπτερώσει το ηθικό τη ς Wehrmacht. Σύμφωνα με τον Λ ίντελ Χάρτ «το σχέδιο Ρόμμελ αποτελούσε τη μοναδική ελπίδα επιτυχίας» για το υς Γερ­ μανούς. Ο Χίτ­ λερ φανταζόταν ότι θα μπορούσε να πραγμα­ τοποιηθεί μια δ εύτερ η Δουνκέρκη. Ο ίδιος τό τε θα είχε το ν χρόνο να α ντεπ ιτεθεί εκ νέου στους Σοβιετικούς στα α­ νατολικά σύνορα για να σώσει το Ράιχ που α­ πειλείτο. Γνωρί­ ζω πως δεν είναι εθνικοσοσιαλιστής και ότι δεν με συμπαθεί. Στις 11 Σεπτεμβρίου οι Αμερικανοί εισήλθαν στη Γερ­ μανία από τα γαλλικά σύνορα και μια εβδομά­ δα αργότερα κατέλαβαν τη ν πρώτη μεγάλη ■ερμανική πόλη: το Ααχεν.Μια από τις τελευταίες συσκέψεις στο Fuhrerbunker στα μέσα Μαρτίου του 1945. που θέλησ ε με πρώτο όπλο τον αιφ­ νιδιασμό να διασπάσει το συμμαχικό μέτωπο. Μήπως δεν ήταν ο ίδιος Φύρερ που με την καθοριστι­ κή του συμβολή στο σχέδιο Μανστάιν οδήγη­ σε τη Wehrmacht στο Παρίσι. Η επίθεση εκδηλώ θηκε τα ξημερώ ματα τη ς 16ης Δεκεμβρίου 1944 και διήρκεσε τρ εις περίπου εβδομάδες. όπου βρισκόταν το μεγαλύτερο κέντρο ανεφοδιασμού των Συμμάχων. ο στρατάρχης Κάιτελ και ο στρατηγός Γιόντλ. Το σχέδιο προέβλεπε αστραπιαία επίθεση στο πιο αδύναμο σημείο του μετώ ­ που από δύο Τεθωρακισμένες Στρατιές. ο οποίος είπε στον στρατηγό Γιό­ ντλ: «Είναι καταπληκτικός. οφειλόταν κατά κύριο λόγο στην απόλυτη μυ­ στικότητα και δ ευ τερ ευ όντω ς στον φανατι­ σμό και στη μαχητικότητα που επ έδειξαν οι ε ­ πιτιθέμενοι. Η απόφαση και το σχέδιο της επίθεσης ανήκαν αποκλειστικά στον ίδιο. το πιθανότερο θα ήταν να εί­ χαν εμπλακεί στη μάχη από τη ν πρώτη ημέρα και να μην επέτρεπαν τη δημιουργία των συμααχικών προγεφυρωμάτων. Η στάση του στρατάρχη μπροστά στη συμμαχική απειλή συγκίνησε αφάνταστα το ν Χίτλερ. Πίστευαν πράγματι ότι η νίκη ήταν δυνατή . Πίσω από τον Χίτλερ διακρίνονται (από αριστερά) ο Ρίμπεντροπ. Ο αιφνιδιασμός. κα­ θώς στις αρχές Ιανουαρίου του 1945 οι Σύμμα­ χοι πέρασαν στην αντεπίθεση. την 5η του Μ αντώ ϋφελ και τη ν 6η SS του Ντήτριχ. ο στρατάρχης Γκαίρινγκ.

Ο­ πως γράφει ο Σέλενμπεργκ. ΕΠΙΛΟΓΟΣ •jß mm Το χαρακτηριστικότερο γνώρισμα του Χίτ­ λερ ήταν η χωρίς όρια πίστη του πως η Θεία Πρόνοια του είχε εμπ ισ τευθεί τη ν πραγμάτω­ ση του μεγαλείου του γερμανικού λαού. κυρτωμένο κάι με το χέ­ ρι του να τρέμει. Στον στρατη­ γό Βάρλιμοντ λίγο πριν από τη ν αυτοκτονία του στο Βερολίνο (23 Απριλίου 1945) είχε πει: «Μπροστά πηγαίνει εκείνος που παρατάσσε­ ται με α νεξάντλητη δύναμη και ταυτόχρονα ε ­ π ιτίθεται όπως ένας τρελλός!».630 Γερμανών τη ς Wehrmacht. τίπ οτε δεν θα παραμείνει μετά το ν θάνατο. όπως είπε ο ι­ στορικός Τρέβορ Ρόουπερ.532 παιδιών τη ς Χιτλερικής Νε­ ολαίας. Ο Χίτλερ πίστευε πολύ στη δύναμη του αίματος και τη ς κληρονομικότη­ τας. που είχε α ρ κετές σ τιγμές διαύγειας.500 Ευρω­ παίων SS και 3. η ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ δύναμη του Χίτλερ και η γοητεία που εξασκούσε άρχισαν να καταρρέουν. όταν 2. μια παλαιά ισλαν­ δική φιλολογική συλλογή που κατά το ν ίδιο α­ ποτελούσε το ωμέγα τη ς γνήσιας Βόρειας Σο­ φίας: «Τα πάντα θα παρέλθουν.. Ακόμα και αν είχε καταλάβει τη Μόσχα το ν χειμώνα του 1941 ή ξεσήκωνε τον αραβικό κόσμο. παρά μόνον ο θάνατος και η δόξα των νεκρών». το έβλεπε!». 42. αργότερα οι ψυχοπαθολογικές εκρή ξεις που μετέβαλλαν το ν χαρακτήρα του. Ετσι έ­ βλεπε το μέλλον ο Χίτλερ και. Αρ­ χικά ήλθαν τα πρώτα συμπτώματα τη ς νόσου του Πάρκινσον. μετά το ν πό­ λεμο. Τα λόγια αυτά ήταν φυσικό επακόλουθο τη ς ασθένειας που το ν ταλαιπωρούσε. Ο Χίτλερ θεω ρούσε πως ανήκε «στα κοσμοϊστορικά πλάσματα·» για τα οποία ο Χέγκελ έγραφε ότι επειδή είχαν μια αποστολή από τη Θεία Πρόνοια μπορούσαν να αγνοή­ σουν το υς ηθικούς κανόνες των κοινών θ ν η ­ τών. ΓΓ αυτόν το ν έμπειρο α­ ξιωματικό έφθασαν λίγα μόνο λεπτά τη ς ώρας για να πεισθεί από τα επιχειρήματα και τα μέτρα που έπρεπε να ληφ θούν για να σταθερο­ ποιηθεί το μέτωπο. κατά­ κοπος και με λασπωμένη στολή. Μόλις μια ε­ βδομάδα νωρίτερα.531 ανδρών τη ς Volkssturm. όπου μια ρωσική τυραννία θα κυ­ ριαρχούσε στη μισή ήπειρο και η άλλη δύναμη (πέρα από το ν Ατλαντικό) θα κυριαρχούσε στην άλλη μισή. Την ίδια πε­ ρίοδο ο Γερμανός δικτάτορας άρχισε να πα­ ρουσιάζει τα γνωστά προβλήματα υγείας. Το εκ ­ πληκτικό είναι πως ο Σπέγκλερ προέβλεψε από τό τε τα μεγάλα λάθη του Φύρερ σε μια ε ­ ποχή (1933-34) που ο εθνικοσοσιαλισμός στη Γερμανία ήταν ακόμα στα σπάργανα.600 πυροβόλα. Είναι επίσης βέβαιο ότι και οι δύο α υτές δυνάμεις θα προσπαθήσουν να στηριχθούν στο μεγάλο έθνος τη ς Ευρώπης. έπρεπε να γίνουν δόγματα στην πολιτική σκέψη του Χίτλερ.560 αεροπλάνα επ ιτέθηκαν ε­ ναντίον 44. Ενα μήνα πριν από τον θάνατό του ο Χίτ­ λερ πραγματοποίησε έναν απολογισμό μιλώ­ ντας στον παλαιό του φίλο και υπουργό Εξο­ πλισμού Αλμπρεχτ Σπέερ: Η Γερμανία. σ υνδεδεμένη με τις νέ­ ες συγκοινωνίες που κατέστησαν τις παλαιές θαλάσσιες α υτοκρατορίες ξεπερασμένες. ζούσε με τη ν ψευδαίσθηση ότι η κατά­ σταση θα άλλαζε! Ο μεγάλος διανοητής Οσβαλντ Σπέγκλερ περιέγραψε από το 1934 κιόλας το ν Χ ίτλερ ως το ν άνθρωπο που κάνει ασυνείδητα να αποδί­ δει το έργο των εχθρώ ν τη ς Γερμανίας. Ο Μπράιτενμπουχ κα τέθεσ ε ότι τον Μάρτιο του 1945 ο στρατάρχης Μπους. Εμπερχαρντ φον Μπράιτενμπουχ. τη ς Νορβηγίας και της Γαλλίας.000 Σοβιετικοί στρατιώ τες με 41. με τη βεβαιότητα ενός υπνοβάτη». ο Φύρερ διατύπωσε ως εξή ς τις σκέψεις του για τη μελλοντική εξέλ ιξη του κόσμου: «Με τη ν ε ­ ξαφάνιση του Ράιχ και τη ν επικείμενη εμφ άνι­ ση του Εθνικισμού στην Ασία. κάτι που έμοιαζε πολύ με τα πενήντα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια στην Ευρώπη. Ο Χίτλερ των δύο τελευταίω ν χρόνων του πολέμου δεν είχε καμία σχέση με το ν «’>ικητή» τη ς Πολωνίας. πραγματικά. Κάθε διοικητής πρέ­ πει να είναι γεμά τος εμπιστοσύνη. οικονομι­ κή και ιδεολογική αναμέτρηση δύναμης. στην Αφρική και ίσως στη Λατινική Αμερική. Θα αποτύχει ό. αλλά και τη ς ολοκληρω τι­ κής ψυχικής του κατάρρευσης. είχε πει στο ακροατήριο που το ν παρακολουθού­ σε εκστασιασμένο: «Ακολουθώ τη ν οδό που μου όρισε η Θεία Πρόνοια. τυραννική χερσαία δύναμη που θα έλεγχε τη Δυτική Ρωσία αξιοποιώντας τα αποθέματα τη ς Ασίας. είπαν ότι «έμοιαζε με ένα φάντασμα που βγήκε από το ν τάφο». «αυτό το σημείο αποτελούσε και τη ν ιστορική του αποστολή. είπε. ενώνοντας την κοινωνική με τη ν πολιτική επανάσταση. 6. Η δύναμη τη ς προσωπικότητάς του και η εξαιρετική δια­ λεκτική του ικανότητα του επέτρεπαν να θρια μβεύει με επιχειρήματα έτσι ώστε ακόμα και οι εξυπ νότεροι συνομιλητές του μπροστά του να χάνουν το ν προσανατολισμό των επιδιώξεών τους. Εσείς πρέ­ πει να σκορπίσετε αυτή τη ν πίστη στους στρατιώ τες σας. Ε­ βλεπε πως η νέα αυτή χερσαία δύναμη μπο­ ρούσε να βρει υποστήριξη σε όλο το ν κόσμο με το να προστατεύσει τους λαούς που αγωνί­ ζονταν για να απελευθερω θούν. στην οποία και πίστευε ολόψυχα». Ε­ βλεπε. παρουσιάσθηκε στο Βερολίνο για να πει στον Φύρερ την αλήθεια χωρίς περιστροφές. Καθώς προχωρούσε ο πόλεμος και οι Σύμ­ μαχοι κτυπούσαν τη ν πόρτα τη ς Γερμανίας.500. Μ ετά το 1943. «πρέπει να το πα­ ραδεχθούμε. δ εν είχε σταθεί άξιά του: ΓΓ αυτό ας κατα­ στρεφόταν. η απάντηση ανή­ κει στη σφαίρα τη ς αβεβαιότητας. ραιά ήπειρος μπορούσε να κυριαρχηθεί από μια μεγάλη. «Το μέλλον ανήκει μόνο στο δυ­ νατότερο ανατολικό έθνος». υπήρχαν τόσα δ ευ τερ εύ ο ντα προβλήματα και ένας πα­ ράγοντας που π άντοτε υποτιμούσε ο Γερμα- . ήταν όμως το ίδιο παρορ­ μητικός και τραχύς όπως κατά τις η μ έρ ες του «πεζοδρομίου» πριν από τη ν άνοδό του στην εξουσία το ν Ιανουάριο του 1933. Οι ιστορικοί και γεωγραφικοί νόμοι θα τις ανα­ γκάσουν να κάνουν μία στρατιωτική. όταν το όνειρο τη ς τελικής νίκης φαινόταν ολοένα και πιο απόμακρο. θα κερδηθεί δίχως άλλο». Εβλεπε πως η γη- Στις αρχές του 1944 ο Χίτλερ είχε αρχίσει να εμφανίζει σημεία αυξημένης κόπωσης.250 τεθω ­ ρακισμένα και 7. και αν εσείς είστε πεπει­ σμένος ότι αυτή η μάχη πρέπει να κερδηθεί.. από το υς οποίους οι μισοί ήταν άο­ πλοι. ενώ συχνά στους μονολόγους του απήγγελλε έναν στίχο από τη ν «Edda». Για όσους αναρωτιούνται και θα αναρωτι­ ούνται αν ο Χ ίτλερ μπορούσε να είχε κερδίσει τον πόλεμο εφόσον τον είχε προκαλέσει ή του είχε επιβληθεί το 1938. Ο Φύρερ του υπόγειου bunker τη ς Κα­ γκελαρίας μεταβλήθηκε σε ένα αδύναμο άρ­ ρωστο ανθρωπάκι. Συνεπαρμένος από τα λόγια αυτά ο Φύρερ είχε φθάσει σε τέτο ιο σημείο ώστε τα τελευ τα ία χρόνια θεω ­ ρούσε το ν εαυτό του μεσσία της Γερμανίας και τη ς Ευρώπης ολόκληρης. πιστεύοντας μάλι­ στα στην τελική νίκη. Λίγο με­ τά δήλωνε στον στρατηγό Χαϊνρίτσι: «Η πίστη και η ακλόνητη πεποίθηση για τη Νίκη θα ανα­ πληρώσουν όλα τα κενά. δύο μόνο μεγάλες δυνάμεις θα παραμείνουν αντιμέτω πες στον κόσμο: οι Ηνωμένες Π ολιτείες και η Ρωσία. στη Γερμανία». Μ ετά από μία μόλις ώρα προσωπικής συνάντησης με το ν Χίτλερ ο Μπους επέστρεψ ε στον τομέα του ολότελα διαφορετικός. Φράσεις όπως «η Ιταλία δ εν είναι μεγάλη δύναμη παρά όσο τη ν κυβερνάει ο Μουσολίνι και είναι εξαιρετικά επικίνδυνο να συμμαχή­ σει κάποιος με αυτή τη χώρα αν δεν το έχει σ κεφθεί καλά» ή «Καμία επίθεση προερχόμε­ νη από τη Δύση δεν έχει π ιθανότητες επιτυ­ χίας εναντίον τη ς Σοβιετικής Ενωσης. Δ εν αποδεχόταν τη μεταθανάτια ζωή.Οι αξιωματικοί τη ς 9ης Στρατιάς που το ν εί­ δαν με άσπρα μαλλιά. 12. Χαρακτηριστική είναι η αναφο­ ρά του υπασπιστή τού στρατάρχη Μπους.τι κι αν συμβεί». Δ εν ήταν τυχαίο το γεγονός ότι όταν μι­ λούσε στο Μόναχο το ν Μάρτιο του 1936.

τη ν πολιτική του διαθήκη: «. Zurich.. Goettingen. σκη­ νοθέτησ ε και τελικά υλοποίησε... Ενάλιος. νός δικτάτορας. όπως προφητικά είχε προβλέψει. Ο στρατηγός Γιόντλ και ο ναύαρχος Χάνς Γκέοργκ Φρίντεμπουργκ υπογράφουν στις 7Μ οϊου 1945. στον οποίον οφ είλουμε όλα αυτά: το ν διεθνή ιουδαϊσμό και τους υποστηρικτές του . Fest: HITLER. Bechtle Verlag.. Muenchen. DIE WAFFEN-SS 1933-1945.. 2 Bde. που για μένα είναι η πιο ιερή και η πιο ακριβή. (7) Gert Buchheit: Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΝΟΣ ΔΕΚΑΝΕΩΣ. 1997. (8) Guderian Heinz: ERINNERUNGEN EINES SOLDATEN. 19 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . εκδ. Ενάλιος. hrsg. Hans Bernd: BIS ZUM BITTEREN ENDE. ένας παράγοντας που πολύ εύστοχα α νέφ ερε σε ανύποπτο χρόνο ο Ελλη­ νας πρωθυπουργός του «Οχι». Επεσε όπως αυτός σχεδίασε και ονειρεύθηκε για τη ν περίπτωση που η επανάστασή του θα αποτύγχανε: μέσα στη βοή και στην εφιαλτική ατμόσφαιρα του βαγκνερικού λυκόφωτος. Δεν (1) Joachim C. στο αρχηγείο του Αϊζενχάουερ στη Ρέμς.». (12) Bernd Negner: HITLERS POLITISCHE SOLDATEN. Kaiser Verlag.. (2) Werner Maser: ADOLF HITLER. 0 α περάσουν αιώνες. 1964. εκδ. μέσα στις ριπές των πολυβόλων και στους ερειπωμένους τοίχους τη ς πρωτεύουσας του «χιλιόχρονου» Ράιχ που δεν έμ ελλ ε να διαρκέσει παρά δώδεκα μόλις χρόνια. DOKUMENTE. Wuermeling: AUGUST ’39. ΜΑίΌΣ 1940. Αθήνα.. Berlin.είναι αλήθεια ότι εγώ ή οποιοσδήποτε άλλος στη Γερμανία θέλησ ε το ν πόλεμο του έτου ς 1939. αλλά ακολούθη­ σε το Βατερλώ. (6) John Lukacs: ΠΕΝΤΕ ΗΜΕΡΕΣ ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ. 1946. Heidelberg. ΔΙΣ/ΓΕΣ.. Muenchen. AUFSAETZE. 2000. 1973. Το τέλο ς του Χίτλερ στο Βερολίνο ήταν αυτό που ο ίδιος από καιρό προετοίμασε. Ακόμα και στις πιο σ κοτεινές και δύσκο­ λ ες ώρες τη ς ζωής του ο Χίτλερ ετοίμαζε για να αφήσει στις νεώ τερες γενιές και στην Ιστο­ ρία το ύστατο και σπουδαιότερο τεκμήριο του ανεξάντλητου μίσους που έτρ εφ ε για τους Ε­ βραίους. 1982. (3) RiezlerKurt: TAGEBUECHER. στους σκληρούς καιρούς που έρχονται τα παραδείγματα και οι πράξεις θυσίας θα είναι περισσότερο σπουδαία από τους ανθρώπους». Ιωάννης Μεταξάς: «Στο τέλο ς η Αγγλία θα κερδίσει το ν πό­ λεμο επειδή έχει στο πλευρό τη ς το υς Εβραί­ ους και τις Δημοκρατίες». Berlin. (5) Gisevius. Τον πόλεμο το ν θέλησαν και το ν προκάλεσαν οι πολιτικοί που ήταν εβραϊκής καταγω­ γής ή εξυπηρετούσαν εβραϊκά συμφέροντα. Ο ύτε επεθύμησα π οτέ μετά από το ν Πρώτο ατυχή Παγκόσμιο Π όλεμο τη ν κήρυξη ενός δ ευ τέ ­ ρου πολέμου εναντίον τη ς Αγγλίας και τη ς Α­ μερικής. 1989. 1999. Verlag Deutscher Buchdienst. Φορώ για άλλη μία φορά τη στολή αυτή. ακολουθώ­ ντας τη ρήση του τελευτα ίου του πιστού Ιω­ σήφ Γκα ίμπ ελς:«.». (4) Karl Doenitz: MEIN SOLDATISCHES LEBEN. Propyläen Verlag. Την 1η Σεπ τεμβρίου 1939 ο Αδόλφος Χ ίτ­ λερ δήλω νε υπό τις επ ευφ ημ ίες των βο υ λευ ­ τώ ν το υ στο βήμα το υ Ράιχσταγκ: «Από σ ήμε­ ρα δ εν είμαι παρά ο πρώτος στρατιώ της του Γερμανικού Ράιχ. εκδ. Και αυτό ακριβώς είναι το επι­ κίνδυνο . Ullstein Verlag. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Η τελική πράξη του δράματος. 0 α τη ν βγάλω όταν νικήσουμε ή θα πεθάνω με αυτήν». von KARL DIETRICH ERDMANN. Ενας Αγγλος ιστορικός είχε πει γι' αυτόν λίγο πριν ξεσπάσει η καταιγίδα του πο­ λέμου: «Ο Αδόλφος Χ ίτλερ π ροσέφερε στον λαό του αυτό το κάτι για το οποίο ζούσε και π έθαινε αδελφω μένα πέραν του ατομικού σ υμφέροντος. 1972. 1971. (10)Henric L. (11) John Lukacs: Ο ΧΙΤΛΕΡ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Εγώ έκανα πολλές προτάσεις για το ν περιορι­ σμό των εξοπλισμών (και οι μεταγενέσ τεροι δεν θα μπορέσουν να το παραγνωρίζουν αυτό επ' άπειρον) ώστε να μην είναι δυνατό να θ ε ­ ωρούμαι υπαίτιος αυτού του πολέμου. Paderborn. Π εντέμισυ χρόνια αργότερα θα άφηνε τη ν τελευ τα ία του πνοή μέσα στο μισογκρεμισμένο καταφύγιό του με τη ν ίδια στολή. την άνευ όρων συνθηκολόγηση. 1951. Klagenfurt. Αθήναι. Αλλωστε και ο Να­ πολέων κατέλαβε τη Μόσχα. αλλά από τα ε ­ ρείπια των πόλεων και των μνημείων μας θα αναδίδεται αιωνίως το μίσος εναντίον του υ­ πεύθυνου λαού. (9) John Pimlott: DIE WEHRMACHT.

ΘΥΡΕΟΥ Ή ΟΙΚΟΣΗΜΟΥ.ΕΡΑΛΔΙΚΗ ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΙΣΤΩΝ ΤΩ Ν Η Σ ΧΑ ΤΖΗ Δ Η Μ Η ΤΡΙΟ Υ . Ο π ρίγκηπ ας τη ς Α χαίας. ιν φ ά ν τη τη ς Μ α γ ιό ρ κ α ς (πίν. σ το ν επ εν δ ύ τη και σ το ιπποκάλυμμα. ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ ΤΟΥ ΕΜΒΛΗΜΑΤΟΣ ΑΥΤΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΝΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΙΖΕ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΤΟΥ Η ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΕΜΒΛΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΠΟΓΟΝΟΥΣ ΤΟΥ. του Σ τέλ ιο υ Ν ιγδ ιόπ ο υλου για τη "ΣΙ"). το 1316.Α. ΩΣ ΕΝΔΕΙΞΗ ΣΥΝΕΧΙΣΗΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥ ΑΥΤΟΥ. Μ εσ αιω νολόγο ς Π ρ ό εδ ρ ο ς Κυπριακού Κ έν τρ ο υ Μ εσ α ιω νο λο γία ς και Ε ραλδικής Ε π ίτιμ ο Μ έλ ο ς του Εραλδικού Κ ο λλ εγίο υ τη ς Ισπανίας Μ έ λ ο ς το υ Δ Σ Εραλδικής και Γ εν εα λ ο γικ ή ς Ε τα ιρ εία ς Ελλάδος ΤΟ ΕΜΒΛΗΜΑ ΠΟΥ ΕΦΕΡΕ 0 Μ ΕΣΑΙΩΝΙΚΟ Σ ΙΠΠΟΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΣΜΕΝΟ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ ΤΟΥ ΣΥΝ ΕΒΑΛΕ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩ ΡΙΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΣΗ ΤΟΥ ΤΟΣΟ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ. Το οικόσημο το υ οίκου της Β ο υ ρ γο υ ν δ ία ς ψ έ ρ ε τα ι σ τη ν ασπίδα. ΟΣΟ ΚΑΙ ΣΕ ΚΑΙΡΟ ΕΙΡΗΝΗΣ. 0 π ρίγκηπ ας κ ρ α τά το λά β α ρ ο τη ς Αχαίας π ρο τη ς μ άχ ης τη ς Γ λ α ρ έν τζ α ς . Μ. Λ ουδοβ ίκος της Β ο υ ρ γο υ νδ ία ς (1313-1316). Η π ροσ θήκη του θ υ ρ ε ο ύ τω ν Β ιλ λ α ρ δ ο υ ίν ω ν σ το άνω τε τ α ρ τη μ ό ρ ιο υπ οδηλώ νει τη ν επ ικυρ ια ρ χία του Λ ο υ δ ο β ίκ ο υ σ το Π ρ ιγ κ η π ά το μέσ ω της σ υ ζύ γ ο υ το υ Μ αώ . ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . ΥΠΗΡΞΕ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΜΕΧΡΙ ΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ ΤΟΥ ΕΡΑΛΔΙΚΟΥ ΕΜΒΛΗΜΑΤΟΣ. όπου ε ίχ ε α ντίπ α λο το ν Κ α τα λ α ν ό δ ιεκ δ ικ η τή το υ Π ρ ιγκ η π ά το υ Φ ερ δ ινά νδ ο της Α ρ αγω νίας.

από την απλή χρήση συμβό­ λων ζωγραφισμένων πάνω σε ασπίδες.που αναρτάται στην είσοδο τη ς σκηνής ενός στρατιωΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . Για τον χριστιανό μεσαιωνικό ιππότη ο οπλισμός του συνέχιζε να έχει τη συμβολι­ κή σημασία που είχε για τους προκατόχους του π ολεμιστές των παγανιστικών γερμανι­ κών φύλων. ενώ η αναγόρευση του νέου βασιλιά γινόταν διά τη ς ύψωσής του πάνω σε αυτή. Στους Φράγκους και στους άλλους γερμανικούς λαούς η τε λ ε τή ενηλικίωσης των αρρένων γινόταν διά τη ς επίδοσης τη ς ασπίδας.καλούμενο και σήμα . δεσ π ότη το υ Μ ο ρ έα (1347-1380). μέσα από αρ­ χαιολογικά ευρήματα. ιστορικά κείμενα. π ροστατευ­ τικά ή αποτροπαϊκά σύμβολα θ εω ρείτο ε ­ ξίσου σημαντική. Προέκυψε μέσα από τις πολεμικές συρράξεις του Μεσαίωνα κατά τον 12ο αιώνα και άνθισε μετα ξύ του 13ου και του 14ου αι­ ώνα. είναι το ότι βασίζεται πάνω σε ένα σύστημα κληρονομικού δικαίου μέσα από το οποίο τα σύμβολα δεν χρησιμοποιούνται κατά βούλη­ ση. Η Β α νδ ο φ ό ρ ο ς του Μ α νο υήλ Κ αντα κο υ ζη νο ύ . Ανάμεσα στα όπλα του τη σπουδαιότερη θέση κατελάμβανε μαζί με το σπαθί και η ασπίδα. Επειδή η ασπίδα παρείχε στον πολεμιστή προστασία από τα ε­ χθρικά κτυπήματα. ως την τέχνη αρχικά και τη ν επιστήμη μ ετέπ ειτα των οικοσήμων. Ο βαριά οπλισμένος σ κ ο υ τά το ς σ τα μ έσ α του 14ου αιώνα έ φ ε ρ ε το α υ το κ ρ α το ρ ικ ό έμ β λ η μ α σ το βά νδ ο και τον 9 υ ρ ε ό και το σ υμπ ίλημα τω ν Κ α ν τα κο υ ζη νώ ν σ το σ κ ο υ τά ρ ι (πίν. Η χρήση συμβόλων ζωγραφισμένων πάνω στις ασπίδες των πολεμιστών μάς είναι γνω­ στή από την αρχαιότητα. Στην ελληνική γλώσσα η λέξη θ υρ εό ς υποδηλώνει ένα έμβλημα μέσα σε περίγραμ­ μα ασπίδας . Γι1 αυτό τον λόγο και η διακόσμησή τη ς με λατρευτικά. που εκπληρωνόταν μέσα από την α­ διάλειπτη εκπαίδευση στις π ολεμικές τέχνες. τη ν εποχή που καλείται χρυσός αιώνας τη ς ιπποσύνης. αιώνα κατέκλυσαν την Ευρώπη. του Σ τέλ ιο υ Ν ιγδ ιόπ ο υλου για τη "ΣΙ"). Αυτό που διαφοροποιεί την εραλδική. η σημασία που τη ς αποδι­ δόταν ήταν μεγάλη.Χ. ακό­ μα και από τη μυθολογία.στρατιωτική αριστοκρατία που καθιέρωσε τον φεουδαλι­ σμό ως το κοινωνικο-πολιτικό σύστημα διακυβέρνησης στη Δυτική Ευρώπη. αλλά διέπονται από αυστηρούς κανόνες χρήσης και προπάντων κληροδοτούνται σε μέλη τη ς ίδιας οικογένειας. κατέλυσαν την εξουσία τη ς Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στη Δύση και δημιούργησαν ανεξά ρτητα βασίλεια επί των ερειπίων της. Από τον 10ο αιώνα ε ­ δραιώνεται η άρχουσα τά ξη των ιπποτών με αποστολή τη ς την παροχή σ τρατιω τι­ κής υπηρεσίας στον επικυρίαρχο η γε­ μόνα. έλκει τις καταβολές τη ς από τα γερμανικά φύλα που μετα ξύ του 3ου και του βου μ. Η ΔΗ Μ ΙΟ Υ ΡΓΙΑ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΟΥΡΕΩΝ Η εραλδική ή οικοσημολογία είναι άρρη­ κτα συνδεδεμένη με τον θεσ μό τη ς ιπ­ ποσύνης.

22 τικού διοικητή. Κάθε φεουδάρχης παρέτασσε στη μάχη την προσωπική του στρατιωτική μονάδα. και τον επενδύτη που φορούσε ο ιππότης πάνω από την πανοπλία του και επ εκτεινό τα ν ακό­ μα και στο ιπποκάλυμμα του αλόγου του. Ο θ υρ εό ς ως βασικό στοιχείο του εξοπ λι­ σμού ενός ιππότη διαφαίνεται στις λα­ τινογενείς γλώσσες από την ταύτιση του όρου με τη λέξη ασπίς. das Wappen) ή ακόμα και με τον επενδύτη που έφ ερ ε ο ιππότης πάνω από την πανοπλία του και ο οποίος ήταν ε ξ ολοκλήρου διακοσμημένος με τον θ υ ρ εό του (coat of arms). Η εραλδική έλκει την προέλευσή τη ς από τη ν αναγκαιότητα τη ς αναγνώρισης εχθρών και φίλων στο πεδίο τη ς μάχης μέσω τη ς χρή­ σης συγκεκριμένων συνδυασμών χρωμάτων και εμβλημάτω ν. έφιπποι ή πεζοί. έ ­ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ πρεπε να βρίσκονται συνεχώς συγκεντρω ­ μένοι και να πολεμούν κοντά στον κύριό τους και να του παρέχουν προστασία. Οσο καλύτε­ ρη οπτική επαφή είχαν μαζί του τόσο ευκολό­ τερ α μπορούσαν να τον ακολουθούν μέσα στον ορυμαγδό τη ς μάχης στην κατεύθυνση Το οικόσημο του π ρίγκηπ α Ιω άννη Α ρκσδίου Λ ά σ κα ρ η Κ ομνηνού π αρ ουσ ιά ζει τον χρ υσ ό δ ικ έ φ α λ ο α ε τό επ ί ερ υ θ ρ ο ύ π εδίου φ έρ ο ν τα επ ί του σ τή θ ο υ ς του θ υ ρ ε ίσ κ ο μ ε τα χ ρ ώ μ α τα το υ οίκου τω νΛ σ σ κ α ρ ιδ ώ ν. ώστε ο θ υ ρ εό ς του να διακρίνεται από ακόμα μεγα­ λύτερη απόσταση και να λειτουρ γεί καθοδηγητικά κατά τη μάχη. Κατά την τε λ ε τή του χρίσματος ο νέος ιππότης λάμβανε μαζί με το σπαθί και τα χρυσά σπιρούνια και μια α­ σπίδα με ζωγραφισμένο πάνω τη ς τον θ υρ εό του. escudo. πρίγκηπα τη ς Ελλάδας και τη ς Δ α ν ία ς και βασιλικού σ υζύγου τη ς Α γγ λία ς. η οποία ήταν αρκετά ευ μ εγ έθ η ς . τη ς χριστιανικής μεσαιωνικής Δύσης. Οι ακόλουθοί του. τετράγω νου σχήματος. κυ­ βερνείων κλπ. τη λόγχη. στις οποίες οι ιππότες απεικονίζονται να επελαύνουν έφιπποι με πλήρη πολεμική ε­ ξάρτυση. που α υτός επ έλεγε. escutcheon. και σ το τρ ίτο τον θ υ ρ ε ό το υ οίκου Μ π ά ττεν μ π ερ γ κ (B atten berg. Αυτό το σύστημα συνεχίζεται μέχρι τις μ έρ ες μας με την ανάρ­ τηση θυρεώ ν στην είσοδο πρεσβειών. Το σ ύνο λο β ρ ίσ κ ετα ι ε ν τό ς η γεμ ο νικ ο ύ μ α νδ ύ α και φ έ ρ ε ι επ ί τη ς κο ρ υ φ ή ς το β υ ζα ν τιν ό σ τέμ μ α (Εραλδικό Α ρ χείο Μ α δ ρ ίτη ς). φ έ ρ ε ι στα τετα ρ τη μ ό ρ ια που το α π α ρ τίζο υ ν κ α τά σειρ ά π ρ ο τε ρ α ιό τη τα ς : σ το πρώ το τον βασιλικό θ υ ρ ε ό τη ς Δ α ν ία ς . δούκες και κό μη τες. που το εφ ερ ε ενας επ ίλεκτος ιππέας τη ς ακολουθίας του. Πολ­ λά δείγμα τα αυτού του εραλδικού συστή­ ματος μας παρέχουν μεσαιωνικες σφραγί­ δες. σκουτάρι κατά τους Βυζαντινούς. εκτό ς από την α­ σπίδα (που είχε λάβει πλέον τριγω νι­ κό σχήμα). του οποίου ο π ρίγκηπας είν α ι η γ εμ ό ν α ς και φ έ ρ ε ι το δ ιά δ η μ α μ ε σ κούφ ο το υ μ εγ ά λ ο υ π ερ ιδ ερ α ίο υ του Τάγματος.Το λά β α ρ ο μ ε το οικόσημο το υ δούκα του Ε διμ β ούργου Φίλιππου. πανομοιότυπων πανοπλιών και π ερικεφ αλαι­ ών που κάλυπταν ε ξ ολοκλήρου το πρόσωπο καθιστούσε αδύνατη την αναγνώριση ενός α­ τόμου. Ο θ υ ρ ε ό ς είν α ι το π ο θ ετη μ έν ο ς επ ί του σ τα υ ρ ο ύ του Τάγματος του Αγίου Ε υ γενίο υ τη ς Τραπ εζούντας. από όπου και θα μπορούσε εύκολα να αναγνωρι­ στεί στο πεδίο τη ς μάχης. το οποίο εκτό ς από την προστα­ σία που παρείχε στο άλογο καθιστούσε την αναγνώριση του ιππέα ακόμα πιο εύκολη από τους ακολούθους του. έναντι των βασάλων ιπποτών χωρίς . από τους δυτικοευρωπαϊκούς μεσαιωνικούς στρατούς.ώστε να προφυλάσσει την ακάλυπτη πλευρά του ιππέα από τον ώμο μέχρι τις φ τέρ νες. Μόνο οι ιππότες φεου­ δάρχες που οι οικονομικές τους δ υνα τό τητες τούς επέτρεπαν τον εξοπλισμό αξιόμαχης ακολουθίας είχαν το δικαίωμα να φέρουν λά­ βαρο με τον θ υ ρ εό τους και ονομάζονταν ιπ­ π ότες βανδοφόροι (chevalier banneret. προέρχεται από τη ν ελληνική λέξη σκύτος (δέρμα με το οποίο καλυπτόταν η ασπίδα και πάνω στο οποίο ζωγρα­ φίζονταν τα εμβλήματα). Αποστολή του βανδοφόρου ή­ ταν να καλπάζει δίπλα στον κύριό του. ήταν η ασπίδα του. στο υπέρθυρο ενός πύργου ή τη ς οικίας ενός ευγενούς. Αρχικά θ υ ρ εό έφ εραν μόνο οι βα­ σιλείς και οι επικυρίαρχοι φεουδάρχες. σ το τ έ τ α ρ το το π ο λεό σ η μο του Ε διμ β ο ύ ρ γο υ (το Δ ο υ κ ά το α π ο τε λ ε ί προσωπικό το υ φ έο υδο). στα α γ γ λ ικ ά M o u n tb atte n ) ως ε κ θ η λ υ γ ο ν ία ς π ρίγκηπ ας το υ οίκου α υ το ύ από τη μ η τέ ρ α του πριγκήπισσα Αλίκη. Από τον 13ο αιώνα και ε ξή ς θ υ ρ εο ύ ς έφ ερα ν πλέον όλοι οι βαρώνοι και βασάλοι ιππότες. ecu). ως ε ξ α ρ ρ εν ο γο ν ία ς π ρίγκηπας τη ς Ελλάδας από το ν π α τέρ α του πρίγκηπα Α νδ ρ έα . εφόσον η χρήση. Για σκοπούς καλύτερης σήμανσης ο θ υ ­ ρεός μ ετα φ έρ θ η κε και στο λάβαρο του ιππό­ τη. Οι ιπποκόμοι έπρεπε να παρακολουθούν τις κινήσεις του και να τον εφοδιάζουν με οπλισμό και νέο άλογο όταν αυτο ήταν αναγκαίο. σ το δ ε ύ τε ρ ο το ε θ ν ό σ η μ ο του Β α σ ιλείο υ τη ς Ε λλάδας. las armas. Το πλέον εμφ α νές μέρος στην εξάρτυση ενός έφιππου πολεμιστή του 12ου αιώνα. the arms. που σημαίνει ασπίδα. Ετσι η α­ σπίδα έγινε ο φορέας του θυρεού που παρέμεινε αναλλοίωτος μέχρι σήμερα. ο βανδοφόρος. ως π ρίγκηπ ας τη ς δ υ ν α σ τεία ς Σ λέσ β ιχ-Χ ό λσ τα ίν Ζό ντερμ π ουρ γκ-Γκλύξμπ ουρ γκ (Schlesw igHolstein-Sonderburg-G lucksburg). Κατά παρόμοιο τρόπο ο όρος τα υ τίζετα ι και με τον εξοπλισμό. να προελαύνουν και να οπισθοχωρούν μαζί του. knight banneret). Το λατινικό scutum (scudo. τα άρματα του πολεμιστή (les armes.αμυγδαλόσχημη νορμανδικού τύπου . Από τα μέσα του 13ου αιώνα ο θ υ ­ ρεός διακοσμούσε.

Πηγάζει από την αναγκαιότητα ελέγχου των κινήσεων των φιλίων και των εχθρικών βάνδων από τον αρχηγό του σ τρατεύματος κατά τη μάχη. μέταλλο ή ξύλο που στερούνται χρωματισμών μπορεί να είναι παραπλανητικές ως προς την αναγνώριση του ατόμου. που αντικαθιστώντο από το κίτρινο και το λευκό αντίστοιχα λόγω του υψηλού κόστους των με­ ταλλικών επιχρώσεων). Ισχυροί φεουδάρχες πήγαιναν στη μάχη ακολουθούμενοι από τους γιούς τους. Ετσι ο προσωπικός θ υ ­ ρεός του ιππότη άρχισε να λαμβάνει ευρ ύτερ η έννοια ως το έμβλημα ενός φεουδαρχικού οίκου. που υπ ή ρ ξε το δ ιο ικη τικό κ έ ν τρ ο (Μ εγά λη Κ ο μ α ν τα ρ ία ) του Τά γματος το υ Αγίου Ιω άννη τω ν Ιερ οσ ολύμ ω ν σ τη ν Κύπρο. ε φ ό σ ο ν η κ αρ υδιά που φ έρ ει είν α ι και η α λλη γο ρ ικ ή έκ φ ρ α σ η του ονό μ α το ς τη ς ο ικ ο γένεια ς. πορφυρούν. ο θ υρ εό ς ήταν και το καθορι­ στικό μέσο τη ς επιλογής των στόχων. Πάνω σε αυτό το π ο θ ε­ το ύντα ι οι χρώσεις. ημισέληνος. από την άποψη ότι παραστάσεις χαραγμένες ή σκαλι­ σ μένες σε πέτρα. σύμβολο τη ς πίστης. που έφ ερ ε χρυσό "ιεροσολυμίτικο" (πενταπλό) σταυρό πάνω σε αργυρό πεδίο και στον οποίο με την ανάμιξη των δύο ευγενών μετάλλω ν συμβολιζόταν η ξεχωριστή θέση Το οικόσ ημο τη ς ο ικ ο γένεια ς Κ αρύδη από τ η ν Κ εφ α λλ η νία α ν ή κ ει σ τα φ α νερ ά οικόσημα. Ο κρίνος. σπαθί. Α ν α λ ύ ετα ι ως ε ξ ή ς : σ το κ έ ν τρ ο β ρ ίσ κ ετα ι το ο ικόσημο του βασιλικού οίκου τω ν Λ ο υ ζ ιν ια ν ώ ν τη ς Κύπρου. και ο σταυ­ ρός. Α υτές αποτελούνται από χρώματα (ερυθρό. Από κάτω β ρ ίσ κ ετα ι το προσωπικό οικόσ ημ ο το υ τα ξιά ρ χ η του Τά γματος σ τη ν Κύπρο. Π αρ ομ οίο υ τύπ ου ερ α λ δ ικ ά σ υ μ π λ έγμ α τα α π α ντώ ντα ι σ τη Ρόδο. από στρατιωτικά εξα ρ τήμ α τα ή εγκα τα ­ στάσεις (κάστρο. άστρο). μέλαν. αλλά μπορούσαν και να αποτελούνται από απλούς συνδυα­ σμούς χρωμάτων. από τα ουράνια σώμα­ τα (ήλιος. αλλά οι χρώσεις που χρησιμοποιούνται συγκεκριμενοποιούν την κάθε περίπτωση. κάτι που επιτυγχάνεται με την αντίθεση μετα ξύ σκούρου και φωτεινού χρώματος στα οικόση­ μα των ιπποτών. που ε ­ πίσης ως ιππότες έφ εραν τις ίδιες εραλδικές σημάνσεις με τον πατέρα τους και όλοι μαζί συντάσσονταν κάτω από το λάβαρο με το έ μ ­ βλημα του οίκου τους. ένα οικόσημο που φ ερ ότα ν από όλα τα μέλη του και κληροδοτείτο και στις επ ερχόμενες γενεές. διακόσμησε τον θ υρ εό των Καπετιδών τη ς Γαλλίας. οι λεοπαρδάλεις του οίκου των Π λανταγενέτω ν έγιναν το βασιλικό σύμ­ βολο τη ς Αγγλίας. Η μη ανάμιξη χρώ ματος με χρώμα ή μ ε­ τάλλου με μέταλλο δεν είναι τυχαία. Τα πλέον δια­ δεδομένα εραλδικά μοτίβα είναι το λιοντάρι. μάρμαρο. άνθη). ψάρια. ρό­ παλο). κυανούν. οι οποίοι φ έ ρ ο υ ν το ν σ τα υ ρ ό το υ Τάγματος εν σ ω μ α τω μ έν ο σ το ν ο ικ ο γενεια κ ό το υ ς θ υ ρ ε ό σ τα τιμ η τικ ά τε τα ρ τη μ ό ρ ια (1ο και 4ο). δένδρα. αλλά πάντοτε να συνδυάζεται χρώμα με μέταλλο. ενώ χρυσό κάστρο σε ερυθρ ό πεδίο έφ εραν οι βασιλείς τη ς Καστίλης. Η επιφάνεια τη ς ασπί­ δας ονομάζεται πεδίο. πράσινο) και μέταλλα (χρυσό και αργυρό. ως επ ικυριάρχου το υ Τάγματος σ το φ έο υ δ ο . Δηλαδή ένας θ υ ρ εό ς που απεικονί­ ζει ένα κάστρο μπορεί να φ έρ ετα ι από άσχε­ τ ε ς μ ετα ξύ τους οικογένειες. τα οποία συναντούμε σε πληθώρα παραλλαγών. Μοναδική ε ­ ξαίρεση στον κανόνα αποτελούσε ο θ υρ εό ς του σταυροφορικού βασιλείου τη ς Ιερουσα­ λήμ. ο α ετό ς ως ρωμαϊκό αυτοκρατορικό σύμβολο φ ερ ότα ν από τους αυτοκράτορες τη ς Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. ενώ λέοντα που εφορμά έ ­ 23 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ .Σ ύ μ π λ ε γ μ α θ υ ρ ε ώ ν κ υ ρ ιό τη τα ς του 15ου αιώνα σ το κ ά σ τρ ο του Κ ολοσσίου. Οι χρώσεις επίσης διαδραματίζουν ση­ μαντικό ρόλο στην αναγνώριση ενός ατόμου που συμβολίζεται με ένα οικοσήμο. Ο ΣΥ Μ Β Ο Λ ΙΣΜ Ο Σ ΚΑΙ Η ΣΥΝΘ ΕΣΗ ΕΝΟΣ Ο ΙΚΟ ΣΗΜ Ο Υ Η εραλδική ακολουθεί σ υγκεκρι­ μένους κανόνες εφαρμογής και ορολογίας. πτηνά. Επειδή τα μεσαιωνικά πεδία μαχών χρη­ σίμευαν στους ιππότες των αντιπάλων στρατοπέδων και για να λύνουν και τις μεταξύ τους διαφορές. Οι χρωματισμοί που χρη­ σιμοποιεί ονομάζονται χρώσεις. knight bachelor) που υπη­ ρετούσαν στη φρουρά λαϊκών ή κληρικών φεουδαρχών και (ενώ έφεραν τα δικά τους οι­ κόσημα στην εξάρτυσ ή τους) ακολουθούσαν στη μάχη το λάβαρο του επικυριάρχου τους. Για παράδειγμα οι Τζουστινιάνι (Giustiniani) τη ς Γένοβας και τη ς Χίου "έφεραν" αργυρό κάστρο σε ερυθρ ό πεδίο. δ εξιά και α ρ ισ τερ ά οι θ υ ρ ε ο ί τω ν π ρώ ην και νυν μ εγ ά λ ω ν μ α γ ίσ τρ ω ν του Τάγματος. Τα κεντρικά θ έμ α τα των θυρεώ ν επιλέγονταν από το ζωικό και το φ υ τι­ κό βασίλειο (ζώα. μ έ­ σα από ταχεία οπτική σύλληψη από μεγάλες αποστάσεις και με μεγάλες τα χ ύ τη τες. σύμβολο ισχύος. λόγχη. σύμβολο τη ς Παναγίας. Ο κανόνας απαιτεί να μην τοπ οθετείτα ι χρώμα πάνω σε χρώμα ή μ έτα λ­ λο πάνω σε μέταλλο. του βασιλιά-προστάτη του Παναγίου Τάφου μέσα στον χριστιανικό δυτικό κόσμο. ακολουθία (bachelier.

Ο λ έ ο ν τα ς κ ρ α τά το ε υ α γ γ έ λ ιο του Αγίου Μ ά ρ κο υ και α τε ν ίζ ε ι τ η ν π όλη τη ς Β εν ε τία ς . τόσο σε ειρήνη. με κληρονομικό δικαίωμα. καθώς μέσω του θυρεού αντιπροσωπεύεται άμεσα ένα άτομο. "Π ραγματεία περί Εμβλημάτων και Θυρεών" (Tractatus Bartoli de Insigniis et Armis). Η παρουσία του οικοσήμου υποκαθιστά την παρουσία του ατόμου και η χρήση του από κάποιον άλλο είναι σαν να χρησιμοποιεί κά­ ποιος το όνομα άλλου. Ακόμα και τα αναγνωρισμένα νόθα παιδιά ευγενώ ν έφ εραν τη σήμανση του νόθου επί του πατρικού θ υ ­ ρεού. Ο α υ το κ ρ ά το ρ α ς εμ φ α ν ίζ ε τα ι έφιππος και φ έ ρ ε ι σ τη ν ασπίδα το υ κα ι σ το υπ οκάλυμμα το ν Θ υρεό τω ν Λ α τίν ω ν α υ το κ ρ α τό ρ ω ν. οι άρχοντες ντέλλα Σκάλα (della Scala) τη ς Βερόνα μια αργυρή σκάλα (scala) σε ερυθρό πεδίο και η ζακυνθινή οικογένεια Σολωμού έναν σολωμό. γινό­ μενοι θυρεοφόροι (ecuyer. Μ ερικά οικόσημα ονομάζονται φανερά. Κόρες οι οποίες ήταν κληρονόμοι έφ ερα ν επίσης το ν θ υ ρ εό του οίκου τους. Το φεουδαρχικό δίκαιο αναγνώριζε κάθε κυρίαρχο ηγεμόνα ως πηγή τιμών (tons honorum). ο οποίος επιτυγχάνει να επ ιβληθεί ως φεουδαρχικός.συνήθως οικονομικής φ ύ­ σης . Η βενετσιάνικη οικογένεια Πόλο. να φ έρ ει ση­ μάνσεις επί του βασικού θ υ ­ ρεού. υποδη­ λώνοντας την ατομική τους κυριαρ­ χία πάνω σε ένα φέουδο. Η απονομή ενός οικοσήμου γινόταν διά διπλώ­ ματος (letters patent) και αυτό θ εω ρ είτο φ εου­ δαρχική κτήση για τον αποδέκτη του. ώστε να διαφοροποιείται από τον κυρίως κορμό που συνεχίζει να φ έρ ει το βασικό οικόσημο. συμβούλου του Γερμανού αυτοκράτορα Καρόλου Δ 1..φεραν στον θ υ ρ εό τους οι βασιλείς τη ς Σκω­ τίας και τη ς Λεόν.θ υ ρ εό αντί άλλης ανταμοιβής. υποδηλώνοντας με . Κατά τον ίδιο τρόπο που δημιουργούσε και απ ένεμε τίτλους. διότι φανερώνουν με το έμβλημά τους το όνομα του κατόχου τους.σ ε ε ρ υ θ ρ ό πεδίο. προτιμούσαν να λάβουν για υπηρεσίες τους προς το στέμμα . squire)..βιβ λικ ό ς συμ βολισ μ ός για το ν Ε υ α γ γ ε λ ισ τή Μ ά ρ κο . όσο και σε πόλεμο. αξιώμα­ τα και φέουδα. π ολιούχο τη ς Β εν ε τία ς . Ο γάμος με μια κληρονόμο παρείχε το δικαίωμα τη ς συγχώνευσης του θυρεού τη ς γυναίκας με το οικόσημο του συζύγου. απ ένεμε και τα οικόσημα. που στη συνέχεια το έφ εραν και οι απόγονοί του. Με το πέρασμα των γενεώ ν διάφοροι οίκοι δημιούργησαν κλάδους που κυ­ ριάρχησαν σε ξεχω ριστές κτήσεις. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Ως πρώτη πραγματεία περί εραλδικής θ εω ρείτα ι το έργο του Μπάρτολους του Σαξοφερράτο (Bartolus de Saxoferrato. Τα λόγια του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΑ' τη ς Γαλλίας κατά την απονομή οικοσήμου προς τον οίκο των Μεδίκων το 1465 είναι ενδεικτικά: "Σας απονέ­ μουμε το παρόν οικόσημο προς δική σας χρή­ ση για οπουδήποτε και έναντι οποιουδήποτε θεω ρή σ ετε σκόπιμο. 13131357). Ηταν τέτο ιο το κύρος που επ έφ ερε στον κάτοχό του ένας θ υρ εό ς ώστε άτομα εκ τό ς τη ς τά ξη ς των ευγενών Σ τ ο λά β α ρ ο μ ε τον θ υ ρ ε ό τη ς Β ε ν ε τία ς α π εικ ο ν ίζετα ι έν α ς χ ρ υ σ ό ς π τερ ω τό ς λ έ ο ν τα ς . 24 ΤΟ Ο ΙΚΟ ΣΗΜ Ο Ω Σ ΣΥΜ ΒΟ ΛΟ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ Αρχικά κάθε ιππότης υιοθετούσε το προσωπικό του έμβλημα. στο οικόσημό τη ς φ έρ ει τρ εις ό ρνιθες (polo). τιτο υ λ ά ρ ιο υ Λ α τίνο υ α υ το κ ρ ά το ρ α τη ς Κ ω νσ τα ντινούπ ολης..“. Σ φ ρ α γ ίδ α του Φιλίππου ντε Κ ο υ ρ τεν α ί (Philippe de Courtenay). Η επιστήμη τη ς εραλδικής επιτάσσει κάθε οικογενειακός κλάδος. Η πληθώρα των οικοσήμων στη χριστιανική Δύση είχε ως επα­ κόλουθο πολλές οικογένειες να υιοθετούν εν αγνοία τους ταυτόσημους θυρεούς Αυτό το πρόβλημα δημιούργησε κατά τον 14ο αιώνα την ανάγκη θεσ μοθέ τησης του εθίμου. τη ς οποίας επιφανές μέλος ήταν ο διάσημος π εριηγητής Μάρκο Πόλο.

Γι1 αυτό βλέπουμε τα οικοσημολογία του 14ου αιώνα να κατα­ χωρούν τους θυρ εούς σε συνδυασμό με το κράνος που φ έρ ει στην κορυφή του λοφίο. ΤΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑ ΤΩΝ ΕΡΑΛΔΩΝ Η πολυπλοκότητα και η ποικιλομορφία που αναπτύχθη­ καν βαθμιαία με τη χρήση τη ς εραλδικής σε όλο το φάσμα τη ς κοινωνικής δρασ τηριότη­ τας του Μεσαίωνα κατέστησαν επιτακτική την ανάγκη πρόσληψης ειδικών μελετητώ ν. που συνόδευσε τον Λουδοβίκο Θ 1τη ς Γαλλίας. Από το δ εύ τερ ο μισό του 13ου αιώνα οι εύποροι φ εουδάρχες άρχισαν να επιδεικνύουν το οι­ κόσημό τους και πάνω στους ακολούθους τους . Αξιώσεις σε τίτλους και κτήσ εις α­ πεικονίζονταν πάνω στο οικόσημο του διεκδι­ κητή. δημιούργησαν την επιπρόσθετη ανάγκη ελέγχου-αναγνώρισης αυτών. γι' αυτό και ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . Αυτά ήταν και τα πρώτα μητρώα οικοσήμων που δίνουν γραπτή μαρτυρία για τις απαρχές τη ς εραλδικής. Ετσι οι εράλδοι ανέλαβαν και τη διοργάνωση. Οι ειδικοί αυτοί ονομάζονταν εράλδοι. Αν και ο άνθρωπος αυτός δεν φαίνεται να είχε ποτέ διοικητικά καθήκοντα. Ετσι την επιλογή αντιπάλων στις κονταρομαχίες την πραγματοποιούσε ένας εράλδος. Η ε ­ πιστημονική προσέγγιση τη ς εραλδικής λέει ότι οι επιμέρους ατομικές διαφοροποιήσεις υπεισέρχονται στο λοφίο επί τη ς π ερικεφ α­ λαίας του ιππότη.συνήθως έφ εραν κεντημένο έναν θυρεϊσκο στο στήθος τους. λάμβαναν μέρος στα βασιλικά και στα πολεμικά συμβούλια και εκτελούσαν διπλω­ μ ατικές αποστολές. το οικόση­ μό του κρεμόταν από το μπαλκόνι για να δείχνει την κυριαρχία του στον χώρο όπου βρισκόταν. αλλά και ο κομιστής μηνυμάτων μετα ξύ των αντι­ πάλων στρατοπέδων. που από τον 14ο αιώνα ενσωματώνουν στο οικόσημό τους (τρεις χρυσές λεοπαρδάλεις σε ερυθρ ό πεδίο) τον θ υ ρ εό τη ς Γαλλίας (κυανό πλήρες χρυσών κρίνων) ως δ ιεκδ ικη ­ τέ ς του γαλλικού θρόνου. Χ αρακτη­ ριστικά παραδείγματα θυρεού αξίωσης μας παρέχει το οικόσημο των βασιλέων τη ς Αγ­ γλίας. Ο θ υ ρ ε ό ς του εκ κλ η σ ια σ τικ ο ύ φ έο υ δ ο υ (απονομή 1542) σε σ υνδ υασμό μ ε το ν προσωπικό θ υ ρ ε ό του κ α θ η γ ο ύ μ ε ν ο υ τη ς μ ονή ς κα ι τα διάσημα το υ οφ φ ικίου του. 25 νες αναρτούσαν σε κοινό σημείο τις ασπίδες με τον θ υρ εό τους. Κατά την τε λ ε τή διαπό­ μπευσής του η ασπίδα του αναρτάτο αντεστραμμένη. στους οποίους λάμβανε μέρος πληθώ­ ρα ιπποτών από κατά καιρούς αντιμαχόμενες παρατάξεις. Ηταν ο κήρυκας και ο α γγελιο­ φόρος του αρχηγού του σ τρατεύματος. σ τρατάρχης τη ς Κομπανίας (Jean sire de Joinville. η σφραγίδα με το οικόσημο ενός άρχοντα ήταν αναγκαία πάνω σε κάθε έγγραφο. επειδή ο εράλδος έφ ερ ε το οι­ κόσημο του κυρίου στο χιτώνιό του. στην έκτη Σταυροφορία και ο οποίος πε­ ριγράφει στο χρονικό του "Ιστορία του Αγίου Λουδοβίκου" (Histoire de Saint Louis) με τα ε ­ ξής λόγια το πλοίο και την ακολουθία του Ιω­ άννη ντ'Ιμπ ελέν (Jean d'lbelin). στη μάχη έφ εραν πανομοιότυπο θ υρ εό. Τι γινόταν όμως όταν ένας π ατέρας με τους γιούς του. Το αξίωμα του εράλδου απαιτούσε σεβασμό. όταν μ ετεκινείτο από κατάλυμα σε κατάλυμα. με το οποίο και καθορίζεται το συγκεκριμένο πρόσωπο. Μια τέτο ια περίπτω­ ση μας π αραθέτει ο άρχοντας Ιωάννης του Ζουανβίλ. οι εράλδοι βρέθηκαν στη συνοδεία ισχυρών φεουδαρχών και βασιλέων και άσχετα από την κοινωνική τους π ροέλευ­ ση έγιναν σημαντικοί σύμβουλοι των κυρίων τους. η θέση του ήταν στην κεφαλή μιας στρατιω τι­ κής μονάδας. Η κοινωνική θέση των υψηλόβαθμων ε υ ­ γενών του Μεσαίωνα τους υπαγόρευε την ε ­ πικοινωνία διά μέσου αντιπροσώπου. ώστε να φαίνεται ποιος είναι ενταφιασ μένος στο σ υγκεκριμένο σημείο. Ο εράλδος επ έλεγε τον αντίπαλο του κυρίου του βάσει του θυρεού. σε ένδειξη κατάληψ ής του από το ν ίδιο. Σε επίσημες τε λ ε τ έ ς του κράτους τα οικόσημα ήταν κεντημένα στους μανδύες των φεουδαρχών και των συζύγων τους. Ακόμα και η έκπτωση ενός ιππότη από το αξίωμά του είχε τον αντι­ κατοπτρισμό τη ς στον θ υρ εό του. ως άρχοντας δικαιώματι γυναικός (de iure uxoris). Ακόμα και όταν βρισκόταν στη θάλασσα το λάβαρό του κυμάτιζε από ένα κα­ τά ρ τι του πλοίου. Wappenrolle). κόμη τη ς Γιάφφα κατά την απόβαση των σταυροφόρων στην Αίγυπτο το 1249: “Ηταν αυτός που αποβι­ βάστηκε με τη ν ύψιστη μεγαλοπρέπεια. που όλοι έφ ερα ν το ίδιο οικό­ σημο με τη διαφοροποίηση του κλάδου τους. Η λ έξη εράλδος (herauf. Τα οικόσημα των σ υμμετεχόντω ν ιπποτών ζωγραφίζονταν από το υς εράλδους πάνω σε κυλίνδρους από περ­ γαμηνή που λέγονταν ρολά οικοσήμων (roll of arms. ο οποίος π ροσ έθετε στον θ υ ρ εό του και τον θ υ ρ εό τη ς άλλης οικογένειας μέσω της οποίας διεκδικούσ ε τίτλο ή κτήση. που είναι χρυσός με ερ υ ­ θρό πεπλατυσμένο σταυρό. υπάρχουν δε περιπτώσεις που σε ιδιόκτητα πλοία ολόκληρο το πανί ή ­ ταν ζωγραφισμένο με το οικόσημό του. Κατά τις εκσ τρ α τείες η θέση του εράλδου ήταν μέρα και νύκτα δίπλα στον κύριό του. οι οποίοι θα μπορούσαν να ελέγχουν και να αποκωδικοποιούν το όλο σύστημα που συνε­ χώς μεταβαλλόταν μέσα από επιγαμίες μ ετα ­ ξύ οίκων ευγενώ ν και δυνασ τικές αξιώσεις σε φέουδα και τίτλους. κα­ θ ό τι η γαλέρα του ήταν ζωγραφισμένη και από μέσα και από έξω με ασπίδες που έ φ ε ­ ραν τον θ υ ρ εό του. και υποστελλόταν κατά την αναχώ­ ρησή του. έτσι ώστε μέσω αυτού ο παραλήπτης να βεβαιώ νεται για την προέλευση του εγγράφου. Κατά τις π εριοδείες. Herold. τον Αγιο. Επίθεση κατά εράλδου τιμω ρείτο ως επίθεση κατά του προσώπου τού ηγεμόνα. seneschal de Champagne). τη ν εποπτεία και τη διαι­ τησία των ιπποτικων αγωνων. Οι ιπποτικοί αγώνες στη φεουδαρχική Δύση.αυτό τον τρόπο ότι ο συγκεκριμένος άρ­ χοντας είχε την κυριαρχία επί τη ς κτήσης της συζύγου του. Η γαλέρα του εί- χε τουλάχιστον 300 κωπηλάτες που ο καθένας τους έ φ ερ ε α­ σπίδα και επισείοντα επί τη ς λόγχης με τον θ υρ εό του κό­ μη". ε ­ πειδή κάθε αντιστροφή συμ­ βόλου παραπέμπει σε μείωση και προσβολή αυτού που συμ­ βολίζει. τη ς γνησ ιότητας των τίτλων. Κατά τον ίδιο τρόπο το λάβαρο με το οικόσημο κυμάτιζε στο κάστρο κάθε άρχοντα ενόσω βρισκόταν μέσα σε αυτό. Ολοι οι σ υμ μετέχο ντες ιππότες στους αγώ­ Ε κ κλησ ια σ τική ερ α λ δ ικ ή σ τη Μ ονή Γκέρσς (S tift G eras) σ τη ν Α υ σ τρ ία . ο οποίος έ ­ φ ερ ε στο χιτώνιο τον θ υ ρ εό του κυρίου του ώστε να αναγνωρίζεται ποιον εκπροσωπεί. Επειδή ο πόλεμος ήταν η βασική απασχό­ ληση των ιπποτών. heraldo) προέρχεται από τη μεσαιωνική γ ερ ­ μανική λ έξη hariwald (ίΐ8Π=στρατός + w altan=öioiK ü)). Σε μια εποχή που η γραφή και η ανάγνωση ήταν προνόμιο λίγων. herald. Την πρόκληση δεχόταν ή απέρριπτε ο εράλ­ δος του άλλου ιππότη και οι τε λ ικ ές συμ­ μετοχές καταγράφονταν από όλους τους παρευρισκόμενους εράλδους. Μ εγάλη σημασία αποδι­ δόταν και στη διακόσμηση των ταφικών μνημείων των ιπποτών με θυρ εο ύς. τη ς γενεαλογίας και τω ν θυρεώ ν τους.

Επειδή η τά ξη των ιπποτών ασχολείτο αποκλειστικά με τις π ολεμικές δρασ τηριότη­ τες. Η ττημένη ήταν η πλευρά που είχε τις μ εγα λύτε­ ρες απώλειες. Ηταν επίσης επιφορτισμένος με την ταφή των νεκρών ή τη μεταφορά τους στην πατρίδα. Γλαφυρό παράδειγμα υπήρξε η αναγνώριση και η καταγραφή. Σε έναν κόσμο όπου ό­ λοι από τον πάροικο μέχρι τον μεγαλύτερο ευγενή ήταν φόρου υποτελείς στον επικυρίαρχό τους. αποζημιώνονταν με ένα σπίτι ή με την αξία του σε χρήματα. καθώς και με την παράδοση τη ς ασπίδας και τη ς π ερ ικε­ φαλαίας με το λοφίο του νεκρού στη χήρα του. Λόγω τη ς ασυλίας το πρόσωπο αυτό μπορούσε να κυκλοφορεί ε ­ λ εύ θ ερ α ανάμεσα στους αιχμάλωτους ιππό­ τε ς και να αναλαμβάνει τις διαπραγματεύ­ σεις για την απελευθέρω σή τους.Ο ικόσημα ιπ ποτώ ν του Τευτονικού Τάγματος (D eu tsch o rd en ) α ν α ρ τη μ έν α σ το ν ναό το υ Τά γματος σ τη Β ιένν η . αλλά λόγω του κύρους του λειτουργήματος του εράλδου και των πολύτιμων γνώσεών του για την πολεμική μεσαιωνική κοινωνία. δ ιέμ εν ε μέσα στη σκηνή του.απ οτελείτο από αριθμό λογχών του κυρίου του. αλλά όχι πολύ επειδή έπρεπε να παρακολουθήσει βάσει τω ν οικοσήμων την εξέλ ιξη τη ς μάχης και πάλι βάσει αυτών να δώσει αναφορά για την ακριβή συμπε­ ριφορά των ιπποτών κατά τη μάχη. Η ΔΗ Μ ΙΟ ΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΕΡΑΛΔΟΥ Ποιοι ήταν όμως αυτοί οι άνθρωποι που συνετέλεσαν στην κωδικοποίηση τη ς εραλδι­ κής. Η ασυλία τη ς οποίας έχαιρε ο εράλδος α­ π αγόρευε ρητά την αιχμαλωσία του. Ετσι οι εράλδοι έγιναν και πηγές πληροφόρησης για τους συγγρα­ φ είς και τους σκιτσογράφους των χρονικών ως προς την ακριβή έκβαση μιας μάχης. Ο εράλδος τη ς η ττη μένης παράταξης έπρεπε να παρουσιαστεί στον αντίπαλο αρχηγό και να του ανακοινώσει ότι είναι ο νικητής τη ς ημέρας.200 Γάλλων ιπποτών που σκοτώθηκαν κατά τη μά­ χη του Κρεσύ το 1346. 1. . Οι εράλδοι του νικητή φρόντιζαν ακολούθως να τοποθετούν το λάβαρό του στο πεδίο τη ς μάχης και να συλλέγουν τα λάβαρα των ηττημένω ν. έτοιμος κάθε στιγμή να διαβιβάσει κάθε διαταγή του και να δημοσιοποιήσει τα διαγγέλματά του. οι εράλδοι έχαιραν του προνομίου τη ς μη καταβολής φόρου. Επειδή οι εράλδοι (ως μη εμπόλεμοι) δεν μπορούσαν να έχουν συμμετοχή στα λά­ φυρα. ώστε να ανταμειφθούν λόγω ανδραγαθίας ή να τιμω ­ ρηθούν λόγω δειλίας. Οταν άρχιζε η μάχη ο εράλδος απομακρυνόταν από το βάνδο . από π έντε εράλδους. Μ ε­ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ τά τη σύγκρουση οι εράλδοι των δύο πλευρών συναντώντο για να αποφασίσουν από κοινού ποιος ήταν ο νικητής. όχι μόνο επειδή ο ιπποτικός κώδικας δεν επ έτρεπ ε την αιχμαλωσία αόπλων. τη διοίκηση ανελάμβαναν λαϊκοί και κλη­ ρικοί που γνώριζαν γραφή και ανάγνωση. Η αναγνώριση των θυμάτω ν γινόταν επίσης βάσει των οικοσήμων τους.

