ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

-1-

z+ l s¡eTD≤s¡ŒDeTdüTÔ

eT÷\+ :
uÛ>Ñ y∑ êHé ls¡eTD eTVü≤]¸
yê´K´ :
&܈ˆ |æ.$.j·Tdt. dü÷s¡´Hêsêj·TDsêE

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

e÷ Ç‘·s¡ |Á #
ü T· s¡D\T

1st edition : 1000 Copies

1.
2.
3.
4.
5.
6.

l s¡eTD »j·T+‹, düs¡«<Ûë], »qe] 11, 2009
© with Author
All rights reserved

Rs.

30/-

Published by :
Dr.

P.V.S. Suryanarayana Raju

Syamala Children Hospital
# 5-8-16, Park Street
NARSAPUR - 534 275, W.G.Dt., A.P., India
t 08814 - 273430
e-mail : drrajunsp@yahoo.co.in

Cover page Designed by
Dr. P.V.S. Suryanarayana
at :
Ananya Graphics
PALAKOL 
9397151342

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

dü‘ê´H˚«wüD ` dü‘·´ <äs¡Ùq+
ì» $#ês¡D
nVü≤+uÛ≤eeTT ` dü+kÕÿs¡eTT\T
~e´ |ü⁄s¡Twüß&ÉT uÛÑ>∑yêHé l s¡eTD eTVü≤]¸

Rs. 30/Rs. 15/Rs. 10/-

The Art of Self-enquiry

Rs. 50/-

ªªH˚qT me&ÉqT?µµ

Rs. 30/-

bbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbb
- 1A -

Raju

Printed at :

Sri Bhavani Offset Printers
PALAKOL - 534 260, W.G.Dt., A.P., India
t 08814 - 228858 9848716747

2

l #·Áøe£ TT
39

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

ñ|ü<˚X¯kÕsêìøÏ
uÛÑ>∑yêHé #Ó|æŒq |òü\X¯è‹

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

-2-

qs¡Ôq >∑D|ü‹

>∑D|ü‹ |üP»
1. á ñ|ü<˚X¯kÕsêìï bÕsêj·TD #˚dæqyês¡T Ä‘·à˝À ì\ø£&É
#Ó + <ä T ‘ês¡ T . dü ø £ \ <ä T 'U≤\ qT+&ç $eTTøÏ Ô #Ó + <ä T ‘ês¡ T .
XÊX¯«‘êq+<ä+ e]düT+Ô ~. á $wüjT· +˝À m{Ϻ dü+<˚V≤ü + ˝Ò<Tä .
2. z uÛ≈Ñ î£ ˝Ô ≤sê! MTs¡T uÛøÑ ‘ÔÏ √ ñ|ü<X˚ k¯ Õsêìï bÕsêj·TD+ #˚ùdÔ mìï
ø£cÕº˝…’Hê $TeTà*ï @MT #˚j·T˝Òe⁄, yê≥+‘·≥y˚ ‘=\–b˛‘êsTT.
Äq+<ä+ MT Vü≤è<äj·T+˝À bı+>∑T‘·T+~. ñ|ü<˚X¯kÕs¡+ |ü]ƒdü÷Ô
#·|üŒ≥T¢ #·s¡Tdü÷Ô qè‘·´+ #˚j·T+&ç.
38

n–DÏ‘· |òüDÏ|òüD eTDÏ>∑D øÏs¡D…Æ
s¡s¡TDÏ‘· 컑·qT s¡$‘·≥ e<äq
‘·≥‘·≥ \T≥ <ä[≈£î\ $q<ë
>∑D|ü‹ s¡_ÛeT‘· $TVü≤~wü ‘·qT'
\+uÀ<äs¡ es¡ ≈£î+C≤ edæú‘· ≈£î+≈£îeT es¡í<Ûäs¡+
X‚«‘· X¯è+>∑+ |”qdüTVü≤düÔ+ Á|”‹‘· dü|òü\ |òü\+
Hê>∑Á‘·j·Tj·TT‘· Hê>∑$uÛÑ÷wüD HêHê>∑D|ü‹‘·+
‘·‘·ÔHé HêHê>∑D|ü‹‘·+
3

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

n+øÏ‘·+

uÛ>Ñ y
∑ êHé l s¡eTD eTVü≤]¸øÏ l s¡eTD »j·T+‹ dü+<äs“¡ e
¤ TT>±

ø£+ˆˆ bÕsêyês¡ düeTT+&ÉTqT
r¬s]–q jÓ÷– eT+∫ ‘˚CÀì~ÛøHÏ é
l s¡eTDq ø£+øÏ‘e· TT>∑
ù|s¡THé ø√s¡ø£ H=dü¬><ä $qj·TeTT‘√&ÉHé
- 2A -

ø£+ˆˆ eT~‘·\∫q uÛ≤e+ãT\T
eTT<äeT+<ä>∑ s¡#q· CÒdæ eTT#·≥à MTs¡Hé
|ü<|ä &ü j
ç T· #=Ë+Ô ∫‹
≈£î<äTs¡T>∑ #·<äTe⁄+&ÉT MTs¡T ø√¬sÿ\T rs¡THé
Ĉˆ y˚<ä$<äT&É >±qT y˚<ë+‹H˚>±qT
ô|’øÏ #Ó|üŒ˝Òì |ü\T≈£î˝Òy√
–*øÏ q{ϺqqTï π>*#˚j·Tø£ MTs¡T
Ä<ä]+|ü⁄&Éj·T´ Äs¡T´'˝≤s¡'
ãT<Û»ä q $<Ûj
˚ T· T&ÉT

&܈ˆ |æ.$.j·Tdt. dü÷s¡´Hêsêj·TDsêE
4

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

n>∑T≥#˚‘· Ä‘·à≈£î ã+<Ûe
ä TT≈£î\Ô T ˝Òe⁄. ‘·q dü«s¡÷|üeTT miT+>∑ ≈£î+&ÉT≥j˚T
ã+<Ûe
ä TT (self-ignorance is bondage), <ëì HÓiT+>∑T≥j˚T eTTøÏÔ (self-knowledge
Æ |æeTà≥ ã+<Ûä düàs¡D b˛e⁄qT. ã+<Ûä
is release from bondage). n~ düV≤ü »yÓTq
düàs¡D b˛sTTq ‘·øD
å£ y˚T eTTøÏÔ düàs¡DeTT b˛e⁄qT. n{Ϻ dæ‹
ú ã+<Ûe
ä TTø£´Ô r‘·yTÓ Æ
j·TT+&ÉTqT. ã+<Ûä+, yÓ÷ø£å+ eTH√$ø±s¡eTT\T (bondage and release from
bondage are only mental modifications, both are illusory).
yê´K´ :
ã+<Ûe
ä TT, eTTøÏÔ nC≤„q »ì‘·yTÓ q
Æ eTqdüTøπ‡ . ã+<Ûe
ä TT, yÓ÷ø£e
å TT s¬ +&É÷
nC≤„q »ì‘· u
Á ≤Û +‘·T˝Ò. |üse
¡ düTe
Ô ⁄ u+<Ûy
ä ÷
Ó ø£e
å TT\≈£î nr‘·yTÓ q
Æ ~. Je⁄&ÉT
ã+<Ûy
ä ÷
Ó ø£e
å TT\≈£î nr‘·yTÓ q
Æ |ü&ÉT |üse
¡ T düTK dü«s¡÷|üyTÓ q
Æ Ä‘·àC≤„q+‘√
<Óe
’ ‘ê«ìï bı+<äT‘·THêï&TÉ . Çø£ÿ&˚ Ç|ü&˚ nC≤„q ìeè‹Ô bı+~qyê&ÉT ‘·q
dü«s¡÷|ü ‘·‘ê«ìï Çø£ÿ&˚ Ç|ü&˚ >Á V
∑ ≤æ düTH
Ô êï&TÉ .
á ã+<Ûe
ä TT qT+&ç $eTTøÏÔ bı+<˚<e
Ó s¡T nH˚ $wüj÷
· ìï ∫e] XÀ¢ø+£ ˝À
uÛ>Ñ y
∑ êHé $e]düTH
Ô êïsT¡ .
30. nVü≤ eTù|‘·ø£+ ì»$uÛ≤qø£yéTˆ
eTVü≤ ~<ä+ ‘·b˛ s¡eTD yê –j·TyéTˆˆ
‘ꈈ
nVü≤+ø±s¡eT&É+– ªªnVü≤+µµ H˚qT nqTq~ ˝Òì kÕ«qTuÛÑe ìwü˜j˚T
(eTVü‰eTTÁ<)ä >=|üŒ ‘·|d
ü Tü .‡ Ç~ eTVü‰ ‘·|d
ü Tü ‡ #˚dq
æ s¡eTD eTVü≤]¸ jÓTTø£ÿ
dü‘´· yÓTq
Æ nqTuÛe
Ñ yê≈£îÿ.
yê´K´ :
ì»$#ês¡D e\¢ nVü≤+uÛ≤e+ (ªªH˚qT <˚V≤ü eTTqTµµ) |ü&bç ˛sTT ì»yÓTq
Æ
dü«s¡÷|ü+>± e÷]b˛sTTq|ü⁄&ÉT, dü«Á|üø±X¯e÷qyÓTÆq X¯ó<ä∆#Ó’‘·q´+˝À
eT÷\‘·\+|ü⁄ Ä‘êàø±s¡+ #Ó+<äT‘·T+~.
H˚qT nqTq~ ˝Ò≈î£ +&Ü ‘êqT ‘êqT>± uÛ≤dæ+#·T≥j˚T ‘·‘«Ô· eTT (selfü Tü ‡ #˚dq
æ s¡eTD eTVü≤]¸ jÓTTø£ÿ dü‘´· yÓTq
Æ
effulgent amness). Ç~ eTVü‰ ‘·|d
nqTuÛe
Ñ yê≈£îÿ.
Ç$ eTVü≤‘·sÔ y
¡ TÓ q
Æ ‘·|d
ü Tü ˝‡ À uÛ>Ñ y
∑ êHé l s¡eTD eTVü≤]¸ ‘êeTT >Á V
∑ ≤æ +∫
kÕ<Ûøä £ ˝Àø±ìøÏ düeT]Œ+∫q ‘·b˛»q´ yêø£´eTT\T.
37

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

36

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

nVü≤+ø±s¡+‘√ e´eVü≤]dü÷Ô ñ+≥T+~. nC≤„q+ q•ùdÔ ‘êqT ‘êqT>± X¯ó<ä#
∆ ‘’Ó q
· ´
‘·‘«· yÓTÆ uÛ≤dædTü +Ô ~.
Ç|ü&ÉT uÛ>Ñ y
∑ êHé X¯ó<ä#
∆ ‘’Ó q
· ´ dæ‹
ú m˝≤ ñ+≥T+<√ ‘·sT¡ yê‹ XÀ¢ø+£ ˝À
$e]düTÔHêïs¡T.
28. ªøÏ+ dü«s¡÷|üµ$T ‘ê´‘·à<äs¡ÙH˚ˆ
ne´j·÷-uÛÑyê-- |üPs¡∫í ‘·T‡K+ˆˆ
‘ꈈ
‘·q s¡÷|üyT˚ ~j·Tì nq>± ‘·q dü«s¡÷|ü$T{Ï<
º ì
ä ‘êqT ‘Ó*dæø=ìq|ü&ÉT
‘êH˚ >=|üŒ~j·TT, ∫‘·Tq
Ô T (C≤„qy˚T dü«s¡÷|üeTT>± ø£\~), ‘·T~ ˝Òì~j·TT,
n~ ø±qsêì~j·TT, nK+&É|Pü s¡y
í TÓ q
Æ düTK dü«s¡÷|üeTì ‘Ó*j·TTqT, nq>±
nq+‘·eTT, nK+&ÉeTT, #Ó‘’ q
· ´ düTKeTT ‘êqTj·Tì nqTuÛe
Ñ eT>∑TqT. n~
Ä<ä´+‘·eTT\T ˝Òì dü∫Ã<
Á ÷
ä |üeTT>±, nK+&É ∫<ëq+<ä |òTü qdü«s¡÷|üeTT>±
‘Ó*j·TedüT+Ô ~. n~ düTK <äT'K s¡V≤æ ‘·d‹
úæ (it is a state where there is neither
pleasure nor pain).
yê´K´ :
dü«s¡÷|ü+ (Consciousness is devoid of any form) ˝Òì Ä‘·àqT <ä]Ù+∫q|ü&ÉT
n~ ne´j·TeTì (inexhaustible), HêX¯q+ ˝Òì~ (indestructable) ø£qTø£ |ü⁄≥Tºø£
˝Òì<äì (birthless), n~ bı+<äã&˚~ ø±<äT (it is not a thing to attain) ø£qTø£ ∫‘Y
nì, <ëì dü«s¡÷|ü+ düTKeTì, n~ n+‘·{≤ ì+&ç ì_&ûøè£ ‘·yTÓ Æ (all pervasive) nK+&Üø±s¡ #Ó’‘·q´eTT>± (unitary consciousness) yê´|æ+∫j·TTqï<äì
eTq≈£î uÀ<Û|
ä &
ü TÉ ‘·T+~.
n{Ϻ Ä‘·à ã+<ÛäyÓ÷øå±\≈£î nr‘·yÓTÆq<äì ‘·s¡Tyê‹ XÀ¢ø£+˝À uÛÑ>∑yêHé
$e]düTÔHêïs¡T.
29. ã+<Ûeä TTø£Ô ´r ‘·+ |üs+¡ düTKyéTˆ
$+<ä rVü≤ JedüTÔ <Ó’$ø£'ˆˆ
‘ꈈ
‘·qTï ‘êHÓi+Ï –q |ü⁄D≤´‘·Tà&ÉT ã+<Ûe
ä TT≈£î\Ô T ˝Òì |üse
¡ T düTK dæ~ì

bı+<äTqT. Ä‘·à Ä<ä´+‘· s¡Væ≤‘·eTT (it is without a begining and ending),
dü∫Ã<ëq+<ä dü«s¡÷|üeTT (existence, consciousness, bliss), ì‘·´eTT (eternal)

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

|ü]#·j·T+

-3-

ñ|ü<X˚ +¯ nq>± ˇø£ edüTe
Ô ⁄qT <ëì dü«kÕúHêìøÏ #˚sT¡ Ã≥ nì. eTqdüT‡
Ä‘·à dü«s¡÷|ü+ qT+&ç e∫Ãq ˇø£ #Ó‘’ q
· ´ s¡•à (conscious Particle). n{Ϻ eTqdüT‡
e÷j·÷ø±s¡´eTT e\¢ nC≤„Hêeè‘·yTÓ Æ (Ä‘·à C≤„q+ ˝Òì dæ‹
ú ) ‘·q eT÷\yÓTq
Æ
X¯ó<ä∆ #Ó‘’ q
· ´eTTqT eTi∫, nHê‘·à‘√ ‘ê<ë‘·à´+ bı+~ <˚V
ù ≤+Á~j·T ãT<ë∆´<äT˝Ò
‘·q dü«s¡÷|üeTì ‘·\Tdü÷,Ô »>∑‘T· Ô ‘·q≈£î $&ç>±qT, e´‹]ø£e
Ô TT>±qT ñqï<ì
ä
‘·\∫, uÛ<
Ò ä ãT~∆‘√ »&ÉyTÓ q
Æ »>∑‘T· ˝Ô À $wüjT· ìwü‘˜ √ düTK+ø√dü+ nH˚«wæ+∫,
XÊX¯«‘· düTKeTT bı+<äø£ m\¢|ü &É÷ <äT'KeTT qqTuÛ$
Ñ k˛Ô+~. á ìs¡+‘·s¡
<äT'KeTTq≈£î ø±s¡Dy˚T~j·Tì $#ê]+∫, XÊX¯«‘êq+<äeTT ø=i≈£î m\¢|ü &É÷
|
Á j
ü T· ‹ï+#·TqT. á dü+<äs“¡e
¤ TT˝ÀH˚ á <äT'K|ü&˚ ªªH˚He
Ó &ÉqT?µµ nì $#ês¡D
bÁ Õs¡+_Û+∫q|ü⁄&ÉT áX¯«s¡ ø£è|ü e\¢ ‘·q dü«s¡÷|üeTTqT ø£|Œæ eT÷dæyd
˚ q
æ
|ü+#·ø√X¯eTT\T ‘êqT ø±<äì uÀ<Ûä|ü&ç, |ü+#·ø√X¯eTT\˝À ã+~Û+|üã&çq
eTqdüT‡ ‘êqT #Ó‘’ q
· ´ dü«s¡÷|ü⁄&Éqì miÏ+–, ‘·q eT÷\eTTqT nH˚«wæ+∫
X¯ó<ä∆ #Ó‘’ q
· ´eTT ‘·q eT÷\eTì >Á V
∑ ≤æ +∫ <ëì˝À dæ‹
ú bı+~ dü«dü‘ú · H=+<äTqT.
eTqdüT‡ ‘·q dü«s¡÷|üeTTqT m&É‘>Ó ø∑ £ |üsê´˝À#·q #˚d
ù Ô (uninterupted quest
’ q
· ´eTTq≈£î $&ç>± eTqdüT‡ ˝Ò<ì
ä ‘Ó*dæ,
about its essential nature), X¯ó<ä∆ #Ó‘
eTqdüT‡ Ä‘êàø±s¡+ #Ó+~ nq+‘·eTT, nK+&ÉeTT, #Ó‘’ q
· ´ düTKeTT ‘êqTj·Tì
nqTuÛÑeeT>∑TqT. uÛÑ>∑yêHé l s¡eTD eTVü≤]¸ eTVü‰ ‘·|üdüT‡ #˚dæ, X¯ó<ä∆
#Ó‘’ q
· ´+˝À dæ‹
ú bı+~ ‘·q Ä‘êàqTuÛe
Ñ eTTqT ñ|ü<X˚ k¯ Õs¡eTT˝À eTT|üŒsTT
dü÷‘Á ê\ <ë«sê, nHê‘·à˝À Çs¡T≈£îÿqï eTqdüTq
‡ T X¯ó<ä#
∆ ‘’Ó H
· ê´ìøÏ m˝≤ #˚sêÃ*
nH˚~ nqTuÛÑe|üPs¡«ø£eTT>± $e]+#ês¡T. nC≤„Hêeè‘·yÓTÆ m\¢|ü&É÷
<äT'KeTT>± ñqï eTqdüT≈‡ î£ , dü«s¡÷|üC≤„q+ bı+~+∫, eTqdüTq
‡ T Ä‘êàø±s¡eTT
#˚d,æ eTqdüTq
‡ T düTKdü«s¡÷|üeTT #˚jT· T≥j˚T á ñ|ü<X˚ k¯ Õs¡eTT jÓTTø£ÿ
ñ<˚X› ´¯ eTT. ñ|ü<X˚ k¯ Õs¡eTT ã
Á Vü≤àeTT e<ä≈› î£ Je⁄ì #˚sπ à ã
Á Vü≤à$<ä´. Ç~
<äsÙ¡ q >Á +∑ <∏e
ä TT, n+fÒ |üs‘¡ ‘· «· eTTqT bı+<˚ e÷sêZìï ìπs•
› +#˚ >Á +∑ <∏e
ä TT.
Ç~ uÛ>Ñ y
∑ êHé ls¡eTDeTVü≤]¸ Ä‘êàqTuÛ÷
Ñ ‹ kÕs¡+.
|üPs¡«+ <ës¡Tø±eq+˝À ø=+<äsT¡ ãTTwüß\T j·T»„j÷
· >±~ øÁ ‘£ T· e⁄˝§q]Ã
~e´X¯≈î£ \Ô T dü+bÕ~+#ês¡T. ny˚ yÓ÷ø£bÁå Õ|æøÔ ,Ï XÊX¯«‘êq+<ëìøÏ kÕ<ÛH
ä ê\e⁄
5

