ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΡΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
3.1 Εισαγωγή
Λυρική ποίηση< λύρα=έγχορδο µουσικό όργανο, πολύ αγαπητό στον κόσµο. Παλαιότερες
ονοµασίες του: φόρµιγξ, κιθαρίς. Πρώτη αναφορά της λέξης λύρα στον Αρχίλοχο. Οι
Αλεξανδρινοί φιλόλογοι στη λυρική ποίηση κατέτασσαν µόνο την ποίηση που συνοδευόταν από
λύρα. Συνέταξαν τον Κανόνα των 9 λυρικών ποιητών (Αλκαίος, Σαπφώ, Ανακρέοντας,
Αλκµάνας, Στησίχορος, Ίβυκος, Σιµωνίδης, Βακχυλίδης, Πίνδαρος). Εµείς σήµερα στη λυρική
ποίηση εντάσσουµε και τον ίαµβο και την ελεγεία (συνοδευόταν από αυλό).
Η λυρική ποίηση χρονικά ήκµασε από τις αρχές 7ου αι. έως τα µέσα του 5ου αιώνα. Μέσα 7ου
αι.: έγινε µία τεράστια αλλαγή στην ελληνική κοινωνία (αποικισµός, οπότε είχαµε διεύρυνση
πνευµατικών οριζόντων Ελλήνων, ταξίδια, πλούτος, αναζήτηση καλύτερων όρων ζωής,
συµµετοχής στη διαχείριση κοινών και άσκηση εξουσίας, συνειδητοποίηση προσωπικής αξίας
και αξίας ελευθερίας).
Οι Έλληνες τραγουδούσαν σε κάθε ευκαιρία της καθηµερινής τους ζωής (γάµοι, κηδείες,
εργασία, πολεµικές επιχειρήσεις, λατρεία θεών).
3.2. Ελεγειακή ποίηση
Η λέξη ελεγεία δήλωνε στην αρχή ποίηση µε θρηνητικό περιεχόµενο. Ποίηση του Κριτία (5ος αι.
π.Χ.): πρώτη χρήση λέξης ελεγείον για να δηλώσει το στίχο δακτυλικό εξάµετρο (που µαζί µε το
δακτυλικό πεντάµετρο απαρτίζουν το ελεγειακό δίστιχο, δηλ. το µέτρο της ελεγείας).
3.2.1 Καλλίνος από Έφεσο Ιωνίας: ο πρώτος ελεγειακός ποιητής (α µισό 7ου αιώνα). Ένα
ποίηµά του σώθηκε (προτροπή σε νέους να υπερασπίσουν πατρίδα). Θυµίζει αρκετά έπος.
3.2.2 Τυρταίος ο Σπαρτιάτης: β µισό 7ου αιώνα. Πολιτική=πολεµική ποίηση. Προτρέπει
Σπαρτιάτες να καταλάβουν Μεσσήνη. Μόνο αποσπάσµατα από την ποίησή του.
3.2.3 Μίµνερµος από Κολοφώνα Ιωνίας (ή Σµύρνη): β µισό 7ου αιώνα. Θέµα του : οι χαρές
της νιότης και του έρωτα, η φρίκη των γηρατειών. Ερωτική και µελαγχολική η ποίησή του
(Ναννώ και Σµυρνηίς οι τίτλοι των 2 τόµων ποιηµάτων του στην Αλεξανδρινή εποχή).
3.2.4 Αρχίλοχος ο Πάριος (680-640 π.Χ. περίπου). Περιπαικτικός, δηκτικός, αντιηρωικός.
Αλλά και παραδοσιακά θέµατα, για παράδειγµα παντοδυναµία θεών, χτυπήµατα µοίρας.
3.2.5 Σόλων ο Αθηναίος (680-560 π.Χ περίπου). Νοµοθέτης, πολιτικός και ποιητής. Μέσα
από τα ποιήµατά του υπερασπίστηκε πολιτικές του ιδέες και πράξεις.
3.2.6 Θέογνης από Μέγαρα (6ος-5ος αι. π.Χ.). Σήµερα σώζεται µια συλλογή περίπου 1400
στίχων, τυπική ποίηση συµποσίων. Ο ποιητής διακατέχεται από αριστοκρατικές αντλήψεις,
παραπονιέται για νεόπλουτους εποχής του.
3.2.7 Φωκυλίδης ο Μιλήσιος (6ος π.Χ αι.), Δηµόδοκος ο Λέριος (6ος π.Χ αι.), Ξενοφάνης ο
Κολοφώνιος (6ος-5ος): γνωµολογικού περιεχοµένου ελεγειακή ποίηση.
3.3 Ιαµβική ποίηση
Ιαµβική ποίηση: σκωπτικό, περιπαικτικό, δηκτικό περιεχόµενο σε ιαµβικό τρίµετρο (βλ. για
σκλάβα Ιάµβη σελ. 127).
3.3.1 Αρχίλοχος ο Πάριος(= ο ίδιος µε τον 3.2.4). Περιπετειώδης ζωή µε συµµετοχή σε µάχη,
ερωτικές απογοητεύσεις. Σπουδαίος ποιητής αλλά ...πικρόχολος! Ασχολήθηκε µε τα προσωπικά
του βιώµατα. Ο πρώτος Ευρωπαίος ποιητής που έθεσε ως θέµα της ποίησής του τον εαυτό του! Ο
πρώτος που χρησιµοποίησε ασυνάρτητα (µακρούς στίχους διαφορετικού ρυθµού που ενώθηκαν)
και επωδούς (µικρές στροφές µε άνισου µεγέθους στίχους).

3.3.2 Σηµωνίδης ο Αµοργίνος (αλλά από τη Σάµο!). Γνωστό ποίηµα του το σατιρικό Ίαµβος
των Γυναικών. Ο τελικός του στόχος: η κατάκριση ελαττωµάτων συνανθρώπων του ώστε να τα
διορθώσουν (# Αρχίλοχο που ασχολούνταν µόνο µε τον εαυτό του). Πολύ απαισιόδοξος (#
Αρχίλοχο).