τα οικοσημολογία (armorials). που αρχι­ κά χρησιμοποιούντο για τη διαβίβαση εντολών. Στον χώρο αυτό δημιουργήθηκε η ανάγκη ξεχωριστού συστήματος αναγνώρι­ σης ενός ιππότη ως μέλους κάποιου τά γ ­ ματος. Επρεπε να είναι καταρτισμένος στη γενεαλογία και στην ιστορία των ευγενώ ν οί­ κων. αυτό του ηγεμόνα. καταχωρεί και ε ­ γκρίνει τη χρήση νέων θυρεών. από τον οποίο επίσης λάμβανε το χιτώνιο με τον βασιλικό θ υρ εό και το σκήπτρο και τ ιτ ­ λοφορείτο βασιλιάς των εράλδων . Οι εράλδοι συνασπίζονταν σε σώμα. ο οποίος λάμβανε το αξίωμά του από τον ίδιο τον βασιλιά. Wappenkönig). ως επικυρίαρχοι φεουδαρχικοί οργανισμοί. με κύριο θ έμ α πάντα το σύμβολο του σταυρού. Οταν προαγόταν σε εράλδο ο κύ­ ριός του τον έχριζε με κρασί από το φέουδό του μέσα σε αργυρό δισκοπότηρο και ορκιζό­ ταν. οι Λαζαρίτες πράσινο σταυρό σε αργυ­ ρό πεδίο (τα υπάρχοντα τάγματα συνεχίζουν μέχρι σήμερα να φέρουν τους ίδιους θ υ ­ ρεούς). που λειτουργούσε ως θεμα τοφ ύλακας των θυρεώ ν κάθε οίκου και διασφάλιζε την ορθή και νόμιμη χρήση τους από τους δικαιούχους. Σήμερα σε χώρες όπου εξακολουθεί να υφίσταται ο θεσ μός τη ς μοναρχίας το οφφίκιο του βασιλιά των εράλδων θεω ρείτα ι σημαντι­ κότατο. αλλά προς το οικόσημο το οποίο έφεραν. εντάχθηκαν στις ακολου­ θ ίες των φεουδαρχών ως κήρυκες. φ έρ ει σκή­ πτρο και χιτώνιο με τον βασιλικό θυρεό. Ο ιπ π ότης σ τα α ρ ισ τερ ά φ έρ ει κα τα υ χ έν ια που σ υ γ κ ρ ο το ύ ν τα ι σ το κρά νος του μ ε υ φ α σ μ ά τινη σ τεφ ά ν η . αλλά ως υποτελείς τούς απαγορευό­ ταν η οπλοφορία. Ο μαθητευόμενος εράλδος λάμβανε τη βασική του εκπαίδευση ως ακόλουθος (persevant) και έπρεπε να γνωρίζει γραφή και Ο φεουδαλισμός απαιτούσε κάθε φ εου­ δαρχικός φορέας να αντιπροσωπεύεται με τον δικό του θυρεό. αφού έπρεπε να διαβι­ βάζουν με ακρίβεια μηνύματα τα οποία ως επί το πλείστον ήταν μόνο προφορικά και μπορούσαν να φθάσουν μ ετά από μ έρ ες στον αποδέκτη τους. οι Τεύτονες μέλανα σταυρό σε αργυρό πεδίο. Οι Ναϊτε ς έφ εραν ερυθρ ό σταυρό σε αργυρό πε­ δίο. α­ σκεί καθήκοντα μέγα τελετά ρ χ η κατά τις επί­ σημες τε λ ε τ έ ς του σ τέμμα τος και έχει το προνόμιο του προβαδίσματος έναντι όλων των αξιωματούχων του κράτους. Οι εγκυκλοπαιδικές τους γνώσεις. το κολλέγιο των εράλδων (collegium heraldicum). οι Ιωαννίτες λευ κό σταυρό σε ερυθρό πεδίο.Το μ α ρ μ ά ρ ινο τα φ ικ ό μ ν η μ είο του φ ημ ισ μένου κ ο ν τό σ τα υ λ ο υ της Γαλλίας Μ π ε ρ τρ ά ν ντυ Γκ εσ λ έν (B ertran d du G uesclin. rey de armas. ενώ στα ι­ ταλικά κράτη οι θυρεοί των πατρικίων καταχωρούντο στη χρυσή βίβλο (libro d'oro). Τα οικόσημα καταγράφονταν σε ειδικά μη­ τρώα. που αρχικά υπηρέτησε ως εράλδος στην Αυλή των Λουζινιανών βασιλέων τη ς Κύ­ πρου. (rex heraldorum) ή βασιλιάς των αρμάτων (rot d'armes. Αυτό το πρόσωπο προϊστατο των υπολοίπων ακολούθων και των εράλδων. διευρύνονταν με επισκέψ εις σε χώρες και αυλές για τη συλλογή πληροφοριών σχετι­ κά με την εθιμοτυπία και το πρωτόκολλο. Η συνεχής επαφή τους με την τάξη των ιπποτών από μια θέση που απαιτούσε σε­ βασμό. Επρεπε να είναι άτομα αμέμπτου χαρακτήρα και με καλή μνήμη. Ετσι οι ιερο-ιπποτικές α­ δ ελ φ ό τη τες ή ιπποτικά τάγματα που δημιουργήθηκαν κατά τις Σταυροφορίες στην Παλαιστίνη και στην Ιδηρική χερσόνησο χρη ­ σιμοποιούσαν. την προέλευση και τη σημασία του ε μ ­ βλήματος. Κάθε εράλδος έπρεπε να είναι σε θέσ η να αναγνωρίζει το οικόσημο κά­ θ ε ευγενούς οικογένειας τη ς επικράτειάς του. τη ν ιστορία τη ς οικογένειας. Ετσι το εραλδικό ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . king of arms. όχι αναγκαστικά προς το άτομό τους. Α υτός δημιουργεί. 27 Η ΕΡΑΛΔΙΚΗ ΣΤΑ ΙΠΠΟΤΙΚΑ ΤΑΓΜΑΤΑ Α ναπ αράσταση μ ονο μα χία ς μ ε τ α ξ ύ ιπ π οτώ ν το υ 12ου αιώνα. τον δικό τους θυρεό. ανάγνωση. κα­ θώς και τα πολεμικά ανδραγαθήματα των με­ λών της. Μια από τις μεγαλοπ ρεπέστερες τ ε λ ε τέ ς σ τέψ ης βασιλιά των εράλδων απαντούμε τον 14ο αιώνα στην περίπτωση του Σαρλό (Chariot). έπ ειτα ως εράλδος του κόμη του Αρτουά (Artois) και τελικά σ τέφ θ η κε στο Παρίσι βασιλιάς των εράλδων τη ς Γαλλίας από τον βασιλιά Κάρολο Ε1(1364-1380). τους διευκόλυνε να α­ σχοληθούν με τον μόνο πολεμικό τομέα το ν οποίο τους επ έτρεπ ε η κοινωνική τους θέση. που απαιτούντο για το λειτούργημά τους (εκτός από τη γνώση διαφόρων γλωσσικών ιδιωμά­ των). Τη μεγαλύτερη αίγλη τη ν είχε ο πρώτος των εράλδων στο Βασίλειο. Δ εν έδινε κανέναν όρκο και ο κύ­ ριός του τού έδινε έναν τίτλο για το ν χώρο τη ς δικαιοδοσίας του και ένα χιτώνιο με τον θ υ ρ εό του. 1320-1380) σ τη βασιλική του Αγίου Δ ιο νυ σ ίο υ (S a in t Denis) σ το Π αρίσι. τη μ ελέτη των εμβλημάτω ν των πολεμιστών. Ατομα προερχόμενα από τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα τα οποία δ ιέθ ετα ν αυτό το προσόν. παρόλο που οι μοναστικοί κανόνες που ακολουθούσαν τα τάγματα απαγόρευαν τη χρήση προσωπικών θυρεώ ν.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτού του εραλδικού συστήματος απαντώνται σε εκκλησ ίες ιπποτικών ταγμάτω ν ανά την Ευρώπη. η κατοχή θυρεού ήταν αναπόσπαστο στοιχείο στην αντιπροσώπευση κάθε φορέα μέσα στη μ ε­ σαιωνική κοινωνία. β ρ ίσ κ ετα ι ο φ ο λ ιδ ω τό ς θ υ ρ ε ό ς τω ν Γ α τελο ύ ζω ν (υ π οδεικνύει τη γ ε ν εα λ ο γ ικ ή σχέση του α υ θ έ ν τη τη ς Λ έσ β ο υ μ ε τη ν α υ το κ ρ α το ρ ικ ή ο ικ ο γ έν εια ) και δ ύ ο "Β" τω ν Π αλαιολόγω ν. — — --------- “ !ν. ΕΘΝΟΣΗΜ Α.). . δ ια κ ο σ μ η μ ένο μ ε ~ους θ υ ρ ε ο ύ ς ό λ ω ν τω ν η γ εμ ο ν ιώ ν τη ς Α γίας Ρ ω μα ϊκής Α υ το κ ρ α το ρ ία ς (Θ ησ αυρ οφ υλά κιο Β ιέν ν η ς ). δουκώ ν του Α ρ χιπ ελά γους σ τη Ν ά ξο . ΣΥΝΤΕΧΝΙΟΣΗΜ Α. ΠΟ ΛΕΟ ΣΗΜ Α. 28 σύστημα που εισήχθη για τα μέλη των ιπποτικών ταγμάτω ν ήταν: οι μεν ιππότες τοποθετούσαν το οικόσημό τους πάνω στο έμβλημα-σταυρό του τάγματος στο οποίο ανήκαν. Χρυσόμαλ­ λου Δέρατος. Κατά τη ν πρακτική αυτή οι πόλεις δ ιέθ ετα ν τον δικό τους θ υρ εό. πάνω σ το σ τή θ ο ς το υ δ ικ έφ α λο υ α ε το ύ . οι δε αξιωματούχοι και μεγάλοι μάγιστροι είχαν το προνόμιο τη ς προσθήκης του θυρεού του τάγματος μέσα στο οικόσημό τους.χ ------.). το πολεόσημο. Σήμερα μά­ λιστα ο εράλδος του Τάγματος τη ς Π ερικνημί­ δας είναι ταυτόχρονα και βασιλιάς των εράλδων τη ς Αγγλίας (Garter King of Arms).---------^ --ψ$% Ο ικόσ ημ ο τη ς ο ικ ο γ έν εια ς τω ν Κρίσπο. Στη Γερμανική Αυτοκρατορία και ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Σελίδα από το οικοσημολόγιο της Καστιλιανής αδελφ ότητα ς τω ν ιπποτών του Σαντιά γο ντε λα Φ ουέντε στο Μπούργος (τέλη 14ου αι.ά. Αρχαγγέλου Μιχαήλ κ. Στα μέσα του 14ου αιώνα εμφ ανίσ τηκε ο θεσ μός των δυναστικών ιπποτικών ταγμάτω ν (Περικνημίδας. ' ■ -----------------------------. α ρ ισ τερ ά το σ υμπ ίλημα τω ν Π α λ α ιο λό γ ω ν και δ εξιά έν α ς μ ο νο κ έφ α λ ο ς α ε τό ς (π ιθανώ ς έμ β λ η μ α τη ς Α υ το κ ρ α το ρ ία ς τη ς Τραπ εζούντας). Από πάνω δ ια κ ρ ίν ετα ι (α ν τε σ τρ α μ μ έ ν α )ε ν το ιχ ισ μ έ ν ο ς ο θ υ ρ ε ό ς τη ς γ ενο β έζικ η ς ο ικ ο γένεια ς τω ν Γα τελούζω ν. Π ε ρ ιδ ε ρ α ιο του ερ α λ δ ο υ του Τ ά γμ α το ς το υ Χρ υσ όμ αλλου Δ έ ρ α το ς επ ί α ρ χ ιμ α γ ισ τρ ία ς του οίκου τω ν Α ψ β ο ύ ρ γω ν (16ος αι. Π α ρ α τη ρ ή σ τε ό τι υ π ο β α σ τά ζετα ι από δ ύ ο λ έ ο ν τε ς που φ έρ ο υ ν ξίφ η.).Ε ρ αλδικό σ ύ μ π λ εγμ α σ το κ ά σ τρ ο τη ς Μ υ τιλ ή ν η ς : Σ το κ έν τρ ο . ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΙ ΘΥΡΕΟΙ Οπως έχει ήδη επισημανθεί. πρακτική που συνεχίζεται μέχρι τις μ έ­ ρ ες μας. που δ ιέθ ετα ν δικούς τους εράλδους.

η καθεμία από τις ο­ ποίες έ φ ερ ε επίσης τον δικό τη ς θυρεό. τη ς Αυ­ στρίας και τη ς Γερμανίας. Η ΕΡ Α Λ ΔΙΚ Η ΣΤΟ Ν ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ Καθ' όλη τη διάρκεια τη ς ζωής τη ς Βυ­ ζαντινής Αυτοκρατορίας ο θεσ μός του ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . Στη μάχη τα σ τρα τεύμα­ τα των εκκλησιαστικών φεουδαρχών μάχονταν υπό το λάβαρο του επικυριάρ­ χου το υς κληρικού. οδηγούσαν πολλές φορές προσωπικά τα σ τρατεύματά τους στη μάχη. δυναστικών οίκων χρησιμοποιήθηκαν ως εμβλήματα του κράτους. Επειδή και οι ίδιοι ήταν θυρεοφόροι. Τέτοια παραδείγματα συναντούμε σήμερα στα εθνόσημα τη ς Πορτογαλίας. που ανήκαν στην τά ξη των ε ­ λευθέρω ν. Τα λά βα ρ α μ ε το υ ς θ υ ρ ε ο ύ ς τω ν ιπ π οτώ ν το υ Τά γματος τη ς Π ερ ικν η μ ίδ α ς α ν α ρ τη μ έν α σ το ν ναό το υ Α γίου Γεω ργίου σ το κ ά σ τρ ο το υ Ο υίνδσορ. φ έ ρ ε ι επ εν δ υ τή μ ε το ν Θ υρεό τω ν Ν έβ ιλ . κόμ ης του Ο υ έσ τμ ο ρ λ α ν τ και σ τρ α το π εδ ά ρ χ η ς τη ς Α γγ λία ς. που δ ιέ­ θ ετα ν δικά τους φέουδα και συνεπώς ήταν υποχρεωμένα να παρέχουν στρατιωτικά αγή­ ματα σε καιρό πολέμου. Τα κράτη που δια­ τηρούν τον θεσ μό τη ς μοναρχίας συνεχίζουν να φέρουν το οικόσημο του κυβερνώντος η ­ γεμονικού οίκου και ως εθνόσημο. σ το δ ε ύ τε ρ ο τον θ υ ρ ε ό τη ς δ υ ν α σ τεία ς τω ν Λ ο υ ζιν ια ν ώ ν από το Π ο υ α το ύ τη ς Γ ιλ λ ία ς και σ το τρ ίτο τον θ υ ρ ε ό του Β α σ ιλείο υ τη ς Α ρ μ εν ία ς (ως τιτο υ λ ά ρ ιο ς βασιλιάς). Δ ίπ λα β λ έπ ο υ μ ε το κρά νος το υ μ ε σ τέμ μ α και λο φ ίο. Υπαγόμενη στο φεουδαρχικό σύστημα έπρεπε να παρέ­ χει σ τρατιω τικές υπηρεσίες στον επικυρίαρ­ χο ηγεμόνα και ο στρατός τη ς να συντάσσεται κάτω από το λάβαρο με το πολεόσημό της. αλλά μ ίτρες και ποιμαντορικές ρά­ βδους. Τα εκκλησιαστικά οικόσημα στην εικαστική τους απόδοση δ εν φέρουν π ερικε­ φαλαία. Φ έρ ει σ τα τε τα ρ τη μ ό ρ ια που το α π α ρ τίζο υ ν κ α τά σειρ ά π ρ ο τε ρ α ιό τη τα ς : σ το πρώ το τον θ υ ρ ε ό το υ λ α τιν ικ ο ύ Β α σ ιλείο υ τω ν Ιερ οσ ολύμ ω ν (ως τιτο υ λ ά ρ ιο ς βα σ ιλιά ς) σ το τ έ τ α ρ τ ο το ν θ υ ρ ε ό του Β α σ ιλείο υ τη ς Κύπρου. υποδη­ λώνοντας την ταύτιση οίκου-κράτους. στην Ιταλία ο θεσ μός τη ς πόλης ήταν πολύ σημαντικός. αλλά τα οικόσημά τους διατηρήθηκαν ως εθνόσημα. συνδύα­ ζαν στο οικόσημό τους τον προσωπικό τους θ υρ εό με αυτόν του εκκλησιαστικού τους φέουδου. Οι αστοί. τη ς Ουγγαρίας. Οι εκκλησιαστικοί αυτοί άρχοντες. πολλοί από το υς οποίους προέρ­ χονταν από ευ γενείς ιπποτικές οικογένειες και είχαν μυηθεί από νεαρή ηλικία στις πολε­ μικές τέχνες. οι θυρεοί των Ο ικ ό σ η μ ο α ξιώ σ εω ν του βασιλιά Ια νού τη ς Κύπρου (1398-1432) από το βασιλικό π α ρ εκκλή σ ι σ τα Π υ ρ γά . τη ς Ρωσίας. Με την πάροδο των αιώνων οι δυνασ τείες εξέλιπαν. τη ς Τσεχίας. μπορούσαν να συνασπίζονται σε εργα τικές συντεχνίες.Ο Α γγλος ιπ π ότης Ράλψ Ν έβ ιλ . αντιπροσωπεύονταν επίσης διά θυρεώ ν. ενώ των καρδιναλίων φ έρουν κόκκινο καπέλο με φιόγκους (που έφ εραν οι καρδινά­ λιοι). Με τη δημιουργία βασιλείων-κρατών και τη συγκέντρωση όλης τη ς διακυβέρνησης στο πρόσωπο του μονάρχη. Οι επισκοπές και τα μοναστήρια. από το δημοτικό συμβούλιο (που απαρτιζόταν από εκπροσώπους των συντεχνιών). Η πόλη θ εω ρείτο νομικό πρό­ σωπο και ήταν αυτοδιοικούμενη.

μόνων τη ς Σερβίας επί τη ς Βυζαντινής Αυτοκρατορίας δεν μπόρεσαν να αποτυπωθούν στον θ υρ εό τους . Επί τη ς π ερ ικ εφ α λ α ία ς β ρ ίσ κ ετα ι το λο φ ίο. Η εικ α σ τικ ή α π εικόνιση εν ό ς οικοσήμου φ έ ρ ε ι σ το ιχεία από τ η ν ε ξά ρ τυ σ η του μεσ α ιω νικο ύ ιπ πότη: α π ο τε λ ε ίτα ι από τ η ν ασπίδα μ ε το έμ β λ η μ α (θ υ ρ εό ). 0 Θ ε­ όδωρος Β' Λάσκαρις. διότι όλοι και όλα βρίσκονταν "υπό τη σκιά" του αυτοκράτορα. ο οποίος συμβολιζό­ ταν με τον χρυσό αετό. γιο του ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ αυτοκράτορα Α λεξίου Α'). με την ανάληψη τη ς μαρκονίας από τον Θεόδωρο Παλαιολόγο (1305-1338). Ο μαύρος δικέφαλος α ετός σε χρυσό πεδίο υ ιο θ ετή θ η κε ως έμ ­ βλημα των τσάρων τη ς Ρωσίας με τον γάμο τη ς Ζωής Παλαιολογίνας με τον Ιβάν Γ1 το 1472. με σπαθοφόρο λέοντα. Κύπρος). που το μεταβίβασε και σε άλλες φραγκικές οικογένειες. Αυτός ή λθ ε σε επιγαμία με το συγκεκριμένο αυτοκρατορικό γένος και κατέλαβε το πρώτο τιμ ητικό τετα ρ τημ όρ ιο του οικοσήμου του. εισήγαγε τον δικέφαλο αετό ως αυτοκρατορικό έμβλημα και οι Παλαιολόγοι με τη σειρά τους τον σταυρό με το τετράγραμμο "Β" (κατά τη ν παράδοση τα τέσσερα Β ερμηνεύονται ως Βασιλεύς Βασι­ λέων Βασιλεύων Βασιλευόντων). Πελοπόννησος. Στον Μυστρά υπάρχει ανάγλυφο το έμ ­ βλημα των Καντακουζηνών του 14ου αιώνα. όσο και ο σταυρός με το τετράγραμμο "Β" αποτυπώθηκαν στη δυτική εραλδική μέ­ σα από το οικόσημο των μαρκησίων του Μ ονφεράτου (Montferrat). Τον μαύρο δικέφαλο α ετό σε χρυσό πε­ δίο υιοθέτησαν επίσης οι Γερμανοί α υτοκράτορες του οίκου των Αψδούργων μ ε­ τά την άλωση τη ς Κωνσταντινούπολης (μέχρι τό τε έφ εραν μονοκέφαλο αετό). 0 αετός. πάνω σ τη ν οποία ε φ ά π τε τα ι η π ερ ικεφ α λ α ία . που π ερ ιβ ά λ λ ετα ι από τα κ α τα υ χ έν ια (ύφ ασμα το οποίο μ είω νε τη θ ερ μ ο κ ρ α σ ία που α να π τυσ σ ό ταν πάνω σ το σ ιδ ερ έν ιο κρά νος από τις α κ τίν ες του ηλίου και π ρ ο σ τά τευ ε το ν α υ χένα του ιπ πότη από κ τυ π ή μ α τα ). Η χρήση του αυτοκρατορικού αυτού συμβόλου επιτρεπόταν μόνο σε ξένους ηγεμόνες που σ υγγένευαν με τον αυτοκράτορα μέσω επιγα­ μιών με βυζαντινές πριγκήπισσες. Επρε­ πε να φ έρ ετα ι σε μαύρη απόδοση "σκιάς α­ ετού". Το έμβλημα αυτό (ε­ ρυθρός σπαθοφόρος.ο “σέρβικός" δ ικέ­ φαλος α ετός φ έρ ετα ι σε αργυρή και όχι σε χρυσή απόδοση. πάνω στο στήθος του οποίου φ ερ ότα ν ο αυτοκρατορικός τους θ υρ εό ς. Οι Κομνηνοί α υτοκράτορες τη ς Τραπεζούντας συνέχιζαν να φέρουν τον μονοκέφαλο αετό. επί ερυθρού πεδίου. αυτοκράτορας στη Νί­ καια (1254-1258). προς αναγνώριση τη ς υψηλής τους τά ξης. οικοσήμου ως κληρονομικού εμβλήματος των αρχοντικών οικογενειών δ εν υφίστατο με τη μορφή που είχε στη Δύση.Θ υ ρ εο ί από το διάσ ημ ο οικοσ ημ ολόγιο του Κ όνραντ Γ κ ρ ύ ν ενμ π ερ γκ (C onrad G rünenberg) το υ 1483. γιο του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β'. . Στον ελληνικό χώρο συναντούμε πληθώ­ ρα οικοσήμων τα οποία κατατάσσονται σε γενικές γραμμές στην περίοδο τη ς Φρα­ γκοκρατίας (Αιγαίο. Οι διεκδικήσ εις των η γε­ Μ εσ α ιω νικ ό ς ερ ά λ δ ο ς από τη ν Τοσκάνη. έμβλημα τη ς Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και των Βυ­ ζαντινών συνεχιστών της. Ο χρυσός δικέφαλος α ετός επί ερυθρού ή πορφυρού πεδίου αποτελούσε προνόμιο του αυτοκράτορα και τη ς οικογενείας του. Ο μαύρος δικέφ αλος α ετός σε ερυθρό πεδίο φερόταν από τους δεσπό­ τε ς τη ς Ηπείρου και έγινε το έμβλημα του Σκεντέρμπ εη (αργότερα τον υιοθέτησ ε το αλβανικό κράτος). Μ ετά την άλωση τη ς Πόλης Βυζαντινοί πρίγκηπες και γόνοι αρχοντικών οικογενειών που κατέφ υγαν στη Δύση άρχισαν να υιοθετούν τον θεσ μό του οικοσήμου σύμ­ φωνα με την εκ εί επικρατούσα εραλδική πα­ ράδοση. χρησιμοποιήθηκε ως βυζαντινό αυτοκρατορικό έμβλημα. εφορμών και εσ τεμ ­ μένος λέοντας επί χρυσού πεδίου) μαζί με τον συνδυασμό των Καντακουζηνών διασώθηκε ως θ υ ρ εό ς μέσα από το οικόσημο του φρα­ γκικού οίκου τη ς Κύπρου ντε Φλορύ (de Flory). Χαρακτηριστικό γνώρισμα των μ ετα ­ βυζαντινών οικοσήμων είναι ό τι έχουν ως βα­ σικό το υς θ έμ α τον δικέφαλο αετό. Τόσο ο δικέφαλος α ετός. Ομως ο αε­ τό ς δεν επιτρεπόταν να είναι χρυσός. δείγμα του οποίου σώζεται στον ναό τη ς Παναγίας Κοσμοσώτηρας στις Φ έρρες τη ς Θράκης (κτί­ σ τηκε γύρω στο 1150 από τον σεβαστοκράτορα Ισαάκιο Κομνηνό.

Oxford University Press. στις προσωπογρα­ φ ίες των μεγιστάνων τη ς Αναγέννησης και του Μπαρόκ (συγκλίνουν σε μια ρεαλιστικό­ τερ η αναπαράσταση του εικονιζόμενου προσώπου). Κατά τα πρότυπα της Β ενετίας δημιουργήθηκε ξεχωριστή χρυ­ σή βίβλος για την Κεφαλληνία. Στα Επτάνησα δημιουργήθηκε ιδιαίτερη εραλδική πα­ ράδοση. Frederick Warne & Co. Μια άλλη μεταβυζαντινή κατηγορία ε λ ­ ληνικών οικοσήμων δημιουργήθηκε από τα φαναριώτικα ηγεμονικά γένη τη ς Μολδαβίας και τη ς Βλαχίας. (9) Mihail D. ενώ του γαλλικού βασιλικού οίκου Η εραλδική διεδραμάτισε σημαντικότατο ρόλο στην εξέλ ιξη τη ς σημειολογίας της φεουδαρχικής μεσαιωνικής κοινωνίας. Wien. Στις μεσαιωνικές μικρογραφίες οι προσω­ π ικότη τες σε διάφορες εκδηλώσεις τη ς κοινωνικής και τη ς στρατιω τικής δραστηριό­ τη τα ς υποδεικνύονται διά του οικοσήμου δί­ πλα στο πρόσωπό τους. 1958. τα οικό­ σημα των συγγενών οίκων τη ς Ελλάδας και τη ς Δανίας υποβαστάζονται από δύο ηρακλειδείς. "Seminarium Kontakovianum" (Prague). Αλλα οικοσημολογία αποτυπώνουν έ ­ φιππους θυρεοφόρους με θαυμάσια εραλδι­ κή απόδοση ίππου και αναβάτη. 119-1164. Lfd. London. Battenberg Verlag. (8) Gustave Schlumberger: SIGILLOGRAPHIE DE LORIENT LATIN. Sturdza: GRANDES FAMILLES DE GRECE. Κύ­ προς) και στο Τάγμα του Αγίου Ιωάννη των Ιεροσολύμων (Δωδεκάνησα). που έφ εραν θυρ εούς κατά τα δυτικά και τα ρωσικά πρότυπα. τη ς Αυστρίας και τη ς Ρωσίας. διατηρώντας πάντα τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε: να υποδηλώνεται μέσω αυτής η παρουσία ενός ατόμου. London. Τα εραλδικά μητρώα από αγώνες και άλ­ λοι κατάλογοι οικοσήμων του 12ου και του 13ου αιώνα εμπεριέχουν απλώς την ασπίδα με το έμβλημα κάθε καταχώρησης. (4) Carl-Alexander von Volborth: HERALDRY: CUSTOMS. Ο α ετό ς χρησιμοποιείται ως υποστήριγμα των αυτοκρατορικών οίκων τη ς Γερμανίας. Paris. W. 1956. Bland ford Press. VI1 1935. Κρήτη. Οι θ υρ εοί των βα­ σιλέων του Βελγίου και τη ς Ολλανδίας υποβαστάζονται από δύο λιοντάρια. με τη χρη­ σιμοποίηση μισθοφορικών (αντί φεουδαρχι­ κών) στρατών και πυροβόλων όπλων. 1990. 1991. 1992. που δίνει και τη ν τα υ τό τη τα του θ έμ α ­ το ς στο έργο. 1943. Βασιλικοί και πριγκηπικοί θυρεοί τοποθετούνται μέσα σε ερυθρούς ή πορφυρούς μανδύες . η ασπί­ δα εξαφ α νίζεται από τον εξοπλισμό του πολε­ μιστή και μαζί τη ς εκλείπ ει και η εραλδική ως πολεμικό εξάρτημα. δηλαδή την ασπίδα με το έμβλημα (θυρεό). Σε βελτιω μένη εραλ­ δική απόδοση στην τέχνη.Ε ρ ά λ δ ο ι-α κό λο υ θ ο ι μ ε τα λά βα ρ α τω ν συνοικιώ ν τη ς ιτα λ ικ ή ς π όλης Α ρ έτσ ο π ροπ ορ εύονται τω ν σ τρ α τιω τικ ώ ν αγημ ά τω ν. Paris. Πρό­ βαλε αρχικά μέσα από τη ν ανάγκη αναγνώρι­ σης των θωρακοφόρων ιπποτών κατά τη μά­ χη. όπου οι Επτανήσιοι ευπα­ τρ ίδ ες καταχωρούσαν τους τίτλους και τα οι­ κόσημά τους. Librairie Orientaliste Paul Guethner. από δύο αγγέλους. λόγω τη ς επικυριαρχίας τη ς Δημοκρατίας τη ς Βενετίας. London. Scott-Gilles: BOUTELL'S HERALDRY. Τα οικόσημα πε­ ριορίζονται στον κοινωνικό τομέα. 1987. αλλά γίνονται ακόμα πιο π ερίτεχνα στη σύνθεσή τους. στον εικα­ στικό πάντα χώρο. (3) Arthur Charles Fox-Davies: A COMPLETE GUIDE TO HERALDRY. Bohlau Verlag. Solovjev: LES EMBLEMES HERALDIQUES DE BYZANCE ET LES SLAVES. όσο και ως βοη­ θ η τικό ς κλάδος τη ς ιστορίας. Ευγενείς μ ε­ γάλου κύρους εμφανίζουν τους θυρεούς τους υποβασταζόμενους από ζωόμορφες. ενώ στην κορυφή τοπ οθετείτα ι το ανάλογο στέμμα. Bracken Books. Madrid. Σ τ ο κε ντρικό λά β α ρ ο φ έ ρ ε τα ι τ ο π ολεόσ η μο μ ε το κ ά σ τρ ο και το σ ύ μ βολο του Αγίου Π ν εύ μ α το ς . 1983. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 31 (1) A. (10) Ottfried Neubecker: HERALDIK. (7) G. RULES AND STYLES. pp. Χίλια σχεδόν χρόνια μ ετά την εμφάνισή τη ς συνεχίζει να είναι μια ζωντανή πραγματικότητα. Τα οικοσημολογία από τον 14ο αιώνα και μετά παρουσιάζουν όλο το οικόσημο του καταχωρ ηθέντος. Augsburg. (6) Franz Gall: ÖSTERREICHISCHE WAPPENKUNDE. στη συνέχεια απ οτέλεσ ε το χαρακτηριστι­ κό τη ς στρατιω τικής ελίτ του Μεσαίωνα και κα τ’επέκταση ολόκληρων οίκων. Aldaba Ediciones. (2) Antony Richard Wagner: HERALDS AND HERALDRY IN THE MIDDLE AGES. τη Ζάκυνθο και τη ν Κέρκυρα.φοδραρισμένους με βασιλική ερμίνα (λευκό με μαύρα στίγματα) όπως οι μανδύες που φέρουν οι η ­ γεμ όνες σε τ ε λ ε τ έ ς του κράτους. (5) Eduardo Pardo de Guevara: MANUAL DE HERALDICA ESPANOLA. στην Ενετοκρατία (Επτάνησα. ΕΠΙΛΟ ΓΟ Σ Η ΕΡΑΛΔΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ Ιπ π ότης και ιπποκόμος μ ε εξά ρ τυ σ η για ιπ π οτικούς α γώ νες. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . τόσο ως μέσο γενεαλογικής έρευνας. δεν παραλείπεται και το οικό­ σημο. Από τα μέσα του 16ου αιώνα. 1993.. το κράνος με τα καταυχένια και το λοφίο.σπανιότερα επίσης μπλε και μαύρου χρώ ματος . ανθρωπόμορφες ή μυθ ικές φιγούρες που καλούνται υποστηρίγματα.

ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΑΙΤΩΛΙΚΗΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΣΤΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ. ΤΗ ΣΗ Μ Ε Ρ ΙΝΗ ΓΑΛΛΙΑ. ο Μέγας Αλέξανδρος βρ έθη­ κε στις όχθες του Δούναβη για να υποτάξει τα βάρβαρα φύλα της περιοχής. θεωρώντας και αυτοί. Αποδείχθηκαν έτσι διορατικότεροι των Αθηναί­ ων και των Θηβαίων. ΛΕΗΛΑΤΗΣΑΝ ΤΗ Μ ΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΑΝ ΝΑ ΚΑΤΕΒΟΥΝ ΝΟΤΙΟΤΕΡΑ ΦΘΑΝΟΝΤΑΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΜΑΝΤΕΙΟ 32 ΤΩΝ ΔΕΛΦΩΝ.Χ. ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΤΙΑ ΕΛΛΑΔΑ. οι οποίοι έσπευσαν να στείλουν πρεσβείες στον νεαρό βασιλιά με σκοπό να εξα ­ σφαλίσουν τη φιλία του. ΠΟΛΥΑΡΙΘΜΕΣ ΟΡΔΕΣ ΓΑΛΑΤΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ Α ΙΩ Ν Ω Ν ΕΚΙΝΟΥΝΤΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΤΟΥΣ. ότι ήταν η κατάλληλη ευκαιρία. που στη νότια Ελλάδα είχαν ξεκι­ νήσει αποστασία κατά των Μακεδόνων.Χ. ΠΡΟΣ ΤΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΑ. καθώς ο θάνατος του Φιλίππου είχε φ έρ ει στον μακε­ δονικό θρόνο έναν άπειρο. Γρήγορα οι πρώτοι θα συνειδητοποιούσαν το λάθος το υς και θα το πλήρωναν όπως οι βάρβαροι Γέτες. Η επιτυχία του εντυπώσιασε τους γειτονικούς πληθυσμούς. Ανάμεσά τους στο στρατόπεδο του Αλεξάνδρου έφθασαν και αντιπρόσωποι των Κελ­ τών. Η ΕΠΙΔΡΟΜ Η ΤΟΥΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΕ ΑΦΟΡΜΗ ΓΙΑ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΚΗΝΙΚΟ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. ΑΙΩΝΑ ΣΤΑ ΒΟΡΕΙΑ ΤΗΣ Μ Α Κ ΕΔΟ Ν ΙΑΣ ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΕ ΜΙΑ ΑΠΡΟΣΜ ΕΝΗ ΑΠΕΙΛΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ. όπως οι Γέτες. Ισ το ρ ικ ό ς ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 3ου π. Σε ελάχι­ στο χρονικό διάστημα ο Αλέξανδρος είχε προελάσει ως τη βόρεια όχθη του Δούναβη και είχε συντρίψει τους πολεμοχαρούς Γέτες. αντίθετα. Οι άνθρωποι αυτοί. Οι ίδιοι μάλιστα υπερηφανεύτηκαν μπροστά του ότι το μόνο που φοβούνταν ήταν «μήπως τους πέσει ο ουρανός στο κεφάλι». έμειναν πιστοί στους όρκους τους . τα οποία θεώρησαν το ν πρόσφατο θάνατο του πατέρα του ως μια κα­ λή ευκαιρία να απαλλαγούν από την κυριαρχία των Μακεδόνων που τους είχε επιβάλει ο Φίλιππος. νεαρό. ο οποίος το υς θεώρησε αλα­ ζόνες.Η ΕΠΙΔΡΟΜΗ ΤΩΝ ΓΑΛΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Δ Η Μ Η Τ Ρ Η Σ Σ. όπως πίστευαν. u m ον Μάιο του 335 π. Μ Π Ε Λ Ε ΖΟ Σ Α ρ χα ιο ελλη νικ ό κράνος κο ρ ινθ ια κο ύ τύπ ου. ενός έθνους που ζούσε στις βορειοανατολικές α­ κτές της Αδριατικής και στην παρακείμενη κοιλάδα του Σάβου και του Δούναβη. που θα έ ­ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ μεναν στην ιστορία και ως Γαλάτες. Συμφώνησαν όμως να μην ενο­ χλήσουν το κράτος του και να του μείνουν πιστοί «ώσπου να ανοίξουν η γη και η θάλασσα και να τους κατα­ πιούν». δεν εντυπώσιασαν ιδιαίτερα τον Αλέξανδρο. Οι Γαλάτες.

. / 4 ‘5 Μ -yT~ . W em ■ ·. Οι Γπ λάτες α γνο ώ ντα ς τη ν π ο λιο ρ κ η τικ ή τέχ ν η α π έφ ευ γ α ν να επ ιτε θ ο ύ ν σε ο χυ ρ ω μένες π όλεις. ■'·: Ä S * . ν- * Κ ·|* . ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ < " Γ .Α ρ χαιο ελλη νικά τείχ η . T O ” .

άφηναν όμως τεράστια μουστάκια που τους έδιναν μια παράξενη όψη. επίσης έφιππους. Λύση σε αυτές τις συνεχείς συγκρούσεις .20 χ 0. ενώ οι υπηρέτες έμεναν πί­ σω στην παράταξη.Χ. Οι Ρωμαίοι τους αποκαλούσαν Galli και τη χώρα τους Gallia. ο τύραννος των Συρακουσών Διονύσιος έσ τειλε Γαλάτες μισθοφόρους στην Ελλάδα με σκοπό να ενισχύσουν τους συμμά­ χους του Λακεδαιμονίους στον πόλεμο ενα­ ντίον των Βοιωτών. στα βόρεια σύνορα του ελληνικού βασιλείου τη ς Μακεδονίας. αμέσως ένας υπηρέτης τον αντικαθιστούσε. Το 369 π. ανάγκασε μεγάλο μέρος τους να καταφύγει προς τη χερ­ σόνησο του Αίμου και τα βόρεια σύνορα του μακεδονικού βασιλείου. Μια από τις χειρότερες συμφορές για τους Γαλάτες ήταν να συλληφθούν αιχμάλω­ τοι. ότι είχε έλθ ει η ώρα να επεκταθούν προς τον Νότο. οπότε ο δεύ τερ ος υπηρέτης ανελάμβανε να το ν μετα­ φέρ ει σε ασφαλές μέρος και να το ν περιθάλψει. Μέχρι τον 1ο αι­ ώνα οι αρχηγοί τους εκλέγονταν μεταξύ των α­ ξιότερω ν πολεμιστών. δεν μπόρεσαν να αντιληφθούν το πρόβλημα στην πραγματική του έκταση. ενώ σκότωναν οι ίδιοι τους ασθενείς και τους τραυματίες κατά την υποχώρηση για να μην πέσουν στα χέρια των εχθρών. Οι διάδοχοι του Αλεξάνδρου. Η άλλη ομάδα συνέ­ χισε την αργή μετακίνησή τη ς προς το ν Νότο και την Ανατολή. απέστειλαν προς αυτόν δεύτερη πρεσθεία. Πρώτος στη μάχη εμπλεκό­ ταν ο πολεμιστής. καθώς ήταν όλοι τους (σύμφωνα με τις πηγές) μεγαλόσωμοι. όπου είχαν εγκατασταθεί και τη ν είχαν μετατρέψ ει σε ορμητήριο των επι­ δρομών τους. Κάθε τριμαρκεσία δ ιέθ ετε έναν ιππέα πολεμιστή συνοδευόμενο από δύο ένοπλους υπηρέτες. Αν ο πο­ λεμιστής σκοτωνόταν. Στη συνέχεια διαιρέθηκαν σε δύο μεγάλες ομάδες. στην Ουαλία και στη Βρετάνη τη ς Γαλλίας. Το ίδιο συνέβαινε και ό­ ταν ο πολεμιστής τραυματιζόταν. ομάδες των τριών έφιππων ανδρών. μια σημαντική ό­ μως πηγή εσόδων τους ήταν και τα κέρδη από τις ληστρικές τους επιδρομές και τις λεηλα­ σίες. Από αυτή τη ρίζα φαίνεται ότι προέρχεται και το όνομα Γα­ λάτες με το οποίο τους αποκαλούσαν οι Ελλη­ νες. Τον 6ο και τον 5ο αιώνα π. Κοιτίδα του έθνους τους φαίνεται πως ήταν η κοιλάδα του Ρήνου. στρατηγούς και διαδόχους του Α λεξάν­ δρου. η οποία στα κελτικά σημαίνει άλογο. Αν ο πολεμιστής έχανε το άλογό του ένας υπηρέτης τού προσέφερε το δικό του για να συνεχίσει να μάχεται. που είχε διαστάσεις 1. Στη μάχη χρησιμοποιούσαν ξίφος και δόρυ. αρχικά στην Ισπανία και στις μεσογειακές ακτές της Γαλλίας. Η εμφάνισή τους προκαλούσε εντύπωση στους Ελληνες.από τη λέξη μάρ­ Οι Γαλάτες ζούσαν ασχολούμενοι με τη γ ε ­ ωργία και τη ν κτηνοτροφία. εκτός από το Καπιτώλιο που ά ν τεξε τις επιθέ­ σεις τους. Ο στρατός τους ήταν διαιρεμένος σε τριαρχίες.80 μ. τους Ρωμαίους και τους υπόλοιπους λαούς τη ς Ιταλίας. προς την Ελλάδα. Οι περισσότε­ ροι ήταν ξανθοί και φορούσαν μάλλινα ρούχα. Η ΕΛΛΑΔΑ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗ ΓΑΛΑΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΟΜ Η Α ιχ μ ές αρχα ιοελληνικώ ν ακοντίων. όπως μαρτυρεί η πληθώρα ελληνικών νομισμάτων και άλλων αντικειμέ­ νων που έχουν βρ εθ εί στις ανασκαφές των οι­ κισμών και των τάφων των Κελτών. Τον 4ο αιώ­ να εισέβαλαν στην Ιταλία. ιερείς και θεραπευτές. όπου τους συνά­ ντησε ο Αλέξανδρος και η συμφωνία τους μαζί του ανέκοψε για λίγο τη ν πορεία το υς ανατολι­ κά και νότια. καθώς οι κελτικές γλώσσες ομιλούνται ακόμα στην Ιρλανδία. Η ευκαιρία τούς δόθη­ κε με την αναστάτωση που προκάλεσαν ο θά­ νατος του Αλεξάνδρου και οι συγκρούσεις των Διαδόχων οι οποίες τον ακολούθησαν. για τον πλούτο της οποίας ακούγονταν τόσα ανάμεσα στους βάρβαρους λαούς του Δούναβη. καθένας από τους οποίους δ ιέθ ετε μια ομάδα πιστών ανθρώπων (ambacti). Με αυτό το ν τρόπο έφθασαν ως τις βόρειες παρυφές τη ς Ελλάδας και ανέμεναν την κατάλληλη χρονική στιγμή να εισβάλουν σε αυτή. που καλούντο τριμαρκεσίες . Παράλληλα οι συνε­ χείς μεταξύ τους συγκρούσεις στον χώρο της Ελλάδας αποδυνάμωναν τους τοπικούς πλη­ θυσμούς. καθώς κατά την πο­ ρεία τους προς τον Νότο και την Ανατολή δεν πραγματοποιούσαν απλά επιδρομές για να ε­ πιστρέφουν στη συνέχεια στο ορμητήριό τους.Χ. Για στολίδια έ φ ε­ ραν βραχιόλια και περιδέραια. στη Σκωτία.Χ. καθιστώντας τη χώρα περισσότερο ευάλωτη σε μια εξω τερική επιδρομή. ενώ το 386 π. ο ύ τε να ασχοληθούν με τη ν επί­ λυσή του όσο θα έπρεπε. Οσοι είχαν τη ν οικονομική δυνατότητα έφεραν και θώρα­ κα. οπότε είχε και τις πρώτες επαφές με τη ν ελληνική αποικία τη ς Μασσαλίας. Ο θάνατός του όμως την ίδια χρονιά έδ ειξε στους Γαλά­ τες. αποτε­ λούσαν όμως μια σταθερή εστία αναταραχής στα βορειοδυτικά σύνορα των επικρατειών τους. σε κάθε φυλή είχαν οι πλούσιοι αριστοκράτες. που περιελάμβανε την οικογένεια και τους διάφο­ ρους υπηρέτες και δούλους. αλλά σταδιακά εγκαθίσταντο στις περιο­ χές που κατελάμβαναν. Η μία παρέμεινε μόνιμα στα εδάφη αυτά. ενώ οι γυναίκες τους θεω ρούντο οι ομορφό­ τερ ες ανάμεσα στις βάρβαρες. Στη μάχη ήταν γενναίοι και ορμη­ τικοί. Οι Γαλάτες ήταν οργανωμένοι σε φυλές οι οποίες χωρίζονταν σε μικρότερες ομάδες με βάση τη συγγένεια (φρατρίες). που χρησιμοποιούσαν όμως παράλληλα και την ονομασία Κελτοί. Ξεχωριστή θέση στην κοινωνία τους κατείχαν οι δρυϊδες. αναξυρίδα (φαρδύ παντελόνι) με ένα κοντό χι­ τώνιο από πάνω και έναν μεγάλο μανδύα που τύλιγε το σώμα για το κρύο. οι οποίοι είχαν υπό το ν έλεγχό τους τη Μακεδονία και τη Θράκη αντίστοιχα. που φάνηκε πως είχαν αναπτύξει εξα ιρε­ τική αίσθηση του πότε έπρεπε να αναστέλ­ λουν τις δραστηριότητές τους και πότε να ε­ νεργούν. που δένονταν μα­ ζί του με όρκο και του παρείχαν τη ν υποστήρι­ ξή τους με αντάλλαγμα την προστασία του. και αποχώρησαν αφού εισέπραξαν πολλά λύτρα.. Η ήττα μάλιστα των γαλατικών φύλων τη ς Ιτα­ λίας από τους Ρωμαίους. Στις εκσ τρατείες τούς ακολουθούσαν και οι οικογένειές τους. Κυρίαρχο ρόλο ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ κα. απλώθηκαν ανατολικά προς τις ακτές της Αδριατικής και την κοιλάδα του Δούναβη. ενώ το κυριότερο αμυντικό όπλο τους ήταν η ασπίδα. όπου και σήμε­ ρα ακόμα συναντούμε τους απογόνους τους.Χ. αλλά αν ο εχθρός άντεχε τις πρώτες επι­ θέσ εις το υς απογοητεύονταν εύκολα και έ ­ φευγαν. απορροφημένοι από το ν μεταξύ τους αγώνα για κυ­ ριαρχία στο αχανές κράτος που δημιούργησε ο μεγάλος προκάτοχός τους. Ξύριζαν τα μά­ γουλά τους. Από εκεί επεκτάθηκαν στα βρετανικά νησιά. Από τη ν κοιλάδα του Πάδου στη βόρεια Ιταλία. η ο­ ποία τον συνάντησε στη Βαβυλώνα και ανανέ­ ωσε τις μεταξύ τους συμφωνίες. όπου ήλθαν σε επα­ φή με τους Ετρούσκους. Βάση της κοινωνίας τους ήταν ο οίκος. Από εκεί επιχειρού­ σαν συχνά ληστρικές επιδρομές μικρής κλίμα­ κας.στον Αλέξανδρο και μάλιστα το 323 π.Χ. Οι ετρουσκικοί οικισμοί υπέστησαν συχνά τις επιδρο­ μές τους. κατέλαβαν τη Ρώμη. Οταν η αιχμαλωσία φαινόταν βέβαιη προ­ τιμούσαν να αυτοκτονήσουν. Οι Κ έλτες αισθάνονταν από παλαιά μια έλ ­ ξη προς τις μεσογειακές ακτές της νότιας Ευ­ ρώπης και τους εκεί ανεπτυγμένους πολιτι­ σμούς. που μπορεί να μη φαίνονταν ιδιαίτερα α­ νησυχητικές στον Κάσσανδρο και στον Λυσί­ μαχο. με την οποία ανέπ τυξε ένα αρκετά επικερδές και ανε­ πτυγμένο εμπόριο. το 284 π. από όπου μετακινήθηκαν δυτικά προς τις περιοχές τη ς σημερι­ νής Γαλλίας και του Βελγίου. άρχισε η εξάπλωσή της προς Νότο. Οι επαφές των Γαλατών με τους πολιτισμένους λαούς τη ς Μεσο­ γείου δεν υπήρξαν πάντα ειρηνικές. οι οποίοι αποτελούσαν μια κλει­ στή ομάδα που μεταβίβαζε τα μυστικά τη ς μό­ νο στα μέλη της.

Μ εταξύ τους όμως εμφανίζονταν και κάποια δυναμικά στοιχεία όπως η Αιτωλική Συ­ μπολιτεία.Χ. καρφωμένο στην αιχμή ενός ακοντί­ ου. Παρέλειψε επίσης να έλθ ει σε συνεννόηση με τον γειτονικό λαό των Δαρδάνων. ενώ θα ήταν δυνατό να πολεμήσουν μαζί με το ν μακεδονι­ κό στρατό αυξάνοντας τις δυνάμεις του. με σκοπό οι άνδρες να ξεχ ει­ μωνιάσουν με τις οικογένειές τους. τους οποίους είχε επιλέξει επίτηδες ώστε να είναι οι πιο αδύναμοι και καχεκτικοί. π εριφέρθηκε στο αντίπαλο στρατόπεδο ως τρόπαιο. υπήρχε το αποδυναμωμένο από τις συγκρούσεις των διαδόχων βασίλειο τη ς Μακεδονίας. ο οποίος διεκδίκησε και α­ πέκτησε το μακεδονικό στέμμα για το ν εαυτό του. θα προσέφερε λαβή για τη ν αμφισβήτη­ σή του και επιχειρήματα εναντίον του για τους υποστηρικτές των ανταπαιτητών του θρόνου του.κράτη της νότιας Ελ­ λάδας.κρατών η οποία αργό­ τερα συμπεριέλαβε και άλλες πόλεις τη ς Πελοποννήσου. Αν η εκστρατεία τους ξεκινούσε τό τε θα έφ θα ­ ναν στον στόχο τους το ν χειμώνα. α ρ χα ιο λο γικό μ ο υ σ είο Β ε ν ε τία ς ). Το σχέδιό τους προέβλεπε να χωρίσουν τις δυνάμεις τους σε τρία μέ­ ρη. την περιοχή όπου σήμερα βρίσκεται το κρά­ το ς των Σκοπίων. μετά από μια απο­ τυχημένη προσπάθειά του να εκδιώ ξει τον Πτολεμαίο Κεραυνό από τη Μακεδονία είχε εμπλακεί σε μια εκστρατεία εναντίον του Αντιόχου. Ενα άλλο με αρχηγό τον Κερέθριο θα ανελάμβανε να επ ιτεθεί στη Θράκη και το τρίτο τμήμα με αρχηγούς το ν Βρέννο και τον Ακιχώριο θα επέδραμε στην Παιονία. Εξάλλου πλησίαζε το φθινόπωρο. Το πρώτο με αρχηγό τον Βόλγιο θα εισέ­ βαλλε στη Μακεδονία από την κοιλάδα του Α­ ώου ποταμού. Ο μακεδονικός θρόνος κατά τη διαμάχη των διαδόχων είχε ως τό τε αλλάξει αρκετούς κατόχους και είχε βρ εθ εί στο στόχαστρο ακό­ μα περισσότερων διεκδικητών. Η λεία μά­ λιστα ήταν τόσο μεγάλη ώστε γεννήθ ηκε σε αυτούς η επιθυμία να επιτεθούν εκ νέου και αυτή τη φορα η επιδρομή τους να διαρκεσει περισσότερο και να προχωρήσει πιο βαθιά. Εξάλ­ λου χρειαζόταν μια στρατιωτική επιτυχία για να αποδείξει στους Μ ακεδόνες ότι ήταν κα­ τάλληλος για τον θρόνο του Αλεξάνδρου. που είχαν σημειώ­ σει ανάλογες «επιτυχίες» στις περιοχές στις ο­ ποίες είχαν αναλάβει να επιτεθούν. Ο Πτολεμαίος Κεραυνός δεν άργησε να πληρώσει ακριβά το λάθος του να αντιμετωπί­ σει τους Γαλάτες σε ανοικτή μάχη.) και τις α­ ποτυχημένες προσπάθειές τους να απαλλα­ γούν από τον μακεδονικό έλεγχο στη συνέ­ χεια. Ο Πτολεμαίος Κεραυνός δεν είχε μεγά­ λες δυνάμεις στη διάθεσή του.φάνηκε να δίνει η επικράτηση του Σέλευκου το 281. της Δημητριάδας στη Μαγνησία και αρκετών πόλεων στη νότια Ελλάδα. Η λέξη Βρέννος είναι πολύ πιθανό να μη δηλώνει όνομα προσώπου. Σε αντίθεση με τους Γαλάτες οι αντίπαλοί τους δεν έδειξαν να είναι το ίδιο καλά πληροφορημένοι γΓ αυτό που είχαν να αντιμετωπί­ σουν. που επίσης κινδύνευε από τη γαλατική επίθεση. τη ν Πελοπόννησο και τη Βοιωτία. το ίδιο εξασ θενημένες και α υτές και δίνοντας την εντύπωση ότι είχαν χάσει την ι­ στορική και πολιτική τους πρωτοβουλία και δύναμη μ ετά τη ν επικράτηση των Μακεδόνων στη μάχη τη ς Χαιρώνειας (το 338 π. Ν οτιότε­ ρα βρίσκονταν οι πόλεις . Υπήρχαν όμως ανάμεσά τους και οι επιφυλακτικοί. Ισως ο Πτολεμαίος θεώρησε πως αυτοί οι βάρ­ βαροι δεν θα αποτελούσαν ιδιαίτερα δύσκολο αντίπαλο για τις μακεδονικές φάλαγγες. Πριν προλάβει όμως να εισ έλθει στη Μακεδονία δολοφονήθηκε από έναν άλλο Πτολεμαίο. αλλά επιζήμια εκστρατεία του εναντίον των Ρωμαίων στην Ιταλία. αλλά να αποτελεί τίτλο και να δηλώνει τον αρχηγό του στρατού. Ο ίδιος έπεσε από το άλογό του. Η ΕΠΙΔΡΟΜ Η ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ Οι Γαλάτες. που από τα στοιχεία που δίνουν οι αρχαίοι ιστοριογράφοι φαίνεται ότι ήταν εξαιρετικά πολυάριθμοι. νομοσπονδία πόλεων . δεν μπο­ ρούσε να περιμένει τόσο. Ετσι οι Δάρδανοι αντιμετώπισαν μό­ νοι το υς Γαλάτες και ηττήθηκαν. Καλύτερο θα ήταν. από το υς οποί­ ους οι περισσότεροι εκείνη τη στιγμή είτε ή­ ταν νεκροί. Είχαν ακούσει διάφο­ ρα για τον πλούτο των πόλεων στην Αττική. μια εποχή δύσκολη για επιχειρήσεις. γιος του Δημητρίου Πολιορκητή και κυρίαρχος τη ς Εύβοιας. Ο βασιλιάς τη ς Ηπείρου Πύρρος ετοίμαζε τη θρυλική. Ισως να ήταν και κακώς πληροφορημένος για τη ν αριθμητική δύναμη και τη μαχητική α­ ξία των αντιπάλων του. Αν κλεινόταν με τον μακεδονικό στρατό στις οχυ­ ρωμένες πόλεις και άφηνε τη ν ύπαιθρο στο έ ­ λεο ς των επιδρομέων χωρίς να τους αντιμετω ­ πίσει. Η άποψη αυτή φαινόταν ως η περισσότερο λογική. ο στρατός του συνετρίβη. Οι Αιτωλοί δεν είχαν ακόμα εμφανιστεί στο προσκήνιο τη ς Ιστο­ ρίας. Οι Γαλάτες προκάλεσαν φοβερές κατα­ στροφές στην ύπαιθρο. γιου και διαδόχου του Σέλευκου στην Α­ σία. Ισως οι αρχαίοι ιστορικοί από ελ ­ λιπή γνώση τη ς κελτικής γλώσσας την εξέλαβαν ως όνομα. διακινδύνευσε όμως μια μάχη με τους Γαλάτες. επέστρεψαν στις βά­ σεις τους για να συναντήσουν τα άλλα δύο τμήματα του στρατού τους. ο αρχηγός του σώμα­ το ς που είχε επ ιτεθεί στην Παιονία. είτε ασχολούντο με άλλα θέματα. όπως ο Σέλευκος. Οι Μ ακεδόνες για πρώτη φορά στην ιστορία τους έβλεπαν τέτο ια καταστροφή στη γη τους. ο ύ τε είχαν αρκετά στοιχεία για τους κατοί­ κους της. Μ ετά τη νίκη αυτή η Μακεδονία ή­ ταν ανυπεράσπιστη στη διάθεση των επιδρο­ μέων. που κανένας δεν φαινόταν να λαμβάνει σοβα­ ρά υπόψη και πάρα πολλοί στη νότια Ελλάδα α­ γνοούσαν ακόμα και τη ν ύπαρξή τους. Οι οχυρωμέ­ νες πόλεις σώθηκαν από τη μανία των ε­ χθρών. αντιλήφθηκαν πως η στιγμή’ή­ ταν κατάλληλη για κάτι περισσότερο από επι­ δρομές μικρής κλίμακας. Αντί να πε­ ριμένει να ανασυγκροτηθούν και αυτές οι μο­ νάδες προτίμησε να αντιμετωπίσει τους επι­ δρομείς με τις ελάχιστες δυνάμεις που είχε στη διάθεσή του. αλλά κα­ ταστροφική παραμονή τους στη Μακεδονία την άνοιξη του 279 π. στον Νότο της Ελλάδας.0 τελευτα ίος μετά τη νίκη του επί του Λυσιμάχου βρέθηκε να ελέγχει ολόκληρο το α­ χανές κράτος που είχε δημιουργήσει ο Αλέ­ ξανδρος. και τους παρουσίασε γυμνούς και 35 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ .Χ. υποστήριζαν πολλοί μεταξύ τους. Ο Βρέννος όμως. Ετσι το 280 π. Την άνοιξη του 279 π. που ως τό τε βρισκόταν στο περιθώ­ ριο καθώς έδρ ευ ε σε μια απομονωμένη (εκεί­ νη τη ν εποχή) περιοχή η οποία θεω ρείτο ότι υστερούσε πολιτιστικά.Χ. μια προσπάθεια των πό­ λεων τη ς Αχαϊας να συνασπισθούν σε μια συ­ Ν εκ ρ ό ς Γα λά της (ρω μαϊκό α ντίγ ρ α φ ο ελ λη νικο ύ π ρω τοτύπ ου. απέναντι στους Γαλάτες. Οι Γαλάτες μετά από τη σύντομη. Τη χώρα νότια από τη Μακεδονία δεν τη γνώριζαν αρκετά. Η άλλη δύναμη που αναδεικνυόταν ήταν η Αχαϊκή Συμπολιτεία. ιδιαίτερα στους Δελφούς. τον αποκαλούμενο Κεραυνό. Ο Αντίγονος Γονατάς. Στη συνέλευση των πολεμιστών που έγινε για να αποφασίσουν τις επόμενες κινήσεις τους έφ ερ ε κάποιους Ελ­ ληνες αιχμαλώτους. καθώς αυτοί δεν είχαν πολιορκητικές μηχανές για να τους επιτεθούν. Είχε έλθ ει η ώρα για μια μεγάλη επίθεση. Είχαν επίσης πληροφορίες για τους αμύθητους θησαυρούς που ήταν συγκεντρωμένοι στα μεγάλα ελληνι­ κά ιερά. γνώση που προφανώς προήλθε από επίμονη συλλογή πληροφοριών και προσεκτική ανάλυση και αξιοποίησή τους. ο ύτε το ν χρό­ νο και τη διάθεση να τις πολιορκήσουν. που φαίνεται πως παρακολου­ θούσαν με προσοχή τις εξελ ίξεις στην ελληνι­ κή χερσόνησο. τη ν οποία λεηλάτησαν με πρωτοφανή βαρβαρότητα. εκτό ς από τη ν Αίγυπτο που παρέμε­ νε στα χέρια του Πτολεμαίου. να περιμέ­ νουν τουλάχιστον ως τη ν επόμενη άνοιξη. και όλες α υτές οι ιστορίες τραβούσαν τη ν αρπακτικότη τά τους σαν μαγνήτης.Χ. Λόγω του χειμώνα είχε επιτρέψ ει στο μεγαλύτερο μέρος του στρατού του να διαλυθεί. Η κατανομή των δυνάμεων των Γαλατών και οι λεπ τομέρειες του σχεδίου τους φανερώνουν τη ν άριστη γνώση τη ς τοπογρα­ φίας και των πολιτικών συνθηκών που επικρα­ τούσαν στις περιοχές οι οποίες θα δέχονταν τη ν επίθεσή τους. φονεύθηκε και το κε­ φάλι του.

Τον στρατό ακολουθούσαν οι οικο­ γ ένειες και οι δούλοι των πολεμιστών. που αυτή τη φορά θα βάδιζε ενω μέ­ νος. ο αριθμός των Γαλατών όμως ήταν σίγουρα μεγάλος και σύμ­ φωνα με τις σ υντηρητικότερες εκτιμήσεις δεν έπ εφ τε κάτω από τις 30. καθώς και εκείνοι θα πίστευαν πως οι Γα­ λάτες δεν θα επ ιτίθεντο πριν από τη ν επόμε­ νη άνοιξη. Ο.000. Το γεγονός. που διατηρούσε για αιώ­ νες την ομηρικού τύπου μοναρχία. Την ηγεσία του στρατού. Γρήγορα αποδείχθηκε και η ανικανότη­ τα του Αντίπατρου να διευθύνει το κράτος σε τόσο κρίσιμες περιστάσεις και μετά από βασι­ 36 Χ ά ρ τη ς που α π εικ ο ν ίζει τη σ τα δ ια κή μ ετα κ ίν η σ η τω ν κ ελτικώ ν φύλων προς τα α να το λικά (Π αγκόσ μ ια Ισ το ρ ία .000 έφιππους ένοπλους υπηρέτες. Αντίθετα έπρεπε να βια­ στούν να επιτεθούν. ο οποίος όμως κράτησε τη βασιλεία μόνο δύο μήνες επειδή εκθρονίστη­ κε από έναν ανιψιό του Κάσσανδρου. το ν Αντί­ πατρο. Κατά το ν Παυσα­ νία σι Γαλάτες ήταν 152. τα ζώα τους και δύο χιλιάδες κάρα. Ετσι ο θρόνος του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου. Οι αναφορές αυτές των αρχαίων ιστορι­ κών θεω ρούνται υπερβολικές.τι υπήρχε είχε καταστραφεί κατά τη ν προηγούμενη επιδρο­ μή τους ή το είχαν μεταφ έρει οι τρομαγμένοι κάτοικοι στις οχυρωμένες πόλεις. Η Μακεδονία στο μεταξύ είχε βρεθεί στη δίνη μιας δυσεπίλυτης πολιτικής κρίσης. οι οποίοι συνοδεύονταν από 40. Περνώντας γρήγορα από τη Μακεδονία ο Βρέννος εισέβαλε στη Θεσσαλία από τη ν κοι­ λάδα των Τεμπών. ούτε τους θεωρούσαν σοβαρό πρόβλημα. είναι δυνατό να σχηματισθεί μια καθαρή εικόνα του τεράστιου καραβανιού που ξεκίνησ ε για να λεηλατήσει την Ελλάδα. Οι Θεσσαλοί μεγαλογαιοκτήμονες προτίμησαν να έλθουν σε συμβιβασμό μαζί του και συμφώνησαν να τον αφήσουν να περάσει από τη χώρα τους ανεμπόδιστος με τον όρο να μην πειράξει τα κτήματά τους.000 πεζοί και 20. από τους «ετήσιας» που στα αρ­ χαία ελληνικά σημαίνουν τα μελτέμια. Κατά τον Διόδωρο οι γαλατικές δυνάμεις αποτελούντο από 152. Ως τό τε οι κάτοικοι τη ς νότιας Ελλάδας δεν είχαν ασχοληθεί καθόλου μαζί τους.000 πεζούς και 10.με ξυρισμένα κεφάλια δίπλα στους πιο μεγα­ λόσωμους και πιο καλά οπλισμένους από τους Γαλάτες. καθώς τα θύματά τους στη Μακεδονία δεν είχαν συνέλθει από την πρώτη γαλατική επιδρομή και οι νότιοι Ελλη­ νες δεν είχαν ακόμα συνειδητοποιήσει τι συνέβαινε και ήταν απροετοίμαστοι. λεία 45 ημερών ο στρατηγός Σωσθένης τον εκδίωξε. δεν βρήκαν τίποτα να αρπάξουν. με τις οποί­ ες ο Βρέννος δεν ασχολήθηκε. Ο μεγάλος αυτός πατριώτης έκρινε ότι η στιγμή δεν ήταν πρόσφορη για να προωθήσει τα προ­ σωπικά του συμφέροντα και όταν η Μ ακεδο­ νία απαλλασσόταν από τη γαλατική απειλή θα μπορούσε να επ ιλέξει τον κατάλληλο για το βασιλικό αξίωμα. Ομως ο ύτε εκεί παρέμεινε για πολύ. με υπαρχηγό τον Ακιχώριο. Οι Μ ακεδόνες προσέφεραν το ν θρόνο στον Σωσθένη. οπότε και θα ήταν προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν την επιδρομή τους. ο οποίος πείθο­ ντας τους Γαλάτες να αναλάβουν το σχετικό εγχείρημα ανέλαβε και την ευθύνη τη ς επιτυ­ χίας του. Στόχος του ή ­ ταν η νότια Ελλάδα και προς τα εκεί κατευθύνθ η κε με το ν τεράστιο στρατό του. εξάλλου. επειδή η βασιλεία του κράτησε όσο το αντίστοιχο και­ ρικό φαινόμενο.) Κεντρικός χώρος των Κελτών (Πολιτισμός Λα Τεν) Περιοχές επέκτασης των Κελτών Ά ξ ο ν ε ς επέκτασης των Κελτών Ελληνικά κράτη και αποικίες Ετρούσκοι και Ιταλικοί λαοί Καρχηδονιακά εδάφη Σημερινός κελτικός γλωσσικός χώρος Α τ λ α ν τ ικ ό ς Ω κεανός ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . Η Σπάρτη μάλιστα. Ακόμα και όταν τους είδαν να διέρχονται από τη Θεσ­ σαλία με ξεκάθαρο στόχο να λεηλατήσουν τις πόλεις στον Νότο δεν ενεργοποιήθηκαν όλοι. Με αυ­ τά τα επιχειρήματα και ερεθίζοντας την αρπακτική διάθεση του ακροατηρίου του ο Βρέννος κατάφερε να πείσει τη συνέλευση να απο­ φασίσει την άμεση πραγματοποίηση νέας εκ ­ στρατείας προς το ν Νότο. ξέχασε τον Λεω­ νίδα και βρήκε αφορμή να επ ιτεθεί στις πόλεις Η Ε Ξ Α Π Λ Ω Σ Η Τ Ω Ν Κ Ε Λ Τ Ω Ν (6 ο ς .Χ. βρέθηκε για ελάχιστο διάστημα χωρίς βασιλιά. Αν σε αυτούς προ­ σθέσουμε και τον αριθμό των αμάχων και των βοηθητικών.000 ιππείς.3 ο ς αι.400 ιπ­ πείς. που ήταν πλέον σκιά του παλαιού ένδοξου εαυτού της. π. ο οποίος αρνήθηκε και κυβέρνησε με το ν τίτλο του στρατηγού.. ότι πλησίαζε ο χειμώνας ήταν μια κα­ λή ευκαιρία να αιφνιδιάσουν τους αντιπάλους τους. Ο ΒΡΕΝΝΟΣ ΑΡΧΙΖΕΙ ΤΗΝ ΕΠΙΔΡΟΜ Η ΣΤΗ ΝΟΤΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Οταν οι Γαλάτες εισέβαλαν εκ νέου στη Μακεδονία το φθινόπωρο του 279 π. Εκ δ ο τικ ή Α θηνώ ν). θα τη ν είχε ο Βρέννος. Οσοι εί­ χαν ακούσει για τις επιδρομές τους στη Μακε­ δονία θεώρησαν πως πρόκειται για τοπικό πρόβλημα που δεν θα επεκτεινόταν. Τον Πτολεμαίο Κεραυνό διαδέχθηκε ο αδελφός του Μελέαγρος. Ο Αντίπατρος αποκλήθηκε σκωπτικά «ετησίας». Με αυτό το ν τρόπο τους έπεισε ότι δεν υπήρχε κανένας λόγος να φοβούνται έναν τόσο αδύναμο λαό. Με αυτό το ν τρόπο οι Γαλάτες χωρίς μάχη μπόρεσαν να φθάσουν ως τη ν κοιλάδα του Σπερχειού ποτα­ μού.Χ.