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

6

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

‘êj·Tì nqTø=HêïsT¡ . ø£sà¡ H˚ düs«¡ eTT>±, >∑eT´eTT>± uÛ≤$+#ês¡T. ø£sà¡ e\¢
ø£sà¡ |ò\ü +, <ëìì nqTuÛ$
Ñ +#·≥+, Ä nqTuÛe
Ñ + yêdüq>± e÷s¡≥+ e\¢, Ä
yêdüq ‹]– ø£sà¡ qT |
ùÁ sπ |ædTü +Ô ~ ‘·|Œü ø£sà¡ yÓ÷øå±ìøÏ <ë] rj·T<äT. ø£sà¡
å TT <˚Xø¯ ±˝≤\≈£î
<˚Xø¯ ±˝≤\≈£î (Time and space) ˝Àã&ç ñ+≥T+~. yÓ÷ø£e
dü+ã+~Û+∫q~ ø±<äT, ãTTwüß\≈£î á $wüj÷
· ìï ‘Ó*j·TCÒjT· {≤ìøÏ •e⁄&ÉT
_≈£îå s¡÷|ü+˝À |
Á ‘ü ´· ø£y
å TÓ H
Æ ê&ÉT. $wüße
í T÷]Ô ≈£L&Ü ˇø£ n+<ë\sê•jÓTÆ q d
Å Ô”
s¡÷|ü+˝À •e⁄ì yÓ+≥ e#êÃ&TÉ . ãTTwüß\+<äs÷
¡ d
Å Ô” eT÷]Ôì #·÷dæ yÓ÷Væ≤‘·T˝…’
q+<äTq yê] eTqdüT\‡ T #·*+∫ ndüe
Ô ´düy
Ô TÓ Æ j·TC≤„~ øÁ ‘£ T· e⁄\T uÛ+Ñ >∑eTsTT,
~e´X¯≈£îÔ\T ø°åD<äX¯qT bı+<ësTT. ãTTwæ|ü‘·Tï\T _Û≈£åîs¡÷|üeTT˝ÀqTqï
düT+<äsêø±s¡T&Ó’q •e⁄ì #·÷dæ yÓ÷Vü≤|üs¡eX¯ó\j·÷´s¡T. Ç~ >∑eTì+∫
ø√|æ+#·q ãTTwüß\T ‘ê+Á‹ø£ $<ä´\qT |
Á j
ü ÷
Ó –+∫ ˇø£ @qT>∑TqT, |ü⁄*ì
düèwæ+º ∫ •e⁄ìô|’ |
Á j
ü ÷
Ó –+#ês¡T. •e⁄&ÉT yê{Ïì n\y√ø£>± |ü]e÷sêÃ&TÉ .
n|ü&ÉT ãTTwüß\T •e⁄ì bÕ<ëÁø±+‘·T˝…’ ‘·eT≈£î C≤„H√|ü<X˚ +¯ #˚jT· e\dæq~>±
y˚&ÉTø=Hêïs¡T. ø£s¡à\e\¢ yÓ÷ø£å+ \_Û+#·<äì, Ä‘·à$#ês¡D e\¢ e÷Á‘·y˚T
\_ÛdTü +Ô <äì •e⁄&ÉT yê]øÏ uÀ~Û+#ê&ÉT.
|
Á d
ü <
æ ∆ä ‘·$Tfi¯ ø£$jÓTÆ q eTTs¡T>∑HêsY á |ü⁄sêD>±<Ûq
ä T ‘·$Tfi¯ |ü<ë´\˝À
yÁ êdü÷,Ô •e⁄&ÉT ãTTwüß\≈£î C≤„H√|ü<X˚ +¯ #˚d
ù |òTü ≥º+ sê>±H˚ Ä–b˛j·÷&ÉT Äj·Tq.
uÛÑ>∑yêHé l s¡eTDT\qT düMT|æ+∫, •e⁄ì á ñ|ü<˚XÊeTè‘êìï Áyêdæ
|
ô ≥ºe\dæ+~>± n]ú+#ê&ÉT. Äj·Tq nuÛ´Ñ s¡q
ú y˚Ts¡≈î£ 30 ‘·$Tfi¯ |ü<ë´\˝À
uÛ>Ñ y∑ êHé <ëìì s¡∫+#ês¡T. ‘·sT¡ yê‹ ø±\+˝À uÛ>Ñ y∑ êHé á |ü<ë´\qT dü+düÿè‘·+,
‘Ó\T>∑T, eTfi¯j·÷fi¯ uÛ≤wü\˝ÀìøÏ dü«j·T+>± nqTe~+#ês¡T. dü+düÿè‘·
ñ|ü<X˚ k¯ Õsêìï uÛ>Ñ y∑ êHé düìï~˝Û À s√p y˚<ä bÕsêj·TD düeTj·T+˝À >±q+
#˚d
ù yês¡T. Ç|ü&ÉT ≈£L&Ü l s¡eTDÒX«¯ s¡*+>∑ eTVü‰düìï<ëÛ q+˝À ì‘·´eT÷ Bì
bÕsêj·TD ø=qkÕ>∑T‘·÷H˚ ñ+~. n+fÒ Ç~ y˚<‘ä T· \´eTT, bÁ Õe÷DÏøe
£ TT nsTTq
XÊg >Á +∑ <∏+ä >± |ü]>∑D+Ï |üã&ÉT‘·÷ ñ+~. á >Á +∑ <∏+ä ˝À l s¡eTDT\T yÓ÷ø£å
bÁ Õ|æÔ ø£se
¡ TT\sTTq $$<Ûä e÷sêZ\qT >∑÷]Ã k˛bÕq øÁ e
£ T+>± $e]+∫, Ä‘·à
$#ês¡D ˇø£ÿfÒ düsê«~Ûøy£ TÓ q
Æ yÓ÷ø£å e÷s¡e
Z Tì uÀ~Û+#ês¡T.
uÛ>Ñ y∑ êHé l s¡eTD eTVü≤]¸ »j·T+‹
` &܈ˆ |æ.$.j·Tdt. dü÷s¡´Hêsêj·TD sêE
11 »qe], 2009

- 3A -

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

ìsê«düq‘·«y˚T eTÚqeTT, e÷≥˝≤&É≈î£ +&ÉT≥ø±<äT. Ç{Ϻ |üse
¡ T eTÚq dæ‹
ú .
ã
Á Vü≤à C≤„qT\≈£î düV≤ü » dæ<y
∆ä TÓ j
Æ T· Tqï~.
ìÁ<˝ä À nVü≤+uÛ≤es e~* X¯Sq´‘·˝ÀøÏ yÓfifl‚s<äT≈£î eTqdüT‡ ñ$«fi¯Sfl],
<ëìøÏ ‘·–q @sêŒ≥T¢ #·÷düTø=s≥Ts~. miTø£˝À |üse
¡ ÷q+<ä s¡÷|üyTÓ q
Æ
$X¯ó<ä∆ #Ó‘’ q
· ´s˝À ©qeTe{≤ìøÏ nVü≤+uÛ≤e+ ‘·q ñìøÏ ñs&É<ì
ä uÛj
Ñ T· |ü&ç
Á|ü‹|òüT{ÏdüTÔs~.
Ä‘·à dü«s¡÷|üC≤„q+ me]øÏ nH˚ dü+X¯j÷
· ìï ìyê]+#˚+<äT≈£î, ‘·sT¡ yê‹
XÀ¢ø+£ ˝À uÛ>Ñ y
∑ êHé $es¡D ÇdüTH
Ô êïsT¡ .
27. C≤„qe]®‘ê -C≤„qV”≤q∫‘Yˆ
C≤„q— eTdæÔ øÏ+ C≤„‘·T eT+‘·s¡+?
‘ꈈ
C≤„qeTT, nC≤„qeTT eTqdüT‡øÏ dü+ã+~Û+∫q~, n{Ϻ eTqdüT‡ Ä‘·à˝À
dæ‹
ú bı+~q|ü⁄&ÉT C≤„q, nC≤„qeTT\ |
Á d
ü øü ÔÏ ñ+&É<Tä . C≤„HêìøÏ, nC≤„HêìøÏ
yÓ\T>∑Tì#˚à đ·àqT ‘Ó\TdüTø=qT≥≈£î y˚s=ø£ C≤„qeTT nedüse
¡ ÷?
yê´K´ :
düs«¡ ˝Àø±qTuÛe
Ñ eTT\+<äTqT y˚sπ «iT>± $wüjT· eTT, <ëìì ‘Ó*düTø=qT
C≤„qeTTqT uÛ≤dæ+#·TqT (Seer-seeing-seen). Ä‘êàqTuÛ÷
Ñ ‹j·T+<äT Ä‘·àj˚T
$wüjT· yÓTÆ b˛e⁄#·T+&É <ëìì ‘Ó\TdüTø=q y˚iT C≤„qeTT ‹
Á |ü⁄{Ï m#·Ã≥qT+&ç
e#·TÃqT nì ‘ê‘·Œs´¡ eTT. n+<äTe\qH˚ Ä‘êàqTuÛ÷
Ñ ‹ nìs¡«#·˙j·TeTT (selfexperinence is unexpressible). Á‹|ü⁄{° $uÛ≤>∑y˚T ìs¡«#·qeTTq≈£î Ä<Ûës¡eTT
(trinity is the basis for defining). Ä‘·à˝À miT>∑T≥≈£î, ‘Ó\T|ü⁄≥≈£î nq´yÓTq
Æ <˚B
˝Òø,£ ‘·q≈£î ‘êH˚ yÓ\T>∑T ‘·‘«· eTT.
nC≤„Hêìï ìyê]+#ê\+fÒ eT÷\‘·\+|ü⁄≈£î (ªªH˚qT <˚V≤ü eTTqTµµ) ‘·q
ì»dü«s¡÷|üyTÓ q
Æ Ä‘·àC≤„Hêìï uÀ<Û|
ä sü #
¡ ê*. n|ü⁄&ÉT n~ ‘·q nC≤„q+ e\¢ @s¡Œ&q
ç
|
Á ‘ü ´˚ ø£‘q
· T, nVü≤+ø±sêìï ø√˝ÀŒsTT ø±*q ‘ê&ÉT e˝… ñ+≥T+~. n≥Te+{Ï
‘ê&ÉT <˚ìì ã+~Û+#·&ÜìøÏ ñ|üj÷
Ó >∑|&
ü <
É Tä . ø±\Ãã&çq ‘ê&ÉT≈£î Äø±s¡+
ñHêï n~ ì»+ ø±<äT. nfÒ¢ ªª<˚V≤ü eTT H˚qTµ nH˚ ‘·\+|ü⁄ C≤„Hê–ï˝À |ü&øÉ e
£ TT+<äT
‘·qT ˇø£ |
Á ‘ü ´˚ ø£yTÓ q
Æ ñìøÏ ñqï≥T¢>± uÛ≤$dü÷,Ô H˚qT ø£sq
Ô¡ T H˚qT uÛÀø£q
Ô T nH˚
35

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

Ç+Á~j·TeTT\T>±qT, eTqdüT>‡ ±qT, »>∑‘T· Ô >±qT »qT\T ‘·\∫ u
Á e
ÑÛ T|ü&TÉ
#·THêïsT¡ . dü«dü«s¡÷|üeTTqT düàè‹øÏ sê˙j·T≈£î+&ÉT≥ (self-ignorance) nC≤„q
ø±s¡´eTT. Ç~ Äes¡D <√wüeTT. eTqdüT‡ #·*+∫ $wüj·÷<äT\+<äT
Á|üe]Ô+#·T≥ $πøå|ü <√wüeTT e\q. <˚Vü‰<äT\j·T+<äT Ä‘·àuÛ≤eeTTqT
ø£*–+#·T≥ eT\s¡÷|ü <√wüeTT e\q, Je⁄q≈£î nC≤„Hêeè‘· ãT<äT´∆ bÕ~Û#‘˚ H
· ˚
á eT÷&ÉT <√wüeTT\T ø£\T>∑T#·Tqï$.
á eT÷&ÉT <√cÕ\T b˛yê\+fÒ eTqdüT‡ Ä‘·à˝À dæ‹
ú bı+<ë*. eTqdüT‡
Ä‘·à˝À dæ‹
ú bı+~q|ü&ÉT @eTÚ‘·T+<√ ‘·sT¡ yê‹ XÀ¢ø+£ ˝À uÛ>Ñ y∑ êHé $e]düTH
Ô êïsT¡ .
26. Ä‘·àdü+dæú‹' kÕ«‘·à<äs¡ÙqyéTˆ
Ä‘·àìs¡«› j·÷ <ë‘·àìwü‘˜ ꈈ
‘ꈈ
‘êqT ‘êqT>± qT+&ÉT≥j˚T ‘·HÓïiT+>∑T≥ ˝Òø£ ‘·q dü«s¡÷|üeTTq
‘Ó*j·TT≥j·T>∑TqT. eTqdüT‡ ‘·q dü«dæ‹
ú ì >∑ì n+<äT ì*∫ j·TT+&ÉT≥
e\q ñ+&˚ Ä‘Óà’ ø±´qTuÛ÷
Ñ ‹ e\q Ä‘·àìwü˜ ø£\T>∑T#·Tqï~. n{Ϻ ‘·qàj·T
ìwü˝˜ À ‘êqT s¬ +&ÉT>± uÛ≤dæ+#·T≥ m≥T¢ kÕ<Û´ä eT>∑TqT? ìcÕ˜qTuÛ÷
Ñ ‹˝À
Jy˚X«¯ s¡ uÛ<
Ò e
ä TT |üP]Ô>± b˛e⁄qì ‘ê‘·Œs´¡ eTT.
yê´K´ :
eTqdüT‡ Ä‘·àj·T+<äT dæ‹
ú ø£\T>∑T≥#˚ eTqdüT‡ Ä‘êàø±s¡+#Ó+~ dü«dü«s¡÷|ü
Ä‘·à>± yÓ\T>=+<äT‘·T+~. @ø£yTÓ q
Æ (unitary) Ä‘·à ‘·‘«Ô· eT+<äT s¬ +&Ée~ ˝Òq+<äTq
<ëì˝À eTqdüT‡ dü<ëdæ‹
ú (ìwü)˜ ø£*–j·TT+&ÉTqT.
H˚qT>± e÷Á‘·y˚T ñìøÏ ø£\~ (I amness) ì»nVü≤+ (real I). ªªH˚qT
<˚V≤ü eTTqTµµ nì ˝Ò∫ |ü&bç ˛j˚T~ ø±\Œìø£ eè‹Ô ("I-am-the-body-idea" is only a
mental modification. It is in the perview of imagination only), eT÷\ ‘·\+|ü⁄ (Primal
thought on which all other thoughts are dependent).
Ä‘·à @ø£eTT>± ñ+≥T+~ ø±ã{Ϻ nø£ÿ&É <ä«j·T+ ñ+&É<Tä , uÛ<
Ò ã
ä T~∆
ñ+&É<Tä . ‹
Á |ü⁄{Ï ñ+&É<Tä . ‹
Á |ü⁄{Ï s¡V≤æ ‘· C≤„qeTTq≈£î nC≤„qeTT+&É<Tä .
|üs¡ÁãVü≤àeT+<äT ãT~∆ $\j·TeTT #Ó+~, <ëì˝À $ÁX¯$T+∫, düø£\
<äèX¯´eTTqT <ä÷Øø£]+∫ ñ<ëd”q uÛ≤eeTT‘√ qT+&ÉT≥ eTÚqeTqã&ÉTqT.
34

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

-4-

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

1. ø£s¡Ô èsêC„j·÷ ÁbÕ|ü´‘˚ |òü\yéTˆ
ø£s¡à øÏ+ |üs¡+? ø£s¡à ‘· »®&É+ ˆˆ
‘ꈈ
uÛ>Ñ e
∑ <ëC≤„qTkÕs¡eTT ø£sà¡ |ò\ü eTT \_Û+#·TqT. ø£sà¡ eTT |üse
¡ T>∑T<Óe
’ e÷?
ø±<äT. ø£sà¡ »&ÉeTT (Action is insentient. Action per se has no ability to confer the
fruit of action).
yê´K´ :
Äq+<ëìï bı+<ë\H˚ ø√]ø£ |
Á r
ü e÷qe⁄ìπø düV≤ü »+. Ä Äq+<äbÁ Õ|æøÔ Ï
n‘·&TÉ uÛÖ‹ø£ düTKuÛÀ>±\¬ø’ nÁsT¡ \T #êkÕÔ&TÉ . m\¢|ü &É÷ <äT'K#Ûêj·T‘√ qT+&˚
uÛÖ‹ø£ düTK+ e\¢ XÊX¯«‘êq+<ä+ ø£\T>∑T‘·T+<ë! ndü\T XÊX¯«‘êq+<ä+
ø£sà¡ »ì‘·e÷! ‘·q ø£sà¡ D´‘·e\¢, øÁ j
Ï ÷
· o\‘·e\¢ düTKdü+‘√cÕ\÷, Äq+<äeT÷
ø£\T>∑T‘êj·Tì eTìwæ uÛ≤$kÕÔ&TÉ . n‹X¯jT· X¯øj
ÔÏ TÆÓ q <Óe
’ + MT<ä $XÊ«dü+
ñ+#·qedüse
¡ TT ˝Ò<ì
ä uÛ≤$kÕÔ&TÉ . ø£sà¡ øπ |ò˝ü À‘êŒ<øä £ kÕeTs¡´ú + (ability to confer
fruit of work) ñ+fÒ Ä~ø±s¡DeTT, düèwæø
º ±s¡øe
£ TT, »>∑ìïj÷
· eTø£eTT ≈£L&Ü <Óe
’ eTT
ø±≈£î+&Ü ø£sπ à nsTT ñ+&Ü*. eTìwæ #˚d
ù ø£sà¡ nC≤„q »ì‘·eTT. nC≤„qeTT
»&ÉeTT ø£qTø£ n‘·&TÉ #˚d
ù ø£sà¡ »&ÉeTT (Action is born out of ignorance. Ignorance
is insentient. So action is insentient). ø£sà¡ Hê#·]+#˚ e´øÏÔ ø£sÔ¡ ø±<äT (Performer of
work is not the doer. So fruit of action is not in his hands). n+<äT#˚‘· |ò\
ü + m˝≤
ñ+&Ü* nH˚~ n‘·ì #˚‹˝À ˝Ò<Tä . eTìwæ #˚d
ù ø£sà¡ ˝À d”«j·T∫+‘·q (dü«‘·+‘Á ´·
Ä˝À#·q free will), dü«j·T+es¡D (‘·q+‘·≥e]+#·T), dü«j·T+#ê\ø£ (dü«‘·+‘Á +· >±
#·*+#·≥+), dü«j·T+Á|
ù s¡ø£ (dü«j·T+>± |
ùÁ sπ |æ+#˚ X¯ø)ÔÏ , dü«j·T+es¡q
∆ (dü«‘·+‘Á +· >±
eè~∆ bı+<ä≥+), dü«j·T+ ìsêíjT· ø£ (kı+‘· ìs¡j
í ÷
· \T) >∑TD≤\T+&Ée⁄. eTìwæ
#˚d
ù ø£sà¡ kÕ<Ûq
ä eTT e÷Á‘y· T˚ . <ëìøÏ >∑\ #ê\ø£Xø¯ ÔÏ Ç‘·s¡ X¯≈î£ \Ô e+{Ï<.˚
edüT‘Ô '· Je⁄&ÉT, ˝Àø£eTT, áX¯«s¡T&ÉT ˇø£f.Ò $wüjT· kÂø£s´¡ eTTø=s¡≈î£
eT‘·eTT\T áX¯«s¡Tì Je⁄&ÉT>∑qT, »>∑‘T· >Ô q
∑ T Äj·÷ dü+<äs“¡ e
¤ TT\qT ã{Ϻ
#Ó|ü #·THêïsT¡ . nVü≤+ø±s¡eTTqï+‘·es¡≈î£ eT÷&É÷ y˚sπ «s¡T>± ‘√#·TqT. H˚qT
nH˚ #Ó|ü ø=H˚ Je⁄&ÉT ˝Òøb£ ˛‘˚, nq>± nVü≤+ø±s¡eTT q•+∫‘˚ <ëì‘√ e∫Ãq
»>∑‘T· Ô <ëì‘√bÕfÒ n<äèX¯´yÓTÆ áX¯«s¡T&ÉT X‚w+æ #·TqT. á $<Ûe
ä TT>± eT÷&ÉT
7