3.3.3 Ιππώνακτας από την Έφεσο. Έζησε στο περιθώριο κοινωνίας, σα ζητιάνος, το λεξιλόγιό
του ήταν λαϊκό, ήταν αθυρόστοµος. Η ποίησή του =ποίηση απόλυτα αποµονωµένου ατόµου, µε
ιδιότυπα µέτρα.
3.3.4 Σόλων ο Αθηναίος: Ιαµβικό είναι ένα έξοχο ποίηµά του , όπου κάνει απολογισµό του
έργου του (απελευθέρωση γης, διαγραφή χρεών, σεισάχθεια, ...).
3.4 Μελική ποίηση (Μονωδία)
Τραγούδια που τραγουδιούνταν από 1 άτοµο µε συνοδεία λύρας. Καλλιεργήθηκε κυρίως στη
Λέσβο.
3.4.1 Αλκαίος από Μυτιλήνη (τέλος 7ου-αρχές 6ου αι.) Έζησε σε εποχή µεγάλων πολιτικών
αναστατώσεων. Αριστοκράτης, εξορίστηκε. Έγραψε στασιωτικά ποιήµατα, εµπνευσµένα από
καθηµερινή πολιτική πραγµατικότητα της εποχής, επίσης ερωτικά τραγούδια και Ύµνους σε
θεούς και ήρωες. Ελάχιστα αποσπάσµατα της ποίησής του σήµερα. Η γλώσσα του (αιολ.
διάλεκτος) απλή, αλλά το µέτρο ποιηµάτων του περίτεχνο (αλκαϊκή στροφή).
3.4.2 Σαπφώ (τέλη 7ου –αρχές 6ου π.Χ. αι.). Αριστοκράτισσα, µέσα σε πολιτικές αναταραχές.
Γεννήθηκε στην Ερεσσό, έζησε στη Μυτιλήνη. Τα ποιήµατά της =προσωπικά βιώµατα
(περιγραφή ερωτικού πάθους, κοινής ζωής µε συντρόφισσες). Περίφηµη η Ωδή στην Αφροδίτη
(αγαπηµένη θεά της Σαπφώς.) Έγραψε και επιθαλάµια: τραγούδια γάµου. Αιολική διάλεκτος,
απλή, λιτή γλώσσα, ποικίλα µέτρα (ιδιαίτερη η σαπφική στροφή της).
3.4.3 Ανακρέων από την Τέω. Ερωτικά, συµποτικά ποιήµατα, αλλά στα πλαίσια του µέτρου η
ποίησή του. Παρεξηγηµένη προσωπικότητα. Πλούσια παραστατική ιωνική διάλεκτος στα
ποιήµατά του. Ανακρεόντεια αποκαλούνταν αφενός τα ποιήµατα (κακότεχνα εν γένει) που
µιµούνταν τα συµποτικά και ερωτικά του ποιήµατα, αφετέρου µια συλλογή 60 ποιηµάτων στο
τέλος της Παλατινής Ανθολογίας. Ο Ανακρεοντισµός (παραµορφωτική εικόνα Ανακρέοντα)
άσκησε µεγάλη επίδραση στην παγκόσµια λογοτεχνία.
*** Επίσης υπήρχαν και γυναίκες ποιήτριες: Κόριννα, Τελέσιλλα, Πράξιλλα.
3.5 Χορική ποίηση
Η πιο αξιόλογη και περίτεχνη ποιητική δηµιουργία Ελλήνων 6ου και αρχών 5ου αι. Οι χορικοί
ποιητές έγραφαν ποιήµατα-τραγούδια για να εκτελεσθούν αυτά από χορό, συνέθεταν τη µελωδία
που τα συνόδευε, όριζαν τις χορευτικές κινήσεις που τα συνόδευαν, συνήθως δίδασκαν και τη
χορογραφία στο χορό και συνόδευαν το χορό µε το µουσικό του όργανο. Τα τραγούδια αυτά
αποτελούσαν πάντα µέρος µιας εορταστικής εκδήλωσης, µιας θρησκευτικής –λατρευτικής
τελετής. Τόπος ακµής: Σπάρτη 7ου π.Χ. αι.
3.5.1 Αλκµάνας από Σάρδεις (β µισό 7ου αι. π.Χ.). Ο πρώτος χορικός ποιητής. Χαρακτηριστικό:
Λακωνικό ιδίωµα (και οµηρισµοί και ξενικά στοιχεία), απλά µέτρα. Ποίηση της ειρήνης, για
τελετές. Επίσης και ερωτικά ποιήµατα και παρθένεια (ποιήµατα που τραγουδιούνταν από οµάδα
κοριτσιών σε θρησκευτικές γιορτές).
3.5.2 Στησίχορος από Ιµέρα Σικελίας (τέλος 7ου-µέσα 6ου). Θέµατα από µύθους επικού
κύκλου ή Ηρακλή. 2 ποιήµατα για ωραία Ελένη, στο πρώτο την κατέκρινε, µετά όµως
τυφλώθηκε, οπότε στο δεύτερο πήρε πίσω τις κατηγορίες καθώς θεώρησε ότι τιµωρήθηκε.
Έγραψε νέο ποίηµα αποκατάστασης της τιµής της Ελένης, την Παλινωδία και βρήκε το φως του.
Η γλώσσα του είχε ως πρότυπο τη γλώσσα του Οµήρου, αλλά και δωρικό χρωµατισµό.
3.5.3 Ίβυκος από Ρήγιο Καλαβρίας (α µισό 6ου αι.). Αγάπη του για µύθο, έγραψε και ερωτικές
µονωδίες. Η γλώσσα του=συνταίριασµα επικών και δωρικών στοιχείων.

3.5.4
Σιµωνίδης από Κέα (τέλος 6ου-µέσα 5ου),. Έκανε πολλά ταξίδια. Περίφηµα τα
επιγράµµατά του, ιδίως για Μαραθώνα και Θερµοπύλες. Έγραψε και σκόλια (τραγούδια
συµποσίων) και επινίκια και θρήνους και εγκώµια και Διθυράµβους.