000 άν­ δρες. δεν μπό­ ρεσαν να στείλουν περισσότερους από 500 ο­ πλίτες ο καθένας. Το επόμενο πρωί 10. Συνολικά οι Αιτωλοί κινητοποίησαν κατά την πρώτη φάση των επιχειρήσεων 16. εμποδίζοντας με την αναστάτω­ ση που προκάλεσε όσους Πελοποννήσιους σχέδιαζαν να στείλουν δυνάμεις εναντίον των Γαλατών. δεν ενδιαφέρθηκαν καθόλου για τον κίν­ δυνο που πλησίαζε από τον Βορρά. Επρεπε να αποδείξουν στους κατοίκους τη ς και σε ό­ λους τους Ελληνες ότι η Αιτωλική Συμπολιτεία γνώριζε να προστατεύει τα μέλη της. Παράλληλα επιστρατεύθηκαν και άλλες αιτωλικές δυνάμεις οι οποίες παρέμειναν στην Αιτωλία ως εφεδρεία υπό τη ν ηγε­ σία του Ευρύδαμου. τις Ερυθρές των Θερμοπυλών και την Τραχινία Ηράκλεια. Μόλις συγκεντρώθηκαν οι δυνάμεις τέθ η κε θέμα ηγεσίας. Οι Λοκροί τη ς Αταλά­ ντης συγκέντρωσαν 700 πεζούς με στρατηγό τον Μειδιά. Ετσι στην πρώτη φάση τη ς αντιμετώπισης των Γαλατών δεν συμμετείχαν καθόλου πελοποννησιακές δυνάμεις και το βάρος τη ς άμυνας έπεσε στους Ελληνες τη ς Στερεάς Ελλάδας. καθώς η πόλη αυτή εκείνη τη χρονιά είχε εντα χθ εί στη Συμπολιτεία τους. Αλλοι βρέθηκαν εκεί κολυμπώντας και κάποιοι χρησιμοποίησαν τις ξύλινες ασπίδες τους ως ατομικές σχεδίες. Συνολι­ κά αυτοί συγκέντρωσαν 28. 500 ιππείς και 1. Για άλλη μια φορά σε αυτό το στενό κρινόταν η τύχη της Ελλάδας. Πριν επιτεθούν στις Θ ερμοπύλες οι Γαλά­ τε ς όρμησαν σε δύο μικρές κοντινές πόλεις.000 οπλίτες με στρατηγό τον Κάλλιππο του Μοιροκλέους. που έσ τειλε 7.000 οπλίτες. απασχολη­ μένοι με τη μεταξύ τους σύγκρουση. καθώς οι Αιτωλοί και οι Βοιωτοί (που παρείχαν τις περισσότερες δυνά­ μεις) έριζαν για την αρχιστρατηγία. Διογένης και Λύσανδρος.000-30. ουσιαστικά όμως για να αποφευχθούν οι τριβές ανάμεσα στους ι­ σχυρότερους συμμάχους. παρότι και οι δύο είχαν στην Ελλάδα συμφέροντα και συμμάχους που κιν­ δύνευαν. Θεαρίδας. που τη ν αποτελούσαν 10.000 άνδρες. Ο Αντίγονος Γονατάς και ο αντίπαλός του Αντίοχος. Τελικά συμφώνησαν η ηγεσία να ανατεθεί στον Αθη­ ναίο Κάλλιππο. Τα Μέγαρα συμμετείχαν στη συμμαχία με 400 οπλίτες που διοικούσε ο Ιππόνικος και η Αθήνα έσ τειλε όλο τη ς τον στόλο. 790 ελαφρά οπλισμένους ψιλούς και άγνωστο α­ ριθμό ιππέων. Δ εύτερη σε μέγεθος δύναμη ήταν αυτή των Βοιωτών. που η στάθμη του είχε ανέβει από τις βροχές του χειμώνα. παραδομένες σε εσω τερικές συγκρού­ σεις. Επειδή οι Γαλάτες αγνοούσαν την πολιορκητική τέχνη και δεν διέθεταν τις κατάλληλες πολιορκητι­ κές μηχανές δεν επέμειναν στις επιθέσεις τους περισσότερο από μια μέρα. τις Θερμοπύλες. Πρώτη γραμμή άμυ­ νας ορίστηκε ο Σπερχειός. δηλαδή στρατιωτικός διοικητής της Συμπολιτείας για εκείνη τη χρο­ νιά.οι οποίες βρίσκονταν υπό το ν έλεγχο του Αντί­ γονου Γόνατά. ο Πολύφρων και ο Λακράτης. Ειδικά η υπεράσπιση τη ς Ηράκλειας ήταν ζήτημα τιμής για τους Αιτωλούς. Αυτές φυλάσσονταν από μικρές αιτω λικές φρουρές που πολέμησαν σκληρά και απώθησαν τους Γαλάτες. Ο κύριος όγκος των ελληνικών δυνάμεων είχε στρατοπεδεύσει σε έναν χώρο όπου δύο αιώνες πριν “είχε αγιάσει" η Ιστορία. Οι υπόλοιπες πελοποννησιακές πό­ λεις. πέρασαν στην απέναντι όχθη περπατώντας στον βάλτο.000 ο­ πλίτες και 500 ιππείς. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . που πρέπει να ήταν ο στρατηγός αιτωλάρχης. Οι Ελ­ ληνες έσπευσαν να καταστρέψουν όλες τις γέφ υρες του ποταμού και παρέταξαν μικρά τμήματα προφυλακών στα σ τενότερα και ρη­ χότερα σημεία τη ς νότιας όχθης του. Μέσα στη νύκτα όσοι Γαλάτες ήταν αρκετά ψηλοί ώστε να κρατούν το κεφάλι τους πάνω από το νερό. Απέφυγαν τα ρη­ χά σημεία που φυλάσσονταν από τους Ελλη­ νες και τα σημεία όπου βρίσκονταν οι κατε­ στραμμένες γέφ υρ ες επειδή εκεί ο ποταμός σ τένευε και το νερό κυλούσε ορμητικό. Χωρίς να γίνουν αντιληπτοί από τον αντίπαλο εντόπι­ σαν πιο κάτω στην όχθη ένα σημείο όπου ο Σπερχειός απλωνόταν στην πεδιάδα σχηματί­ ζοντας μια βαλτολίμνη. Τους Βοιωτούς διοικού­ σαν οι Κηφισόδοτος. Την ηγεσία του αιτωλικού σώμα­ τος είχαν αναλάβει ο Πολύαρχος.000 οπλίτες και 500 ιππείς υπό τη ν ηγεσία του Κριτόδουλου και του Αντίοχου. περιμένοντας να εμφανιστούν οι βάρβαροι. λόγω της παλαιάς αίγλης που περιέβαλλε τη ν Αθήνα.000 Γα­ λάτες είχαν περάσει απέναντι και υποχρέωσαν τις ελληνικές προφυλακές να συμπτυχθούν στο στρατόπεδο των Θερμοπυλών. Το μεγαλύτερο τμήμα το προσέφερε η Αιτωλική Συμπολιτεία. Οι Φωκείς έστειλαν 3. ΟΙ ΓΑΛΑΤΕΣ ΣΤΙΣ ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ Κατά τη διάβαση του Σπερχειού ο Βρέν­ νος και οι Γαλάτες του έδειξαν την εξυπνάδα 37 και τη ν πολεμική τους πείρα.

Οι Γαλάτες αντιλήφθηκαν πως δεν ήταν δυνατό να παραβιάσουν την είσοδο του σ τε­ νού. στα σύνορα των ση­ μερινών νομών Ευρυτανίας και Φθιώτιδας. Οταν αντιλήφθηκαν το λάθος το υς βρέθηκαν να έχουν τις νεοστρατολογημένες αιτωλικές δυνάμεις και τους Α­ χαιούς συμμάχους τους στα ανατολικά και τον αιτωλικό στρατό (που ερχόταν από τις Θ ερμο­ πύλες) στα δυτικά τους. ό­ που τους περίμεναν οι Αιτωλοί που έρχονταν από τις Θερμοπύλες. έσπευδαν να εξαφανι­ στούν. την οποία βρή­ κε αφρούρητη.Η αυγή τη ς επομένης τούς βρήκε να πραγματοποιούν μια λυσσασμένη επίθεση στις οχυρές θέσ εις των Ελλήνων στις Θ ερμο­ πύλες. Οι οπλίτες των Πατρέων έδωσαν μάχη εκ παρατάξεως με μια ομάδα Γαλατών και τους κατατρόπωσαν. ακόμα και οι γέροντες. Κατά την υποχώρηση τους πρόλα­ βαν οι Αιτωλοί και άρχισαν να τους παρενοχλούν με συνεχείς επιθέσεις και ρίψεις βελών. Αντίθετα οι Ελληνες δεν έδειχναν τόσο αδύναμοι και πα­ θητικοί όσο το υς είχε παρουσιάσει ο Βρέννος όταν προσπαθούσε να πείσει τους δικούς του να ξεκινήσουν αυτό το παράτολμο εγχείρημα. Επρεπε να τους δώσει γρήγορα μια επιτυχία και κάποια κέρδη από λεηλασίες ώστε να παύσουν οι διαμαρτυ­ ρίες και οι αντιδράσεις μεταξύ των πολεμι­ στών. τον οποίο ήλπιζαν περ­ νώντας να λεηλατήσουν. Σκέφθηκε να σ τείλει ένα τμήμα του στρατού να κτυπήσει την ίδια την Αιτωλία. Ανάμεσά τους διακρίθηκε ο Αθηναίος έφηβος Κυδίας. Αποφάσισαν να μιμηθούν τους Πέρσες και έπειτα από επτά μέρες προσπάθησαν να περάσουν πίσω από τους Ελληνες ανεβαίνο­ ντας στην κορυφή τη ς Οίτης. η οποία το υς εμπόδισε να περάσουν και τους υποχρέωσε να υποχωρή­ σουν με μεγάλες απώλειες προς το στρατόπε­ δό τους. XXI. Πολλές από τις γυναίκες των Καλλιέων αυτοκτόνησαν για να μην πέ­ σουν στα χέρια τους. Το τμήμα αυτό ξεκίνησ ε τη νύκτα χω­ ρίς να γίνει αντιληπτό από τους Ελληνες και προχωρώντας με ταχύτητα μέσα στο σκοτάδι ακολούθησε τη βόρεια όχθη του Σπερχειού ως τη ν Υπάτη. Εκείνη τη ν ημέρα οι Ελλη­ νες είχαν 40 νεκρούς. Τα νέα πέρασαν τον Κορινθιακό και έκαναν τους κα­ τοίκους τη ς Αχαίας να συνειδητοποιήσουν τον κίνδυνο που το υς απειλούσε. στην Αγο­ ρά. αντίθετα. Η πόλη του για να τον τιμήσει κρέμασε την ένδοξη ασπίδα του στη στοά του Ελευθερίου Διός. Το πέρασμα όμως και το ν ναό φύλασσε μια δύναμη Φωκέων με αρ­ χηγό το ν Τελέσαρχο. Παυσανίας Γ. καθώς πολλοί δεν δ ιέθετα ν θώρακες. με αποτέλεσμα να σχηματίζουν μέσα στον στενό έναν δυσκίνητο όγκο που αποτελούσε εύκολο στόχο για τα βέ­ λη. Με αυτό το ν τρόπο οι Γαλάτες έφθασαν ως την περιοχή Κοκκάλια. Οταν με τη δύση του ηλίου ο Βρέννος έδωσε εντολή να σταματήσουν την επίθεση. Οι απώλειες των τελευταίω ν αυξήθη­ καν κατά την υποχώρηση προς το στρατόπεδό τους. ολόκληρος ο αν­ δρικός πληθυσμός σφαγιάσθηκε. Ο αριθμός τους. Στη μάχη σκοτώθηκε ο Τελέσαρχος. Τα στενά που είχαν α ν τέξει τις επιθέ­ σεις των Περσών του Ξέρξη δεν θα υπέκυπταν στους Γαλάτες. περισσότερο από κάθε άλλο στην ιδέα τη ς Ελλάδας. αλλά σίγουρα πολύ βαρύτερες. το ένα τρί­ το περίπου (οι αρχαίες πηγές αναφέρουν 40. Στη συνέλευση των αρχηγών του στρατού έπραξε ό. Είχαν βρεθεί μέσα στον χειμώνα πολύ μακριά από τα σπίτια τους σε μία άγνωστη και εχθρική γη και μέχρι τό τε είχαν υποστεί πολλές απώλειες χωρίς να μπο­ ρέσουν να λεηλατήσουν τίποτα. Επειδή δ ιέθ ετε αρ κετές πληροφορίες για τους αντιπάλους του. Φέροντας. 1-3 Ελλάδος Περιήγησις). Ετσι θα εξασθενούσαν σημαντικά οι δυνάμεις που είχε να αντιμετωπίσει και θα μπορούσε να κινηθεί προς το ν Νότο. αναγκάζοντας έτσι τους Αιτωλούς που βρίσκονταν στις Θερμοπύ­ λες να εγκαταλείψ ουν το στενό και να σπεύσουν να σώσουν τη ν πατρίδα τους. εί­ χαν και πολύ περισσότερες απώλειες. Οι Γαλάτες βρίσκο­ νταν πλέον στην καρδιά της χώρας και υπήρχε κίνδυνος να κατευθυνθούν είτε προς το ιερό του Απόλλωνα στο Θέρμο. Θ έτοντας σε εφαρμογή το σχέδιό του όρι­ σε ένα μεγάλο μέρος του στρατού.τι ήταν δυνατό για να τους πείσει ότι το σχέδιό του θα είχε επιτυχία και κατάφερε να επικρατήσει έναντι εκείνων που ζητούσαν υποχώρηση. προς τη σημερινή Αρτοτίνα και τη Γραμμένη Οξυά και προχώρησαν ως το Κρίκελλο. Ο απ οδυναμω μένος μ α κ εδ ο ν ικ ό ς σ τρ α τό ς του Π το λ εμ α ίο υ Κ ερ αυνού δεν μ π ό ρ εσ ε να α ν τισ τ α θ ε ί σ το υ ς π ο λυ ά ρ ιθμ ο υ ς Γα λά τες. εξάλλου. Ανέβηκαν τη ν κοιλάδα του Κόκκινου. Χίλιοι οπλίτες από την Πάτρα κατέφθασαν για βοήθεια. όπου βρισκόταν και η έδρα τη ς Συμπολιτείας. Η πορεία τους αυτή έγινε με ε­ ξαιρετικά μεγάλη ταχύτητα και πρέπει να διήρκεσε δώδεκα περίπου ώρες. Για άλλη μια φορά έδωσε στους Γαλάτες πολλές και μεγάλες υ­ ποσχέσεις και ανέλαβε την ευθύνη για τη ν υ­ λοποίησή τους. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . Υστερα κα τευθύνθηκε στις πλα­ γιές τη ς Οίτης προς τη ν περιοχή όπου βρίσκο­ νται τα χωριά Μουσουνίτσα (σημερινή ονομα­ σία Αθανάσιος Διάκος) και Μαυρολιθάρι. στά­ θ η κε μειονέκτημα καθώς διενεργούσαν μαζι­ κές επιθέσεις χωρίς τάξη ("εν οργή τε επί τους εναντίους και θυμώ μετά ουδενός λογισμού καθάπερ τα θηρία εχώρουν". Η δεύτερη αυτή αποτυχία απο­ γοήτευσε τους Γαλάτες. Από εκεί περνώ­ ντας το ν Τυμφρηστό σκόπευαν να φθάσουν στην κοιλάδα του Σπερχειού και στο στρατό­ πεδό τους. ενώ πολλοί ασέλγησαν ακόμα και σε πτώματα.000 πεζούς και 800 ιππείς). Το ανυπεράσπι­ στο Κάλλιο λεηλα τήθηκε με πρωτοφανή κτηνωδία. Η καταστροφή του Καλλίου διαδόθηκε τα­ χύτατα σε όλη την Αιτωλία. Οσο οι Αιτωλοί συγκέντρωναν τις δυνάμεις τους οι Γαλάτες χρονοτριβούσαν παραμένοντας α­ δρανείς στο Κάλλιο. ένας άνθρωπος αφοσιωμένος. Οι αιτωλικές δυνά­ μεις που βρίσκονταν στις Θερμοπύλες διατάχθηκαν να επιστρέφουν αμέσως. γνώριζε ότι περισσό­ τεροι ανάμεσά τους ήταν οι Αιτωλοί. πολύ ελα φ ρύτε­ ρο αμυντικό οπλισμό από τους αντιπάλους τους. Ο αρχαιολόγος Γ Σω- Α ναπαράσταση μ α κ εδ ο ν ικ ή ς φ ά λ α γ γ α ς . Η πόλη ισοπεδώθηκε. Ο χώρος ήταν πολύ καλά οχυ­ ρωμένος και η στενότητά του δεν τους επέ­ τρεπ ε να εκμεταλλευθούν τη ν αριθμητική υ­ περοχή τους. Οταν οι Γαλάτες επιχειρούσαν κάποια α­ ντεπίθεση οι αντίπαλοί τους. ακοντίων και λίθων από τις ψ ηλότερες πλα­ γιές. Αποφάσισαν να επι­ στρέφουν στο γαλατικό στρατόπεδο κατευθυνόμενοι βόρεια. Οι απώλειες των Γαλατών είναι άγνωστες καθώς πολλοί χάθηκαν για πάντα στους βάλ­ τους χωρίς να καταμετρηθούν. Οσες συνελήφθησαν ζω­ ντανές βιάσθηκαν ομαδικά και εσφάγησαν. ενώ αναφέρονται και περιπτώσεις κανιβαλισμού νηπίων από τους Γαλάτες. τα δόρατα και τις ξαφ νικές εφόδους των Ελλήνων. Εκεί κοντά υ­ πήρχε και ο ναός τη ς Τραχινίδος Αθηνάς με πλούσια αφιερώματα. είτε προς την πλού­ σια πόλη τη ς Ναυπάκτου. Η ΕΠΙΔΡΟΜ Η ΣΤΗΝ ΑΙΤΩΛΙΑ Ο Βρέννος αντιλήφ θηκε πως αμφισβητού­ σαν την αρχηγική του θέση. που γνώριζαν ά­ ριστα τη ν περιοχή. παραπόταμου του Μόρνου. καθώς πολλοί έπεσαν στους βάλτους και πνίγηκαν περπατώντας σε άγνωστη χώρα μέσα στο σκοτάδι. Στην Αιτωλία κινητοποιήθηκαν όλοι όσοι ήταν σε θέση να πάρουν όπλα. με αρχηγούς τον Ορεστόριο και το ν Κόμβουτη να κτυπήσει την Αιτωλία. ο χώρος μπροστά από το στενό ήταν σπαρμένος με πτώματα Γαλατών. κατά το ν Παυ­ σανία. Από εκεί ακολουθώντας τη ν οροσειρά τη ς Γκιώνας και τη ν κοιλάδα του Δάφνου ποταμού έφθασε ως τη ν αιτωλική πόλη Κάλλιον.

Το δ εύ ­ τερο τμήμα ανέλαβε να ακολουθήσει το γαλα­ τικό σώμα που διοικούσε ο Ακιχώριος και με την Αμφισσα. και οι Φωκείς. Ο Παυσανίας στάθη­ κε εξαιρετικά επιεικής απέναντι σε εκείνους που πρόδωσαν το μονοπάτι στους Γαλάτες. Στη συνέχεια η κάθε μονάδα έσπευσε να υπερασπισθεί την πόλη της. Ρώ μη). Οσοι σώ­ θηκαν.Χ. Το πέρασμα του Βρέννου από εκείνο το σημείο το ευνόησαν και οι καιρικές συνθήκες. με μια επιτυχημένη κυ­ κλωτική κίνηση επιτέθηκαν στα νώτα τους. και οι ορει­ νές διαβάσεις του Παρνασσού που χρησιμοποιούσαν δυσχέραναν ακόμα περισ­ σότερο την πορεία τους. Πολλοί από αυτούς θυσίασαν τη ζωή τους. που ερεύνησ ε την περιοχή γύρω στο έτο ς 1900.500-3. η οποία εκδηλώ θηκε με βαριά χιο­ νόπτωση και δριμύ ψύχος το δεύτερο βράδυ της επίθεσής τους. Θεσπιέων. ενώ οι Φωκείς. Συνολικά οι ελληνικές δυνάμεις ήταν περίπου 2. Οι καιρικές συνθήκες ήταν δυσμενείς. Οι τελευ τα ί­ οι αμύνθηκαν γενναία. Αυτοί ανέλα­ βαν τη ν πρώτη μέρα να αντιμετωπίσουν τις 40. Την επομένη έφθασαν ε ­ νισχύσεις από 1.200 Αιτωλούς με τον στρατη­ γό Φιλόμηλο. τηριάδης. οι οποίοι ήταν οι πιο δυ­ νατοί και μεγαλόσωμοι. Σε εκείνο το σημείο φαίνεται ότι συνέτριψαν οι Αιτωλοί τη γαλατική δύναμη που είχε καταστρέψει το Κάλλιο και άφησαν ά­ ταφους όσους εχθρούς σκότωσαν. κα­ θώς είχε έλθ ει πλέον ο χειμώνας. Στην κόπωσή τους προστέθηκε η επιδείνωση του καιρού. Οι Αιτωλοί προσέβαλαν τους Γαλάτες κατά μέτωπο. διαλυθεί.προμή­ θ ειες. α ρ χα ιο λ ο γικό μ ο υ σ είο Ν εά π ο λ η ς). αιώνιο συνώνυμο της προδοσίας. Τότε η απληστία και το πάθος του για αρπαγή τον ώθησαν σε μια παρακινδυνευμένη ενέργεια. Ο­ ταν όμως ο Βρέννος τραυματίστηκε και απο­ σύρθηκε από τη μάχη άρχισαν να υποχωρούν σκοτώνοντας τους ασθενείς και τους τραυμα­ τίες για να μην πέσουν στα χέρια του εχθρού. 18. Οταν αυτό μαθεύτηκε κανένας δεν θέλησ ε να μείνει εκεί και να μιμηθεί το παρά­ δειγμα των Σπαρτιατών του Λεωνίδα και των συνεχείς παρενοχλήσεις να του προκαλέσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερες απώλειες και να το εμποδίσει να ενω θεί με τους προπορευόμενους Γαλάτες του Βρέννου.Θνησκων Γ ιλ α τη ς (ρω μαϊκό μαρ μ ά ρινο α ν τίγ ρ α φ ο χά λκινου ελ λ η ν ικ ο ύ π ρω τοτύπ ου το υ 23 0 π. κατέφυγαν τρ ο ­ μαγμένοι στο στρατόπεδό τους στις όχθες του Σπερχειού. 39 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ . ενώ οι χωρικοί τού είπαν ότι παλαιότερα έβρισκαν εκεί σιδερένια κράνη και αιχ­ μές βελών.Χ. ενώ δ ιέτα ξε τον υπαρχηγό του Ακιχώριο να επ ιτεθεί κατά μέτωπο στους Ελληνες όταν οι δικές του δυνάμεις θα τους κτυπούσαν από τα νώτα. Οι Γαλάτες και ιδιαίτερα εκείνοι που βρίσκονταν γύρω από τον Βρέννο. τα οποία έδωσαν στην τοποθεσία το όνομά της.000 Γαλάτες αποφάσισε να το ακολουθήσει. Ο ίδιος με 40. Το ηθικό των Γαλατών ε ­ κείνη τη νύκτα κατέρρευσε. Αρχηγός του αιτωλικού στρα­ τού σε αυτή τη μάχη θα πρέπει να ήταν ο αιτωλάρχης Ευρύδαμος.000 άνδρες. ανάμεσά τους και ο Αλεξίμαχος. Οι επι­ θέσ εις των Γαλατών στους Δ ελφούς κράτησαν μόνο αυτές τις δύο μέρες. Αποφάσισε.. Μ ο υ σ είο Κ απ ιτω λίου. λ έ­ γοντας απλά πως οι Ηρακλιώτες και οι Αινιάνες που το έπραξαν ήθελαν να απαλλάξουν τη χώρα τους από την παρουσία των Γαλατών. Κατά τη ν υπεράσπιση των Δ ελ­ φών διακρίθηκαν ιδιαίτερα οι Φωκείς.000 του Βρέννου. να προχωρήσει αμέσως με όσους άν­ δρες είχε στη διάθεσή του προς το ιερό του Α­ πόλλωνα στους Δελφούς και να το λεηλα τή­ σει. ενώ η συμμαχία είχε εκ των πραγμάτων. Ο Βρέννος είχε κατορθώσει να ξεπεράσει το εμπόδιο των Θερμοπυλών. υποχρεώθηκαν όμως να εγκαταλείψ ουν τις θέσ εις τους και κατέφ υ­ γαν στο στρατόπεδο των Θερμοπυλών για να πληροφορήσουν τους Ελληνες ότι είχαν κυ­ κλωθεί. για τη ν ώρα τουλάχιστον. αναφέρει ότι βρήκε απειράριθ­ μα οστά. Το ηθικό αυτών των ανδρών ενίσχυσε ένας χρησμός του δελφικού μαντείου. καθώς οι επιχειρήσεις διεξάγονταν μέσα στη χώρα τους. σύμφωνα με τον οποίο ο Απόλλωνος έλεγε στους Ελληνες να μην ανησυχούν για το ιερό του επειδή θα «φρόντιζε» ο ίδιος τους ε­ νοχλητικούς ιερόσυλους επιδρομείς. που οι συμπατριώτες του αργότερα το ν τίμησαν στήνοντας τον αν­ δριάντα του στον χώρο του μαντείου. πολέμησαν γενναία. Το επόμενο πρωί οι υπερασπιστές των Δελφών εκμεταλλευόμενοι τις συνθήκες επι­ χείρησαν αντεπίθεση. σε αντίθεση με τον Ηρόδοτο που είχε πραγματο­ ποιήσει ολόκληρη έρευνα για να εντοπίσει αυ­ τόν που αποκάλυψε το μονοπάτι στους Πέρ­ σες και να αφήσει στην Ιστορία το όνομα του Εφιάλτη. Οι δυνατές βρο­ ν τές έκαναν τη γη να τρ έμ ει και τους εμπόδι­ ζαν να ακούνε τις εντο λές των αρχηγών τους. Οι Γαλάτες εκμεταλλευόμενοι την πυκνή ομί­ χλη μπόρεσαν να πλησιάσουν και να αιφνιδιάσουν τους Φωκείς που φύλασσαν τη ν περιοχή χωρίς αυτοί να τους αντιληφθούν. Η λυσσασμένη αντί­ σταση των Ελλήνων το υς είχε εξουθενώσει. χωρίς να αναμένει τον Ακιχώριο και τον υπό­ λοιπο στρατό που βρισκόταν ακόμα στις Θ ερ­ μοπύλες. ενώ η δεισιδαιμονία τους οδηγούσε στο συ­ μπέρασμα πως ο ίδιος ο Απόλλωνος είχε φέρει το κρύο και την καταιγίδα για να τιμωρήσει ε­ κείνους που απειλούσαν το ιερό του. που γνώριζαν τη ν περιοχή. Οταν οι Γαλάτες του Βρέννου έφθασαν στους Δ ελφούς βρήκαν εκεί μια μικρή δύναμη από Φωκείς και Αιτωλούς και 400 οπλίτες από Τρ αυμ α τισ μ ένος Γα λά της (ρω μαϊκό μ α ρ μ ά ρ ινο α ν τίγ ρ α φ ο ελ λη νικο ύ π ρω τοτύπ ου. Την άμυνα των Δ ελ­ φών και την προστασία των εκεί συγκεντρω μέ­ νων αμύθητων θησαυρών ανέλαβαν οι Αιτωλοί. που ήθελαν με τη νίκη τους να αναδειχθούν σε σωτήρες της Ελλάδας και να διατρα­ νώσουν την ισχύ της Συμπολιτείας τους.000 κατά τις αρχαίες πηγές (δηλαδή λιγότεροι από τους μισούς). Στο μεταξύ η τα­ χύτητα της προέλασης του Βρέννου μειώθηκε διότι οι πεινασμένοι άνδρες του σκορπίστηκαν στα γύρω χωριά αναζητώντας . Ο Βρέννος είχε κατορθώσει με τη βοήθεια των ντόπιων να εντοπίσει το μονο­ πάτι που είχαν χρησιμοποιήσει οι Πέρσες το 480 π. Η ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΩΝ ΓΑΛΑΤΩΝ ΣΤΟΥΣ ΔΕΛΦΟΥΣ Στο μεταξύ η κατάσταση στις Θερμοπύλες είχε αλλάξει. Ολοι έσπευσαν στις αθηναϊκές τριήρεις που ήταν αγκυροβολημένες στην κο­ ντινή ακτή και έτσι διέφυγαν από την κυκλωτι­ κή κίνηση των Γαλατών. Οι ελληνικές δυνάμεις χωρίστηκαν σε δύο τμήματα.μάταια . Το μικρότερο σε μέγεθος θα ανελάμβανε την υπεράσπιση του ιερού των Δελφών.

Προς αυτούς τους ανθρώ­ πους απηύθυνε λίγες δ εκα ετίες αργότερα ο Α­ πόστολος Παύλος την Προς Γαλάτας Επιστολή του. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (1) Παυσανία: ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΕΡΙΗΓΗΣΙΣ. Οι άνδρες αυτοί έλαβαν ως αμοιβή τη ν πε­ ριοχή νότια της Βιθυνίας. Τα υπο­ λείμματα του τμήματος του Βρέννου ενώ θη­ καν την άλλη μέρα με τους Γαλάτες του Ακιχώριου. αγανακτισμένοι από τη γαλατική καταπίεση.Χ. Προτίμησαν να καταφύγουν στο στρατόπεδό τους κοντά στην πόλη Ηράκλεια. (6) Παναγιώτη Κανελλόπουλου: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ.Χ. στις όχθες του πο­ ταμού Σαγγάριου. Αρχισαν να σκοτώνονται μεταξύ τους νομίζοντας τους συντρόφους τους για επιτιθέμενους Ελληνες. ακόντια. οι οποίοι νόμιζαν ότι τους κατα­ διώκει ο Απόλλωνος. Μια άλλη ομάδα Γα­ λατών το 277 π. Οι Γαλάτες το ν έθαψαν κάπου κοντά στις Θερμοπύλες και έσπευσαν να διαβούν τον Σπερχειό κατευθυνόμενοι προς τη Θεσσα­ λία. Με δική τους πρωτοβουλία ορίστηκε κάθε δύο χρόνια να γίνεται στους Δελφούς πανελλήνια εορτή προς τιμή του Δία και του Α­ πόλλωνα.Χ. Το μακεδονικό κράτος. (5) ΙΣΤΟΡΙΑ TOY ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ. Μέσα στο σκοτάδι οι βάρβαροι πανικοβλήθηκαν και στη σύγχυσή τους δεν μπορούσαν να ξεχωρίσουν εχθρούς και φίλους. Το κράτος αυτό έζησε επί 60 χρόνια με συνεχείς λεηλασίες και αρπαγές σε βάρος των γειτονικών πληθυσμών. (3) Johann Gustav Droysen: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΔΙΑΔΟΧΩΝ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. τη διήμερη επίθεση στους Δελφούς και τα κρυοπαγήματα των προηγούμενων η μ ε­ ρών. Αθήνα.Χ. Στα τέλη του 4ου μ. ’ 40 mm Υποχωρούσαν όλη τη ν ημέρα υπό τη συνεχή πίεση των Αιτωλών και των Φωκέων που τους ακολουθούσαν παρενοχλώντας τους με συνε­ χείς ενέδρες και επιθέσεις. Εκδόσεις Δίον . Ε­ κεί τους έδωσε κάποιες συμβουλές για την τα ­ κτική που έπρεπε να ακολουθήσουν στη συνέ­ χεια. Από εκεί συνέχισαν τις επι­ δρομές τους. καθώς ο Σωσθένης δολοφ ονήθηκε και διάφορες επαρχίες τη ς επιχείρησαν να αυτονομηθούν. διαλύθηκε όμως όταν οι Θράκες. (7) Γιάννη Β. Αθήνα. αποκόπηκαν από τον στρατό και χάθηκαν στις χαράδρες του Παρνασσού ή φονεύθηκαν από τους Φωκείς και τους Αιτωλούς. και θεωρώντας τον εαυτό του υ­ πεύθυνο για τη ν ήττα. 1976. αυτοκτόνησε από ντρο ­ πή και φιλοτιμία χρησιμοποιώντας το ξίφος του ή δηλητηριάστηκε πίνοντας πολύ ανέρωτο κρασί. Μεγάλος αριθμός από αυτούς είχε σκοτωθεί από τις επιθέσεις των Ελλήνων ή εί­ χε χαθεί στις χαράδρες του Παρνασσού. σε ανάμνηση τη ς νίκης επί των Γαλα­ τών. Κατά τη διάρκεια τη ς νύκτας οι ελληνικές δυνάμεις τούς επιτέθηκαν για άλλη μια φορά. 1973. London. τόνισε να μην αφήσουν ζωντανούς τους ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ ασθενείς και τους τραυματίες που δεν μπο­ ρούσαν να μεταφ έρουν στο έλεος των ε ­ χθρών και όρισε ως διάδοχό του τον Ακιχώριο. Παράλληλα συνέχισαν να προσφέρονταιως μισθοφόροι. Οι Αιτωλοί τους πίεζαν με συνεχείς επι­ θέσεις. Αθήνα. 1982. (4) Peter Green: ALEXANDER TO ACTIUM. Ο Γονατάς υπήρξε ιδρυτής τη ς τελευταίας μακε­ δονικής δυναστείας. Η εορτή αποκλήθηκε «Σωτήρια» και περιελάμβανε μουσικό. Εκδόσεις Παπαζήση. και οι Αινιάνες το 273 π. Η Μακεδονία βρέθηκε λίγο μετά τη γαλα­ τική επιδρομή βυθισμένη σε νέα πολιτική κρί­ ση. υπό τον ικανό στρατηγό Σωσθένη. λό γω των πλούσιων α φ ιερ ω μ ά τω ν που _ φυλάσ σ οντα ν ε κ ε ί. Εκδόσεις Ν. ξεση­ κώθηκαν εναντίον τους.000 Γαλάτες).Γιαλλέλης. κατά τον Παυσανία. αναγκάζοντας το 277 π. όπου χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Τράπεζα Π/στεως. το ν Αντίοχο Σωτήρα και το 235 π. Το σχέδιό τους ήταν να εγκατασταθούν ε ­ κεί για τον χειμώνα. ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΟΜ ΗΣ Αποθαρρημένοι οι Γαλάτες δεν τόλμησαν να αντιμετωπίσουν το υς Ελληνες σε μάχη στην πεδιάδα του Σπερχειού. THE HELLENISTIC AGE. η οποία βασίλευσε ως την υποταγή στους Ρωμαίους. Αλλοι τόσοι χάθηκαν από την πείνα. πέρασε στη Μικρά Ασία. (2) Διόδωρου Σικελιώτη: ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ.Το ιερ ό το υ Απόλλω να σ το υ ς Δ ε λ φ ο ύ ς α π ο τέ λ ε σ ε κύριο σ τό χ ο τη ς γ α λα τικ ή ς επ ιδ ρ ο μ ή ς. Μέλη της έγιναν οι Δόλοπες το 275 π. μετάφραση Ρένου Αποστολίδη. 1996. 1993.Χ.000 Γαλάτες. Αθήνα. Αθήνα. Αθήνα. 1993. τον Ατταλο Α' της Περγάμου να συγκρουστούν μαζί τους και να τους αναγκάσουν να περιορίσουν τη λη­ στρική δράση τους. Υποχρέ­ ωσε τις ελληνικές αποικίες του Ελλησπόντου και τη ς Προποντίδας να πληρώνουν φόρο υποτέλειας. Το κρύο και ο πανικός εκείνης τη ς φοβερής νύ­ κτας. Η επιδρομή τους είχε συ­ ντρίβει. παρά το ότι το τραύμα του δεν ήταν σοβαρό. όπου ο τραυματισμένος Βρέν­ νος συγκάλεσε συνέλευση των πολεμιστών. . Οι Ελληνες χρησι­ μοποιούσαν κάθε μέσο που είχαν στη διάθεσή τους: βέλη. ενώ ο στρατός του Αντιόχου του Μεγά­ λου τη ς Συρίας στον πόλεμο εναντίον των Ρω­ μαίων (δ ιέθ ετε 12. είχε ανα­ κτήσει τις δυνάμεις του και έτσι σύντομα οι Γα­ λάτες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψ ουν και τα μακεδονικά εδάφη. Οι Γαλάτες μετά την ήττα και τη φυγή τους κατέληξαν στη Θράκη. Η Αιτωλική Συμπολιτεία με τη στρατιωτική τη ς υπεροχή και τον έλεγχο των Δελφών είχε αναδειχθεί σε κυρίαρχη δύναμη στον χώρο της κεντρικής Ελλάδας και θα παρέμενε στη θέση αυτή ως τη ρωμαϊκή κατάκτηση. ενώ οι Βοιωτοί και οι Αθηναίοι είχαν σ τείλει νέα εκσ τρατευτικά σώματα εναντίον τους. (8) Κωνσταντίνου Πατιαρρηγόπουλου: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ. Δ. πέτρες. Thames and Hudson. Το 25 π. Παράλληλα οι Αιτωλοί έθεσαν υπό τον έλεγχό τους τη Δελφική Αμφικτυονία και απέκλεισαν από αυτή τους Μ ακεδόνες και τα κράτη που βρίσκονταν υπό μακεδονικό έ­ λεγχο. Οταν νύκτωσε κατάκοποι οι Γαλάτες στρατοπέδευσαν εκεί όπου είχαν φθάσει. στοίχισαν τη ζωή σε 10. Καρύτσα: Η ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗ ΑΙΤΩΛΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΡΜΟ. αιώνα υπήρχαν πολ­ λοί απόγονοί τους που μιλούσαν ακόμα τη γα­ λατική γλώσσα. Ο Αντίγονος Γονατάς τους χρησιμοποίησε εναντίον του Πύρρου. Οι τοπικοί πληθυσμοί ό­ μως τους υποδέχθηκαν με άγριες διαθέσεις και τους υποχρέωσαν να συνεχίσουν τη φυγή τους προς τα βόρεια. ως προσκεκλημένη του βασιλιά της Βιθυνίας Νικομήδη που χρειαζόταν μισθοφόρους κατά τον πόλεμο εναντίον του αδελφού του Ζιβαίου.Χ. Η επιτυχία των Αιτωλών στην αντιμετώπι­ ση των Γαλατών είχε καθοριστική σημασία για την επέκταση τη ς συμπολιτείας τους.Χ. Το μακεδονικό κράτος έσωσε η ά­ νοδος του Αντίγονου Γόνατά στον θρόνο. Στη συνέχεια. Εκδοτική Αθηνών. το μικρασιατικό γαλατικό κράτος εντά χθηκε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και από τό τε ακολού­ θησε τις τύχες της. Η Ελλάδα είχε σωθεί. ενώ οι υπό­ λοιποι με αρχηγό τον Κομοντόριο δημιούργη­ σαν γαλατικό κράτος στην περιοχή με πρω­ τεύουσα την Τύλο. Ενα μεγάλο μέρος υπό τον Ακιχώ­ ριο προχώρησε προς τον Δούναβη. (9) Ulrich Wilcken: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. ακόμα και κραυ­ γές και περίεργους ήχους που τρόμαζαν τους βαρβάρους. γυμνικό και ιππικό αγώ­ να. Νίκας.

ΕΝΩ ΜΕ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ 1540 ΧΑΘΗΚΑΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΝΕΤΟΥΣ ΤΟ ΝΑΥΠΛΙΟ ΚΑΙ Η Μ Ο ΝΕΜ ΒΑΣΙΑ. ΧΑΝΟΝΤΑΣ ΤΑ ΕΡΕΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΕΝΑ ΠΡΟΣ ΕΝΑ. ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΠΑΙΤΟΥΣΕ ΓΙΑ ΤΑ ΕΡΓΑ ΠΕΡΙΟ ΔΟ 50-60 ΕΤΩΝ. ΜΕ ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΝ ΑΜΜ ΟΧΩΣΤΟ. Η ΠΡΩΗΝ ΘΑΛΑΣΣΟΚΡΑΤΕΙΡΑ ΔΕΧΟΤΑΝ ΑΝΕΛΕΗΤΑ ΚΤΥΠΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ. Ν ιγδ ιό π ο υ λο υ για τη "ΣΙ"). ΕΚΕΙΝ Ο Σ ΟΤΑΝ ΕΠΕΣΤΡΕΨΕ ΥΠΕΒΑΛΕ ΕΝΑ ΠΛΗΡΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΜ ΥΝΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ. St. Π α ν επ ισ τή μ ιο Μ ονάχου 0 16ος Α ΙΩ Ν Α Σ Δ Ε Ν ΗΤΑΝ 0 ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΛΟΤΕ ΚΡΑΤΑ!Α ΓΑΛΗΝΟΤΑΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ.Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΑΝΟΥΣ ΡΚΟΥΣ ( 1 5 7 1 ) ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΑΡΚΑΛΕΤΣΗΣ Ισ το ρ ικ ό ς M ag. ΤΟ 1522 ΕΠΕΣΕ Η ΡΟΔΟΣ. ΤΟ 1565 01 Ο Θ Ω Μ ΑΝΟ Ι ΠΟ ΛΙΟ ΡΚΗΣΑΝ ΤΗ ΜΑΛΤΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΠΟΜ ΕΝΟ ΧΡΟΝΟ ΚΑΤΕΛΑΒΑΝ ΤΗ ΧΙΟ. ΑΝΗΣΥΧΗ Η ΒΕΝΕΤΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΕ ΤΙΣ ΦΡΟΥΡΕΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΕΣΤΕΙΛΕ ΣΤΟ Ν Η ΣΙ ΤΟΝ ΑΞΙΩΜΑΤΟΥΧΟ ΑΣΚΑΝΙΟ ΣΑ Β Ο Ρ Ν ΙΑ Ν (ASCANIO SAVORGNAN) ΓΙΑ ΝΑ ΕΠΙΘ ΕΩΡΗΣΕΙ ΤΙΣ ΟΧΥΡΩΣΕΙΣ... ΗΤΑΝ ΟΜ Ω Σ ΠΙΑ ΠΟΛΥ ΑΡΓΑ . ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ . σ τη ν Ισ το ρ ία τω ν βαλκανικώ ν εθνώ ν. Β ε ν ε τό ς σ τρ α τιώ τη ς σ τα τέ λ η το υ Μ εσαίω να (πίν το υ Σ .

Από αυτούς 800900 ήταν ιππείς. η Κύπρος απομονώθηκε και η Πύ­ λη άρχισε να τρίζει τα δόντια της. . εφάρμοσε τα προβλεπόμενα σχέδια άμυνας: ισχυρή αντίσταση ό­ που υπήρχαν οχυρωμένες πόλεις (Λευκωσία. ε ­ πηρέασε τον Σελήμ στο να προκαλέσουν. ενώ παράλληλα με αυτά. "μά­ ζευε πλέον πικρούς καρπούς". το 1489. βοηθη­ τικά κλπ. καταστρέφοντας (ε­ κτός των άλλων) και μέρος της πόλης. Τον Οκτώβριο του 1569 πραγματοποιήθ η κε μάλιστα γενική επιθεώρηση των έργων ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡ ΙΑ ι Ο γ ο τθ ικ ό ς κ α θ εδ ρ ικ ό ς ναός το υ Α γίου Ν ικολά ου. κύριος του επιγείου παραδείσου. Αμέσως ο τοποτηρητής Νικόλαος Δάνδολος (Nicolas Dandolo). Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ενίσχυση του φρουρίου τη ς Κυρήνειας και των τειχών τη ς Αμμοχώστου. κύριος των κυρίων. γα λεότες.. αν όχι θετικά. πλήττοντας τους τόσο απαραίτητους γΓ αυ­ τούς εμπορικούς δρόμους. Στις αρ­ χές του επόμενου έτους οι Τούρκοι δήμευσαν τις ενετικές περιουσίες τη ς Κωνσταντινούπο­ λης και έλαβαν μέτρα εναντίον των πόσης φύσεως οικονομικών συμφερόντων τη ς Γαληνοτάτης Δημοκρατίας. . που αντιπροσώπευε πάνω από το 90% των κατοίκων τη ς Κύπρου. Ας προσέξη δε το κράτος το ύτο να μην ερεθίση το τρομερό η­ μών ξίφος.. Την απαίτη­ σή τους αυτή τη στήριζαν στο ότι. εποφθαλμιώντας και την Κύπρο ως νέο τιμάριο που θα του προσέφερε αυξημένα και εγγυημένα κέρδη και έσοδα. Ο­ ταν έπεσαν στα χέρια των Τούρ­ κων η Ρόδος και η Αίγυπτος. παρακολουθού­ σε με απάθεια. ανοικτά πια. Ο «κύβος» ερρίφθη κατά τις πρώτες η μέ­ ρες του Απριλίου του 1570. Μ 42 ■■ Η αντίστροφη μέτρηση ξεκίνησε όταν ο σουλτάνος Σελήμ Β' διόρισε τον Εβραίο Ιωσήφ Ναζί δούκα τη ς Νάξου και διοικητή όλων των Κυκλάδων.. Ο Ναζί. Η ενετική διοίκηση. Πολλά χρόνια πίσω. Ο μό­ νος που διαφώνησε με την προτεινόμενη εκστρατεία ήταν ο μεγάλος βεζύρης Μ εχμέτ Σοκολλί. κτύπησαν οχυρές θέσ εις των Ενετών στην α­ νατολική πλευρά των παραλίων τη ς Αδριατικής. ενώ στρατολογήθηκαν και 6.σ. στους οποίους οι Λουζινιάν (Lusignan) τη ς Κύπρου πλήρω­ ναν φόρο. ως π ο ρ θ η τή ς τη ς Α μμο χώ σ του.000 στρατιώτες. έχοντας περιπέσει σε καθε­ στώς δουλοπαροίκων και αντιμετωπίζοντας τους Ενετούς ως κατακτητές. Η δύναμη που συγκέντρω­ ναν οι αρχές α υτές κατά τις παραμονές του πολέμου δεν υπερέβαινε τις 3. Αντιπροσωπεία του σουλτάνου κατέφθασε στη Βενετία κομίζο­ ντας τη ν περίφημη επιστολή.. 01 ΠΡΩΤΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ και έγιναν ν έες τροποποιήσεις και βελτιώσεις. την έλευση των Τούρκων.στρατηγικής σπουδαιότητας σημεία. τουρκικά πλοία πραγματο­ ποίησαν μια πρώτη επιδρομή στα Βορειοανατολικά παράλια της νήσου. η δίψα για δόξα και η ακόρεστη επιθυμία του για επέκταση της Οθωμανι­ κής Α υτοκρα τορία ς. λεηλατώ ντας τα χω­ ριά τη ς περιοχής. όπερ θ έλ ει δοθή ημίν ή φιλικώς ή βιαίως. τη Βενετία. θεωρώντας τους εαυτούς τους άμεσους διαδόχους των σουλτάνων τη ς Αιγύπτου. Οι τελευταίοι. όταν εκδηλώ θηκε μεγάλη πυρκαγιά στον ναύσταθμο της Βενετίας. Δ ιοικητές της δύναμης αυτής ήταν ο Λαλά Μουσταφά και ο Πιαλή πασάς. διαβλέποντας ότι η Κύπρος θα ήταν ο επόμενος και σημαντικότερος στό­ χος. έτι δε ας προσέξη να μην ερεθίση την οργήν μας».εκτετα μένη αυτή τη φορά απόβαση στην περιοχή τη ς Λεμεσού. σ τον ναό. Ο Ναζί εικάζεται πως ήταν ο οργανωτής του παράτολμου σχεδίου το 1569. Αρχηγός των στρατιωτικών δυνάμεων του νησιού ήταν ο καπιτάνος (capitano di Famagosta). Υπέρ τη ς δυναμικής σύγκρουσης με το υς Ενετούς συντάχθηκε και όλο το επιτελείο της Υψηλής Πύλης. που είχε καταδι­ κάσει τις αγροτικές μάζες σε εξαθλίωση. Στις αρχές Ιουλίου όμως κατέ­ πλευσε στην περιοχή το σύνολο του οθωμανι­ κού στόλου.000 περίπου άνδρες από τον ελληνικό πλη­ θυσμό. Το μικρό άγημα που αποβιβάστηκε εξοντώ θηκε ολοσχερώς από τους ντόπιους. Μέγας των Τούρκων Αυτοκράτωρ. που μ ε τα τρ ά π η κ ε σ ε τζα μ ί. Ο Λαλά Μ ο υ σ τα φ ά ύψω σε το ν μ ινα ρ έ που δ ια κ ρ ίν ετα ι α ρ ισ τερ ά και έδ ω σ ε το όνομά το υ . η φιλαργυρία του. αφαίρεσε από τους Ενετούς τα περισ­ σότερα οχυρά σημεία και τις πόλεις που κατείχαν στην ανα­ τολική Μεσόγειο. συνέ­ βαλαν στην απόφασή του για κατάκτηση του νησιού».000 άνδρες. Κυρήνεια και Αμμόχωστος). ο Σελήμ Β' ήταν μέθυσος) και τα ωραία της γεράκια. καθώς και οι αρχηγοί του σ τρατεύματος και του στό­ λου. Πλέο­ ντας με κατεύθυνση ανατολική και παράλληλα προς τα νότια παράλια του νησιού προχώρη­ σαν σε δεύτερη . το περιεχόμενο της οποίας διασώθηκε ως τις μέρες μας: «Η­ μείς.ια αλυσίδα από νί­ κες των οθωμανι­ κών όπλων κατά το πρώτο μισό του 16ου αι. αιτούμαι παρά της Ενετικής εξο υ ­ σίας το Βασίλειον της Κύπρου. Η απόφαση αυτή ελήφθη και επειδή στην ύπαιθρο η μεγάλη πλειοψηφία των Κυ­ πρίων χωρικών. Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι η Κύπρος επί ε­ νετοκρατίας διοικείτο από τρ ιμ ελές συμβού­ λιο. βασιλεύς των βασιλέ­ ων. Στη Λευ­ κωσία υψώθηκε νέο τείχος. όπως ο Παλλαβιτσίνι (Pallavicini) και ο Σαβορνιάν (Savorgnan). κυ­ ρίως Ενετούς μισθοφόρους. αποκτούσαν de facto και αυτοί το ίδιο δικαίωμα..εκτό ς των γεωστρατηγικών . στη χερσόνησο της Καρπασίας. συνολικής περιμέ­ τρου π έντε χιλιομέτρω ν και με βαθιά προστα­ τευτική τάφρο μπροστά του. Οπως σημείωσε ένας Λατίνος χρονικογρά­ φος της εποχής. ενώ καθοριστική υπήρξε η επήρεια του Ιωσήφ Ναζί. από το 1565 επιτάχυναν την κατασκευή των οχυρωματικών έργων στο νησί. Μηχανικοί και άλ­ λοι αξιωματούχοι που στάλθηκαν επανειλημ­ μένα στο νησί. που είχε την έδρα του στην Αμμόχωστο. να μην εμπιστεύηται δε εις το ν θ η ­ σαυρόν αυτού διότι δυνάμεθα να μεταβάλωμεν αυτόν εις χείμαρρον. τα αίτια . βασιλεύς τη ς Ιερουσα­ λήμ. Η σθενα­ ρή αντίσταση που συνάντησαν όμως τους ανά­ γκασε να επιβιβαστούν μετά από δύο μέρες πάλι στα πλοία και να συνεχίσουν τον πλου προς τη Λάρνακα. μια τεράστια αρμάδα που πλησία­ ζε τα 400 καράβια (γαλέρες.για την απόφαση αυτή του Σελήμ προς δυναμική διεκδίκηση τη ς Κύπρου ήταν « Τον Ιούνιο του 1570 μια μι­ κρή τουρκική ναυτική μοίρα από έξι γα λεότες διενήργησε απόβαση ανιχνευτικού ή καταδρομικού χαρακτήρα στα δυ­ τικά παράλια της Κύπρου. αλλά κανένας στην Κων­ σταντινούπολη δεν συμμεριζό­ ταν τις επιφυλάξεις τ ο υ . καθώς και σε ελά­ χιστα ακόμη . επέβλεπαν και βελτίωναν την εκτέλεσ η των έργων. Σκιά του θεού.). αφού αποβίβασαν στην ξηρά 25. Από το 1517 οι σουλτάνοι αξίωσαν επικυριαρ­ χία επί τη ς Κύπρου. Επιπλέον η αγάπη του σουλτάνου για τα εξαιρετικά κρασιά τη ς Κύπρου (σ. Σουλτάν Σελήμ Οθωμανός. επικεφαλής του οποίου ήταν ο τοποτηρητή ς (locotenente). ως διοικητής του νησιού. Εκεί κατάφεραν και δημιούργησαν ε κ τε ­ ταμένο προγεφύρωμα.. σε μία επίδειξη τη ς στρατιωτικής τους ισχύος.

ήταν βιαίως σ τρατολογηθέντες Αρμένιοι σκαπανείς. και τα υπόλοιπα τρία-τέσσερα σημεία αντίστασης. Είχαν συνο­ λική π ερίμετρο 3. Πράγματι Ενετοί και Ισπανοί. ώστε να κατατρομοκρατήσουν τους πολιορκημένους. κινούμενοι προς την οροσειρά του Πενταδάκτυλου. καθώς και στη γειτονική τη ς Καρπασίας. Γνωρίζοντας τη μοίρα της και ενώ ήταν κλεισμένη στο αμπάρι μιας γαλέρας. Κατά την τριήμερη σφαγή που α­ κολούθησε πάνω από 20.000 κατοίκους της Λευκωσίας. Επιπρόσθετα συγκροτήθηκε και ένα μικρό επικουρικό σώμα 300 ιππέων για επιχει­ ρήσεις αντιπερισπασμού.Στις 26 Ιουλίου δύναμη 90. Οι Οθω­ μανοί απελάμβαναν επιπλέον και πλήρους θα­ λάσσιας κυριαρχίας. κατόρθωσαν να διαφύγουν. Ενετού πολεμιστή που ήταν παρών στα δραματικά γεγονότα και σώθηκε από εξα ιρετι­ κή τύχη. στη Λεμεσό και στην Πάφο. στρατιώτες και άμα­ χοι. γιο του σουλτάνου.000 περίπου κατοίκους. όπως σημειώσαμε. Οταν ο ενωμένος τους στόλος. όπως ο Μ αρτινένγκο (Martinengo). τις 40. λίγα χιλιόμετρα έξω από το λιμάνι τη ς Αμμοχώστου. υδροφράχτες. Για τους υπόλοιπους. Ηλπιζαν έτσι να δημιουργήσουν επισιτιστικό πρόβλημα στον αντίπαλο ώστε να τον αναγκάσουν να λύ­ σει την πολιορκία νωρίτερα απ’ ότι υπολόγιζε. μένο­ ντας η τελευταία και ισχυρότερη ελεύθερ η ε ­ στία αντίστασης σε όλη την Κύπρο. ενώ μπροστά το υς εκτεινόταν βαθιά τάφρος. Οι αξιωματικοί Ιωάννης Μουντάτσο (Giovanni Mudazzo) και Αλφόνσος Παλάτσο (Alfonso Palazzo) παρέδωσαν το φρούριο χωρίς αντίσταση. Στο μεταξύ οι χερσαίες δυνάμεις των εισβολέων επέκτειναν την κυριαρχία τους σε ολόκληρο το νησί. Ηταν το δεύ τερ ο μεγαλύτερο αστι­ κό κέντρο τη ς Κύπρου και διοικείτο. για παράδειγμα. άγγι­ ζαν τις 200. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ . εκμεταλλευόμενοι την α­ δυναμία του στόλου των Δυτικών για ευθεία α­ ντιπαράθεση. επιβλητικά της τείχη. Κινήθηκαν ό­ μως απελπιστικά αργά. κατά τη μεγάλη έφοδο τη ς 8ης Σεπτεμβρίου 1570. Δύο χιλιάδες νέοι και νέες σύρθηκαν και πουλήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα τη ς Ανατο­ λής. Σχετικά αναφέρεται και η ιστορία τη ς ηρωίδας Μαρίας Συγκλητικής. υ­ πόγειες εξόδους διαφυγής. οι αναλογίες μεταξυ των αντιμαχομενων ήταν καταθλιπτικες σε βάρος των Ελλήνων και των Ιταλών. Δέκα ακριβώς ημέρες μετά την πτώση της Λευκωσίας τα ενετικά και τα ισπανικά καράβια ξεκίνησαν από την Κρήτη. Διέκοψε τις επικοινωνίες της πρωτεύουσας με το υπόλοιπο νησί και διέ­ τα ξε διαρκή κανονιοβολισμό. ενώ γίνονταν μάχες σώμα με σώμα. ξ ε ­ κίνησε από τη Σητεία για τη ν Κύπρο.000 στρατιώτες. ο Κονταρίνι (Contarini). όταν πια κάθε αντίσταση ήταν μάταιη. πριν κλειστούν στα τείχη. Ολες οι ορθόδοξες και οι καθολικές εκκλησίες μετατράπηκαν σε τζαμιά. Η πιο αυθεντική μαρτυ­ ρία είναι το σύγγραμμα «Διήγησις τη ς τρ ομ ε­ ρός πολιορκίας και αλώσεως τη ς Αμμοχώστου κατά το έτο ς 1571»του Αγγέλου Γάτου (Angelo Gatto). Ιωάννης και Ανδρέας) που εί­ χαν διακριθεί και στις προηγούμενες μάχες κατά των εισβολέων. η Αμμόχωστος. 138 ενετικά και 49 ισπανικά πλοία. συμπερι­ λαμβανομένου του καθεδρικού ναού της Α­ γίας Σοφίας. Λίγες δεκάδες Κυπρίων. Επικεφαλής τη ς δύναμης των αμυνομένων ήταν ο γενναίος και εμπειροπόλεμος Μάρκος Αντώνιος Βραγαδίνος (Marco Antonio Bragadin). Επικεφαλής της δύ­ ναμης αυτής τέθηκα ν οι αδερφοί Ροντάκη (Πέτρος. Λόγω του ε ­ μπορίου θεω ρείτο από τις πλουσιότερες της Ανατολής. Οι αμυνόμενοι είχαν μειωθεί πολύ σε αριθμό και οι απώλειές τους είχαν αυξηθεί σε επικίνδυνο βαθμό από τις επιδημίες που εμφανίστηκαν στην πόλη. ο οποίος είχε δικαιοδοσία σε ολό­ κληρη την περιφέρεια τη ς Μεσαορίας. Από τις πρώτες μέρες της πο­ λιορκίας μοίρα του ναυτικού των επ ιτιθεμέ­ νων περιπολούσε. Δηλητηρίασαν επίσης τα πηγά­ δια και τα ρυάκια τη ς περιοχής. ενώ αργότερα ενισχύθηκαν και από τους Λουζινιάν. αποκόπηκε ολοκληρωτικά. μη τολμώ ντας σύγκρουση με τον διπλάσιο σε δύναμη οθωμανικό στόλο. όπως προαναφέρθηκε. Επέστρεψαν όμως πίσω άπραγα. Στον Ενετό διοικητή του κάστρου της Κυρήνειας έστειλαν το κομμένο κεφάλι του Δάνδολου. Α ντω νόπ ουλου). Το ύψος των τειχών ήταν 15 μέτρα και το πάχος τους από 4 μέχρι 5. Ο ιστορικός Ενλαρτ (Enlart) υποστηρίζει ότι τα τείχη της Αμμοχώστου είναι το πιο θαυμαστό δείγμα ο­ χυρωματικής τέχνη ς που μας άφησαν οι μηχα­ νικοί τη ς Αναγέννησης. Μ ετά από 44 ημέρες πολιορκίας. θολω τές κρύπτες. δεχόμενες ν έες ενισχύσεις. Στις 15 Σ ε­ πτεμβρίου 1570 οι προφυλακές του οθωμανι­ κού πεζικού εμφανίστηκαν και στρατοπέδευσαν έξω από τα μεγαλόπρεπα. Η νεαρή κοπέλα κλείστηκε μαζί με εκα τοντά ­ δ ες άλλες νέες τη ς πόλης στα τουρκικά καρά­ βια που θα τις μετέφ εραν ως δώρο στον Μουράτ. Ο Πέτρος Ροντάκης ήταν ο αρχηγός της μικρής δύναμης η οποία επ ιτέ­ θ η κε και εξόντω σε τα πληρώματα των έξι τουρκικών γαλεότων. ήταν να καταστρέψουν την παραγω­ γή του πλούσιου κάμπου που εκτεινόταν πέρα από την πόλη. Οπως και αν είχε το πράγμα. χωρίς να προβάλουν ά­ μυνα άξια λόγου. πιθανότατα κό­ ρης του αξιωματικού Ευγένιου Συγκλητικού. έβαλε φωτιά στην πυριτιδαποθήκη του πλοίου. προχώρησαν εσπευσμένα στη σύ­ ναψη στρατιωτικής συμμαχίας. Το ένα πέμπτο από αυτούς ήταν ιππείς. Κόντος. α­ ποθήκες και προμεσοτειχίσματα. προς παρακώ­ λυση της κίνησης χριστιανικών ενισχύσεων από τη Δύση. τους Ηρακλή και Αλοϊσιο Μαρτινένγκο (Martinengo). ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΗΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ Η πόλη της Αμμοχώστου εκείνη τη ν εποχή είχε 10. από τις βόρειες πύλες των τειχών. Ο ανώτατος άρχων τη ς νήσου. αποκεφαλί­ στηκε. ο Λαλά Μουσταφά επεφύλαξε τύχη οικτρή. η Λευκω­ σία είχε ήδη πέσει. ενός από τους υπερασπιστές τη ς Λευκωσίας. Ετσι η ιστορική πόλη του Ευαγόρα. Η τελευταία ενέργεια των υπε­ ρασπιστών τη ς Αμμοχώστου.5 χιλιομέτρων και κάτι που έ ­ λειπε από τη Λευκωσία: την επαφή με τη θά­ λασσα και τη δυνατότητα ανεφοδιασμού από αυτήν. ο τοποτηρητής Νικόλαος Δάνδολος. Από την εσω­ τερική πλευρά αναπτυσσόταν ολόκληρο σύ­ μπλεγμα με υπόγεια χυτήρια (όπου λειτουρ­ γούσαν σιδηρουργεία). Παράλληλα με αυτά όλοι οι Ενετοί στρατιωτικοί διοικητές εκτελέσ τηκαν επιτόπου. σε κάποιο ακρογιά­ λι τη ς Πάφου. από καπιτάνο (capitano di Famagosta). με αποτέλεσμα όλοι και όλα να τι­ ναχτούν στον αέρα. Υπό τις διαταγές τους είχαν συνολικά 7. τον Λαυρέντιο Τιέπολο (Laurentius Tiepolo). ο οποίος πλαισιωνόταν από ένα επι­ τελείο ικανών στρατηγών: το ν Εκτορα Μπαλιόνε (Hector Baglione). οι Τούρκοι έριξαν σε αλλεπάλληλα κύματα όλες τις διαθέσιμες δυνάμεις τους. Το ίδιο απόγευμα οι Τούρκοι εισήλθαν στη Λευκωσία. αλλά σημαντικό μέρος τη ς δύναμης ανήκε σε βοηθητικές ειδικότη­ τε ς (πολλές χιλιάδες.000 άμαχοι εξοντώ θ η ­ καν. αναμφίβολα. ενώ ταυτόχρονα ο ναύαρχος Πιαλή πασάς περιπολούσε με τον στόλο στα ανοικτά της Ρόδου. Το χρονικό της πολιορ­ κίας και της πτώσης τη ς διέσωσαν και μας με­ τέφ ερα ν Ενετοί π εριηγητές και χρονικογρά­ φοι. Επρόκειτο λοιπόν. Μέσα σε μία εβδο­ μάδα κατελήφθησαν. που είχαν πρωτοαπσβιβαστεί.000 άνδρες. Οι δυνάμεις που συγκέντρωσε ο Λαλά Μουσταφά.000 στρατιωτών υπό το ν Λαλά Μουσταφά ξεκίνησ ε τη ν πολιορ­ κία της Λευκωσίας. ο Μπιτσάρρο (Bizarro) και ο Γκρατσιάνι (Grazziani). για μία από τις πιο γερά οχυρωμένες πόλεις στην ανα­ τολική Μεσόγειο και το πρόβλημά της εστια­ ζόταν κυρίως στη λειψανδρία και στα μειωμέ­ να υλικά αποθέματα. 43 *»■ Τα τείχ η τη ς Α μ μο χώ σ του από την π λευρ ά το υ λιμα νιού (σχέδιο το υ ζω γράφου Μ . λί­ γες η μέρες πριν αποβιβαστούν οι Τούρκοι στην Κύπρο. από τους ο­ ποίους οι μισοί ήταν Ιταλοί και οι άλλοι μισοί Ελληνες. Τα τείχη τη ς πόλης ανάγονταν στο Βυζά­ ντιο και στους Κομνηνούς.