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

m|ü&É÷ eT÷&ÉT ø±<äT, ˇø£ÿfÒ. Á|ü|ü+#êìï düèwæº+∫q yêìøÏ <ëìì
dü+s¡ø+åÏ #·≥yÓT˝≤>√ ‘Ó\TdüT. eTq uÛ≤sêìï eTqy˚T yÓ÷düTH
Ô êïeTH˚~ (doership
and enjoyership) ãT~∆ ‘·≈î£ ÿe Ä˝À#·q. ˙ ∫+‘·\q÷, ãs¡Te⁄ u≤<Û´ä ‘·\q÷
áX¯«s¡T&˚ yÓ÷düTH
Ô êï&TÉ . ø±˙ eTqy˚T yÓ÷düTq
Ô ï≥T¢ }Væ≤+#·Tø=+≥THêïeTT.
n+<äT#˚‘· ø£sèÔ¡ ‘·«eTT ˇø£ }Vü≤e÷Á‘y
· T˚ (doership is only an imagination). eTq≈£î
nedüsy
¡ TÓ q
Æ ã˝≤ìï#Ã˚~ ø√]ø£ ø±<äT, áX¯«s¡T&ÉT. áX¯«s¡Tì nìs¡«#·˙j·T
X¯øÔÏ düsê«˙ï XÊdæd÷
ü Ô b˛wæd÷
ü Ô ìj·T+Á‹düTq
Ô ï~ ø£qTø£ eTq≈£î ø£sèÔ¡ ‘·«ãT~∆
@e÷Á‘+· ñ+&É≈L
£ &É<Tä . ø£sèÔ¡ ‘·« ãT~∆ ˇø£ u
Á ≤Û +‹. áX¯«s¡T&˚ ø£sà¡ \jÓTTø£ÿ
X¯óuÛ≤X¯óuÛ|
Ñ \üò eTT\ì#·TÃqT. »>∑ìïj÷
· eT≈£î&Ó’ ñHêï&ì
É , n‘·&˚ |üsT¡ &Éì, ø£sà¡
X¯óuÛ≤X¯óuÛÑ |
Á <
ü ‘ä «· eTTq dü«‘·+‘Á · X¯øÔÏ ndü+uÛe
Ñ eTì, »&ÉeTT>± qT+&ÉT≥ e\q
n~ mqï{ÏøÏ |üs¡eTT ø±C≤\<äì uÛÑ>∑yêHé ‘Ó\T|ü⁄#·THêïs¡T. ø£s¡à≈£îqï X¯øÏÔ
kÕ«uÛ≤$ø£e÷! kÕ«uÛ≤$ø£+ nsTT‘˚ <Óe
’ y˚T ne⁄‘·T+~. ø£sà¡ eTT uÛ>Ñ e
∑ +‘·Tì
düèwæ˝º Àì bÁ ÕDT\ <Ûsä à¡ eTT.
yê´eVü‰]ø£ »>∑‘·TÔ≈£î dü+ã+~Û+∫ Ç#êäX¯øÏÔ (volition) C≤„qX¯øÏÔ (knowledge to perform the action) ø
Á j
Ï ÷
· X¯øÔÏ (energy to perform the action) áX¯«s¡Tì$.
á eT÷&ç+{Ïì n+‘·'ø£sD
¡ eTT ‘·qMT<ä Äs√|æ+#·Tø=ì ø£sèÔ¡ ‘·«, uÛÀø£èÔ ‘·« u
Á ≤Û +‹
bı+<äT#·Tqï~. Je⁄ìøÏ (nã<ä|
∆ ⁄ü H˚qT) (flase "I") dü«‘·+‘Á e
· TT>± Ç#êÃX¤ ø¯ ÔÏ
(free will) >±ì, dü«‘·+‘
Á ´· C≤„qeTT >±ì, øÁ j
Ï ÷
· X¯ø>ÔÏ ±ì ˝Òe⁄. ø±ì yê´eVü‰]ø£
<äèX¯´eTT qT+&ç e÷qdæøe
£ TT>± <ä÷s¡eTT>± ñ+&˚+<äT≈£î d
ù «#·Ã,¤ dü«‘·+‘Á ´· eTT
ñqï~. n+<äT#˚‘· ø£sÔ¡ eTqeTT nH˚ nVü≤+uÛ≤yêìï yÓTT<ä{Ï XÀ¢ø+£ ˝ÀH˚ uÛ>Ñ y
∑ êHé
K+&ç+#ês¡T. düèwæº #·÷&É+&ç. nH˚ø£ >Á V
∑ ‰ü \T ø£ø´å£ ‘·|Œü ≈î£ +&Ü, ø±˝≤qT>∑TD+>±
>∑‹ ‘·|Œü ≈î£ +&Ü ‹s¡T>∑T‘·THêïsTT. Çe˙ï ˇø£ X¯øÔÏ eT÷\+>± ‹s¡T>∑T‘·THêïsTT.
dü÷s¡´#·+Á<äT\T ø±˝≤qT>∑TD+>± ñ<äsTT+∫ ndüÔ$TdüTÔHêïsTT. M{Ïqï{Ï˙
q&ç|+æ #˚ X¯øì
ÔÏ áX¯«s¡ X¯øÔÏ n+{≤eTT. n‘·&˚ á düèwæøº Ï ø£s.Ô¡ n‘·ì Ä»„
|
Á øü ±s¡yT˚ ÄÁãVü≤à |æ|*” ø±~ |üs´¡ +‘·+ ø±s¡´+ #˚dTü H
Ô êïsTT. ø±ì Ä ø£sà¡ eTqeTT
#˚dq
æ ≥T¢ ÄbÕ~+#·Tø=+≥THêïeTT. »&ÉyTÓ q
Æ nC≤„qeTT <ë«sê »]π> ø£sà¡
≈£L&Ü »&É+, <ëìøÏ |ò˝ü ≤ìï#Ã˚ X¯øÔÏ ˝Ò<Tä . ø£sj
Ô¡ TÆÓ q áX¯«s¡T&=ø£ÿ&çøπ ø£sà¡ |ò˝ü ≤ì#˚Ã
X¯øÔÏ ø£\<äT.
8

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

- 4A -

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

m+‘·es¡≈î£ Je⁄&ÉT |üsã
Á¡ Vü≤àø£Hêï y˚sT¡ >± ‘·\+#·T#·THêï&√ n+‘·es¡≈î£
n‘· q T ø£ s ¡ à ã<ä T ∆ & Ó ’ yÓ ÷ Vü ≤ eTT #Ó + ~, »qq eTs¡ D dü + kÕs¡ e TTqT
bı+<äT#·THêï&TÉ . Jy˚X«¯ s¡ uÛ<
Ò e
ä TT nC≤„qeTT, nuÛ<
Ò ä C≤„qeTT düeT´ø˘ C≤„qeTT.
JeÁãVü≤à nuÛ<
Ò ä C≤„qeTT#˚ yÓ÷ø£e
å TT dæ~+∆ #·TqT. ø£sà¡ ø√≥T\#˚ ã+<Û$
ä yÓ÷#·
qeTT ø±C≤\<äT.
Jyê‘· à nHê‘· à |ü < ës¡ ∆ e TT\‘√ n_Û e ÷qeTT#˚ ‘ê<ë‘· à ´eTT
bı+~j·TTHêï&ÉT. $#ês¡D‘√ nHê‘·à |ü<ës¡úeTT\ qT+&ç ∫<ëuÛ≤düTì
y˚s¡T#˚j·Te˝…qT.
áX¯«s¡T&ÉT ˇø£ y˚w+ü . <ëì˝ÀH˚ Je⁄&ÉT eTs√ y˚w+ü . Ç|ü&ÉT Je⁄&ÉT
‘·q dü«dü«s¡÷bÕìï <ä]Ùùd,Ô n<˚ dü«s¡÷|üeTT áX¯«s¡Tì~ nì ‘Ó*dæ Jy˚X«¯ s¡
nuÛ<
Ò ã
ä T~∆ ø£\T>∑T‘·T+~. Jy˚X«¯ s¡T\˝À @ø£‘‘· «Ô· yÓTÆ yÓ\T>=+<˚ Ä‘·à #Ó‘’ q
· ´y˚T
|üse
¡ T dü‘´· eTì uÛ>Ñ y
∑ êHé ‘·sT¡ yê‹ XÀ¢ø+£ ˝À $e]düTH
Ô êïsT¡ .
25. y˚wüVü‰q‘· kÕ«‘·à<äs¡ÙqyéTˆ
áX¯<sä Ù¡ q+ kÕ«‘·às÷¡ |ü‘'· ˆˆ
‘ꈈ
ñbÕ<ÛTä \ #˚‘· eT÷‘·|&
ü j
ç T· T+&ÉT ‘·q dü«s¡÷|üeTTqT, ñbÕ<ÛTä \T ‘êqT
>±qì ‘ê<ë‘·à´eTT e~*, Ä ñbÕ<ÛTä \+<äT yÓ*>¬ &ÉT ‘·q dü«s¡÷|üeTTqT ‘Ó*dæ
q≥¢sTTq ‘êqT>± yÓ\T>∑Tq{Ϻ áX¯‘·‘·«eTTqT <ä]Ù+#·TqT, nq>± ‘êH˚
dü«j·TeTT>± |
Á øü ±•+#·Tq{Ϻ áX¯«s¡ dü«s¡÷|üeTì ‘Ó\TdüTø=qTqT.
yê´K´ :
Je⁄ì ñbÕ~Û nC≤„q düV≤æ ‘·yTÓ q
Æ n+‘·'ø£sD
¡ eTT. Ä ñbÕ~Û HêX¯qyÓTq
Æ |ü&ÉT,
nC≤„qeTT q•+∫ kÕ«‘êàqTuÛe
Ñ + ø£*–, Ä kÕ«‘·à s¡÷|üyT˚ áX¯«s¡ ‘·‘«Ô· +>±
Je⁄&ÉT >Á V∑ ≤æ +∫, áX¯«s¡Tì‘√ nuÛ<
Ò e
ä TT>± ñ+{≤&ÉT. kÕ«qTuÛe
Ñ dæ<∆ä JeÁãVô ≤’ àø£´
$y˚ø±–ï, n$<ä´qT ≈£Lø£{yÏ fi˚ fl‘¯ √ <äV≤æ +#·TqT.
düsê«~ÛcÕ˜q |üsã
Á¡ Vü≤àeTTqT MøÏ+å #·>H
∑ ˚ ‘·qqT eTs¡T>∑T|üsT¡ #·T, $T<Ûë´
C≤„qeTT ø£*–+#·T nC≤„Hêes¡DeTT q•+#·TqT.
eTdüø£ yÓ\T‘·Ts¡T˝À ‘ê&ÉT <ä+&Éj·Tì, »\<Ûës¡ j·Tì, uÛÑ÷πsKj·Tì,
bÕeTì HêHê$<Ûe
ä TT>± ‘√#·Tq≥T¢, nC≤„Hêes¡DeTTe\¢ Ä‘·àqT <˚V≤ü eTT >±qT,
33

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

Je⁄q+<ä T >∑ \ e´wæ º (Individual) øÏ + ∫»„ ‘ ê«~ (Limited consciousness)
s¡÷|ü>T∑ D√bÕ<ÛTä \T (Name and form) ø£&<
ÁÉ √∫q, n+<äT |
Á øü ±•+#·T Ä‘·à e÷Á‘e
· TT
$T>∑T\TqT. á $<Ûe
ä TT>∑H˚ áX¯«s¡Tq+<äT >∑\ dü$Twæº (Collective consciousness)
düs«¡ »„‘ê«~ (Omniscient) s¡÷|ü>T∑ D√bÕ<ÛTä \ (Name and form) Hêe\ <
Á √∫q n+<äT
yÓ\T>∑T#·T+&ÉT Ä‘·à e÷Á‘e
· TT $T>∑T\TqT. Ç≥T¢ ñbÕ<ÛTä \ $TqVü‰sTT+|ü>,∑
$T>∑T\Tq{Ϻ Ä‘·à @ø£eT>∑T≥+CÒd,æ Ç+<=|ü#·T+&ÉT Ä‘·à ˇø£ edüTy
Ô j
˚ T· ì
‘Ó*j·T<ä>T∑ qT. •eJe⁄\T _ÛqïeTT\qT ‘·\+|ü⁄q≈£î ñbÕ~Û C≤„qeTT >∑TiT‘·T˝Ò
ø±s¡DeTì düŒwüºeTT>± ‘Ó*j·TTqT. Jy˚X¯«s¡T *<ä›iTqT dü‘·‡«s¡÷|üeTT˝…’
j·TT+&ÉT≥#˚ @ø£ edüTyÔ ’Ó j·TTHêïsT¡ .
yê´K´ :
áX¯«s¡TìøÏ, Je⁄ìøÏ HêeTs¡÷|ü kÕúsTT˝À uÛÒ<äeTT+~. áX¯«s¡T&ÉT
e÷j·÷, eTVü≤<ë<äT\H˚ ø±s¡D√bÕ~Û (Primal body) ø£\yê&ÉT. Je⁄&ÉT
|ü+#·ø√X¯eTT˝H˚ ø±s√´bÕ~Û (Instrumental body) ø£\yê&ÉT. ø±s¡´, ø±s¡D
ñbÕ<ÛTä ˝Ò Je‘·«, áX¯«s¡‘«· e´eVü‰s¡ |
Á j
ü ÷
Ó »ø£eTT\T. |üs¡ ã
Á Vü≤à j·T+<äT
Je⁄&ÉT, áX¯«s¡T&ÉT nqT s¬ +&ÉT ñbÕ<ÛTä \T ø£*Œ+#·ã&çq$.
ˇπø edüTe
Ô ⁄qT eT{Ï,º ≈£î+&É nì e´eVü≤]+∫ q≥T¢, ˇπø |üse
¡ ÷‘·àqT
|üsã
Á¡ Vü≤àeTì, »>∑‘ì
Ô· e´eVü≤]+#·T#·THêïsT¡ .
e÷j·÷ $•wüº #Ó’‘·q´eTT (sattwic modification of pure consciousness)
áX¯«s¡T&ÉT. n$<ë´ $•wüº #Ó‘’ q
· ´eTT (Reflected consciousness contaminated by
Rajoguna - Active principle and Tamoguna - Inert ingorant principle) Je⁄&ÉT. Jy˚X«¯ s¡
»>∑<ë<äT\T e÷j·÷ ø£*Œ‘e
· TT\T. »>∑‘T· ,Ô Je⁄&ÉT, áX¯«s¡T&ÉT ªªH˚qTµµ (flase
"I") jÓTTø£ÿ uÛ≤eq\T. düTwüß|æÔ˝ÀqT, düe÷~Û˝ÀqT Ä uÛ≤eq\T ñ+&Ée⁄.
Je⁄ì˝ÀqT, áX¯«s¡Tì˝ÀqT dü<«ä düTe
Ô ⁄ ˇø£f.Ò
ãT<ÛäT´bÕ~ e\q Je⁄ìøÏ |ü]$T‹ ø£*–q~. Je‘·«eTT ãT~∆ø£è‘·
<√wüeTT.
Je ã
Á Vü‰àuÛ<
Ò ä C≤„qeTT#˚ $#ê]+∫, $#ê]+∫ Jyê‘·àqT |üse
¡ ÷‘·à>±
‘Ó*dæq#√ JeãT~∆ ìX‚ÙwüeTT>± q•+#·TqT. ø£s√àbÕdüq\#˚ Je ã
Á Vü≤à\T
y˚sT¡ nqT uÛ<
Ò Cä ≤„qeTT#˚ JeuÛ≤eeTT b˛<äT.
32

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

-5-

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

ø£sà¡ n˝ÖøÏø£ Äq+<ëìï, ìs¡‹X¯j÷
· q+<ëìï, dü«s¡÷bÕq+<ëìï Çe«˝Ò<Tä .
ø£sà¡ e\¢ <äT'Ks¡V≤æ ‘· dæ‹
ú ø£\T>∑<Tä . Je⁄ìøÏ ø£sà¡ #˚jT· T≥πø d
ù «#·Ã¤ ñqï~.
ø£sà¡ |ò˝ü ≤ìï XÊdæ+#˚ düeTs¡‘ú · ˝Ò<Tä .
ø£d÷
ü ]Ô eTè>∑+ ‘·q u§&ÉT¶ qT+∫ e#˚Ã düT>∑+<Û+ä ãj·T≥ qT+&ç ek˛Ô+~
nì u
Á ≤Û +‹ |ü&ç Ä düTyêdüq mø£ÿ&ÉqT+&ç ek˛Ô+<√ ‘Ó\TdüTø√e {≤ìøÏ |æ∫Ã>±
‹s¡T>∑T‘·T+~. nfÒ¢ nC≤„Hêes¡D˝À ñqï Je⁄ìøÏ ‘·q˝À ñqï dü«s¡÷bÕq+<ä+
uÀ<Û|
ä &
ü øÉ ,£ Äq+<ä+ ø√dü+ u≤Vü≤´+˝À edüTe
Ô ⁄\˝À yÓ<øä ,Ï nH˚ø£ ø£sà¡ \T #˚dæ
nì‘·´yÓTq
Æ düTK<äT'U≤\qT bı+~ ø£sà¡ düeTTÁ<+ä ˝À |ü&ç »qq eTs¡D dü+kÕs¡
#·øÁ £ u
Á e
ÑÛ TD+˝À ∫≈£îÿø=+≥THêï&TÉ . nC≤„q »ì‘·yTÓ q
Æ ø£sà¡ nC≤„Hêìï HêX¯q+
#˚j·T˝Ò<äT.
ø£sà¡ nXÊ+‹ì, ã+<Ûëìï |
ô +#·T‘·T+<äì ‘·sT¡ yê‘· XÀ¢øe
£ TT˝À uÛ>Ñ y
∑ êHé
$e]düTÔHêïs¡T.
2. ø£è‹eT¨ <ä<ÍÛ |ü‘q· ø±s¡DyéTˆ
|ò\ü eTXÊX¯«‘·+ >∑‹ìs√<Ûøä +£ ˆˆ
‘ꈈ
ø£s¡à|òü\ eTXÊX¯«‘·yÓTÆ ‹]– ø£s¡àdüeTTÁ<äeTTq+<äT" ã&ÉT≥≈£î" >±s¡D
eT>∑T#·Tqï~. n+<äTe\¢ n~ XÊX¯«‘·>‹
∑ ì nq>± yÓ÷ø£e
å TTqT ìs√~Û+#·T#·Tqï~.
yê´K´ :
nC≤„q »ì‘·eTT˝…q
’ ø£sà¡ \T nC≤„qeTTqT q•+|ü˝e
Ò ⁄. n$ nC≤„qeTTqT
b˛wæ+#·TqT. Je⁄\_Ûe÷q j·TT≈£î˝Ô ’… ‘êeTT #˚dq
æ düTø£sà¡ |ò\ü eTTqT dü«sêZ~
uÛÀ>∑ s¡÷|üeTTq, <äTwüÿs¡à|òü\eTTqT qs¡ø£yêdü ø£cÕºqTuÛÑes¡÷|üeTTq
H=+<äT<äTs¡T. Äj·÷ |ò˝ü ≤qTuÛy
Ñ êq+‘·se
¡ TT, Ä nqTuÛe
Ñ yêdüqj˚T sê"uÀe⁄
»qàeTTq≈£î" >±s¡DeTT>∑ ˝Òø£ ;»eTT>± H˚sŒ¡ &,ç »qq eTs¡DeTT\H˚ n\\T>±
ø£\ ø£sà¡ düeTTÁ<e
ä TTq |ü&TÉ q≥T¢ #˚jT· TqT. |ò˝ü ≤ù|ø£‘å √ ≈£L&çq ø£sà¡ qs¡T\qT
ø£sà¡ düeTTÁ<e
ä TT qT+&ç ø£&‘É i
˚ ˙j·T<äT. ø£sà¡ |ò\ü eTT n+‘·]düT+Ô ~. nsTTHê
<ëì n+≈£îs¡+ $T–* ñ+≥T+~. n~ Je⁄DÏí ø£sà¡ düeTTÁ<+ä ˝À |ü&<
ÁÉ √düT+Ô ~.
düTK<äT'KeTT\T edü÷bÔ ˛‘·÷ ñ+&˚y,˚ ø£D
å øÏ e
£ TT˝Ò. uÛÖ‹ø£ düTKeTT\T
X¯Øs¡kÕúsTT˝À ‘·è|æì
Ô kÕÔsTT. ø±\ |
Á y
ü êVü≤+˝À á düTU≤\T yÓ>≥
∑ T|ü⁄{Ïkº ÕÔsTT,
9

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

s√‘· ø£*ZkÕÔsTT. yê{Ï |ü≥¢ s¡T∫ #·∫Ãb˛‘·T+~. Äq+<ä+ n+fÒ uÛÖ‹ø£
düTU≤qTuÛe
Ñ + ø±<äT, Äq+<ä bÁ Õ|æøÔ Ï uÛÖ‹ø£ düTU≤_Û˝≤wü ‘Á √e ø±H˚ø±<äT. ø£D
å øÏ £
uÛÖ‹ø£ düTU≤H˚«wüD e\¢ eTìwæ eTqdüT˝‡ À ø±eTHê;»eTT\T nq+‘·+>±
eè~∆ #Ó+<äT‘êsTT. <ëì‘√ Jyê‘·à ≈£\Twæ‘y
· TÓ Æ ã
Á Vü‰àq+<ä |ü<ä bÁ Õ|æÔ qT+&ç
yÓ<
’ =\>∑T‘·T+~. ;»eTT\+fÒ (yêdüq\T n+fÒ) #˚dq
æ |üqT\H˚ eTs¡\ eTs¡\
#˚d
ù øÁ =‘·>Ô ± ø£sà¡ ˝§qπsÃ+<äT≈£î |
ùÁ s¡D ì#˚Ã dü+kÕÿs¡eTT, n\yê≥T, dü«uÛ≤eeTT.
ø£sà¡ \T, ø£sà¡ |ò˝ü ≤\T eTìwæøÏ ‘·è|æì
Ô e«e⁄. ø£sà¡ |ò\ü eTT˝…q
’ düTKuÛÀ>±\T ø£D
å
uÛ+Ñ >∑Ts¡eTT\T, XÊX¯«‘êq+<äeTT #˚≈L
£ sπ ÃXø¯ ÔÏ uÛ>Ñ e
∑ +‘·TìøÏ ñqï~ ø±ì ø£sà¡ ≈£î
ÄX¯øÔÏ ˝Ò<Tä . ˝Àø£+˝À eTq+ #·÷#˚, #˚d
ù ø£sà¡ \T ø±eT´ø£sà¡ \T, yêdüHê <ä÷wæ‘·
ø£sà¡ \T. n$ eTq*ï <ë] ‘·|Œæ+∫, ‘·|ü <ë] |ü{kºÏ ÕÔsTT, Äq+<ëìøÏ e´‹πsø£~X¯>±
˝≤>∑Tø=ìb˛‘êsTT. ø√]ø£\qT ‘·è|æ|
Ô sü #
¡ ≥
· + e\¢ n$ Je+ b˛düTø=ì, ã\+
|ü⁄+Eø=ì y˚fi¯Sflì, eTqdüT‡˝À|ü\ ˝À‘·T>± bÕ‘·Tø=qTb˛sTT, Ç+ø± eè~∆
#Ó+<äT‘·T+{≤sTT. n$ n\yê≥T¢>± e÷] Je⁄DÏí ñ≈£îÿ|æ&øç *Ï ˝À <Ûèä &É+>±
ã+~Û+∫y˚kÕÔsTT. ø±eT´ø£sà¡ \ \ø£D
å + @$T≥+fÒ n$ ì\<=≈£îÿø=ì XÊX¯«‘·+>±
ø=qkÕ>∑T‘·T+{≤sTT. »qà»qà\ |üs´¡ +‘·eT÷ ø=qkÕ>∑T‘·T+{≤sTT. ø£sêà#·sD¡ eTT,
ø£s¡à|òü˝≤qTuÛÑeeTT, Ç˝≤ #·]«‘· #·s¡«DeTÚ‘·T+~. eTè‘·T´ düeTj·T+˝À
ø£sà¡ yêdüq\÷ dü+kÕÿsê\÷ Je⁄DÏí n+{Ï|
ô ≥Tºø=ì, yÓ+ã&ç+∫ eTs√ »qà≈£î
ø±s¡DeTÚ‘êsTT. dü+kÕÿs¡eTT\T ø£sêàqT>∑TD ;»s¡÷|üeTT>± ñ+{≤sTT. ‘·–q
düeTj·T+˝À n$ yÓTT\¬ø‹Ô ø√]ø£˝,’… uÛ≤eeTT˝…’ dü«uÛ≤eeTT ˝Ö‘êsTT.
eTTeTT≈£îå e⁄ uÛ>Ñ e
∑ +‘·TìøÏ |
Á d
ü q
ü Tï&’Ó ñ+≥÷ $<ÛTä ´ø£<
Ô säÛ êàìï ìs¡«]Ôd÷
ü Ô
J$‘·+˝À ‘·q bÕÁ‘q
· T ‘êqT |üPs¡í $XÊ«dü+‘√ b˛wæ+#ê*. |
Á >ü ±&ÛÉ eTTeTT≈£îå ‘·
ø£*q
Z $y˚øj
Ï TÆÓ q >∑èVü≤düT≈Ô L
£ &Ü J$‘·+˝Àì ‘·q $<ÛTä \qT @e÷Á‘+· |ò˝ü ≤düøÔÏ
˝Ò≈£î+&Ü, n˙ï ‘·q ÁbÕs¡ã∆ø£s¡à e\¢ e∫Ãqy˚ >∑qTø£ ‘·qH=ø£ ñ|üø£s¡D+>±
uÛ≤$+#·T≈£î+≥÷ ø£se
Ô¡ ´bÕ\q #Ój÷
· ´*. n{Ϻ ø±sê´#·sD
¡ C≤„qe÷sêZìøÏ n&É+¶ øÏ
ø±<äT.
XÊX¯«‘·yTÓ q
Æ Äq+<ä+ ø√dü+ nH˚ø£ ø£sà¡ \T #˚kÕÔeTT. ø±ì <ëì |ò\ü +
nXÊX¯«‘·+. ø£sà¡ ≈£î yÓTT<ä\T, ‘·T~ ñ+≥T+~ <ëì e\¢ ø£*>π düTK <äT'U≤\≈£î
≈£L&Ü yÓTT<ä\T ‘·T~ ñ+{≤sTT. n+<äT#˚‘· nì‘·´eTT.
10