3.5.5 Πίνδαρος. Ο πιο σηµαντικός χορικός ποιητής. Από τις Κυνός Κεφάλες (τέλος 6ου- µέσα
5ου αι.). Καλλιέργησε όλα τα είδη χορικής ποίησης (Ύµνους σε θεούς, Παιάνες=λατρευτικά
τραγούδια προς τιµή των θεών, Διθυράµβους=θρησκευτικά τραγούδια προς τιµή Διονύσου,
προσόδια-ποµπικά, Παρθένεια=τραγούδια τραγουδισµένα από χορούς κοριτσιών, Θρήνους,
Επινίκια=θριαµβικές ωδές προς τιµή νικητών σε αθλητικούς αγώνες, Υπορχήµατα= λατρευτικού
περιεχοµένου χορευτικά τραγούδια).
Τα επινίκια ποιήµατά του, περίπου 45, σώθηκαν γιατί διδάσκονταν στα σχολεία. Συνθέτονταν
κατά παραγγελία και εκτελούνταν από χορό οµήλικων φίλων του νικητή. Έχουν µια τυπολογία:
στην αρχή δίνονται πληροφορίες για το νικήτή και για το γεγονός της νίκης, µετά έρχεται η
αφήγηση ενός µύθου, τέλος παρατίθεται κάποια γνώµη (γνωµικό) µε βαθυστόχαστο
θρησκευτικό-ηθικό περιεχόµενο. Στα ποιήµατα αυτά αντικαθρεφτίζεται η κοινωνική υπεροχή της
ελληνικής αριστοκρατίας που συνδεόταν µε τη µυθική-ηρωική παράδοση και απαιτούσε από τα
µέλη της συνεχώς καλύτερες επιδόσεις. Ο Πίνδαρος ήταν ο κήρυκας της αριστοκρατικής
κοινωνίας. Η γλώσσα του Πινδάρου είναι πλούσια σε δωρικά και αιολικά στοιχέια, µε γλωσσικό
υλικό από το έπος, εντυπωσιακά επίθετα και µεταφορές,αριστοτεχνικά µέτρα και ρυθµούς.
3.5.6 Βακχυλίδης από την Κέα. Στα χνάρια του Πινδάρου (α µισό 5ου αιώνα). Έγραψε ύµνους,
παιάνες, παρθένεια, υποµνήµατα, διθυράµβους, εγκώµια, επινίκια. Η δοµή των επινίκων του
είναι όµοια µε του Οµήρου. Είχε ιδιαίτερη αφηγηµατική ικανότητα που φαινόταν στο τµήµα του
µύθου. Η γλώσσα του=χορικολυρική γλώσσα, πιο απλή από την αντίστοιχη του Πινδάρου, τα
µέτρα του επίσης πιο απλά.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8
ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ
Είναι ο νεότερος από τους 3 τραγικούς ποιητές και ο πλέον ευνοηµένος από τη παράδοση, ίσως
διότι η περιορισµένη όσο ζούσε δηµοτικότητά του αυξανόταν συνεχώς µετά τον θάνατό του.
8.1. Ο ΒΙΟΣ ΤΟΥ
Πηγές για το βίο του Ευριπίδη:
α΄) η Σούδα
β΄) το Πάριο χρονικό
γ΄) ένας αρχαίος Βίος
δ΄) αποσπάσµατα από τον Βίο του ποιητή που έγραψε ο Σάτυρος, βιογράφος που άκµασε γύρω
στο 200 π.Χ.
ε΄) ένα κεφάλαιο από τις του Ρωµαίου αρχαιοδίφη Αύλου Γέλιου (2ος αι. µ. Χ.)
στ΄) µία σηµείωση του Βυζαντινού λογίου Θωµά Μαγίστρου
Αρχαιότερες είναι οι πηγές γ΄ και δ΄.
Ο Ευριπίδης γεννήθηκε στη Σαλαµίνα (485/484 π.Χ.) και η παράδοση τον συνδέει µε τους
άλλους 2 τραγικούς και µε τη ναυµαχία της Σαλαµίνας. Ο πατέρας του, Μνήσαρχος ή
Μνησαρχίδης, και η µητέρα του, Κλειτώ, πρέπει να ήταν εύποροι Αθηναίοι πολίτες µε κτήµατα
στη Σαλαµίνα, παρά τα σκωπτικά σχόλια της Αριστοφανικής κωµωδίας. Αναφέρεται ότι ο
ποιητής ασχολήθηκε µε την πυγµαχία και την ζωγραφική. Στα δράµατά του βρίσκουµε
επιδράσεις του προσωκρατικού φιλοσόφου Αναξαγόρα, του φυσικού Αρχελάου και των
σοφιστών Πρωταγόρα και Προδίκου.
Η τάση του να αποµονώνεται οδήγησε στη δηµιουργία παραφιλολογίας σχετικά µε την
οικογενειακή του ζωή και συνδέθηκε µε τον αποδιδόµενο στον ποιητή µισογυνισµό.