αξιοθρήνητος ημέρα Παρασκευή. που είχαν επιβιβαστεί στα πλοία. Εκείνη τη στιγμή ο Λαλά Μουσταφά ζήτησε από τον Βραγαδίνο να τού παραδώσει όσους Τούρκους στρατιώτες κρατούσε αιχμαλώτους. τον έδ ε­ σαν και του έκοψαν τα αυτιά και ένα τμήμα της μύτης του. κατάστι­ κτος από πληγάς. ο Μάρκος Αντώνιος Βραγαδίνος και ως συμμάχους τους. από τον Σεπτέμβριο που κρα­ νιδιαστικά. Στη συνέχεια τον ξάπλωσαν ανάσκελα στο χώμα. θα επιβιβάζονταν στα πλοία ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡ ΙΑ Στις 5 Αυγούστου. ότι συμφω­ σει τον αποκλεισμό και να εισ έλθει στο λιμάνι νούσε με τους όρους που ζητούσαν ο ιη ττη μ έτης Αμμοχώστου. αναφέρουν οι χρονικογράφοι. Από τις 28 Σεπτεμβρίου ανέπτυξαν το πυροβολικό πτης μά ρ τυ ρ α ς. Οταν ο Ενετός διοικητής του το επεσήμανε ο Τούρκος «εξορ­ γίστηκε». τυρί δεν μπορού­ εβδομάδες. Δεν ανέμεναν πια παρά την πείνα και τις επιδημίες επιτελών. Παράλληλα προχώ­ από την πόλη μεγάλο αριθμό αμάχων. όπως προέβλεπε η συμφωνία. κος Κουερίνι (Marco Querini) κατάφερε να σπά­ στην αντιπροσωπεία που δέχθηκε. και ευθ ύς μετά την ανόσιον προσευχήν του εις τη ν εκεί Αγίαν Σοφίαν προετοιμασθείσαν. ευγενή Βενετζιάνον Καπετάν της Πάφου. σες να βρεις παρά μόνον αν το ακριβοπλήρω­ Η αντίσταση των υπερασπιστών τη ς πόλης ό­ νες. βρισκόταν τώρα σε δεινή τους και άρχισαν κανονιοβολισμό σε καθημε­ κατάσταση.000 στρατιώτες που δ ιέθετα ν στις αρχές τη ς πο­ μα».μο. Ετσι οι Τούρκοι επι. που νομοτελειακά θα έ ­ ο Εκτωρ Μπαλιόνε αποφάσισαν να διώξουν καναν την εμφάνισή τους. Η χαλάρωση των τουρκικών επιθέσεων α­ λιορκίας. ο ύτε και η τόλμη των στρατιω­ ντας να κάμψουν τη ν αντίσταση των αμυνομέ. χωρίς σχυση. Ενώ να αφοπλιστούν. παρά μόνο ξύδι και νερό. Στους Κυπρίους θα εχορηγείτο γενική α­ μνηστία... τα οποία. ελεεινόν τοις ορώσι θέαμα. που κα τ’ σοι ήταν βαριά τραυματισμένοι και φυσικά ανί­ εντολήν του Βραγαδίνου άρχισαν να εξέρ χο­ κανοι να πολεμήσουν. Την ίδια ώρα οι υπόλοιποι άνδρες του. οι γάτες. και τον κυβερνήτην του ιππικού στρατεύμα­ τος. Αλλοι τό ­ νέβασε το ηθικό των πολιορκημένων. ανέβη εις τη ν Αμμοχώστον ο υπερήφανος Μουσταφάς ως νικη­ τής μετά δόξης και θριάμβου.. Και ταλείποντας τις μετωπικές επιθέσεις πραγμα­ τούτα όμως. Ο Λαλά Μουσταφά δήλωσε. 44 ■■■ οι μήνες κυλούσαν η κατάσταση των Κυπρίων και των Ενετών στρατιωτών και το ηθικό των αμάχων. Ηταν φανερό ότι ασκούσαν από χε χαθεί όμως ακόμη η ελπίδα. Να πως περιέγραψε. το 1571. περιμένοντας στωικά το τέλος. επρόσταξε και εφέρθη σιδηροδέσμιος έμπροσθεν παντός του στρατεύματος ο τρισάθλιος Μαρκαντώνιος Μπραγαδίνος.. Το Πάσχα. Κατηγόρησε τον Ενετό πως εκτέλεσε τους υποτιθέμενους αιχμαλώτους και διέ­ τα ξε να αφοπλισθεί όλη η ενετική ακολουθία και στη συνέχεια να το π οθετηθεί μπροστά στη σκηνή του.. επρόσταξε και εκρέμασαν τον άθλιον Λουρέντζον Τιέπολον. όπως είχε γίνει και στη Λευκωσία.«. Δεν απέμείνε πια τίπ οτε φαγώσι­ θα τραβούσε σε μάκρος. τα γαϊδούρια. όλα εί­ μως γρήγορα κατέστησε ραφές ότι η υπόθεση χαν φαγωθεί. Μ α ρ κιανή Β ιβ λ ιο θ ή κ η ). οι 1. και διερχό- . Τα σχέδια όμως των Τούρκων ήταν άλλα. ο ναύαρχος Μάρ­ ση της πόλης. μετά από σύσκεψη των Ενετών τοποιώντας οικονομία δυνάμεων.».τίποτε να πιούν. σημείωνε ένας αυτόαπό την αρχή ιδιαίτερη σφοδρότητα. είχε εξαφανιστεί. Η ολιγάριθμη αυτή δύναμη 140. περικυκλούμενος από όλους τους αξιωματικούς του στρα­ τεύματος εν μέσω μιας αγχολογής ακαταπαύστου των πυροβόλων και μουσικών οργάνων. οι Τούρκοι επιδόθηκαν σε ένα στυγνό δολοφονικό έργο. αφού επέστρεψεν από το τζαμί. τις στιγμές ο αρχιμανδρίτης Κυπριανός. «Οι Τούρκοι ήρξαντο να ορύττωσιν όλαις τη ς Αμμοχώστου αναγκάστηκε με τη βία να δυνάμεσι τάφρους και να ανατρέπωσι το έδα­ την εγκαταλείψει.Τούρκων και περιφερόμενος στον κάμπο της Μεσαορίας. κατά τρόπο συγκλονι­ στικό. ενώ οι Ενετοί στρατιώ­ τες μαζί με κάποιους Κύπριους άρχισαν να α­ ποχωρούν ειρηνικά και να επιβιβάζονται στα καράβια. πολύ σύντομα εξέλιπαν . Οι Κύπριοι στρατιώτες πραγματοποιού­ σαν να βάλλουν ακατάπαυστα κατά των τε ι­ σαν α υτές τις εξόδους έφιπποι και πάντα αιφ­ χών. προκαλώντας μεγάλες απώλειες τούσε η πολιορκία. Την πρώτη μέρα του Αυγούτου ιππικού δεν ήταν όμως δυνατόν να προκα. το κρέας. Τα άλογα. τραυματισμένος. Και τίπ οτε από τα συμφω νηθέντα δεν επρόκειτο να τηρηθεί.στου οι Βραγαδίνος και Μπαλιόνε αποφάσισαν λέσει κάποιο καίριο πλήγμα.. εξανα­ γκάστηκαν να εξέλθουν. εκτό ς από ψωμί και όσπρια. Ο ύτε η ανδρεία την αρχή τη μεγαλύτερη δυνατή πίεση. Πρώτα αποκεφαλίστηκαν οι αξιωματικοί και κατόπιν ένας-ένας οι στρατιώ­ τες. Την ίδια ώρα ο Βραγαδίνος και η συνοδεία του (12 αξιωματι­ κοί και 200 περίπου στρατιώτες) συναντήθηκαν με το τουρκικό επιτελείο. είχαν δ εχθεί πάνω από στους Τούρκους.. μεταφ έροντας μικρή ενί­ νοι. όμως εκεί­ νος έμεινε ατάραχος και χωρίς ίχνος φόβου. Τρεις φορές προσποιήθηκαν πως θα κό­ ψουν το κεφάλι του Βραγαδίνου. Και δεν είχαν τελείς άλλαξαν άρδην τη ν τακτική τους.τών. φρέσκο νων και η πολιορκία να διαρκέσει λίγες μόνον ή παστό. Αφού συζητήθηκαν κάποια διαδικαστικά θέματα οι Ενετοί ετοιμάστηκαν προς αναχώρηση. δεν εί­ ρινή βάση. ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΕΙΣΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟ Η π ολιορκία τη ς Α μ μο χώ σ του (Β εν ετία . Τη 17. 40.000 οβίδες. άρχισαν να πλησιάζουν τα όρια τη ς α­ Οι επιθέσεις των Τούρκων προσέλαβαν πελπισίας. μέσα από τη ν «Ιστορία της Κύπρου» (ένα με­ ταγενέστερο έργο του 1788): «Την ακόλουθον ημέραν. ελπίζο­ των ηγητόρων. κυρίως ρησαν σε υπονομευτικά έργα και δολιοφθο­ γυναικόπαιδα και γέρους. να ζητήσουν διαπραγμάτευση για τη ν παράδο­ Οταν ξεκίνησε. Ηταν όμως η τελευτα ία αναλαμπή. μένοντας στο έλεος των φος . εις την αντέναν μιας των γαλέρων. Οι αναφορές των διοικητών προς ντο νύκτα και ημέραν και μ ετ’ αυτών άπαντες οι εγχώριοι τη ς νήσου και όλον το σ τράτευ­ τον Βραγαδίνο ήταν ζοφερές: από τις 7. Υπήρχε έλλειψη στα πάντα. «Η πόλη».100 ήταν πλέον νεκροί. Τα τρόφιμα άρχισαν να λιγοστεύουν επικίνδυνα. τα πρώτα οθωμανικά στίφη άρχισαν να εισέρχο­ νται άτακτα στην Αμμόχωστο. εγκα.000 δε σκαπανείς Αρμένιοι ειργάζο.και θα αναχωρούσαν με ασφάλεια για την Κρή­ τη. Επρόσταξεν αυτόν να φέρη εις τους ώμους από μίαν σπυρίδα γεμάτην χ ώ μ α ΐΐς όλας τας σειράς των κανονιών άνω και κάτω. 7 Αυγούστου (1571). Εκεί. Το κρασί είχε τελειώσει. συνελήφθησαν και α­ λυσοδέθηκαν. γνωρίζο­ ντας ότι τέτοιο ι δεν υπήρχαν. Ο μισός πληθυσμός ρές. μπροστά στα μάτια του Βραγαδίνου.. στο οποίο τους υποδέχθηκαν με προσποιητή ευγένεια. Οι σ τρατιώτες και οι διοικητές τους. νται από τα τείχη και να διενεργούν αντεπ ιθέ­ Στις 18 Ιουλίου 74 βαριά πυροβόλα άρχι­ σεις.

ύψωσαν αυτόν εις την γαλέραν του καπετάνιου της Ρόδου. Λευκωσία. με μουσουλ­ μάνους από τη Μικρά Ασία. τον εγύμνωσαν. Για το νησί η νίκη στη Ναύπα­ κτο πρακτικά δεν σήμαινε τίποτα. η βοή των ενεμπαικτικών φωνών των βαρβάρων γιανιτζάρων ενέπλησε τον αέρα. 1910. βάσει τη ς οποίας οι κάτοικοι μόλις ξεπερνούσαν τις 100. Λίγες εβδομάδες μετά την πτώση της Αμμοχώστου οι ενω μένες χριστιανικές ναυτι­ κές δυνάμεις. Cambridge. Βενετία. ο ναύαρχος Κουερίνι και ο Εκτωρ Μπαλιόνε εκτελέστηκαν. ένα μακρύ ποίημα του ντόπιου λογοτέχνη Ροδινού. 118 χρόνια μετά την άλωση της Πόλης. 1940. σηματοδότησε την έναρξη νέων δεινών για τον άλλοτε ακμάζοντα κυπριακό Ελληνισμό. Εδώ βλέπ ο υμε ιππέα μ ε πανοπλία και άλογο.000). το υ ς λ ε γ ά μ εν ο υ ς « s tra d io ti" (σ τρ α τιώ τες ).εποικισμό. Για τον τελευτα ίο γράφηκε πως ο Λαλά Μουστα­ φά σήκωσε ο ίδιος στα χέρια του περιχαρής το κομμένο κεφάλι του κραυγάζοντας: «Να το κε­ φάλι του μεγάλου υπέρμαχου τη ς Αμμοχώ­ στου. (3) Bizarro: ΚΥΠΡΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Ο Λαυρέντιος Τιέπολο. Βενετία. dum pro fide et patria bello Cyprio Salaminae contra Turcas constanter fortiterq» (σε ελεύθερ η από­ δοση: Μάρκος Αντώνιος Βραγαδίνος. Σε αντίποινα οι Τούρκοι προέβησαν σε διώξεις του ελληνικού στοιχεί­ ου της Κύπρου. (8) George Hill: A HISTORY OF CYPRUS.000 άνδρες. 1624. Είτα τον έρριψαν εις την γην και σκληρώς το ν έγδαρεν ως ζώον ένας καταρραμένος Εβραίος». Η Κύπρος έγινε το έβδομο τουρκικό πασαλίκι και χωρίστηκε σε τρία σαντζάκια (διαμερί­ σματα) και 17 κατιλίκια (επαρχίες). ανοίγοντας στους Τούρκους τον δρόμο για . πολιορκία εί­ χαν τουλάχιστον 50. τον έβγα­ λαν επάνω εις μίαν καθέκλαν και με μιαν κο­ ρώνα εις τους πόδας του. Εκεί εγκα­ ταστάθηκε μόνιμη τουρκική δύναμη από 4. Πρώτη και σημα­ ντικότερη συνέπεια ήταν η μετάβαση πολλών κυπριακών οικογενειών στη Δύση. (6) Κωνσταντίνος Σά&ας: ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ. Ακόμα και όταν ένας Ελληνας εισερχόταν στην Αμμόχωστο. Οι νέες και οι νέοι που σώθηκαν μεταφ έρθηκαν και πουλήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα τη ς Κωνστα­ ντινούπολης.μένος απ' έμπροσθέν του να σκύπτη έως γης να τον προσκυνή ως νικητήν του. (5) Αρχιμανδρίτης Κυπριανός: ΙΣΤΟΡΙΑ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΥΠΡΟΥ.. υπηρεσίες τους.καθολικός κλήρος. ο οποίος πολεμώντας για την πίστη και την πατρίδα στη Σαλαμίνα τη ς Κύπρου εναντίον των Τούρκων αντιστάθηκε δυνατά). 1572. Ετσι τελείω σε η ζωή του δι­ οικητή της Αμμοχώστου. Το νησί αποψιλώθηκε πληθυσμιακά. Δείχνοντές τον εις όλον το στράτευμα. Το σώμα του Βραγαδίνου διαμελίστηκε και αφού το γ έ­ μισαν με άχυρα το περιέφεραν στην πόλη. Ο καθεδρικός ναός του Αγίου Νικολάου έγινε τζαμί και πήρε το όνομα του πορθητή της Αμμοχώστου. Δ εν θα ήταν υπερβολή εάν υποστηριζόταν ότι έγινε πραγματικό λουτρό αίματος. Μια νέα σελίδα ά­ νοιγε για το πολύπαθο νησί της Αφροδίτης. απαγορευόταν να ιππεύει. σε ηλικία 46 ετών. Κάποιοι από τους στρατιώτες που είχαν λάβει μέρος στην πο­ λιορκία της Αμμοχώστου εγκαταστάθηκαν στην Κύπρο.περιο­ ρισμένο στην αρχή . στάλ­ θηκαν στην Κωνσταντινούπολη ως τρόπαια.τι εί­ χε απομείνει από τη σορό του και τον έθαψαν στον ναό των Αγίων Ιωάννη και Παύλου. Μέσα στην πόλη η λεηλασία κράτησε επί μέρες. προς επίδειξη.000 ψυχές. συνυπολογιζομένου ότι κατά τη. Α ρκετές ε ­ γκαταστάθηκαν στην Κρήτη και στην Κέρκυ­ ρα. Με την κατάκτηση οι Οθωμα­ νοί προέβησαν αμέσως σε γενική απογραφή του πληθυσμού. Ελάχιστοι άμαχοι απέφυγαν τον θάνατο. αφού κατέβαλαν μεγάλο χρηματικό αντίτιμο. Ετσι οι ντόπιοι αναγκάστηκαν να σκορπιστούν στην πεδιάδα και στα γύρω χω­ ριά. καθώς και σι περισσότεροι αιχμάλωτοι. δρώντας βάσει της συμφωνίας που συνυπέγραψαν («Sacra Liga Antiturca»). Κάϊρο. Είτα έφερον τον ταλαίπωρον εις την θάλασσαν. Τα κεφάλια των παραπάνω. που κρατάει ως σήμερα για μεγάλο μέρος του: τουρκοκρατία. είτε ευγενής. (2) Contarini: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΤΟΥ ΣΕΛΗΜ. ιδίως από την περιοχή της Καππα­ δοκίας. 1872. λαμβάνοντας γη ως δώρο για τις Κ α τά τα π ρώ τα σ τά δ ια τη ς π ο λιο ρκία ς οι Ε ν ε το ί χρ ησ ιμ οπ οίησ α ν Κ ύπ ριους ιππείς μ ε ελ α φ ρ ύ οπ λισμό. Τα πλούσια καλλιτεχνήματα και οι θησαυροί που κοσμούσαν την Αμμόχωστο επίσης κατέληξαν στην πρωτεύουσα της αυ­ τοκρατορίας. του ανθρώπου που το μισό μου στρά­ τευμα αφάνισε». τον εκαβαλλίκευσαν επά­ νω εις μίαν αγελάδα αδιάντροπα και με τους ή­ χους των τυμπάνων τον επεριτριγύρισαν την πόλιν φωνάζοντες και υβρίζοντες. Επάνω στον τάφο σκάλισαν τη ν ακό­ λουθη επιγραφή: «Marco Antonii Bragadeni. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (1) Angelo Gatto: ΔΙΗΓΗΣΙΣ ΤΗΣ ΤΡΟΜΕΡΑΣ ΠΟΛΙΟΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΩΣΕΩΣ ΤΗΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 1571. είτε χωρικός. Με φιρμάνι που εκδόθηκε μεταφ έρθηκαν στο νησί και χριστιανικοί πληθυσμοί από την κεντρική Μικρά Ασία. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ . κα­ τέστρεψ αν το ν οθωμανικό στόλο κατά τη ναυ­ μαχία της Ναυπάκτου. μετα φ έρ θη ­ καν από τους Ιταλούς στις πόλεις Παρέντσο (Parenzo) και Πόλα (Pola). όπου σταδιακά αφο­ μοιώθηκαν Βασικός λόγος γΓ αυτό ήταν η συ­ νεχής πίεση που ασκούσε επάνω τους ο λατι­ νικός . Βενετία.. αγόρασαν από τους Τούρκους ό. όπου ε κ τέ ­ θηκε σε κοινή θέα. Βενετία.000 νεκρούς (κατ’ άλλες ε­ κτιμήσεις αυτοί έφθασαν τις 75. ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ Η πτώση τη ς Αμμοχώστου και όλου του νησιού. ώσπου τους ανά­ γκασε να εγκαταλείψ ουν την Ορθοδοξία και να εκλατινισθούν. Το ίδιο τραγικό τέλος περίμενε και όλους τους άλλους αξιωματούχους και ευγενείς που συνελήφθησαν ζωντα­ νοί. (4) Graziani: ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ. 1926. Τελικά κατέληξε στην Κωνσταντινούπολη. Η τύχη της Κύπρου είχε πια σφραγισθεί. Στην εντό ς των τειχών πόλη απαγορεύθηκε στο εξή ς να μένουν μόνιμα χρι­ στιανοί. Μ ε­ τά το κρέμασαν στο έμβολο μιας γαλεότας που έπλευσε κατά μήκος των συριακών και μι­ κρασιατικών παραλίων. (7) Ιερώνυμος Περιστιάνης: ΓΕΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΥΠΡΟΥ. στη Βενετία. Ο ίδιος ο Λαλά Μουσταφά εισήλθ ε ως «γαζί» (νικητής) στην πόλη και έκανε «ναμάζι» (μουσουλμανική θρησκευτική δ έη ­ ση). 1573. 1788. ήταν δε ασύλληπτης έκτασης. Η νέα κατάσταση περιγράφεται γλαφυρά στον «θρήνο τη ς Κύπρου». Εκείθεν αποκρεμάσαντες έφ ερον τον δύστηνον εις την πλατεί­ αν. Οσοι έφθασαν στη Βενετία. Η μανία των Τούρκων ήταν φοβερή. διάρκειας ενός σχεδόν χρόνου. Οι γιοί του.

Η Τουρκία ευρισ κόμενη στην ευρασιατική "Πε­ ρίμετρο" (Rimland) (3).Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Ο .χ. Ε Λ Ε Υ Θ Ε Ρ ΙΟ Σ Β Ε Ν ΙΖ Ε Λ Ο Σ . άλλωστε. κατά τη διάρκεια ή με τη λήξη αυτού. το ν χώρο που εμπόδι­ ζε από το ν Νότο τη ν κάθοδο τη ς ΕΣΣΔ στις θ ερ μ έ ς θάλασσες. ΥΠΕΓΡΑΨ Ε Μ Ε ΤΟ Ν Μ Ε ΓΑ Λ Ο Α Ν Τ ΙΠ Α Λ Ο ΤΟΥ. κατά το ν Ψυχρό Π όλε­ μο. ενώ παράλ­ ληλα προσπαθούσε να προσαρτήσει. του τουρκόφω νου και ισλαμικού Καυκάσου . Η γεωγραφική θέση τη ς Τουρκίας. πολύ δε πε­ ρισσότερο των παλαιοτέρω ν (1). αντιθέτω ς. Είχε απί­ σ τευτη μαζικότητα σε έμψυχο και άψυχο υλι­ κό και ανάμεσα στα κύρια θ έα τρ α των π ολε­ μικών επιχειρήσεων αναδείχθηκαν η Μ εσό­ γειο ς και η βόρεια Αφρική. Μ ΟΥΣΤΑΦ Α Κ Ε Μ Α Λ . Πίσω το υ δ ια κ ρ ίν ετα ι ο υπ ουργός Ε ξω τερ ικώ ν τη ς Τουρκίας.χ. αλλά και τα γεω πολιτικά σ υμφέροντα τω ν μεγά­ λων δυνάμεω ν τη ς εποχής (πρωτίστως τη ς Βρετανίας και δ ευ τερ ευ ό ν τω ς τη ς Γαλλίας και των ΗΠΑ) επ έτρεψ αν στην καιροσκοπική τουρκική πολιτική ηγεσία να επ ιτύχει να δια­ τηρήσ ει η χώρα μια ο υ δ έτερ η στάση σχεδόν καθ' όλη τη διάρκεια του Β' ΠΠ. Τα νησιά του Αιγαίου ήτα ν ένας από το υς μ εγα λύτερους στόχους τω ν Τούρκων.ΟΙ ΕΠΕΚΤΑΤΙΚΕΣ ΒΛΕΨΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟ 1930 ΕΧΕΙ Θ Ε Ω Ρ Η Θ Ε Ι ΓΙΑ ΤΟ ΥΣ Α Π Α Ν Τ Α Χ Ο Υ Θ ΙΑ Σ Ω Τ Ε Σ ΤΗ Σ "Ε Λ Λ Η Ν Ο Τ Ο Υ Ρ Κ ΙΚ Η Σ Φ ΙΛ ΙΑ Σ "Ω Σ Ε Τ Ο Σ Ο Ρ Ο Σ Η Μ Ο . Μ ετά το ν Β' ΠΠ. Η Τουρκία καθ' όλη τη διάρκεια του Β' ΠΠ έπαιξε ένα πολυεπίπεδο και πολυδιάστατο διπλωματικό παιχνίδι προσπαθώντας να "α­ ντα λλά ξει” τη ν ο υ δ ετερ ό τη τά τη ς με εδάφη από όλους το υς εμπ λεκόμενους στον π όλε­ μο.Π Λ Η Ν Δ Ω Δ Ε Κ Α Ν Η Σ Ω Ν . 0 Ινονού υ π ο δ έχ ετα ι το ν Τσώρτσιλ σ τα Α δανα. αναγνωρίσθηκε αμέσως από τις ΗΠΑ ως ένας σημαντικός στρατηγι­ κός σύμμαχος. Ισπανία ή Τουρκία). 0 Μ Ε Γ Α Λ Ο Σ Η Γ Ε Τ Η Σ ΤΗ Σ Ε Λ Λ Α Δ Α Σ . κορυφαίο στρατηγικό δόγμα τη ς νέας αγγλοσαξω νικής υπερδύναμης (των ΗΠΑ) αναδ είχ θ η κε η “περικύκλωση και η απομόνωση τη ς ΕΣΣΔ εντό ς τη ς "καρδιάς" (Heart-land) τη ς "Παγκόσμιας Νήσου" (World Island) (2). 01 ΙΘ Υ Ν Ο Ν Τ Ε Σ Κ Α Ι Α Π Ο ΤΙΣ ΔΥΟ Π Λ Ε Υ Ρ Ε Σ ΤΟ Υ Α ΙΓ Α ΙΟ Υ Π Ρ Ο Σ Π Α Θ Ο Υ Σ Α Ν Ν Α Π Ε ΙΣ Ο Υ Ν ΤΟ ΥΣ ΔΥΟ Λ Α Ο Υ Σ ΓΙΑ ΤΗ "Φ ΙΛ ΙΑ " Π Ο Υ Ξ Ε Κ ΙΝ Η Σ Ε Α Π Ο Π Ε Ν Τ Ε Σ Υ Μ Φ Ω Ν ΙΕ Σ 01 Ο Π Ο ΙΕ Σ Α Φ Η Ν Α Ν Π Ο Λ Λ Α Α Ρ Ρ Υ Θ Μ ΙΣΤ Α ΘΕΜΑΤΑ Κ Α Ι ΤΟ Α ΙΓ Α ΙΟ . Σ α ρ ά τσ ο γ λ ο υ . ενώ η στάση τη ς "ύποπτης" ο υ δ ετερ ό τη τά ς τη ς κατά το ν Β' ΠΠ λησμονήθ η κε σύντομα. νησιά του Αι­ γαίου αρχιπελάγους . αποτελούσε ήδη . Πολωνία ή Ελλάδα) ή. σε συνεννόηση ε ίτε με το υ ς Συμμά­ χους. Το Αι­ γαίο αρχιπέλαγος. B' Παγκόσμιος Π όλεμος (που ακο­ λούθησε τη "χρυσή περίοδο τη ς ελληνοτουρ κικής φιλίας” καθ' όλη τη διάρκεια τη ς δεκα ετία ς το υ '30) ποίησε απ ίσ τευτες δυνάμεις σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου και δ εν μπορεί να σ υγκριθεί με καμία άλλη πολεμική αντιπα­ ράθεση των νεω τέρω ν χρόνων. εδάφη τη ς Μ έσης Ανα­ τολής. O ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟΡ ΙΑ Η γεωγραφία είναι μια αμείλικτη επιστή­ μη και αυτό φ ά νηκε εκείνη τη ν περίοδο από το ν ιδιαίτερα σκληρό ρόλο που επ ιφ ύλαξε σε κινη ορισμένα το ­ κράτη (π. ε ίτε με τις δυνάμεις του Αξονα. Ο Ρ ΙΣ Μ Ε Ν Ε Σ Σ Υ Μ Φ Ω Ν ΙΕ Σ . το ν ιδιαίτερα ευνοϊκό ρόλο που επ ιφύλαξε σε κάποια άλλα (π. Η ίδια η τουρκική ηγεσία καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου χαρακτήριζε τη στάση τη ς ως "ενεργό ουδ ετερ ό τη τα ". Δ ΙΑ Β Λ Ε Π Ο Ν Τ Α Σ ΤΗ Μ Ο Ν Α Δ ΙΚ Η Π Ρ Ο Ο Π Τ ΙΚ Η ΤΗ Σ Χ Ω Ρ Α Σ Σ Τ Ο Δ ΙΠ Λ Ω Μ Α Τ ΙΚ Ο Π Ε Δ ΙΟ .

και των Δωδεκανήσων (και των εξα ρ τη ­ μένων από αυτά βραχονησίδων) και του Κα­ στελόριζου. που π αρέμειναν στην Τουρ­ κία. που αμέσως μ ε­ τά το ν "Αττίλα II" το 1974 δημιούργησε τη ν 4η Στρατιά στα μικρασιατικά παράλια. τη ς Τενέδου και των Λαγουσών ν ή ­ σων (Μ αυρυές).μερικώς de jure . άρχισε να δ έχετα ι διπλωματικές πιέσεις από τις συμμάχους τη ς (Βρετανία και ΕΣΣΔ . να καταλάβει "προσωρινά" τα νησιά Λήμνος. που απέκτησε νομικό έρεισμα με τη ν ιταλοτουρκική Συνθήκη για το ν "καθορισμό τη ς κυ­ ριαρχίας επί των νησίδων τω ν κειμένω ν μ ε­ τα ξύ των ακτών τη ς Ανατολίας και τη ς νήσου Καστελόριζου" τη ς 4/1/1932.αργότερα και από τη Γαλλία) να απεμπολήσει τα δικαιώματά τη ς επί των "ιταλικών" (μόνο στους εδαφ ικούς τίτλου ς) Δωδεκανήσων και του Καστελόρι­ ζου προς όφ ελος τη ς Τουρκίας. καθώς και το "Βι6λίο τη ς θάλασσας" ("Bahriye"). Γερμα­ νών και Βουλγάρων. π ροκειμένου αυτή να διατηρήσει τη ν ο υ δ ετερ ό τη τά τη ς και να μην προσχωρήσει ή να μη διευκολύνει τις δυ­ νάμεις του Αξονα. καθώς και με το συνακόλουθο ιταλοτουρκικό Πρωτόκολλο τη ς 28/12/1932 "περαιτέρω καθορισμού του εναπ ομείναντος τμ ήμ α το ς των ιταλοτουρκικών θαλάσσιων συνόρων".με τη Συνθήκη του Μ οντρέ (20/7/1936). που αφήνονταν στην Ιταλία μετά τη ν κατάληψή τους. Ουσιαστικά επ ρόκειτο περί μίας "εξαγοράς" τη ς ο υ δ ετερ ό τη τα ς τη ς Τουρκίας και η προσωρινότητα ήτα ν ένα μέσο για να καμφ θεί η αντίδραση τη ς ούτω ς ή άλλως ενΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ . Ο σουλτάνος Σελίμ Α' και στη συνέχεια ο Σουλεϋμάν ο Μ εγαλοπρεπής χρη­ σιμοποίησαν το υ ς χά ρτες που προσέφερε στην υπηρεσία το υς ο Πίρι Ρέϊς. Μ υτιλήνη και Χίος για να ε ­ μποδίσει τη Γερμανία να αποκτήσει ένα ισχυ­ ρό προγεφύρω μα με σκοπό επίθεση ενα ­ ντίον της. τις σ τρα τηγικές και οχυ­ ρές θέσ εις. ενώ τα υ τό ­ χρονα παρείχαν π ρακτικές π ληροφορίες και υπηρεσίες καθώς ανέφ εραν όλα τα υπάρχο­ ντα αγκυροβόλια. Εισερχόμενη χωρίς τη θέλησ ή τη ς η Ελ­ λάδα στον Β1ΠΠ και ευρισ κόμενη σε δεινή θέση υπό τη ν τριπλή κατοχή Ιταλών. μετά τη στρα­ τιω τική επιτυχία τη ς Ιταλίας στη Λιβύη κατά το ν ιταλοτουρκικό πόλεμο (1911-1912). το υ ς οικισμούς και πλήθος άλ­ λων λεπτομερειώ ν. Η Βρετανία εισ ηγείτο στην Τουρκία. Διευθ ετή θ η κα ν α ρκετά θ έμ α τα μεγάλης σημα­ σίας για τα δύο κράτη και παρά το ό τι η Ελλά­ δα προσήλθε στις συνομιλίες ως η η ττη μ ένη τη ς τελευ τα ία ς στρατιω τικής αντιπαράθε­ σης τω ν δύο χωρών κατόρθω σε να κατοχυ­ ρώσει τη ν (ιστορικά αδιαμφισβήτητη κυριαρ­ χία τη ς στα νησιά το υ Αιγαίου. από τα μέσα του 16ου αιώνα το κέντρο της Οθωμανικής Α υτοκρατορίας και τη ς "σφαί­ ρας του Ισλάμ". που τελικά "έχει τε θ ε ί στο πε­ ριθώριο" . το 1912. αλλά και de facto από τη ν πρακτική τη ς Τουρκίας. με τη ν κυβέρνηση ε ξό ­ ριστη στη Μέση Ανατολή.ΤΟΥΡΚΙΑ Χ ά ρ τη ς το υ Α ιγ α ίο υ μ ε ο ρ ιο & έτη σ η τη ς ελ λη νική ς α ιγ ια λ ίτιδ α ς ζώ νης σ τα 6 nm. Σκοπός των χαρτών και του 6ι6λίου ήταν να παρουσιασθεί η αξία του Αιγαίου αρχιπελάγους για τη ν αχανή Οθωμανική Αυτοκρατορία και αυ­ τό να αναδειχθεί σε κέντρο της. εκτό ς τη ς Ιμβρου. Με τη ν υπογραφή τη ς Συνθήκης τη ς Λωζάννης (24/7/1923) δόθηκε τέρμ α στη "Μ εγά­ λη Ιδέα" για τη ν Ελλάδα και τέθ η κα ν οι βά­ σεις για τη συρρίκνωση του ελληνισμού ε ­ ντός του (μικρού) ελλαδικού κράτους. Με χωριστή Σύμ­ βαση που υπεγράφη στη Λωζάννη τη ν ίδια μέρα αποφασίσθηκε η αποστρατιωτικοποίη­ ση τω ν νησιών.

. Αυτά τα νσιά δ εν τη ς παραχωρήθηκαν λόγω τω ν έντονω ν αντιδράσεων τη ς Ιταλίας.^ **irAkB&lil B °*l* ^ J!x i \ «v "v. Ο Η ντεν από τη ν πλευρά του τήρησ ε εφ εκτική στάση. τέσ σ εριξ μ έρ ες πριν από τη γερμανική επίθεση κατά τη ς Σο­ βιετική ς Ενωσης. Η ελληνική κυβέρνηση όμως αντέδρασε άμεσα και υποστήριξε ό τι ένα τέ το ιο σχέδιο θα έ ­ βλαπτε διπλά τα σ υμφέροντα τη ς Βρετανίας στην Ελλάδα.με εδάφη στο Αιγαίο (Δωδεκάνησα.e*’’1 - • S .' " .Ä · · ' ueoW » t.« 'n ir ^ r » o t t » H * aw . Π α ρ ο υ σ ιά ζει τη ν ευ χ ά ρ ισ τη είδ είδη η σ ηι τη ς α π όφ ασης των υπ ουργώ ν Ε ξω τερ ικ ώ ν τω τωνν Συμμ ά χω ν σ το Π αρ ίσ ι ν< να π αρ α χω ρ ηθούν τα Δ ω δ εκά νη σ α σ τη ν Ελλάδα. αλλά και των Β ρετα­ νών.^ Γ ίS s » . βρήκε έναν ανέλπιστο σύμ­ μαχο στο πρόσωπο του κομμουνιστή ηγέτη τη ς ΕΣΣΔ (προαιώνιος εχθρός ως Ρωσία και εσχάτως "φίλη" και συνεργάτιδα) το υ Στάλιν.'° Μ ν'° A «.eiy«® 'e ‘ fx K O 'K λα? Tioooecj iu ee)nae* _Ü '■““1.· .1 ·« i«v® "X S ·· ***5 \ "αώβ«· s s Q Ä f t S i «r«"*· e“ ytV t.ii Λο^!·*^. ε ίτε να οδηγήσουν τη ν Τουρκία στην υπο­ γραφή τουρ κογερμα νικής συνθήκης. απ οφεύγοντας να δ εσ μευθ εί ρητώς.).I 48 V O to int i* 1 “W 1“.'. . Τσουδερού. Η πρόταση του Στάλιν για τα Στενά ξύπνησε το ν προαιώ­ νιο φόβο τω ν Τούρκων. ΛΟ«n.· i11"·*· 'T1. τη Μ υτιλήνη και δ ευ τερ ευ ό ν τω ς τη Λή­ μνο.. για κάθοδο τη ς Ρωσίας (ΕΣΣΔ πλέον) στο Αιγαίο και τη Μ εσόγειο και τελικά αυτή απορρίφθηκε. ϊ/ioe.}. που ήδη από το 1935 (κατά τις συζητή­ σεις τη ς Γενεύης για τις κυρώσεις σε βάρος τη ς Ιταλίας λόγω τη ς επίθεσής τη ς κατά τη ς Αιθιοπίας) είχε κάνει τις πρώ τες (σαφείς) νύ­ ξεις για τα Δωδεκάνησα (και αναδιπλώθηκε μόνο λόγω των έντονω ν ελληνικώ ν διπλωμα­ τικών πιέσεων).δη­ λαδή τη ν ο υ δ ετερ ό τη τά τη ς . Αλλω­ στε ο Στάλιν ζητούσ ε εδαφικά ανταλλάγματα από τη ν Τουρκία στις ανατολικές τη ς επαρ­ χίες και πρόσβαση στα Στενά. αφού από κοινού με τη Β ρετανία κα στο πλαίσιο τη ς αγγλογαλλοτουρκικής Συνθήκης τ η ς :«**** iH I N g S * iÖ --------- t» ' * u x ® e * w l1 Ä f l .»*!««»·' 8' 1 ' «piiSifc ÜSS--——Ϊ5* KAej«4S3Si-\s . που έβλεπ ε έτσ ι τα δικά τη ς σ υμφέροντα να τίθ εν τα ι σε κίνδυνο.ί5 ϊ*"Μ H t ia n a « a f s jR 1 1 ^ ^* „o«' >‘ltSkI T'v. \5 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ i'ä X®— ----------- . π ροκειμένου η τελευ τα ία να "απομακρυνθεί από το ν εναγκαλισμό των Συμμάχων".0. π ροκειμένου είτε να εξασφαλίσουν τη ν τουρκική ο υ δ ετε ρ ό τη ­ τα. Μ υτιλήνη κλπ.‘ s s w Ljr “ · H u Mio«®* ϊτ ^ « ··. n p iM B l Η πρώ τη σ ελίδα τη ς εφ η μ ε ρ ίδ α ς Ή Κ α θ η μ ερ ιν ή τη ς Π α ρ α σ κευυής ή ς 28 Ιο υ νίο υ 1946. Ανάμεσα στους "δω ρητές" τη ς Τουρκίας με ξένα εδάφη σ υγκαταλέγεται και η Γαλλία.k» si«oioyl0.ι ΦΙΝΑ·**1') s ^ r d ^ s s e s t e ^ Ä Ä i . '’S&SfZtCs s-"% . Τελικά οι Γερ· μανοί αναγνω ρίζοντας τη ν αξία του διαπραγ­ ματευτικού χαρτιού που αντιπροσώπευαν τα νησιά του Αιγαίου τα χρησιμοποίησαν καθ' όλη τη διάρκεια του Β1ΠΠ. Η τουρκία κρατώ ντας επαμφοτερίζουσα στάση και διαβλέπ οντας τις δ υ ν α τό τη τες που τη ς παρείχε ο συνδυασμός τη ς γεω γρα­ φικής τη ς θέσ ης.L u ·« n u<2-äsS. τη ς σιωπηρής αναγόρευ­ σής τη ς (από τη Βρετανία) ως κυριότερου συμμάχου στην περιοχή και του ανατολίτι­ κου καιροσκοπισμού της._ . TOi Ci"!?0' *ί»ί ”3‘äp> 'f*!JL'. καθώς ο ακόμη ηρωικά αντισ τεκόμενος λαός θα π ληττόταν ψυχικά από τη στάση τη ς συμμάχου Βρετανίας και θα ε ­ π ανέφερε εκ νέου στη μνήμη του το παλαιό (και πάντα υφέρπον) μίσος για τη ν Τουρκία. . Ενώ.e ov Kt m iß « S f t w SS wS .. ψM rtWil .1 yv^Pi!S .. Χίο. .J „„ Ä .·. αν και αρχικά ο Μουσολίνι είχε δ εσ μ ευ θ εί ένα ντι του Χ ίτλερ για τη ν παραχώρηση "των νησιών του Αιγαίου" στην Τουρκία. Ε­ κείνος στη συνάντησή του στη Μόσχα (Δε­ κέμβριος 1941) με το ν Β ρετανό υπουργό Ε­ ξω τερικώ ν Η ντεν και "ελαφρά τη καρδία" υ­ ποστήριξε ότι μ ετά το ν πόλεμο θα έπρεπε να α ντα μ ειφ θ εί η Τουρκία για τη στάση τη ς .- 4 ο ύ ρ ν ° °'“ί.δ οτικής κυβέρνησής του Εμ.Λ*«νοη°ιΓ . -\ ■*-s psssj Γ U Κί·' ' \^Μ" r. ο Β1ΠΠ μαινόταν και η πλά­ στιγγα τη ς νίκης φαινόταν να κλίνει αρχικά μάλλον προς τις δυνάμεις του Αξονα. που π ροηγήθηκε χρονικά. στη Βουλγαρία στη Συρία και αλλού. λοιπόν. που τ ε ­ λικά υπεγράφη ως Συνθήκη "Φιλίας και μη Επιθέσεως" στις 18/6/1941.‘1U« V® a™«·. η Τουρ­ κία... * « i® % e v d g R r£ s s : w °*iS'» r^f. Τελικά τα Δ ω δ εκ ά ν η σ α π εριήλ& ερ ιή λ θ αανν σ τη ν Ελλάδα Ελλάδι μ ε τη Σ υ ν θ ή κ η το υ Π αρ ισ ιού τη ς 10/2/1947μ ε τα ξ ύ τη ς Ιτα λ ία ς και των νικητώ ν το υ Β 'ΠΠΓΠΠ . χωρίς όμως η Τουρκία να λάβει "ως αντιπαροχή" κάποιο νησί. προσέγγισε το ν Μάιο του 1941 και τη Γερμανία ζητώ ντας τη Χίο.v\ 45ϊ*ι· “ \ * T H * i-fw.

η τουρκική ηγεσία δ εν έχασε την ευκαιρία να το ν πείσει να δ εσ μευθ εί ότι τα Δωδεκάνησα θα αποδίδονταν στην Τουρκία από το υς Συμμάχους μεταπολεμικά. Ραούφ Ορμπάυ. 'ηύλκμ«5 ***** ö t « κομμάτι®. ταξά και στη συνέχεια η εξόριστη κυβέρνηση του Τσουδερού π ροέτρεπαν τη Β ρετανία να πραγματοποιήσει τη ν επιχείρηση “Σιαγώνες" (δηλαδή τη ν κατάληψη των Δωδεκανήσων). Βέβαια είχε εκφράσ ει τις επιφυλάξεις του για τη Ρόδο και τη ν Κω.19/10/1939 συναίνεσε στην προετοιμασία. από πλευράς Τουρκίας.. προσπαθώντας να προσδώσει νομιμοφάνεια στις επιδιώξεις της. λόγω τη ς εμπλοκής το υ ς στον Β1ΠΠ και τη ς θέλησ ής το υ ς να τη διατηρήσουν έστω και ο υδ έτερη . μόνιμου υφυπουρ­ γού Εξωτερικών. Επίσης υπήρχε όρος για τη ν είσοδο τη ς Τουρκίας στον Π όλεμο κατά των δυνάμεων του Αξονα. Ηδη ο Ρουσδή Αράς είχε υποστηρίξει ενώπιον του Τσουδερού ότι η αυτονομία των Δωδεκανήσων σ υνέφ ερε περισσότερο και τα δύο κράτη. *ϊμ«3Τ£ν. Τη σ υγκεκριμένη Συν­ θήκη τη ν υπέγραψε η Τουρκία αφού έλαβε ως αντάλλαγμα το Σαντζάκι τη ς Α λεξα νδ ρέττας (σε βάρος τη ς Συρίας) από τη ν "εντολοδόχο" Γαλλία και αφού προηγουμένως ή λθε σε σχετική συνεννόηση με τη ν ΕΣΣΔ. ενώ εκδήλωσε και το ενδιαφ έρον τη ς χώ­ ρας του για τη ν Αλβανία. που αποφάσισε με πρωτοβουλία του Α λ εξά ντερ Κάντογκαν. η« (Zmlxm tmt m. Ετσι και ο Τούρκος πρέσβυς στο Λονδίνο. Μ π έζο. ενώ ισχυριζόταν. W» fgMtvfev μ*«*ν«βΐφ ντΙ μέ χύ Amotcw φίλοι κϊμ « τ ι ν . π έντε μεραρχιών για τη ν κατάληψη των Δωδεκανήσων. Τελικά η αναποφασιστικότητα τη ς Βρετανίας σε αυτή τη φάση του πολέμου. προκειμένου "να παραμείνει η Τουρκία έξω από τα νησιά του Αιγαίου". β έ­ βαια. Αξίζει εδώ να σημειω θεί ότι η Τουρκία δ εν τίμησε π οτέ τη ν υπογραφή τη ς στην αγγλογαλλοτουρκική Συνθήκη. Νωρίτερα η κυβέρνηση του Ιωάννη Με- Ο ΧΘΕΣΙΝΟΣ ΛΟΓΟΣ #— Έφ*ντ*0β$. στην Τουρκία. τη ν ε ­ πομένη τη ς άρνησης τη ς Τουρκίας να συμ­ μορφω θεί με τις συμβατικές τη ς υποχρεώ­ σεις απαίτησε εκ νέου τα Δωδεκάνησα από τους Β ρετανούς. Β ενιζέλο υ . ματαίωσε τη ν επιχείρηση αυτή και παρ έτεινε τη ν αγωνία τη ς εξόρ ισ της κυ βέρνη ­ σης και του ελληνικού λαού (στον βαθμό. κρατώ ντας στάση που χαροποίησε ι­ διαίτερα τη Γερμανία. ότι θα προέβαινε στην κατάληψη των νησιών μόνο αμυνόμενη έναντι επίθεσης που θα δεχόταν από το έδαφ ος αυτών. Η π ρώ τη σ ελ ίδ α τη ς εφ η μ ε ρ ίδ α ς Ή Κ α θ η μ ε ρ ιν ή " τη ς Τρίτης 4 Ν ο εμ β ρ ίο υ 1930. είχαν ως φυσικό επακόλουθο η Τουρκία να αποθρασυνθεί πλήρως και με τη ν επίθεση τη ς Ιταλίας κατά τη ς Ελλάδας να αρχίσει να ζη τεί τα Δωδεκάνησα και το Καστελόριζο. β ρ έθ ηκε στην Αγκυρα για να συνεργασθεί με το Τουρ­ κικό Γενικό Επιτελείο με σκοπό τη ν κατάρτι­ ση στρατιωτικού σχεδίου μεσογειακώ ν επι­ χειρήσεων. σε συνδυασμό με τη θυελλώ δη κατάληψη των νησιών από τη Γερ­ μανία. Η αδυναμία των Συμμάχων να επιβάλουν στην Τουρκία τις συμβατικές τη ς δεσ μεύ ­ σεις. Αυ­ τή η εξέλ ιξη δ εν φάνηκε να π τοεί τη ν καιροσκοπική τουρκική διπλωματία. σε συνάντησή του με το ν Τσουδερό στη βρετανική πρωτεύουσα το 1942. Η αδράνειά τη ς όμως κατά τη ν ιταλική επίθεση εναντίον των Συμμάχων εξόρ γισ ε το Foreign Office. που κατ' αυτόν έπρεπε να περιέλθουν. Οταν στρατιωτική αντιπροσωπεία των Συμμάχων (τον Ιούλιο του 1939) υπό το ν Γάλ­ λο στρατηγό Σαρλ Χυντζιγκέρ. Ο Τσουδερός βλέποντας ότι είχε χάσει το σ ημαντικότερο από τα ερείσ ματα στα οποία στηριζόταν (δηΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ . τη ν π ροη γούμ ενη η μ έρ α . 0 λό γο ς το υ Ελ. π ρότεινε τη ν αυτονομία τη ς "Μ ακεδονίας" (!). μάλιστα με τη συνδρομή ελληνικώ ν στρατιω­ τικών δυνάμεω ν που προσφέρονταν ε θ ε λ ο ­ ντικά.. το ν έλεγχο του λιμανιού της Θεσσαλονίκης. που σε κάθε ευκαιρία επανελάμβανε το υ ς μαξιμαλιστι­ κούς τη ς οραματισμούς οι οποίοι π εριέκλειαν και τα Δωδεκάνησα. Οταν στις 10/6/1940 η Ιταλία κήρυξε το ν πόλεμο κατά τη ς Γαλλίας και τη ς Βρετανίας οι Τούρκοι δεν κινήθηκαν κατά των σ τρατευμάτω ν του Α ξο ­ να επικαλούμενοι σαθρά "νομικίστικα" επιχει­ ρήματα. άδ&λφ·®\ pea ρ ν ή » ^ ΐ δ ν . M. σε περί­ πτωση νίκης επί του Αξονα. που α ν α φ έ ρ ε τα ι μ ε α ρ κ ε τή ε π ιφ υ λ α κ τικ ό τη τα και κ ρ ιτικ ό π νεύμα σ τη ν υπ ογρ αφ ή τω ν π έν τε συμφω νιώ ν μ ε τα ξ ύ Ελλάδ ας και Τουρκίας σ τη ν Α γκυρα και σ τη ν "ελλη νο το υ ρ κ ική φ ιλ ία " η οποία ε γ κ α ιν ιά σ τη κ ε ανεπ ισήμω ς. που αυτός επ ληροφ ορείτο τα τεκταινόμενα). Οι διπλωματικές διαβουλεύσεις υπήρξαν συνεχείς και μάλιστα π εριήλθαν και σε δ ιμ ε­ ρές επίπεδο μ ετα ξύ Ελλάδας και Τουρκίας. εδάφη τη ς βουλγαρικής Θρά­ κης και τη ν Αλβανία για το καλό τω ν Αγγλογάλλων. λόγω τη ς εγ γ ύ τη τά ς το υς με τις μικρα­ σιατικές ακτές. !5©{*ν sl$ tb v'A & k k x χ*ΐ ΰηεγράφαμ&ν κροχρ&ζ elf τ* Κβνβχι' τβδ itoAuxpcwr liveu Γ«£Ι| |Μ»5. Αυτή ήταν η καλύτερη ευκαιρία που δ όθ ηκε στην Τουρ­ κία να διαπ ραγματευθεί με το υς Συμμάχους για τα Δωδεκάνησα. όταν ο Τούρκος πρέσβυς στο Λονδίνο. α ν τιμ ετω π ίζετα ι μ ά λ λο ν μ ε ειρω νική δ ιά θ εσ η από το ν σ κ ιτσ ο γ ρ ά φ ο Κ. Ρουσδή Αράς. αφού οι Αγγλογάλλοι κατελάμβαναν τα Δω­ δεκάνησα. να μην παραχωρηθούν τα Δωδεκάνησα στην Τουρκία σε οποιαδήποτε φάση του πολέμου. ο ύ τε μ ετά από αυτόν.

το ν οποίο το Foreign Office θ εω ­ ρούσε "συνεννοήσιμο και έμπιστο".Η Δ ιά σ κ εψ η τη ς Τεχεράνης έχ ει τελ ειώ σ ει και οι η γ έ τε ς . Η ΕΣΣΔ διαβλέποντας στην Τουρκία έναν εν δυνάμει αντίπαλο στον μεταπ ολεμικό κόσμο α ντιτά χθη κε τελικά στην προσάρτηση των Δωδεκανήσων και του Καστελόριζου από αυτήν από το 1943. α­ μέσως μετά τη ν υπογραφή τη ς ελληνο του ρ ­ κικής αμυντικής συμφωνίας τα Γενικά Επιτε­ λεία Στρατού των δύο χωρών κατήρτισαν κοινά σχέδια άμυνας για τη Θράκη. δή­ λωσε ό τι η Τουρκία θα εκινείτο στρατιωτικά αν η Βουλγαρία προω θείτο προς Νότο ή η Γερμανία μέσα από βουλγαρικά εδάφη. έχει αναπτυχθεί λίγο η στάση της γείτο νο ς κατά το ν Β1ΠΠ. αλλά και από πλευράς Τουρκίας (5). αμερικανικές πιέσεις). α­ φυπνίζοντας το ν Γεώργιο Β1 και το ν Τσουδερό. στις 3/11/1940 ο υπουργός Εξω τερικώ ν τη ς Τουρκίας. Σαράτσογλου. τα Στενά και το βόρειο Αιγαίο (που τελικά έμειναν κε­ νό γράμμα στην πράξη. καθώς και η π ροτεραιότητα που έδωσε τελικά ο Στάλιν στην είσοδο των σοβιετικώ ν σ τρ α τευ ­ μάτων στα ανατολικοευρωπαϊκά κράτη. Πρέπει να σ ημειω θεί ότι υπήρξε ευτυ χής συγκυρία για τη ν Ελλάδα η παρουσία ενός διορατικού πολιτικού. κάτι το οποίο τελικά δεν έπραξε). ό­ που σ υζητήθηκε και το θ έμ α των νησιών του Αιγαίου .συμ­ μάχους του Αξονα. Οι διπλωμα­ τικ ές προεκτάσ εις παραμένουν εν πολλοίς άγνωστες. όταν ξεκίνησ ε η τελική αντεπί­ θεση των Συμμάχων.φυσικά ερήμην τη ς ελληνικής κυ­ βέρνησης. αλλά και σε ένα πολυμέτωπο διπλωματικό παιχνίδι με μονα­ δικό σκοπό τη ν προάσπιση των σ υμφερό­ ντων τη ς και τη ν εν γ ένει ενίσχυσή της. που π εριείχε μια απλή διατύ­ πωση περί αμοιβαίας εγγύησ ης ο υ δ ετερ ό τη ­ τας). λόγω τη ς χρονικής εγγ ύ τη τα ς των γεγονότω ν. που ερμήνευσ ε σωστά τη στάση κυρίως τη ς Βρετανίας προς τη ν Τουρκία και τις επ ικείμ ε­ νες δυσ μενείς εξελ ίξε ις για τη ν Ελλάδα. Ο τελευ τα ίο ς "σκόπελος" που ξεπέρασε η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση ήταν η συ­ νάντηση του Τσώρτσιλ με το ν Ινονού και τον Τούρκο υπουργό Εξω τερικώ ν Μ ενεμεντζίογλου στα Αδανα. προσέβλεπε πλέον σε μια Βαλκανική Ενωση (με τη Μ ακεδονία ελληνική και τις δύο χώρες . Η Τουρκία έ δ ε ιξε πριν από τη ν έναρξη του Β1ΠΠ μια "ευκολία" στις σ υμβατικές δ ε­ σμεύσεις με τις μεγάλες δυνάμεις (π. Οι διαβεβαιώσεις του Η ντεν προς το ν βα­ σιλιά Γεώργιο Β1(17/12/1942) για τις μ ελλο ντι­ κές ευνοϊκές για τη ν Ελλάδα ρυθμίσεις στα θ έμ α τα τη ς Βόρειας Ηπείρου. τη ν Αλβανία και τη Βουλ­ γαρία. Πιο συγκεκριμένα. Η μόνη βοήθεια που παρείχε η κυβέρνηση τη ς Αγκυρας στην Ελλάδα σημειώ θηκε όταν επ έτρ εψ ε σε Ελλη­ νες Κωνσταντινουπολίτες. ο ύ τε το ν Τύπο τη ς χώρας σε πρώτη φάση. Μ ολό­ τοφ. ενώ οι η γ έ τες τη ς συνέχιζαν να δηλώνουν ό τι η χώρα το υς θα εμπ λεκόταν μόνον αν υφίστατο η ίδια επίθεση από τις δυ­ νάμεις του Αξονα. η α­ δυναμία τη ς Βρετανίας να καταλάβει στρα­ τιω τικά τα Δωδεκάνησα και το Καστελόριζο (4).χ. κυρίως από πλευράς Βρετανίας. Ο Β' ΠΠ έχει εξετα σ θ εί μέχρι σήμερα κυ­ ρίως από στρατιω τικής πλευράς.απελευθέρω ση των Βαλκανίων. η οποία έδινε ουσιαστικά "άφεση α­ μαρτιών" στην Αλβανία για τη στάση τη ς κα­ τά το ν Β' ΠΠ και συνέχισε να ενισχύει την Τουρκία στις βλέψ εις της. που εμποδίζουν το υς ιστορικούς επιστήμονες να αποστασιοποιηθούν από αυ­ τά. Σ τά λ ιν . αγγλογαλλοτουρκική Συμφωνία του 1939). Η πολιτική τη ς ου­ δ ετερ ό τη τα ς που ακολούθησε και τη ν οποία η τουρκική κυβέρνηση και διπλωματία καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου παρουσίαζαν ως τη ν πλέον συμφέρουσα στάση για τα συμ­ φ έρ οντα των Συμμάχων. Αυτή η κί­ νηση επ έτρ εψ ε στην τελευ τα ία να επικε­ ντρώσει τη ν προσοχή τη ς στη διάσπαση τη ς ελληνικής άμυνας. Ασκήθηκαν σ ύντονες διπλωματι­ κές πιέσεις και τελικά η πολλαπλών στόχων ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡ ΙΑ εξω τερ ική πολιτική τη ς Τουρκίας δ εν απέ­ δωσε λόγω συνδυασμού παραγόντων. Ρ ο ύ ζ β ε λ τ κα ι Τσώρτσιλ (στην πίσω σ ειρ ά δ ια κ ρ ίν ο ντα ι ό ρ θ ιο ι οι Μ ο λότω ψ και Η ν τε ν ) π οζάρουν μ άλλον ικανοπ οιημ ένο ι (εκ τό ς το υ Τσώρτσιλ). όπως φ ά νηκε από τις πρώ τες υπαναχωρήσεις τη ς Τουρκίας ήδη από το ν Νοέμβριο του 1939). λίγο επ έτρεψ αν στην ελληνική διπλωμα­ τία να "ανασάνει". η οποία όμως με τη ν έναρξη του πολέ­ μου και τη ν επίθεση τη ς Ιταλίας κατά τη ς Ελ­ λάδας (28/10/1940) μετατράπ ηκε σε προφορι­ κές δηλώσεις (π. όταν ο λαϊκός επίτροπος τω ν Εξωτερικών. Συ­ γκεκρ ιμένα η Τουρκία στις 17/2/1941 υπέγρα­ ψε με τη Βουλγαρία Σύμφωνο Φιλίας και Μη Επίθεσης και κατά τη διάρκεια τη ς επίθεσης τη ς Γερμανίας εναντίον τη ς Ελλάδας και τη ς Γιουγκοσλαβίας τήρησ ε τη γνωστή ο υ δ ετε ­ ρ ότητά της. αλλά και τη ς έλλειψ ης κρίσιμων στοιχεί­ ων. των Δωδεκανήσων και τη ς ελληνοβουλγαρικής μ εθ ορ ί­ ου. μέσω τη ς "Ενω­ σης Ελλήνων τη ς Κωνσταντινούπολης". Σε αυτό το πλαίσιο μυσ τικότητα ς και λό­ γω τη ς πάγιας ελληνικής μεταπ ολεμικής τα ­ κτικής "να μην ενοχλεί και να μη φ έρ νει τη ν Τουρκία σε δύσκολη θέση" (βλ. Α­ ποκορύφωμα τη ς "αντισυμβατικής συμπερι­ φοράς" τη ς Τουρκίας υπήρξε η απομάκρυνση των σ τρατευμάτω ν τη ς από τη ν τουρκοβουλγαρική μεθόριο όταν η Γερμανία άρχισε να κινείται απειλητικά στα Βαλκάνια. να πολεμήσουν στο ελληνοαλβανικό μέτωπο. που δεν βρήκε σύμφωνη ο ύ τε τη ν τουρκική κοινή γνώμη. πρέπει να σ υνεξε­ τά ζετα ι και να σ υνεκτιμάται με τη ν αναθεω­ ρητική στάση το υς σε σχέση με τα ελληνικά νησιά. όπως ήταν η ύποπτη (γερμανόφιλη) στάση της.χ. Δ εν πρέπει να λησμονείται ότι από το 1930 (έτο ς σύναψης των π έντε ελληνο του ρ ­ κικών συμφωνιών) η τουρκική συμπαράστα­ ση είχε θ εω ρ η θεί ως ο "ακρογωνιαίος λίθος τη ς ελληνικής άμυνας". λόγω του ανεπίσημου τη ς παραπάνω συνάντησης. 50 *■■ λαδή τη ν "ελληνοτουρκική φιλία"). Η αδράνεια τη ς Τουρκίας. το ν Ιανουάριο του 1943. χωρίς να φοβάται κίνηση αντιπερισπασμού από τα τουρκικά στρατεύ- . συνεχίσθηκε με συνέπεια. το υ Παναγιώτη Κανελλόπουλου ως υπουργού Εθνικής Αμυνας. γεγονός που επ ιτείνετα ι από το πρόσφα­ το "άνοιγμα" τω ν διπλωματικών αρχείων και τη ν παράταση τη ς ισχύος του απορρήτου ο­ ρισμένων από αυτά. σε συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου τη ς Κ εντρικής Επιτροπής του Πανενωσιακού Κόμματος των Μπολσεβίκων εισ ηγήθηκε ότι η ΕΣΣΔ έπρεπε να εμποδίσει τη διείσδυση τη ς Τουρκίας στα Βαλκάνια και τη ν απόδοση σε αυτήν των Δωδεκανήσων. κατά το ν πρώτο καιρό του πολέμου και με τη βοήθεια τουρκικώ ν μεραρχιών. αλλά και τη ς αντιφα­ τική ς βρετανικής π ολιτικής που ακολουθήθ η κε. αφοπλισμένες) για να ενισχύσει τη θ έ ­ ση τη ς Ελλάδας και σε έναν ανάλογο σχημα­ τισμό των κρατών τη ς ανατολικής Μ εσογεί­ ου. αντί για τη ν ανακατάληψη . αλλά και με τη ν Ελλάδα (ελληνοτουρκική Συνθήκη τη ς 27/4/1938.

έλεγε. η τουρκική κυβέρνηση δίστασε και τελικά α ρ νήθηκε (9). Τα Δωδεκάνησα. όσο του Ρούζβελτ για τη ν υλοποίηση τη ς επιχείρησης "Overlord" ανέκοψ ε τη ν πα­ ράδοση των νησιών αυτών στη γείτονα. στην "άσκηση αστυνομικών καθηκόντω ν" στα Βαλκάνια. χρησιμοποιώντας πάντα το διαπ ραγματευτι­ κό χαρτί τη ς ο υ δ ετερ ό τη τα ς. στην κατάληψη των Δωδεκανήσων και του Καστελόριζου.Ο Κ εμ άλ εμ π ν εύ σ θ η κ ε και ο Ισ μ έ τ Ινονού εφ ά ρ μ ο σ ε τη ν " ο υ δ ε τε ρ ό τη τ α " τη ς Τουρκίας έν α ν τι όλων των μ εγά λω ν δυνάμεων. Ετσι ο Ιερός Λόχος (υπό το ν συνταγματάρχη Χριστόδου­ λο Τσιγάντε) σ υμ μετείχε στην απ ελευθέρω ­ ση τη ς Σάμου (αν και δ εν α νήκε διοικητικά στα Δωδεκάνησα) στις 31/10-1/11/1943 και τη ν απελευθέρω ση τη ς Λέρου στις 16/11/1943. Με βολιδοσκοπήσεις τη ς προς όλα τα ε ­ μπλεκόμενα στον πόλεμο μέρη (6) η Τουρκία κατήρτισε ένα σχέδιο που αποσκοπούσε. Λέρος. Ικαρία και Καστελόριζο. όπως είχε πράξει και μ ετά τις πιέσεις τη ς ΕΣΣΔ. ανα­ κοίνωσε στον Τσουδερό ότι θα δεχόταν να γί­ νει χρήση ελληνικώ ν σ τρατευμάτω ν στις επι­ χειρήσεις των Δωδεκανήσων. Οι ΗΠΑ α ν τιμ ε­ τώπιζαν θ ετικά αυτό το ενδεχόμενο ήδη από το 1942. χάθηκαν γι' αυτήν όταν τελικ ά οι Β ρετανοί απ ογοητεύθηκαν από τη ν αναβλητικότητα και το ν καιροσκοπισμό τη ς και εκμ ετα λλευ ό μ ενο ι τη ν είσοδο τω ν ΗΠΑ στον πόλεμο. Η γείτω ν είχε καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου έναν πολύτιμο "σύμμαχο" και υποστηρικτή στα επ εκτατικά τη ς σχέδια. Ευ­ θ ύ ς αμέσως ξεκίνησ ε μια "διελκυστίνδα" μ ε­ τα ξύ τη ς Βρετανίας και τη ς Γερμανίας για τα Δωδεκάνησα. Φούρνοι. ματα. προχώ­ ρησαν μόνοι το υ ς στην κατάληψη των ν η ­ σιών Κως. κα­ θώς αφ ενός είχε μειω μένη στρατηγική αξία για τη ν Ιταλία (κάτι που το αρνείτο πεισματι­ κά η ιταλική ηγεσία) και α φ ετέρ ο υ θα μπο­ ρούσε να χρησιμοποιηθεί ως ένα πρώτο α­ ντάλλαγμα π ροκειμένου να χρησιμοποιη­ θ ού ν τουρκικά εδάφη για να πληγούν οι βρε­ τα νικές αποικίες στην Ινδία. κατά τη Διάσκεψη τη ς Τεχεράνης (28/11-1/12/1943). στο πρόσωπο το υ Γερμανού πρέσβυ στην Αγκυρα και πρώην καγκελαρίου. τη ν ανεπιφύ­ λακτη είσοδό τη ς στον πόλεμο και τη ν παρα­ χώρηση λιμένω ν και αεροδρομίω ν τη ς για "συμμαχική χρήση" κατά τη ς Γερμανίας προ­ τού εκπνεύσει το 1943. Εδώ οι δύο ά νδ ρ ες δ ια κρίνονται α ρ κ ε τά νέοι. Κατά τη ν επίσκεψη του Τσώρτσιλ στα Α­ δανα. και να αναλάβει "αστυνομικά καθήκοντα". που το υ ς "απελευθέρω σε" σ τρατεύματα από διάφορα μέτωπα. αυτοί έμειναν ακλόνητοι. Λειψοί. “αποκαθιστώντας τη ν τά ξη ” σε αυτήν τη ν ευαίσ θητη περιοχή και λ ει­ τουργώ ντας επικουρικά σε σχέση με τα ανά­ λογα σχέδια τη ς Βρετανίας. που χειριζόταν τα θ έμ α τα τη ς περιοχής. χωρίς όμως να εγκαταλείπ ει τη ν ου­ δ ετερ ό τη τά τη ς (8). των ΗΠΑ και τη ς Β ρετανίας κατά τις συζητήσεις που διεξήχθησαν στο Κάιρο (5-8/11/1943). Κυρίως το Καστελόριζο. στις ελάχισ τες απώλειες σε έμψυχο δυναμικό από τη ν πλευρά τη ς και στον αναβαθμισμένο ρόλο τη ς μ ετά τη λήξη του πολέμου. Φράντς φον Πάπεν. Παράλληλα η Τουρκία εκινείτο με σκοπό να αποκτήσει προγεφυρώ ματα και στα Βαλ­ κάνια. ο οποίος δια δ έχθ ηκε στο αξίωμα αυτό τον Βίλχελμ Κ έλλερ το ν Απρίλιο του 1939. μ ετα ξύ 13 και 17/9/1943. Σάμος. παρά το ότι είχαν αναγ ο ρ ευ θ εί σε σημαντική "ζώνη ασφαλείας" (7) από τη ν Τουρκία και η τελευ τα ία τα διεκδικούσε αδιαλείπτως κατά τη διάρκεια του πο­ λέμου. κα­ τά τη διάρκεια του πολέμου. η Τουρκία είχε π ροτείνει επί­ σημα να π αρέμβει στα Βαλκάνια μετά το τ έ ­ λος του πολέμου ή τουλάχιστον όταν το τ έ ­ λος του θα ή τα ν ορατό και αφού θα είχε π ροηγηθεί η αποχώρηση τω ν γερμανικώ ν στρατευμάτω ν. Παρά το γεγονός ότι ο Τσώρτσιλ εξά ντλησ ε όλη τη ρητορική του ικανότητα για να πείσει το υς σ υνομιλητές του. το 1943. Ο φον Πάπεν. Παρόλα αυτά η Β ρετανία τήρησ ε ύποπτη στάση στη συνέχεια. π ροσφέροντας κρυφά τα ήδη κα τα ληφ θέντα από αυτή ν η ­ σιά το υ Αιγαίου στην Τουρκία προκειμένου η τελευ τα ία να κη ρύ ξει το ν π όλεμο κατά τη ς Γερμανίας (ανοίγοντας ένα δ εύ τερ ο μέτωπο στα Βαλκάνια). κ α τά τη δ ιά ρ κ εια τη ς σ ύ γκρ ουσ ης σ τη Μ ικρ ά Ασία. καθώς η τελευ τα ία προσβαλλόταν βάναυσα από το καθεστώ ς τη ς ιταλοκρατίας σε αυτά. που είχε πολεμήσει στο πλευρό των Τούρκων κατά το ν Α 1Παγκόσμιο Π όλεμο και έ τρ ε φ ε γι' αυτούς μεγάλο θαυμασμό και συ­ μπάθεια. δηλαδή δ έκα η μ έρ ες μ ετά τη συνθηκολόγηση τη ς Ιταλίας (3/9/1943). εκτιμούσ ε ελάχιστα το αξιόμαχο και τη ν πραγματική αξία τη ς συμμάχου Ιτα­ λίας και υποστήριζε ό τι θα έπρεπε να δο­ θ ού ν μερικά νησιά των Δωδεκανήσων στην Τουρκία. Πάτμος. Η βούληση όμως τόσο του Στάλιν. ως ευρισ κόμενης στο "υπογά­ στριο" τη ς ΕΣΣΔ και κοντά στο Σουέζ και στις αποικίες τη ς Β ρετανίας στην Ανατολή. Τελικά η Βρετανία. θα έπρεπε να δ ο θ εί σύντομα στην Τουρκία. Οι Τούρκοι αξιω ματούχοι που συμ­ μ ετείχαν στις συνομιλίες τω ν Αδάνων κατεύθυναν σκοπίμως τις συζητήσεις στην κατοχή ßj ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡ ΙΑ . Ενώ ο φον Πάπεν προσπάθησε να δελεάσ ει τη ν Τουρκία με τη ν παραχώρηση αυτών. σημαντική "ζώνη ασφαλείας" γι' αυτή. δημιουργώ ντας μέχρι τη Συνδιά­ σκεψη Ειρήνης τω ν Παρισίων (το 1946) μια de facto ευνοϊκή κατάσταση για τη ν Ελλάδα.