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

- 5A -

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT


Á X¯Øs¡ $\ø£D
å T&É>T∑ qT.
ø√X¯eTT\T »&ÉeTT\T, <äèX¯´eTT\T, Á|üø£è‹ $ø±s¡eTT\T düs¡«<ë
e÷s¡T#·T+&ÉTqT. Ä‘·àkÕøÏå yê{Ï #˚w\ºü qT ñ‘·Œ‹Ô \j·TeTT\qT düs«¡ <ëø±+#·TqT.
Ä‘·àj˚T eTqeTT ø£qTø£ Ä‘·à‘·‘ê«ìï >Á V
∑ ≤æ +#˚ yê&ÉT ñ+&É&TÉ . n~ m˝≤
kÕ<Û´ä |ü&TÉ ‘·T+<√ ‘·sT¡ yê‹ XÀ¢ø+£ ˝À $e]düTH
Ô êïsT¡ uÛ>Ñ y
∑ êHé.
23. dü‘·Ô «uÛ≤dæø± ∫‘·ÿ « y˚‘·sê?
dü‘·Ôj·÷ Væ≤ ∫‘Y, ∫‘·Ôj·÷ Vü≤´Vü≤+ˆˆ
‘ꈈ
dü«j·T+ Á|üø±X¯yÓTÆq dü‘·Œ<ës¡úeTTqT ‘Ó\TdüTø=qT≥≈£î y˚iT ∫‘ÓÔ#·Ã≥
qTqï~? ˝Ò<ì
ä ‘ê‘·Œs´¡ eTT. ø±e⁄q ñqï<˚ ∫‘·>Ô T∑ #·Tqï~. nq>± ñqï<˚
dü«j·T+ düTŒs¤ D
¡ ø£*–q C≤„qeTT. ø±e⁄q C≤„qeTT>±qTqï Ä edüTy
Ô ˚ ªªH˚Hµ’Ó µ
j·TTHêïqT. nq>± dü‘q
ÌÔÓ C≤„qy˚T ‘êqì ‘ê‘·Œs´¡ eTT.
yê´K´ :
dü«j·T+ |
Á øü ±X¯+>∑\ dü‘Œ· <ësêúìøÏ #Ó‘’ q
· ´eTT $&ç>± ˝Ò<Tä . dü‘«‡· s¡÷|üyTÓ q
Æ
Ä‘·àj˚T #Ó‘’ q
· ´eTT. Ä #Ó‘’ q
· ´y˚T H˚qT>± uÛ≤dæ+#·T#·Tqï~.
Ä‘·à ñìøÏì ‘Ó\TdüTø=H˚+<äT≈£î y˚sπ ñbÕ~Û nedüse
¡ TT ˝Ò<Tä . ‘·qqT
‘êH˚ >Á V
∑ ≤æ +#·>\∑ <äT. ndæ‘Ô «· eTT, #Ó‘’ q
· ´eT÷ s¬ +&É÷ Ä‘·à ‘·‘ê«ìy˚.
∫‘˚Ô dü‘T· .Ô ∫‘˚Ô ì»yÓTq
Æ nVü≤eTT.
uÛ>Ñ e
∑ +‘·T&É+fÒ eTq≈£î ø£qã&É≈î£ +&Ü @<√ ˝Àø£eTT˝À ñHêï&q
É Tø=+{≤eTT.
Ç+‘·es¡≈î£ uÛ>Ñ y∑ êHé Je⁄ì ‘·‘«Ô· + >∑T]+∫ dü$es¡+>± $|ü⁄©ø£]+∫ Je⁄ì
‘·‘«Ô· eTT Ä‘·à ‘·‘«Ô· y˚T nì ìs¡÷|æ+∫Hês¡T. e#˚à XÀ¢ø+£ ˝À Je⁄ì Ä‘·à ‘·‘«Ô· y˚T
áX¯«s¡Tì Ä‘·à ‘·‘«Ô· eTì $e]düTH
Ô êïsT¡ . Je⁄&ÉTqï+‘· es¡≈î£ áX¯«s¡T&ÉT+{≤&ÉT.
JeuÛ≤eq b˛‘˚ áX¯«s¡ uÛ≤eq ≈£L&Ü b˛‘·T+~.
24. áX¯ JejÓ÷ πs«wüBÛ _Û<ëˆ
dü‘‡· «uÛ≤e‘√ edüTÔ øπ e\+ˆˆ
‘ꈈ
Je⁄\T, áX¯«s¡T&ÉT Çs¡Te⁄s¡÷ ñHêïsT¡ . Je⁄&ÉT e´wæ.º áX¯«s¡T&ÉT dü$Twæ.º
Jy˚X«¯ s¡ uÛ<
Ò e
ä TT X¯Øsê<äT´bÕ<ÛTä \ e\q ø£*–q~ ø±ì y˚iTø±<äT. n≥T>±ø£
31

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

y˚ìì H˚qì u
Á e
ÑÛ Tj·TT#·THêïy÷
Ó Ä <˚V≤ü eTT, bÁ ÕDeTT, Ç+Á~j·TeTT\T,
ãT~∆, ‘·eTdüT‡ H˚qT >±qT nì ndü»&
® e
É TT˝ÒjT· >∑TqT. @ø£ dü<
Á ÷
ä |üyT˚ H˚qT
Ç~j˚T k˛-Vü≤+ |ü<ä ‘ê‘·Œs´¡ eTT.
yê´K´ :
X¯Øs¡eTT, Ç+Á~j·TeTT\T, ÁbÕDeTT, ãT~∆, nC≤„qeTT H˚qT ø±<äT.
neìïjT· T »&ÉeTT\T.
@ s¡+>∑÷ ˝Òìø±+‹ düŒ{
¤ øÏ e
£ TT <ë«sê |
Á d
ü ]ü +∫ q|ü⁄&ÉT @&ÉT s¡+>∑T\T
ñqï≥T¢ ‘√#·T#·Tqï$. s¡+>∑T\T ñqï≥T¢ ‘√|æ+|üCj
Ò T· T≥ düŒ{
¤ øÏ £ <Ûsä à¡ eTT. nfÒ¢
|üs¡e÷‘·à Á|üø±X¯eTT eTqdüT‡ MT<ä |ü&çq|ü&ÉT Ä |üs¡e÷‘·à Á|üø±X¯y˚T
nH˚ø£‘·«eTT>± ‘√#·T#·Tqï~. @ $ø±s¡eTT ˝Òì |üs¡e÷‘·à $ø±s¡ düVæ≤‘·
<äèX¯´eTT>± ‘√#·T#·Tqï~. Ç≥T¢ »s¡T>∑T≥ eTqdüT‡ e\q.
ãT~∆øÏ eTqdüT,‡ C≤„H+˚ ~
Á j·TeTT\T ø£sD
¡ eTT\T. Ç~ C≤„H+˚ ~
Á j·TeTT\
#˚]ø£‘√ ñqï+<äTe\¢ »&ÉeTT, |ü]∫Ãq
¤ ïeTT. Bì $ø±s¡eTT˝qT ∫<ëuÛ≤düT&ÉT
>Á V
∑ ≤æ +#·T#·THêï&TÉ ø£qTø£ Ç~ <äèX¯´eTT. Ç~ Ç‘·s¡ ø√X¯eTT\+<äT+&ç ‘·|Œæ
#·]+#·T#·Tqï~. Çwüº edüTÔ <äsÙ¡ q, ˝≤uÛ,Ñ nqTuÛe
Ñ eTT\+<äT, ãT~∆ n+‘·sT¡ àKyÓTÆ
|
Á j
æ T· , yÓ÷<ä, |
Á yü ÷
Ó <ä eè‘·T\Ô T>± qT+&ÉTqT. Çwüº edüTÔ bÁ Õ|æ#
Ô ˚ ãT~∆ düTŒ≥
¤ (düŒw)ºü
eT>∑T#·Tqï~. n~ b˛sTTq ndüTŒ≥
¤ eT>∑T#·Tqï~. Je⁄&ÉT C≤Á><
∑ X›ä ˝¯ À ãT~∆ eè‹Ô‘√
Äq+<äeTqTuÛÑ$+#·T#·THêï&ÉT. n~ dæús¡eTT ø±<äT. Ä Äq+<äeTTqT
edüTe
Ô ⁄\+<ës√|æ+#·T #·THêï&TÉ . Ä Äq+<äeTT e#·TÃ#T· b˛e⁄#·TqT+&ÉTqT.
düTK<äT'KeTT\T |ü+#·ø√X¯eTT\+<äTHêïsTT.
‘·eT' n+fÒ Ä‘êàq+<ä |
Á ‹
ü _+ã ø±s¡DX¯Øs¡ ñbÕ~Û, nq>± nC≤„qeTT.
Ç<˚ Äq+<äeTj·T ø√X¯eTT. Ç~ Ä‘êàq+<ä |
Á ‹
ü _+ãeTT#˚ düŒè•+|üã&çq
dü«s¡÷|üeTT ø£\<Ó’ ‘·y÷
Ó >∑TDeTT#˚ $»è+uÛD
Ñ bı+~q n+‘·sT¡ àK ãT~∆ eè‹Ô.
n+<äT#˚‘· Ç~ nC≤„q yê´bÕs¡eTT. Äq+<äeTj·T ø√X¯eTT Çwüº edüTÔ <äsÙ¡ Hê<äT\#˚
|ü⁄≥Tº#T· qï~, düTwüß|æÔ øπ e\ nC≤„q eè‹Ô >∑qTø£ Äq+<äeTj·T ø√X¯ dü÷Œ]¤ Ô #·øÿ£ >±
‘Ó*j·T ã&ÉT#·Tqï~. Äq+<äeTj·T ø√X¯eTT nC≤„qeTqT ñbÕ~Û‘√ ≈£L&çq~.
eT÷\ |
Á øü è£ ‹ ø±s¡D X¯Øs¡eTT>± |ü]D$T+#·T≥ ˇø£ $ø±s¡eTT. nHê‘·àqT
e<ä\T≥ j·Tq>± yêìj·T+<äT n_Ûe÷qeTT e<ä\e˝…qT. n_Ûe÷q s¡V≤æ ‘·T&ÉT
30

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

|ü]$T‘·yTÓ q
Æ ø£sà¡ ‘√ nq+‘·yTÓ q
Æ n˝ÖøÏø£ Äq+<ä+ bı+<ä≥+ M\e«<äT.
ø£sà¡ Ä#·]+#˚ ø=B› ã+<Û+ä |
ô ]–b˛‘·T+~. ø£sèÔ¡ ‘·«+‘√ #˚d
ù ø£sà¡ e\¢
nVü≤+uÛ≤e+ |
ô s¡T>∑T‘·T+~. <˚V≤ü y˚T ø£sà¡ |ò\ü +. n+<äT#˚‘· <˚V≤ü eTT nì‘·´eTT.
<˚V‰ü ìøÏ dü+ã+~Û+∫qe˙ï nì‘·´eTT. ø√≥¢ø=\~ ø£sà¡ \T ã
Á Vü≤à kÕø屑êÿsêìï
ø£\T>∑Cj
Ò T· e⁄. ø£sà¡ \qT n‹>± #˚dæ ø£sà¡ düeTTÁ<+ä ˝À |ü&ç e÷qe »qà≈£î >∑\
yÓ÷ø£å>∑‹ì eTs¡Tesê<äT. <˚Vü≤‘ê<ë‘·à´+‘√ #˚ùd ø£s¡à\T |òü*+#·T≥¬ø’
X¯Øs¡eTTHêÁXs¯ TT+∫ j·TTqï$. <˚V≤ü eTT ø£sà¡ ì]à‘·eTT>∑qTø£ ø£sà¡ <˚V≤ü >∑‘·
<Ûsä à¡ eT>∑T#·Tqï~. (Work is body bound, Body is work bound, they are not independent of each other. Our tendencies are spent in the form of action through the body.
The body is made of and meant for spending up of tendencies.)

-6-

nC≤„qeTT e\q <˚V≤ü eTT e∫Ãq~. nC≤„qy˚T ˝Òì~ ø£qTø£ ‘·‘ÿ· *Œ‘·
<˚V≤ü eTT, bÁ Õs¡ã∆ ø£sà¡ dü‘´· eTT ø±<äT.
áX¯«s¡Tì Ä»„ |
Á øü ±s¡eTT »s¡>e
∑ \dæq ø£sà¡ e÷ìy˚jT· ≥+ eTq#˚‘T· ˝À
˝Ò<Tä . dü«<Ûsä êàìï Ä#·]+#·e\dæ+<˚.
ø£s¡à|òü˝≤\T nXÊX¯«‘·yÓTÆ eTqqT ã+~Û+∫ XÊX¯«‘·yÓTÆq Äq+<ëìøÏ
eTqqT <ä÷s¡+ #˚dTü H
Ô êïsTT. ø£qTø£ @$T #˚j÷
· \+fÒ
3. áX¯«sê]Œ‘·+ H˚#·Ã¤j·÷ ø£è‘·yéT
∫‘·XÔ À<Ûøä +£ eTTøÏkÔ Õ<Ûøä +£
‘ꈈ
ìcÕÿeTuÛ≤e+‘√ áX¯«sês¡ŒD ãT~∆‘√ #˚ùd ø£s¡à\T ∫‘·ÔX¯ó~∆ø£s¡eTT˝…’
eTTøÏe
Ô ÷s¡+Z ˝ÀøÏ #˚sT¡ ÑêsTT.
yê´K´ :
|
Á ‹
ü |ò\ü eTT ø√s¡ø£ áX¯«sês¡ŒD #˚dæ ˝Àø£ dü+>Á V∑ ≤ü ì$T‘·yÔ T˚ #˚jT· ã&çq
ø£sà¡ eTT ∫‘·XÔ ó¯ ~∆ ø£sy¡ TÓ Æ eTTøÏÔ kÕ<Ûøä e
£ T>∑TqT. ø£sèÔ¡ ‘·«eTT Je uÛ≤eeTT. n~
b˛yê\+fÒ ø£sà¡ |ò˝ü ≤ìï áX¯«sês¡ŒD #˚j÷
· *. eTqdüT‡ |ò\ü eTT yÓ+≥ »qT≥ #˚‘·
ø£\àwü j·TTø£e
Ô T>∑TqT. (When work is done with an eye on fruit of action mind is
contaminated by doership) ìcÕÿeTø£sà¡ e\q ∫‘·H
Ô s’Ó à¡ \´eTT ø£\T>∑TqT. (Mind
attains its purity, when work is performed impersonally without an eye on the fruit of action.)

11

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

ø±eT´ø£sà¡ (ø√]ø£‘√ #˚d
ù ø£sà¡ , work born out of desire) n<Ûe
ä TkÕúsTT ø£sà¡
(menial action). |
Á ‹
ü eTìwæøÏ |ü⁄≥Tºø‘£ √ ˝_Û+#˚ eTqdüT˝‡ À mH√ï ø√]ø£\T,
yêdüq\÷ ˝À‘·T>± y˚fi¯Sflì ñ+{≤sTT. n+<äT#˚‘· n‘·&ÉT ‘·qT ø√]q
$wüj÷
· \ MT<ä sê>∑eTT ø£\T>∑T‘·T+~. Ä sê>∑eTTqT uÛ>Ñ e
∑ +‘·Tì yÓ|
’ ⁄ü eTs¡*Ã,
n]Ã+∫, d
ù $+∫q|ü⁄&ÉT Ä sê>∑eTT uÛ>Ñ e
∑ +‘·Tì |ü≥¢ |
ùÁ eT>± e÷s¡T‘·T+~.
˝Ò<ë düèwæº uÛ>Ñ e
∑ ‘·«‡ s¡÷|üyT˚ >∑qTø£ düø\£ Jesê•øÏ |
ùÁ eT‘√, |üs√|üø±s¡ãT~∆‘√
d
ù e #˚dq
æ |ü&ÉT kÕ«s¡u
∆ ≤Û eq øÁ e
£ T øÁ e
£ T+>± düqï–*¢, ∫es¡≈î£ <ëq+‘·≥<˚
‘·T&ç∫ |
ô ≥Tº≈î£ b˛sTT, n‘·&TÉ uÛ>Ñ e
∑ <ä_e
Û TTKT&Í‘ê&ÉT.
eTìwæ ø√]ø£\qT ìÁ>V
∑ ≤æ +#·Tø√yê*. <˚V≤ü j·÷‘Á · ìs¡«Vü≤D¬ø’ nedüsy
¡ TÓ q
Æ
ø£s¡à\qT e÷Á‘·y˚T Ä#·]+#ê*. yêìì ≈£L&Ü Á|ü‹|òü˝≤ù|ø£å s¡Væ≤‘·eTT>±
#˚j÷
· *. bÁ Õ|ü+∫ø£ $wüj÷
· düøÔÏ qT+&ç yÓ<
’ =\– uÛ>Ñ e
∑ <äqTs¡øÔÏ |
ô +#·Tø√e≥+
<ë«sê, ‘·q≈£îqï düs«¡ eTT Ä uÛ>Ñ e
∑ +‘·Tì<˚ nì düeT]Œ+#·≥+ <ë«sê, yÓs’ ê>±´ìï
n\es¡#T· ø=ì ‘êqT #˚jT· e\dæq |üìì #˚d
ù eTT+<äT, #˚d
ù ≥|ü&É÷, |æeTà≥
ø£s¡à |òü˝≤ìï bı+<˚≥|ü&ÉT ì\u…≥Tºø√yê* (Dispassion must be there before
doing action, during action, and after the action is over when the fruit of action is conferred)

. á n$s¡fi¯ ø£èwæ˝À øÁ e
£ TÁøe
£ T+>± $»j·T+ kÕ~ÛdTü q
Ô ï ø=B›, eTìwæøÏ
uÛÑ>∑e‘·Ô‘·«eTT uÀ<Ûä|ü&ç ñqï‘· Ä<Ûë´‹àø£ •Ks¡eTT\ q+<äTø=+{≤&ÉT.
ÄeX¯´ø£yÓTÆq <Ó’q+~q ø±s¡´ø£˝≤bÕ\qT ìsêdüø£Ô+>± ìs¡«Væ≤+∫, <ëì‘√
bÕ≥T>± $#êsêìï (self-enquiry) >±ì, uÛøÑ ì
ÔÏ >±ì (devotion) nuÛ´Ñ dæ+#ê*.
ø£sà¡ qT #˚d÷
ü Ô ø£sà¡ |ò˝ü ≤ìï áX¯«sê]Œ‘+· #˚j÷
· *. |üse
¡ ÷‘·à eTq ñbÕ~Û
<ë«sê áX¯«s¡ dü+ø£\Œ+‘√ ø£sà¡ #˚sTT+#·T≈£î+≥THêï&TÉ . ø£qTø£ eTq Ç#·≈ä î£
(dü+ø£˝≤ŒìøÏ) ‘êe⁄ ˝Ò≈î£ +&Ü, H˚qT ø£sq
Ô¡ T ø±qT nì ne>±Vü≤q‘√ #˚dq
æ |ü&ÉT
∫‘·XÔ ó¯ ~∆ ø£*– ø£sà¡ yÓ÷øå±ìøÏ kÕ<Ûq
ä eTe⁄‘·T+~. ø£sêà#·sD
¡ áX¯«s¡Tì e˝Ò¢
»s¡T>∑T‘·T+<äqï ne>±Vü≤q e\¢ ø£sà¡ |ò\ü + áX¯«sê]Œ‘+· ne⁄‘·T+~. ø£sà¡ |ò\ü
‘ê´>∑y˚T ø£s¡àjÓ÷>∑+. n<˚ nø£s¡à. n+‘˚ø±ì |üìe÷ìy˚dæ k˛eT]>±
ñ+&É≥+ nø£sà¡ ø±<äT. Ä#·]+#˚ ø£sà¡ ˝À ‘˚&Ü ˝Ò<Tä , uÛ≤eq˝ÀH˚ ñqï~. Ç≥Te+{Ï
ø£sà¡ n+‘·'ø£sD
¡ X¯ó~∆øÏ ñ|üø]£ +∫ yÓ÷ø£bÁå Õ|æøÔ Ï |üs√ø£+å >± düV≤ü ø£]düT+Ô ~.
n+‘·'ø£sD
¡ X¯ó~∆ì |
Á kü Õ~+#˚ ø£sà¡ \qT yê{Ïì Ä#·]+#˚ $<ÛëHê\qT
4e XÀ¢ø+£ ˝À $e]düTH
Ô êïsT¡ .
12