που φαίνεται ότι απηχεί έναν γενικότερο προβληµατισµό για την τύχη των αιχµαλώτων (σε περίοδο που η Αθήνα βρίσκεται σε εµπόλεµη κατάσταση) . 268-270). Ιφιγένεια η εν Ταύροις. Άλκηστις Το παλιότερο σωζόµενο έργο του Ευριπίδη. τα εντονότατα πάθη. σύµφωνη και µε τον µύθο. 8. η αυτονόητα θετική απεικόνιση της Άλκηστης. σελ. η οποία αφήνει εντελώς εκτεθειµένο τον Άδµητο Μήδεια (διδάχθηκε το 431) Ανήκε σε τετραλογία µαζί µε τα Φιλοκτήτης.Ρήσου). Ανδροµάχη. Υπόθεση: (βλ. Ιδιαιτερότητες του δράµατος αυτού: 1. 2. Αλκµαέων δια Ψωφίδος και Τήλεφος. Η συλλογιστική επεξεργασία του µυθικού υποστρώµατος του έργου: • Το ελληνικό και το βαρβαρικό δεν παρουσιάζονται µονοδιάστατα • Αναζητούνται τα όρια της θεµιτής και αθέµιτης εκδίκησης • Αναζητείται η σχέση εκδίκησης και κοινωνικής δικαιοσύνης και το µέγεθος των συνεπειών (συναισθηµατικών και κοινωνικών) που προκύπτουν. Ηρακλείδαι. Τα σωζόµενα έργα του είναι: Άλκηστις. Βάκχαι. οφειλόµενες ίσως στο ότι υποκαθιστά ένα σατυρικό δράµα: • Κωµικά και πρωτόγονα στοιχεία στη συµπεριφορά του Ηρακλή • Το τέχνασµα της συγκάλυψης του προσώπου. η κατάληξη των οποίων αντιστοιχούσε σε πραγµατικά γεγονότα και καταστάσεις. Εκάβη. σελ. Ελένη. Συνολικά νίκησε 5 φορές. Χαρακτηριστικά:  Τονίζει αρκετά το πολεµικό και πατριωτικό στοιχείο  η ασυνήθιστα µικρή έκτασή του δηµιουργεί την υποψία ότι έχουµε µία συντοµευµένη εκδοχή του δράµατος  στοιχεία της δραµατικής πλοκής του έργου που αιφνιδιάζουν: • η σύντοµη περιγραφή της θυσίας της Μακαρίας και η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτήν στη συνέχεια του έργου • η άγρια εκδικητικότητα της Αλκµήνης και η αναπάντεχη νεανική ορµή του γέροντα Ιόλαου • η θανάτωση του Ευρυσθέα. της ηρωίδας και των θεατών.2. Ηλέκτρα. Υποκαθιστούσε το σατυρικό δράµα σε µια τετραλογία µαζί µε τα Κρήσσαι. Ορέστης. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά: 1. συνδυάζονται και αναπτύσσονται στο δράµα η γνώση και η ευφυΐα του ατόµου µε τη φύση και την ιδιαίτερη θέση του Ηρακλείδαι (χρονολογείται µεταξύ 430-427) Υπόθεση: (βλ. Ικέτιδες. όπου και πέθανε το 406 και ενταφιάσθηκε. 272-273). Υπόθεση: (βλ. Για να επανεµφανίσει την κεντρική ηρωίδα • Το αίσιο τέλος 2.Πέρασε τα 2 τελευταία χρόνια της ζωής του στη αυλή του βασιλιά της /Μακεδονίας Αρχέλαου. Ιππόλυτος. ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Ο Ευριπίδης πρωτοεµφανίσθηκε στους δραµατικούς αγώνες του 455 και νίκησε πρώτη φορά το 441. 267-268). Από τα 92 δράµατα που συνέθεσε σώζονται 18 (µη συµπεριλαµβανοµένου του . όταν τεθούν σε εφαρµογή η δικαιοσύνη και η εκδίκηση • Ο τρόπος µε τον οποίο ορίζονται. Μήδεια. το οποίο χρησιµοποιεί ο Ευρ. Ηρακλής. σελ. Ιφιγένεια η εν Αυλίδι. Δίκτυς και το σατυρικό δράµα Θερισταί. Φοίνισσαι.

συναισθηµατική φόρτιση) • Η αγνή γενναιότητα της Πολυξένης • Η αµείλικτη ψυχή του Αχιλλέα • Η ανθρωποθυσία • Η αναγκαιότητα της βαρβαρικής εκδικητικότητας • Η διάψευση του νόµου και η δικαίωση του εγκλήµατος • Η απελπισία της ολοκληρωτικής απώλειας. η οποία διατηρεί το ιλιαδικό της ήθος Εκάβη (διδάχθηκε το 424 ή το 425) Υπόθεση: (βλ. σελ. 277-278). αλλά ίσως αυτό να µην ήταν σηµαντικό κριτήριο για τον ποιητή • Σηµαντικός ο ρόλος της Θέτιδας:από µηχανής θεά δίνει τον επίλογο και του δράµατος επαναφέροντας την τύχη της Ανδροµάχης και του τρωικού κύκλου • Η αρνητική εικόνα της Σπάρτης. Εξαίρεση αποτελεί η Ανδροµάχη. θεµατική (το επίκεντρο είναι στην τρωική πλευρά του ιλιαδικού στρατοπέδου) και δοµική (: πρόβληµα ενότητας) συγγένεια µε την Ανδροµάχη • Η δυνατή προσωπογραφία της κεντρικής ηρωίδας (πάθη. η οποία θα διακηρύξει την αθωότητα του Ιππόλυτου σε συνδυασµό µε την παρουσία της Αφροδίτης (στην αρχή του έργου). σελ. διάχυτη στο έργο λόγω του Πελοποννησιακού πολέµου • Η αρνητική εικόνα και δράση των παιδιών των ηρώων της Τροίας: όλοι είναι ανεπιτυχείς διαχειριστές της ηρωικής κληρονοµιάς των προγόνων τους. η οποία θα διακηρύξει την ενοχή του • Η ύβρις του κεντρικού ήρωα είναι η αγνότητά του Ανδροµάχη (διδάχθηκε γύρω στο 425. 275-276). µάλλον στην αυλή του βασιλιά των Μολοσσών) Υπόθεση: (βλ. σελ.αιτίες για την ιδιότυπη γραφή της τραγωδίας αυτής: • ο Πελοποννησιακός πόλεµος και η εισβολή των Σπαρτιατών. Χαρακτηριστικά: • Χρονική. κατηγορούσε τον Ιππόλυτο στον Θησέα και αυτοκτονούσε µετά τον θάνατό του Χαρακτηριστικά του Ιππόλυτου στεφανηφόρου: • Το θέµα της δολιότητας και της αισχύνης • Η αθώα άγνοια µε την οποία ενεργούν οι κύριοι ήρωες και από την οποία προκύπτει το τραγικό στοιχείο • Η παρουσία της Αρτέµιδας (στο τέλος του έργου). σελ. . 273-274). απογόνων των «Ηρακλειδών» • η ψυχολογική φόρτιση των Αθηναίων την εποχή εκείνη Ιππόλυτος (διδάχθηκε το 428 και κέρδισε πρώτη νίκη) Ονοµάσθηκε Ιππόλυτος στεφανηφόρος για να διακριθεί από τον Ιππόλυτο καλυπτόµενο (432). από τον οποίο σώζονται περίπου 50 στίχοι Υπόθεση: (βλ. 275-276). βλ. Πιθανά στοιχεία του Ιππολύτου καλυπτοµένου Το θέµα της δολιότητας και της αισχύνης: εντονότερη σκιαγράφηση της Φαίδρας (ίσως παρουσιαζόταν και πιο αναίσχυντη): αποκάλυπτε η ίδια στον ήρωα τον έρωτά της και αυτός κάλυπτε το πρόσωπό του από ντροπή (Ιππόλυτος καλυπτόµενος). βίωµα του Πελοποννησιακού πολέµου Ικέτιδες (διδάχθηκε µεταξύ 424 και 421) Υπόθεση: (προέρχεται από τον θηβαϊκό κύκλο. Χαρακτηριστικά: • Ως προς την ενότητα η δοµή θεωρείται από πολλούς ερευνητές χαλαρή.