Cj2 mm εδαφών υπό τη μορφή αποικιών από τη ν Ιτα­ λία ("ευαίσθητο σημείο" τη ς Βρετανίας). Στο πνεύμα αυτό και "υπό το ν φόβο" του σλαβικού κινδύνου οι Τούρκοι διπλωμάτες και πολιτικοί πίεζαν τη ν κυβέρνηση Τσουδερού για σ τενό τερ η συνεργασία. σε συνάντησή του με το ν Τσουδερό διερεύνησ ε τις προθέσεις του για τη ν παραχώρηση κά­ ποιων νησιών το υ Αιγαίου στην Τουρκία. όπου αυτή θ α ανελάμβανε ρόλο "χωροφύλακα". που ξεκίνησ ε το 1945 (στη Γιάλτα) και έ λ η ξε το 1989. η α­ νατροπή τη ς αρχικής πορείας του πολέμου . Η γείτω ν είχε διακόψει τις διπλωματικές τη ς σχέσεις με τη Γερμανία μόλις στις 2/8/1944. Το α π ο τέλ εσ μ α που επ εδ ίω κε όμω ς ο Τσώ ρτσιλ. Πήτερσον.) με δαπάνες τω ν Συμ­ μάχων. σερ Μ. Ολοκληρώ νοντας θα μπορούσαμε να πούμε ότι η υπερβολική χρήση του "χαρτιού" τη ς ο υ δ ετερ ό τη τα ς από πλευράς Τουρκίας και η απληστία της. και τα σ υμφέροντα των ΗΠΑ. ενώ παράλληλα συγκεντρώ νονταν εκ νέου το υ ρ κικές δυνάμεις κατά μήκος των συνόρων στη Θράκη. Η σθεναρή αντίδραση το υ υπουρ­ γού Εξω τερικώ ν Ρίμπεντροπ εμπόδισε τη ν τελευ τα ία στιγμή τη ν ευόδωση τω ν σχεδίων των Τούρκων με τη ν αρωγή τω ν λιγό τερ ο πι­ θανών "χορηγών" (δηλαδή του Αξονα) και τη συνακόλουθη είσοδό το υς στον Β' ΠΠ στο πλευρό αυτών. τόσο του Ο ικουμενικού Πατριαρχείου. Ο Τσώρτσιλ. Η κήρυξη του πολέμου κατά τη ς Γερμανίας και τη ς Ιαπωνίας κατά τη ν παρα­ πάνω ημερομηνία δ εν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως τυχαία κίνηση τη ς τουρ κικής η γε­ σίας. ΕΠΙΛΟΓΟΣ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Μ ά λλον σε φ ιλικό κλίμα δ ιεξή χ& η σ α ν οι σ υ νο μ ιλίες στα Α δανα μ ε τα ξ ύ το υ Μ ε ν εμ εν τζ ίο γ λ ο υ ."διαδραματίσει το ν ρόλο" τη ς π εριφ ερειακής δύναμης το ν οποίο οραματιζόταν από τό τε. και τουρκικώ ν αεροδρομίων για αεροπορικές δυνάμεις των Συμμάχων. το ν οποίο επικαλείτο από το 1943 προκειμένου να ενισ χυθεί με υλικό και να υποστηριχθεί με έργα υποδομής (αε­ ροδρόμια. έδωσαν τη δ υνατότητα στην Τουρκία κατά τη διάρκεια αυτών τω ν χρόνων (αλλά και στη συνέχεια) να αναγνωρισθεί ως ένας σ ταθερός παράγοντας ανάσχεσης του σο­ βιετικού κινδύνου. Οταν το Μ εγάλο Φασιστικό Συμβούλιο α­ ποφάσισε τη ν εκδίω ξη το υ Μουσολίνι ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡ ΙΑ (24/7/1943) και τη ν ηγεσία τη ς χώρας ανέλαβε ο στρατάρχης Μπαντόλιο. Υπό α υ τές τις σ υνθήκες η Τουρκία χαιρέ­ τισε εκ νέου τα σχέδια του Τσώρτσιλ για την οργάνωση τη ς μεταπ ολεμικής Ευρώπης σε ομοσπονδιακές π ερ ιφ έρ ειες (βόρειας. Αμέσως μ ετά τη συνδιάσκεψη τη ς Γιάλ­ τας (4-11/2/1945) ο νέος πρέσβυς τη ς Β ρετα­ νίας στην Αγκυρα. Εξίσου σημαντικό στοιχείο τη ς συνάντησης τω ν Αδάνων ήτα ν η υπόσχεση του Τσώρτσιλ ό τι η Τουρκία θα παρακαθόταν στο τραπέζι των διαπραγματεύ­ σεων ως νικήτρια χώρα. Το ενδιαφ έρον αυτών τω ν προτάσεων εστιάζεται στην παραχώρηση τω ν Βαλκανίων στην Τουρκία. ενίσχυσε τη ματαιοδοξία και τις βλέψ εις τω ν Τούρκων προς τις γ ειτο νικ ές προς αυτούς περιοχές με τη ν παρουσίαση των "Πρωινών Σκέψεών" του (Pensees Matinales). μέ­ σης και νοτιοανατολικής Ευρώπης) που θα σ υνδέονταν μ ετα ξύ το υ ς και με τις ΗΠΑ και μέσω των οποίων η Τουρκία θα μπορούσε να Η Τουρκία έχοντας κατανοήσει τη ν αξία τη ς γεω γραφικής τη ς θέσ ης προσπάθησε καθ' όλη τη διάρκεια του Β' ΠΠ να επιτύχει τα μεγαλύτερα δυνατά οφέλη με τις μ ικρό τερ ες υλικές ζημιές. Ο Μουσολίνι επ ανήλθε κατά κάποιον τρόπο στην εξουσία "υπό τη ν προστασία" τη ς Γερ­ μανίας ιδρύοντας ένα κρατικό μόρφωμα στη βόρεια Ιταλία. Μ ετά από τη ν αποπομπή το υ Μουσολίνι ο πάντα τουρκόφ ιλος φον Πάπεν εισηγήθηκε στο Υπουργείο Εξω τερικώ ν τη ς χώρας του να παραχωρηθούν τα Δωδεκάνησα στην Τουρκία. Η κήρυξη του πολέμου κατά τη ς Ιαπω­ νίας έγινε για να τη ν αποκλείσει από μελλο­ ν τικές διασκέψεις που θα είχαν ως σκοπό να αναθεωρήσουν τις Σ υνθήκες τη ς Λωζάννης και του Μ οντραί για τα Στενά. Πριν από τη συνάντηση τω ν Αδάνων ο Τούρκος πρέσβυς στο Λονδίνο. και του ανακοίνωσε ότι στη συνδιάσκεψη αποφασίσθηκε να συμμετάσχουν ως ιδρυτικά μέλη στον νέο παγκό­ σμιο δ ιεθνή οργανισμό που θα ιδρυόταν (τον ΟΗΕ) μόνον όσα κράτη είχαν κη ρύ ξει το ν πό­ λ εμ ο κατά τη ς Γερμανίας μέχρι τη ν 1/3/1945. δηλαδή η είσ ο δ ο ς τη ς Τουρκίας σ τον Β 1ΠΠ σ το π λευρ ό των Σ υμμ ά χω ν πριν από το τέλ ο ς το υ 1943. προκαλώντας ανησυχία στη Βουλγαρία και στην εξόρισ τη ελληνική κυβέρνηση. προσπαθώντας να λάβει όσο το δυνατόν περισσότερα από όλους. άλλωστε. από ελληνικής πλευράς. 10/9/1943). το υ Τσακμάκ. δρόμοι κλπ. Η επίμονη άρνηση τη ς Τουρκίας να μην εισ έλθ ει στον πόλεμο δίπλα στους Συμμάχους οδήγησε το ν Τσώρ­ τσιλ να αποσύρει τις προτάσεις του. συνά­ ντησ ε το ν υπουργό Εξω τερικώ ν τη ς Τουρ­ κίας. Ο "Ψυχρός Π όλεμος". Το γερμανικό Υπουργείο Εξω τερικώ ν α νέφ ερ ε μ ετά τη συνάντηση τω ν Αδάνων ό τι ο Τσώρ­ τσιλ είχε υποσχεθεί στην τουρκική ηγεσία τη ν παραχώρηση των Δωδεκανήσων και τη ς βόρειας Συρίας προκειμένου η Τουρκία να εισ έλθει στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμά­ χων. υπό το ν όρο τη ς εγκατάλειψ ης. όσο και των ελληνικής καταγωγής Τούρκων πολι­ τών. που ονομάσθηκε Ιταλική Κοι­ νωνική Δημοκρατία. οδη­ γώντας το ν Τσώρτσιλ σε φρασ τικές καταδί­ κες του Μουσολίνι και δίδοντας έτσι ελπ ίδες στους Τούρκους για το μεταπ ολεμικό εδαφ ι­ κό καθεστώ ς τω ν Δωδεκανήσων. ο τουρκικός Τύπος π ροανήγγειλε τη ν "απόδο­ ση τη ς Δω δεκανήσου στους νόμιμους κατό­ χους της" (εφ ημερίδα "Τανίν". Τότε κήρυξε το ν π όλεμο κατά τη ς παραπαίουσας Γερμανίας. Α υτές αποτελούσαν ένα σύνολο προτάσεων του Βρετανού πρωθυπουργού προκειμένου να προσελκύσει το υς Τούρκους στον π όλεμο στο πλευρό τω ν Συμμάχων. Το δ εύ τερ ο το π έτυχε. το υ Τσώρτσιλ και το υ Ινονού. τα Δωδεκάνησα και τη ν Κρή­ τη τα οποία βρίσκονταν υπό το ν έλεγχο των δυνάμεω ν του Αξονα. Χασάν Σακά. Οι Τούρκοι φ οβούνταν (όχι αβάσιμα) ό τι τα Δω­ δεκάνησα μεταπ ολεμικά θα παραχωρούντο στην Ελλάδα και σκέπτονταν να τα καταλά­ βουν χωρίς συμμαχική βοήθεια για να δημι­ ουργήσουν μια ευνοϊκή de facto κατάσταση γι' αυτούς. που ζητούσαν (ανεπιτυχώς) από το ν Τσώρτσιλ να δ εσ μ ευ θ εί για το καθεστώ ς των νησιών μεταπ ολεμικά. Δ εν πρέπει να λησμονούμε ό τι η Ιαπωνία ήταν συμβαλλόμε­ νο μέρος και στις δύο α υ τές Σ υνθήκες. Αυτό προσπάθησε να ε κ μ ετα λ λ ευ θ εί η Βρετανία και κα τέλα βε τα Δωδεκάνησα ερ ή ­ μην των Τούρκων. Ραούφ Ορμπάυ. που διαδέχθηκαν τη Βρετανία ως η νέα αγγλοσαξωνική υπερδύναμη. ο οποίος άρχισε διαπραγματεύσεις με το υς Συμμάχους. Οι ενδοιασμοί το υ ς έδωσαν στους Βρετανούς με μικρή (αλλά σημαντική) ελληνική βοήθεια το ν απαραίτητο χρόνο για να τα καταλάβουν. Ομως στη χώρα επικρα­ τούσ ε σύγχυση από τη δυαρχία που υφίστατο. τρ εις μόλις μήνες πριν από τη ν άνευ όρων συνθηκολόγηση αυ­ τή ς στη Ρεμς (7/5/1945). δ εν ε π ιτε ύ χ θ η κ ε . καθώς διατήρησε τη ν ο υ δ ετερ ό τη τά τη ς μέχρι τις 23/2/1945. με σκοπό να βομβαρδίσουν τις ρουμανικές πε­ τρελαιοπ ηγές.

(3) Γ. Σαρρής: ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ & ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ■Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΟΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΙΑΣ (1923-1950). Αθήνα. σχετικά Ι. Ηλιάδης: ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΟΥ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΟΡΕΙΝ ΟΦΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ. 1996. Λαβύρινθος. τον Αύγουστο του 1942. Εδώ ο ψον Π άπ εν δ ια κ ρ ίν ετα ι σ ε επ ίσ κεψ ή το υ σ τη "φίλη Τ ο υ ρ κ ία " μ ετά το τέ λ ο ς το υ Β 'Π Π . στο συλλογικό έργο "ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ. Τροχαλία. μ ετά τη ν επιτυχή σοβιε­ τική άμυνα (π. Οκτώβριος 1998. 1991. "Ιστορικά". Γόρδιος. "Θεωρία Του Πολέμου". για να λάβει πληροφορίες σχετικά με το νόημα που έδινε η Ναζιστική κυβέρνηση στον όρο "Νέα Τάξη Πραγμάτων στην Ευρώπη". Μπλαβέρης: ΤΟΥΡΚΙΑ . απέ­ τρεψ αν τη ν υλοποίηση τω ν επιθυμιών της Τουρκίας κατά τη διάρκεια του πολέμου και μετά από αυτόν. Princeton University Press. που ως στρατηγικός σχεδιαστής είχε επιλέξει τον "πόλεμο της εκμηδένισης". (7) H. Πικρός. Μουβαφάκ Μ ενεμεντζίογλου. ενώ ο αδελφός του και υπουργός Εξωτερικών. Αθήνα. 1973. (5) Αλ. 1998. 1996. (4) Το σχέδιο 'Τόλμη"για την κατάληψη των Δωδεκανήσων και ιδίως της Ρόδου και της Κω. New York. σχετικά Ι. με την παραχώρηση σε αυτήν των Δωδεκανήσων. Norton & Company. Mackinder και βρίσκονται στο ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡ ΙΑ . 10/ 2/2000. 1996. (7) Οταν ο ϊαράτσογλου "προβιβάστηκε"από υπουργός Εξωτερικών σε πρωθυπουργό της Τουρκίας. 194345. όσο και της γερμανικής γεωπολιτικής σκέψης βλ. "Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία και Παγκόσμιοι Πόλεμοι . Π. (12) Μ. 1995. W. Αλεξανδρής: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. I Δεσποτόπουλου: Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ.W. Ελληνική Ευρωεκδοτική. (15) Ν. 1962 (The Norton Library . 1923-1955. (13) Φ. (6) I. Αθήνα. (16) Λ. Τεύχος 40. ο. Πικρός. φον Πάπεν. Κιτσίκης: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (1928-1973). αλλά με την αποστολή Τελεσιγράφου"προς τη Γερμανία με παράλογους όρους "έκοψαν κάθε γέφυρα επικοινωνίας". Αθήνα. 1962. Λουκάς. Οικονομίδης: ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΕΔΙΝΕ Ο ΤΣΩΡΤΣΙΛ. Αθήνα. στις προγραμματικές δηλώσεις του μίλησε για Droits du Turc (δικαίωμα του Τούρκου) και για "ζώνες ασφαλείας" (χωρίς να διευκρινίσει σε ποιες περιοχές αναφερόταν) επί των οποίων η χώρα του διατηρούσε το δικαίωμα επέμβασης (κατά το δοκούν) προκειμένου να διασφαλίζει τα συμφέροντα της. Βλ. Αθήνα. 53 ΣΗ Μ Ε ΙΩ ΣΕ ΙΣ (1) Εξελίχθηκε τελικά σε "ολοκληρωτικό πόλεμο". 1923-1987". SMALL STATE DIPLOMACY AND GREAT (14) Αλ. (8) F. Norton & Company Inc). το 1943 δήλωνε ότι οι σύμμαχοι θα έπρεπε να ανταμείψουν την Τουρκία για τη στάση της κατά τον Β ' ΠΠ. Λουκάς: ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ -ΑΓΓΛΟΙ ΚΑΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΤΗΣ ΙΣΧΥΟΣ. Κονδύλης: ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ. (10) I. "Ιστορικά". (6) Από τον Δεκέμβριο του 1940 ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Σαράτοογλου είχε έλθει σε επαφή με τον Γερμανό πρέσβυ στην Αγκυρα. "Ελευθεροτυπία".Π. 'Τουρκικός επεκτατισμός Από το μύθο της ελληνοτουρκικής φιλίας στην πολιτική για την αστυνόμευση των Βαλκανίων 1930-1943". σχετικά I. 1992. Κονδύλης. στο Στάλινγκραντ) και τη ν εί­ σοδο των ΗΠΑ στον πόλεμο (που σηματοδό­ τησε τη ν υποβάθμιση του βαλκανικού-μεσογειακού μετώπου). 1996. Ελευθεροτυπία". σε συνεργασία με την Τουρκία και ερήμην της Ελλάδας. Εκδοτική Αθηνών. Princeton. 1996. W. W. δήλωνε ότι η Τουρκία δεν τα διεκδικούσε.J. στρατηγού Μ αίητλαντ Ουίλσον. Weber: Ο ΕΠΙΤΗΔΕΙΟΣ ΟΥΔΕΤΕΡΟΣ.σπ. υπέρ τη ς Γερμανίας. (3) 0 Nickolas Spykman υπήρξε ο εισηγητής και ο εμπνευστής αυτού του όρου και συμπλήρωσε την αγγλοσαξωνική γεωπολιτική σκέψη με το έργο του (το 1944) "The Geography Of The Peace". και οι (σπασμωδικές-δυστυχώς) διπλωματικές ενέρ γ ειες και πιέσεις τη ς εξόρ ισ της ελληνικής κυβέρνησης. τεύχος 26. Για τις διαφορές μεταξύ "ολοκληρωτικού"και "πολέμου εκμηδένισης"βλ. Ω ς π ρέσβυς της να ζισ τικ ή ς Γερ μανίας σ τη ν Α γκυρα κ α τέ β α λ ε σ υ νεχ είς και σ υ ντο νισ μ έν ες π ρ ο σ π ά θειες π ρ ο κ ειμ έν ο υ η χώ ρα το υ να π ρ ο τιμ ή σ ει τη συμμ αχία τη ς Τουρκίας έν α ν τι ο π οιοσ δή π οτε ά λλη ς χ ώ ρ α ς. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ POWERS POLITICS. Weisband: TURKISH FOREIGN POLICY. Βλ. I.Ο Φ ραντς ψον Π άπ εν δ εν κ α τέ β α λ ε π ο τέ ιδ ια ίτε ρ η π ρ ο σ π ά θεια να κ ρ ύ ψ ει τη σ υ μ π ά θ εια το υ προς το υ ς Τούρκους σ το π λευρ ό των οποίων ε ίχ ε π ο λεμ ή σ ει κ α τά το ν A 1Π Π . Νουμάν Μενεμεντζίογλου. καταρτίσθηκε τελικά από τους Βρετανούς στο Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής.Αγγλοι και Γερμανοί Θεωρητικοί της Ισχύος". "Στρατιωτική Ιστορία". (9) Μόνο οι τουρκικές μυστικές υπηρεσίες ανταποκρίθηκαν. 27/10/1999. Νικολούδης: ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΙΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΗ ΕΛΛΑΔΑ (19411942). Αθήνα. (4) Πρ. κάτι που στοίχισε και τη νίκη στον Χίτλερ.Σ τρατιωτική Ιστορία".ΑΠΟ ΤΟ ΜΥΘΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗΣ ΦΙΛΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΤΥΝΟΜΕΥΣΗ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ 1930-1943. Αθήνα.π. 1998. (5) Χαρακτηριστική ήταν η άρνηση του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών προς τον F. Εστία. Πικρός: ΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΕΠΕΚΤΑΤΙΣΜΟΣ .Π. Αθήνα. 1996. Γνώση-Ελιαμεπ. 1996. (2)Δ. (11) Π. έργο του Democratic Ideals And Reality. Βλ. Για μια ανάλυση στα ελληνικά τόσο της αγγλοσαξωνικής. (2) Αυτούς τους γεωπολιτικούς όρους εμπνεύσθηκε ο Η. Αθήνα.χ. (8) Ο γενικός διευθυντής του Πρακτορείου "Ανατολή"και αδελφός του υπουργού Εξωτερικών. Εστία. (1) Ι. Αθήνα.Ο ΕΠΙΔΕΞΙΟΣ ΣΧΟΙΝΟΒΑΤΗΣ. ". J. Θεμέλιο. Πικρός.Π. α κόμα και τη ς Ιτα λ ία ς . υπό την επίβλεψη του διοικητή του. New York. Αθήνα. 1996. (9) E. Παπαστράτης: ΒΡΕΤΑΝΙΚΟΣ ΕΝΔΟΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΕ ΣΥΜΠΛΗΓΑΔΕΣ. Weber κατά τη συλλογή πρωτογενούς υλικού για τη συγγραφή του βιβλίου του. ο. Θετίλη. Αθήνα. Δεκέμβριος 1999. Mackinder: DEMOCRATIC IDEALS AND REALITY. Π. Λουκάς: ΤΟΥΡΚΙΚΟΙ ΕΠΕΚΤΑΤΙΚΟΙ ΟΡΑΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ (ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΧΑΡΤΕΣ ΤΟΥ Π ΙΡ ΙΡ Ε ΙΣ ΣΤΟ ΔΟΓΜΑ ΤΟΥ ΟΖΑΛ).

Μ έχρι λαιοπηγών τη ς Περσίας.ΚΟΥΤ ΕΛ ΑΜΑΡΑ Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ (1915-16) "ΟΤΑΝ 0 ΑΛΛΑΧ ΕΦΤΙΑΞΕ ΤΗΝ ΚΟΛΑΣΗ".ρόντω ν στην Ινδία.0 "καμία. "ΔΕΝ ΤΗΝ ΒΡΗΚΕ ΑΡΚΕΤΑ ΑΣΧΗΜ Η ΚΙ ΕΤΣΙ ΔΗ Μ ΙΟ ΥΡΓΗΣΕ ΤΗ ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ". για να καλύψει απ οτελεσ ματικό­ . Για το υ ς λόγους α υτούς το ν Οκτώ βριο το υ 1914 οι Β ρετανοί έσ τειλα ν τη ν 16η Ταξιαρχία τη ς 6ης Ινδικής Μ εραρχίας “Πούνα” στον μυχό του Περσικού κόλπου. Η Β ρετανία δ εν βρισκόταν ακόμα σε κα­ τάσταση πολέμου με τη ν Τουρκία. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ο 1914 η μεγάλη έκταση που περι­ οι Ρωμαίοι λεγεω νάριοι του αυτοκράτορα κλ είετα ι από το υ ς επ ιβλητικούς πο­ Τραϊανού 18 αιώνες νωρίτερα! Η βρετανική παρουσία σ την ευ ρ ύ τερ η τα μούς Τίγρη και Ευφράτη. ακριβώς όπως και γλοπερσική Εταιρεία Π ετρελαίου στο λιμάνι Τ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ το υ Αμπαντάν θ α ήταν εξα ιρ ετικά ευάλω τα και η απώλειά το υ ς θα σ τερούσ ε από πολύτι­ μα καύσιμα το Βασιλικό Ναυτικό. όπου σή­ περιοχή το υ Περσικού κόλπου ή τα ν ιδια ίτε­ μερα βρίσκεται το κράτος το υ Ιράκ. ανήκε στην άλλοτε κραταιά Οθωμανική Α υτοκρα­ ρα δραστήρια από τη ν εποχή που ιδρύθηκε τορία και ή τα ν γνωστή απλώς ως Μ εσοποτα­ η Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών το 1602. 54 Δ Η Μ Η Τ Ρ ΙΟ Σ Β. στις 4 Ν οεμβρίου 1914. Η ΑΠΩΛΕΙΑ 36. ΛΕΕΙ ΕΝΑ ΑΡΑΒΙΚΟ ΓΝΩ Μ ΙΚΟ . Σε περί­ ριοχή θα έπρεπε να βασίζει τις κινήσ εις του πτωση πολέμου ο π ετρελαιαγω γός και τα και το ν ανεφοδιασμό το υ στην ε κ μ ε τά λ λ ευ ­ διυλιστήρια που διατηρούσε η π ερίφημη Αγση τω ν πλωτών ποταμών. που λίγα χρόνια πριν είχε πραγματοποιήσει το απο­ φασιστικό τεχνο λογικό άλμα από τη ν καύση άνθρακα σε εκείν η του π ετρελαίου. με το ν αφ όρητο καύσωνα του Ιουλίου να 1914 ή τα ν τα α υξανόμενα σημάδια για το ζω­ ηρό ενδ ια φ έρο ν που έδειχναν οι Γερμανοί φθά νει στους 50 βαθμούς Κελσίου και το δριμύ ψύχος το υ Δ εκεμ βρ ίου να ρίχνει συ­ για τη Μέση Ανατολή. οπ ότε το παράλ­ κατά τω ν ζω τικότερω ν βρετανικώ ν σ υμφ ε­ ληλο λιώσιμο το υ χιονιού στα ορεινά προκα. με σαφείς εν το λ ές από το Λονδίνο να "παίξει ασφαλές παιγνίδι": αποστολή τη ς ή τα ν να π ροστατεύσ ει απλώς τη ροή π ετρελαίου ως το Αμπαντάν και τίπο­ τα περισσότερο. η ινδική στρατιω τική δύναμη δ ια τά χθ η κε να εξασφαλίσει άμεσα τη χερσόνησο Φάο και τη ν πόλη τη ς Βασόρα. λίγα χιλιό μετρα βο­ ρ ειότερα. Το κλίμα τη ς σ υγκα τα λέγετα ι ανάμεσα τα λύ της" για τη ν απόφαση τω ν Βρετανώ ν να επ έμβουν στρατιω τικά στη Μ εσοποταμία το στα πιο άσχημα σε ολόκληρο το ν πλανήτη. Οι είχαν κατασκευάσει οι Τούρκοι με τη βοή­ βροχοπτώσεις στην περιοχή είναι λίγες.000 ΒΡΕΤΑΝΩΝ ΚΑΙ ΙΝ Δ Ω Ν ΣΤΡΑΤΙΩΤΩΝ ΣΤΟ ΚΟΥΤ ΕΛ ΑΜΑΡΑ ΤΟ 1916 ΗΤΑΝ ΙΣΩ Σ Η ΧΕΙΡΟΤΕΡΗ ΠΑΝΩΛΕΘΡΙΑ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗ ΕΝΟΠΛΗ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΥΤΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΘΛΙΒΕΡΗ ΤΥΧΗ TOY IΡΑΚΙΝΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ 75 ΧΡΟΝΙΑ ΑΡΓΟΤΕΡΑ. Ο σ ιδηρόδρομος που χνά τη θερμοκρασία κάτω από το μηδέν. αλ­ θ εια του κάιζερ επ ρ όκειτο να επ εκτα θ εί σύ­ ντομα και συνιστούσε άμεση απειλή τόσο λά εμφ ανίζονται με καταρρακτώ δη μορφή μ ετα ξύ Μ αρτίου και Μαϊου. Ο ταν έγινε η επίσημη έναρξη τω ν εχθροπραξιώ ν μ ε­ τα ξύ τω ν δύο χωρών. τω ν οποίων τη ν ε κ ­ μετάλλευσ η είχε παραχωρήσει ο σάχης τις αρχές του 20ού αιώνα οποιοσδήποτε σ τρα τός επιχειρούσε να εισ βάλει στην πε­ στους Β ρετα νο ύς π ροσ τάτες του. ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΓΩ ΝΙΣΤΗΚΑΝ Μ ΕΡΙΚΟ Ι ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΙΟ ΙΣΧΥΡΟΥΣ ΣΤΡΑΤΟΥΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ. όσο και κατά τω ν π ετρ ε­ λ εί π λημμύρες σε μ εγά λες εκτάσ εις.

οδήγησ ε το υ ς Β ρετανούς στο να αποκτήσουν υπερβολική αυτοπεποίθηση και να θ έσ ου ν π λέον πολύ πιο φιλόδοξους σ τόχους για τη συνέχεια τη ς εκσ τρα τεία ς το υ ς στη Μεσοποταμία.000 Β ρετανοί και 150. Η "ΛΕΜ ΒΟ ΔΡΟ Μ ΙΑ ΤΟΥ ΤΑΟΥΝΣΕΝΤ" Οπως ή τα ν φυσικό. Χωρίς αυτά τα εφ όδια και κυρίως χωρίς μια σιδηροδρομική γραμμή από όπου θα μπορούσαν να μ ετα φ έρ ο υ ν γρήγορα δυ­ νάμεις προς Βορρά οι Β ρετα νοί δ εν θα μπο­ ρούσαν να ελπίζουν ό τι θ α κατελάμβαναν τη ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ . τη Βαγδάτη. η οποία εί­ χε φ ροντίσ ει να καταλάβει πρώτη τη ν Κούρνα στις 9 Δ εκεμ βρ ίου και απ έκρουσε εύκολα το υ ς Τούρκους σε μια σύντομη μάχη στη Σαϊμπα . Α κόμα το υ ς έλειπαν το επ αρκές πυροβολικό. οι Τούρκοι δ εν παρέμειναν για πολύ αδρανείς απέναντι σε α υ τές τις β ρ ετα νικ ές επ ιθ ετικές κινήσεις. ενώ άλλα σ τρα τεύ μα τα όφ ειλαν να ε κ ­ σ τρα τεύσ ουν στην ανατολική Αφρική. ενώ έ ­ σ τειλε και ένα τάγμα κατά μήκος το υ π οτα­ μού Καρούν ως το Αχβάζ με στόχο τη ν προ­ στασία του πετρελαιαγω γού. ενώ Ινδοί σ τρ α τιώ τε ς επ ανδρώ νουν ένα α ντια ερ ο π ο ρ ικό πολυβόλο σ τη ρ ίζ ο ν τά ς το σ ε ένα β α ρ έλι. Ομως τό ­ τ ε οι Β ρετανοί δ ιέθ ετα ν στην περιοχή ολό­ κληρη τη ν 6η Μ εραρχία υπό τη διοίκηση του στρατηγού σερ Α ρθουρ Μ πάρετ. Ο λόγος που μια και μόνο ταξιαρχία επω μίσθηκε μια τόσο κρίσιμη αποστολή ήτα ν οι π ενιχρές δυνά­ μεις που μπορούσε να διαθέσ ει η Βρετανία για τη Μ εσοποταμία κατά τη σ υγκεκρ ιμένη χρονική στιγμή. αλλά τουλάχιστον τρ εις μεραρχίες έ ­ πρεπε να μ ετα φ ερ θ ο ύ ν στο ευρωπαϊκό μ έ­ τωπο. ενώ οι λιμ ενικές εγκατασ τάσ εις στη Βασόρα ή τα ν απαρχαιω­ μ έν ες και δ εν μπορούσαν να εξυ π η ρ ετή ­ σουν τις ανάγκες εκφόρτω σ ης του σ τρ α τεύ ­ ματος.όπου χρησιμοποίησε κυρίως τις ξι­ φολόγχες τη ς. Δ ρώ ντας σε μια περιοχή με ανύπαρκτο οδι­ κό δίκτυο Β ρετανοί και Ινδοί δ εν δ ιέθ ετα ν παρά ελάχιστα πλωτά μέσα για να χρησ ιμο­ ποιήσουν στα ποτάμια. Ο Ινδι­ κός Σ τρ α τό ς είχε τη ν ακράδαντη πεποίθηση ό τι θ α επιτύγχανε το ν στόχο του. Στην Ινδία σ τάθμευαν 80. που απείχε 540 km από τη Βασόρα πάνω σ τον ρου του ποταμού Τίγρη.Πάνω σε μια σ τέγ η στο π ολιο ρκημ ένο Κ ο ύ τ ένας Β ρ ετα ν ό ς α ξιω μ α τικ ό ς ερ ευ νά τον ουρανό μ ε τα κυάλια το υ για να εν το π ίσ ει κάποιο εχ θ ρ ικ ό α εροπ λάνο. οι ημίονοι και τα ια­ τρ οφ α ρμ α κευτικά εφόδια.000 Ινδοί στρατιώ ­ τες . π ισ τεύο­ ντα ς ό τι θ α αντιμετώ π ιζε πάλι αντιπάλους όχι κα λύτερ ους από το υ ς ιθαγενείς που είχε π ολεμήσ ει το ν 19ο αιώνα νότια τω ν Ιμαλαϊων. Οι Τούρκοι ήτα ν αναγκασμένοι να δ ιεξά ­ γουν επιχειρήσεις σε μεγάλη απόσταση από τις ε γ γ ύ τε ρ ε ς βάσεις ανεφοδιασμού τους. αλλά και η Ε κσ τρατευτική Δύναμη Μεσοπο­ ταμίας δ εν βρισκόταν σε καλύτερη μοίρα. τερ α το ν δίαυλο του Σατ ελ Αράμπ. Τα μάτια το υ ς πλέον ήτα ν στραμμένα προς το μεγάλο έπαθλο. Η ευκολία με τη ν οποία τα βρετανικά όπλα είχαν υπερισχύσει έναντι τω ν Τούρκων σε κάθε μάχη που είχε συναφ θ εί ως τό τε. Η α ν τε ­ πίθεσή το υ ς ε κ το ξε ύ θ η κ ε από τη ν Αν Νασι- ρίγια με κατεύθυνση τη ν Κούρνα.

Η γλώσσα που χρησιμοποιούσε ή ­ τα ν συχνά καυστική. Επειτα από έ ξι μήνες π ολέμου σ την Ευ­ ρώπη οι τερά σ τιοι αντίπαλοι σ τρατοί στο Βέλγιο και στη Γαλλία είχαν σχεδόν ακινητοπ οιηθεί μέσα σε α τελείω τα χιλιό μετρα χαρα­ κωμάτων. ^ α ν α γ ια τ Ες Σιν Σεπτέμβριος 1915 ιυνιος Καλά Σαλίχ Ν Τάφος του Εζρα Κούρνα Λ. υπο­ χρεώ νοντας το υ ς Γερμανούς να εμπ λέξο υν εκ εί δυσανάλογο αριθμό σ τρα τευμάτω ν και ανακουφ ίζοντας το υ ς π ιεζόμενους στο Δ υτι­ κό Μέτωπο. άρχισαν να βλέπουν τη Μέση Ανατολή ως το π ιθανότερο θ έα τρ ο επιχειρήσεων από όπου θα μπορούσαν να προσβάλουν το "μαλακό υπογάστριο" τω ν Κ εντρικώ ν Δυνάμεων. αφού τα σ τρα τεύμα τά το υ ς εκ εί θα Βάδιζαν στο ίδιο τεντω μ έν ο σχοινί (από π λευράς ανεφοδιασμού) όπως και οι Τούρ­ κοι στη Σαϊμπα. Ο 54χρονος Β ρετανός αξιω ματικός είχε τη φ ή ­ μη εμβρ ιθο ύς μ ελ ετη τή τη ς σ τρατιω τικής ι­ στορίας και το πάθος του για διάκριση στο πεδίο τη ς μάχης δ εν υστερούσε καθόλου σε σχέση με εκείνο του Νίξον. αν και ο ίδιος θ εω ρο ύ ­ σε το ν εα υτό του διασκεδαστικό. αλλά από τα σαλόνια το υ Λονδίνου όπου ο ίδιος α ρεσ κόταν να σ υ μ μ ετέχει . η οποία θα α π οτελούσε και τη ν αιχμή το υ δ όρ α τος για τη ν προέλαση προς τη Βαγδάτη. τη ς Β ασ ό ρα ς και τη ς Κ ούρνα οι Β ρ ετα ν ο ί ά φ ησ α ν να π ερ ά σ ει ο χειμ ώ να ς και το καλοκα ίρ ι το υ 1915 κ ινή θ η κ α ν και πάλι σ ε δυο ά ξο ν ες : ο σ τρ α τη γ ό ς Κ ό ρ ιντζ κ α τέ λ α β ε τη ν Αν Ν α σ ιρ ίγια και ο σ τρ α τη γ ό ς Τάουνσεντ προχώ ρησε β α θ ιά μ ε στόχο να εκ π ο ρ θ ή σ ει τη Β α γ δ ά τη . ενό ς παραδοσιακού και ανταγω νιστικού αξιω ματικού το υ ιππικού με πυκνό μουστάκι και απ εριόρισ τες φ ιλοδ ο ξίες. Η π ροέλα σ ή το υ όμω ς ανα κόπ ηκε σ τη ν Κ τησ ιφ ώ ντα και η 6η Μ ερ α ρ χ ία το υ υπ ο χ ρ εώ θ η κ ε να υπ οχω ρήσει σ το Κ ο ύ τ ελ Α μ ά ρ α . Η σταδιοδρομία το υ ήταν διακεκριμένη. Ο ί­ διος ο Κίτσ ενερ το ν είχε επαινέσει για το ν ρόλο του στις μάχες τη ς Ατμπάρα και το υ 0 μντουρμά ν το 1898. αλλά ο Τάουνσεντ δ εν είχε α­ ναπ τύξει σ τενούς δεσ μούς με κανένα από τα σ υντάγματα στα οποία υπηρέτησ ε. Μ ε τη ν κ α τά λη ψ η τη ς Σαϊμ π α. όπως ο Ο υίνοτον Τσώρτσιλ και ο λόρδος Κίτσενερ. Οι καλύτεροι φίλοι το υ υ­ ποστρατήγου ωστόσο δ εν π ροέρχονταν από τις τά ξεις του στρατού. Η ηγεσία τη ς 6ης Μ εραρχίας. ο οποίος δ εν έδ ειχ ν ε να ταιριάζει ή να π ροσαρμόζεται σε οποιοδήποτε μέρ ος και αν πήγαινε". Στις συζη­ τήσ εις σ υνήθιζε να επ ιδεικνύετα ι με γαλλι­ κές φράσεις.σε κύκλους καλλιτεχνώ ν του θ εά τρ ου . όσο και το υ ς Ρώσους. πέρασε στα χέρια το υ υ­ ποστράτηγου σερ Τσαρλς Τάουνσεντ.ΠΕΡΣΙΑ Νοέμβριος 1915 [τησιφω\ Δ ^ ε μ β ρ ιο ς 1915 'Λεμβοδρομία του Τάουνσεντ' Γραμμή . Βαγδάτη. Οι επιδόσεις α υ τές το ν είχαν . από όπου εκ τό ξευ α ν κατά και­ ρούς α ιμα τηρ ές και άκαρπες επ ιθέσ εις για να κερδίσουν λίγα μ έτρ α άχρησ της γης. Οι π ερισ σ ότερες ιστορικές π ηγές το ν περιγράφουν ως έναν άνδρα "με π ερίεργη και ασυνήθιστη προσω­ π ικότητα. Μ ε αυτό ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡ ΙΑ το σκεπτικό η Ε κσ τρατευτική Δύναμη στη Μ εσοποταμία αναβαθμίσ τηκε το ν Μάρτιο το υ 1915 σε επίπεδο Σώ ματος με τη ν άφιξη τη ς 12ης Μ εραρχίας το υ στρατηγού Τζων Γκόριντζ και απ έκτησ ε έναν νέο διοικητή στο πρόσωπο το υ στρατηγού σερ Τζων Νι­ ξόν. όπου π ο λ ιο ρ κ ή θ η κ ε για π έν τε μ ή νες. Βασόρα “ί Σαϊμπα ΑΡΑΒΙΑ 160 km _j Η β ρ ετα νική εμ π λοκή σ τη Μ εσ ο π ο τα μ ία ά ρ χισ ε από το φ θινόπ ω ρο το υ 1914 μ ε τη ν απ οβίβαση σ τρ α τιω τικ ο ύ τμ ή μ α το ς σ τη χερ σ όνησ ο Φάο και σ το λιμά νι το υ Αμπαντάν. όπου είχε σ υντρίβει ορι­ στικά η δύναμη τω ν επαναστατών Μαγδιστών το υ Σουδάν. θ εα τρ ικά κουτσομπολιά και αποσπάσματα από λογο τεχνικά έργα που είχε αποστηθίσει. Οι σ τρατηγικοί σχεδιαστές στο Λονδίνο.

"Clio" και "Espiegle“). Το πρώτο κύμα των δυνάμεώ ν του θα επέβαινε σε 328 "μπέλουμ". Ο Τάουνσεντ π ρο ετο ι­ μάστηκε επί έναν μήνα.”. που βρισκόταν 135 km β ο ρ ειό τε­ ρα και αντιπροσώπευε τη σ ημαντικότερη πόλη μ ετα ξύ Κούρνα και Βαγδάτης. που θεω ρούσ αν βάσιμα ό τι χρησιμοποιούσε τις γνω ριμίες το υ για να αποκομίσει επαγ­ γελμα τικά οφέλη. Π α ρα τετα γμ ένες έξω από τη ν Κούρνα βρίσκονταν οι δ υνά μεις το υ Οθωμανού σ τρατηγού Χαλίλ μπέη: έ ξι τά γμ α τα καλά ε κ ­ παιδευμένω ν Τούρκων τη ς Ανατολίας. λήσ τευαν και δολοφονούσαν χωρίς διάκριση Τούρ­ κους. όπως έγραφ ε ένας Β ρετανός στρατιώ της. όπου υ­ π ο τίθ ετα ι ό τι έ σ τεκ ε ακόμα το υπεραιωνόβιο δένδρ ο το υ προπατορικού αμαρτήμα­ τος.Οι Ιν δ ο ί α π ο τελο ύ σ α ν τη σ υντριπ τική π λειοψ ηφ ία των ανδρών τη ς 6ης Μ ερ α ρ χ ία ς. το “Μ οσούλη” και το "Μαρμαρίδα". . στο Ινδοκούχ. Οι Β ρετανοί σ τρα τιώ τες που ή τα ν υπο­ χρεω μένοι να ζουν σε ένα τέ το ιο επικίνδυνο και ανθυγιεινό περιβάλλον έλεγα ν δηκτικά: "Αν η Κούρνα είναι ο Κήπος τη ς Εδέμ. Οι ν τό ­ πιοι θ ρύλοι ανέφ ερ α ν ό τι η τοποθεσ ία τη ς Κούρνα συνέπιπτε με το ν μυθικό Κήπο τη ς Εδέμ. τρ εις επίσης εξοπ λισ μένες ατμάκα τοι ("Shaitan". όπου η ψυ­ χραιμία και η σ τα θ ερ ό τη τά το υ έσωσαν το υς 542 άνδρ ες τη ς φρουράς. κλή θη κε για δείπνο με τη βασίλισσα Βι­ κτωρία και έλα β ε το ν τίτλ ο το υ Ιππότη του Λουτρού εισ ερχόμενος σε μια τροχιά φ α ντα­ στικής επ α γγελμα τικής ε ξέλ ιξη ς . Η περίφημη "Λ εμβοδρομία το υ Τάουνσεντ" είχε οργανω θεί με σχολαστικότητα: σε κάθε Ο "αποδιοπομπαίος τ ρ ά γ ο ς " τη ς κ α τα σ τρ ο φ ή ς σ το Κ ο ύ τ ελ Α μάρα ή τα ν ο Β ρ ετα ν ό ς σ τρ α τη γ ό ς σ ερ Τσαρλς Τάουνσεντ. μ ετα τρ έπ ο ντα ς το ν χώρο μέσα από το ν οποίο έπρεπε να βαδί­ σουν τα σ τρα τεύματα το υ Τάουνσεντ σε α­ πεχθή λασπότοπο από όπου ξεχώριζαν μόνο οι χαμηλοί λόφοι. ένα ατμόπλοιο (το “Comet") και τέσσ ερα μ ικρότερ α πλοιάρια. 1. αποκαλούμενοι και "Αραβες τω ν Ελών". Ο Τάουνσεντ παρουσίαζε συχνά αναλα­ μπές στρατιω τικής ιδιοφυίας. ακόμα και σ υντρό­ φους τους. αποξενώ σει από το υ ς σ υναδέλφους του. Η κοίτη το υ ποταμού ήταν πια αόρατη και η 6η Μ εραρχία λογάριαζε να επ ιτεθ εί και να καταλάβει τρ ία οχυρά σημεία τω ν Τούρκων έχοντας ως οδηγό τη ς τη ν πυ­ ξίδα και το υ ς χάρτες.7 in. αλλά η π ειθ α ρ χ ία και οι π ο λ εμ ικ ές α ρ ε τ έ ς το υ ς σ τοίχισ α ν βαριά σ το υ ς Τούρκους κ α τά τη ν π ολιο ρκία του Κ ο ύ τ. ο­ βιδοβόλα. κυρίως όταν βρισκόταν στην επίθεση. εξα κο λου θο ύσ ε να αντιπ αθεί το υ ς Ινδούς σ τρα τιώ τες (που του ανταπ έδιδαν τα ίδια ψυχρά αισθήματα). Αυτή ήτα ν λίγα χιλιό­ μ ετρ α βορειότερα . τα οποία "μπορούσαν να απομυζήσουν ανθρώπινο αί­ μα διαπερνώ ντας ακόμα και δύο στρώσεις τη ς χακί σ τολής μας". 10 πυροβόλα και δύο οπλισμένα ποταμόπλοια. Στις 25 Απριλίου 1915. Β ρετανούς. Αν και η υ­ πηρεσία του στον Ινδικό Σ τρ α τό το ύ έδωσε τη ν ευκαιρία να αναδειχθεί. αλλά δ εν το γνώριζαν α­ κόμα. 600 Α ­ ραβες τυ φ εκιοφ όρ οι.200 απ ειθάρχητοι Μααντάν. αλλά ακόμα και ένας λάτρης τη ς περι­ π έτεια ς όπως ο Τάουνσεντ δ εν θα μπορούσε να βρει τίπ οτα το γ ο η τευ τικό σε έναν βρώμι­ κο. "Το Μονοπάτι το υ Αδάμ" και "Η Π λατεία του Πειρασμού". "Sumana“ και "Lewis Pelly"). τη ν η μέρα που άρχισαν οι αποβάσεις στην Καλλίπολη (ση­ ματοδοτώ ντας τη ν αρχή τη ς πιο μεγάλης ή τ­ τα ς που έ μ ε λ λ ε να υποστούν οι θιασώ τες τη ς προσβολής το υ "μαλακού υπογαστρί­ ου"). Η άθλια πόλη δ εν μπορούσε να προκαλέσει καμία συγκίνηση ακόμα και με τοπωνύμια όπως "Το Σ τενό του Φ ιδιού”. Ινδούς. λασπωμένο οικισμό όπου ενδημούσ αν σύννεφα από μύγες και κουνούπια. αν και το όνομά του είχε γίνει για πρώτη φορά διάσημο 20 χρόνια νω ρίτερα από τη ν ενεργό σ υμμετοχή του στην άμυνα το υ π ολιορκημένου κά­ στρου Τσιτράλ. Μια εμπ ροσθοφ υ­ λακή 32 λέμβω ν εξοπλισμένω ν με πολυβόλα θα εκινείτο στην κεφαλή κά θε τάγματος. πυροβόλα τω ν 4. "Ο Δ ρόμος του Πλευρού". τα λιγοστά φοινικόδενδρα και οι καλύβες. ο Τάουνσεντ κα τέφ θα σ ε στην Κούρνα έχοντας στην τσέπη του τη διαταγή το υ Νίξο ν να εκδιώ ξει το υ ς Τούρκους από τις θ έ ­ σεις που κατείχαν κοντά σ την πόλη και να προελάσει κατά μήκος του Τίγρη ως το Κούτ ελ Αμάρα. Συ νο δεύο ντα ς τα "μπέλουμ" θα έπ λε­ αν τρία εξοπ λισ μένα μονοκάταρτα (τα “Odin". τό τε πού είναι η Κόλαση. Ο ι σ χ έσ εις το υ ς μ ε τον Τάουνσεντ δ εν ή τα ν ε γ κ ά ρ δ ιε ς . Την άνοιξη του 1915 ο Τίγρης είχε φουσκώσει και τα νερά του είχαν πλημμυρί­ σει τη γύρω πεδιάδα. που α π οτελείτο από πυροβόλα τω ν 18 pdr. ενώ άλλα πλοιάρια θ α ακολουθούσ αν μεταφ έρ ο ντα ς το π υροβολικό τη ς Μ εραρχίας. που δ εν ή τα ν τίπ οτα περισσότερο από κανό με κουπιά όπου μπορούσαν να σ τοιβαχθούν 10 άνδρες. Αυτό ή τα ν ένα κα­ τόρθω μα για το οποίο ο Τάουνσεντ προήχθη άξια. Δ ια τ ά χ θ η κ ε να π ρ ο ελά σ ει προς τη Β α γ δ ά τη χω ρίς να έχ ει επ α ρ κ είς δ υ ν ά μ εις και εφ ό δ ια και έπ ειτα α υ τό ς και οι ά νδ ρ ες το υ θ υ σ ιά σ τη κ α ν για να σ ω θ εί το μ έτω π ο τη ς Μ εσ ο π ο τα μ ία ς. Επειδή οι Τούρκοι είχαν να ρκοθ ετήσ ει πυκνά το ν πο­ ταμό ο Τάουνσεντ π ροσ έφ ερε στον ντόπιο αραβικό πληθυσμό 400 ρουπίες για κάθε νάρκη που θα αλίευαν για λογαριασμό του. Οι Μααντάν. ο οπ οίος όμω ς δ εν έ φ ε ρ ε ου σ ια σ τικ ά την ε υ θ ύ ν η για τη σ υ μ φ ο ρ ά . μια πυροβολαρχία ορειβατικού πυροβο­ λικού. ενώ α ν τίθ ετα κέρδιζε εύκολα τη ν αφοσίωση των Βρετανώ ν υφισταμένων του.

Σ τις 3 Ιουνίου σι Β ρετανοί εισ ήλθαν στην Αμπού Σίντρα. σ τον Καύκασο. Π Ρ Ο Σ ΤΗ ΒΑΓΔΑΤΗ! Ο Τάουνσεντ προτίμησε να περάσει το υ ς ζεσ τούς καλοκαιρινούς μήνες το υ 1915 στη Βομβάη. Η Αμάρα τω ν 20. τη στιγμή που οι δυνάμεις το υ ς στη Γαλλία και στην Καλλίπολη πλήρωναν βαρύ τίμημα για κάθε μ έτρ ο εδά φ ου ς που διεκδικούσαν. όπου είχε κυριεύσ ει τρ εις σ ειρές χαρακωμάτων το υ αντιπάλου χωρίς ανάπαυλα. αλλά η φι­ λοδοξία τω ν Βρετανώ ν είχε α υ ξη θ εί από το υ ς εύκο λου ς θριά μβους και ο Τάουνσεντ έγραψε σε έναν φίλο του στην Αγγλία: "Πι­ στεύω ό τι σ ύντομα θα πρέπει να προχωρή­ σω από τη ν Αμάρα στο Κ ούτ ε λ Αμάρα. έπ ειτα από μια μάχη που το υ στοίχισε 500 απώλειες. αλλά ή τα ν απί­ θανο να κα τα ληφ θεί με τη ν ίδια ευκολία που είχαν πέσει τα οχυρά νοτιότερα. σχοινιά. όπου αιχμάλωτο ι Τούρκοι αξιω ματικοί προθυμοποιήθηκαν ακόμα και να οδηγήσ ουν με ασφάλεια τις βρ ετα νικ ές λέμ β ο υ ς μέσα από τα υπάρχο­ ντα ναρκοπέδια. αλλά όχι μα­ κρύτερα. Ο Τάουνσε­ ν τ όμως αποφάσισε να ριψ οκινδυνεύσει. όσο και οι Π έρσες και οι Αφγανοί. Οι Β ρετανοί έριξα ν αμέσως μια οβίδα στο πλήθος. για να π ληροφ ορηθεί από το ν προϊστάμενό του ό τι τουλάχιστον 11.τουλάχιστον προς το παρόν . όπου έ τρ εψ ε σε φυγή απόσπασμα τουρκικού ιππικού με λίγες βο λές από τα πυροβόλα τω ν 3 pdr.000 κατοίκων. δίδοντα ς άνεση χρόνου στον Β ρ ε­ τανό σ τρατηγό να σ υγκεντρώ σ ει στην Αμά­ ρα το σύνολο των 15. 117 km μακριά από τις θ έσ εις εξόρ μησ ής το υς στην Κούρνα. σκαπανικά εργαλεία. στον οποίο επεσήμανε ό τι με τη ν υπάρχουσα κατάσταση α­ νεφοδιασμού θα μπορούσε πιθανώς να προελάσει ως το Κ ούτ ελ Αμάρα. λίγα χιλιό μετρα σ τον κατάρου .τι έχου­ με καταλάβει και να μην προχωρήσουμε άλ­ λο.000 Τούρκοι και Α ραβες π ολεμισ τές εφ ο ­ διασμένοι με 38 πυροβόλα και υπό τις διατα­ γ ές το υ στρατηγού Γιουσέφ Νουρ ο υ ν τ Ντιν (ο οποίος είχε αντικαταστήσ ει το ν αναποτε­ λεσ ματικό Χαλίλ μπέη) είχαν οχυρω θεί και από τις δύο ό χ θ ες του Τίγρη στην το π ο θ ε­ σία Ες Σιν. Ο λες α υ τές οι επ ιθ ετι­ κές επιχειρήσεις σε δ ευ τερ εύ ο ν τα θ έα τρ α είναι σ τρατηγικό λάθος. εκτό ς από το υ ς μαχητές. Το επ όμενο πρωί το "Μ οσούλη" β ρ έθ η κ ε άσχημα κτυπ ημένο και εγκ α τα λ ελ ειμ μ έν ο από το πλήρωμά του. Ο Τά­ ουνσ εντ διέκρ ινε στον ορίζοντα μια νέα λα­ μπρή ευκαιρία να επαναλάβει τη ν επέλαση του Ο μντουρμάν. Οι π τήσεις τω ν αναγνωρι­ στικών αεροσκαφώ ν επιβεβαίωναν ό τι οι δυ­ νάμεις το υ Χαλίλ μπέη υποχωρούσαν. Το Λονδίνο επίσης α μ φ ιτα λα ντευ ­ όταν για το πόσο βόρεια έπρεπε να προχω­ ρήσει ο Νίξον. 58 **■ "μπέλουμ" επέβαινε ένας τουλάχιστον υπαξιω ματικός και το σκάφος μ ετέφ ερ ε. Ο και­ ρός ήτα ν ενα ντίο ν οποιουδήπστε δ ιεξή γα γε επιχειρήσεις εκείν η τη ν περίοδο το υ έτο υ ς. που οι Τούρκοι είχαν χρησιμοποιήσει ως ε ­ φα λτήριο για τη ν πρώτη το υ ς σοβαρή α ν τε ­ πίθεση. Το ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡ ΙΑ "Shaitan“ ήτα ν το σκάφος που έφθασ ε πρώτο έξω από τη ν Αμάρα και οι π υρ οβο λητές του αντίκρυσαν εκα το ντά δ ες Τούρκους στρα­ τιώ τες να επιβιβάζονται σε ένα ατμόπλοιο που είχε δ έσ ει σ την προβλήτα. Τέτοιες παραβιάσεις πάντα τιμω ρούνται σ την Ιστορία". Τα χαρακώμα­ τα τη ς τοποθεσ ίας ή τα ν γ εμ ά τα με πτώματα Τούρκων οι οποίοι δ εν πρόλαβαν να βρουν καταφύγιο από το δολοφ ονικό μπαράζ που είχε προηγηθεί. Ο π ροσεκτικός σχεδιασμός τη ς επιχείρησης και η μεγάλη τό λμ η το υ Τάουν­ σ εντ είχαν δώσει στους Β ρετανούς μια λα ­ μπρή νίκη με μηδαμινό κόστος. η δύναμη διάσω σης δ εν κ α τά φ ε ρ ε να εκπ ληρ ώ σ ει τη ν α π οσ τολή τη ς. και 500 km δυτικά. Τα σ τρα τεύ μα τα με τα αποικιακά κράνη που α­ ποβιβάστηκαν στα οχυρά δ εν συνάντησαν α­ ξιόλογη το υρ κική αντίσταση. Δ εν μπορούμε να διακινδυνεύσ ουμε ενδ εχ ό μ ενη ή ττα μας στην Ανατολή. απείχε πια μόνο 18 km. Α­ φησε να διαφανούν όμως και οι πρώτοι ε ν ­ δοιασμοί του: "Η ερώ τηση είναι πού ακριβώς θα σ ταματήσ ουμε στη Μεσοποταμία. Οι εκτιμή σ εις των βρετα νικώ ν υπηρεσιών πληροφοριών (που αρ γότερα απ οδείχθηκαν ολέθρ ια ε­ σ φαλμένες) ή τα ν πως ο κύριος ό γκος του Τουρκικού Σ τρατού ήταν καθηλω μένος 600 km μακρύτερα. Διερω τώ μαι αν αυ­ τού το υ είδ ου ς οι εκσ τρ α τείες δ εν παραβιά­ ζουν ό λες τις μ εγά λες αρχές το υ πολέμου και κυρίως εκείνη τη ς Ο ικονομίας Δ υνάμε­ ων. Σε περίπτωση που χρειασ τεί να υποχωρήσουμε από τη Βαγδάτη θα ε ξεγ ερ θ ο ύ ν ενα ντίον μας τόσο οι αραβικοί πλη­ θυσμοί.100 από το υ ς άνδρ ες του. Ο πα­ νικός που επικράτησε στις τά ξεις τω ν Τούρ­ κων ή τα ν τόσο μεγάλος ώστε παραδόθηκαν χωρίς να σ κεφ θούν καν να προβάλουν α ντί­ σταση. και π ροκάλεσε στον εχθ ρ ό ά λλες 1. πασσάλους. στο Χαλέπι τη ς Συρίας. που περιείχε α ρ κετά εφ όδια για να υποστη­ ρ ίξει τα έ ξι τουρκικά τάγματα το υ Χαλίλ μπέη. τουλάχισ τον για όσο είμα σ τε καθηλω μέ­ νοι στα Δαρδανέλλια. ακόμα και υλικό για να κλείνουν οι οπές που θ α προκαλούσαν οι ε ­ χ θ ρ ικές βολίδες. Δ εν έ­ χουμε ακόμα τόσο καλά σ τρα τεύμα τα ώστε να κυριεύσ ουμε τη Βαγδάτη.τι οι σφαίρες των Τούρκων. Η θερμοκρασία στη Μ εσοποταμία έφ θ α νε α­ κόμα και στους 54 βαθμούς Κελσίου υπό σκιά. α μ έ­ σως μόλις επιστρέφω στη Μ εραρχία μου". Ο στρα­ τη γό ς Ν ίξον είχε ενθουσ ιασ τεί από τις ε ξ ε ­ λ ίξεις και η επ όμενη κίνησή του ή τα ν να σ τείλει τη 12η Μ εραρχία (ενισ χυμένη με μια ταξιαρχία τη ς βης) προς τη ν Αν Νασιρίγια. Κατά το διάστημα που π αρέμεινε στην Ινδία ο Τάουνσεντ είχε συνο­ μιλίες με το ν στρατιω τικό διοικητή των Ινδιών σερ Μπωσάμπ Νταφ. Η ασ θέ­ νεια αυτή σε συνδυασμό με τη ν ελονοσία προκαλούσε πολύ β α ρ ύ τερ ες απώλειες στην Ε κσ τρατευτική Δύναμη Μ εσοποταμίας από ό.Β ρ ε τα ν ο ί σ τρ α τιώ τε ς φ ρ ο υ ρ ο ύ ν ομ ά δα Τούρκων α ιχμαλώ τω ν που σ υνελήφ & ησαν κ α τά τις επ ιχ ειρ ή σ εις α π ελ ευ θ έρ ω σ η ς του Κ ο ύ τ ελ Α μάρα.ε ξο υ δ ε ­ τερω θεί. Ο Τάουνσεντ επ έσ τρεψ ε στη Βασόρα στις 21 Αυγούστου. Οι ίδιες σκηνές επαναλήφ θηκα ν λίγο αργότερα σε άλλα οχυρά ση­ μεία του εχθρού βορειότερα . ενώ το μεσ ημέρι η "Λεμβοδρομία" είχε φθάσει στο Καλά Σαλίχ. Θεωρώ ό τι πρέπει να κρατήσ ουμε ό. Επιβαίνοντας στο "Espiegle" έ ­ πλευσε αμέσως προς τη ν τοποθεσ ία “Τάφος του Εζρα" (30 km μακρύτερα) και τη ν κ α τέ­ λα βε με 100 μόνο άνδρες. όπου είχε μ ετα β εί λίγο μ ετά τη ν κα- τάληψη τη ς Αμάρα π ροκειμένου να αναρρώσει από τη δυσ εντερία που είχε π λήξει το ν ί­ διο και 1. Π αρά τις το π ικ ές επ ιτυ χ ίε ς που είχ ε . Η επίθεση άρχισε στις 31 Μαϊου 1915 με έναν καταιγισμό από πυρά πυροβολικού.000. Η Αμάρα είχε πέσει στα χέρια το υ Τά­ ουνσ εντ με μια οβίδα! Ηταν πια σ αφές ό τι το η θικό τω ν Τούρ­ κων είχε κλονισ τεί και τα σ τρα τεύμα τά το υς είχαν . αλλά συμφωνούσε ό τι το Κούτ έπρεπε να κατα ληφ θεί. Ο σ τρα τηγός Γκόριντζ κυρίευσ ε τη ν πόλη στις 23 Ιουλίου 1915.000 ανδρών τη ς βης Μ εραρχίας για να εξασφαλίσει σ ταθερά τη ν κατοχή του.

000 Τούρκοι σ κοτώ θηκαν ή τρ α υμ α τί­ στηκαν και άλλοι 1. 28 πυροβόλα (ανάμεσα στα οποία ήταν και α ρ κετά οβιδοβόλα). Δώ δεκα ακόμα οθω μανικά τά γμα ­ τα βρίσκονταν καθ' οδόν από τη Βαγδάτη και άλλα π έν τε ετη ρ ο ύ ν το σε εφ εδρ εία . Οι Τούρκοι π έτυχα ν να δ ια τη ρ ή σ ο υ ν την π αγίδα το υ Κ ο ύ τ κρ α τώ ντα ς σε απ όσταση α σ φ α λ εία ς τη ν εξω τερ ικ ή β ο ή θ εια έ π ε ιτα από σ φ ο δ ρ ές μ ά χ ες. Ο όγκος τω ν τουρκικώ ν δυνάμεω ν δ εν μπο­ ρούσε πια να παραμείνει στην περιοχή όπου θα ήτα ν εκ τε θ ε ιμ έν ο ς σε υπ ερκερω τικούς ελιγμο ύς και υποχώρησε στην Κτησιφώντα. Τουλάχι­ στον 4. μια ίλη το υ 7ου Σ υ ντά γμ α το ς Λογχοφό­ ρων. Παρά το γεγονός ότι οι Β ρετανοί είχαν χάσει π λέον το αριθμη­ τικό π λεονέκτημα. 17η και 18η Ταξιαρ­ χία). Α ρχίζοντας μια παραπλανητική επίθεση ενα ντίο ν του δ εξιο ύ το υρ κικο ύ π λευρού σε δύο ά ξο ν ες ο Β ρετανός σ τρατηγός έσ τειλε τη ν κύρια δύναμή του να περάσει το ν Τίγρη με μια σύντομη ν υ κτερ ινή πορεία και αφού προσπέρασε δύο ελώ δεις π εριοχές επέπεσε κατά του Νουρ ο υντ Ντιν αιφνιδιαστικά. Ο ίδιος δ εν έδ ειχ ν ε ι­ διαίτερα ενθουσ ιώ δης για μια νέα προέλαση προς τη Βαγδάτη. καθώς οι αποβά­ σεις στην Καλλίπολη εξελίσ σ ονταν σε ε ­ φιάλτη για τη βρ ετα νική κοινή γνώμη. που ανέβαζαν τη δύν< __________________ 59 ■■■ .Η π ολιο ρκημ ένη δύναμη το υ Τάουνσεντ κ α τε ίχ ε μ ια έκ τα σ η μ ό λις 4. του Κούτ. η διοίκησή το υ ς επ έμ ενε για τη ν αναγκαιότητα τη ς κατάληψ ης του Κούτ ελ Αμάρα. τη ς Χάνα. με κόσ τος 1. αντιλαμβα νόμενος ότι χρειαζόταν άμεσα ενισχύσεις και ό τι ο ε ­ χθρ ός γινόταν δ υ ν α τό τερ ο ς όσο οπισθοχω­ ρούσε προς τις βάσεις του.5 τετρ α γω νικ ώ ν χ ιλ ιο μ έτρ ω ν σ τη ν καμπή το υ π ο τα μ ο ύ Τίγρη σ το Κ ο ύ τ ελ Α μάρα. Το Λονδίνο όμως είχε άμεση ανάγκη εκείν η τη ν π ερίοδο από μια στρατιω τική επιτυχία. όπου ο Νουρ ου­ ν τ Ντιν είχε φ ροντίσ ει να κατασκευάσει νω­ ρίτερα ενα λλα κτικές α μ υ ντικές θέσ εις. ο Σατ ελ Χάι. εκμ η δ ενίζο ντα ς όλα όσα είχαν κερδίσ ει μέχρι τ ό τ ε οι αντίπαλοί τους. Στα μέσα Σεπ τεμβρίου η 6η Μ εραρχία ήταν σ υγκεντρω μένη μπροστά στην τοποθεσ ία Ες Σιν και ο Τάουνσεντ έ ­ πρεπε να σ κεφ θ εί έναν νέο τρόπο για να α­ ντισ ταθμίσ ει τη ν αριθμητική του κα τω τερ ό ­ τητα. Ο Τάουνσεντ κυρίευσ ε το Κουτ ε λ Αμαρα και π ερ ίμ ενε πια με αγωνία το απ οτέλεσ μα τω ν διαβουλεύσεω ν μ ετα ξύ Λονδίνου και Σίμλα (έδρα το υ κυ β ερ νή τη τη ς Ινδίας) για το τι θα έπ ρ α ττε στη συνέχεια. καθώς από ε κ ε ί ξεκινού σ ε έ ­ νας παραπόταμος του Τίγρη. 0 Τάουνσεντ θα δ ιέ θ ε τε για πρώτη φορά ολόκληρο το ν όγκο τη ς 6ης Ινδικής Μ εραρχίας (16η. το υ Σ α ν α γ ιά τ και το υ Ες Σιν. αν το μέτωπο στην Καλλίπολη κ α τέρ ρ εε α π ελευ θερώ νοντα ς ι­ σχυρές το υ ρ κικές δυνάμεις. Η δύναμη διάσω σης το υ Α ϋ λμ ερ κα ι το υ Γ κ ό ρ ιντζ έπ ρ επ ε να φ θ ά σ ε ι ως το υ ς π ο λιο ρ κ η μ ένο υ ς ξεκ ιν ώ ν τα ς από το Σ ε ϊχ Σ α ά ν τ μέσω του π οτα μο ύ Ο υ α ντί. που έφ θ α νε στον Ευφράτη στην περιοχή τη ς Αν Νασιρίγια.230 απωλειών για το υ ς Β ρετανούς. Οσο το Κούτ π αρέμενε στην κατοχή τω ν Τούρκων αυτοί θα μπορού­ σαν ανά πάσα στιγμή να πραγματοποιήσουν μια αιφνιδιαστική κάθοδο από το ν Σατ ελ Χάι και να καταλάβουν τη ν Αν Νασιρίγια και τη ν Κούρνα. 0 Νουρ ο υντ Ντιν είχε φ ρ οντίσ ει να κατασ κευ­ άσει γ έφ υ ρ ες πάνω από το ν ποταμό ώστε να μπορεί να μ ετα κινή σ ει τις δυνάμεις του σε οποιοδήποτε σημείο επ έλεγαν οι Β ρετανοί να το ν κτυπήσουν.300 αιχμαλω τίσθηκαν. τη ς Φ α λα χίγια. Ο Νί­ ξο ν διαβεβαίωσε το ν Νταφ ό τι θα μπορούσε να καταλάβει τη Βαγδάτη υπό τη ν προϋπό­ θεσ η ό τι θ α λάμβανε ενισχύσεις από τη Γαλ­ λία για να τη ν κρατήσει. τ ρ έ ­ π οντας σε φυγή τα σ τρα τεύμα τά το υ με τις ξιφ ολόγχες τη ς 18ης Ταξιαρχίας. Η άποψη του Ν ίξον κέρδισε υπ οσ τηρικτές και ο Τάουνσε­ ν τ δια τά χθ η κε να συνεχίσει τη ν προέλασή το υ στις 11 Ν οεμβρίου. Επειτα από το υ ς δύο μ ήνες αδράνειας η 6η Μ εραρχία επ ανέλαβε τη ν προέλασή τη ς π λέοντα ς στον άνω ρου το υ Τίγρη κα ιδ ια θ έ το ντα ς επιπλέον 11 ίλες ιππικού και τη ν Ταξιαρχία. 60 km νότια τη ς Βαγδάτης. τη ν ατμάκατο "Sumana" και δύο αναγνωριστικά αεροπλάνα. Στις 23 Αυγούστου ο Νίξον δ ιέ τα ξε το ν Τάουνσε­ ν τ να προελάσει στο Κούτ με στόχο "να δια­ σκορπίσει και να καταστρέψ ει" τις εκ εί ε ­ χ θ ρ ικές δυνάμεις. Παράλληλα ο Νίξον φ ρόντισ ε να αποσπάσει τη ν 30ή Ταξιαρχία από το ν Γκόριντζ αναθέτο ντά ς τη ς τη φρούρηση τω ν γραμμών συ­ γκοινωνιών το υ Τάουνσεντ.