- 6A -

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

ªªH˚qTµµ nqTq{Ϻ ˝Òì ìÁ<äj·T+<äT ≈£L&É á |üs¡eT|üPs¡í düÁ<ä÷bÕ‘·à
ñ+&ÉT≥#˚ n~j˚T ªªH˚µµqqT |ü<e
ä TTq≈£î \øå±´s¡e
ú T>∑T#·Tqï~. nVü≤+|ü<e
ä TTq≈£î
yê#ê´s¡e
∆ TT eTqdüT,‡ \øå±´s¡e
∆ TT ‘êqT nì ‘ê‘·Œs´¡ eTT. á nVü≤+ |ü<ës¡e
ú TT
yê#ê´s¡e
ú TT˝À nVü≤+ø±s¡yTÓ ,Æ \øå±´s¡e
ú TT˝À dü«s¡÷|üeT>∑T#·Tqï~. H˚qT nqT
|ü<+ä kÕ<Ûës¡D+>± C≤Á><
Á∑ w
ä q
ºü T dü÷∫düT+Ô ~. düTwüß|æ˝Ô À C≤Á><
Á∑ w
ä ºü nsTTq
ªªH˚qTµµ ˝Ò<Tä ø±ì, ndü\T H˚qT ˝Ò≈î£ +&Ü b˛˝Ò<Tä . ªª$T<Ûë´H˚qTµµ ã
Á Vü≤àeTTq≈£î
eTTdüT>∑T e÷Á‘y
· T˚ .
yê´K´ :
<äèX¯´eT>∑T H˚qT (nVü≤+) |ü&bç ˛sTTq|ü⁄&ÉT, Ä‘·à e÷Á‘+· ©qeTT ø±≈£î+&Ü
uÛ≤dædTü q
Ô ï~. Çø£ÿ&É |ü&bç ˛sTT HêX¯qeTj˚T~ nC≤„qy˚T. nC≤„q+ HêX¯qyÓT‘Æ ˚
<ëì e\¢ @s¡Œ&ɶ uÛÒ<äãT~∆ ‘=\– @ø£edüTÔyÓ’q Ä‘·à dü«j·T+Á|üø±X¯+>±
yÓ\T>=+<äT‘·T+~.
eT÷\‘·\+|ü⁄øÏ ø±s¡DyÓTq
Æ nC≤„qeTT Ä‘·àC≤„qeTT e\¢ ‘=\–qHê&ÉT,
eTqdüT‡ q•düT+Ô ~.
≈£L≥düT&
ú TÉ (Á|‘ü ´· >±‘·à, Pure consciousness) ∫<ëuÛ≤düT&ÉT (Reflected consciousness) n+‘·' ø£sD
¡ eTT (Mind) ø£*|æ Je⁄&ÉT. ≈£L≥düT&
ú TÉ ˝Òì<˚ ∫<ëuÛ≤düT
&ÉT+&É&TÉ . ∫<ëuÛ≤düTì ø±+‹‘√ nHê‘·à e´eVü‰s¡eTT »s¡T>∑T#·Tqï~. nHê‘·à
Nø£{Ï e+{Ï+~. Ä Nø£{øÏ Ï yÓ\T‘·T]#˚Ã~ ∫<ëuÛ≤düT&ÉT. Je⁄&ÉT n+‘·'ø£sD
¡
ñbÕ~Û s¡V≤æ ‘·yTÓ q
Æ |ü&ÉT ã
Á Vü≤ày˚T.
≈£î+&É e+{Ï~ X¯Øs¡eTT. <ëì˝À »\eTT e+{Ï~ yêdüHêdüVæ≤‘·
n+‘·'ø£sD
¡ eTT. _+ãeTT ≈£L≥düT&
ú TÉ . |
Á ‹
ü _+ãeTT ∫<ëuÛ≤düT&ÉT, yêdüq\
e\¢ n+‘·'ø£sD
¡ eTT #·*+∫q|ü&ÉT, ∫<ëuÛ≤düT&ÉT #·*+∫qqT, ≈£L≥düT&
ú TÉ
e÷Á‘e
· TT ì]«ø±s¡ kÕøÏ>å ± qT+&ÉTqT.
eTVü≤s¡T¸\ yês¡T ‘·s¡Tyê‹ XÀ¢ø£+˝À Ä‘·àHê‘·à $#ês¡D >∑T]+∫
#ÓãT‘·THêïs¡T.
22. $Á>∑ùV≤+Á~j·T ÁbÕD BÛ ‘·eT'ˆ
HêVü≤ y˚Tø£dü‘Y ‘· »®&É+ Vü≤´dü‘Yˆˆ
‘ꈈ
29

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

effulgent "I")

m#√Ã≥ ªªH˚qTµµ nqT JyêVü≤+ø±s¡eTT q•+#·TH√ n#√Ã≥H˚ nK+&É
|ü ] |ü P s¡ í + ã>∑ T |ü s ¡ e ÷‘· à dü « j· T eTT>± ªªH˚ q Tµµ, ªªH˚ q Tµµ nqT#· T
yÓ\T>∑T#·T+&ÉTqT. nq>± K+&Éeè‹Ô q•+∫, ªªnVü≤+`Ç<ä+µµ, ªªnVü≤+`Ç<ä+µµ
nqT _Ûqï JeuÛ≤eeTT b˛sTT ªªnVü≤+µµ ªªnVü≤+µµ nqT nK+&ÉyTÓ q
Æ Ä‘·à uÛ≤ey˚T
Á|üø±•+#·TqT.
yê´K´ :
ªªH˚ q T <˚ V ü ≤ eTTqTµµ nH˚ ‘· \ +|ü ⁄ $HêX¯ e TT #Ó + ~q ‘· s ¡ T yê‘·
|üse
¡ T|üPs¡y
í TÓ q
Æ nVü≤+düTŒs¤ D
¡ , ì»yÓTq
Æ nVü≤+ (ì»yÓTq
Æ H˚qT) ªªH˚qTµµ ªªH˚qTµµ
nì dü«j·T+>± düTŒ]¤ düT+Ô ~.
‘ê‘êÿ*ø£+>± m–dæ|&
ü ˚ ªªH˚qT <˚V≤ü eTTqTµµ nH˚~ ≈£L&Ü #Ó‘’ q
· ´y˚T, ø±ì
n~ dü«s¡÷|üC≤„q+ ø√˝ÀŒsTT nC≤„q+‘√ #˚]ø£sTT, bÕ|ü|ü⁄D≤´\qT #˚dæ,
dü+kÕs¡+˝À |ü&ç »qà eTs¡D≤<äT\qT bı+<äT‘·T+~.
nC≤„q »ì‘·yTÓ q
Æ <˚V≤ü ãT~∆, nVü≤+ø±s¡eTT ã+<ÛVùä ≤‘·Te⁄\T. nVü≤+ düTŒs¤ D
¡
ã+<Ûäs¡Væ≤‘·eTT.
j·T<Ûësê∆ìøÏ dü∫<
à ëq+<ä dü«s¡÷|üyTÓ q
Æ nq+‘· ‘·‘«Ô· + e÷Á‘y· T˚ ñ+~. Bì
qT+&˚ ªª<˚V≤ü eTT H˚qTµµ nH˚ ‘·\+|ü⁄ nC≤„qeTT e\q ñ<äsTT+∫, <ëìøÏ ˇø£
|
Á ‘ü ´˚ ø£yTÓ q
Æ ñìøÏì ÄbÕ~+#·Tø=ì ø£sèÔ¡ ‘·«, uÛÀø£èÔ ‘·«eTT\‘√ øÁ j
Ï T· dü\T|ü⁄‘·T+~.
á eT÷\‘·\+|ü⁄qT HêX¯q+ #Ój·÷´\+fÒ nC≤„Hêìï HêX¯q+ #Ój·÷´*.
Ä‘·àC≤„q+ ø£*–‘˚ nC≤„q+ HêX¯q eTÚ‘·T+~. <ëìøÏ $#ês¡DÒ e÷s¡+Z . ˇø£
eTìwæ eTTdüT>∑Ty˚düTø=ì dü+#·]düTÔ+fÒ Ä eTTdüT>∑TqT rùdÔH˚ Ä eTìwæ
mes√ ‘Ó\TdüT+Ô ~ ø±ì n‘·ìì düT‹
Ô +#·T≥ e\¢, bı>∑&TÉ ≥ e\¢ ‘Ó*j·T<äT.
nfÒ¢ nC≤„qs eTTdüT>∑T‘√ øÁ j
Ï T· dü\T|ü⁄‘·Tqï Je⁄ì nC≤„q|ü⁄ eTTdüT>∑T $#ês¡D
#˚d
ù Ô ‘=\>∑T‘·T+~ ø±ì, nC≤„q »ì‘· Ä<Ûë´‹àø£ kÕ<Ûq
ä \e\¢ ‘=\>∑<Tä .
H˚qT nH˚~ |ü&bç ˛‘˚ @+ »s¡T>∑T‘·T+<√ nH˚ dü+<˚V≤ü + ‘=\–+#˚+<äT≈£î
‘·sT¡ yê‹ XÀ¢ø+£ ˝À eTVü≤s¡T¸\yês¡T $e]düTH
Ô êïsT¡ .
21. Ç<ä eTVü≤+|ü<ë- _ÛK´, eTq«Vü≤yéTˆ
nVü≤$T ©qπø -|ü´\j·Tdü‘j
Ô· ÷· ˆˆ
‘ꈈ
28

-7-

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

4. ø±j·Tyêvàq' ø±s¡´eTT‘·ÔeTyéTˆ
|üP»q+ »|ü •Ã+‘·q+ øÁ e£ ÷‘Yˆˆ
‘ꈈ
X¯Øs¡eTT‘√ #˚d
ù |üP», yê≈£îÿ‘√ #˚d
ù »|üeTT, eTqdüT‘‡ √ #˚d
ù <Ûë´qeTT
Ç$ ˇø£<ëìø£qï eTs=ø£{Ï ñ‘·e
Ô TeTT\T.
yê´K´ :
|üP», »|ü+, <Ûë´q+ >∑eT´+ ø±e⁄. yê{Ï‘√bÕ≥T Ä<Ûë´‹àø£ |ü⁄s√>∑‹ ≈£L&Ü
ñ+&Ü*. uÛøÑ ÔÏ e÷s¡+Z ˝À nVü≤+uÛ≤e+ düeT]Œ+|üã&ç eTH√yê´bÕs¡eTT ˝Òø£
nVü≤+uÛ≤e sêVæ≤‘·´eTT #˚≈L
£ s¡TqT. $#ês¡D˝À eTH√ eT÷˝≤ìï n+{Ï|
ô ≥Tºø=ì
ñ+&É≥+ e\q nVü≤+uÛ≤e sêVæ≤‘·´+ ø£\T>∑T‘·T+~. n+<äT#˚‘· uÛÑøÏÔ
e÷s¡+Z ˝ÀqT, C≤„qe÷s¡+Z ˝ÀqT nVü≤+uÛ≤e sêVæ≤‘·´+ ø£\T>∑T‘·T+~.
|üP» n+fÒ uÛ>Ñ e
∑ +‘·TìøÏ #˚d
ù ns¡Ãq, d
ù e. uÛ>Ñ e
∑ +‘·Tì HêeT dü+ø°sq
Ô¡ eTT,
|ü $ Á ‘ · eT+Á ‘ √#êà ¤ s ¡ D eTT, k˛Ô Á ‘ · b Õsêj· T D≤<ä T \T Çø£ ÿ &É »|ü e TT>±
|
ù s=ÿqã&ܶsTT. <Ûë´qeTT n+fÒ uÛ>Ñ e
∑ +‘·Tì ∫+‘·qeTT. ∫‘·XÔ ó¯ ~∆ ì#·TÃ≥˝À
ø±sTTø£ (X¯Øs¡) ø£sà¡ ø£+f… yê#·ø£ ø£sà¡ ñ‘·e
Ô TeTT, yê#·ø£ ø£sà¡ ø£+f… e÷qdæø£
ø£sà¡ ñ‘·e
Ô TeTT.

Á ø£sD
¡ eTT\‘√qT nq>± X¯Øs¡eTT, yê≈£îÿ, eTqdüT‘‡ √ Ä#·]+#˚ ñ‘·e
Ô TyÓTq
Æ
ø£sà¡ \ <ë«sê bÕ|ü |
Á øü ±å fi¯q >±$+|üã&çqyês¡T ã
Á Vü≤à‘·« dæ~ì
∆ bı+<äT#·THêïsT¡ .
bÕ|ü|
Á øü ±å fi¯q nq>± nHê‘·à‘√ ‘ê<ë‘·à´+ ˝Ò≈î£ +&Ü ñ+&É≥y˚T. X¯Øs¡eTT‘√ |üP»,
yê≈£îÿ‘√ »|üeTT, eTqdüT‘√ $#ês¡D #˚jT· e˝…qT. |üP»ø£Hêï »|üeTT, »|üeTT
ø£Hêï $#ês¡D XÁ w
‚ e
˜ü Tì eTVü≤s¡T¸\ yês¡T uÀ~ÛdTü H
Ô êïsT¡ . á eT÷&ç+{Ï˝À øÁ e
£ T+>±
ˇø£<ëìø£Hêï Ç+ø=ø£{Ï m+<äT≈£î ÁX‚wü˜eTqã&ÉT#·Tqï<√ e#˚à 3 XÀ¢ø±\˝À
$e]düTH
Ô êïsT¡ .
5. »>∑‘· áX¯BÛ j·TTø£Ô dù eqyéTˆ
nwüºeT÷]Ô uÛÑè<˚›e|üP»q+ˆˆ
‘ꈈ
nwüe
º T÷sêÔ´‘·àø£yTÓ q
Æ á »>∑‘T· Ô n+‘ê Ä |üse
¡ ÷‘·à dü«s¡÷|üeTH˚ uÛ≤e+‘√
#˚d
ù d
ù ej˚T ñ‘·e
Ô TyÓTq
Æ uÛ>Ñ e
∑ ‘·÷Œ» ne⁄‘·T+~.
yê´K´ :
13

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

uÛ>Ñ e
∑ +‘·T&ÉT düsê«+‘·sê´$T, düs«¡ yê´|ü≈î£ &ÉT, Äj·Tq á »>∑‘T· ˝Ô Àì |
Á ‹
ü
nDTe⁄˝ÀqT ì+&ç ñHêï&TÉ . »>∑<
Á ÷
ä bÕ‘·àø£yTÓ q
Æ $sêÁ&÷
É bÕìï d
ù $+∫q|ü⁄&ÉT
uÛ≈Ñ î£ ´Ô <
Á ø˚ +£ ‘√ ìs¡‹X¯jT· |
ùÁ eTuÛ≤e+ ñbıŒ+>±*, düeTdüÔ ñbÕdüq\ >∑eT´+
ã
Á Vü‰àq+<ä kÕ>∑se
¡ TT˝À eTTì– ◊ø£´yÓTbÆ ˛e≥y˚T, |üPs¡í X¯sD
¡ ≤>∑‹˝À bÁ Õ|æ+Ô #˚
nVü≤+uÛ≤e ìs¡÷à\qy˚T Ä‘√à|ü\_∆.
áX¯«s¡Tì ñbÕ~Û düèwæ,º »>∑‘T· .Ô <ëì˝Àì |ü+#·u÷
ÑÛ ‘ê\ e\¢ <˚Xe
¯ TT
(Space) @s¡Œ&ÉT‘·T+~. <ëì˝Àì dü÷s¡´#·+Á<äT\ e\q ø±\eTT (Time)
@s¡Œ&ÉT‘·T+~. <˚XÊìøÏ, ø±˝≤ìøÏ ˝Àã&ç Jeø√{Ï eTqT>∑&É kÕ–k˛Ô+~.
|ü+#·u÷
ÑÛ ‘ê\T, dü÷s¡´#·+<
Á Tä \T, Jeø√{Ï nH˚ nwüe
º T÷s¡T\Ô ˝À Ä |üse
¡ ÷‘·à
j˚T yê´|æ+∫ j·TTqï~ ø£qTø£ yê{Ïì |üPõ+|üe˝…qT. »>∑‘T· ,Ô düèwæº nq>±H˚
|üse
¡ ÷‘·à eTq≈£î düTŒs¤ D
¡ ≈£î sêe˝…qT. n~ ñ‘·e
Ô T uÛøÑ .ÔÏ |üse
¡ ÷‘·à $sê{Ÿ
dü«s¡÷|ü⁄&ÉT. uÛ≈Ñ î£ &
Ô TÉ ãT~∆jT· T≈£î&
Ô ’Ó |üPõ+#ê*.
6. ñ‘·eÔ TdüyÔ ê <äT#·eà T+<ä‘'· ˆ
∫‘·»Ô + »|ü <Ûë´qeTT‘·eÔ TyéTˆˆ
‘ꈈ
uÛÑ>∑eHêïeT dü+ø°s¡ÔqeTT, eT+Á‘√#êäs¡D _>∑Zs¡>± #˚j·T≥+ k˛ÔÁ‘·
bÕsêj·TDeTT ø£+fÒ ñ‘·e
Ô TeTT, |
ô <äe⁄\T ø£<*ä j·TT ø£<\ä ø£ ì<ëq+>± #˚d
ù
ñbÕ+X¯ó »|üeTT n+‘·ø+£ f… ñ‘·e
Ô TeTT. e÷qdæø£ »|üeTT <Ûë´qy˚T ø£qTø£
Ç+ø± ñ‘·e
Ô TeTT.
yê´K´ :
uÛ>Ñ e
∑ <äe‘ês¡ HêeT>∑TD #·]‘·eTT\qT $e]+∫ e]í+#·T≥ ñ‘·e
Ô TeT>∑T
k˛Ô‘Á e
· T>∑TqT. »|üeTT e\¢ @ø±Á>‘∑ · |
ô ]π>ø=B› yê≈£îÿ øÁ e
£ T+>± XÊ+‹+∫
nD–b˛‘·T+~. n|ü&ÉT eTÚqy˚T sê»´y˚T\T‘·T+~.
HêeT »|ü+ n+fÒ $T>∑‘ê ‘·\+|ü⁄\˙ï ‘Á √dæsê»ì ˇπø ˇø£ ‘·\+|ü⁄qT
n+{Ï|
ô ≥Tºø=ì e⁄+&É≥+, n~ Ä‘·à kÕø屑êÿs¡eTT‘√ |ü]düe÷|üe
Ô TÚ‘·T+~.
uÛøÑ ÔÏ ‘·‘Œ· s‘¡ · ˝Ò≈î£ +&Ü uÛ>Ñ e
∑ Hêïe÷ìï j·÷+Á‹ø£+>±qT, |
ù \e+>±qT ñ|üj÷
Ó
–+#·≈L
£ &É<Tä . uÛ>Ñ e
∑ Hêïe÷ìï »|æ+#˚≥|ü&ÉT Ä‘·à düeTs¡ŒD #˚dTü ø=ì Ä]Ô‘√
#˚dq
æ |ü&ÉT uÛ>Ñ e
∑ HêïeT+ düs«¡ <ë eTq‘√H˚ ñ+≥T+~.
14