282-283). σχεδόν ενοχλητικά καθηµερινοί. που προβάλλεται µε δράση και αναγνωρίσεις κι όχι µε αγώνες λόγου. στις Χοηφόρες του Αισχύλου ίσως λόγω κάποιας επαναδιδασκαλίας του έργου του Αισχύλου • το θέµα της ανθρώπινης δικαιοσύνης τίθεται στην ανησυχητική. Οι θεοί παρεµβαίνουν και σπάζουν αυτόν τον κύκλο θέτοντας το πρόβληµα της δικαιοσύνης µε άλλους όρους Τρωάδες (415) Είναι µέρος τριλογίας µε θεµατική ενότητα (Αλέξανδρος. Υπόθεση: (βλ.Χαρακτηριστικά: Η δράση δεν είναι πλούσια και µε εξαίρεση το επεισόδιο της Ευάνδης το βάρος πέφτει στην ηθική και πολιτική επεξεργασία Εµφανής η επίδραση της ρητορικής Πρόθεση εγκωµιασµού της Αθήνας και του Περικλή στο πρόσωπο του Θησέα Ίων (418) Υπόθεση: (βλ. Σοφοκλή και Ευριπίδη Ηλέκτρα.) Η µορφή της Ηλέκτρας αποτελεί κεντρικό πρόσωπο στις σωζόµενες τργωδίες και των τριών τραγικών:Αισχύλου Χοηφόροι. 281-282). σελ. σελ. • το έργο επιδέχεται ερµηνεία µε πολιτικά κριτήρια (υπεροχή του Αθηναίου ήρωα έναντι του Δωριέα Ηρακλή ή υπογράµµιση της φιλίας των δύο ηρώων µε προεκτάσεις για τη φιλική συνύπαρξη Αθήνας και Σπάρτης) • εξερευνώνται τα όρια και η ασυµβατότητα θείας και ανθρώπινης φύσης. . Ηρακλής µαινόµενος (422-416) Υπόθεση: (βλ. Παλαµήδης. Χαρακτηριστικά: Κυριαρχεί η άποψη ότι µε τη θέληση των θεών έχουν διευθετηθεί δυσεπίλυτα προβλήµατα Ο Απόλλωνας µε ένα άλλο ήθος. που δεν αντιστοιχούν στις υψηλότερες εκφάνσεις της ανθρώπινης φύσης • η πεποίθηση ότι η ευγένεια της ανθρώπινης φύσης και η ευγένεια της καταγωγής δεν συµβαδίζουν απαραίτητα • η τραγωδία ευθυγραµµίζεται µε την µυθική παράδοση (ο λευκός γάµος της ηρωίδας είναι µία ευφυής µυθογραφική καινοτοµία που ανοίγει νέους δρόµους θεατρικής πλοκής χωρίς να αντιστρατεύεται την µυθική παράδοση—η πρόρρηση των Διοσκούρων για τη δίκη του Ορέστη στον Άρειο Πάγο—η ιδέα της θυσίας που χαρακτηρίζει όλους τους φόνους στη στέγη των Ατρειδών αναγόµενη στη θυσία της Ιφιγένειας αν όχι στα θυέστεια δείπνα και συνεχίζοντας την Νέκυια της Οδύσσειας συνδέεται µε τη θυσία ζώων) ή µε το πνεύµα αµφισβήτησης (απορρίπτονται τα τεκµήρια της οικογενειακής οµοιότητας που χρησιµεύουν ως απόδειξη ότι ο βόστρυχος και τα ίχνη στον τάφο του Αγαµέµνονα είναι του Ορέστη: πιθανή αναφορά το Ευρ. Χαρακτηριστικά: • χαρακτήρες αποµυθοποιηµένοι. ερωτηµατική µορφή του: η απόδοση της δικαιοσύνης δηµιουργεί ένα άλλο. περισσότερο επιτελικό Προβληµατισµός για την ορθότητα των θεϊκών παρεµβάσεων στην ανθρώπινη µοίρα. προβληµατίζουν τα πάθη και η αυτοκυριαρχία των θεών και το ενδιαφέρον στρέφεται προς τις εσωτερικές δυνάµεις του ανθρώπου και την έννοια της αυτογνωσίας Ηλέκτρα (417 ή 413. Τρωάδες). σελ. 280-281). εξίσου ισχυρό πρόβληµα απόδοσης δικαιοσύνης µε αποτέλεσµα τον χωρίς τέλος αλληλοσπαραγµό των ανθρώπων. Χαρακτηριστικά: • Μαζί µε τις Τραχίνιες του Σοφοκλή είναι τα µόνα δράµατα µε ήρωα τον Ηρακλή.