Οσο το Κ ούτ π αρέμενε υπό βρ ετανικό έλεγχο θα καθήλω νε γύρω του δυσανάλογα μ εγά λες το υ ρ κικές δυνά­ μεις. από ό­ που α νέμ ενε να έ λ θ ει η βοήθεια τω ν συμπα­ τριω τώ ν του. 60 ■■■ 13.300 σ τρα τιώ τες του χωρίς ουσιαστι­ κό απ οτέλεσ μα ο Τάουνσεντ α ντιλήφ θη κε ό τι δ εν μπορούσε πια να προχωρήσει περισ­ σ ότερο. Η εμπιστοσύνη σας θα δικαιω­ θεί". Το Κούτ εκείν η τη ν εποχή είχε π ληθυ­ σμό 6.000 φυσίγγια σε εκείν η τη μάχη και οι Τούρκοι υπέστησαν πάλι βαριές απώλειες για ελάχιστο εδαφ ικό κέρδος. θ υμ ίζοντα ς το μα κελειό το υ Δυτικού Μετώπου. Τη φρούρηση αυτού το υ προ­ γεφ υρ ώ ματος εμπ ισ τεύθηκε σε σ κληροτρά­ χηλους σ τρα τιώ τες του Πουντζάμπ. Ο Τάουνσεντ β ρ έθ η κ ε σε μια κατάσταση παρόμοια με τη ν επική άμυνά το υ στο Τσιτράλ.Τμήμα το υ ρ κ ικο ύ ιππικού α να π α ύ ετα ι κ α τά τη ν π ερίοδο τω ν μαχώ ν σ τη Μ εσ ο π ο τα μ ία . Αλ­ λάζοντας τα κτική οι τελ ευ τα ίο ι τη ν επ όμενη μέρα βομβάρδισαν τη ν πόλη με το πυροβο­ λικό το υ ς (προκαλώντας 202 θύματα) και άρ­ χισαν να σκάβουν για να υπονομεύσουν τα τείχη .700 άνδρες. Οι Β ρ ετα ­ νοί το ύ ς έριξα ν 61. Στα δυτικά. Ο προ­ σ φ ορότερ ος δρόμος προσπέλασής το υ από έναν εχθ ρ ό ή τα ν η βο ρειοδ υτική πλευρά. αλλά αυτά φυσικά δ εν ήταν ικανά να α ν τεπ εξέλ θ ο υ ν στην πολιορκία ενός σ τρατού εφ οδιασ μέ­ νου με σύγχρονα και βαριά όπλα. κατα­ σκεύασε δε και μια γέφ υρα πάνω στο ποτά­ μι. Οι Τούρκοι ήταν α ρ ισ το τέχνες του . αυ­ τή τη φορά από τη βορειοδυτική πλευρά ό­ που βρίσκονταν τα χαρακώματα. Ενα σ υνεχές ρεύμα ενισχύσεων κα τέφ θ α νε στη Μ εσοπο­ ταμία και ο Γερμανός σ τρατάρχης Κόλμαρ φον ν τερ Γκολτς είχε αναλάβει προσωρινά τα ηνία τη ς 6ης Τουρκικής Στρατιάς. Αφού θ υ ­ σίασε 4. Σοβαρές αλλαγές όμως είχαν επ έλθ ει στο μ ετα ξύ προς ό φ ε­ λος του Τουρκικού Στρατού. Εφθασε μπροστά στην Κτησιφώντα. έπεισε το ν Τά­ ο υνσ εντ να εγκα τα λείψ ει το προγεφύρω μά του και να καλυφ θεί πίσω από το ν ποταμό.893 μάχιμους άνδρ ες και 3. Ο λόκληρο το Κ ούτ π εριβαλλόταν από τείχη που είχαν κατασκευάσει παλαιότερ α οι Τούρκοι για να παρέχουν ασφάλεια από επ ιδρομές Αράβων ληστών.000 ανδρών. Η φρουρά του Κ ούτ απάντησε α­ πλά: "Η 6η Μ εραρχία σάς ευχαρισ τεί για το μήνυμά σας. τις οποίες φ ρόντισ ε να π ροστατεύσ ει από το υ ς κραδα­ σμούς τω ν εκρ ή ξεω ν τω ν εχθρικώ ν οβίδων τυ λίγοντά ς τις με μάλλινες κο υ β έρ τες! Η ευ ­ θύνη τη ς άμυνας κατά το μ έα π ροέβλεπ ε τη ν ανάπτυξη τη ς 17ης Ταξιαρχίας (ταξίαρχος Χ ότον) βορειοανατολικά. στις 22 Ν οεμβρίου. θ έ το ν τα ς βί­ αιο τέρ μ α στις μαραθώ νιες διαβουλεύσεις μ ετα ξύ Λονδίνου. Ηταν μια κατάσταση εκπ ληκτικά πανομοιότυπη με εκείν η που διαμορφώ θηκε 27 χρόνια αργό­ τερ α στο Στάλινγκραντ. η οποία με τόσο κόπο είχε παραβιαστεί. Χωρίς χρονοτριβή ο Νουρ ο υντ Ντιν εκδήλω σε τις πρώ τες το υ ε ­ πιθέσ εις στις 9 Δ εκεμ βρ ίου 1915 από την πλευρά τη ς γέφ υρας. στην ανατολική πλευρά τη ς πόλης. αλλά καμία πρακτική βοήθεια: Έ χουμε απόλυτη πεποίθηση ό τι ο υπερασπιστής το υ Τσιτράλ και τα γενναία σ τρα τεύματά το υ θα κρ α τή ­ σουν ψηλά τη σημαία μέχρι να τα α π ελ ευ θ ε­ ρώσουμε". όπου Βρήκε το υ ς Τούρκους να τη ν π εριμένουν με 12. ό ­ που οι Β ρετανοί φρόντισ αν να κατασκευά­ σουν σ ειρές από οχυρά και χαρακώματα. Μέσα στην π ερ ίμετρο του Κούτ ελ Αμάρα βρίσκονταν ε ­ γκλω βισμένοι π ερισσότεροι από 20. Από τη Βασόρα ο Τάουνσεντ λάμθανε άφ θονα ενθ α ρρ υντικά μηνύματα. βρισκόταν το χωριό Γιακασούμπ. με το ν ποταμό να το π ροσ τατεύει από τρ εις π λευρές. Σίμλα και Κ ούτ για το αν θα έπρεπε να κρ α τη θ εί η πόλη. Η σ φοδρότητα των τουρκικώ ν επ ιθέσ ε­ ων όμως είχε αρχίσει να δημιουρ γεί στον Τά­ ουνσ εντ αμφ ιβολίες για τη ν έκβαση τη ς πο­ λιορκίας.000 ά νδρ ες και 45 πυροβόλα. με τη ν 30ή Ταξιαρχία (ταξίαρχος Μ έλις) ως γενική εφ εδρεία. αποφάσισε να σ υμπ τυχθεί πίσω στο Λατζ. σ τρα τιώ τες και άμαχος πληθυσμός. Π ίσ τευε ό τι θα μπορούσε να κρατήσ ει αποφασιστικά αυτόν ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡ ΙΑ το ν υδάτινο κόμβο και υπολόγιζε ό τι δ ιέ θ ε ­ τ ε απ οθέματα τροφ ίμω ν που επ έτρεπ αν τη συντήρηση τη ς δύναμής του (η οποία ανερ ­ χόταν σε 8. Επιπλέον η κατοχή του Κούτ θα απ αγόρευε στον εχθ ρ ό τη χρή ­ ση του Σατ ελ Χάι και θα το ν εμπ όδιζε να χρησιμοποιήσει και πάλι τη φυσικά οχυρή τοποθεσ ία του Ες Σιν. στην απέναντι όχθη του ποτα­ μού. τη ς 16ης Τα­ ξιαρχίας (ταξίαρχος Ν τελαμαίν) β ο ρ ειο δ υ τι­ κά και τη ς 18ης Ταξιαρχίας (ταξίαρχος Χάμιλτον) νότια. προσ τα τευμ ένο επίσης από 9 km σ υρματοπ λέγ­ ματος. τη ν αρχαία πρω τεύουσα τω ν Σασσανιδών. επ ιτρέπ οντας στις ενισχύσεις από το Δ υτικό Μέτωπο να φθάσουν εγκαίρω ς για να σώσουν τη ν υπόλοιπη Μ εσοποταμία. Ο σ τρατηγός έβλεπ ε πως οι ά νδρ ες του είχαν ε ξα ν τλ η θ εί από τη ν πολυήμερη μάχη στην Κτησιφώντα και δ εν ή θ ε λ ε να το υ ς υποβάλει σε 225 km π ρόσ θετης πορείας δια κινδυνεύοντα ς τις ε ­ πιθέσ εις φθοράς από το υ ς Τούρκους σε όλο το μήκος τη ς διαδρομής. ότα ν οι Γερμανοί θυσίασαν τη ν 6η Στρατιά για να σώσουν τις υπόλοιπες δυνάμεις το υ ς από τη ν ολοσχερή καταστροφή. Παρά το ό τι απωθήθηκε με σ ημαντικές απώλειες. Γιατί όμως δ εν π ροτίμησε να υποχωρή­ σει ως τη ν Αμάρα όπου βρισκόταν η υπόλοι­ πη βρετανική δύναμη και ο εχθ ρ ό ς δ εν θα μπορούσε να το ν πολιορκήσει. αλλά κατά τις επ ό μενες τέσ σ ερις η μ έρ ες οι Τούρκοι κράτησαν σθεναρά και ο αγώνας έγινε φ ο ν ικ ό τερ ο ς και προσέλαβε περισσότερο στατική μορφή.000 κατοίκω ν και ήταν κτισμένο σε μια το ξο ειδ ή καμπή το υ Τίγρη. δύο μ έρ ες αργότερα στην Αζιζίγια και κατόπιν στο Κούτ. Π Ο Λ ΙΟ Ρ Κ Η Μ Ε Ν Ο Ι ΣΤΟ ΚΟΥΤ Οι Τούρκοι πίεσαν σκληρά το υ ς υποχωρ ο ύ ντες Β ρετανούς και το υ ς προκάλεσαν άλλα 536 θ ύμ α τα μέχρι οι τελ ευ τα ίο ι να μπο­ ρέσουν να επ ισ τρέφ ουν στο Κούτ στις 3 Δ ε ­ κεμβρίου.000 άν­ θρωποι. όπου υπολόγιζε να περι­ μ ένει τις ενισχύσεις. Οι το υ ρ κικές δυνάμεις που π ολιορκού­ σαν το Κ ούτ ανέρχονταν σε έ ξι μεραρχίες με 32 πυροβόλα. Ο Τάουνσεντ είχε φ ροντίσ ει για τη ν οργάνω­ ση ενός νοσοκομείου εκσ τρα τεία ς που θα π εριέθαλπ ε το υ ς τρ α υμ α τίες του. Π έν τε η μ έρ ες αργότερα οι το υ ρ ­ κικές μάζες π εριέσ φιξαν τις δυνάμεις του Τάουνσεντ από κά θ ε κατεύθυνσ η και έκ ο ­ ψαν τις τη λεγρ α φ ικές επικοινω νίες τη ς 6ης Μεραρχίας με το ν έξω κόσμο. Η επι­ κοινωνία του με τη Βασόρα εξασ φαλιζόταν από δύο σ υσ κευές ασυρμάτου.560 Ινδούς βοηθητικώ ν υπηρεσιών) για δύο μή­ νες. Οι ε λ εύ θ ερ ο ι σ κοπ ευτές το υ ς ήταν σε ετο ιμ ό τη τα κά θ ε λεπ τό σ τέλνοντας σφαί­ ρες σε οποιονδήποτε είχε τη ν απρονοησία να σηκώσει το κεφ άλι του πάνω από τα πα­ ραπέτα. Οταν έλα β ε τη ν πληροφορία για τη ν προσέγγιση νέας το υρ κική ς δύναμης 30. Οι Τούρκοι επήλθαν στις 10 Δ εκεμβρ ίου 1915 εξαπ ολύοντας πυκνά πυρά πυροβολι­ κού και επ ιθέσ εις με μ εγα λύτερο μένος. π έν τε οβιδοβόλα και έναν γιγαντιαίο ορειχάλκινο όλμο που χρονολογεί­ το από το ν 18ο αιώνα και ο οποίος μπορούσε να ε κ το ξεύ σ ει σφαιρικά βλήματα μ εγ έθ ο υ ς μπάλας ποδοσφαίρου. Η πρώ­ τη έφ ο δο ς των Βρετανώ ν π έτυχε να α να τρ έ­ ψει σειρά από τουρ κικά χαρακώματα κοντά στην περίφημη αψίδα στην αριστερή όχθη του Τίγρη.

Ολη τη νύ­ κτα τη ς 23ης Δ εκεμ βρ ίου και το επόμενο πρωί οι Τούρκοι π υρ οβο λητές σφυροκόπησαν ασ ταμάτητα κάθε σπιθαμή τη ς πόλης και με το ξημέρω μα το π εζικό επ ιτέθ η κ ε με σ φοδρότητα στον βόρειο το μέα . "Φοβάμαι ό τι πρέπει να σπάσε­ τ ε το ν κλοιό το πολύ σε 10 ή 15 ημέρ ες". αλλά να κάμψ ει τη φρουρά με τη ν πεί­ να. Ο χειμώνας τη ς Μ εσοποταμίας είναι το ίδιο σ κληρός και α­ ν ελ έη το ς με το ν καύσωνα το υ καλοκαιριού και σ ύντομα οι Β ρετανοί για να ζεσ ταθούν είχαν κάψει το μ εγα λύτερο μ έρ ος τη ς ξυ λ εί­ ας που υπήρχε στην πόλη.613 απωλειών. Τα Βρετανικά αναγνωριστικά αεροπλάνα είχαν διαπιστώσει τη ν ύπαρξη τουλάχιστον 12. ό­ που σ ταμάτησε έχοντας υποστεί 4.. Το καθήκον μας είναι απλό και σαφές. Οι Τούρκοι είχαν χάσει 2. Οι μα χητές τη ς το υρ κική ς 52ης Μ εραρχίας αψήφησαν τη θ ύ ελλ α βλημάτω ν που έπ εφ τε πάνω το υ ς και πλησίασαν επικίνδυνα το πασσαλόπηγ­ μα. αφού οι Τούρκοι είχαν καθηλώ σει τις δυνάμεις του με τέ το ιο όγκο πυρός ώστε ελάχιστοι από το υ ς εξερ χ ό μ εν ο υ ς θα επιβίωναν. διατηρώ το έδα φ ος που κερδί­ σαμε το ν προηγούμενο χρόνο με τόσο αίμα και μπορούμε ακόμα να ισχυριζόμαστε ό τι η εκσ τρ α τεία είναι ένδ ο ξη και νικηφόρα. η πνευμονία. Καθώς η πολιορκία σ υνεχιζόταν οι μ ερ ί­ δ ες τρ ο φ ή ς στο Κ ούτ έγιναν μισές και κα τό­ πιν μειώ θηκαν περισσότερο. Ο Α­ ϋλμερ έφ θασ ε σ την Αμάρα στις 12 Δ ε κ εμ ­ βρίου για να οργανώσει τις δύο νεοαφ ιχθείσες μεραρχίες που θα ανελάμβαναν τη ν προέλαση προς το ν Τάουνσεντ.000 απώ­ λ ειες. ο οποίος π α ρέτα ξε τις το υρ κι­ κές δυνάμεις στον ποταμό Ουαντί.. Ενας τραυματίας στο νοσ οκομείο το υ Κούτ σκό­ τωσε 420 τέτο ια παράσιτα στην προσπάθειά το υ να σωθεί από το μαρτύριο..625 από τη ν αρχή τη ς πολιορκίας. Κρατώ­ ν τα ς το Κούτ. Τα χαρακώ­ ματα είχαν μετα τρα π εί σε βούρκους γεμ ά ­ το υ ς από αναρίθμητους πράσινους βάτρα­ χους και όσοι ήτα ν άτυχοι να κτυπ ηθούν από το υ ς ε λ εύ θ ερ ο υ ς σ κοπ ευτές των Τούρκων βυθίζονταν στη λάσπη χωρίς να αφήσουν ί­ χνος. Νέφη από ψ ύλλους και μύγες... εφοδίω ν. αλλά ο Νουρ ο υντ Ντιν (που έβ λεπ ε και τα δικά το υ εφ ό ­ δια να λιγοσ τεύουν) αποφάσισε. Ν έες ενισχύσεις βρίσκονται καθ' οδόν προς εμάς και υπολο­ γίζω ό τι θα ελευ θ ερ ω θ ο ύ μ ε κάποια στιγμή στο πρώτο μισό του Φ εβρουάριου. όπου εμ είς το υ ς νικήσαμε το ν π ερασμέ­ νο Σ επ τέμβριο αν και τό τ ε είχαν περισ σ ότε­ ρες δυνάμεις από ό τι τώρα.00 νέα κύματα το υρ κικο ύ πεζικού κινήθηκαν και πάλι κατά τω ν τειχών. α νέφ ερ ε ο Τάουνσεντ από το Κούτ. να εξαπολύσει γενική έφ οδο κατά του Κούτ τη ν παραμονή τω ν Χριστουγέννων. λίγο μ ακρύτερα από το Κούτ. Είναι το καθήκον μας προς τη ν αυτοκρατορία. οι οποίοι μ ετέφ ερ α ν νερό στη φρουρά με κίνδυνο τη ς ζωής τους. Μαζί με τις βροχές ήλθα ν και οι ψ είρες σε απ ίσ τευτους αριθμούς. Τα κρυοπαγήματα. Αν και οι Ινδοί αποδεκάτισαν τα πρώτα κύματα των ε ­ π ιτιθέμενω ν. Οι Β ρε­ τανοί προσέβαλαν αυτή τη γραμμή στις 13 Ιανουαρίου. Αρα­ βες π λη ρο φ ο ριο δό τες ενημέρω ναν το ν ε ­ χθρό για ζω τικούς στόχους μέσα στην πόλη ώστε να κ α τευ θ ύ ν ει ε κ εί τις ο βίδες του. κολυμπώ ντας κυ ριο λεκτικά μ έ­ σα στη λάσπη από τις συνεχείς βροχές. που πλησίαζαν τα όρια τη ς αντοχής το υς: "Η Δύναμη Διάσωσης υπό το ν σ τρατηγό Αϋλμερ δ εν κα τά φ ερ ε να κάμψ ει το υ ς Τούρκους που έχουν οχυρω θεί κοντά σ την τοποθεσ ία Ες Σιν. και τη διέσπασαν με κόσ τος 1. Με τη βο ήθ εια όλων σας θ α κάνουμε αυτή τη ν ά­ μυνα να μ είνει στην Ιστορία ως μια ένδ οξη σελίδα. προς το ν βασιλιά και τη ν πατρίδα. η α­ σ θένεια μπέρι-μπέρι και η γάγγραινα θ έρ ι­ ζαν τη φρουρά και τα τρόφ ιμα λιγόστευαν ε ­ πικίνδυνα.000 άνδρες ενώ οι Β ρετανοί μόνο 382. Στις εκκλήσ εις του Α ϋλμερ να βοηθήσ ει τη ν κατάσταση με μια δική του έξο δ ο ο Τάουνσε­ ν τ ή τα ν κατηγορηματικά αρνητικός. αλ­ λά οι απώ λειες του Τάουνσεντ περιορίζο­ ντα ν σε 30 περίπου τη ν ημέρα.. μεταφ ορικώ ν μέσων. "Βομβαρδιζόμαστε ο­ λόκληρο το 24ωρο". Τα μάτια όλων στην Αγγλία και στην Ινδία είναι σ τραμμένα πάνω μας και είναι υ­ περήφανοι για το θάρρος και τη ν αφοσίωση που δείχνουμε. κατά τη διάρκεια των οποίων επισκεύασαν τα οχυρω ματικά το υς έργα και διενήργησ αν επιτυχή επιδρομή κα­ τά τω ν Τούρκων υπονομευτών. Μ ετά τη διακοπή τω ν λυσσωδών τουρκικώ ν επ ιθ έ­ σεων οι π ολιορκημένοι είχαν να αντιμετω πί­ σουν τη ν ανία και το υ ς άγρυπνους ε λ ε ύ θ ε ­ ρους σ κοπ ευτές. Γρήγορα η μόνη καύσιμη ύλη που απ έμενε ήτα ν οι ρίζες από τις γλυκόριζες που οι σ τρα τιώ τες έβγαζαν από το γυμνό έδαφ ος. Τα μεσάνυκτα ο Νουρ ο υ ν τ Ντιν ανασ ύνταξε τις δ υνάμεις το υ και στις 02. όπου θερ ίσ τη κα ν από το φονικό πυρ.που χρησιμοποίησαν ξι­ φ ολόγχες και π ολλές αυτοσ χέδιες χειρ ο­ βομβίδες. Οι Τούρκοι βομβάρδιζαν τη ν πόλη τρ εις φ ο ρ ές τη ν η μέρα προσπαθώντας να κάμψουν το η θικό των πολιορκημένων. τις π όρτες των σπιτιών. Τα αραβικά σπίτια λ εη λα τήθηκα ν από τα πεινασμένα σ τρα τεύ μα τα για να ε ξε υ ρ ε θ ε ίλ ίγ η τρ οφ ή και στο Κ ούτ δ εν ι 61 .30 εξαπ έλυσ ε νέα έφοδο. Η Βρετανική διοίκηση στο μ ετα ξύ δ εν εί­ χε π ράξει τίπ οτα για να Βελτιώ σει τις λ ιμ ενι­ κές εγκατασ τάσ εις τη ς Βασόρας και η δύνα­ μη σωτηρίας που σ υγκεντρω νόταν υπό το ν στρατηγό σερ Φ έντον Αϋλμερ σ τερ είτο υλι­ κού γεφ υρ οσ κευής.Ο σ τρ α τη γ ό ς σ ερ Π έρ σ υ Λ έ η κ α ν έλ α β ε δ ιο ικ η τή ς τω ν βρ ετα νικώ ν δυνάμεω ν σ τη Μ εσ ο π ο τα μ ία σ τις α ρ χές το υ 1916. Η απεγνωσμένη έκκληση στο θάρρος των στρατιωτών σήμαινε ξεκάθαρα πως η πολιορκία είχε φθάσ ει στο κρίσιμο σημείο τη ς και πως το τέ λ ο ς πλησίαζε. παραβλέποντας τη ν πρόταση του φον ν τερ Γκολτς. ενώ τη ς έλειπαν ακόμα και οι κου­ β έ ρ τες που θα π ροστάτευαν το υ ς άνδρες τη ς κατά τις παγω μένες ν ύ κ τες στη Μ εσο­ ποταμία. π ροσ τέθηκαν σ ύντομα στις δοκιμασίες που είχε να αντιμετω πίσει η φρουρά του Κούτ ελ Αμάρα. να παραμείνου­ με σθεναρά εδώ σ υγκροτώ ντας τη ν το υ ρ κι­ κή προέλαση όπως π ρά ττουμε ήδη. Ενας λό­ χος Ινδών του Ρατζπούτ που βρισκόταν σε χαρακώματα λίγο μπροστά από το φρούριο υπέβαλε το υ ς Τούρκους σε διασ ταυρούμε­ να πυρά υποχρεώ νοντάς το υ ς τελικ ά να εγκα τα λείψ ο υν τη ν προσπάθεια. Στα τέλη Ιανουαρίου 1916 ο Τάουνσεντ εξέδ ω σ ε το α­ κόλουθο μήνυμα προς τα σ τρα τεύμα τά του. Επιπλέον υπήρχε πάντα και ο ε ­ χθρός. Εχω α ρ κετά τρόφ ιμα για 48 η μ έρ ες χωρίς να υπο­ λογίζονται τα 3. τω ν οποίων τα τσιμπή­ ματα προκαλούσαν μολύνσεις στο δέρμα. Κ άνετε οικονομία στα πυρομαχικά σας σαν να ήτα ν από χρυσό”. Οι π ολιορκημένοι περνούσαν όλο και χ ειρ ό τερ ες ώρες. επ ιδει­ κνύοντας τη σ υνηθισ μένη αδιαφορία του για τις απώ λειες που υφίστατο. Οι σ υμβουλές το υ Γερμανού στρατάρχη έδωσαν στους π ολιορκημένους μια πολύτι­ μη ανάσα 10 ημερώ ν. κατασ κευασ μένες από κονσερβο­ κούτια τα οποία γέμισαν με μαύρη πυρίτιδα. τα κουφώ ματα τω ν παραθύρων και διάφορα έπιπλα.000 Τούρκων γύρω από το Κούτ και οι π ληροφο­ ρίες ανέφ ερ α ν ό τι ο φον ν τερ Γκολτς συνιστούσε στον Νουρ ο υντ Ντιν να μη σπαταλά ζωές.. Α κολούθησ ε μια ανάπαυλα λίγων ωρών και στις 20. που σημάδευαν κυρίως το υ ς "μπίστις".. αριθμός που α νέ­ βασε τις συνολικές απώ λειες το υ Τάουνσεντ σε 1.000 υποζύγια που μπορούν επίσης να καταναλω θούν στην ανάγκη. Στο μετα ξύ ο Νουρ ο υ ν τ Ντιν α ντικα τα σ τά θη κε από το ν Χαλίλ πασά. πολέμου τω ν οχυρώσεων και δ εν είχαν κα­ μία σχέση με το υ ς ιθαγενείς το υ Τσιτράλ. για να απωθηθούν μια ακόμα φορά από το υ ς αμυνόμενους . οι Τούρκοι πέτυχαν να ανέ­ βουν στο βορειοανατολικό τείχο ς του κυρί­ ου φρουρίου. Το Σώμα του Τίγρη υπ έφ ερε από ο ξε ί­ ες ελλείψ εις ιατροφ α ρμακευτικού υλικού και έπρεπε πρώτα να φ ροντίσ ει για τη ν α­ σφαλή μετα φ ορ ά τω ν χιλιάδων τραυματιώ ν του στην Αμάρα και στη Βασόρα. που όμως δ εν είχε τη ν ορμητικότη τα τω ν π ροηγουμένω ν και απ οκρούστηκε εύκολα. Στις αρχές Ιανουαρίου ο Α ϋλμερ άρχισε επ ιτέλο υς τη ν προώθησή του με το Σώμα το υ Τίγρη (3η Μ εραρχία τη ς Λαχώρης και 7η Μ εραρχία τη ς Μ εερ ού τ) και έφ θασ ε ως το Σεϊχ Σαάντ. όπου ήλθα ν σε συμπλοκή σώ­ μα με σώμα με το υς αμυνόμενους.

όπου έπ ειτα από ν υ κτερ ινή πορεία τα σ τρα τεύμα τά το υ θ α κτυπούσαν το οχυ­ ρό Ν τουτζάιλα. Προσεύχομαι ο­ λόψυχα να α ν τα μ ειφ θ είτε με τη ν ταχεία σω­ τηρία σας". ο οποίος έσ τειλε το ν Γκόριντζ βόρεια για να αΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟ ΡΙΑ ναλάβει κα θήκοντα επιτελάρχη του Αϋλμερ. α νά μεσ α σ τα οποία ή τα ν και η συχνή διάβαση το υ π ο τα μ ο ύ Τίγρη π ρ ο κ ειμ έν ο υ να υ π ερ κ ερ α σ το ύ ν οι το υ ρ κ ικ έ ς θ έ σ ε ις . Δ εν χρειά ζετα ι να πω πόσο θλίβομαι που δεν κατάφερα να σας σώσω . Οι Τούρκοι υποχώρησαν μ εθοδικά πρώτα στη Φαλαχίγια. Ο Γ κόριντζ προσέ­ βαλε τη Χάνα στις 5 Απριλίου 1916 (υπό βρο­ χή) και διέσπασε τη ν πρώτη σειρά τω ν το υ ρ ­ κικών γραμμών υφ ιστάμενος 5. πήρχαν πια γ ά τες και σκύλοι.000 ά νδρ ες για τη ν επίθεση. εξέφ ρ α ζε τη ν προσωπική πικρία του για τη ν αποτυχία: “Το Υπουργείο Π ολέμου λ έει πως η διαχείριση τω ν επιχειρήσεων από μέρους μου ή τα ν α­ τυ χ ή ς και δ ιέ τα ξε τη ν αντικατάστασή μου. αλλά έκα νε το λάθος να μη δ ια τά ξει άμεση έφ οδο. Είχα ένα πολύ δυσ κολότερο καθήκον από ό τι οι π ερισσότεροι άνθρωποι αντιλαμ­ βάνονται. Ο Γκόριντζ αντιμετώ πιζε π λέον σ κληροτρά­ χηλους β ετερ ά ν ο υ ς τη ς Καλλίπολης και στις 15 του μήνα εξαπ έλυσ ε νέα έφ ο δο καταλαμ­ βάνοντας το Σαναγιάτ και τη ν τοποθεσία . Το κλίμα τη ς Μ εσοποταμίας είχε και ένα ακόμα διάσημο θ ύμα έξω από το πολιορκημένο Κούτ. παρά τις αντί­ ξο ες καιρικές σ υνθήκες. Τα υποζύγια παρουσίαζαν μια ακόμα πιο θ λ ι­ βερή εικόνα από το υ ς ανθρώπους: σ τερ ού ­ μενα τρ ο φ ή ς είχαν αρχίσει να τρώ νε τις χαί­ τ ε ς και τις ο υρ ές τω ν άλλων ζώων. όπου σκότωσαν ή τρ α υμ ά τι­ σαν 1. ο Τάουνσεντ έσ τειλε ένα δυσοίωνο μήνυμα: "Αν δ εν φ θ ά σ ετε ως τις 15 Απριλίου θ υ μ η θ ε ίτε ό τι τα τρόφ ιμά μου θα έχουν τελείω ς εξα ν τλ η θ εί". Δυστυχώς για το υς π ολιορκημένους ο Γκόριντζ δ εν κα τά φ ερε να π ετύ χει κάτι κα­ λύ τερ ο από το ν προκάτοχό του. που ανέβασαν τις δυνάμεις των Βρετανώ ν σε τρ εις μεραρχίες. μαζί με τη διοίκησή του. Ο Α ϋλμερ σ υγκέντρω σε στην τοποθεσ ία Κ ολυμβήθρα το υ Σιλωάμ 20. Ο λόκλη­ ρος ο Μ άρτιος αναλώ θηκε σε ν έες π ροετοι­ μασίες. ΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ Ο Ν ΕΙΔ Ο Σ Ο σ τρ α τη γ ό ς Τάουνσεντ φ ω το γ ρ α φ ίζ ετα ι π ερ ισ το ιχ ισ μ ένο ς από α ξιω μ α τικ ο ύ ς του ε π ιτε λ ε ίο υ το υ σ το Κ ούτ. Οι Β ρετανοί ήτα ν υ­ π οχρεω μένοι να εγκα τα λείψ ου ν το έδαφ ος που είχαν κερδίσει με τό σ ες θυσ ίες και να σ υμπτυχθούν στον ποταμό Ουαντί. Οι δ υ ν ά μ εις σ ω τηρ ίας το υ Κ ο ύ τ έπ ρ επ ε να α ντιμ ετω π ίσ ο υ ν α λλεπ ά λλ η λα εμπ όδια σ την α π ο σ το λή το υ ς . Η προει­ δοποίηση του π ολιορκημένου σ τρατηγού ε ­ πέσπευσε κάπως τη ν επίθεση. Ο σ τρατηγός Νίξον ασ θένησ ε από μολυσματικό π υρ ετό και αντικαταστάθ η κ ε από το ν στρατηγό σερ Πέρσυ Λέηκ.000 απώλει­ ες. περιμένοντα ς να λ ή ξει ο τρίω ρος βομβαρδισμός που π ροέβλεπ ε το κανονικό σχέδιο. για θ ρη σ κευ τικο ύς λόγους. Ολα φαίνονται πολύ εύκο λα όταν κάθεσαι σε μια πολυθρόνα στο Υπουργείο Πολέμου!. Οι Β ρ ετα ­ νοί έφθασαν πρώτα στα όρια τη ς απόλυτης πείνας πριν αποφασίσουν να αρχίσουν να τρώ νε τα άλογά το υς. το ισ χυρότερο α μυντικό έ ­ ρεισμα που είχαν οργανώσει οι Τούρκοι ανα­ τολικά το υ Κούτ. Σε μια επιστολή του προς το ν Τάουνσε­ ντ. Στις 14 Μ αρτίου άρχισαν οι α να μενόμ ενες ε κ τε τα ­ μ έν ες ετή σ ιες π λημμύρες και τα ορμητικά νερά από το λιώσιμο του χιονιού στην ορο­ σειρά το υ Ζάγρου φούσκωσαν το ν Τίγρη και το ν Ευφράτη καλύπτοντας πλήρως το έδα­ φος τη ς Μεσοποταμίας. όπου πλημμύρισαν το ν χώρο μπροστά στις οχυρώσεις το υ ς θ έτο ν τα ς ε­ κτός μάχης άλλους 1. Π ροει­ δοποιημένοι από το σφυροκόπημα οι Τούρ­ κοι είχαν το ν χρόνο να ενισχύσουν μ ε 6. και ακολούθω ς στο Σαναγιάτ. που έρ ιξε ένα αεροσκάφος στο Κ ούτ έ ­ π ειτα από τέσ σ ερις η μ έρ ες.200 αντιπάλους τους. Τα δύο χαρακώματα που πέτυχαν να καταλάβουν οι Β ρετανοί τα έχασαν μέσα σε λίγα λεπ τά όταν οι Τούρκοι εξαπ έλυσαν α­ ντεπ ίθεσ η με χειροβομβίδες..000 άνδρ ες τη σ υγκεκρ ιμένη θέση.κάτισαν. Οι Ινδοί σ τρα τιώ τες αρχικά α ρνήθηκαν να το υ ς μιμηθούν.έχω όμως κάθε ε λ ­ πίδα ό τι ο α ντικατα σ τά της μου θα το κατορ­ θώσει. αλλά αρ γότερα πείσθηκαν πως δ εν είχαν άλλη επιλογή ανάμε­ σα στον θάνατο από ασιτία και στο να φάνε αλογίσιο κρέας.. Δ εν μπορώ να περιγράφω το ν θαυμασμό μου για το ν έξοχο τρόπο με το ν οποίο α μύνεσ θε στο Κούτ.868 ακόμα Β ρετανούς. Ο Α ϋλμερ έχασε 3. Οι σ τρα τιώ τες ξεγελούσ αν τη ν πείνα το υ ς κυνηγώ ντας πουλιά και ξετρυπ ώ νοντας σκαντζόχοιρους.500 άνδρ ες εκείν η τη ν ημέρα (ανάμεσά το υ ς ή­ ταν και 123 αξιωματικοί). Ο τε λ ευ τα ίο ς σ κόπευε να εξαπ ολύσ ει άλλη μια απεγνωσμένη επίθεση στις 8 Μ αρτίου καθηλώ νοντας με μετωπική προσβολή το υ ς Τούρκους σ την αριστερή όχθη το υ Τϊγρη και διενερ γώ ντα ς τη ν κύρια προσπάθειά το υ νο­ τιό τερ α . Ετσι υπ οδέ­ χθη κα ν το β ρ ετα νικό πεζικό με θερ ισ τικά πυρά πολυβόλων και τυ φ εκίω ν και το αποδε- Από τα οχυρά το υ Κούτ οι άνδρ ες του Τάουνσεντ άκουσαν με απογοήτευση το υς ήχους τη ς μάχης που δ ιεξα γό τα ν 10 km μα­ κρ ύτερ α να κοπάζουν και γνώριζαν πια πως αυτό ή τα ν το τέλ ο ς τη ς κα λύτερ ης ευκα ι­ ρίας το υ ς να σωθούν. Ομως παρά τη ν άφ ιξη ενισχύσεων.

απ οδεικνύοντας για μια α­ κόμα φορά ό τι δ εν μπορεί κάποιος να "κόβει δ ρό μο ” επ' άπειρον σε έναν πόλεμο. Windrow & Greene.000 ανδρών. από τη ν πανω λεθρία το υ Κούτ ελ Αμάρα ή τα ν μεγά­ λο. MBI. Οι συνομιλίες διήρκεσαν τρ εις η μ έρ ες. Knopf. (7) W.5 1εφοδίω ν στο Κούτ με α λε­ ξίπτω τα (η πρώτη επιχείρηση ανεφοδιασμού π ολιορκημένης δύναμης από το ν αέρα). ο Αϋλμερ. συχνά μπροστά στα μά­ τια τω ν αξιω ματικώ ν το υς. Ο στρατηγός το υ ς απ ηύθυνε ένα τελευ τα ίο μήνυμα καταλήγοντας: "Σας ευχαριστώ από τα βάθη τη ς καρδιάς μου για τη ν αφοσίωση. 1994. όσο και το ν Ενβέρ. Οι π λευρ ές του σκά­ φους είχαν ενισ χυθεί με πλάκες θωράκισης. αλλά η τελικ ή απόφαση για τη ν πραγ­ ματοποίηση το υ ύστατου εγχειρ ήμ α το ς ανή­ κε στον σερ Πέρσυ Λέηκ. (2) M. όπως συνέβη και με τις επ ό μενες ρίψεις. 1967. Η Βαγδάτη έπεσε τελικ ά στα χέρια το υ Β ρε­ τανού στρατηγού Μωντ στις 11 Μ αρτίου 1917. Α π ετέλεσ ε έναν από το υ ς ο δ υ νη ρ ό τερ ο υ ς κλονισμούς που υπέστη π οτέ ο β ρ ετα νικός λαός και προκάλεσε αλυσιδω τές αντιδράσ εις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Ανάμεσα σε αυτή και στους π ολιορκημένους του Τάουνσεντ βρισκόταν πια ο λόκλη­ ρη η το υρ κική 6η Στρατιά του Χαλίλ πασά. Οι αιχμάλω τοι υποχρεώ θηκαν να δω ροδοκήσουν το υ ς Α ρα βες με τις μπό­ τε ς και τα ρούχα το υς παίρνοντας ως αντάλ­ λαγμα λίγη τροφ ή. μάταια. 63 . για έναν φιλόδοξο και υπερήφα­ νο αξιω ματικό όπως ο σερ Τσαρλς Τάουνσε­ ντ. υλικό γεφ υρ οσ κευής. Στη φάση εκείν η οι Τούρκοι εί­ χαν τη ν κακή ιδέα να α ν τεπ ιτεθ ο ύ ν προς α­ νακατάληψη το υ Μπαϊτ Ισά. στην Κωνσταντινούπολη. 1991. ο Νίξον. είχε φθάσει η ώρα τη ς παρά­ δοσης για τη φρουρά του Κούτ. τη ν πειθαρχία και τη γεννα ιό τη τά σας και μακάρι να ξα να β ρεθο ύμ ε σε κα λύτερους καιρούς". Keegan: THE FIRST WORLD WAR. (4) J.755 π έθαναν πριν από το τέ λ ο ς του πολέμου. ενώ αργότερα άλλοι δ ιο ικη τές επ ετύγχαναν . Στις 26 Απρι­ λίου ο Λ έη κ έσ τειλε σήμα στον Τάουνσεντ πληροφορώ ντας το ν ό τι ο λόρδος Κίτσενερ συμφωνούσε να διαπ ρα γματευθεί το υ ς ό­ ρους με το ν Χαλίλ πασά (ο φον ν τερ Γκολτς είχε αποβιώσει). Οι Β ρετανοί δ εν θα π αραιτούντο τόσο εύκολα.Μπαϊτ Ισά. 1997. Οι Τούρκοι είχαν τη ν π ρονοητικότητα να τοπ ο­ θ ετή σ ο υ ν ένα μισοβυθισμένο καραβόσχοινο διαγώνια στην κοίτη του ποταμού. Πολλοί πέθαναν καθ' οδόν από χολέρα και δυσ εντερία. Το κόστος. ο δυ νη ρ ό τερ η από το ν θάνατο. κα τέσ τρεψ αν τις σ έλλες. Σ την Αμάρα π ερίμενε φορτω μένο με 4 0 0 1 τροφ ίμω ν για το υς εγκλω βισ μένους το ατμόπλοιο "Julnar". έθαψ αν τα π ερίστροφά τους. Liddell Hart: HISTORY OF THE FIRST WORLD WAR.000. Ο δρόμος για τη ν Ανατολία ήταν α τελείω το ς και οι σκηνές βαρβαρό­ τη τα ς σε βάρος τω ν στρατιωτώ ν διαδέχο­ νταν η μια τη ν άλλη.063. Οι πε­ ριγραφές τη ς πορείας που έφθασαν α ρ γό τε­ ρα στη Δύση παρομοίαζαν τη μεταχείριση τω ν αιχμαλώτων με τη ν “Κόλαση" το υ Δάντη και το υ ς Τούρκους φ ρουρούς με τις ορδές του Τ ζένκις Χαν και το υ Ταμερλάνου. αλλά ο Τούρκος σ τρατηγός α­ π έφ υγε να δ εσ μ ευ θ εί για οποιονδήποτε όρο δηλώ νοντας ό τι οι τε λ ικ ές αποφάσεις θα λαμβάνονταν από το ν εξά δ ελφ ό του. Papermac. να εξασφαλίσουν τη ν αποχώρηση τη ς φρουράς από το Κούτ ελ Α­ μάρα. Faber & Faber. Ηταν και αυτός ένα ακόμα θ ύμα τη ς σ υνηθισ μένης βρ ετα νικής π ρακτικής που δ εν σταμάτησε ο ύ τε κατά τη ν επ όμενη παγκόσμια σύρραξη και η οποία ή θ ε λ ε να θυσ ιάζονται άσκοπα ε ­ ξα ίρ ετο ι σ τρατηγοί και γενναία σ τρα τεύ μα ­ τα στα αρχικά στάδια ενός πολέμου. το κατάστρωμά το υ π ροσ τατευόταν από ε ­ χθ ρ ικές ο βίδες με εκα το ντά δ ες αμμόσακκους. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (1)Α. Αφησαν τη φρούρησή το υ ς σε Α ραβες σ τρατιώ τες. αλλά σίγουρα θα μπορούσαν να έχουν π ετύ χει πο­ λύ περισσότερα (και βέβαια να αποφύγουν το ό νειδος του Κούτ ε λ Αμάρα) αν δ ιέθ ετα ν τις δυνάμεις και το υλικό που υπαγόρευε ο ο ρ θ ό δ ο ξο ς σ τρατιω τικός σχεδιασμός. Η στα­ διοδρομία του είχε καταστραφεί. Oxford University Press. σύμφωνα με αυτόπτη μάρτυρα. Από το υ ς 10. Οι Τούρκοι και οι Γερμανοί όμως προτιμούσαν τη ν προ­ παγανδιστική αξία μιας βρ ετα νικής παράδο­ σης άνευ όρων από τα χρήματα. Η δύναμη σωτηρίας είχε απωλέσ ει 23. πλωτά μέσα. Gilbert: ATLAS OF THE FIRST WORLD WAR. Με κάθε ελπίδα για το άμεσο μέλλον να έχει εκλείψ ει. Στις 29 Α ­ πριλίου τα σ τρα τεύ μα τα το υ Τάουνσεντ ανα­ τίναξαν τα πυροβόλα το υς. οι οποίοι εξά ντλησ α ν τη ν αγριότητά το υ ς σε όποιο εξο υ θ ενω μ ένο θύμα το υ ς έπ εφ τε έξω από τη σειρά καθώς η φάλαγγα βάδιζε μέσα στην έρημο. το οποίο οδήγησ ε το πλοίο να εξω κείλ ει στην όχθη κοντά στο Μακασίς. Winter 1992. 1995. Βρετανικά αεροπλάνα Farman αποπειράθηκαν να ρίξουν 2 . Barker: THE NEGLECTED WAR: MESOPOTAMIA 1914-18.486 Ινδούς χάθηκαν οι 3.000 άνδρες το υ ς μέσα σε λίγες ώρες. Γνω ρίζοντας τη διαφ θορά του οθω μα­ νικού κράτους επεδίω ξαν να δω ροδοκήσουν τόσο το ν Χαλίλ. Στον Τάουνσεντ οι Τούρκοι επ εφ ύλαξα ν μια ιδιότυπη "τιμητική φ ιλοξενία". Brassey's. όπλα και ά νδρ ες .δ ια θ έτο ν τα ς άφ θονα εφόδια. τα κυάλια και τις κά μ ερες που δ ιέθ ετα ν και π έτα ξα ν τις ξιφ ολόγχες το υ ς στο ποτάμι. ο Γκόριντζ και ο Λ έηκ μπορεί να μην ήταν σ τρα τηγικές ιδιοφυίες.α χ ρ ή σ τευ σ α ν τα τυ φ έκιά το υς. Η παράδοση του Κούτ ελ Αμάρα ήταν μεγα λύτερη σε κλίμακα από εκείν η του Γιορκτάουν που έκρινε το ν αμερικανικό Π όλεμο τη ς Ανεξαρτησίας. (5) Sir B. έκαψαν όλα τα απόρρητα έ γ ­ γραφα και το υλικό διαβιβάσεων. 2000 . αλλά άλλαξαν γνώμη ως προς τη ν α π οτελεσ μα τικότητα τ έ ­ τοιων εφόδω ν ότα ν έχασαν 4. Η φάλαγγα τω ν αιχμαλώτων ο δη γή θη κε με αργά βήματα σε μια μακρά πορεία θανά­ του. περιορίζοντά ς το ν σε μια πολυτελή έπαυλη σε νησί έξω από τη ν Κωνσταντινούπολη για το υπό­ λοιπο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.000 άνδρ ες από το ν Ιανουάριο και ακόμα δ εν μπορούσε να πλησιάσει το Κούτ ε λ Αμάρα σε απόσταση μικρό τερ η από 18 km.000 σ τερ λίνες και διπλασιάζοντας κατόπιν το ποσό. Westwell: WORLD WAR I DAY BY DAY. Από τα τέλη καλοκαιριού το υ 1916 οι β ρ ετα νικ ές ενισχύσεις άρχισαν να καταφ θά­ νουν στη Μεσοποταμία και η Βασόρα γέμισε από πυροβόλα. έναν χρόνο μ ετά τη ν παράδοση του Κούτ. 1999. Στις 24 Απριλίου 1916 το “Julnar" ξεκίνη σ ε για το τα ξίδ ι του.να κερδί­ σουν λαμπρή υστεροφημία. Seymour: GREAT SIEGES OF HISTORY. Β ρετανοί α­ ξιω ματικοί που εκλήθησ αν από το Κάιρο για να λάβουν μέρ ος στις διαπραγματεύσεις προσπάθησαν. "Military History Quarterly". αλ­ λά τα μισά τουλάχιστον από αυτά έπεσαν στα χέρια τω ν Τούρκων. Το πλοίο δ εν έφ θασ ε π οτέ στον προορισμό του. Παρά τη ν ά νετη διαβίωση η μακρά αιχμαλωσία θα πρέ­ πει να ήταν. Α ­ ξιω μα τικοί και σ τρα τιώ τες στα τείχ η του Κούτ παρακολουθούσαν με αγωνία τη ν αρ­ γή άνοδο το υ πλοίου στον ποταμό να συνο­ δ εύ ετα ι από τις λάμψ εις και τις β ρ ο ν τές των τουρκικώ ν πυροβόλων που έβαλλαν ενα ­ ντίον του και από τις δύο όχθες. Ο Τάουνσεντ.592 Β ρετανούς σ τρατιώ τες που ο δηγήθηκα ν στην αιχμαλωσία οι 1. (6) L. σε ζωές. Από το υ ς 2. Στις 22 Απριλίου ο Γκόριντζ επανέλαβε τη ν επίθεσή του σ τέλνοντας το υ ς στρατιώ ­ τε ς το υ κατά τω ν εχθρικώ ν πολυβόλω ν μέσα σε λάσπη που έφ θ α νε ως το γόνατο. Κέρδι­ σε μόλις 400 μ έτρ α χάνοντας απ ίστευτο α­ ριθμό ανδρών. Jones: KUT. όπου το πλήρωμά το υ ε ­ ξο ντώ θη κε. απ οθέματα φαρμάκων και αεροπλάνα. Η πολιορκία είχε διαρκέσ ει 143 η ­ μ έρες. (3) R. Ενβέρ πασά. Mirouze: WORLD WAR I INFANTRY IN COLOUR PHOTOGRAPHS. (8) I. προσφέροντάς το υ ς αρχικά 1. επειδή το υ ς α να τίθεντο εξω π ραγματικές αποστο­ λ ές χωρίς τα επαρκή μέσα. όταν το Λονδίνο εν έπ λ εξε στην ε κ ­ σ τρατεία μια άριστα οπλισμένη δύναμη 166. όπου οι σ τρα τιώ τες Γκούρκας "έ­ καναν φοβερή και αθόρυβη δουλειά πάνω στους Τούρκους με τα παραδοσιακά μαχαί­ ρια "κούκρΓ που έφεραν". Το Σώμα του Τίγρη ήτα ν πια εξα ν τλ η μ έν ο από το ν συνεχή αγώ­ να. με το πλήρωμά το υ έ ­ τοιμο να πλεύσει προς το Κούτ σε μια απο­ στολή α υτοκτονία ς. Οι Τούρκοι επ εφ ύλαξαν ιδιαίτερα σκλη­ ρή μεταχείριση στους μη βαθμοφ όρους Β ρετανούς και Ινδούς σ τρατιώ τες.

Μ Ε ΣΚΟΠΟ ΝΑ «ΜΕΤΑΦΕΡΕΙ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΠΙΣΩ ΣΤΟΝ ΕΧΘΡΟ-. Σ το β ά θ ο ς φ α ίν ετα ι ο κύριος σ τό χ ο ς τω ν αλεξιπ τω τισ τώ ν. ΤΟΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟ ΤΟΥ 1941.HMiL. Επικεφαλής ορίσθηκε ο ταγματάρχης Τζων Ροκ. για τη δη ουργία ενός σώματος από τουλάχιστον 5. i ii li . ο σώμα των Βρετανών αλεξιπτω τι­ στών γεννήθ ηκε στις 22 Ιουνίου 1940. ρ μ * v .000 άνδρες που θα εκπαιδεύονταν στην πτώση με αλεξίπτωτο. στρατηγό Ισμαιη. Παρά Τ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΚΟΛΟΣΣΟΣ» 1 Σ Ω Τ Η Ρ Η Σ ΒΟΥΡΛΙΩΤΗ.ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΛΙΤΟΤΕΡΟ ΓΝΩΣΤΕΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥ Β 'Π Π ΠΟΥ ΑΠΟ ΔΙΔΟ ΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΤΣΩΡΤΣΙΛ ΗΤΑΝ Η ΔΗ Μ ΙΟ ΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΑΛΕΞΙΠΤΩΤΙΣΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΟΥΜΕΝΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΙΤ ΤΩΝ Α Ν Δ Ρ Ω Ν 01 ΟΠΟ ΙΟ Ι ΥΠΗΡΕΤΟΥΣΑΝ ΣΤΙΣ ΕΝΟΠΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ. ενώ για τη RAF ανέλαβε ο επισμηναγός Λιούις Στρέιντζ. Πα τον σκοπό αυτό ιδρύθηκε στο αεροδρόμιο Ρίνγκγουαίη (το σημερινό διε­ θ νές αεροδρόμιο του Μάντσεστερ) το Central Landing Establishment. την ημέρα που ο Τσώρτσιλ έδωσε ε ­ ντολή στον αρχηγό του Αυτοκρατορικού Γε κού Επιτελείου. Είχε ήδη αποφασισθεί ότι μία από τις νεοϊδρυθείσες μονάδες κομμάντο θα εκπαι­ δευόταν στην πτώση με αλεξίπτωτο και το Νο. ΕΠΤΑ Μ Ο ΛΙΣ Μ ΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΔΗΜ ΙΟ ΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ. Φ ω τογραφ ία που «Β λέπει» π ρος την Α να τολή. 0 1 ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΕΣ ΔΥΝΑΜ ΕΙΣ ΤΗΣ ΒΡΕΤΑΝΙΑΣ Α Ν Ε ΛΑΒΑΝ ΔΡΑΣΗ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ.2 (Parachute) Commando (1) παρουσιάσθηκε στο Ρίνγκγουαίη γι' αυτόν τον σκοπό. Η γέφ υρ α μ π ρ ο σ τά είν α ι α υ τή που κ α τε σ τρ ε ψ ε μ ε δική το υ π ρω τοβ ουλία ο Ν τη ν -Ν τρ ά μ ο ν τ (φ ω το γ ρ α φ ία το υ 1992). ένας δραστήριος και εφ ευρ ετικό ς αξιωματικός του Μηχανικού.

2 Commando ιδρύθηκε γράφοντας τη δική του ι­ στορία. παρά τη δυσμενή στρατιωτική τη ς θέση. 65 ■■■ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ . Για να προστατευθούν οι τελευτα ίοι σε περίπτωση αιχμαλωσίας τους έ­ λαβαν νέες τα υ τό τητες: ο Νάστρι ονομάσθηκε Τζων Τρίσταν και ο Πίκι παρουσιάσθηκε ως Πιερ Ντυπόν. Ταυτόχρο­ να ήταν και μία άσκηση προπαγάνδας απευθυ­ νόμενη στο εσωτερικό και στο εξω τερικό της χώρας. μής 2. αντισυνταγματάρχης Τσαρλς Τζάκσον. νοτιοδυτικά τη ς κορυ­ φής Μ όντε Βουλτούρε (ύψους 1. Στις 21 Νοεμβρίου η μονάδα άλλαξε την ονο­ μασία τη ς σε 11ο Τάγμα Ειδικής Αεροπορικής Υπηρεσίας (11th SAS Battalion) και ένα νέο Νο. Επρόκειτο για την πρώτη επι­ χείρηση αερομεταφερόμενω ν στρατευμάτων του Βρετανικού Στρατού. η Βρετανία. του Μπρίντιζι και του Μπάρι. συνιστώντας το «X Troop. Στην κοιλάδα μεταξύ του αγωγού και του Καλίτρι έρ ρ εε προς τα ανατολικά ο ποτα­ μός Οφάντο. Προσέθε­ σε μάλιστα ότι ήταν απίθανο να οργανωθεί οποιαδήποτε προσπάθεια για την αποχώρηση των ανδρών και ότι υπήρχε η πιθανότητα να θεω ρηθούν κατάσκοποι και να εκτελεσθούν. Παρά το επίσημο κί­ νητρο.5 χ 2. Η δύναμη κάλυψης χωρίσθηκε σε τρία τμήματα υπό το ν λοχαγό Κρίστοφερ Λη. Η επιχείρηση θα έδι­ νε απαντήσεις για την ετοιμ ότη τα των α λεξι­ πτωτιστών. Περιελάμβανε δρόμους π έντε χιλιομέτρων τροχάδην. όσο απαραίτητοι και αν ήταν. Εκείνη τη ν εποχή πολύ λίγα ήταν γνω­ στά σχετικά με τον αλεξιπτωτισμό και τον εξο ­ πλισμό που απαιτούσε και οι τεχνικές που χρησιμοποιούντο ήταν κυρίως πειραματικές. υπό το ν ταγματάρ­ χη Πρίτσαρντ. Ολοι όσοι ήταν παρόντες δήλωσαν συμμετοχή και για να επιλυθεί το πρόβλημα τη ς επιλογής ο επικεφαλής ζήτησε καθένας από τους επτά αξιωματικούς του (ήδη επ ιλεγέντες) να προ­ τείνει από π έντε άνδρες. στη συνεδρίαση που έγινε στο Υπουργείο Αεροπορίας. Επρόκειτο για μία γέφυρα πάνω στον χείμαρρο Τρατζίνο (πε­ ρίπου στο μέσο της απόστασης Νάπολι-Μπάρι) με άνοιγμα περίπου 100 m και πλάτος 4 m. Η εντατική εκπαίδευση διήρκεσε έξι εβδο­ μάδες και γινόταν ημέρα και νύκτα. Ωστόσο μέχρι το τέλο ς του 1940 400 περίπου άνδρες είχαν ολοκληρώσει επιτυχώς την εκ ­ παίδευση και ονομάσθηκαν αλεξιπτωτιστές. Οι άνδρες του Μηχανικού είχαν τε θ ε ί υπό τις διαταγές του λοχαγού Γκέρυ Ντέιλυ και του ανθυπολοχαγού Τζωρτζ Πέιτερσον.8 m. Στις 13 Ιουλίου 1940 έγινε η πρώτη πτώση με αλεξίπτωτο επάνω από το Τέιτον Παρκ του Νάτσφορντ (20 χιλιόμετρα από το Μάντσεστερ). Στο εξω τερικό η επιδρομή θα έδειχνε ότι. Οι πειραμα­ τισμοί με νέες τεχνικές. Η επίθεση θα μπορούσε να θεω ρηθεί ως μία έμμεση βοήθεια προς τη μαχόμενη Ελλά­ δα. όπου θα συναντούσαν ένα υποβρύχιο. τον υπολοχαγό Αντονυ Ν την-Ντράμοντ και τον ανθυπολοχαγό Αρθουρ Τζάουιτ αντίστοι­ χα. Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ Ο στόχος τη ς ομάδας του ταγματάρχη Πρίτσαρντ είχε υποδειχθεί στο Υπουργείο Αε­ ροπορίας τη ς Βρετανίας τον Ιούνιο του 1940 (με την είσοδο της Ιταλίας στον πόλεμο) από μία κατασκευαστική εταιρία. Ο οχετός ήταν τμήμα ενός ε­ κτεταμένου δικτύου ύδρευσης το οποίο διέ­ σχιζε τα νότια Απέννινα όρη μεταφ έροντας τη ν κύρια ποσότητα νερού για τα δύο εκατομ­ μύρια κατοίκους τη ς περιοχής και τις σημαντι­ κές ναυτικές βάσεις του Τάραντα. ελπίζοντας ότι οι Ιταλοί θα θεωρήσουν τον τελευτα ίο ως στόχο όλων των αεροσκαφών. μπορούσε να φ έρ ει σε πέρας επ ιθετικές ενέργειες. Στις 5 Δεκεμβρίου 1940. Για αντιπερι­ σπασμό θα γινόταν μία επιδρομή βομβαρδιστι­ κών στη Φότζια με στόχο τον σιδηροδρομικό σταθμό τη ς πόλης. συγκέντρωσε το Τάγμα και ζήτησε εθ ελο ν τές για μία «βαθιά εισχώρη­ ση» πίσω από τις εχθρικές γραμμές. παρελάσεων και επι­ δείξεω ν σε υψηλόβαθμους αξιωματικούς και υπουργούς. Ομως από τις αρχές του νέου έτου ς οι ανησυχίες των ανδρών στα­ μάτησαν. Εκτός των πτώσεων με αλεξίπτω το η εκ ­ παίδευση περιελάμβανε τέσσερις εβδομάδες ασκήσεων και έξι εβδομάδες στη Σχολή Κομμάντο στη Σκωτία. Αυ­ τή στηριζόταν σε τρία βάθρα. κρίθηκε ότι η σπουδαιότητα του στόχου δικαιολογού­ σε μία προσπάθεια για τη ν καταστροφή του. η επιδρομή αποτελούσε ένα πείραμα για το νέο σώμα. Σύμφωνα με το σχέδιο μία κατάλληλα εξο ­ πλισμένη ομάδα της νέας μονάδας αλεξιπτω­ τιστών θα έπ εφ τε στην περιοχή. Λόγω τη ς αδυναμίας της RAF την καταστροφή του αγωγού ανέλαβε η Διεύθυνση Ειδικών Επιχειρήσεων και στις 11 Ιανουαρίου 1941 εγκρίθηκε η διενέργεια της επιχείρησης «Κολοσσός». 11 SAS».την έλλειψ η αεροσκαφών η RAF διέθεσ ε έξι α­ παρχαιωμένα βομβαρδιστικά ArmstrongWhitworth Whitley τα οποία μετατράπηκαν για να χρησιμοποιηθούν ως εκπαιδευτικά και σύ­ ντομα άρχισε η προσέλευση εθελοντώ ν από όλα τα όπλα και τα σώματα των Ενόπλων Δυ­ νάμεων. τα νερά του οποίου τροφ οδοτού­ σαν τον Τρατζίνο. τη δυνατότητα τη ς RAF να τους μεταφ έρει στο ακριβές σημείο κλπ. οι βάσεις των ο­ ποίων βρίσκονταν στην κοίτη του Τρατζίνο. Οι άνδρες του 11ου Τάγματος εί­ χαν δηλώσει συμμετοχή στη νέα μονάδα για να δουν δράση και πολλοί άρχισαν να δυσφορούν με τη μονοτονία της εκπαίδευσης. Μαζί ακολούθησαν και τρ εις διερμηνείς: ο σμηνα­ γός Ραλφ Λάκυ και δύο Ιταλοί. Πράγμα­ τι ο διοικητής τη ς μονάδας. Ακολούθησαν π έντε μήνες εκπαίδευσης ρουτίνας. χρησιμοποιώ­ ντας τη Μάλτα ως ορμητήριο. Στο Ρίνγκγουαίη άρχισε να διαδίδε­ ται μια φήμη ότι κάτι προετοιμαζόταν. Επτά αξιωματικοί και 31 υπαξιωματικοί και οπλίτες επιλέχθηκαν για τη ν επιχείρηση (επι­ πλέον ένας αξιωματικός και δύο άνδρες θα εκ ­ παιδεύονταν ως αντικαταστάτες). Με τη ν έναρξη της ι­ ταλικής εκστρατείας εναντίον τη ς Ελλάδας ο στόχος απέκτησε μεγαλύτερη σημασία. Στο εσωτερικό πολλοί ήταν εκείνοι που αμφισβητούσαν τη ν αναγκαιότητα και την αποτελεσ ματικότητα του νεοϊδρυθέντος σώμα­ τος. που ήταν η στρατηγική σημασία του στόχου για τα μέτωπα τη ς Αλβανίας και της βόρειας Αφρικής. υπο­ διοικητής του Τάγματος. Ομως αυτός ήταν ακατάλληλος για αεροπορι­ κή επίθεση. Εάν αυτός ο δύσκολος στόχος καταστρεφόταν θα χρειαζόταν αρκε­ τό ς καιρός για να επισκευασθεί και η εξέλιξη θα είχε καταστροφικές συνέπειες στην ιταλι­ κή πολεμική προσπάθεια. άρχισαν να τους κουράζουν και πολ­ λοί ήταν εκείνοι που ζητούσαν να επιστρέψουν στις μονάδες τους. αφού στα λιμάνια τη ς περιοχής επιβιβάζονταν στρα­ τεύμ α τα και εφόδια για το μέτωπο τη ς Αλβα­ νίας. μέλος των Ελεύθερω ν Γάλλων. Μ ετά τη ν καταστροφή του στό­ χου οι αλεξιπτω τιστές θα κατευθύνονταν πε­ ζοί στη δυτική ακτή. Βρισκόταν στην καρδιά της ορο­ σειράς των Απεννίνων. Η ι­ διαιτερότητα της γέφυρας ήταν ότι αποτελούσε έναν κλειστό αγωγό νερού (οχετό) διατο- Μ ο να δική φ ω το γρ α φ ία τω ν ανδρών τη ς X Δ ιμ ο ιρ ία ς κ α τά τη δ ιά ρ κεια τη ς εκ π α ίδ ευ σ ή ς το υ ς σ το Τέιτον Π αρ κ για την επ ιχείρ η σ η «Κ ολοσσός».200 μέτρων) και νοτιότερα τη ς μικρής ορεινής κωμόπολης Καλίτρι. οι Νίκολ Νάστρι και Φορτουνάτο Πίκι. την καταλληλότητα του εξοπλι­ σμού τους. Αρχηγός το υς ορί­ σθηκε ο ταγματάρχης Τρέβορ Πρίτσαρντ.