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

- 7A -

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

e´ø£e
Ô TÚ‘·T+~. n<˚ ì» $#ês¡D.
eT÷\‘·\+|ü⁄ (ªªH˚qT <˚V≤ü eTTqTµµ) y˚T˝§ÿ+fÒ Je‘·«eTT y˚T\Tø=qïf.¢Ò
n~ X¯ØsêìøÏ dü+ã+~Û+∫, ˝Àø±ìøÏ dü+ã+~Û+∫q dü+|òTü ≥q\qT eTqdüT≈‡ î£
düàè‹ ø£*π>˝≤ #˚düTÔ+~. eT÷\‘·\+|ü⁄ <˚ùV≤+Á~j·T eTH√ãT<äT∆\qT
#Ó‘’ q
· ´e+‘·+ #˚dTü +Ô ~.
ì»$#ês¡D˝À eT÷\‘·\+|ü⁄qT |ü≥Tºø=qï|ü&ÉT $T>∑‘ê ‘·\+|ü⁄\T
q•kÕÔsTT. ‘·sT¡ yê‘· eT÷\‘·\+|ü⁄ ≈£L&Ü q•düT+Ô ~. j·T<Ûës¡∆ $#ês¡D˝À
C≤„qeTT e\q dü«j·T+Á|üuÀ<ÛäeTT »ì+#·TqT. n|ü&ÉT Ä‘·à‘·‘·«eTT
ìX¯ÃjT· eTT>± ‘Ó*j·TTqT.
ªªH˚qT <˚V≤ü eTTqTµµ nH˚ C≤„qeTT qs¡øe
£ TT. ‘êHÓes√, ‘·q dü«s¡÷|üyT˚ $T{À
‘Ó*j·T≈£î+&ÉT≥ nC≤„qeTT. e÷qe⁄&Ó’ »ìà+∫q+<äT≈£î Ä‘·à $#ês¡eTT
#˚dæ ‘·]+#·e˝…qT.
$wüjT· ∫+‘·Hê+≈£îs¡eTT\T q•+#˚es¡≈î£ $#ês¡D #˚jT· T#·T+&Ée˝…qT.
$#ês¡D e\¢ ∫‘·e
Ô è‘·T\Ô T ‘·˝‘… øÔ· £ nC≤„q ø±s¡´eTT eè~∆H=+<ä<Tä . ø±s¡D
eè~∆#˚ (nC≤„qeTT) ø±s¡´eè~Û∆j·TT (∫‘·Ôeè‘·TÔ\T) ø±s¡´eè~∆#˚ ø±s¡D≤_Û
eè~∆ j · T T ø£ \ T>∑ T #· T H˚ j· T T+&É T qT. n≥T\H˚ ø±s¡ D HêX¯ q eTT#˚
ø±s¡´HêX¯qeTT, ø±s¡´HêX¯qeTT#˚ ø±s¡D HêX¯qeTT ø£\T>∑TqT.
ìÁ<ä ˝Ò∫q~ yÓTT<ä\T ìÁ~+#·T es¡≈î£ , »ìà+∫q~ yÓTT<ä\T eTs¡D+Ï #·T
es¡≈î£ , ã
Á Vü≤àeTTH˚ ∫+‹+|ü e\j·TTqT. <äèX¯´ düTŒs¤ D
¡ eTT m\¢|ü &É÷ <äT'KeTT
ø£\T>∑CÒj·TTqT.
ªªH˚qT <˚V≤ü eTTqTµµ nH˚ ‘·\+|ü⁄ mø£ÿ&É ñ|üXe
¯ Tq+ bı+<äT‘·T+<√, Ä
eT÷\ ‘·‘«Ô· + m˝≤ ñ+≥T+<√ ‘·sT¡ yê‹ XÀ¢ø+£ ˝À $e]düTH
Ô êïsT¡ .
20. nVü≤$T HêX¯uÛ≤ »´Vü≤ eTVü≤+‘·j·÷ˆ
düTŒ¤s¡‹ Vü≤è‘·‡ «j·T+ |üs¡eT|üPs¡ídü‘Yˆˆ
‘ꈈ
ªªH˚qTµµ nqT JyêVü≤+ø±s¡eTT ø=+#ÓeTT ˝Òø£ K+&ÉeTT. (Limited consciousness) |üse
¡ ÷‘·à |ü]|üPsêíK+&É dü«s¡÷|üeTT. (All pervasive consciousness, omnipresent) dü«j·TeTT>∑ ªªH˚qTµµ, ªªH˚qTµµ nì uÛ≤dæ+#·T#·T+&ÉTqT. (self
27

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

26

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

eè‹Ô C≤„q+ nC≤„q yê´bÕs¡+. eè‘·T\Ô T n|ü&˚ |ü⁄≥TºqT, n|ü&˚ b˛e⁄qT.
n+‘·'ø£sD
¡ eTT˝À @ eè‹Ô ø£*–q n~ Ä |
Á øü ±s¡eTT>± e÷s¡TqT. eè‘·T\Ô T
C≤„q |
Á ‹
ü ã+<Ûøä e
£ TT\T. eTqdüTq
‡ T eè‹ÔsV
¡ ≤æ ‘·+ #˚dq
æ |ü&ÉT eTqdüT‡ ñ+&É<Tä .
ns<äTøπ jÓ÷>∑+ ∫‘·e
Ô è‹Ô ìs√<Û'ä nHêï&TÉ |ü‘+· »* eTVü≤]¸.
$wüjT· C≤„qeTTq≈£î $wüjT· eè‹Ô ø±s¡DeTT. $wüjT· eTT\T Ç<ä+eè‘·T\Ô T
Ä‘·à C≤„qeTTq≈£î Ä‘êàø±s¡eè‹Ô ø±s¡DeTT. $#ês¡D #˚dq
æ |ü⁄&ÉT eTqdüT‡
Ä‘êàø±s¡ eè‹ÔC≤„q+>± e÷s¡T‘·T+~. dü÷s¡T´ì qT+&ç y˚&ì
ç >Á V
∑ ≤æ +∫ <ëìì
øπ sÁBø£]s∫ <ä÷~ì ø±\Ã>\∑ X¯øÔÏ uÛ÷
Ñ ‘·<e
›ä TTq≈£î ñqï≥T¢, Ä‘êàø±s¡ eè‹ÔøÏ
e÷Á‘y
· T˚ Ä‘·à X¯øì
ÔÏ >Á V
∑ ≤æ s∫ <ëìì øπ sÁBø£]s∫ nC≤„Hêìï HêX¯q+ #˚jT· >∑\
düeTs¡‘ú · ñ+≥T+~. X¯ó<ä#
∆ ‘’Ó q
· ´eTT ø£f˝º… À ne´ø£+Ô >± ñ+&˚ n–ï e+{Ï~.
eè‹ÔC≤„qeTT eT+&˚ ø£fe
º… +{Ï~. á eè‹Ô ã
Á Vü≤àeTT‘√ dü+ã+<Û+ä |
ô ≥Tºø=qT≥
e\q ã
Á Vü‰à#˚Ã<
¤ ä Äes¡DeTT (ÁãVü≤àedüTe
Ô ⁄ MT<ä eTTdüT>∑T) ‘=\– ã
Á Vü≤à edüTe
Ô ⁄
‘Ó*j·Tã&ÉTqT.
n+<äT#˚‘· ªª<˚Vü≤eTT H˚qTµµ nH˚ eT÷\ ‘·\+|ü⁄ jÓTTø£ÿ ì» ‘·‘·Ô«+
uÀ<Ûä|ü&ç‘˚ kÕ<Ûä≈£î&ÉT |üPs¡í‘ê«ìï bı+<äT‘ê&ÉT. ñ‘·ÔeT|ü⁄s¡Twü ‘·‘·Ô«eTTqT
(ì»yÓTq
Æ H˚qT) miT+>∑T≥#˚‘· ˙e⁄, yê&ÉT≈£L&Ü ˝Òø£ @ø£yTÓ Æ yÓ\T>∑Tq~j˚T
‘·q dü«uÛ≤edæ‹
ú j·T>∑TqT.
eT÷\‘·\+|ü⁄ m˝≤ |ü⁄&ÉT‘·T+<√ mø£ÿ&É |ü&bç ˛‘·T+<√, <ëìøÏ Ä<Ûës¡yT˚ $T{À
>Á V∑ ≤æ +#˚ ñbÕj·÷ìï ‘·sT¡ yê‹ XÀ¢ø+£ ˝À uÛ>Ñ y∑ êHé $e]düTH
Ô êïsT¡ .
19. nVü≤ eTj·T+ ≈£î‘√ uÛeÑ ‹ ∫q«‘·'ˆ
nsTT |ü‘· ‘·´Vü≤+ ì»$#ês¡D+ˆˆ
‘ꈈ
á H˚qT nqTq~ mø£ÿ&É |ü⁄≥Tº#T· qï~? j·Tì yÓ<øä Ï <ëì jÓTTø£ÿ |ü⁄≥Tº
#√≥TqT ø£qT>=ìq≥¢sTTq Ä ªªH˚qTµµ (nVü≤+uÛ≤eeTT) |ü&bç ˛sTT q•+#·TqT.
Ç<˚ ì» $#ês¡D. |ò*ü ‘·+>± n+‘·≈î£ eTT+<äT ‘·\+|ü⁄\qT ø£*–j·TT+&˚ ˇø£
|
Á ‘ü ´˚ ø£ e´øÏ>Ô ± ‘√#˚ ªªH˚qTµµ (false "I") n<äèX¯´yÓTÆ Çø£ ø£ì|æ+#·≈î£ +&Ü b˛‘·T+~.
yê´K´ :
H˚qT $qT#·THêïqT, #·÷#·T#·THêïqT nì ø£s>Ô¡ ± uÛ≤$+#˚ H˚qT mø£ÿ&É
|ü⁄&ÉT‘√+<√ #·÷∫q|ü&ÉT ªªH˚qTµµ nH˚ ‘·\+|ü⁄ |ü&çb˛sTT Ä‘·à ‘êqT>±

-8-

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

<Ûë´qeTT, ∫+‘·q, e÷qdæø£ »|üeTT n˙ï ˇø£f.Ò $$<Ûä Ä˝À#·q\qT
‘=\–+∫ ˇπø Ä˝À#·q‘√ ñ+&É≥y˚T »|üeTT, <Ûë´qeTT jÓTTø£ÿ |
Á j
ü ÷
Ó »q+.
Ä ‘·sT¡ yê‘· Ä ˇø£ÿ ‘·\+|ü⁄ ≈£L&Ü <ëì eT÷\yÓTq
Æ X¯ó<ä#
∆ ‘’Ó q
· ´+˝À #˚]
e÷j·TeTe⁄‘·T+~. »|üeTT, <Ûë´qeTT e\¢ nq´$wüjT· ∫+‘·q ìs√~Û+∫
q|ü⁄&ÉT Çø£ $T–* ñ+&˚~ j·T<ës¡ú dü«s¡÷|üyT˚ .
uÛÑ>∑e+‘·Tì _>∑Zs¡>± k˛ÔÁ‹+#·T≥ ø£Hêï, X¯ã›eTT ˝Ò≈£î+&Ü k˛ÔÁ‹+#·T≥
eT+∫~. Ç˝≤ #˚d
ù bÕsêj·TD ø£Hêï eT+Á‘êìï eTqdüT‘‡ √ »|ü<ëÛ ´qeTT #˚jT· T≥
ñ‘·e
Ô TeTT. eT+Á‘êìï ãj·T≥≈£î $q|ü&˝˚ ≤ _>∑sZ >¡ ± ñ#·Ã¤]+#·≥+ ñ#êû¤ |ü+
n+{≤s¡T. eT+<ä »|üeTT (ñbÕ+X¯ó) »|üeT+fÒ |
ô <äe⁄\T ø£<Tä \T‘·÷ ñ+{≤sTT,
eT+Á‘e
· TT düŒwe
ºü TT>± ãj·T≥≈£î $q|ü&<
É Tä .
eT+Á‘êìï eTqdüT˝‡ À ñ#·]ä +#·{≤ìï e÷qdæø£ »|üeTT ˝Òø£ ∫‘·»Ô + »|üeTT
n+{≤s¡T. Ç~ ñ‘·e
Ô TeTT nì eTVü≤s¡T¸\yês¡T #ÓãT‘·THêïsT¡ . ‘·sT¡ yê‘· XÀ¢ø+£ ˝À
$#ês¡D >∑T]+∫ $es¡+ #ÓãT‘·THêïsT¡ .
7. Ä»´<Ûës¡j÷· kÁ ˛‘·kÕ düeTyéTˆ
düsfi¡ ∫¯ +‘·q+ $s¡fi‘¯ '· |üsy¡ Té ˆ
‘ꈈ
Ä≥+ø£ e TT\‘√ ≈£ L &ç q <Û ë ´qeTT ø£ + fÒ n$∫à ¤ q ï ‘Ó ’ \ <Û ë s¡ e ˝…
ìsê≥+ø£eT>∑T qB Á|üyêVü≤eTTe˝… <Ûësêfi¯eTT>± #˚j·TT<Ûë´qy˚T dü‘·«s¡
|òü\<ëj·Tø£eTÚ‘·T+~.
yê´K´ :
@ø±Á>‘∑ · ˝Ò≈î£ +&Ü nes√<Ûe
ä TT\‘√ (Ä˝À#·q\‘√) ≈£L&çq ∫+‘·qø£Hêï,
ìX¯Ã\ eTqdüT‘‡ √ @ø£∫+‘·q düsfi¡ +¯ >± #˚dq
æ |ü⁄&ÉT eTqdüT‡ qB |
Á y
ü êVü≤+˝≤
|üs¡efi¯ófl ‘=≈£îÿ‘·÷ Ä‘êàqTdü+<Ûëq eTÚ‘·T+~. eT+Á‘ê\‘√ dü+düÿ]+∫,
<äs“¡‘¤ √ |ü$‘Á ‘· · #˚jT· ã&ç >√e⁄ HÓsTT´ì j·T»„+˝À yê&çq|ü⁄&ÉT n~ u§≥Tºu§≥Tº
>± ø±≈£î+&Ü @ø£<ëÛ s¡>± yÓfió¯ ‘·T+~. nfÒ¢ X¯ãd
› Œü sÙ¡ s¡dsü ÷
¡ |ü>+∑ <Ûë<äT\≈£î
n\yê≥T|ü&ç ˝Àø£yêdüq‘√ ùd«#·Ã¤>± $Vü‰s¡+ #˚ùd eTqdüT‡qT |üP»‘√qT,
»|üeTT‘√qT, $#ês¡D‘√qT |ü$‘Á +· #˚dq
æ |ü⁄&ÉT eTqdüT‡ ìX¯Ã\yÓTÆ @ø±Á>‘∑ ·
#Ó+~ @ø£<ëÛ s¡>± Ä‘·à∫+‘·H˚ #˚dTü +Ô ~.
15

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

‘·qT ì»+>± bı+<ë\qTø=H˚ XÊ+‹ ‘·q dü«s¡÷|üy˚T ø£qTø£ ‘êqT,
|üs¡e÷‘·à y˚s¡qT≈£îH˚ yê]øÏ düs¡fi¯∫+‘·q kÕ<Ûä´|ü&É<äT. nuÛÒ<ä <äs¡Ùqy˚T
|ü]|üPs¡í‘·qT dü÷∫düTÔ+~. Bì >∑T]+∫ ‘·s¡Tyê‘· XÀ¢ø£+˝À uÛÑ>∑yêHé
$e]düTÔHêïs¡T.
8. uÛÒ<äuÛ≤eHê‘Y k˛-Vü≤ $T ‘·´kˆ
uÛ≤eHê -_Û<ë bÕe˙ eT‘ꈈ
n_Û<ë R uÛ<
Ò e
ä TT ˝Òì uÛ≤eq
eT‘ê R Hê jÓTTø£ÿ nqTuÛe
Ñ eTT
‘ꈈ
ªªn‘·&˚ (uÛ>Ñ e
∑ +‘·T&ÉT) H˚qTµµ nqT nuÛ<
Ò ä uÛ≤eeTT, ªªn‘·&TÉ H˚qTø±<äTµµ
nqT uÛ<
Ò u
ä ≤Û eeTT ø£+fÒ XÁ w
‚ e
˜ü TT.
yê´K´ :
uÛÒ<äuÛ≤eq eTqdüT˝À >√#·]+#˚ m+&Ée÷$. uÛÒ<äuÛ≤eq‘√ dü‘ê´ìï
Á>∑Væ≤+#·˝ÒeTT. uÛÒ<äuÛ≤eq (Á‹|ü⁄{Ï) <˚X¯ø±˝≤\˝À (Time and space)
|
Á ‹
ü uÛ≤dæ+#˚~ e÷Á‘y
· T˚ . uÛ<
Ò u
ä ≤Û eq yêdüy
Ô êìï ø£|ü ‘·T+~. ªªH˚qT ã
Á Vü≤àeTTqTµµ
nì ‘Ó\TdüT≈£îqïyê&ÉT düs«¡ eT÷ ‘êH˚ ne⁄‘ê&ÉT. me&ÉT ‘êqT uÛ>Ñ e
∑ +‘·TìøÏ
nqT´&ÉqT nqï uÛ≤eeTT‘√ ñbÕdækÕÔ&√ n‘·&ÉT miTø£>∑\ yê&ÉT ø±<äT.
JeÁãV
ô ≤’ àø£´y˚T n+‹eT>∑eT´+.
|üse
¡ ÷‘·à ø£+fÒ H˚qT y˚iT nH˚ uÛ<
Ò uä ≤Û eeTT ø£Hêï k˛-Vü≤+ nH˚ nuÛ<
Ò ä
uÛ≤eqj˚T |ü$‘Á y· TÓ q
Æ ~. Jyê‘·à |üse
¡ ÷‘·à ‘·‘ê«qTdü+<Ûëqy˚T düø\£ kÕ<Ûq
ä \ \ø£´å +.
|üse¡ ÷‘·àj˚T nsTTñHêïe⁄ nì kÕú|+æ #·≥y˚T kÕ<Ûqä \ø£´å eTT. nC≤„q<äX˝¯ À kÕ<Û≈ä î£ &ÉT
‘·q≈£î, uÛ>Ñ e
∑ +‘·TìøÏ eT<Û´ä uÛ<
Ò +ä ñ+~ nì nqT≈£î+{≤&ÉT. |üse
¡ ÷‘·àqT eTqTwü´
<˚V‰ü ìï bı+~q yê&ç>q
∑ T, ‘·H˚ ‘·q ø£sà¡ \qT ìs¡«]Ô+#˚yê&ÉT>± >Á V∑ ≤æ +#˚yês¡T
eT÷&ÛTÉ \T. n+‘·{≤ yê´|æ+∫ j·TTqï |üse
¡ ÷‘·à eTq˝Àq÷ ñ+{≤&ÉT ø£qTø£
uÛ<
Ò ãä T~∆øÏ ‘êyÓøÿ£ &ç~? <Ó«’ ‘·eTT ãT~∆ <√wüeTT, Jy˚X«¯ s¡T\ eT<Û´ä uÛ<
Ò +ä bÕ{Ïd÷ü Ô
nC≤„q+˝À #˚d
ù ∫+‘·qø£Hêï Jy˚X«¯ s¡ nuÛ<
Ò ä ∫+‘·H˚ XÁ w
‚ e
˜ü TT.
dü«s¡÷|ü ∫+‘·q‘√ eTqdüT‡ kÕ«‘êà dæ‹
ú ì bı+~ ªªH˚Hµ˚ µ Ä |üse
¡ ÷‘·à
#Ó‘’ q
· ´ ‘·‘«· eTì >Á V
∑ ≤æ +∫q yêìπø nC≤„qeTT ‘=\– uÛ<
Ò e
ä TT q•düT+Ô <äì
$e]düTÔHêïs¡T.
16

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

- 8A -

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

‘·qqT ‘êqT ‘Ó\TdüTø√˝Òì ªªH˚qTµµ (false "I") Vü≤è<äjT· øπ +Á<e
ä TT #˚s>¡ ±H˚
n~j˚T ‘êqT>± >∑T]Ô+∫ n+<äT˝À ø£\dæb˛‘·T+~. nVü≤+uÛ≤eeTT Ä |ü]|üPs¡í
edüTÔe⁄ jÓTTø£ÿ n+X¯j˚T. @ Ä˝À#·Hê ˝Òì e÷qdæø£ dæú‹øÏ Ä‘·àdüTŒ¤s¡D
ø£\T>∑T‘·T+~.
<äèX¯´eTT\T, ‘·\|ü⁄\ |ü≥¢ ñ<ëd”q+>± ñ+&É >∑*–‘˚ eTqdüT‡ ˝Òì~ nì
nqTuÛÑeeTÚ‘·T+~. Ä˝À#·Hê y˚>∑+ m+‘· m≈£îÿe>± ñHêï eTq+ kÕøÏå
e÷Á‘+· >± (‘·≥dü+ú >±) ñ+&É>*∑ –‘˚ Ä˝À#·Hê |
Á y
ü êVü≤+ øÁ e
£ T+>± |ü\#·ã&ç,
∫e]øÏ ˇø£ÿ Ä˝À#·q ≈£L&Ü ˝Òì dæ‹
ú ø£\T>∑T‘·T+~. Ä˝À#·q ˝Òq|ü&ÉT
eTqdüT‡ ˝ÒqfÒ.¢ Ä dæ‹
ú ˝À @ |
Á j
ü T· ‘·ï+ ˝Ò≈î£ +&Ü Ä‘·à ‘êqT>± e´ø£e
Ô TsTTq|ü&ÉT
$#ês¡D≤ e÷s¡+Z düT>∑eTeTÚ‘·T+~.
‘·sT¡ yê‹ XÀ¢ø+£ ˝À eTVü≤s¡T¸\yês¡T eTqdüT‡ jÓTTø£ÿ dü«uÛ≤e+ >∑T]+∫
$e]düTH
Ô êïsT¡ . ªªH˚qT <˚V≤ü eTTqTµµ nH˚ eT÷\ ‘·\+|ü⁄qT ø£qT>=H˚ e÷sêZìï
$e]düTÔHêïs¡T.
18. eè‘·Ôj·T düÔ«Vü≤+ eè‹Ô e÷Á•‘ê'ˆ
eè‘·j
Ô ÷Ó eTH√ $<ä´∆ Vü≤+ eTq'ˆˆ
‘ꈈ
eè‘·T\Ô ìïjT· T nVü≤+eè‹Ô HêÁXs¯ TT+∫ j·TTqï$. Ä eè‘·T˝Ô Ò eTqdüT‡ ø£qTø£
nVü≤+eè‹ÔjT˚ eTqdüT‡ nì ‘Ó\TdüTø=qTeTT.
yê´K´ :
nVü≤+ø±s¡eTT @ bÕÁ‘˝· À b˛ùdÔ <ëì s¡÷|üeTT bı+<äTqT. <˚V≤ü eTT˝À
ñ+fÒ <˚V≤ü s¡÷|üeTT, Vü≤è<äjT· eTT˝À ñ+fÒ Vü≤è<äjT· s¡÷|üeTT bı+<äTqT.
n~ ‘êqT ñqï<ëì s¡÷|üyT˚ ‘·q s¡÷|üeTT>± uÛ≤$düT+Ô ~. nVü≤+ø±s¡eTT
#·+#·˝yÓTÆq~, ‘êqT e÷s¡T‘·T+~, eTqdüT‡qT e÷s¡TdüTÔ+~, <˚Vü≤eTTqT
e÷s¡TdüT+Ô ~. s¡÷|üeTTqT $&ç∫ s¡÷|üeTTqT >Á V
∑ ≤æ düT+Ô ~. dü«‘·'dæ<e
∆ä TT>±
<ëìøÏ s¡÷|üeTT ˝Ò<äT. nìï e÷qdæø£ eè‘·TÔ\T ªªH˚qT <˚Vü≤eTTqTµµ nH˚
nVü≤+eè‹Ôì ÄÁX¯sTT+∫ ñ+{≤sTT. nVü≤+eè‹Ô Ç‘·s¡ eè‘·TÔ\T ˝Ò≈£î+&Ü
ñ+&É>\∑ <äT. Ç‘·s¡ eè‘·T\Ô T nVü≤+eè‹Ô Ä<Ûës¡+ ˝Ò≈î£ +&Ü ñ+&É˝e
Ò ⁄. n+<äT#˚‘·
nìï e÷qdæø£ eè‘·T\Ô ≈£î ªªH˚qT <˚V≤ü eTTqTµµ nH˚ eè‹Ô Ä<Ûës¡+>± ñ+≥T+~.
25