288-289). αναχωρεί αµέσως για την Αθήνα) • πολυπρόσωπο έργο και γεµάτο δράση και σκηνικές απαιτήσεις µε έντονο το στοιχείο του εξωτισµού. σελ. Χαρακτηριστικά: • κοινά στοιχεία πλοκής µε την Ελένη • θετική έκβαση. αυτής της περιόδου) • αντίθεση µεταξύ της εµπάθειας των κεντρικών χαρακτήρων και του ευγενούς ήθους του Πυλάδη • τα πιο δυνατά σηµεία του έργου: η προσωπογραφία του Πυλάδη. • πολυπρόσωπη ανθρώπινη δράση χωρίς εµφανή και ενιαίο προσανατολισµό (το θέµα της προτεραιότητας της δράσης στα έργα του Ευρ. η αφήγηση της συνέλευσης των Αργείων. η εικόνα της Ηλέκτρας που κάθεται δίπλα στον κοιµισµένο εξαντληµένο Ορέστη . Χαρακτηριστικά: • το θέµα της βασίζεται στην παραλλαγή του µύθου που είναι γνωστή από την Παλινωδία του Στησιχόρου από τον Ηρόδοτο • υποχώρηση του τραγικού στοιχείου. σελ. η εµφάνιση του Φρύγα. είναι η βασίλισσα της Τροίας Εκάβη. Χαρακτηριστικά: • προβλήµατα οργανικής συνοχής • παρέµβλητα τµήµατα και ασυνέπειες (ακύρωση της ταφής του Πολυνείκη. 291-292). ανοίγει το δρόµο που θα οδηγήσει στο ευρωπαϊκό θέατρο Ορέστης (408. 290). 287-288).Κεντρικό πρόσωπο. που την αναγγέλλει. Χαρακτηριστικά: • ο αγώνας λόγων της Εκάβης στον οποίο ζητεί από το Μενέλαο τη θανάτωση της Ελένης και στον οποίο συνυπάρχουν η ορθολογιστική διαύγεια και η απελπισµένη εµπάθεια • παρουσιάσθηκε τη χρονιά της Σικελικής εκστρατείας και αποτυπώνει τη φρίκη του πολέµου ίσως και στον απόηχο της αγριότητας του Πελοποννησιακού πολέµου (σφαγή των Μηλίων από τους Αθηναίους) Ελένη (412) Υπόθεση: (βλ. περισσότερο «αστική» • όλο το δράµα το διατρέχει υπόγεια µία διάσταση εξωτικού παραµυθιού που δίνει µεγαλύτερη πιθανοφάνεια στις απροσδόκητες εναλλαγές των καταστάσεων και των µυθογραφικών δεδοµένων Ιφιγένεια η εν Ταύροις (414-412) Υπόθεση: (βλ. το οποίο δίνει τη θέση του σε µία σχεδόν µυθιστορηµατική πλοκή αναγγέλλοντας έτσι µία νέα αντίληψη θεάτρου. διότι η Αντιγόνη. η υπόθεση όµως είναι διαφορετική. 285-286). σελ. ανάλογη µε του Ίωνα και της Ελένης • επιδέξια χρήση µυθολογικών και αφηγηµατικών δεδοµένων • συναντούµε µία χαρακτηριστική ευριπίδεια τάση: αιτιολογείται υπαρκτή λατρευτική συνήθεια: η λατρεία της Αρτέµιδας στη Βραυρώνα • τονίζεται ο πολιτιστικός και εκπολιτιστικός ρόλος της Αθήνας απέναντι στην βαρβαρότητα των Ταύρων Φοίνισσαι (411-409) Υπόθεση: (βλ. σελ. σελ. όπως και στην οµώνυµη τραγωδία. Υπόθεση: (βλ. είναι το τελευταίο σωζόµενο έργο που ανέβασε ο ποιητής στην Αθήνα) Υπόθεση: (βλ.

όµως υπάρχουν περιπτώσεις αριστοτεχνικής σύνδεσης των χορικών µε την πλοκή (Βάκχες) • οι αγώνες λόγων αντανακλούν την επίδραση της ρητορικής και των σοφιστών. και εξαιρετικά καινοτόµο όσον αφορά το µονοδιάστατο ήθος των ηρώων της τραγωδίας • η µεταβλητή και αµφίρροπη στάση των δύο Ατρειδών • η µορφή της Κλυταιµνήστραςς:ανθρώπινη και δεµένη ακόµη µε τον άντρα της • η αινιγµατικά αδύναµη µορφή του Αχιλλέα Βάκχαι (διδάχθηκε µετά τον θάνατο του ποιητή) Υπόθεση: (βλ. τις επιδράσεις του οποίου δεχόταν άµεσα η Μακεδονία ευρισκόµενη στις παρυφές του Ελληνισµού • το ερώτηµα για την αντιστοιχία της αγριότητας µιας άλογης δύναµης στην ανθρώπινη και τη θεία φύση και για τις συνέπειες που προκύπτουν Ρήσος Υπόθεση: (βλ. σελ.Ιφιγένεια η εν Αυλίδι (406) Υπόθεση: (βλ. Υψιπύλη (υπόθεση:σελ. 293-294). όπως διαφαίνονται από τα στοιχεία δοµής των δραµάτων του και τον τρόπο µε τον οποίο τα αξιοποιεί ο ποιητής: • ο πρόλογος εξυπηρετείτην ενηµέρωση του θεατή και την προετοιµασία της πλοκής • τα χορικά δίνουν την εντύπωση ότι αποσκοπούν στην µουσική τέρψη περισσότερο. σελ. σελ.και σε στάσιµα ή µονολόγους ηρώων . µοναδική ίσως στα σωζόµενα έργα του Ευρ. Χαρακτηριστικά: • η µικρή έκταση του έργου (το συντοµότερο από τα σωζόµενα) • το πρόβληµα της γνησιότητας και χρονολόγησής του • η αποτύπωση των επικών µυθογραφικών δεδοµένων στην τραγωδία και µάλιστα όχι από την ελληνική. 315-316). Χαρακτηριστικά: • Το µόνο σωζόµενο δράµα µε διονυσιακό περιεχόµενο • εντυπωσιακή η ενότητα του έργου. αγαπητό θέµα για τον Ευρ. • οι πολύµορφες παρεµβάσεις του Διονύσου • οι φορτισµένες αγγελικές ρήσεις (ιδιαιτέρως η περιγραφή του θανάτου του Πενθέα) • ο θρησκευτικός προβληµατισµός υποβάλλεται µε τον θρησκευτικό µυστικισµό. σελ. Ερεχθεύς. 294-296). 297). 298) 8. Χαρακτηριστικά: • η µεταστροφή της Ιφιγένειας η οποία θεωρήθηκε και από τον Αριστοτέλη αυθαίρετη. θέτουν προβλήµατα που έχουν φιλοσοφική αφετηρία και απασχολούν τον Ευρ. Χαρακτηριστικά: • το µόνο σωζόµενο σατυρικό δράµα • το θέµα του αντλείται από τη ραψωδία ι της Οδύσσειας Αποσπάσµατα • προέρχονται από παραθέµατα άλλων συγγραφέων ή από παπυρικά αποσπάσµατα • σώζονται εκτεταµένα αποσπάσµατα από τα έργα: Αντιόπη. αλλά από την τρωική σκοπιά Κύκλωψ (µετά το 425) Υπόθεση: (βλ. Φαέθων. δηλώνει όµως την προτεραιότητα των ψυχικών δυνάµεων και την ψυχολογική εξέλιξη και ωρίµανση ενός χαρακτήρα.3 Αξιολογικές παρατηρήσεις χαρακτηριστικά της δραµατικής ποίησης του Ευρ.