Ο Ν την-Ντράμοντ είχε προετοιμάσει το ναυτικό νοσοκομείο του Λαζαρέτο για να καταλύσουν οι άνδρες και είχε συγκεντρώσει τα εκρηκτικά και τα άλλα εφόδια που ήταν απαραίτητα για τη ν αποστολή. Σε περίπτωση που κάποιος δεν έ ­ φθανε στο σημείο της συνάντησης το υποβρύ­ χιο θα επέστρεφε τρ εις νύκτες αργότερα. δ ιο ικ η τή ς τη ς X Δ ιμ ο ιρ ία ς .00 και μετά από μία επική νυκτερινή πτήση 2. Επιπρόσθετα τα αεροσκά­ φη θα μ ετέφ ερα ν και από μία βόμβα των 110 kg. Τα μισά αερο­ σκάφη δεν βρήκαν το ν στόχο τους και αρκετοί άνδρες βρέθηκαν να αιωρούνται από τα α λεξί­ πτωτά τους στα δένδρα μέχρις ότου διασώθη­ καν από την τοπική Πυροσβεστική Υπηρεσία. στο Τέιτον Παρκ έγινε μία τελική δοκιμή με πτώση των αλεξιπτω τι­ στών στο ομοίωμα του υδραγωγού. Στις 9 Φεβρουάριου. τα οκτώ Whitley π έταξαν ως τη Βάση Μίλντεναλ του Σάφολκ. στρατηγό σερ Ουίλιαμ Ντόμπι. Ο Α ντονυ Ν τη ν -Ν τρ ά μ ο ν τ. να παραμείνει στις εκβολές του ποταμού Σ έλε όλη τη νύκτα ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡ ΙΑ τη ς 15/16 Φεβρουάριου. Ωστόσο δεν έλειψ ε και μία δυσάρεστη έκπληξη: στο χιονι­ σμένο έδαφος φαινόταν καθαρά ότι υπήρχαν δύο αγωγοί διαφορετικού μεγέθους σε από­ σταση 230 m μεταξύ τους.30 ακολουθούμενο ανά έξι λεπτά από τα υπόλοιπα. αλλά λόγω τη ς κακοκαι­ ρίας που επικρατούσε αυτός έμεινε επί επτά η μέρες καθηλωμένος στο Πλύμουθ μέχρι να απογειωθεί και τελικά προσγειώθηκε στο μι­ κρό νησί οκτώ η μέρες πριν από την κύρια δύ­ ναμη. Ο υποσμηναγός Αντριαν Ουορμπάρτον (ένας από τους Βρετα­ νούς πρωτοπόρους της αναγνώρισης από αέρος) π έταξε με ένα αεροσκάφος Glen Martin σε ύψος 7. Ενας δυνα­ τό ς άνεμος και η συννεφιασμένη νύκτα συνέ­ βαλαν στην αποτυχία τη ς ρίψης. Οι άνδρες του Μηχανικού εξασκήθηκαν εντατικά στην τοπο­ θέτηση 500 kg εκρηκτικών στα Βάθρα ενός ο­ μοιώματος του στόχου που κατασκευάσθηκε σε φυσικό μ έγεθος στο Τέιτον Παρκ. ο οποίος έδωσε τις δικές του ευχές για τη ν επιτυχή έκβαση του εγχειρήματος. δίδοντας στους α λεξι­ πτωτιστές π έντε η μέρες πεζοπορίας για να φθάσουν στο σημείο της συνάντησης. Τα έξι Whitley θα μετέφ εραν έξι αλεξιπτω­ τισ τές το καθένα και από τέσσερα ως έξι κιβώ­ τια με όπλα (οπλοπολυβόλα Bren και υποπολυβόλα Thompson). Ο­ μως το μεγαλύτερο «δώρο» που δέχθηκαν οι αλεξιπτω τιστές εκείνο το πρωί προήλθε από έ­ ναν χαμηλόβαθμο αεροπόρο. Προετοιμασίες γίνονταν και για το αερο­ πορικό σκέλος τη ς επιχείρησης υπό τον σμήναρχο Νάιτζελ Νόρμαν. α π ο σ τ ρ α τε ύ τη κ ε μ ε το ν β α θ μ ό το υ υπ ο σ τρ α τή γο υ . Μέχρι τό τε η μόνη διαθέσιμη φωτογραφία ήταν κά­ ποιο που χρονολογείτο από το 1928 και έδ ει­ χνε το ν αγωγό υπό κατασκευή. Ο ναύαρχος σερ Ρότζερ Κης.ά. πτυσσόμενες κλί­ μακες. το μεγαλύτερο μέρος τη ς οποίας έγινε επάνω από τη ν κατεχόμενη Γαλλία.00 τα ξημερώ ματα τη ς 10ης Φεβρουάρι­ ου.και τους ευχήθηκε καλή τύχη. η ο­ μάδα δ έχθη κε άλλον έναν επισκέπτη. Οι προετοιμασίες που έπρεπε να γίνουν στη Μάλτα για το τελευτα ίο σκέλος τη ς επιχεί­ ρησης ανατέθηκαν στον υπολοχαγό ΝτηνΝτράμοντ. πριν από το τε λ ε υ ­ ταίο σκέλος του ταξιδιού προς τον στόχο. υπό τον πλωτάρχη Ουίλιαμ Γουντς. . Στις 7 Φεβρουάριου όλα ήταν έτοιμα. οι οποίοι εί­ χαν ήδη εμπειρία σε νυκτερινούς βομβαρδι­ σμούς. μ ό νιμο ς α ξιω μ α τικ ό ς τω ν Δ ια β ιβ ά σ εω ν. Για τους υπόλοιπους η πτώση δεν ήταν ευκο ­ λότερη. τον κυ­ βερνήτη της Μάλτας. ενώ τα δύο Βομβαρδιστικά του αντιπερι­ σπασμού θα έφεραν δύο βόμβες των 220 kg και έξι των 110 kg με στόχο το ν σιδηροδρομικό σταθμό στη Φότζια.00 της επομένης. Αγνοώντας τις δυσκο­ λίες την επομένη. τρόφιμα κ.αλεξιπτω τιστές και αεροπόρους . αλλά η διαδρομή που θα ακολουθούσε κάθε ομάδα θα αποφασιζόταν από τον επικεφαλής της. Αποφασίσθηκε ότι το μεγαλύτερο θα ήταν ο στόχος. που έγινε στις 4. Σύρθηκαν στο έδαφος για πολλά μέ­ τρα πριν καταφέρουν να αποδεσμευτούν από τα αλεξίπτωτά τους και κατέληξαν να “καταδιώκουν" τα κιβώτια με τα εφόδια που παρέσερνε ο άνεμος. Το πρώτο αεροσκάφος θα πραγματοποιούσε τη ρίψη των αλεξιπτωτι­ στών στις 21.66 ■* Ο 30χρονος τα γ μ α τά ρ χ η ς Τρέβορ Π ρ ίτσ α ρ ν τ. για πρώτη φορά οι άνδρες άκουσαν την περιοχή όπου Βρισκόταν ο στόχος τους.253 km. Μέχρι τό τε πίστευαν ότι προορισμός τους ήταν η Α­ βησσυνία και η ικανοποίηση που αισθάνθηκαν με τη ν ιδέα ότι θα επιτεθούν στην καρδιά της Ιταλίας ήταν απερίγραπτη. αλλά και μια πλήρη λωρί­ δα εδάφους από τον στόχο ως την ακτή. που ανέλαβε τον επιχειρησιακό έλεγχο της επιδρομής. τη ν επ οχή που υ π η ρ ετο ύ σ ε σ τη ν Ινδία μ ε το Σ ύ ν τα γ μ α R oyal Welch Fusiliers. επικεφαλής των Ει­ δικών Επιχειρήσεων. Για το σχέδιο τη ς α­ ποχώρησης ενήμεροι ήταν μόνο οι αξιωματι­ κοί: η δύναμη θα χωριζόταν σε μικρότερες ο­ μάδες οι οποίες θα πορεύονταν ανεξάρτητα και θα συναντώντο π έντε η μέρες αργότερα στην ακτή. Ο χρό­ νος θεω ρήθηκε επαρκής: αν και το έδαφος ή­ ταν ορεινό. Στις λίγες ημέρες που διέθεταν πριν από την επιδρομή οι άνδρες τη ς RAF (οι οποίοι προέρ­ χονταν από μοίρες Βομβαρδιστικών) έπρεπε να εκπαιδευτούν στη ρίψη των αλεξιπτωτι­ στών και των κιβωτίων που μετέφ εραν το ν ε­ ξοπλισμό τους. Για τη ν επιστροφή τη ς X Διμοιρίας το Ναυ­ αρχείο δ ιέτα ξε το υποβρύχιο «Triumph». μαθή­ ματα σύμπτυξης και διαφυγής. η απόσταση δεν ήταν μεγαλύτερη από 100 km. όπου δύο η μέρες αργότερα κατέφθασε ένα λεω φορείο με τους άνδρες τη ς X Διμοι­ ρίας. ενώ τα άλλα δύο αερο­ σκάφη άνδρες τη ς 78ης Μοίρας. Τα σήματα επικοινωνίας με το υπο­ βρύχιο ήταν καθορισμένα. Η πτήση του επρόκειτο να γίνει στις 24 Ιανουαρίου. πορείες 24 km με πλήρη ε­ ξάρτυση και όλο το ν εξοπλισμό. Κατόπιν τα έξι Whitley θα κατευθύνοντα ν προς τη Φότζια για να συμμετάσχουν στην παραπλάνηση των Ιταλών. εκρηκτικά. επισκέφθηκε τους άν­ δρες . Τα αεροσκάφη που θα μ ετέ φ ε ­ ραν τους αλεξιπτω τιστές θα επάνδρωναν άν­ δρες τη ς 51ης Μοίρας. δί­ δοντας στους αλεξιπτω τιστές μια ακόμη ευ­ καιρία. έφ θα­ σαν στη Μάλτα και προσγειώθηκαν στο αερο­ δρόμιο της Λούκα στις 09.300 m και φωτογράφησε όχι μόνο την περιοχή του στόχου. ημίωρα ασκήσεων για τη βελτίωση τη ς φυσι­ κής κατάστασης. Προς ικανοποί­ ηση όλων η εξέταση των αεροφωτογραφιών έ ­ δ ειξε ό τι η ζώνη ρίψης ήταν κατάλληλη και ότι δεν υπήρχαν αμυντικά έργα ή άλλη ένδειξη περί τη ς παρουσίας του εχθρού. Στις 15 Ιανουαρίου έφθασε στο Ρίνγκγουαίη ο αντισμή­ ναρχος Τέιτ για να αναλάΒει αεροπορικός διοι­ κητής τη ς επιδρομής. θολές. Τα οκτώ αεροσκά­ φη με το φορτίο το υς απογειώθηκαν στις 22. Στην τελευτα ία ενημέρωση. 2 Φεβρουάριου. νυκτερινές πτώσεις με αλεξίπτωτα κλπ. Μαζί έφθασαν οκτώ αε­ ροσκάφη Whitley V τη ς 78ης Μοίρας και πληρώματα από την 51η και την 78η Μοίρα. Την ημέρα που ο Ν την-Ντράμοντ μ ε τέ ­ φ ερε τις διαταγές στις μονάδες τη ς Μάλτας (την 1η Φεβρουάριου).

Οι υπόλοιποι συγκρότησαν τον λοχία.00 τη ς 10ης Φεθρουαρίου οι αλεξι­ άνδρες κατευθύνθηκαν προς τις καλύβες που πτωτιστές επιβιβάσθηκαν στα αεροσκάφη και βρίσκονταν στη ζώνη ρίψης και οι άλλοι δύο έπειτα από 40 λεπτά απογειώνονταν τα τρία προς τις αγροικίες στην άλλη πλευρά του Τρα­ πρώτα Whitley με τη δύναμη κάλυψης.ματάρχη Πρίτσαρντ και την ομάδα του. Τα αεροσκάφη πέταξαν πάνω από τη ν ιτα­ χε καμία πληροφορία για τα υπόλοιπα αερο­ λική ακτή σε ύψος 3. Ενας θουρ Λόουλυ σε μια από τις αγροικίες. 2. Χωρίς να το γνωρίζουν ο έκτος σ υ γ κ εκ ρ ιμ έν ο α ερ ο σ κ ά φ ο ς (F Y -E )μ ε τ έ φ ε ρ ε τη ς ομάδας. εκτό ς από έναν κού. Το τρίτο αεροσκάφος. Η απώλεια ήταν ση­ μαντική. 3. Το αεροσκάφος αρ.42. γι’ αυτό ακολούθησε αμέσως τους άνδρες του. 6 είχαν ομαλή πτώση και ως τις 22. αυτό του λοχαγού ένστολο στρατιώτη που βρήκε ο λοχίας ΑρΝτέιλυ. Το θέαμα δεν θα το ξεχνούσαν ο ύτε οι δρες άρχισαν τη ν προετοιμασία και περίμεναν. Ομως το αεροσκάφος αρ. Ηταν όλοι τους πολίτες. Η π ρ ο σ έγγισ η τω ν α ερο σ κα φ ώ ν έγ ιν ε από τη ν ορ ο σ ειρ ά Ντην-Ντράμοντ ανα­ σ το β ά θ ο ς α ρ ισ τερ ά . Δύο Στις 17. Ισως είχαν χάσει τον προσανατολισμό και αρκετά καλή ορατότητα κάτω από το έντο ­ τους και η δική του ομάδα ήταν η μόνη που κανο φεγγαρόφωτο. Η διάθεση των Βρετανών στο έδα­ Πρώτο έφθασε στη ζώνη ρίψης το αερο­ φος άλλαξε μόλις είδαν τα αεροσκάφη να περ­ σκάφος αρ. Δέκα λ ε ­ τζίνο. ο οποίος παρέμεινε για π έντε ατελείω τα λεπτά μισός έξω . Τέσσερις από τους άνδρες του έπεσαν κοντά του και ανταλλάσσοντας τα συνθηματι­ κά «Χάιλ Χίτλερ» και «Βίβα Ντούτσε» γρήγορα συγκεντρώ θηκαν και εξοπλίσθηκαν με τα Ενα από τα οκ τώ W hitley 1/π ο υ έλ α β α ν Thompson ενός κιβωτίου που προσγειώθηκε μ έρ ο ς σ τη ν επ ιχείρ η σ η «Κ ολοσσός». όχι τόσο επειδή ο Ντέιλυ ήταν επικε­ φαλής του Μηχανικού. αλλά δεν φάνηκε να συνέβη κάτι. Ενας από αυτούς. Ο πιλότος του πέρασε την ι­ ταλική ακτή από λάθος σημείο και ακολούθη­ σε άλλον ποταμό προσπαθώντας μάταια να συναντήσει τον στόχο. απογειώθηκε με καθυστέρηση. που άφησε το ν εαυτό του ε­ λεύ θερ ο μόλις το κόκκινο ενδεικτικό φως έγινε πράσινο. Ιταλοί. παρέχο­ ντας μόλις 15 δ ευ τε­ ρόλεπτα στους αλε­ ξιπτω τιστές πριν πα­ τήσουν στη γη. στην επόμενη κοι­ λάδα.υποδε­ κανέας Νταγκ Τζόουνς. Ηταν πια αργά ο Λόουλυ ήταν ταχύτερος. πλησίαζαν. Ο Ν την-Ντράμοντ δεν έχασε ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ καιρό και χώρισε την ομάδα του στα δύο. Επάνω από την περιοχή του τάφ ερ ε να φθάσει στον στόχο. Από Η π εριοχή το υ σ τό χ ο υ τη ς επ ιχείρ η σ η ς «Κ ολοσσός» σ ε ν εώ τερ η ψηλά ο υπολοχαγός φ ω το γ ρ α φ ία . Ολοι έ­ τρι άναψε το κόκκινο φως και π έντε δ ευ τερ ό ­ πεσαν 1. 5 που α­ κολουθούσε μ ετέφ ερ ε το ν υπολοχαγό Πέιτερσον και π έντε από τους άνδρες του Μηχανι­ κού.000 m με θαυμάσιο καιρό σκάφη. Πρώτος στη θυρίδα εξόδου ήταν σ λοχίας Πέρσυ Κλήμεντς. Α μέ­ σως έσπευσε να διατάξει τους άλλους δύο να πέσουν και ο ίδιος κτύπησε με δύναμη το κου­ μπί χωρίς αποτέλεσμα. ώσπου να καταφέ­ ρει να ρίξει τα έξι κιβώτια. ενώ το λεπτα αργότερα το πράσινο. Ο Ιτα­ από τους άνδρες δήλωσε ασθένεια και ο Ν τέι­ λός προσπάθησε να φθάσει το όπλο του αλλά λυ τον διέτα ξε να αποβιβασθεί.νούν από πάνω τους και τους συναδέλφους πολοχαγού Ντην-Ντράμοντ. Το ε ­ πόμενο αεροσκάφος ήταν το αρ. χε πέσει επάνω σε ογκόλιθους στην άλλη πλευρά του Τρατζίνο και είχε σπάσει τον α­ στράγαλό του. αλλά έριξε τους αλεξιπτω τιστές του λοχαγού Ν τέι­ λυ 3 km βορειοανατολικά. Οταν το αεροσκάφος πέ. Στο μεταξύ οι άνδρες είχαν αρχίσει να συ­ γκεντρώ νονται γύρω από τη γέφυρα. Με τη ν πρώτη ει­ τους να ταλαντεύονται κάτω από λευκά α λεξί­ δοποίηση για «15 λεπτά ως τον στόχο» οι άν­ πτωτα. περίπου 140 m μακριά. Πότε περπα­ τώντας. ο ύτε τα παιδιά τους που φώναζαν συνεΞαφνικά ο υπολοχαγός Μπρους Ουίλιαμς. Εκτός από λίγα πυρά αντιαεροπορικών θεια.ήταν ήδη 22. κια που ξεχώριζαν κά­ τω από την πανσέληνο. 4 δεν είχε εμφανισθεί. πολύ μακριά για να μπορέσουν να συνει­ σφέρουν στην επιχείρηση. Εντόπισε τον στόχο κατά τις 23. 1 του αντισμήναρχου πεδο τη ς καμπίνας. εί­ την ομ ά δ α το υ α νθυ π ο λ ο χα γο ύ Π έπ ερ σ ο ν. ακολουθώντας τις διαταγές τους κατά 67 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ . με αποτέλεσμα τη ν καθυστερη­ ψης. Ο λοχίας Εντουαρντ Ντιούρι και π έντε ακόμα άνδρες του Μηχανι­ κού που μ ετέφ ερ ε το αεροσκάφος αρ. όσο για το ότι κανένα από τα π έντε κιβώτια των εκρηκτικών δεν έπε­ σε στο έδαφος.15. Αμέσως είδε το φως να γίνεται πά­ λι κόκκινο και το αεροσκάφος άρχισε απότομη ανοδική πορεία για να αποφύγει ένα ανάχωμα.22. σ τη ν π λα γιά τη ς οπ οίας β ρ ίσ κ ετα ι η κωμόπολη γνώρισε τον αγωγό. βαν θέση γύρω από τη θυρίδα εξόδου στο δά­ Το αεροσκάφος αρ. ο τρίτος. πιθανώς λόγω σχηματισμού πάγου στον μηχανισμό από τη χαμηλή θερμοκρασία. Το ύ­ ψος πτήσης επάνω από τη ν κοιλάδα ή­ ταν 120 m. ακολού­ θησαν ο δεύτερος. Τελικά έφθασε στις α­ κτές της Αδριατικής και πραγματοποίησε στροφή 180 μοιρών για το εσωτερικό τη ς χώ­ ρας.45 οι αλεξιπτωτι­ στές από τα π έντε αεροσκάφη βρίσκονταν στο έδαφος. Τα άλλα αεροσκάφη τα ξίδ ευ ε ως παρατηρητής. Ο Ν την-Ντράμοντ έπεσε μόλις 90 m από το κανάλι. Ομως στις στόχου ο αγωγός ξεχώριζε μεταξύ των χιονο.04 τα δύο από τα τρία αερο­ δες είχαν συγκεντρώσει όσους Ιταλούς είχαν σκάφη που μ ετέφ ερα ν την ομάδα του Μηχανι­ βρει.00. Αφού τον έσυραν σε μία πλαγιά καλυμμένη με χόρ­ τα. μπόρεσε να απε­ λευθερω θεί. Τον Φ εβ ρ ο υ ά ρ ιο το υ 1941 η π εριοχή ή τα ν χ ιο ν ισ μ ένη . Μ ετά την πτώση τριών ανδρών ο υπολοχαγός πίεσε το κουμπί απελευθέρωσης των κι­ βωτίων. Τελικά όλοι έπεσαν στο προκαθορισμένο σημείο.μισός μέσα στο αεροσκάφος καθώς αυτό συμπλήρωνε έναν κύκλο για να βρεθεί πάλι ε­ πάνω από τη ζώνη ρίψης. Στο μεταξύ στον αέρα ο αντισμήναρ­ χος Τέιτ πετούσε διαγράφοντας κύκλους και κατευθύνοντας τα υπόλοιπα αεροσκάφη. που μ ετέφ ερ ε την ομάδα του υ. Οταν συγκεντρώ θηκαν όλοι στο κανάλι επάνω από τη Σικελία η πτήση ήταν αδιατάρα. που μ ετέ ­ φ ερ ε την ομάδα του υπολοχαγού Τζάουιτ.500 m μακριά από τον στόχο. υποδεκανέας Χάρυ Μπώλτερ.Τέιτ έφθασε επάνω από τον στόχο με το ν ταγ­ ρασε σε ύψος 30 ππ από το ορεινό χωριό Καλί. Αρπαξε το όπλο και για να ειδοποιηθεί ο εφεδρικός και στις 18. μαζί και ο τραυματισμένος Μπώλτερ που βρέθηκε να σέρνεται με κόπο προς τον υδραγωγό. Ο κιβώτιο με τα Thompson δεν έπεσε από το αε­ ροσκάφος. Ο πιλότος του αεροσκάφους πέρασε άλλες π έντε φορές ε ­ πάνω από το σημείο ρίψης. Μόλις ένας από τους άνδρες. πλησίασε από την στην προσπάθειά τους να αποφύγουν τα α­ ουρά του αεροσκάφους φωνάζοντας ότι έ ­ ντιαεροπορικά επάνω από τη Σικελία είχαν αλ­ χουν λιγότερο από ένα λεπτό ως τη ζώνη ρί­ λάξει πορεία. Μέσα σε ένα πανδαιμόνιο οι άνδρες έλα­ μένη τους εμφάνιση. Κ α λ ίτρ ι. αλλά ο Ν την-Ντράμοντ δεν εί­ κτη. κατόπιν τα τέσσερα κιβώτια και τελικά οι τελευταίοι τρ εις άνδρες. πότε κολυμπώντας και παρά το βάρος του βρεγμένου αλεξιπτώτου στους ώμους του κατάφερε να βγει από το νερό. ο . Ο υπολοχαγός θα πτά αργότερα ακολούθησαν τα δύο βομβαρδι­ το υς περίμενε στο κανάλι. εκτό ς από το κι­ βώτιο με τα όπλα. Σε λίγο οι δύο ομά­ στικά και στις 18.17 με το ν τόνο τη ς φωνής του άφησε να εννοηθεί το αεροσκάφος απογειώθηκε με π έντε άν­ ότι δεν θα ανεχόταν άλλη παρόμοια προσπά­ δρες. που είχε πέσει ε ­ πάνω σε ένα ψηλό δένδρο. όπως ακριβώς τα είχε δει στις αεροφωτογραφίες. Ηταν 17. η ομάδα κα τευ θύ νθη κε προς τον αγωγό. τα βουνά και τα ρυά­ κ α θ ισ τώ ν τα ς τη ν κίνηση μ ε τα ξ ύ τω ν λόφω ν α κόμα δ υ σ κ ο λό τερ η . Το κοντά τους. μόλις που κατάφερε να αποφύγει μία συστάδα δένδρων π έφ τοντας στα νερά του ποταμού Τρατζίνο. που παρμένα «Angeli! Angeli!».πρώτος αλεξιπτωτι­ στής έπεσε. Οσο ο χρόνος περνού­ σε τόσο το αεροσκάφος απομακρυνόταν από τη ζώνη ρίψης.15 ακούσθηκε ο βόμβος αεροσκαφών που σκεπασμένων οροσειρών των Απεννίνων.

Νωρίτερα ο Ντην-Ντράμοντ είχε ανακαλύ­ ψει μία μικρή τσ ιμεντένια γέφυρα που συνέ­ δ εε τις δύο πλευρές του ποταμού Τζινέστρα. Οι δύο αξιωμα­ τικοί έπεσαν στο έδαφος. παραπόταμου του Τρατζίνο. Αυτός και ο Ρος έτρεξαν γρήγορα προς τη ν υπόλοιπη ομάδα. μέσα στα οποία βρίσκονταν οι πυροκροτητές. γΓ αυτό αποφάσισε ότι οι αιχμάλωτοί του θα έπρεπε να προσφέρουν τη βοήθειά τους. Μέχρι στιγμής η νύκτα είχε κυλήσει ήσυ­ χα. Ο Ντην-Ντράμοντ πλησίασε και επι­ βεβαίωσε την καταστροφή. που ήταν διασκορπισμένα σε μεγάλη έκταση και πολλά από τα μικρά φώτα εντοπισμού που δ ιέθετα ν είχαν σβήσει. Ενα άλλο πρόβλημα που θα έπρεπε να αντιμετωπισθεί ήταν η απώλεια πολλών κιβωτίων με εκρηκτικά. Είχε σχεδιασθεί η ανατίναξη των δύο βάθρων της γέφυρας και τη ς ακραίας βάσης στήριξης. Βρισκόταν περί­ που 120 m από το κανάλι και αποτελούσε συνέ­ χεια του μονοπατιού που οδηγούσε προς τις α­ γροικίες. Ο Ντην-Ντράμοντ επ ιτέθηκε αιφνι­ διαστικά και πριν ο άγνωστος άνδρας μπορέ­ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟΡ ΙΑ σει να αντιδράσει βρέθηκε κρατούμενος. Υπολόγισε να τοπ οθετη­ θούν 290 kg στο βάθρο και τα υπόλοιπα στη βάση στήριξης.015 kg (συμπεριλαμ­ βανομένων των π έντε στο αεροσκάφος του Ντέιλυ) να συγκεντρω θούν μόλις 360 kg. Αντιλήφθηκε ότι η με­ ταφορά τους θα ήταν μία εξαντλητική και ιδι­ αίτερα χρονοβόρα εργασία για τους άνδρες του. Δ εν είχε στα­ θ εί δυνατή η ανεύρεση και των 15 που έπεσαν στο έδαφος. Ωστόσο αυτή δεν ήταν η μόνη ανησυ­ χία του. Οι Ιταλοί ήταν κλειδωμένοι σε μία από τις α­ γροικίες και όταν οι διερμηνείς το ύς μ ετέ φ ε ­ ραν τη διαταγή έδειξα ν πολύ πρόθυμοι να βοηθήσουν. αλλά σε τέτοιο ύψος που τους ήταν αδύνατο να διακρίνουν αν ήταν ιταλικό. Στα χιτώνιά τους μ ετέφ ερα ν μεταλλικά κουτιά επενδεδυμένα με βαμβακερό ύφασμα. Οταν ο Πρί­ τσαρντ έφθασε στο κανάλι ενημερώ θηκε από τον Ν την-Ντράμοντ για την κατάσταση και το σχέδιο τέθ η κ ε σε εφαρμογή. Τοπο­ θέτησαν τους πυροκροτητές και συνέδεσαν τα μακριά φυτίλια. πά­ ντα υπό το προσεκτικό βλέμμα των αλεξιπτω­ τιστών. Εξετάζοντας τις αεροφω­ τογραφίες στη Μάλτα ο Πέιτερσον είχε φοβη­ θ εί ό τι επρόκειτο για υλικό μεγαλύτερης αντο­ χής. Ο Πρίτσαρντ διέτα ξε τους άνδρες του Μηχανικού να συγκεντρώσουν τα κιβώτια. μετάλλου και ξύλου κά­ λυψε το κανάλι. Τεντώνοντας τα αυτιά τους όλοι άκουσαν το ν παφλασμό του νερού που έπεφτε από ύψος και άρχισαν να ζητωκραυγάζουν α­ γνοώντας το ότι βρίσκονταν σε εχθρική περιο­ χή. Τα συντρίμμια κατέκλυσαν το υς Ντην-Ντράμοντ και Ρος και τρόμαξαν τους Ιταλούς όταν κομμάτια της γ έ­ φυρας έπεσαν επάνω στην αγροικία όπου βρί­ σκονταν. Στη μικρή γέφυρα έκαναν το ίδιο ο Ντην-Ντράμοντ και ο Ρος καλυπτόμενοι πίσω από τις αγροικίες. Ξαφνικά οι φρουροί τέντωσαν τα αυτιά τους. αλ­ λά ο Πέιτερσον υπολόγισε ότι τα εκρηκτικά που δ ιέθ ετε ήταν αρκετά μόνο για ένα βάθρο. Ενα σύννεφο από κομμάτια τσιμέντου. ώστε τα εκρηκτικά να μεταφ ερθούν εύκολα και γρήγορα. που ήταν εύκολα προσβάσιμο από το μο­ νοπάτι. Η αποστολή είχε εκτελεσ θ εί και είχε έλθε η στιγμή τη ς αποχώρησης. Ηταν κατασκευασμένη από ενισχυμένο σκυρόδεμα. Οταν τελικά η σκόνη κάθησε οι δύο τους σηκώθηκαν πάλι και πλησίασαν για να δουν τα αποτελέσματα. Ολοι περίμεναν με μεγάλη ένταση τις εκρήξεις. Ο Πέιτερσον άναψε ένα φυτίλι 60 δευτερολέπτω ν και έ τρ ε ξε μαζί με το ν Πρί­ τσαρντ να καλυφθεί πίσω από μία βραχώδη προεξοχή. Από λεπ τομέρειες που είχε δώσει μία βρετανική εταιρία κατασκευών είχε οδηγηθεί στο συμπέρασμα ότι το κανάλι ήταν κατασκευ­ ασμένο από τούβλα.30 ο Πρίτσαρντ πυροδότησε μία μι­ κρή πλάκα εκρηκτικών ως σύνθημα για να α­ πομακρυνθούν όλοι σε ασφαλή σημεία 200 m προς τα δυτικά. Δεν είχαν απομακρυνθεί περισσότερο από δέκα μέτρα όταν ένας εκκω φαντικός οξύς ήχος α­ κολουθούμενος από μία τρομακτική έκρηξη τά ραξε τη ν ησυχία τη ς νύκτας. με αποτέλεσμα από τα αναμενό­ μενα εκρηκτικά βάρους 1. εκτός από το περιστασιακό γαύγισμα κά­ ποιου σκύλου από τις γύρω αγροικίες. τον άφησαν μόνο του. Είναι πραγματική ειρωνία το ότι το κα­ θεστώ ς του Μουσολίνι επιβράβευσε πολλούς από αυτούς για τη «γενναία συμπεριφορά τους εν όψει του εχθρού». με τη διαφορά ό τι ο κεντρικός πυλώ­ νας στήριξης δεν ήταν τόσο κοντός όσο πί­ στευαν. Σηκώθηκαν προσεκτικά και άρχισαν να περπατούν προς το κανάλι. Επέλεξε αυτό τη ς δυτικής άκρης του καναλι­ ού. Γι' αυτό αφού εξασφάλι­ σε αρκετά εκρηκτικά για το ν κύριο στόχο στα­ μάτησε το ν τελευτα ίο Ιταλό που μ ετέφ ερ ε στους ώμους του δύο κιβώτια των 18 kg και δ ιέτα ξε το ν υποδεκανέα Ρόμπερτ Ουώτσον και το ν στρατιώτη Αλαν Ρος να τοποθετήσουν αυτά τα εκρηκτικά στη μικρή γέφυρα. η ομάδα του Τζάουιτ διέσχισε τον Τρατζίνο και έλαβε θέσ εις στην απέναντι πλα­ γιά και η ομάδα του Ν την-Ντράμοντ πήρε θ έ ­ ση στο μονοπάτι που οδηγούσε προς τις α­ γροικίες. Μ ε ένα κοπίδι και ένα σφυρί πλησίασε ένα από τα βάθρα και έσπασε ένα τμήμα τη ς επι­ φάνειας. Μ ε μία γρήγορη επισκόπηση τη ς γέφυρας είδε ότι ήταν παρόμοια με το ομοίωμα που είχε με­ λετήσει. γερμανικό ή ένα από τα δικά τους (επρόκειτο σχεδόν σίγουρα για το Whitley του Ντέιλυ). Επίσης έσ τειλε μήνυμα στον Πρίτσαρντ ότι θα ανατί­ ναζε τη γέφυρα μόλις άκουγε τη ν έκρηξη από το ν κύριο στόχο τους.Ο α νβυπ ολο χαγός Τζω ρ τζ Π έιτερ σ ο ν μ π ρ ο σ τά από ένα W hitley σ τη Μ ά λ τα το ν Φ εβ ρ ο υ ά ρ ιο το υ 1941. Ενα από τα βάθρα τη ς γέφυρας που συ­ γκροτούσε το ν αγωγό του νερού είχε καταστραφεί ολοσχερώς και ένα άλλο είχε παρα­ μορφωθεί και έκλινε προς μία πλευρά. Μόλις ο Ν την-Ντράμοντ τού υποσχέθηκε μία βεβαίωση στην οποία θα ήταν εμ­ φανής ο λόγος τη ς απουσίας του ο ευτυχής Ιταλός προσχώρησε στην ομάδα των συμπα­ τριωτών του που μετέφ εραν τα κιβώτια. Ενα βομβαρδιστικό φάνηκε καθα­ ρά να περνά από επάνω τους. Στους Πρίτσαρντ και Πέιτερσον φάνηκε ότι είχαν περάσει δύο ολό­ κληρα λεπτά και αποφάσισαν να πλησιάσουν για να δουν τι συνέβη. καθεμία με öuc . Ο Πρίτσαρντ σήκωσε το χέρ. Η γέφυρα είχε κο­ πεί και το ένα άκρο της είχε πέσει μέσα στην κοίτη του ποταμού. Ομως η ηρεμία δεν θα διαρκούσε πολύ. Ο μισός αγωγός είχε πέσει στο ποτάμι και από τα ανοίγ­ ματα των δύο πλευρών του έτρ εχε το νερς στην κοιλάδα του Τρατζίνο. Στους αλεξιπτω τιστές που περίμεναν επέ­ στρεψαν ο Πρίτσαρντ και ο Πέιτερσον μετά από το ν δικό το υς έλεγχο στον υδραγωγό του Τρατζίνο και αμέσως δέχθηκαν έναν καταιγι­ σμό ερωτήσεων. Σχεδόν ταυτόχρονα με τη ν πρώτη ανατινάχθηκε και η μικρή γέφυρα. Με τα εκρηκτικά στη θέση τους και τους Ιταλούς πάλι στην αγροικία. Για πρώτη φορά ο. Ο Ντην-Ντράμοντ υπέθεσε ότι η κα­ ταστροφή τη ς θα καθυστερούσε τη ν επι­ σκευή του καναλιού. Εκείνη τη στιγμή σήμανε άλλος ένας συ­ ναγερμός. Από τη ν κα­ τεύθυνση του ορεινού χωριού Καλίτρι εμφανί­ σθηκε μία φιγούρα σε ποδήλατο που πλησίαζε γρήγορα. Στην περιοχή τους δ εν είχε συμβεί τίποτα αξιόλογο και αυτή ήταν μία ευκαι­ ρία για να έχουν κάτι να διηγούνται σε όλη τους τη ζωή. Σύμφωνα με το σχέδιο ο Πρίτσαρντ δ ιέτα ξε vc χωρισθούν σε τρ εις ομάδες. όλα ήταν έτοιμα και στις 00. του για να σωπάσουν και είπε μία μόνο λέξη: "Ακούστε". Οι 12 άνδρες του Μηχανικού άρχισαν τη ν εργασία τους χρησιμοποιώντας δύο πτυσσόμενες κλίμακες που το υς διευκό­ λυναν στην τοποθέτηση των εκρηκτικών. άνδρες άκουσαν ότι ένα υποβρύχιο θα τους περίμενε στις εκβολές του ποταμού Σέλε. Η­ ταν ο υπεύθυνος του τοπικού σιδηροδρομι­ κού σταθμού και μόνη του έννοια ήταν ότι θα έχανε τη δουλειά του εάν απούσιαζε από τη θέση του. Λόγω της απουσίας του Ντέιλυ τη ν κατα­ στροφή του οχετού ανέλαβε ο Πέιτερσον με τους εναπομείναντες άνδρες του Μηχανικού. Σύντομα οι άνδρες αιχμάλωτοι άρχισαν να «κτενίζουν» τις γύρω πλαγιές. Ο βόμβος αεροσκάφους που πλη­ σίαζε έκανε τους πάντες να κοιτάξουν προς το ν ουρανό. 68 ■■■ γράμμα. Η ομάδα του Λη πήρε αμυντικές θέσ εις στις δύο π λευρές του καναλιού. Ομως ο χρόνος περνού­ σε χωρίς αποτέλεσμα.

τσιγάρα και ένα Thompson που ζήτησε ο ίδιος. το κρύο και το ν φόβο πορεύονταν σύμφωνα με τους χάρτες τους. ΟΙ ΔΡ Ο Μ Ο Ι ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ Η ΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑ Οι τρ εις ομάδες απομακρύνθηκαν μέσα στο σκοτάδι αφήνοντας τον υποδεκανέα Μπώλτερ σε μία καλύβα. έ ­ ναν χάρτη και μία πυξίδα. το όνομα και τον στρατιωτικό αριθμό του. Σύντομα κατέφθασαν δύο οχήματα με καραμπινιέρούς. Αφού του έδεσαν το ν αστράγαλο του έδωσαν μία ποσότητα από παυσίπονα. Προς έκπληξη των Βρετανών δεν ήταν σ τρατιώτες οι Ιταλοί που το υς πλησίασαν. Σ τ ο έ ν θ ε τ ο δ ιά γρ α μ μ α είναι σ η μ ειω μ έν ες οι α μ υ ν τικ έ ς θ έ σ ε ις που είχα ν λ ά β ει οι τρ ε ις ο μ ά δ ες κάλυψ ης όσο οι ά νδ ρ ες το υ Μ η χανικού το π ο θ ετο ύ σ α ν τα εκ ρ η κ τικ ά . Τα υπόλοιπα υποπολυβόλα και τα Bren αποσυναρμολογήθηκαν και τα κομμάτια τους θάφτηκαν στη λάσπη. Ηταν ημέρα Τρίτη και ώρα 01. οι 11 άνδρες που αποτελούσαν τη ν ομάδα των Λη και Πέιτερσον είχαν αντιμε­ τωπίσει τις ίδιες εξα ντλητικές συνθήκες. Κι­ νούμενοι λίγο βορειότερα από τη ν ομάδα του Πρίτσαρντ δεν κατάφεραν να διανύσουν μεγα- 69 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ Τ Ο Ρ ΙΑ . όπως το ν απ οτύπ ω σε το ν Δ ε κ έ μ β ρ ιο το υ 1942. και να προχωρήσουν προς τη ν ακτή ανεξάρτη­ τα. Ακολούθησαν οι άν­ δρες και τελευτα ίοι οι στρατιώτες. Οι διερ­ μηνείς επέστρεψαν στο σπίτι και διέταξαν τους Ιταλούς να παραμείνουν μέσα απειλώ­ ντας τους ότι οι σκοποί θα πυροβολούσαν ό­ ποιον προσπαθούσε να βγει. μεταξύ των οποίων ήταν και οι δύο Ιταλοί διερμηνείς Νάστρι και Πίκι. Τελι­ κά συνελήφθη και με τα χέρια δεμένα με χει­ ροπέδες ξυλοκοπήθηκε άγρια. 10 θερμά­ στρες φαγητού και 10 δοχεία βενζίνης.00 τη ς 11ης Φεβρουάριου όταν οι 29 άνδρες ξεκίνησαν. τα προσωπι­ κά είδη του. Ξαφνικά. Ο τραυματίας Μπώλτερ δεν μπορούσε να ακο­ λουθήσει. Ολοι γνώριζαν ότι ή­ ταν θέμα χρόνου να συλληφθεί αιχμάλωτος και ο Πρίτσαρντ το ν συμβούλευσε να δώσει μόνο το ν βαθμό. Αδιαπέ­ ραστα φαράγγια που δ εν ήταν ορατά από μα­ κριά τούς ανάγκασαν να λοξοδρομήσουν πολ­ λές φορές και να χάσουν πολύτιμο χρόνο. Εκείνος αποκοιμήθη­ κε.και αρκετούς πολίτες οπλισμένους με κυνηγετικά όπλα. αξιωματικούς και δέκα περίπου στρατιώτες. εξαντλημένοι και τρέμοντας από το κρύο μέσα στα υγρά ρούχα τους έπεσαν στο χιόνι για να ξεκουραστούν και να προετοιμασθούν για τη ν επόμενη νυκτερινή πορεία τους. Ομως δεν είχαν περάσει απαρα­ τήρητοι όπως πίστευαν. Αναγκάστηκε να περπατήσει κουτσαίνοντας ως το Καλίτρι και από εκεί μ ετα φ έρ θη κε οδικώς στην κε­ ντρική φυλακή τη ς Νάπολι. Χω­ ρικοί των οποίων η περιέργεια υπερίσχυσε του φόβου άρχισαν να πλησιάζουν τη ν κρυψώνα των αλεξιπτωτιστών. Θα ακολου­ θούσαν την κορυφογραμμή μέχρι να φθάσουν στη λεκάνη του ποταμού Σέλε και από εκεί πο­ ρεία παράλληλη με το ν ποταμό ως τη θάλασ­ σα. Θα περπατούσαν τη νύκτα και θα κρύβο­ νταν την ημέρα ώστε να φθάσουν στην ακτή απαρατήρητοι.ένας τον αποχαιρέτησαν και του άφησαν κομμάτια σοκολάτας. Οι αλεξιπτω τιστές δεν κίνησαν υποψίες και παίρνοντας θάρρος από τη ν επιτυχία τους διέσχισαν με το ν ίδιο τρόπο το επόμενο χωριό. Με το ξημέρωμα της επόμενης ημέρας. Για να μειω θεί το βάρος που θα μ ετέφ ερ ε κάθε άνδρας ο εξο ­ πλισμός του Μηχανικού εγκαταλείφθηκε. Ο Μπώλτερ τούς κράτησε μακριά ώσπου εξαντλήθηκαν τα πυρομαχικά του.Χ ά ρ τη ς τη ς π εριοχής το υ σ τό χ ο υ σύμφω να μ ε το A ir H isto rical B ranch. Κά­ θ ε ομάδα θα έπαιρνε μαζί της μόνο ένα Thompson. Κάτω από τα ανεπιτυχή πυρά του Μπώλ­ τερ ο στρατιώτης πήρε ένα ποδήλατο και κατευ θ ύ ν θ η κε προς το Καλίτρι. Οι Ιταλοί πολίτες ειδο­ ποιημένοι για τη ν παρουσία αλεξιπτωτιστών του εχθρού ανέφεραν τους άνδρες με τις πα­ ράξενες στολές. Ο ι δύο π α ρ ά λλη λ ες γρ α μ μ ές δ είχ ν ο υ ν την κ α τε ύ θ υ ν σ η από όπ ου π ρ ο σ έγγισ α ν τα α ερ ο σ κ ά φ η κα ι τα σ η μ εία μ ε τα σ τίγ μ α τα τις θ έ σ ε ις όπ ου έπ εσ ε κ α θ ε μ ία από τ ις π έν τε ο μ ά δ ες . Πρώτοι ως θ εα τές εμφα­ νίσθηκαν τα παιδιά του κοντινού χωριού Τεόρα και αμέσως πίσω τους οι γυναίκες φωνάζοντας στα παιδιά να προσέχουν. χωρίς καμία προειδοποίηση. Οι τρ εις ομάδες χωρίσθηκαν με τους Πρίτσαρντ και Ν την-Ντράμοντ στην πρώτη. Καταπολεμώντας την εξάντληση. όμως δ εν αποκάλυψε τίποτα για τις τρ εις ομάδες που κατευθύνονταν προς την ακτή. ένα μαχαίρι των κομμάντο και δύο χειροβομβίδες. ένα περίστροφο. Μ εταξύ τους μοιράστηκαν 10 φιάλες νερού. Οπως αναμενόταν ανακρίθηκε. με αποτέλεσμα να αρχίσουν να συγκεντρώνονται αλπινιστές και καραμπινιέροι από τις τοπικές μονάδες. Για να κερδίσουν το ν χαμένο χρόνο από τη δ εύ τε­ ρη νύκτα άρχισαν να κινούνται επάνω στον ε ­ παρχιακό δρόμο και σύντομα άρχισαν να καλύ­ πτουν γρηγορότερα τα χιλιόμετρα που τους ο­ δηγούσαν στον ποταμό Σέλε Kat στην ακτή. το απόγευμα της 12ης Φε­ βρουάριου. Τζάουιτ και Λάκυ στη δ εύτερ η και Λη και Πέιτερσον στην τρίτη. Ο Πρίτσαρ­ ν τ δεν ήταν προετοιμασμένος για μία τέτοια μάχη και όταν οι Ιταλοί χωρικοί έφθασαν μερι­ κά βήματα μακριά διέτα ξε τους άνδρες του να παραδοθούν. παρακάμπτοντας τα ορεινά χω­ ριά που βρίσκονταν στον δρόμο τους. Ετσι κάθε άνδρας θα μ ετέφ ερ ε φορτίο περίπου 15 kg που περιελάμβανε τρόφιμα π έντε ημερών. Μέχρι τό τε. Η ομάδα του Πρίτσαρντ απ οτελείτο από 11 άνδρες. βρ έθη­ καν να αντικρύζουν ένα δίτροχο κάρο που το οδηγούσε προς το μέρος τους μία γυναίκα. Ο Πρίτσαρντ διέτα ξε το ν Νάστρι να περάσει μπροστά και να τους δίνει το βήμα στα ιταλικά σαν να ήταν ο επικεφαλής. Ενας . Είχε ήδη ξημερώσει όταν είδε να ξεπροβά­ λει προσεκτικά από τη ν αγροικία ο Ιταλός στρατιώτης ακολουθούμενος από τους χωρι­ κούς. όπου ένας γιατρός επιμελήθηκε το τραύμα του. Αλυσοδεμένοι και με ισχυρή φρουρά οδηγήθηκαν στο χωριό Τεόρα και κα­ τόπιν στον σιδηροδρομικό σταθμό του Καλίτρι.

οι οποίοι το ν εκτέλεσαν τη ν Κυριακή των Βαϊων του 1941. Μετά τον Πίκι οι Ιταλοί έστρεψαν τη ν προσοχή τους προς το ν άλλο διερμηνέα. Οι άνδρες του Τζάουιτ ήταν περικυκλωμένοι. όπου συνάντησαν τον στρατιώτη Μπώλτερ που είχαν αφήσει τραυματισμένο π έντε ημέ­ ρες νωρίτερα. Περισσότερα οχήματα κατέφθασαν με στρα­ τιώ τες και όλοι κινήθηκαν εναντίον τη ς μι­ κρής ομάδας. Στις 11. Με τη ν έναρξη του πολέμου είχε κλειστεί σε στρατόπεδο. ακολουθώντας διαδρομή νοτιότερα των άλλων δύο. Στη φυλακή άρχισε μια σειρά ανακρίσεων από τη ν οποία οι Ιταλοί δεν αποκόμισαν τίπο­ τα. Εξαίρεση αποτέλεσε η περίπτωση του διερμηνέα Πίκι. το ν στρατιώτη Νάστρι. Την ίδια νύκτα ο Ντέιλυ κατάφερε να δραπετεύσει. Οταν είκοσι ένοπλοι Ιταλοί παρατάχθηκαν μπροστά τους έντρομοι οι αλεξιπτω τιστές αντιλήφθηκαν ότι επρόκειτο να τουφεκισθούν. Ο δρόμος μετά τη στροφή φαινόταν άδειος και έκανε νόημα στους άνδρες του να τον ακολουθήσουν. Οι Ιταλοί που τον συνέλαβαν τον α­ ναγνώρισαν (2) και τον κατηγόρησαν ως προ­ δότη. αριθμώντας μόνον επτά άνδρες. Τα ξημερώ ματα τη ς 15ης Φεβρουάριου. Ομως η μάχη ήταν χαμένη. Την επομένη. Ηταν πρωί τη ς 13ης Φεβρουάριου 1941. Κάτοικος Λονδί­ νου από τη ν παιδική ηλικία του. όλοι οι άνδρες της μονάδας ήταν πάλι μαζί. Στη σύντομη συμπλοκή δύο Ιτα­ λοί πολίτες έχασαν τη ζωή τους και αρκετοί τραυματίσθηκαν. Α­ ν τίθ ετα από τους συναδέλφους του ο Τζάουιτ οδήγησε τους άνδρες του στον επαρχιακό δρόμο από τη δ εύτερ η νύκτα. Τη στιγμή που βρέθηκαν όλοι επάνω στη γέφυρα ποδοβολητά ακούστηκαν από τις δύο πλευρές τη ς και Ιταλοί πολίτες και καραμπινιέροι εμφ α­ νίσθηκαν από το σκοτάδι σφραγίζοντας τις δύο άκρες. ό­ που συνάντησαν τους άνδρες του Πρίτσαρντ οι οποίοι είχαν διανυκτερεύσει εκεί. Ο Ντέιλυ είχε ακούσει την έκρηξη από τη ν καταστροφή του αγωγού και είχε κατευθυνθεί από τη ν αρχή προς την ακτή. ίσως του πιο άτυχου και πιο γενναίου μέλους της ομάδας. Μ α ζ ί το υ ς βρ ίσ κ ο ντα ι κα ι οι ά ν δ ρ ες τη ς R A F από το W hitley που κ α τέ π εσ ε σ τις εκ β ο λ ές το υ Σ έ λ ε .Το υπ οβρύχιο «Triumph» το υ 1ου Σ το λ ίσ κ ο υ Υποβρυχίων. Η θέση τους ήταν πλέον γνωστή και έπρεπε να απομα­ κρυνθούν. Η εικοσαετής παραμονή του στη Βρετα­ νία και το γεγονός ότι ήταν Βρετανός πολίτης δεν έπεισαν τους Ιταλούς. όπου έφθασαν λίγο μετά τη ν άφιξη τη ς ομάδας του Τζάουιτ. Η ομάδα των Τζάουιτ και Λάκυ ήταν η μι­ κρότερη. οΛη επ έλεξε τη ν ίδια λύση. Οι αιχμάλωτοι πέρασαν στη δικαιοδοσία του. Ενας Ιτα­ λός τούς διέτα ξε να βγάλουν τα χιτώνιά τους και τους οδήγησε να σχηματίσουν μία ευθεία γραμμή εμπρός από έναν βράχο. Το μι­ κρό ζώο κολύμπησε στα νερά του ποταμού και όταν βρ έθηκε μεταξύ των αλεξιπτωτιστών άρ­ χισε να γαυγίζει. αλλά συνελήφθη πάλι και μαζί με την ομάδα του οδηγήθηκε στην κεντρική φυλακή τη ς Νάπολι. όπως όλοι οι αλλοδα­ ποί. Ο Πίκι ήταν ένας 42χρονος αρχισερβιτόρος στο ξενοδοχείο Λόντον Σαβόυ. Ο ίδιος και οι άνδρες του παραδόθηκαν και αλυσοδεμέ­ νοι οδηγήθηκαν στον σταθμό του Καλίτρι. με τη ν άφιξη του Ντέιλυ και των ανδρών του.00 εμφανί­ σθηκε ένας άνδρας με τον σκύλο του. 0 Λη αποφάσισε να ριψοκινδυνεύσει και οδήγη­ σε τη ν ομάδα επάνω στον δρόμο. εξαντλημένοι και πεινασμένοι οι άνδρες προ­ σπάθησαν να πείσουν έναν λόχο Ιταλών ότι ή­ ταν πλήρωμα γερμανικού αεροσκάφους που ζητούσε μεταφορικό μέσο! Ο επικεφαλής δεν πείσθηκε και οι Βρετανοί συνελήφθησαν.τιδήποτε θα μπορούσε να προσφέρει για τη βρετανική Κυ­ βέρνηση. Ακόμα και στην αιχμαλωσία οι αλεξιπτωτι­ στές έδειξαν ότι ξεχώριζαν. Ο Πρίτσαρντ συ- . Μ ε­ τά το πέρας των ανακρίσεων οι αιχμάλωτοι με­ ταφ έρθηκαν σε ένα κρατητήριο τη ς Ιταλικής Αεροπορίας και στις 28 Φεβρουάριου στο Στρατόπεδο Συγκέντρωσης 78 σε μία κοιλάδα στα Αμπρούζια όρη. Οταν ο Ιταλός κάλεσε τον σκύλο πίσω και απομακρύνθηκε οι επτά ρνδρες διέσχισαν πάλι το ν Σ έλε και ανέβηκαν έ­ ναν λοφίσκο αναμένοντας τις εξελίξεις.είχε πραγματοποιήσει μόνο μια πτώση με αλεξίπτωτο πριν από την ε­ πιδρομή. Λίγο πριν από την αυγή μπήκαν σε μια φυτεία με οπωροφόρα για να ξεκουραστούν ως τη νύ­ κτα. ήταν εύκολο να "περάσει" ως "στρατιώτης Τζων Τρίσταν". είχε προσχω­ ρήσει στην οργάνωση "Ελεύθεροι Ιταλοί" και είχε δηλώσει εθελο ντής σε ο. Εχοντας έναν τραυματία οι Βρετανοί παραδό­ θηκαν σε ένα εξαγριωμένο πλήθος. Ορκισμένος αντιφασίστας. Ο Πίκι προστέθηκε στην ομάδα την τελευτα ία στιγμή και δεν είχε τον απαραίτητο χρόνο εκπαίδευσης . η πληγή του τραυμα­ τία επιδέθηκε και το επόμενο πρωί όλοι οδη­ γήθηκαν με φορτηγά στο Καλίτρι. Ο Λη τράβηξε το περίστροφο από τη θήκη του και προχώρησε μπροστά για να ερευνήσει. α ν έλ α β ε να π ερ ισ υ λ λ έ ξει τα μ έ λ η τη ς X Δ ιμ ο ιρ ία ς που Θα έβ ρ ισ κ ε σ τις εκ β ο λ ές το υ π ο τα μ ο ύ Σ έ λ ε π έν τε ν ύ κ τε ς μ ε τ ά την επ ιχείρ ησ η. Προς δυσάρεστη έκπληξη όλων δεν ήταν uövoi τους. Αποφεύγοντας να ριψοκιν­ δυνεύσουν πάλι άφησαν τον δρόμο. Μόνο η εμφάνιση ενός αξιωματικού του στρατού έσω­ σε τους αλεξιπτωτιστές. Η διαμαρτυρία του Λάκυ και η προσπάθειά του να πείσει τον διοικητή το υς ότι έπρεπε να τους φ ερθούν ό­ πως σε αιχμαλώτους πολέμου έφ ερ ε έναν κα­ ταιγισμό κατηγοριών εναντίον τους. Σύντομα εί­ χαν καλύψει 10 km και η διάθεσή το υς βελτιώ­ θηκε. Τη θλιβε­ ρή είδηση του τουφεκισμού του Πίκι οι άνδρες τη ς X Διμοιρίας τη ν έμαθαν από μία ιταλική ε­ φημερίδα. ενώ απ ουσ ιάζουν οι δύο τρ α υ μ α τίε ς . Ενας Ιταλός άρχισε να τρ έχει μα- ΣΤΡΑ’ ΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟΡ ΙΑ κριά τους και χάθηκε στο σκοτάδι χωρίς κανέ­ νας να καταφέρει να το ν σταματήσει. Διέσχισαν τον ποταμό Σ έλε και στά­ θηκαν σε ένα από τα καλυμμένα με θάμνους νησάκια που σχηματίζονταν. Ευτυ­ χώς η συγγενής του αρνήθηκε ότι το ν γνώριζε και οι ιταλικές προσπάθειες σταμάτησαν. Φ ω τογρ α φ ία των υπ αξιω ματικώ ν και τω ν οπ λιτώ ν τη ς X Δ ιμ ο ιρ ία ς ό τα ν δ έ χ θ η κ α ν την π ρώ τη επ ίσ κεψ η από τον εκπρόσω πο το υ Δ ιε θ ν ο ύ ς Ε ρ υ θ ρ ο ύ Σ τα υ ρ ο ύ σ το Σ τρ α τό π ε δ ο Σ υ γ κ έν τρ ω σ η ς 78. μ ε βάση τη Μ ά λ τα . Μπροστά στο δίλημμα στο οποίο είχε βρ εθ εί τη ν προηγούμενη ημέρα ο Πρί­ τσαρντ. Χωρίς περιθώριο παράκαμψης οι αλεξιπτω­ τισ τές διέσχισαν το υς άδειους δρόμους και βγήκαν από τη ν άλλη πλευρά χωρίς να συνα­ ντήσουν κανέναν. αλλά απροσδόκητα βρέθηκαν μπροστά σε μία πέτρινη γέφυρα με μία απότομη στρο­ φή στην άλλη πλευρά της. Ενα χω­ ριό που βρέθηκε στον δρόμο τους επιβεβαίω­ σε τις ανησυχίες του Λάκυ γι' αυτή τη ν επιλο­ γή. Εκεί ξεκίνησε μία ρουτίνα κοινή για όλους τους αιχμαλώτους πολέμου με ανία την οποία διέκοπταν προσκλητήρια δέματα του Ερυθρού Σταυρού κλπ. ακολού­ θησαν ένα ρέμα ως το ν ποταμό Σ έλε και κατό­ πιν την κοίτη του ποταμού προς τη θάλασσα. Δύο ώ­ ρ ες αργότερα περίπου 100 ένοπλοι Ιταλοί παρουσιάσθηκαν σε κάθε πλευρά του ποταμού. Ο Ιταλός στην καταγωγή Νάστρι ήταν ορ­ γανικό μέλος τη ς μονάδας. αν και οι Ιταλοί αναγραμματίζοντας το "Tristan σχημάτισαν το όνομα "Nastri" και ανακάλυψαν μια θεία του στην περιοχή τη ς Νάπολι. Στις 15 Φεβρουάριου οι αιχμάλωτοι μετα­ φέρθηκαν στην κεντρική φυλακή τη ς Νάπολι. JQ ■■ λύτερη απόσταση και από την τρίτη νύκτα η κόπωση ανάγκασε πολλούς να μείνουν πίσω.

οι β ετερ ά ν ο ι τη ς X Δ ιμ ο ιρ ία ς σ υ γ κ εν τρ ώ θ η κ α ν σ το Ρ ίν γκ γο υ α ίη κα ι ένα ομοίω μα το υ α γω γο ύ Τρατζίνο π ρ ο σ φ έρ θ η κ ε σ το α ερ ο δ ρ ό μ ιο το υ Μ ά ν τσ ε σ τε ρ . 1985. Οι λοχίες Κλήμεντς και Λόουλυ έφθασαν στις συμμαχι­ κές γραμμές. Στις αεροφωτογραφίες ο υ­ δραγωγός φαινόταν ανέπαφος και ο σμήναρ­ χος Νόρμαν συμπέρανε ότι οι Ιταλοί είχαν ει­ δοποιηθεί για τη ν επιδρομή ή ότι ο εξοπλι­ σμός των αλεξιπτωτιστών δεν ήταν κατάλλη­ λος για τη ν ανατίναξη του στόχου.γκρότησε μια επιτροπή διαφυγής και ήταν ο ι­ θύνων νους πολλών σχεδίων αποδράσεων. που την εποχή εκείνη ήταν σύμμαχος του Αξονα. Ο υπολοχαγός Πέιτερσον πήδηξε από το τραίνο που τον μ ετέφ ερ ε στη Γερμανία. ενώ ο υποδεκανέας Μπώλτερ πολέμησε με το υς Ιταλούς αντάρτες για εννέα μήνες πριν αιχμαλωτισθεί πάλι και μ ετα φ ερ ­ θ εί στη Γερμανία. μέσω internet. Οι μονάδες του Ιτα­ λικού Στρατού άρχισαν να φρουρούν οποιονδήποτε απίθανο στόχο έναντι επιθέσεων που δεν έγιναν ποτέ. Το «Triumph» εί­ χε αποπλεύσει από τη Μάλτα όταν το βράδυ τη ς 13ης Φεβρουάριου ανακλήθηκε και η απο­ στολή διάσωσης ακυρώθηκε. Το βρετανικό Ναυαρχείο έκρινε ότι το σήμα ε ξέ θ ε τ ε την αποστολή και έ θ ε τε σε κίν­ δυνο το πολύτιμο υποβρύχιο. Karel: TRAGINO 1941: BRITAIN’S FIRST PARATROOP RAID. Στις 14 Φεβρουάριου έφθασαν στον βρε­ τανικό Τύπο τα πρώτα νέα. κατόπιν πέρασε στην Ελβετία και τ ε ­ λικά επέστρεψε για να πολεμήσει πάλι με τους αντάρτες. Οι πρώτες ενδ είξεις για την επιτυχία της επιχείρησης έφθασαν στις 24 Φεβρουάριου από το ν Αμερικανό στρα­ τιωτικό ακόλουθο στη Ρώμη και τον Οκτώβριο ακολούθησε η επιβεβαίωση από τον Πρίτσαρ­ ντ. το στρατόπεδο έμεινε αφύλα­ κτο και πολλοί προσπάθησαν να απομακρυν­ θούν πριν αναλάβουν οι Γερμανοί. Ως προς τα υλικά αποτελέσματα και την ι­ ταλική πολεμική προσπάθεια. έμεινε για λίγο διάστημα με τους Ιταλούς. το 1943. Τα Whitley. 1999. Gregor: THE PARAS. Nicola: MALTA: THE HURRICANE YEARS 1940-41. πραγματοποιώντας το πρώτο βήμα προς την υλοποίηση τη ς υπόσχε­ σης του Τσώρτσιλ να “μ ετα φ έρ ει τον πόλεμο πίσω στον εχθρό". Κ ρ ίσ το φ ερ Λη. (2) Margry. Mark: 78 SQUADRON και 51 SQUADRON. Ομως ήταν ένα ανεκτίμητο κατόρθωμα από την πλευρά των αλεξιπτωτιστών. Ν τέ ιβ ιν τ Σ τρ ά δ ε ρ ς . ΣΗΜ ΕΙΩΣΕΙΣ (1)Κάθε μονάδα κομμάντο είχε ονομαστική δύναμη 462ανδρών οργανωμένων σε δέκα διμοιρίες (troop). Από τη ν εμπειρία τη ς οργάνωσης και τη ς εκτέλεσ ής τη ς έγινε εμφανής η ανάγκη α­ εροπορικής αναγνώρισης του στόχου. ο οποίος πέρασε ένα κρυπτογραφημένο μήνυμα μέσα σε ένα από τα γράμματα που έ ­ στελνε στο σπίτι του. από τη ν επιδρομή. Στην πραγ­ ματικότητα ο αγωγός είχε επισκευασθεί δυόμισι η μέρες προτού τα αποθέματα των δε­ ξαμενών νερού εξαντληθούν και η μόνη σημα­ ντική επίδραση τη ς επιδρομής στο Τρατζίνο ή­ Τον Μ ά ρ τιο το υ 1990. απέδειξαν τις ικανότητές τους στη μάχη. Grub Street. (3) Shores. αλλά σχεδόν όλοι συνελήφθησαν. Μ ε τη συνθηκολόγηση των Ιταλών. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ Τ Ο Ρ ΙΑ . Granada Publishing. BRITISH AIRBORNE FORCES 1940-1984. Φιλ Τζούλιαν. η ανε­ πάρκεια των κιβωτίων μεταφοράς. δίδαξε πολλά. όταν το επίσημο ιταλικό πρακτορείο Στέφανι κυκλοφόρησε μία δήλωση ότι Βρετανοί α λεξι­ πτωτιστές είχαν προσγειωθεί στην Ιταλία. (2) Υπό το φως των τελευταίων αποκαλύψεων για τις δραστηριότητες των Βρετανών προδοτών κατά το 1941. Αν και η επιδρομή στο Τρατζίνο είχε κατα­ φ έρ ει λιγότερα από όσα αναμενόταν. επ έλεξε το σημείο της συνάντησης για αναγκα­ στική προσγείωση και συγχρόνως έσ τειλε κωδικοποιημένο σήμα για τη διάσωση του πληρώ­ ματος. η ανάγκη βελτίωσης τη ς διαδικασίας νυκτερινών πτώσε­ ων με αλεξίπτωτο κλπ. Χ ά ρυ Π έ ξ το ν κα ι Π έρ σ υ Κ λ ή μ εν τς. έ­ στω μικρής έκτασης. οι οποίοι σε μια περίοδο που η Βρετανία προχωρούσε από ήττα σε ή τ­ τα. αλλά οι επίσημες αρ­ χές παρέμεναν σιωπηλές. Την επόμενη ημέρα το γεγονός κυριαρχούσε στις βρετανικές εφ ημερίδες. Ο­ λοι οι αξιωματικοί επιχείρησαν τουλάχιστον μια φορά να διαφύγουν. Με τη διαφυγή του ΝτηνΝτράμοντ έγινε πληρέστερη συλλογή πληρο­ φοριών σχετικά με τη ν επιχείρηση (και εννέα μέλη της X Διμοιρίας παρασημοφορήθηκαν). που στις 15/16 Φεβρουάριου έπρεπε να βρί­ σκεται στις εκβολές του ποταμού Σέλε. Την επόμενη φορά δραπ έτευ­ σε από ένα ιταλικό νοσοκομείο τη ς Φλωρε­ ντίας. μ ε τη ν ευ κ α ιρ ία τω ν 5 0 ετώ ν από τη ν ίδρ υσ η το υ Σ υ ν τά γ μ α το ς των Α λεξιπ τω τισ τώ ν . Christopher and Cull. Ρ ίτσ α ρ ν τ Τοντ (ο γν ω σ τό ς η θ ο π ο ιό ς ή τα ν μ έ λ ο ς το υ Σ υ ν τά γ μ α το ς ). κατά μια απίστευτη σύμπτωση. Brian with Malizia. αφού οι πράκτορες Φίλμπυ. αναγνω­ ρίσθηκαν ως τα πλέον κατάλληλα για τέτοιου είδους αποστολές. ταν στο ηθικό των Ιταλών. 81. Μπλάντ και Μακλήν διοχέτευαν πληροφορίες στην ΕΣΣΔ. η επιχείρηση «Κολοσσός» είχε μικρή επίδραση. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξέλ ιξη τη ς ι­ στορίας αναφορικά με το υποβρύχιο "Triumph“. Η πρώτη ανεπιτυχής προσπάθεια του Ντην-Ντράμοντ το ν έφ ερ ε κοντά στα ελ­ βετικά σύνορα. Philip: THE SECRET FORCES OF WORLD WAR II. διέσχισε τα σύνορα με τη ν Ελβετία και έγινε το πρώτο μέλος τη ς X Διμοιρίας που επέ­ στρεψε στη Βρετανία (ο Ν την-Ντράμοντ αιχμαλωτίσθηκε το 1944 στο Αρνεμ και κατάφερε να δραπετεύσει μία ακόμη φορά). Οι υπόλοιποι άνδρες τη ς μονάδας παρέμειναν στην αιχμαλωσία μέχρι το τέλο ς του πολέμου. αλλά μετά από σκάψιμο σε μήκος 52 m η σήραγγα που κατασκεύαζαν ανακαλύφθηκε. "After the Battle". στις γαλλικές ακτές. Επιπλέον η αναγνώριση του νέου σώματος αύξησε δραματικά τη ν προ­ σέλευση εθελοντών. Τον Φεβρουάριο του 1942 μερικά από τα μαθήματα του Τρατζίνο αξιοποιήθηκαν στην πολύ σπουδαιότερη επιδρομή στο Μπρυνβάλ. ΤΑ ΕΠΑΚΟΛΟΥΘΑ Στις 12 Φεβρουάριου ο υποσμηναγός Ουορμπάρτον πραγματοποίησε άλλη μια αναγνω­ ριστική πτήση πάνω από τη νότια Ιταλία για να διαπιστώσει τα αποτέλεσματα τη ς επιχείρη­ σης «Κολοσσός». (5) Warner. Εκτός των αξιωματικών και οι υπόλοιποι άνδρες δοκίμα­ σαν να δραπετεύσουν. 71 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (1) Ferguson. Οταν σε ένα από τα αεροσκάφη τη ς ενέργειας αντι­ περισπασμού σημειώθηκε βλάβη στον κινητή­ ρα ο πιλότος. November 1993. Osprey Publishing. Σ τη φ ω το γ ρ α φ ία είν α ι οι ε ξ ή ς (από α ρ ισ τερ ά ): υ π ο σ τρ ά τη γ ο ς Α ντονυ Ν τη ν -Ν τρ ά μ ο ν τ. 1990. εξετάσθηκε η πιθανότητα η σύνθεση και ο προορισμός του X Troop να είχε διαρρεύσει στους Ιταλούς. (4) Turner. που αρχικά είχαν επιλεγεί ως τα μόνα διαθέσιμα αεροσκά­ φη για τη μεταφορά αλεξιπτωτιστών. Η πράξη αυτή επικρίθηκε δριμύτατα και οδήγησε στην υπό­ θεση ότι εξαρχής η Διεύθυνση Ειδικών Επιχει­ ρήσεων δεν π ερίμενε να διασωθεί κανένας από τους άνδρες τη ς X Διμοιρίας.