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

|ü{+ºÏ #·Tø=qs¡T. e÷j·T nq>± ˝Òì~. <ëì qT+∫ e∫Ãq <äèX¯´eTT ndü‘´· eTT
ø£qTø£ <ëìì |ü{+ºÏ #·Tø=q≈£L&É<Tä . <äèX¯´eTT MT<ä Äø£s¸¡ D ˝Òøb£ ˛e≥eT+fÒ
yê{Ï HêeT s¡÷bÕ\ MT<ä Äø£s¡¸D ˝Òø£b˛e≥y˚T. <äèXÊ´\≈£î HêeT s¡÷|ü
kÕúsTT˝À uÛ<
Ò e
ä TT+~ ø±ì ‘·‘«Ô· +˝À uÛ<
Ò +ä ˝Ò<Tä . eTqdüTq
‡ T XÀ~Ûd
ù Ô eTqdüT‡
m˝≤ Ä‘êàø±s¡+ #Ó+<äT‘·T+<√ ‘·sT¡ yê‹ XÀ¢ø+£ ˝À $e]düTH
Ô êïsT¡ .
17. e÷qdü+ ‘·T øÏ+ e÷s¡ZDÒ ø£è‘˚ˆ
HÓe’ e÷qdü+ e÷s¡Z Äs¡y® ê‘Yˆˆ
‘ꈈ
eTqdüT‡ jÓTTø£ÿ dü«s¡÷|üeTT @~j·Tì m&É ‘Ó>ø∑ £ |üsê´˝À#·q #˚dq
æ f…‘Ì¢ ˚
Ò ì
ä ‘Ó*j·TedüT+Ô ~. m\¢s≈¡ L
£ Ç~
eTqdüT‡ nHÓ&~
ç (Personality) ndü\T ˝ÒH˝˚ <
dü÷{ÏjTÆÓ q e÷s¡e
Z TT.
eTqdüT‡ Ä‘·à dü«s¡÷|üeTT qT+&ç e∫Ãq s¡•à (Conscious particle). ø£qTø£
Ç~ ‘Ó*dæø=ì |
Á ‘ü ´˚ ø£ eTH√ e´øÏÔ $»è+uÛD
Ñ eTT (ego process) Ä|ü⁄≥j˚T dü÷{Ï
e÷s¡e
Z TT. eTH√ eT÷\ kÕúqeT>∑T Ä‘·à j·T+<äT eTH√ e´øÏ‘Ô «· eTT (Personality) ©qyÓTb
Æ ˛e⁄≥j˚T dü]j·T>∑T e÷s¡e
Z TT.
yê´K´ :
eTqdüT‡ (Personality) @~ nì $#ês¡D #˚dq
æ |ü⁄&ÉT, eTqdüT‡ ndæ‘Ô «· +
˝Òì~ nì nqTuÛe
Ñ yÓT,Æ Ä‘·à ‘êqT>± e´ø£e
Ô TÚ‘·T+~. Ä‘·à >∑T]+∫q C≤„HêìøÏ
n&É+¶ øÏ>± ñqï<ëìì nC≤„qeTT n+{≤s¡T. $#ês¡D‘√ nC≤„Hêìï ‘=\–+#·T
ø=qï|ü &ÉT Ä‘·à ‘êHÓ’ |
Á øü ±•düT+Ô ~.
eTqdüT‡ jÓTTø£ÿ dü«uÛ≤eyÓT{Ï<
º ì
ä eTT+<äT >Á V
∑ ≤æ +#ê*. H˚qT ø£s,Ô¡ H˚qT
Ä‘·àqT ø±qT nH˚ ãT~∆ eè‹Ô $#ês¡D˝À q•düT+Ô ~. ãVæ≤s¡TàKyÓTÆ ñqï{ºÏ
eTqdüT‡ Ä˝À#·q\T>±, $wüj÷
· \T>± e÷s¡T‘·T+~. n+‘·sT¡ àKyÓTq
Æ |ü&ÉT n<˚
eTqdüT‡ Ä‘êàø±s¡+ #Ó+<äT‘·T+~. eTqdüTì, <ëì ‘·‘ê«ìï ns¡+ú #˚dTü ø√≈£î+&Ü
Ä‘·à miTø£|ü&É<äT. nH˚«wæ+#˚ yêì˝À nH˚«wæ+|üã&˚~ ñqï~. kÕ<ÛäHê
düeTj·T+˝À nH˚«wæ+#˚yê&ÉT, nH˚«wæ+|üã&˚~ y˚sT¡ >± ñqï≥T¢ nì|æ+∫Hê
n~ j·T<ës¡e
ú TT ø±<äT. ‘êqT nH˚«wæ+#˚ edüTe
Ô ⁄ ‘·q˝ÀH˚ ñqï~ ø£qTø£ ‘êH˚
‘·qT nH˚«wæ+#˚ dü‘´· edüTe
Ô ⁄ nì nqTuÛ÷
Ñ ‘·eTÚ‘·T+~.
24

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

-9-

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

9. uÛ≤eX¯Sq´dü <ë“e¤ düTdæ‹ú ˆ
uÛ≤eHêã˝≤ <䓤øÏÔs¡T‘·Ôe÷ˆˆ
‘ꈈ
uÛ<
Ò ä uÛ≤eeTTqT MTiÏq ªª|üsT¡ &ÉT (uÛ>Ñ e
∑ +‘·T&ÉT) H˚qTµµ nHÓ&ç uÛ≤eeTT
jÓTTø£ÿ ã*$T#˚‘· ø£\T>∑T uÛ≤eHêr‘· dü<ë“e
¤ düTdæ‹
ú ì |üse
¡ düTÔ ∫+‘· nHÓ&ç
|üsêuÛøÑ ÔÏ j·Tì uÛ>Ñ y
∑ êHé e∫+∫].
yê´K´ :
dæ<y
∆ä TÓ q
Æ Ä‘·à ìwüj
˜ T˚ uÛ≤eHêr‘· dü<ë“e
¤ dæ‹
ú j·Tì jÓTiT+>∑Tq~. Ä‘·à
dü«s¡÷bÕqT<Ûë´qy˚T uÛøÑ .ÔÏ C≤„qeTT Ç<˚, |üsêuÛøÑ ÔÏ Ç<˚.
ìX¯Ã\yÓTq
Æ eTqdüT‡ uÛ≤yê\T ˝Òø£ Ä˝À#·Hê s¡V≤æ ‘· dæ‹
ú ˝À ñ+≥T+~. Ä
Ä˝À#·Hê s¡V≤æ ‘· dæ‘ú ˚ eTqdüT‡ dü«s¡÷|ü+ nH˚ nqTuÛe
Ñ + ñ‘·e
Ô TyÓTq
Æ uÛøÑ .ÔÏ n{Ϻ
eTqdüT≈‡ î£ @ø£<ëÛ s¡>± C≤Á><
∑ e
ä dü˝ú À |üse
¡ ÷‘·à XÊ+‹ n+<äT‘·T+~. eTqdüT‡
|üse
¡ ÷‘·à≈£î X¯sD
¡ ≤>∑‹ bı+~q|ü⁄&˚ ìX¯\à yÓTÆ Ä˝À#·Hês¡V≤æ ‘· dæ‹
ú bı+<äT‘·T+~.
rÁeyÓTq
Æ uÛøÑ ,ÔÏ C≤„q, yÓs’ ê>±´<äT\#˚ uÛ≈Ñ î£ &
Ô TÉ |üse
¡ ÷‘·àqT bı+<äT‘·THêï&TÉ .
eTqdüT‡ uÛ≤eX¯Sq´+>± ñqï dæ‹
ú ì uÛ≤eeTTK+ (n+‘·sT¡ àK+) n+{≤s¡T. n{Ϻ
eTqdüT‡ |üse
¡ ÷‘·àqT >Á V
∑ ≤æ düT+Ô ~. yÓ÷ø£å V
ù ≤‘·TyÓq
’ C≤„qeTTqT nqTÁ>V
∑ ≤æ +#˚
Ä‘· à $#ês¡ D j˚ T ñ‘· Ô y Ó ÷ ‘· Ô e TyÓ T Æ q uÛ Ñ ø Ï Ô j · T ì, <ëìøÏ ø±e\dæ q
n+‘·s+¡ >∑kÕ<Ûq
ä qT á XÀ¢ø+£ qT+&ç uÀ~ÛdTü H
Ô êïsT¡ .
10. Vü≤è‘Ydüú˝Ò eTq' dü«düú‘ê ÁøÏj·÷ˆ
uÛÑøÏÔ jÓ÷>∑ uÀ <ÛëX¯Ã ì•Ã‘·+ˆˆ
‘ꈈ
eTqdüT‡ ‘·q ñ‘·Œ‹Ô kÕúqyÓTÆq Vü≤è<äj·TeTTqT #˚s¡T≥j˚T ø£s¡à, uÛÑøÏÔ,
jÓ÷>∑eTT, C≤„qeTT. Ç~ ìX¯ÃjT· eTT.
yê´K´ :
Vü≤è<äjT· dü\ú eT+<äT eTqdüT‡ dü«düy
ú TÓ Æ j·TT+&ÉT≥j˚T ø£sà¡ eTT. n~j˚T
uÛøÑ ,ÔÏ jÓ÷>∑eTT, C≤„qeTT. eTqdüT‡ $»è+_Û+∫q #√≥T Vü≤è<äjT· y˚T n>∑TqT.
Ä‘·à ‘˚»eTTqT+&ç ˇø£ s¡•à (conscious particle) ãj·T˝…«&É* os¡¸ kÕúqeTT
#˚] eTqdüT‡ n>∑T#·Tqï~. n~ dü«dü‘ú · #Ó+<äT≥j·Tq>± ‘·q ñ‘·Œ‹Ô kÕúqeTTqT
‹]–b˛sTT #˚sT¡ ≥j˚T. Ä kÕúqy˚T Ä‘·à. n~j˚T Vü≤è<äjT· eTT. düTwüß|æ˝Ô À
17

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

18

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

e˝…H˚ düe÷~Û <äX˝¯ À d
ô ‘’ +· Je⁄&ÉT eø£'å øπ +Á<+ä ˝À $©qyÓTbÆ ˛‘ê&ÉT. Ä øπ +Á<ëìï
uÛÑ>∑yêHé Vü≤è<äj·T+ nHêïs¡T. uÛÑ>∑yêHé≈£î eTè‘ê´qTuÛÑe+ ø£*–q ‘·s¡Tyê‘·
düe÷~Û Äs¡+uÛÑ+ ø±>±H˚ nVü≤+‘· eøå√uÛ≤>∑+˝À ≈£î&çyÓ’|ü⁄q ‘·{≤\Tq
$©qyÓTbÆ ˛sTTq≥T¢ düe÷~Û n+‘·eTsTTq yÓ+≥H˚ eTs¡\ n˝≤π> <äT$TøÏ|
ô ø’ Ï
e∫Ãq≥T¢ nqTuÛe
Ñ +˝ÀøÏ e#˚Ã~.
Vü≤è<äj·TeTT ÁãVü≤àeTTqT ‘Ó*j·TCÒdüTÔ+~. ˇø±H=ø£ düú\eTTq≈£L,
<˚Vü≤eTTq≈£L eTT&çe&ç ˝Òø£b˛sTTHê, ñbÕdüHê kÂø£sê´s¡úeTT eTqdüT‡≈£L,
Ä‘·à≈£î <˚V≤ü +˝À ˇø£ #√≥T ø£*Œ+∫ kÕπ> kÕ<ÛH
ä ê|
Á øÁü j
Ï T· @<ÓH
’ ê >±ì ã
Á Vü≤à
bÁ Õ|æøÔ s£ y
¡ T˚ ne⁄‘·T+~.
eTq˝À ñqï #Ó‘’ q
· ´ øπ +Á<ëìï Vü≤è<äjT· eTT n+{≤s¡T. eTqdüT‡ eT÷\eTT
n<˚. kÕe÷q´+>± eTqdüT‡ ‘·q eT÷\eTTqT e~* X¯ã› düŒsÙ¡ s¡÷|ü s¡dü
>∑+<Ûë<äT\ MT<ä Äø£s¸¡ D ø£*– ˝Àø£yêdüq‘√ ãVæ≤s¡TàK+ ne⁄‘·T+~. n≥Te+{Ï
eTqdüTq
‡ T <ëì eT÷\yÓTq
Æ Vü≤è<äjT· øπ +Á<e
ä TT˝À ñ+#·>*∑ –‘˚ n<˚ |üsêuÛøÑ ,ÔÏ
jÓ÷>∑eTT, uÀ<Û.ä Ç~ ìX¯ÃjT· eTT. Vü≤è<äjT· øπ +Á<ä dü«s¡÷|üeTT dü∫Ã<ëq+<äeTT
>∑qTø£ eTqdüT‡ <ëì˝À dü«dü‘ú · bı+~q|ü⁄&ÉT Vü≤è<äj÷
· ø±s¡+ #Ó+<äT‘·T+~.
Ä eTqdüTq
‡ T eTq+ eX¯+ #˚dTü ø=ì Vü≤è<äjT· øπ +Á<+ä ˝À dæ‹
ú bı+<ä≥+
m˝≤>√ sêuÀj˚T XÀ¢ø±˝À¢ eTVü≤s¡T¸\ yês¡T $e]düTH
Ô êïsT¡ .
11. yêj·TTs√<ÛHä ê ©¢jT· ‘˚ eTq'ˆ
C≤\|üøeåÏ <Á √<Ûkä Õ<Ûqä +ˆˆ
‘ꈈ
e\˝À |ü&q
ç |üøåÏ ø£<\ä ø£ j·TT+&ÉT Ø‹ì, yêj·TT s√<Ûq
ä eTT #˚‘· nq>±
bÁ ÕD≤j·÷eTeTT #˚‘· ˝Òø£ bÁ ÕD>∑‘ê´>∑‹ |
Á ‘ü ´· y˚øD
å£ eTT (ñ#êä «dü ìXÊ«düeTT\
>∑‹ì kÕøÏ>å ± |ü]o*+#·T≥) #˚‘· ø£≥ã
º &çq eTqdüT‡ #·*+#·ø£ j·TT+&ÉTqT.
Ç~ ≈£L&Ü ˇø£ eTH√ìÁ>V
∑ ≤ü kÕ<Ûq
ä eT>∑TqT. Bì e\q eTH√yê´bÕs¡eTT\T
‘ê‘êÿ*ø£eTT>± nD#·ã&ÉTqT.
yê´K´ :
eTqdüT‡ ˝Àø£ e´eVü‰s¡eTTq≈£L ñ|üj÷
Ó >∑ |ü&TÉ ‘·T+~. yÓ÷ø£å kÕ<Ûq
ä ≈£L
ñ|üj÷
Ó >∑|&
ü TÉ ‘·T+~. j·TT>∑jT· T>±\T>± ˝Àø£ e´eVü‰s¡+˝À $#·Ã\$&ç>±,
ãVæ ≤ s¡ T àK+>± ‘· q øÏ w ü º y Ó T T∫à q ≥T¢ $Vü ≤ ]+#˚ eTqdü T qT kÕ<Û ä q ≈£ î

- 9A -

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

kÕe÷q´+>± eTqdüT‡ nC≤„q (Self-ignorance) eX¯+˝À ñ+≥T+~. X¯Øs¡
‘ê<ë‘·à´y˚T ªª$T<Ûë´H˚qTµµ. n~ <ëì eT÷˝≤ìï n~ ‘Ó\TdüTø=ì nø£ÿ&É dæ‹
ú
bı+~‘˚ Äô|q
’ X¯ó<ä#
∆ ‘’Ó q
· ´y˚T n+‘ê #·÷düTø=+≥T+~. nC≤„Hêes¡D ‘=\–q
e´øÏÔ jÓTTø£ÿ eTqdüT‡ Ä‘êàø±s¡+ #Ó+<äT‘·T+~. nVü≤+uÛ≤eeTT |ü⁄≥ºøe
£ TT+<äT
ñqï dæ‹
ú eTqeTT Ä‘·à>± ñqï dæ‹
ú . <ëì qT+&ç nVü≤+uÛ≤eeTT |ü⁄{Ïq
º ~.
n+<äT#˚‘· Ä‘·àqT #˚sT¡ ø√≈£î+&Ü nVü≤+uÛ≤eeTT q•+#·<Tä . Ä‘·àqT bı+~
‘êqT Ä‘·àj·T>∑T dæú‹j·T+<äT ì\ø£&É #Ó+<äT‘êeTT. |ü⁄{Ϻ q•+#·T
nVü≤+uÛ≤eeTT #êe⁄|ü⁄≥Tºø\£ T ˝Òì Ä‘·à˝À ø£*dæb˛‘·T+~.
eTqdüq
‡ >± Ä‘·à #Ó‘’ q
· ´y˚T. n~ n+‘·'ø£sD
¡ eTT‘√ #˚]ø£ e\q dü+ø£\Œ
<Ûsä à¡ eTT @s¡Œ&q
ç ~. X¯ó<ä∆ eTqdüT‡ >∑TDeTT\‘√ #˚] nC≤„q ø±\Twü´eTT #Ó+~
n$<ë´es¡D e\¢ Ä‘·à$düàè‹ ã&Éd
ô qT.
eTH√HêX¯eTT m≥T¢ ø£\T>∑TH√ ‘·s¡Tyê‹ XÀ¢ø£+˝À eTVü≤s¡T¸\yês¡T
$e]düTÔHêïs¡T.
16. <äèX¯´yê]‘·+ ∫‘·Ôe÷‘·àq'ˆ
∫‘·«Ô <äsÙ¡ q+ ‘·‘«Ô· <äsÙ¡ q+ˆˆ
‘ꈈ
∫‘·e
Ô TT (eTqdüT)‡ ø£q|ü&TÉ edüTe
Ô ⁄ yÓ+≥ yÓfifl¯ø,£ ‘·q jÓTTø£ÿ ∫‘·«eTTqT
(#Ó‘’ q
· ´eTTqT) miT>∑T≥j˚T ‘·‘«Ô· eTTqT (‘·q ì» dü«s¡÷|üeTTqT) miT>∑T≥
nì ‘Ó*dæø=qe\j·TTqT. eTqdüT≈‡ î£ $wüj÷
· ø£s¸¡ D ìs√~Û+∫ #Ó‘’ q
· ´eTT‘√
nqTdü+<ÛëqeTT #˚jT· T≥j˚T ‘·‘«· <äsÙ¡ qeTqã&ÉTqT.
yê´K´ :
u≤Vü≤´<äèX¯´eTT\T, n+‘·s蛡 X¯´eTT\ qT+&ç eTqdüTø‡ Ï Äø£s¸¡ D ‘=\–qHê&ÉT,
eTqdüT≈‡ î£ Ä‘·à (∫‘Y) #Ó‘’ H
· ê´qTuÛe
Ñ + ø£\T>∑T‘·T+~. ‘·‘«Ô· <äsÙ¡ q+ n+fÒ
n<˚. eTqdüT‡ ‘·q eT÷˝≤ìøÏ #˚sT¡ ø=+fÒ n~ Ä‘·àj˚T. nC≤„qeX¯+ qT+&ç
$&ÉT<ä˝Ö‘·T+~. e+<Ûë´|ü⁄‘Á T· &ÉT, kÕúDT|ü⁄s¡Twüß&ÉT ø£*dæ >∑>q
∑ ‘·sT¡ |ü⁄wüŒeTT\
•s¡dTü \‡ <Û]ä +∫ >∑+<Ûsä «¡ q>∑se
¡ TTq≈£î b˛sTT nø£ÿ&É >∑\ X¯óøÏøÔ ± s¡»‘·eTTqT
>∑÷]Ã |üsd
¡ Œü se
¡ TT ø£\Væ≤+∫ b˛{≤¢&TÉ ø=qT#·÷ X¯X$
¯ cÕDeTT qs¡Xè¯ +>∑eTT\‘√
ˇø£]H=ø£s¡T N\TÃø=ì ‘·T<ä≈£î eTè‹#Ó+~ yê]s¡Te⁄s¡T |æXÊ#·eTT˝…’].
»>∑‘êÿs¡´eT+‘·jT· ÷ á Ø‹>∑H˚ ñ+&ÉTqT. ãT~∆eT+‘·T\T »>∑‘T· Ô >∑T]+∫
23