1. Θεωρούνται αρχαιότερα από τα διαλογικά µέρη της κωµωδίας. Μέση και Νέα. ως άποψη όµως αµφισβητείται σήµερα.• η προσωπογράφηση των χαρακτήρων υπακούει στην ψυχολογική φόρτιση που εκφράζουν οι χαρακτήρες αυτοί στη συγκεκριµένη στιγµή δράσης ( «ασυνέπεια» στο ήθος παρά την επιδίωξη του ποιητή για απεικόνιση της ψυχολογικής εξέλιξης) • οι θεϊκές επιφάνειες/από µηχανής θεοί: συνδέουν γεγονότα του δράµατος µε υπαρκτές θρησκευτικές λατρείες ή ιστορικά γεγονότα. • Η λογοτεχνική παράδοση του ιάµβου µε την ελευθεροστοµία και τις κωµικές προσωπικές επιθυµίες. τολµηρή σατιρα πολιτικών και διανοουµένων. όπως φαίνεται και από σκηνές σε αρχαίες κωµωδίες. Λογοτεχνικές -εσωτερικές ενδείξεις • Το πρότυπο της τραγωδίας µε διάλογο Χορού-υποκριτή (η τραγωδία προηγείτο χρονολογικά γιατί η θεσµοθέτηση τραγικών αγώνων έγινε πριν από τους κωµικούς). 11. 300) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΚΩΜΩΔΙΑ Η κωµωδία αποτελεί είδος που αναπτύχθηκε κυρίως στην Αττική. Πολλά από αυτά τα στοιχεία εξηγούνται από την καταγωγή της κωµωδίας από λαϊκές θρησκευτικές τελετές. Η αριστοτελική θεωρία συνδέει τη γένεση της κωµωδίας µε τη διονυσιακή λατρεία (και όντως έχουµε ένταξη της κωµωδίας στο πρόγραµµα των διονυσιακών εορτών). δηλαδή σε γιορταστική ποµπή ή αυτοσχέδια ποµπή µεθυσµένων) αλλά από τη λέξη κώµη (=χωριό) των Δωριέων αντί για τη λέξη δήµος.1 Η µαρτυρία του Αριστοτέλη Ο Αριστοτέλης στην Ποιητική του παραδέχεται άγνοια για την αρχή και τα πρώτα στάδια της κωµωδίας λόγω της όψιµης θεσµοθέτησης επίσηµων αγώνων. Κατά τον Αριστοτέλη η κωµωδία προήλθε από τα φαλλικά άσµατα (εκδηλώσεις λατρείας ενός οµοιώµατος φαλλού. συνδυάζουν αδόµενα και απαγγελόµενα τµήµατα και έχουν εξωτερική συµµετρία. δεν µπορούν να βρουν λύση • η αξιοποίηση των δυνατοτήτων της καθηµερινής γλώσσας Σύγκριση του Ευρ. 3 φάσεις στην εξέλιξή της: Αρχαία.1.3 Ανθρωπολογικά και θρησκειολογικά δεδοµένα .1. ενταγµένες σε αγροτικές τελετουργίες γονιµότητας) µε την εισαγωγή διαλόγου µεταξύ του Χορού και του εξάρχοντα (κορυφαίου του Χορού) αρχικά µε αυτοσχεδιαστικό χαρακτήρα. Τα µέρη αυτά. µε τον Αισχύλο (σελ. χορούς αποτελούµενους από ζώα ). 11. έχουν αυστηρή δοµή. • Παραστάσεις χορευτών µε κωµική εµφάνιση (Πελοπόννησος. όπως τίθενται. Η Αρχαία και η Μέση έχουν ιδιοτυπίες (αισχρολογία. είναι εξαιρετικά λειτουργικές όταν η αφήγηση οδηγέιται σε αδιέξοδο ή τα ηθικά και προβλήµατα. Κατά τον Αριστοτέλη υπάρχει µια οργανική εξελικτική σχέση ανάµεσα στον ίαµβο και την κωµωδία. • Ύπαρξη διαφορετικών δοµικών στοιχείων µε σταθερά γνωρίσµατα και σχετική µορφική και εν µέρει λειτουργική αυτοτέλεια. 11. Όντως υπήρχαν τέτοιες τελετές.) που θυµίζουν έντονα την εµφάνιση των κωµικών υποκριτών. Όντως έχουµε σε αρκετές πρώιµες (και κάποιες µεταγενέστερες) κωµωδίες χορούς αποτελούµενους από ζώα σαν τους χορούς των σατύρων που βρίσκονται σε στενή σχέση µε την καταγωγή της τραγωδίας. παράβαση). που συνήθως απαγγέλονται από τον Χορό (αγώνας. Βασικό επιχείρηµά τους η ετυµολογία της λέξης κωµωδία όχι από το κωµάζειν (=συµµετέχω σε κώµον.2 Άλλες ενδείξεις Και αρχαιολογικές • Παραστάσεις ζωόµορφων Χορών σε αττικά αγγεία του 6ου αι 5ου αι.1 Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΚΩΜΩΔΙΑΣ 11. αρχές 6ου αι. Αναφέρει επίσης ότι την πατρότητα της κωµωδίας διεκδικούν οι Δωριείς αλλά δεν υπάρχει συµφωνία ως προς το από πού ακριβώς ξεκίνησε.