Σίγουρα π ρόκειται για ένα ενδιαφ έρον και πολύχρωμο θέμα. Η δάση που προσ φ έρεται αναπαριστά πέτρινα σκαλοπάτια. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟΡ ΙΑ . Ολες οι παραπάνω φιγούρες διατίθενται από το κατάστημα Modelling Center (Ομήρου 2. Νέα Σμύρνη. 54 mm Ενας Β ρετα νός αξιωματικός τη ς περιόδου 1810-1812 από το ν π όλεμο τη ς Ιβηρικής χερσ ονή­ σου στα 54 mm δ εν είναι κάτι α­ συνήθιστο στις ετα ιρίες μ ετα λλι­ κών φιγουρών.54 mm 72 Μια πολύ πρωτότυπη φιγούρα από τη ν ιταλική εταιρία που αναπαρ ισ τάένα ν κουρσάρο τη ς περιόδου 1700-1750 στην υπηρεσία τη ς Β ρε­ τανίας. PENINSULAR WAR. MOF-03. Κυριαρχεί το κόκκινο και το λευκό χρώμα και το α π ο τέλε­ σμα θα ικανοποιήσει όλους τους λά τρεις τη ς φιγούρας. 1814 EMI. 54 mm Μια ακόμη εντυπωσιακή και πρωτότυπη φιγούρα που αναπαριστά έναν Δανό επίσκοπο του Τάγματος των Τευτόνων το ν 13ο αιώνα. Η ιταλική εταιρία π ροσφέρει μια συμπαθητική φ ι­ γούρα με προσωπικότητα και αρ­ κετά ρεαλιστική στάση.com). e-mail: modellingcentre § hotmail. Αναμφίβολα είναι μια όμορφη φιγούρα που α­ π ευ θ ύ νετα ι σε όλα τα επίπεδα μοντελιστώ ν και συλλεκτών. Σίγουρα π ρόκειται για ένα ενδιαφ έρον και ίσως μοναδικό θ έμ α στα 54 mm.ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΜΙΝΙΑΤΟΥΡΕΣ CARABINIERE ON FOOT. LANCERS OF MASINI EMI. τηλ. CORSAIR IN ENGLISH SERVICE EMI. Επίσης εκεί διατίθενται φιγούρες όλων των γνωστών εταιριών και βάφονται φιγούρες επί παραγγελία. 9323665. M O F -0 7 . EMI. 54 mm DANISH BISHOP. Η φιγού­ ρα αναπαριστά έναν καραμπινιέ- OFFICER 95th RIFLES. GARIBALDI'S LEGION. Την όμορφη εικόνα συμπληρώνουν το σ εντούκι με το ν θησαυ­ ρό και ο παπαγάλος στον αριστερό ώμο το υ άνδρα. 54 mm Μια από τις τε λ ε υ τα ίες κυ­ κλοφορίες τη ς ιταλικής εταιρίας που διακρίνεται από άριστη λ ε ­ π τομέρεια και ανατομία. M O F-24. Η φιγούρα αναπαριστά έναν λογχοφόρο του Μασίνι τη ς Ιταλικής Δ ημοκρατίας το 1849. Πρωτότυπη και πολύχρωμη φιγούρα που ξε φ ε ύ γ ε ι από τα συνηθισμένα. WAR-15. TEUTONIC ORDER EMI. M O F-31. ρο του Βασιλείου τη ς Σαρδηνίας το 1814 και κυκλοφόρησε ειδικά για τη ν επ έτειο τη ς 23α Militalia το 1999 στο Μιλάνο. Τα προϊόντα του καταστήματος στέλνονται με αντικαταβολή σε όλη την Ελλάδα.

Για τη ν περιοχή το υ αεροδρομίου του Μ άλεμε προβλεπόταν: α) Να κα τα ληφ θεί το ύψωμα 107. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ . Τερνιώτης). Σ το βάθος βρίσκεται το α εροδρόμιο του Μ ά λεμε (φωτ.ξερ ή κοίτη του πο­ ταμού Ταυρωνίτη.ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΤΑΥΡΩΝΙΤΗ ΕΝΑ ΜΝΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΕΤΑΙ Η παλαιά μεταλλική γέφυρα στον ποταμό Ταυρωνίτη βρίσκε­ ται δυτικά του αεροδρομίου του Μ άλεμε."κλει­ διά" που π ροέβλεπε το γερμ α νι­ κό σχέδιο τη ς αεραπόβασης για τη ν κατάληψη τη ς σ υγκεκριμέ­ νη ς στρατηγικής περιοχής αλλά και ολόκληρης τη ς Κρήτης. Τερνιώτης). Το πρωινό τη ς 20ής Μαϊου 1941.που θα ρίχνονταν δ υτικό τερ α .δεν Θα μπορούσαν να προωθηθούν εγκαίρω ς στην περιοχή του α ε­ ροδρομίου. που δεσπόζει τη ς τοποθεσίας πάνω από το αεροδρόμιο. μεταφ ερ ό μενο από εννέα από αυτά τα ανεμόπτερα. Το απόσπασμα του Γερμανού ταγμα­ τάρχη Φράντς Μπράουν. είχε ήδη κατα ρ ρεύσ ει (φωτ. η οποία ήταν και ο τ ε ­ λικός στόχος γι' αυτή τη ν επιχεί­ ρηση. στον νομό Χανιών. Αν οι αλεξιπ τω τισ τές α­ ποτύγχαναν να καταλάβουν τη γέφ υρα οι ενισχύσεις το υ ς . Το 1998 ο κεντρικός τομ έα ς της ιστορικής γέφυρας. Οι άν­ δρ ες που ξεπ ετά χθη κα ν ζαλισμέ­ νοι έξω από τις μουσαμαδένιες α τρ α κτους αντιμετώπισαν ενα "χαλάζι" πυρών από το υ ς Νεοζηλανδούς υπερασπιστές του υψώ­ ματος 107 και του αποσπάσματος τη ς RAF στην ανατολική όχθη του ποταμού και υπέστησαν με- Το 1996 πάνω στην ιστορική γέφυρα του Ταυρωνίτη ένα όχημα 1 /4 1 Willys MB του Β ’ Παγκοσμίου Π ολέμου. πριν ακόμα κατακαθήσουν οι καπνοί και οι σκόνες από τον σφοδρό βομβαρδισμό που προηγ ή θ η κε στην περιοχή. γ) Να κατα ληφ θεί η μ ε­ ταλλική γέφ υρα το υ Ταυρωνίτη άθικτη. η ελληνική σημαία και μερικά μέλη του Συλλόγου Διατηρήσεω ν Ιστορικών Οχημάτων. τα ανεμό­ πτερα DFS 230 που μ ετέφ ερ α ν το 1ο Τάγμα του Α ερ ομετα φ ερό μ ενου Συντάγμα τος Εφόδου των Γερμανών αλεξιπτωτιστών το υ υ­ ποστρατήγου Μ άιντλ άρχισαν να προσγειώνονται με τρ ο μ ερ ό σύρσιμο και θορ ύβ ους σπασιμάτων στον χώρο γύρω από το αερο­ δρόμιο του Μ άλεμε και μέσα στην τραχιά . 6) Να κατα­ λ η φ θ εί και να εξο υ δ ετερ ω θ εί η αντιαεροπορική πυροβολαρχία Bofors στις εκβ ο λές του Ταυρωνί­ τη (δυτική π ερ ίμετρος του αερο­ δρομίου). σε προσκύνημα κατά την επ έτειο της Μ άχης της Κ ρήτης. προσπαθώ­ ντας να αιφνιδιάσουν το υ ς υπε­ ρασπιστές τη ς τοποθεσίας. που αφ έ& ηκε ασυντήρητη στην τύχη της. και ήταν ένα από τα σημεία . Γ. Γ. προσγειώ θηκε όπως-όπως μ ερ ικές δεκά δες μ έ­ τρα κοντά στη γέφυρα.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ

74

Μ ετά τη μάχη για την κατάληψη του Μ ά λεμ ε κομματιασμένα
γερμανικά ανεμόπ τερα βρίσκονταν μέσα στην ξερ ή κοίτη του
Ταυρωνίτη, μ ερ ικές δεκάδ ες μ έτρ α από τη μ ετα λλική γέφυρα.

Σ τεκ ό μ α σ τε στο σημείο από όπου ο Γερμανός φω τογράφος το 1941
σ τά θ η κε πάνω στη γέφυρα. Η νέα τσ ιμ εντένια γέφυρα μπροστά μας
"αλλοιώνει" α ρκετά το τοπίο. Η ησυχία όμως του μ αγιά τικου πρωινού
φ έρνει στα α υτιά μας τον μακρινό αντίλαλο της μάχης, τους
πυροβολισμούς, τις εκρή ξεις, τις ιαχές και τις κραυγές των
πολεμιστών (φωτ. Γ. Τερνιώτης).

20 Μ α/ου 1941. Ενα από τα εννέα ανεμόπ τερα DFS 230 που
μ ετέφ ερ α ν το απόσπασμα του τα γμα τά ρχη Φράντς Μπράουν έχει
π ροσγειω θεί ακριβώς στο δυτικό άκρο της γέφυρας, σε μια
προσπάθεια για την όσο το δυνατόν σ υντομότερη κατάληψή της.

Π ενήντα π έντε χρόνια μ ετά το "σκηνικό" είχε αλλάξει ελάχιστα. Μ ια.,
μπ ετονιέρα έχει πάρει τη θ έσ η ενός... ανεμόπ τερου (φωτ. Γ.
Τερνιώτης).

γ ά λες απώλειες. Οσοι από αυ­
το ύ ς επέζησαν όρμησαν να κατα­
λάβουν τη γέφυρα... Σύντομα ο
επικεφαλής το υς, ταγματάρχης
Μπράουν, έπ εφ τε νεκρός στην
προσπάθεια αυτή. Λίγο α ρ γό τε­

φυρα τραυματίσ τηκε σοβαρά
από πυρά πολυβόλου και αναγκά­
στηκε στη συνέχεια να δ ιευ θ ύ νει
τη μάχη στην περιοχή του Μ άλε­
με από φορείο στο διπλανό χω­
ριό!
Σήμερα αυτή η γέφυρα-μνημείο για τη Μάχη τη ς Κ ρήτης έχει
εγ κα τα λ ειφ θ εί και καταστρέφ εται σιγά-σιγά από το ν χρόνο και
τα καιρικά φαινόμενα. Το 1996 ή­

ρα ο υποστράτηγος Μάιντλ, που
έπεσε με αλεξίπ τω το μαζί με το
επ ιτελείο του εκεί κοντά σε πιο
ασφαλή τομέα, προσπαθώντας
να διασχίσει το ν Ταυρωνίτη καλυ­
π τόμενος από τη μεταλλική γ έ ­

ταν η τελ ευ τα ία φορά που μπο­
ρέσαμε, σαν π ροσκυνητές στο
Μ άλεμε με τα οχήματα του Συλ­
λόγου Διατηρήσεω ς Ιστορικών Ο­
χημάτων, να διασχίσουμε από ά­
κρο σε άκρο τη γέφυρα αυτή. Το
1998 ο κεντρ ικό ς το μ έα ς τη ς είχε
καταρρεύσει!...
Ε π ιμ έλεια :
Γ ιάννης Τερνιώ της

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ
ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ
Προσκαλούμε τους αναγνώστες που έχουν στο αρχείο τους φωτογρα­
φίες σχετικές με τη στρατιωτική μας ιστορία ή οποιοδήποτε αντικείμενο
στρατιωτικού ενδιαφέροντος, να μας τις διαθέσουν προσωρινά συνοδευόμενες - αν είναι δυνατόν - από σχετικό κείμενο. Εμείς από την πλευρά μας
αναλαμβάνουμε να προχωρήσουμε στην καλύτερη δυνατή παρουσίαση, δη­
μοσιεύοντας το όνομα του αποστολέα (αν το επιθυμεί), και εγγυόμαστε την
επιστροφή του υλικού μετά τη δημοσίευση (Περιοδικό «Στρατιωτική Ιστο­
ρία», Τβ 3951,10210, Αθήνα, υπόψη κ. Γ Τερνιώτη),

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟΡ ΙΑ

ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ
ΤΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΠΙΝΔΟΥ
ΚΑΙ Ο Κ. ΔΑΒΑΚΗΣ

Κύριε διευ& υντά,
Μ ε τη ν εγκω μ ια σ τική και
όχι κρ ιτική παρουσίαση, σ το
π ερ ιο δ ικ ό σας (τεύ χ ο ς 46)
το υ σ υ ντα γμ α τά ρ χ η Κ. Δαβάκη ο σ υ ν ερ γ ά τη ς σας κ. Δ. Γεδ εώ ν επ α ν έφ ερ ε σ την επικαιρ ό τη τα ένα α μ φ ιλ εγ ό μ εν ο
θ έμ α : Ποια ή τα ν η π ρα γμα τι­
κή σ υμβολή το υ Δαβάκη στη
μάχη τη ς Π ίνδου; Από π ο λ λ ές
π ηγές π ρ ο κύ π τει ό τι από τη ν
π ρώ τη μ έρ α το υ π ο λέμ ο υ ο
ε ν λόγω α ξιω μ α τικό ς έχασ ε
το ν έ λ ε γ χ ο το υ υπ’ α υ τό ν Απ οσ πάσματος, που κα τά το
μ εγ α λ ύ τερ ο μ έρ ο ς το υ διεσ κορπίσθη, α ν τί να ε κ τε λ έ σ ε ι
το ν π ρ ο β λ επ ό μ εν ο υποχω ρη­
τικ ό ελ ιγ μ ό σ τις ν έ ε ς θ έσ εις
α μ ύ ν η ς σ τη ν Π ίνδο. Κ ατά το ν
Α ρ χ ισ τρ ά τηγο Α. Παπάγο ("0
Π ό λ εμ ο ς τη ς Ε λλά δος 194041", σελ. 301) "Εν τω τ ο μ ε ί τη ς
Π ίνδ ο υ ...(α ι ε λ λ η ν ικ ο ί δ υνά ­
μ εις )... ου μ όνον δ εν επ έτυ χον επ ιβράδυνσ ιν τινα το υ α­
ντιπ άλου προ τη ς ε ν τω το μ ε ί
το ύ τω το π ο θ εσ ία ς α ντισ τά σεώ ς τω ν, αλλά και απώ λεσαν
τα ύ τη ν ε ν τ ό ς τη ς η μ έ ρ α ς ...
Ο ύτω ς ο ε χ θ ρ ό ς εδ η μ ιο ύ ρ γ η σε θ ύ λ α κ α ... Η ε κ τη ς Θαθείας σ υ μ π τύ ξεω ς το υ Αποσπάσ μα τος Π ίνδου απ οκάλυψ ις
το υ δ εξιο ύ π λευ ρ ο ύ το υ , ε π έ­
φ ε ρ ε και τη ν σ ύμ π τυξιν το υ
Τ άγματος Κ ονίτσ ης επί τη ς
ν ο τιά ς ό χ θ η ς το υ Αώου". Σ ύ μ ­
φωνα, εξά λ λ ο υ , μ ε τη ν Ισ το­
ρία το υ ΓΕΣ ("Η Ιτα λική Ει­
σβολή", σελ. 130) "Από το υ
μ εσ ο ν υ κτίο υ 29/30 Ο κτω β ρ ί­
ου, η σ ύ μ π τυ ξις τω ν τμ η μ ά ­
τω ν (Αποσπάσματος Δ αβάκη)
έ λ α β ε ραγδαίαν μορφήν. Ο ε ­
φ εδ ρ ικ ό ς Λ όχος σ υμπ τύσ σ ε­
τα ι ά νευ δ ια τα γή ς προς Επταχώρι. Ο μοίω ς και η π υρ οβ ο ­
λαρχία το υ Αποσπάσματος
Δ αβάκη. Π ρ ο κα λ είτα ι μ εγά λη
σ ύγχυσ ις... Το 1/51 Τάγμα αν ευ ρ έ θ η κατόπ ιν μακρώ ν α­
ναζητήσ εω ν". Και σ την σελ.
128 π ρ ο σ τίθ ετα ι: "Εν τη υποβ λη θ είσ α ε κ θ έ σ ε ι το υ Δ /ντο ύ
III Γραφ είου ΓΕΣ α ν α φ έρ ετα ι
ό τι δ ε ν κ ρ ίν ετα ι επ α ρ κή ς η
δ ικα ιολογία τη ς α νεπ α ρκεία ς
δ υ νά μ εω ν διά τη ν ε ν τό ς τη ς
π ρώ της η μ έ ρ α ς απ ώ λειαν

το υ Σ τα υ ρ ο ύ, κ α θ ’ όσ ον αι
δ υ ν ά μ εις το υ Αποσπάσματος
Π ίνδου ε θ εω ρ ή θ η σ α ν επ αρ­
κ είς υπό Β ’ΣΣ και ΤΣΔΜ δΓ ά­
μ υνα ν π ερ ιο χ ή ς Π ίνδου, ή τις
ή το φ ύ σ ει α μ υ ν τικώ ς ισχυροτά τη ... Την τα χ εία ν κατάρρευ σ ιν τη ς το π ο θ εσ ία ς απο­
δ ίδ ει εις μ ειω μ έ ν η ν αντίσ τασιν τω ν ε κ ε ί Τ μημά τω ν άτινα
σ υνεπ τύ χθη σ α ν ά νευ ισχυ­
ρός πιέσεω ς". Στη σ υνέχεια,
μ ετά τη ν ά φ ιξη σ το Επταχώρι
τ ο απ όγευ μα τη ς 30ής Ο κτω ­
βρίου, το υ δ ιο ικ η το ύ τη ς I
Μ ερα ρ χία ς σ τρ α τη γ ο ύ Β ρα­
χνού (ο οπ οίος και α ν έλ α β ε
τ η ν ε υ θ ύ ν η τη ς δ ιεξα γ ω γή ς
τω ν επ ιχειρήσ εω ν σ τη ν Π ίν­
δο) σ υ γ κ ρ ο το ύ ν τα ι τρ ία Αποσπάσματα, σε ένα ε κ τω ν ο ­
ποίων (δ υ ν ά μ εις διλοχία ς) η ­
γ είτα ι ο Δ α βά κη ς. Και ο οποί­
ος, αφ ού α π έτυ χ ε σ τη ν πρώ­
τη το υ π ροσπ άθεια (1 Ν ο εμ ­
βρίου), κα τα λ α μ β ά νει τη ν
επ ο μ έν η (2 Ν ο εμ β ρ ίο υ ) το ύ­
ψωμα Π ρ ο φ ή τη Ηλία Φ ούρ­
κας, που υ π ή ρ ξε και το μονα ­
δ ικό το υ επ ίτευ γ μ α σ το ν πό­
λ ε μ ο 40-41, επ ειδ ή το από­
γ ευ μ α τη ς ίδιας μ έρ α ς τρ α υ ­
μ α τίζετα ι και α π οσ ύρ ετα ι έκ τ ο τ ε στα μετόπ ισ θεν. Μ ε τα
α ν α μ φ ισ β ή τη τα α υ τά γ εγ ο ν ό ­
τα, πώς α λ ή θ εια δ ικ α ιο λ ο γ εί­
τα ι η ηρω οπ οίηση το υ συ­
ντα γ μ α τά ρ χ η Δ αβάκη;
Μ ε ε ξ α ιρ ε τικ ή τιμή
Σπ ύ ρ ος Π απ αδόπ ολης,
Α&ήνα

Ο Δ. Γεδεώ ν απ αντά:

Κύριε Δ ιευθυντά,
Διάβασα με π ροσοχή τη ν
επ ισ τολή το υ α ξιό τιμ ο υ Δρα
Ο ικονομικώ ν Επιστημώ ν κ.
Σπύρου Παπαδόπολη, το ν ο ­
ποίο γνω ρίζω και εκ τιμ ώ και ο
οπ οίος μού έ χ ε ι κά νει τη ν τ ι­
μή να μου α φ ιερ ώ σ ει ένα β ι­
βλίο το υ , αλλά θ α μου ε π ιτρ έ ­
ψ ει να διαφω νήσ ω μ ε τη ν ε ­
ρώ τηση που κάνει, "αν δ ικα ιο ­
λ ο γ είτα ι η ηρω οπ οίηση το υ
Δ αβάκη". Το γ εγ ο ν ό ς και μόνο
ό τι ο Δ α βά κης τρ α υ μ α τίσ τη ­
κε, σ υ ν τα γ μ α τά ρ χ η ς ων σ την
πρώ τη γραμμή, και ο μ ετέπ ειτα θ ά ν α τό ς το υ το ν κα θ ι­
σ το ύ ν α υ το μ ά τω ς ήρω α. Υ ­
σ τερ α θ α ή θ ε λ α να σ ταθώ σε

δύο σ ημεία τη ς επ ισ τολή ς
το υ Δ ρα Παπαδόπολη και συ­
γ κ ε κ ρ ιμ έν α στα αποσπάσματα τη ς έκδ ο σ η ς τη ς ΔΙΣ/ΓΕΣ,
τη ς οποίας ή μ ο υ ν υ π ο δ ιευ ­
θ υ ν τή ς επί 30 μ ή ν ες. Π αρα­
θ έ τ ε ι ο κ. Π απαδόπ ολης το
π αρακάτω απόσπασμα από τη
σ ελίδα 130 το υ τό μ ο υ τη ς
Δ ΙΣ/ΓΕ Σ “Η Ιτα λική Εισβολή":
“Από το υ μ εσ ο ν υ κτίο υ 29/30
Ο κτω βρ ίου η σ ύμ π τυξις τω ν
τμ η μ ά τω ν
(Αποσπάσματος
Δ αβά κη) έλ α β ε ραγδαίαν
μορφήν. Ο ε φ ε δ ρ ικ ό ς λόχος
σ υμ π τύσ σ ετα ι ά νευ δ ια τα γή ς
π ρος Επταχώρι. Ο μοίω ς και η
π υρ οβο λα ρχία το υ Αποσπά­
σ μα τος Δ αβάκη. Π ρ ο κα λ είτα ι
μ εγά λη σύγχυσις. Το 1/51 Τάγ­
μα α ν ευ ρ έ θ η κατόπ ιν μακρώ ν
αναζητήσ εω ν". Το κείμ εν ο
σ τη σ ελίδα α υ τή έ χ ε ι ως εξή ς :
“Από το υ μ εσ ο ν υ κτίο υ όμω ς
τη ς 29/30 Ο κτω βρ ίο υ η σύ­
μ π τυ ξη τω ν τμ η μ ά τω ν το υ κ ε ­
ν τρ ικ ο ύ υ π ο το μ έω ς έλ α β ε
ραγδαίαν μ ορ φ ή ν, Ο λόχος
Β ού ρ μπ ια νη ς ό σ τις ή το ε φ ε ­
δ ρ εία το υ υ π ο το μ έω ς συ­
μ π τύ σ σ ετα ι ά νευ δ ια τα γή ς
προς Επταχώρι. Ο λόχος ούτο ς α ν α σ υ ν εκ ρ ο τή θ η υπό
το υ δ ιο ικ η το ύ το υ Αποσπά­
σ μ α το ς Π ίνδου τη ν πρωίαν
τη ς 30ής εις Επταχώρι, τα ­
χ θ ε ίς υπ' α υ το ύ ιππαστί επί
το υ Ζ ο υ ζο υ λιώ τικο υ π οταμού
π ρος φ ρ ο ύρ ησ ιν τη ς γ έ φ υ ­
ρας το υ Σαρανταπ όρου. Ο­
μοίω ς σ υνεπ τύ χ θ η ε ις Επτα­
χώρι και η π υρ οβολαρχία το υ
Α π οσ π άσ ματος... Σ υγχρ όνω ς
σ υμπ τύσ σ ονται προς Επταχώ ριον και τα μετα γω γικά
τω ν μονάδων. Κ ατά τη δ ιά ρ ­
κεια τη ς σ υ μ π τύ ξεω ς ε γ έ ν ε το α νά μιξη το ύ τω ν (δηλαδή
τω ν μετα γω γικώ ν) και ως ε κ
το ύ το υ π ρ ο εκ λή θ η μεγά λη
σύγχυση". Σ τις σ ελ ίδ ες 129131 δ ε ν βρ ήκα τη φράση σ χε­
τικ ά μ ε τη ν α νεύ ρ εσ η το υ
1/51 Τάγματος σ το οποίο ά λ­
λω σ τε ε ίχ ε α ν α τε θ ε ί η άμυνα
το υ κ ε ν τρ ικ ο ύ το μ έ α . Το κ ε ί­
μ ενο τη ς σ ελίδα ς 128 που πα­
ρ α θ έ τε ι ο κ. Π απαδόπ ολης
τ ε ρ μ α τίζ ε τα ι με τη φράση:
"...ά ν ευ ισχυρός πιέσεω ς".
Μ ε τά τη φράση α υ τή το κ ε ί­
μ ενο σ υνεχίζει ως εξή ς : "Γενι­
κώ ς το Απόσπασμα Π ίνδου
ε υ ρ ε θ έ ν προ πολύ ισ χ υ ρ ό τε­

ρων εχ θ ρ ικ ώ ν δυνά μεω ν ηναγ κά σ θη να π α ρ α ιτη θ εί τη ς α­
μ υ ν τικ ή ς απ οσ τολής και να ελ ιχ θ εί υπ οχω ρητικώ ς καταβ ά λλον σ υνεχή και πείσ μονα
π ροσ π άθεια ν επ ιβραδύνσ εως το υ ε χ θ ρ ο ύ κα τά τη ν
προς Α νατολάς και Ν οτιοανατο λά ς κίνησ ίν το υ . Παρά το
μέγα ανά π τυγμα το υ μ ετώ ­
που, το λίαν ο ρ ειν ό ν το υ ε δ ά ­
φ ο υ ς και τη ν έλ λ ειψ ιν συ­
γκοινω νιώ ν και επικοινω νιώ ν,
π α ρ ά γ ο ν τες ο ίτιν ε ς καθίσ τω ν
λία ν π ρ ο β λ η μ α τική ν τη ν ενάσκησιν τη ς διοικήσ εω ς, το α­
πόσπασμα κ α τέβ α λ ε ακα τα π ο ν ή το υ ς και ηρω ικάς π ρο­
σ π άθειας ίνα κ ερ δ ιθ ή ο απαιτο ύ μ εν ο ς διά τη ν επ έμβα σ ιν
τω ν α νω τέρ ω ν κλιμακίω ν
χ ρό νος. Το ό τι ε ις τινα σ ημεία
το υ μετώ π ου, λόγω μ εγά λη ς
υ π ερ ο χή ς το υ εχ θ ρ ο ύ , ε λ λ είψ εω ς μέσω ν και υ π ο σ τη ρ ίξεως βα ρ έω ν όπλω ν και πολλάκις απ ειρίας μικρώ ν β α θ μ ο ­
φόρω ν, π α ρ ετη ρ ή θ η σ α ν πα­
ρ α λείψ εις, δ ισ τα γμ ο ί και σπασ μω δικαί ενέρ γ εια ι, κα τ' ουδ ένα
α μ α υρ ώ νει
τη ν
σ υνο λική ν εικό να τη ς μάχης".
Ο λο κληρ ώ νο ντα ς θ α ή θ ε λ α
να π ροσθέσ ω τα γρ α φ ό μ ενα
στη σ ελίδα 132 το υ παραπά­
νω τό μ ο υ τη ς ΔΙΣ: "Το Από­
σπασμα Π ίνδου δ ε χ θ έ ν τη ν
πίεσιν ο λο κλή ρ ο υ τη ς Μ ε ­
ραρχίας Τζούλια, δ ιε ξή γ α γ ε
επί 48ω ρον σ κ λ η ρ ό τα το ν και
άνισον αγώνα και ως εκ τ ο ύ ­
το υ τη ν ν ύ κ τα τ η ς 29ης Ο­
κτω β ρίου ε ίχ ε ν αποδώ σει ό ,τι
ανθρω πίνω ς ή το δυνα τό ν".
Εδώ π ροφανώ ς ο σ υ ν τά κ τη ς
το υ τό μ ο υ είχ ε κα τά νου τη ν
π λ η μ μ ελ έσ τα τη
οργάνωση
το υ Τ ομέα Π ίνδου, για τη ν ο ­
ποία βέβα ια τη λ ιγ ό τερ η ή κα­
θ ό λ ο υ ε υ θ ύ ν η είχ ε ο α ε ίμ ν η ­
σ τος Δ αβά κης.

75

Ευχαριστώ ,
Δ η μ ή τρ η ς Γεδεώ ν
Υ π ο σ τρ ά τη γο ς ε.α .

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ

Β Ι Β Λ Ι Ο ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Α ρετή Τούντα - Φεργάδη

Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ
ΔΥΝΑΜΕΩΝ
ΣΤΟ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ
Ε κδόσ εις «I. Σ ιδ έρ η ς»
Α θήνα , Ιού νιο ς 2000
Σ ε λ ίδ ες 312

75

Το βιβλίο τη ς Α ρ ετή ς Τούντα
-Φ ερ γά δ η (διδά κτω ρ του Παντείου Πανεπιστημίου) έρ χετα ι να
καλύψει ένα σημαντικό κενό
στην ελληνική βιβλιογραφία ανα­
φορικά με τη ν ιδιάζουσας σημα­
σίας περίοδο του μεσοπολέμου.
Μ εστή από ιστορικά γεγονότα, έ ­
ντονα σημαδεμένη από τις οδυ­
ν η ρ ές αναμνήσεις του ΑΙΠ Π, η
πολιτική ιστορία τω ν μεγάλων
δυνάμεων χαρακτηρίζεται από
τη ν αγωνία το υ ς να συντηρή­
σουν τα συμπεφω νημένα του
1919-1920 ώστε να αποτραπεί το
ενδ εχόμενο νέας παγκόσμιας
σύρραξης. Λόγω του μεγάλου εύ ­
ρους των θεμά τω ν που αφορούν
τη σ υγκεκριμένη περίοδο η συγ­
γραφέας επ έλ εξε τα κυριότερα,
μέσα από τα οποία αναδεικνύονται το π εριεχόμενο και οι επι­
διώ ξεις τη ς εξω τερ ική ς πολιτι­
κής τη ς Γερμανίας, των ΗΠΑ, της
ΕΣΣΔ, τη ς Βρετανίας, τη ς Ιτα­
λίας και τη ς Γαλλίας. Για τη ν πλη­
ρέσ τερ η κατανόηση τω ν γεγονό­
τω ν έχουν σ υμπεριληφθεί ειδι­
κές εν ό τη τες με σημαντικά στοι­
χεία τη ς εποχής, όπως οι κυριότε ρ ε ς Σ υ νθ ή κες ειρή νη ς (Β ερ­
σαλλιών,
Αγίου
Γερμανού,
Τριανόν, Νεϊγύ, Σεβρών), οι νέοι
θεσ μοί ασφαλείας και οι νέες
συμμαχίες (Κοινωνία τω ν Εθνών,
Μικρή Συνεννόηση). Η μ έθοδος
προσέγγισης των θεμ ά τω ν που
εξετά ζο ν τα ι ισορροπεί ανάμεσα
στη διπλωματική ιστορία και
στην εξω τερ ική πολιτική. Ιδιαίτε­
ρα η γνώση τη ς ιστορίας τη ς δι­

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ

πλωματίας θα βοηθήσει το ν ανα­
γνώστη στην καλύτερη κατανόη­
ση των χειρισμών και κυρίως των
απ οτελεσμάτω ν που δημιουργούνται από τη ν άσκηση τη ς εξω ­
τερ ικ ή ς πολιτικής. Το βιβλίο συ­
μπληρώ νεται με παράρτημα εγ ­
γράφων και με πίνακα όπου πα­
ρ α τίθ εντα ι οι π ρω τογενείς και
δ ευ τερ ο γεν είς πηγές. Για το ν μ ε­
λ ε τη τή τη ς π ολιτικής και τη ς δι­
πλωματικής ιστορίας, αλλά και
γενικό τερ α για το ν ερ ευ νη τή των
ιστορικών γεγονότω ν τη ς π εριό­
δου 1919 - 1939, το έργο θα αποτελ έσ ει πολύτιμο βοήθημα. Η κ ε­
ντρική διάθεση γίνετα ι από τις
εκδόσ εις «I. Σιδέρης» (Σόλωνος
116, Αθήνα, 106 81, τηλ. 3833434,
fa x : 3832294).

Κώστας Χατζηαντωνίου

ΑΓΩΝΕΣ
ΤΟΥ ΣΕΡΒΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ
Ε κδ όσ εις «Π ελασγός»
Α θήνα, Σ ε π τέμ β ρ ιο ς 2000
Σ ε λ ίδ ες 228
Οταν οι αεροπορικές δυνά­
μεις τη ς ατλαντικής συμμαχίας
βομβάρδιζαν σέρβικούς στόχους

.

.

...

γκοσλαβίας αδικεί το ν σερβικό
λαό και τη ν ιστορία του. Αυτήν α­
κριβώς τη ν ιστορική πλευρά, που
τείν ει σκοπίμως να αποσιωπηθεί
λόγω πολιτικοδιπλωματικών σκο­
πιμοτήτων, έρχεται να αναδείξει
το βιβλίο του γνωστού ιστορικού
συγγραφέα Κώστα Χατζηαντω νί­
ου. Οι αγώνες του σερβικού έ ­
θνους ξεχάστηκαν στη Δύση και
παρςγράφηκαν από τη ν ηγεσία
της. Οσοι λαοί πρωτοστάτησαν
στην αντιμετώπιση του τουρκι­
κού κινδύνου και πλήρωσαν με αί­
μα αυτή το υ ς τη στάση, όπως ο
σέρβικός, αντιμετω πίζονται πλέ­
ον με δυσφορία. Οι Σέρβοι στά­
θηκαν στο πλευρό τη ς Δύσης και
στα νεώ τερα χρόνια, δεχόμενοι
το κύριο βάρος τη ς επίθεσης των
Κεντρικών δυνάμεων κατά το ν
Α§ΠΠ. Λίγες δ εκα ετίες αργότερα
υπέστησαν τη ν εισβολή των δυ­
νάμεων του Αξονα λόγω τη ς εμ ­
μονής το υ ς στην υποστήριξη του
αγώνα των συμμαχικών δυνάμε­
ων. Ο συγγραφέας μέσα από τις
σ ελίδες του βιβλίου παρουσιάζει
όλα τα στοιχεία που συνέθεσαν
το ν κοινό - τις περισσότερες φ ο­
ρές - αγώνα Ελλήνων και Σέρβων,
σκιαγραφώντας παράλληλα τη ν
πορεία το υ γειτονικού λαού από
τη μεσαιωνική περίοδο μέχρι και
το τέλ ο ς (;) του πρόσφατου "εμ ­
φυλίου". Το έργο δ ια τίθεται από
τις εκδόσ εις «Πελασγός» (Αχιλλέως Παράσχου 127, Αθήνα, 114
75, τηλ. 6440021, fax : 6450097,
http: www.hellasbooks.gr , e-mail :
acroceramo @hellasbooks.gr).

iD Y iE w / jjj Ε ΰ ί ΐ υ η

Α λέξης Γ Κ. Σαββίδης

ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟ
ΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΚΟ
ΛΕΞΙΚΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ
ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ
ΠΟΛΙΤΙΣΜ ΟΥ
το 1999, ένα κύμα αντισερβικής
προπαγάνδας είχε προηγηθεί
των πολεμικών επιχειρήσεων.
Τρομερές κατηγορίες εκτο ξεύ θ η καν κατά τη ς ίδιας τη ς υπόστα­
σης το υ σερβικού έθνους, κηλι­
δώνοντας μονόπλευρα με ασύστολα ψεύδη τη ν ιστορία και το ν
πολιτισμό του. Παρά τη ν ακραία
συμπεριφορά μέρους των Σέρβων κατά τω ν Αλβανών, η διόγκω­
ση (μέσω ενορχηστρω μένης προ­
παγάνδας) των ω μοτήτων που
διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια
του τραγικού “εμφ υλίου“ πολέ­
μου στις χώρες τη ς πρώην Γιου­

Ε κδόσ εις « Ιω λκό ς/Μ έτρ ο ν»
Α θήνα, 2000
Σ ε λ ίδ ες 448
Η γενική βιβλιογραφία βοη­
θημάτω ν βυζαντινής και μεσαιω­
νικής ιστορίας και πολιτισμού
στο πλαίσιο το υ Εγκυκλοπαιδι­
κού Προσωπογραφικού Λ εξικού
Β υζαντινής Ιστορίας και Πολιτι­
σμού (ΕΠΛΒΙΠ) κυκλοφορεί, με
τρ εις τό μ ο υ ς να έχουν ήδη εκδοθ ε ί και το ν τέτα ρ το να τε λ ε ί υπό
προετοιμασία. Η τεράστια προ­
σπάθεια συλλογής και καταγρα­
φής αυτής τη ς σημαντικής σε έ ­
κταση και αξία βιβλιογραφίας -

χάρη στις προσπάθειες του επι­
μελητή τη ς έκδοσης, καθηγητή
Α λέξη Σαββίδη - απολαμβάνει
πλέον ευ ρ ύ τα τη ς αναγνώρισης,
η οποία μπορεί να α νιχνευθεί
στις μέχρι σήμερα δημοσ ιευμέ­
νες παρουσιάσεις του έργου
στον ελληνικό και στον ξένο π ε­
ριοδικό Τύπο. Ειδικά για το ν δυζαντινολόγο μ ελ ετη τή το έργο απ ο τελεί πολύτιμο βοηθό, διότι
π εριλαμβάνει (εκτό ς των άλλων)
περί τα 5.000 λήμματα, στα οποία
π εριέχονται εγχειρίδια από τη
βυζαντινή και τη σχετικά με αυτή

π Ρ Ο ο ω π Ο Γ Ρ λ φ ικ ο \62.ικο

Κ Υ Ζ λ ,Ν Τ Ί Ν Η Ο

IC T O P IX C

ΓΕΝ ΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΒΟΗΘΗΜΑΤΩΝ

πολιτική, καθώς και από τη στρα­
τιω τική, τη διπλωματική και τη δι­
οικητική ιστορία. Ο πολύπλευρος
χαρακτήρας το υ ΕΠΛΒΙΠ ενισχύεται και από τη ν κάλυψη και
άλλων χώρων πέραν το υ βυζαντι­
νού, στον οποίο ανήκουν όσοι
ήλθαν σε επαφή μαζί του και κα­
ταγράφονται - για παράδειγμα ο
ισλαμικός κόσμος, η δυτική χρι­
στιανοσύνη, ο ρωσοσλαδικός χώ­
ρος. Η βιβλιογραφία, χωρίζεται,
για τη διευκόλυνση το υ αναγνώ­
στη, σε ελληνόγλωσσους και ξ ε ­
νόγλωσσους τίτλο υ ς. Για λόγους
σκοπιμότητας υπάρχουν δύο κύ­
ρια τμ ήματα με βάση τη χρονική
κατάταξη. Στο πρώτο βρίσκουμε
τα γενικά έργα μαζί με τα βοηθή­
ματα και τα πιο ειδικά δημοσιεύ­
ματα από το 284 ως το 717 μ.Χ.,
με έμφαση στην περίοδο τη ς ύ­
σ τερης αρχαιότητας. Το δ εύ τερ ο
τμήμα καλύπτει τη ν π ερίοδο από
το 717 μέχρι το 1461 μ.Χ. και περι­
λαμβάνει όσα έργα αντιστοιχούν
στη μεσοβυζαντινή και στην υ­
στεροβυζα ντινή περίοδο. Το βι­
βλίο δ ια τίθ ετα ι από τις εκδόσεις
«Ιωλκός» (Βαλτετσίου 15 και
Ιπποκράτους, Αθήνα, 106 80, τηλ.
3618684, 3624952, fax : 3625019).
Ιωάννης Σ. Θ εοδω ράτος

lantheod@compulink.gr

4.160 δρχ. 11472. 3.Κοκοσούλα Αδόλφου Χίτλερ ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ 2 τό μ ο ι. Σ ελ. Ιπ π ο κρ ά το υ ς 112. Ενα α ρ κετά ενδ ια φ έ­ ρον βιβλίο που παρου­ σιάζει τις σ υνθήκες αιχ­ μαλωσίας που επικρα­ τούσαν κατά τη ν περίοδο τη ς Ελληνικής Επανά­ στασης το υ 1821. Μια ενδιαφέρουσα ά­ ποψη για τα ιερά όπλα των αρχαίων Ελλήνων. σε μια σπάνια έκδοση το υ 1983. 3.760 δρχ.1. Α θή να .640 δρχ.4. Δεσποτόπουλου ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΙ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 Η ΣΥΜ ΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ Σ ελ. Σ ελ. 171.Κ. Σ ελ .120 δρχ. καθώς και τη ν εκσ τρα τεία του 2/39 Συντάγμα τος Ευζώνων το 1918-19. ντα Ζέρβα από τη ν ίδρυση το υ ΕΔΕΣ μέχρι το τέλ ο ς του αγώνα. 159. Η πολυεπίπεδη στρα­ τηγική σκέψη το υ διάση­ μου Κινέζου στρατηγού Σούν Τζού. 3614736 (σ τέλ ν ο ν τα ι και μ ε α ν τικ α τα β ο λ ή ). 3630697. Παναγιώτη Κανελλόττουλου ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΒΟΝΑΠΑΡΤΗΣ Σ ελ. Η βιογραφία του Μ ε­ γάλου Ναπολέοντα από το ν αείμνηστο Παναγιώτη Κανελλόπουλο.160 δρχ. Βακαλόπουλος Α λέξανδρου I. Κορρές Πωλ Μον ΥΓΡΟΝΠΥΡ Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΜΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΗ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΕΛΛΑΔΑ ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΟΣ Σελ. όπως τη ν είδ ε ο π ρόεδρος τη ς Επι­ τροπής Διαχειρίσεως ΒοηΗ εξιστόρηση τη ς πορείθημάτω ν το υ Δ ιεθνούς Ε. Τ.000 δρχ.Β Ι Β Λ Ι Ο ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Μ Η« MAIN ΚΑΜΠΦ ϊ ΤΟΜΟΣ Κωνσταντίνου Ποταμιάνου Σούν Τζού ΤΑ ΙΕΡΑ ΟΠΛΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ Σελ. 3. που επηρέασε όσο κανέ­ νας άλλος τη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία. Τεκμηριωμένη παρου­ σίαση τη ς ουσιαστικής συμβολής το υ μικρού ε λ ­ ληνικού κράτους στη νι­ κηφόρα για το υ ς συμμά­ χους έκβαση των δύο μ ε­ γάλων πολέμων το υ 20ού αιώνα.950 δρχ. 182. Απόστολος Ε. Η δ ιά θ ε σ η τω ν βιβλίω ν τη ς σ ελ ίδ α ς α υ τή ς γ ίν ετα ι από το βιβλιοπ ω λείο “Ε λ ε ύ θ ε ρ η Σ κ έ ψ ις ". 7. τη λ . του ελληνοβουλγαρικού του 1913-14.ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ Σ ελ. 2. ■MÄfzEPBi 77 Θεόδω ρος Κ. Π ολεμικά η μερολό­ για που καλύπτουν τις πε­ ριόδους του ελλη νο το υ ρ ­ κικού πολέμου του 191213.1 10. 19. ΖΕΡΒΑ Η κατάσταση στην κα.ιστορικό ν το κο υ μ έντο το υ Αδόλφου Χίτλερ. 1 4 0 .500 δρχ. ριόδου 1941-44. σε απλή και κατανοητή μετάφραση από το ν Πάνο Πικραμένο. 188. 102. Ιδρυμα . Αναλυτική παρουσία­ ση του πιο διάσημου ό­ πλου τη ς βυζαντινής ναυ­ τική ς τα κ τική ς από την Ε­ ταιρεία Βυζαντινών Ερευ­ νών. 383.223.000 δρχ. Ιωάννου Ν.ας του στρατηγού Ναπολέορυθρού Σταυρού.080 δρχ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ . 3. Ο ΑΓΩΝ ΜΟΥ Το περίφημο βιβλίο .Μ ουσείον Εθνικής Αντιστάσεως «Ναπολέων Ζέρβας» τεχ ό μ ενη Ελλάδα τη ς πε­ Σ ελ.

Πολλοί άνδρες του λό­ Το ελληνικό ιππικό κινούμενο προς τη Φλώρινα χου σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν και οι υπόλοιποι τράπηκαν σε φυγή παρασύροντας και τον λόχο γεφυρο­ ποιών. Για την κάλυψη των απωλειών της διατέθη­ καν δύο λόχοι γεφυροποιών χωρίς το υλικό τους. Στο σημείο αυτό ίσως υπάρχει κάποιο ελαφρυντικό για τη Μεραρχία. αλλά κανένας υπεύθυ­ νος δεν έδωσε σημασία. Για την κάλυψη του αριστερού πλευρού της διατάχθηκε να κινηθεί προς Βορρά η V Με­ ραρχία υπό τον συνταγματάρχη Ματθαιόπουλο. Το χωριό Γκουλίντσι πάλι ήταν αμιγώς τουρκικό. Κ Α Ι Ε ΙΧ Ε Ω Σ Σ Υ Ν Ε Π Ε ΙΑ ΤΗ Δ ΙΑ Λ Υ Σ Η ΤΗΣ V Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Η Σ Μ ΕΡΑΡΧΙΑΣ. ακόμα και ό­ ταν πήρε σχετικές αναφορές. Η απόφαση του μεράρ­ χου να κινηθεί προς το Μοναστήρι ή­ ταν άστοχη. Τελικά ο πανικός μεταδόθηκε σε ολόκληρη τη Μεραρχία. με δάση πληροφορίες ότι οι Τούρ­ κοι είχαν εκκενώσει το Μοναστήρι.ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ ΤΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΤΗΣ V ΜΕΡΑΡΧΙΑΣ ΣΤΟ ΑΜΥΝΤΑΙΟ 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 Ο Ο Ρ Ο Σ «MILITARY BLUNDER» Σ Η Μ Α ΙΝ Ε Ι ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΣΦ Α Λ Μ Α Π Ο Υ Ε Γ ΙΝ Ε Λ Ο ΓΩ Α Γ Ν Ο ΙΑ Σ Ή Β Λ Α Κ Ε ΙΑ Σ . Τα πλευρά της διάταξης της Με­ ραρχίας έπρεπε να στηρίζονται από μάχιμες μονάδες. Στις 05. Τέτοια ανευθυνότητα στα μέτρα ασφαλείας υπό αυ­ τές τις συνθήκες είναι ένδειξη χαλα­ ρής πειθαρχίας. Ηταν ευτύχημα το ότι η γενική κατάσταση των Τούρκων δεν ευνοού­ σε εκμετάλλευση της επιτυχίας αυ­ τής. ώστε οι διπλοσκοποί του δεν μπόρε­ σαν να δώσουν ούτε το σύνθημα του συναγερμού. Στις 22 και στις 23 Οκτωβρίου η Μεραρχία απέκρουσε με επιτυχία επίθεση των Τούρκων. η Στρατιά Θεσσαλίας του Ελληνικού Στρατού στράφηκε προς τη Θεσσαλονίκη. όπου όμως οι μονάδες της Μεραρχίας κράτησαν τις θέσεις τους -αλλά ταυτόχρονα έφθασαν στο όριο της αντοχής τους. που δεν δέχθηκαν να εγκαταλείψουν τα πυρο­ βόλα και τις θέσεις τους μέχρι τελι­ κής πτώσης. Μ ΙΑ ΤΕΤΟΙΑ Π Ε Ρ ΙΠ Τ Ω Σ Η Λ Α Θ Ο Υ Σ Σ Υ Ν Ε Β Η ΤΟ Ν Ο Κ Τ Ω Β Ρ ΙΟ ΤΟΥ 1912. Δη μή τρ ης Γεδεών . Οι πληροφορίες για την κατάσταση στο Μοναστήρι ήταν ελλι­ πείς και ήταν αμφίβολο αν η Μεραρ­ χία θα κατόρθωνε να φθάσει μέχρι ε­ κεί. κακής εκπαίδευσης και χαμηλού ηθικού. Είναι πιθανό να δημιουργήθηκε αί­ σθημα απομόνωσης σε αξιωματικούς και οπλίτες. Ο Μ Ω Σ Σ Ε Π Ο Λ Λ Ε Σ Π Ε Ρ ΙΠ Τ Ω Σ Ε ΙΣ ΤΑ Α Ρ Χ ΙΚ Α Σ Χ Ε Δ ΙΑ ΕΚ Ρ Υ Β ΑΝ Μ Ε ΣΑ ΤΟΥΣ Λ Α Θ Η Α Π Ο Ε ΣΦ Α Λ Μ Ε Ν Ε Σ Ε Κ Τ ΙΜ Η Σ Ε ΙΣ . αλλά το Γενικό Στρατηγείο τη διαβεβαίωσε ότι το γε­ γονός δεν είχε καμία επίπτωση στην εξέλιξη των επιχειρήσεων. Πραγματικά τη νύκτα ξεκίνησε με 160 στρατιώτες και ένα ή δύο πολυβόλα για το εγχεί­ ρημά του. αλλά κανέναν δεν είχε απα­ σχολήσει το γεγονός αυτό. Αποτέλεσμα ήταν η ήττα στη Μπάνιτσα με διπλό δυσάρεστο επακό­ λουθο: κάμψη του ηθικού (ως φυσική συνέπεια κάθε ήττας και υποχώρη­ σης) και σημαντικές απώλειες που δεν ήταν εύκολο να αναπληρωθούν. Κ Α Ν Ε Ν Α Σ Χ Ε Δ ΙΟ Δ Ε Ν Ε Π ΙΖ Ε Ι ΤΗΣ Π Ρ Ω ΤΗ Σ ΕΠΑΦ ΗΣ Μ Ε ΤΟΝ ΕΧΘΡΟ. Ομως μόλις βγήκε από το στενό Κιρλί Δερβέν αναγκάστηκε να δώσει και να χάσει τη μάχη της Μπάνιτσας και να υποχωρήσει προς το Αμύνταιο. όταν πληροφορήθηκε το συμβάν. ό­ μως υπέστη πολλές απώλειες και οι ε­ φεδρείες της εξαντλήθηκαν. Ο πανικός του λόχου μηχανικού και αμέ­ σως μετά του λόχου γεφυροποιών. αλλά και όλων των διοική­ σεων. ΤΕΤΟΙΑ Λ Α Θ Η Σ Τ Ο ΙΧ ΙΣ Α Ν Α Κ Ρ ΙΒ Α ΣΕ Π Ο Λ Λ Ο Υ Σ ΣΤΡΑΤΟΥΣ ΚΑΤΑ ΤΗ Δ ΙΑ Ρ Κ Ε ΙΑ ΤΗΣ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ Σ . το 1912. που υπο­ χώρησε άτακτα προς την Κοζάνη και τα Σέρβια. Οι υπηρέτες των πυροβόλων. Μόνο οι πυροβολαρχίες της Μεραρχίας έμειναν στη θέση τους και οι άνδρες τους συνέχισαν να μάχονται μέχρι το τέλος. Πολλοί στρατιώτες και αξιωματικοί είχαν αντιληφθεί την κατάσταση K a t είχαν αναφέρει σχετι­ κά. Ολόκληρη τη νύκτα της 23/24 Οκτωβρίου υπήρ­ χαν ενδείξεις ότι κάτι γινόταν στο αρι­ στερό πλευρό. Εκεί η Μεραρχία εγκα­ ταστάθηκε αμυντικά στηρίζοντας τα πλευρά της στη λίμνη των Πετρών και στα έλη του Ρούδνικ. Ο Μ Ω Σ Ε Π Ε ΙΔ Η . ΑΥΤΑ ΤΑ Λ Α Θ Η Δ Ε Ν Μ Π Ο Ρ Ο Υ Ν Ν Α Χ Α ΡΑΚ ΤΗ ΡΙΣΤΟ ΥΝ Ω Σ BLUNDERS.30 της 24ης Οκτωβρίου το μικρό απόσπασμα προσέβαλε τον λόχο σκαπανέων τόσο αιφνιδιαστικά. ΚΑΤΑ ΤΗ Δ ΙΑ Ρ Κ Ε ΙΑ ΤΩ Ν Β Α Λ Κ Α Ν ΙΚ Ω Ν Π Ο Λ Ε Μ Ω Ν . ούτε ο μέραρχος είχαν επισκεφθεί τη γραμ­ μή των προφυλακών για να ελέγξουν τα μέτρα ασφαλείας. Οι απώλειες και η έλλειψη ενισχύσε­ ων είχαν ως αποτέλεσμα να ταχθούν στο αριστερό τμήματα όχι τόσο εμπει­ ροπόλεμα όσο τα τμήματα πεζικού. έσωσαν την τιμή της Με­ ραρχίας τους. ΑΣΧΕΤΑ Μ Ε ΤΟ Π Ο ΣΟ Ο ΡΘ Α ΗΤΑΝ ΤΑ Α Ρ Χ ΙΚ Α Σ Χ Ε Δ ΙΑ . Γαυγίσματα σκύλων και θόρυβοι ακούγονταν όλοι τη νύκτα στο χωριό Ροδών. Επίσης ού­ τε οι διοικητές συνταγμάτων. 0 μέραρχος θεώρησε ότι η ενέρ­ γεια αυτή ήταν μέσα στο πλαίσιο της εκτέλεσης της αποστολής κάλυψης της Στρατιάς.Βεύη (Μπάνιτσα). Τα μέ­ τρα ασφαλείας του λόχου σκαπανέων ήταν πολύ χαλαρά επειδή πίστευε ότι τον κάλυπτε ο 5/22 Λόχος Πεζικού που βρισκόταν μπροστά του. βρήκε πρόσφορο έδαφος για να α­ πλωθεί σαν πυρκαγιά και ο Τουρκαλ­ βανός υπολοχαγός να πετύχει εκείνο που δεν είχαν πετύχει με διήμερο α­ γώνα οι μεραρχίες του αντιπάλου. Το Γενικό Στρατηγείο είχε ειδοποιήσει τη Μεραρχία ότι δεν θα ήταν σε θέση να την ενισχύσει και ότι πιθανή ήττα της θα είχε δυσάρεστες συνέπειες για τη Στρατιά. Ο Π Ω Σ Ε ΙΠ Ε Ο Μ ΕΓΑΛΟ Σ Μ Ο ΛΤΚΕ. αλλά κανένα μέτρο δεν ελήφθη. Ε Ν ΑΠ Ο Κ ΕΙΤΑ Ι Σ Τ Ο Ν Ε Κ ΤΕ Λ Ε ΣΤΗ Ν Α Π ΡΑ ΓΜ ΑΤΟ Π Ο ΙΗ ΣΕΙ ΤΙΣ Μ ΕΤΕΠΕΙΤΑ Ε Κ Τ ΙΜ Η Σ Ε ΙΣ ΤΟΥ Κ Α Ι Ν Α Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ε Ι ΣΧΕΤΙΚΑ ΤΟΥΣ Π Ρ Ο ΪΣΤ Α Μ Ε Ν Ο Υ Σ ΤΟΥ. πολύ περισσότερο τη στιγμή που υπήρχε χωριό με αμιγή τουρκικό πληθυσμό στην περιοχή. λαθών όχι μόνο t o u μεράρχου. Το ίδιο βράδυ ένας τολμηρός Τουρκαλβανός υπολοχαγός ζήτησε ά­ δεια να επιτεθεί κατά του αριστερού πλευρού της Μεραρχίας. Τη νύκτα της 23 /24 Οκτω­ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡ ΙΑ βρίου 1912 στο αριστερό της διάτα­ ξης της Μεραρχίας βρισκόταν ένας λόχος σκαπανέων και αμέσως δεξιά του ένας λόχος γεφυροποιών. Η κίνηση ενός τόσο μεγά­ λου τμήματος δεν ήταν δυνατό να μείνει κρυφή. Ο αιφνιδιασμός και η διάλυση της V Μεραρχίας ήταν αδικαιολόγητα και οφείλονται σε μια σειρά παιδαριω­ δών θα λέγαμε. και όχι από μονάδες που μόλις είχαν φθάσει απλά και μόνο για να ενισχύσουν αριθμητικά τη Μεραρχία. Οι απώλειες αυξήθηκαν κατά τον διή­ μερο αγώνα στο Αμύνταιο. Υπό κα­ νονικές συνθήκες οι ηγήτορες όλων των βαθμών δεν έπρεπε να ησυχά­ σουν τη νύκτα εκείνη. επειδή για το χαμηλό η­ θικό των ανδρών της υπήρχαν πολλοί λόγοι και αρκετοί υπεύθυνοι Η Μεραρχία είχε λάβει ασαφή α­ ποστολή και είχε προειδοποιηθεί ότι δεν θα ήταν δυνατή η ενίσχυσή της. διότι διαφορετικά οι συνέπειες θα ήταν βαριές. Η Μεραρ­ χία. Η ελληνική Κυβέρνη­ ση. κινήθηκε με σκοπό την κατάληψή του από την κατεύθυνση Αμύνταιο . Jß Μετά την κατάληψη της Κοζά­ νης. σκέφθηκε να μεταφέρει μία ή δύο με­ ραρχίες στην περιοχή.

αφού στάθμισε την κατάσταση και ζήτησε τη γνώμη των συμπατριωτών του. Αργότερα ο τε­ λευταίος έγινε σαντζάκ μπέης κα. Επιστρέφοντας από τη μάχη. μετά από σύντομη ασθέ­ νεια. οι οποίες σε μι­ κρό χρονικό διάστημα πέθαναν. Γρήγορα ο Κα­ στριώτης συγκέντρωσε μεγάλη δύνα­ μη πεζών και ιππέων και κατέλαβε και τις μεγάλες πόλεις εκτός από το Σφέτ. στην οποία πήρε μέρος με 300 Αλβα­ νούς. σε ηλικία 63 ετών το 1467. όχι για να τον βεβηλώσουν. Τελικά ο Μουράτ αναγκάστηκε να λύσει την πολιορκία της Κρόια το 1450 και να επι­ στρέφει στην Αδριανούπολη. μετά τη μάχη της Νύσσας κατά την οποία ο Ούγγρος Ουνιάδης νίκησε τους Τούρ­ κους. που βρισκόταν σε δύσβατη. Από την Κρόια η επανάσταση κα­ τά των Τούρκων εξαπλώθηκε με μεγά­ λη ταχύτητα μέχρι την περιοχή του Αμβρακικού κόλπου και όλες οι τουρκι­ κές φρουρές της περιοχής εκδιώχτη­ καν ή εξοντώθηκαν. Η ευκαιρία τού δόθηκε το 1443. Η πολιορκία αυτή αντιμετωπίστηκε με την ίδια τακτική και είχε την ίδια τύχη με την προηγούμενη. 0 Γεώργιος Καστριώτης γε κε στην Κρόια (Κροές) της σημερινής Αλβανίας το 1404.: Vouράτ Β1. ο Καστριώτης. μεταξύ των οποίων ήταν και ένας ανιψιός του. συνέλαδε τον γραμματέα του σουλτάνου και τον υποχρέωσε να γρά­ ψει μια δήθεν σουλτανική εντολή για παράδοση του φρουρίου της Κρόιας στον Καστριώτη. Ιωάννης Καστριώτης. αλ­ λά ο Καστριώτης δεν μπόρεσε να τον ενισχύσει επειδή ο δεσπότης της Σερ­ βίας Γεώργιος δεν επέτρεψε τη διέ­ λευση του στρατού από το έδαφος του. Από το 1457 μέχρι τον θάνατό του (το 1467) ο Καστριώτης αντιμετώπισε τον γιο με την ίδια επιτυ­ χία που είχε αντιμετωπίσει τον πατέρα. Με την ιδιότητα αυτή πολέμησε με τους Τούρκους κατά των Σέρβων Οταν ο πατέρας του Καστριώτη πέθανε ο Μουράτ διόρισε Τούρκο διοι­ κητή στην Κρόια και εξόρισε τη μητέ­ ρα και την αδελφή του. Οι Ευρωπαίοι ό­ μως δεν φάνηκαν πρόθυμοι να του πα­ ράσχουν ουσιαστική βοήθεια με στρα­ τό εκτός από μια περίπτωση. Το 1466 ο ίδιος ο Μωά­ μεθ επικεφαλής 200. Αξίζει να σημει­ ωθεί ότι οι Βενετοί χρονικογράφοι αποκαλούν αυτόν τον στρατιωτικό «Ηπειρωτικόν».1467) Η Ζ Ω Η ΤΟΥ ΓΕ Ω Ρ ΓΙΟ Υ ΚΑΣΤΡΙΩ ΤΗ . που αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα ανεφοδιασμού. που ήταν χριστιανός. πιθσνως σε τουρκικό νόμισμα). Ενα από τα ηρωικότερα περιστατικά των πολέμων με τον Μου­ ράτ ήταν η πολιορκία της Κρόιας. Ο Καστριώτης ετάφη στον ναό του Αγίου Νικολάου στο Αλέσιο. επειδή ο διάδοχος του Μου­ ράτ. Πολύ γρήγορα ο σουλτάνος.νκραδ. — ρε το προσωνύμιο Σκεντέρμπεης. όπου ανατράφηκε μαζί με το. μετέπειτα σουλτάνο Μωάμεθ Β τον Πορθητή). Ηταν μια τακτική την οποία χρησιμοποίησε με επιτυχία σε κάθε πολιορκία. ενώ αυ­ τός αντιμετώπιζε πάλι τον Μωάμεθ που είχε εκστρατεύσει κατά της Αλβα­ νίας. Από το 1445 μέχρι το 1451 ο Κα­ στριώτης διεξήγαγε σκληρό πόλεμο κατά του σουλτάνου Μουράτ. Οι νίκες του Καστριώτη παρακίνη­ σαν τον βασιλιά της Ουγγαρίας Λαδίσλαο να κινήσει σταυροφορία κατά των Τούρκων. αλλά για να εκτεθεί στον θαυμα­ σμό του κόσμου. υποχρεώθη­ κε να παραδώοει τους τέσσερις ν. Μετά την ήττα και τον θάνατο του Λαδισλάου. 0 Γέώργι ος Καστριώτης σε αλβανικό γραμματόσημο του 1914 (πάνω του είναι τυπωμένη νέα αξία.ούς του ως ομήρους στον σουλτά. Πα­ ράλληλα διέταξε να δηλητηριαστούν οι τρεις αδελφοί του. παρενοχλούσε τον αντί­ παλό του και τον προσέβαλλε την κα­ τάλληλη στιγμή. ήταν απασχολημέ­ νος με επιχειρήσεις στη Μικρά Ασία και με την προσπάθεια να καταλάβει την Κωνσταντινούπολη. θεωρήθηκαν νίκες του χριστιανισμού και οι ηγέτες των ευρωπαϊκών κρατών τού έστειλαν πλούσια δώρα και ενίσχυ­ ση σε χρήμα και υλικά. Ο Κα­ στριώτης βοηθούσε τους πολιορκημένους με συνεχείς επιδρομές που παρενοχλούσαν τον τουρκικό στρατό. Π Ο Υ ΕΦ ΕΡΕ Μ Ε ΥΠ Ε ΡΗ Φ ΑΝ ΕΙΑ ΤΟ Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Ο ΤΟΥ Ο Ν Ο Μ Α . την οποία υπερασπιζόταν ο στρατηγός Ουρανκόντης. Για τον λόγο αυτό τον ονόμασε Ισκεντέρ (Αλέξανδρο).Φ Υ Σ Ι Ο Γ Ν Ω Μ Ι Ε Σ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΣΤΡΙΩΤΗΣ ( 1404. ο­ ρεινή περιοχή κοντά στα σύνορα με τη Μακεδονία. Ο Γεώργιος έπνι­ ξε το μίσος του και έμεινε στην υπηρε­ σία των Τούρκων αναζητώντας ευκαι­ ρία να επιστρέφει στην πατρίδα του. Το 1474 ο Μωάμεθ διέταξε να ανοίξουν τον τάφο του. ο Μωάμεθ Β’. αποφάσισε να τον ενισχύσει με δύναμη 30. Ο Μουράτ θαύμαζε t o o c πολύ τον Καστριώτη για την ανδρική ο­ μορφιά και τη γενναιότητά του ώστε τον παρομοίαζε με τον Μέγα Αλέξαν­ δρο. Ασφαλώς θα "έτρι ξαν τα κόκκαλά του" με την τύχη της η ρωικής Κρόιας: το 1474 ο γιος του Ιω άννης την πούλησε στους Βενετούς που με τη σειρά τους την πούλησαν στους Τούρκους το 1478. αλλά και κατά των Βενετών που είχαν καταλά­ βει ορισμένα σημεία της Αλβανίας. Το 1423 ο tct : : oc του. Αυτή τη φορά η συμπερι­ φορά των νικητών προς τους Τούρ­ κους δεν υπήρξε βίαιη. Με το τέλος του Γεωργίου Καστριώτη τελείωσε και η α­ νεξαρτησία του τμήματος αυτού της πρώην Βυζαντινής Αυτοκρατορίας της οποίας η προσωπικότητά του κα μόνο ήταν εγγύηση. ΓΟ Ν Ο Υ Ε ΥΓΕ Ν Ο Υ Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ΙΝ Η Σ Ο ΙΚ Ο ΓΕ Ν Ε ΙΑ Σ . Τα «βάσανα» των Τούρκων τελείω­ σαν μόνο με τον θάνατο του Γεωργίου Καστριώτη. για να τιμωρήσει τον Γε­ ώργιο. ο οποίος απέρριψε όλες τις δελεαστικές προτάσεις και τις από­ πειρες δωροδοκίας του Μουράτ.000 άν­ δρες υπό τον Βαλαβάν με την εντολή να συνεχίσει την πολιορκία μέχρι τέ­ λους. αναγκά­ στηκε να φύγει με το μεγαλύτερο μέ­ ρος του στρατού του. Ο Κ Α ΣΤ Ρ ΙΩ Τ Η Σ ΥΠΗΡΞΕ Μ ΙΑ ΕΞΕΧΟΥΣΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ Φ Υ ΣΙΟ ΓΝ Ω Μ ΙΑ Π Ο Υ ΚΑ ΤΕ Ν ΙΚ Η ΣΕ ΤΟΥΣ ΤΟ ΥΡΚΟ ΥΣ ΟΤΑΝ Δ Η Μ ΙΟ Υ Ρ Γ Ο Υ Σ Α Ν ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ. Οι νίκες του Καστριώτη. Μ Ο ΙΑ Ζ Ε Ι Μ Ε ΠΑ ΡΑ Μ ΥΘ Ι Ή Μ Ε Π Ε Ρ ΙΠ Ε Τ Ε ΙΩ Δ Ε Σ Μ Υ Θ ΙΣ ΤΟ Ρ Η Μ Α ΠΟ Υ ΕΓΡΑΨΕ Α Ν Θ Ρ Ω Π Ο Σ Μ Ε ΤΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ Ε Ν Ο Σ Δ Ο Υ Μ Α . Οχι μόνο απέκρουσε τις επανειλημμέ­ νες προσπάθειες των Τούρκων να τον υποτάξουν.000 ανδρών εξεστράτευσε κατά της Αλβανίας. Ο ένας μετά τον άλλο οι Τούρ­ κοι στρατηγοί που στέλνονταν ενα­ ντίον του γνώριζαν την ήττα και την ταπείνωση. Αφησε 80. Ο στρα­ τός έφθασε μπροστά από την Κρόια και ΐην πολιόρκησε ακόμα μια φορά. πέρασε διά πυρός και σιδήρου τη νότια Σερβία.000 ανδρών. Για να αντιμετωπίσει τους υπεράριθ­ μους αντιπάλους του απέφευγε την α­ νοικτή μάχη. Η σταυροφορία του Λαδισλάου άρχισε την άνοιξη του 1444. Σε μια έφοδο ο ίδιος ο Βαλαβάν σκοτώθηκε και ο τουρκικός στρατός διαλύθηκε και αποχώρησε σε οικτρή κατάσταση. Στη συνέχεια σκότω­ σε τον γραμματέα και κατόρθωσε με το πλαστό έγγραφο να καταλάβει την Κρόια και να εξοντώσει την τουρκική φρουρά και τους Τούρκους κατοίκους με λίγες εξαιρέσεις. 79 Δημήτρης Γεδεών ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣ ΤΟ Ρ ΙΑ . Νί­ κησε σε όλες σχεδόν τις μάχες αξιοποιώντας κατά τον καλύτερο τρόπο το έδαφος. Ο Λαδίσλαος ζήτησε τη βοήθεια του Καστριώτη. Λέγεται ότι πολλοί Τούρκοι πήραν από ένα κομμάτι από τα οστά του για ενθύμιο. Παράλληλα αντιμετώ­ πισε και τη δωροδοκία (από τον σουλ­ τάνο) πολλών εμπίστων του. αλλά απέρριψε και τις δε­ λεαστικές προτάσεις ειρήνης που του προσφέρθηκαν. ενώ σε όσους Τούρκους φοβούντο την οργή του Μουράτ για την ήττα επιτράπηκε να μείνουν στον τόπο τους. ο οποίος τελι­ κά. Οι τουρκικές φρουρές αφέθηκαν να φύγουν. στη μάχη της Βάρνας. Πολλοί από αυτούς τους Τούρκους εκχριστιανίσθηκαν. Ο Γεώργιος μεταφέρθηκε μαζί με τους αδελφούς του στην Αδριανούπολη. Μετά τον θάνατο του Μουράτ ο Καστριώτης πέρασε μερικά χρόνια η­ ρεμίας.