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

yêdüq\ e˝Ò¢ ã+<Ûe
ä TT ø£\T>∑T#·Tqï~. yêdüq\q>± nH˚ø£ »qà |üs+¡ |üs\¡
qT+&ç e#Ó&
à TÉ n\yê≥T¢. H˚qT ø£sq
Ô¡ T, H˚qT uÛÀø£q
Ô T nqTq~ <äè&Û‘É s· ¡ yêdüq.
Ä‘·àC≤„qeTT ø£*–qqT ø£sèÔ¡ ‘·« uÛÀø£èÔ ‘·« yêdüq ‹]– $»è+_Û+∫ »qà |üs+¡ |üs\¡ qT
ø£\T>∑Cj
Ò T· TqT ($y˚ø£ #·÷&ÜeTDÏ). yêdüq\T q•+∫q ‘·sT¡ yê‘· #˚d
ù ø£sà¡
ø±\Ãã&çq $‘·q
Ô eTT e˝… »qà|üs+¡ |üs\¡ ≈£î <ë]rj·T<äT. ø£sà¡ ;»eTT˝…q
’ yêdüq\T
n+‘·'ø£sD¡ eTTqT Vü≤‘·TøÔ =ìj·TTqï$. ∫‘·e
Ô Tq>± ‹]– »qà ø£\T>∑Cj
Ò T· T |òTü q
dü+ø£\Œ yêdüq˝Ò. $#ês¡D˝À yêdüHê sêVæ≤‘·´eTT ø£*– |üse
¡ TXÊ+‹Á|<
ü yä TÓ q
Æ
neTqdüÿ dæ‹
ú ø£\T>∑TqT. $#ês¡D˝À ∫‘·eÔ TT ∫Á<÷ä |üeTT˝À ©qeT>∑TqT. yêdüHê
sêVæ≤‘·´eTTqï|ü &˚ XÊX¯«‘· dü«s¡÷|ü dæ‹
ú ˝À ñ+&É>\∑ eTT.
eTqdüT≈‡ î£ Ä<Ûës¡yTÓ q
Æ ~, nìï+{ÏøÏ nr‘·yTÓ q
Æ ~, ì‘·´ dü‘´· yÓTq
Æ Ä‘·à‘√
nqTdü+<Ûëqy˚T ÁX‚wü˜eTì, n{Ϻ Ä‘·à C≤„qìwü˜qT bı+~q e´øÏÔøÏ nC≤„q+
q•düT+Ô <äì ‘·sT¡ yê‹ XÀ¢ø+£ ˝À eTVü≤s¡T¸\yês¡T $e]düTH
Ô êïsT¡ .
15. qwüºe÷qk˛ ‘·ÿè wüº jÓ÷–q'ˆ
ø£è‘·´eTdæÔ øÏ+ dü«dæú‹+ j·T‘·'?
‘ꈈ
eTqdüT‡ ‘·q eT÷\+˝À ø£\dæb˛sTTq ñ‘·ÿèwüº jÓ÷–øÏ y˚iT ø£se
Ô¡ ´y˚T~
jÓTÆ qqT ø£\<ë? ˝Ò<ì
ä uÛ≤eeTT.
yê´K´ :
eTqdüT‡ q•+∫ ã
Á Vü≤à ìcÕ˜ >∑]wüß&
˜ q
’Ó ñ‘·ÿèwüj
º ÷
Ó – dü«dæ‹
ú ì bı+~q
yê&ÉT. yêìøÏ @ ø£se
Ô¡ ´eTT, ø£sà¡ eT÷ ˝Ò<Tä . jÓ÷–øÏ ø£sêà#·sD
¡ ø¬ ’ |
ùÁ s¡Dì#˚Ã
@ ø√]ø£\T, @ nedüsê\T ñ+&Ée⁄. @<ÓH
’ ê ø£sà¡ #˚d
ù Ô n~ ‘êqT #˚XÊqqï
ø£s¡Ôè‘·« uÛ≤eq ñ+&É<äT. |òü˝≤ù|ø£å ñ+&É<äT. n‘·&ÉT <˚Vü≤_ÛqTï&Ó’, ø£s¡à|òü\
dü+jÓ÷>∑ X¯SqT´&Ó,’ yêdüHês¡V≤æ ‘·T&Ó,’ n+‘·dTü œ
‡ jÓTÆ , Ä‘êàsêeTT&Ó,’ ‘êqT ø£sq
Ô¡ T
nH˚ uÛ≤e+ ˝Ò≈î£ +&Ü ñ+{≤&ÉT.
eTH√HêX¯eTT dæ~+∆ ∫q jÓ÷– ñ‘·ÿèwüy
º TÓ q
Æ yê&ÉT. n‘·ìøÏ ‘·q eTqdüT‡
Vü≤è<äjT· ≈£îVü≤s¡+˝À Ä‘êàø±s¡+ #Ó+<ä≥+ e\q Ä‘·à˝À s¡$T+#·≥+ ‘·|Œü eTs√
|üq+≥÷, >∑eT´+ n+≥÷ bı+<äe\dæ+<ä+≥÷ @MT ñ+&É<Tä . yês¡T eTÚq+>±
ñHêï, e´eVü‰s¡+˝À ñHêï ˝Àø£ ø£fi≤´D+ »s¡T>∑T‘·T+~.
22

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

- 10 -

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

ñ|üj÷
Ó >∑|&
ü ˝˚ ≤ eT\#·T ø√yê\+fÒ eTqdüT‡ eTq eX¯+˝ÀìøÏ sêyê*.
|üøÏåì ã+~Û+#·T≥≈£î e\ @ s¡ø£+>± kÕ<ÛäqeT>∑T #·Tqï<√, nfÒ¢
bÁ ÕD≤j·÷eT+ <ë«sê bÁ ÕDyêj·TTe⁄qT ã+~Û+#·T≥ e\q <ëì MT<ä Ä<Ûës¡|&
ü ¶É
eTqdüT‡ eTq≈£î ∫øÏÿ eTH√#·\qeTT ‘ê‘êÿ*ø£+>± Ä–b˛e⁄qT. n|ü⁄&ÉT
Ä˝À#·Hê s¡V≤æ ‘·d‹
úæ eTqdüT≈‡ î£ dü«‘·d<
ྠe
∆ä TT nì nqTuÛe
Ñ |üPs¡«ø£eTT>± ‘Ó\TdüT+Ô ~.
n{Ϻ ìX¯\à eTqdüT‡ n+‘·sT¡ àKyÓTÆ ñ+&ÉT≥ e\q, eTq˝Àq ñqï eTH√eT÷\yÓTq
Æ
Vü≤è<äjT· øπ +Á<e
ä TT˝À dæ‹
ú bı+<äT≥≈£î |
Á j
ü T· ‘·ïeTT #˚jT· T≥≈£î M\T|ü&TÉ #·Tqï~.
bÁ ÕD≤j·÷eT+ <ë«sê eTqdüTq
‡ T ìs√~Û+#· e#·TÃ. eTH√ìj·T+Á‘D
· <ë«sê
ÁbÕDeTTqT ìj·T+Á‹+#·e#·TÃqT. eTqdüT‡øÏ, ÁbÕD≤ìøÏ >∑\ dü+ã+<Ûëìï
‘·sT¡ yê‘· XÀ¢ø+£ ˝À eTVü≤s¡T¸\yês¡T $e]düTH
Ô êïsT¡ .
12. ∫‘·yÔ êj·Te •Ã‹Å ÿ j·÷j·TT‘ê'ˆ
XÊKjÓ÷s¡«› sT÷ X¯øeÔÏ T÷\ø±ˆˆ
‘ꈈ
eT÷\X¯øøÔÏ Ï s¬ +&ÉT XÊK\T ø£\e⁄. #Ó‘’ q
· ´ XÊK eTqdüT,‡ øÁ j
Ï ÷
· XÊK
bÁ ÕDeTT. bÁ ÕDeTT X¯Øs¡eTTq+<äT sêø£b˛ø£\T #˚jT· T#·T X¯Øs¡eTTqT ø±bÕ&ÉT
#·T+&ÉTqT. eTqdüT‡ u≤Vü‰´+‘·s¡ eè‘·T\Ô T ø£*– <äX+‚ ~
Á j·TeTT\ <ë«sê Ä‘·à≈£î
yÓ*>± dü+#ês¡eTT #˚jT· T#·T H=|ü#·T+&ÉTqT.
yê´K´ :
eTqdüTq
‡ ≈£î, bÁ ÕDeTTq≈£î nVü≤+düTŒs¤ D
¡ eT÷\eTT. Ä eT÷\ X¯øq
ÔÏ T+&ç
eTqdüT‡ #Ó‘’ q
· ´ XÊK>±qT, bÁ ÕDeTT øÁ j
Ï ÷
· XÊK>±qT Ä$s¡“$¤ +∫q$. n+<äT#˚‘·
eTqdüT‡ ìX¯\Ã yÓTq
Æ |ü&ÉT bÁ ÕDeTT ìX¯\Ã eT>∑TqT, bÁ ÕDeTT ìX¯\Ã yÓTq
Æ |ü&ÉT eTqdüT
ìX¯Ã\eT>∑TqT. mø£ÿ&√ m>∑Ts¡T‘·Tqï eTqdüTø‡ Ï bÁ ÕD+ Ä<Ûës¡+. n+<äT#˚‘H
· ˚ ˇø£
ì$Twü+ }|æsê&Éøb£ ˛‘˚ eTqdüT‡ –»–»˝≤&ÉT‘·T+~. bÁ ÕD+ eTq eX¯+˝À
ñ+~. bÁ ÕD ìs√<Û+ä e\¢ eTqdüT‡ eTq <ä>sZ∑ ≈¡ î£ e∫à |ü&bç ˛‘·T+~.
$#ês¡D e\¢ eTqdüT‡ dü+düÿ]+|üã&ç ìX¯\à eTqdüT‡ eTq≈£î dæ~+∆ ∫q|ü⁄&ÉT
bÁ ÕD+ <ëq+‘·≥<˚ ìj·T+Á‹+|üã&ÉT‘·T+~. n{Ϻ dæ‹
ú ˝À eTqdüT eX¯+˝À
eTqeTT+&ÉeTT. eTq eX¯+˝À eTqdüT+≥T+~. @<√ s¡÷bÕìï |ü≥Tºø=ì m\¢|ü &ÉT
eTqdüT‡ ñ+≥T+~. $#ês¡D e\¢ <äèX¯´eTT MT<ä Äø£s¸¡ D ‘=\–q+<äTe\¢
s¡÷|üsV¡ ≤æ ‘·d‹
úæ @s¡Œ&ç eTqdüH‡ ~
˚ ˝Ò<Tä nì nqTuÛ÷Ñ ‹ ø£\T>∑T‘·T+~. eTqdüT‡
19

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

20

○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

ˇø£ÿ Ä˝À#·qøπ |ü]$T‘· yÓTq
Æ |ü&ÉT n~ q•düT+Ô ~. m+<äT#˚‘q
· q>± eTqdüq
‡ >±
Ä˝À#·q\ |
Á yü êVü≤eTT. ˇø£ÿ $wüjT· eTT MT<ä e÷Á‘y· T˚ eTqdüT‡ \>∑ï+ #˚dq
æ |ü&ÉT
Ä˝À#·Hê |
Á yü êVü≤+ ñ+&É<Tä . ø£qTø£ eTqdüT+‡ &É<Tä . $#ês¡D˝À ªªH˚qT me&ÉqT?µµ
nH˚ Ä+‘·]ø£ XÀ<Ûq
ä ˝À e÷Á‘y· T˚ eTqdüTq
‡ ï|ü &ÉT Ä˝À#·Hê |
Á yü êVü≤+ Ä–b˛sTT
eTqdüT+‡ &É<Tä . eTqdüT‡ ìÅwÿæ j·TeTT>±qTqï|ü &ÉT bÁ ÕDeTT nedüse
¡ TT ˝Ò<Tä .
ÁbÕD≤j·÷eT+˝À ‘ê‘êÿ*ø£+>± eTqdüT‡ ìÅwæÿj·TeTÚ‘·T+~. nq>±
eTH√\j·T+ ne⁄‘·T+~. Ç~ eTqdüTì
‡ @ø±Á>|
∑ sü #
¡ T· ø=H˚ ñbÕj·T+ e÷Á‘y
· T˚ .
Á b ÕD≤j· ÷ eT+ ‘· s ¡ T yê‘· j· T <Û ë $~Û > ± eTqdü T ‡ Á ø Ï j · T dü \ T|ü ⁄ ‘· T +~.
ÁbÕD≤j·÷eT+˝À yêdüHêø£åj·T+ »s¡>∑<äT. n+<äT#˚‘· eTqdüT‡ q•+#·<äT.
ÁbÕD≤j·÷eTeTT eTqdüT‡qT ‘ê‘êÿ*ø£+>± ìs√~Û+#·{≤ìøÏ e÷Á‘·y˚T
ñ|üj÷
Ó >∑|&
ü TÉ ‘·T+~. <ëH˚ï >∑eT´+>± qeTTà≈£î+fÒ m˝≤ ñ+≥T+<ä+fÒ jÓ÷–
y˚eTq #Ó|Œæ q≥T¢ m\Tø£‘√\T |ü{ºÏ @&Ü~ ñ‹øÏq q\T|ü⁄ q\Tù| ø±ì ‘Ó\T|ü⁄
sê<äT nqï #·+<ä+>± ñ+≥T+~. nfÒ¢ ÁbÕD≤j·÷eT+ e\¢ yêdüHêø£åj·T+
ø£\T>∑<Tä . |ü⁄qs¡q
® à ;C≤\T n˝≤π> ñ+{≤sTT. yêdüHêø£j
å ÷
· ìøÏ $#ês¡D
‘·|Œü ìdü]. Ä‘·àC≤„Hêìï bı+<˚+<äT≈£î eTqdüT‡ |
Á <
ü ëÛ q+. n~ ìX¯Ã\yÓT‘Æ H
˚ ˚
C≤„q+ ø£\T>∑T‘·T+~. n~ìX¯Ã\+ ø±yê\+fÒ yêdüHêø£åj·T+ nyê«*.
yêdüHêø£åj·T+ $#ês¡D e˝Ò¢ ø£\T>∑T‘·T+~. yêdüHêø£åj·TyÓTÆq|ü&ÉT
eTH√HêX¯qeTT »]– ‹]– mqï&É÷ eTqdüT‡ ÁøÏj·Tdü\T|ü<äT. n+<äT#˚‘·
eTH√\j·TeTT bı+<äT≥ø£Hêï $#ês¡D‘√ |üP]Ô>± eTqdüTq
‡ T ñ|üX$
¯ T+|üCd
ùÒ
e÷sêZìï eTVü≤s¡T¸\yês¡T ‘·sT¡ yê‹ XÀ¢ø+£ ˝À $e]düTH
Ô êïsT¡ .
13. \j·T$HêX¯H˚ ñuÛj
Ñ T· s√<ÛHä ˆ˚
\j·T>∑‘+· |ü⁄q s¡e¤“ ‹ H√ eTè‘·+ˆˆ
‘ꈈ
\j·TeTT, $HêX¯eTT Ç$ ñuÛj
Ñ T· $<Ûä s√<Ûq
ä eTT\T. \j·TeTT bı+~q
eTqdüT‡˝À eTH√eè‘·TÔ\T e÷Á‘·y˚T n&É–, eT÷\eè‹Ôj·T>∑T nVü≤+ø±s¡eTT
X‚w+æ ∫ j·TT+&ÉTq|ü⁄&ÉT ‹]– |ü⁄≥TºqT. nVü≤+ø±s¡eTT+&ÉT ei≈£î nuÛ≤´dü
ø±\eTTq düe÷~ÛjT· T ì‘·s¡ ø±\eTT\˝À eTH√yê´bÕs¡eTT ø£\T>∑T#·T+&ÉTqT,
eT÷\eè‹ÔjT· >∑T nVü≤+ø±s¡eTT q•+∫q (H√eTè‘·+ R #·∫Ãq) eTqdüT‡ eTs¡\
|ü⁄≥º<Tä . n{Ïyº ê&ÉT ì‘·´ düe÷~ÛdTü &
ú TÉ . düs«¡ <ë Ä‘·àìwüj
˜ T· +<äT+&ÉT≥#˚ eTqdüT‡

- 10A -

ñ|ü<˚X¯kÕs¡eTT

#˚jT· Tyê´bÕs¡eTT q+<äT≈£L&É n‘·&TÉ nuÛ<
Ò ä <äèwæº ø£*–j·TT+&ÉTqT, eTqdüT‘‡ √
#·÷#·TyêìøÏ düs«¡ ‘Á · uÛ<
Ò e
ä TT uÛ≤dæ+#·TqT. ‘·qTï #·÷#·Tø=ì #·÷#·TyêìøÏ
|
Á ‹
ü <äèwæ˝º ÀqT, |
Á ‹
ü <äèX¯´eT+<äTqT >∑÷&É Ä‘·àj˚T uÛ≤dæ+#·TqT. Ä‘·à |
Á »ü j
„ T˚
nK+&ÉyTÓ Æ nìï{ì
Ï ÄÁø$
£ T+#·TqT.
eTH√HêX¯eTq>± eTqdüT‡ Ä‘êàø±s¡+ bı+<ä≥y˚T. |ü]∫Ãq
¤ ïyTÓ ,Æ $ø£è‘·
yÓTq
Æ {Ϻ eTqdüT‡ ã
Á Vü≤àeTT>± s¡÷bÕ+‘·s+¡ #Ó+<äT‘·T+~.
yê´K´ :
\j·TeTT, $HêX¯eTT nH˚ s¬ +&ç{Ï <ë«sê eTqdüTq
‡ T ìj·T+Á‹+#·e#·TÃqT.
nsTT‘˚ \j·TeTT #Ó+~q eTqdüT‡ eTs¡\ Ä$s¡“$¤ düT+Ô ~. HêX¯qeTT #Ó+~q
eTqdüT‡ ‹]– ñ<ä“$¤ +#·<Tä . \j·T+ nq>± ‘ê‘êÿ*ø£+>± ©q+ #Ó+<äT≥. Ä
dæ‹
ú ˝À eTqdüT‡ ñ+≥T+~ >±ì ìÅwÿæ j·TeTT>± ñ+≥T+~. ne´ø£yÔ TÓ q
Æ eTqdüT‡
‹]– e´ø£ÔyÓTÆ dü+#·]dü÷Ô ñ+≥T+~. ÁbÕD≤j·÷eT+ <ë«sê eTH√\j·T+
dæ~d
∆ Tü +Ô ~ ø±ì yêdüHêø£j
å T· eTT »s¡T>∑<Tä . nC≤„qeTT ‘=\>∑<Tä .
$#ês¡D #˚dq
æ |ü&ÉT eTH√HêX¯eTT ø£*– eTqdüT‡ mqï{øÏ ° ñ<ä“$
¤ +#·<Tä .
eTH√HêX¯qeTT n+fÒ dü+ø£\Œ $ø£\Œ HêX¯qeTT. Bìe\¢ nC≤„qeTT (selfignorance) ‘=\– Ä‘·àC≤„qeTT (self-knowledge) ø£\T>∑T‘·T+~.
ÁbÕD≤j·÷eT+ jÓ÷>±ìøÏ dü+ã+~Û+∫q~. C≤„q e÷s¡Z+˝À BìøÏ kÕúq+ ˝Ò<äT.
C≤„qjÓ÷>∑+˝À eTH√HêX¯+ dæ~d
∆ Tü +Ô ~. ø£qTø£, e´øÏ‘Ô «· eTT (personality,
ego) q•+∫ eTqdüT≈
‡ î£ #·|\ü ‘·«eTT ñ+&É<Tä .
$#ês¡D <ë«sê e÷Á‘y
· T˚ eTH√HêX¯+ ø£\T>∑T ‘·T+<äì ‘·sT¡ yê‹ XÀ¢ø+£ ˝À
eTVü≤s¡T¸\ yês¡T $e]düTH
Ô êïsT¡ .
14. bÁ ÕDã+<ÛHä ê ©¢qe÷qdüyTé ˆ
@ø£∫+‘·Hê HêïX¯ y˚T ‘·´<ä'ˆˆ
‘ꈈ
bÁ ÕD ã+<Ûq
ä eTT#˚ ©qeT>∑T eTqdüT,‡ @ø£ edüTe
Ô ⁄qT ∫+‹+#·T≥ e\q
HêX¯qeTTqT bı+<äTqT.
yê´K´ :
bÁ ÕD≤j·÷eT+ e\q eTqdüT‡ ©qeT>∑T#·Tqï~. $#ês¡D˝À ªªH˚He
Ó &ÉqTµµ
nì @ø£∫+‘·q #˚dq
æ |ü&ÉT eTH√HêX¯eTT dæ~d
∆ Tü q
Ô ï~.
21