ο διαγωνισµός κωµικών ποιητών εντάχθηκε στο πρόγραµµα των Μεγάλων Διονυσίων.χ. • Η µίµηση (αλλά και η χρήση προσωπείων) αποτελεί συχνά στοιχείο λατρείας. διάσηµος για τη φαντασία και τη χάρη του λόγου του.1. ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ Σώζονται ολόκληρες 11 κωµωδίες από τις 40 που είχε γράψει (για 4 έχουµε αµφιβολίες αν γνήσιες). 11. γι’αυτό και µαρτυρίες για 3 απόπειρες περιορισµού ελευθερίας προσωπικού ψόγου –σηµαντικότερο έργο του η Πυτίνη όπου ο ποιητής παρουσιάζει τον εαυτό του ως σύζυγο της Κωµωδίας που παραπονιέται για τις απιστίες του ποιητή µε την Πυτίνη). στη λατρεία της Δήµητρας και σε ορισµένες διονυσιακές γιορτές. Από το 442 µαρτυρείται και αντίστοιχος αγώνας κωµικών ποιητών και στα Λήναια. Στην ακµή του µε τον Επίχαρµο (πρώτες δεκαετίες 5ου αι. Τα στοιχεία όµως ανεπαρκή για να τεκµηριωθεί µια µεταξύ τους σχέση. Μεταξύ των πρώτων κωµικών ποιητών ξεχωρίζουν ο Χιωνίδης. Εύπολη (πρώτο µισό 5ου αι.1 Οι ποιητές της αρχαίας κωµωδίας Το 468 π.Χ. όπως βλέπουµε µετά και στον Αριστοφάνη (π. 11. Βασικά χαρακτηριστικά των δραµάτων του Επίχαρµου: • Η δωρική διάλεκτος • Η έλλειψη της µετρικής ποικιλίας που χαρακτηρίζει την αττική κωµωδία • Η παρωδία µύθων γνωστών από τη λογοτεχνία και φιλοσοφικών συζητήσεων • Κωµικές καταστάσεις που θυµίζουν το είδος της φάρσας • Η αντιπαράθεση δύο αντιδίκων • Η ύπαρξη χαρακτηριστικών κωµικών τύπων 11.. οπότε κάθε χρόνο διαγωνίζονταν 5 ποιητές µε ένα έργο ο καθένας. • Ο εξορκισµός του πνεύµατος του κακού αναπαριστάνεται και στο έθιµο της εκδίωξης του αποδιοποµπαίου τράγου ή του φαρµακού (ζώου ή προσώπου που συµβολίζει ενσάρκωση του κακού) κι έτσι πολλά στοιχεία βωµολοχικά που πέρασαν µέσω του ιάµβου στην κωµωδία πιθανώς σχετίζονται µε αυτή την παράδοση.χ.4 Η δωρική φάρσα και ο Επίχαρµος Παράλληλα µε την αρχή της Αττικής κωµωδίας. Αρχικά η έκταση των κωµωδιών ήταν λίγες εκατοντάδες στίχων. Σφήκες) και συνεχίζουν να υπάρχουν ως τα µέσα του 4ου αι. Η ακµή της Αρχαίας Κωµωδίας µε τον Κρατίνο (µέσα 5ου αι. Βάτραχοι. τα 2 τελευταία απέχουν χρονικά και έχουν χαρακτηριστικά της Μέσης Κωµωδίας· συχνά τη διδασκαλία των έργων του την . Πολλά πρώιµα έργα της Αρχάιας Κωµωδίας παίρνουν τον τίτλο τους από Χορό ζώων.2. ο Μάγνης. Ειδικότερα στην αρχαία Ελλάδα η µεταµφίεση κυριαρχεί στη λατρεία του Διονύσου. ο Κράτης (επιµελήθηκε περισσότερο τον κωµικό µύθο περιορίζοντας την ευκαιριακή σάτιρα). τα χορικά µέρη καταλάµβαναν µεγαλύτερη έκταση από τα διαλογικά..Διάφορες θεωρίες από τον χώρο της κοινωνικής ανθρωπολογίας και της θρησκειολογίας ερµηνεύουν καλύτερα τα στοιχεία του λαϊκού πολιτισµού που επηρέασαν τη διαµόρφωση της κωµωδίας. ένας τύπος κωµικού θεάτρου ανθεί και στην κορινθιακή αποικία των Συρακουσών στη Σικελία. Γι' αυτό και ο Cornford στις αρχές του 20ου αι. διάσηµα χαµένα σήµερα έργα του οι Κόλακες και οι Δήµοι) και Αριστοφάνη (πρώτο µισό 5ου αι.. Επίσης και θριαµβική αναπαράσταση της τελετουργικής ένωσης ενός ανθρώπου µε µια δαιµονκή ή αλληγορική µορφή για να συµβολίσει την επικράτηση και αναγέννηση των δυνάµεων της γονιµότητας. εισήγαγε το προσωπικό πολιτικό σκώµµα. αφορµή όµως ενίοτε και για αντιδράσεις. • Το κωµικό και το άσεµνο έχουν συχνά αποτροπαϊκό χαρακτήρα στο πλαίσιο αγροτικών εορτών π.) από τον οποίο έχουµε σύντοµα αποσπάσµατα και τίτλους δραµάτων.2 ΑΡΧΑΙΑ ΚΩΜΩΔΙΑ. θεώρησε ότι η κωµωδία προήλθε από το λατρευτικό-τελετουργικό σχήµα αγώνας-θάνατος-ανάσταση της θεότητας της ενιαύσιας καρποφορίας. τα 9 από τα 11 σωζόµενα έργα του προέρχονται από τα χρόνια του Πελοποννησιακού πολέµου. ένα από τα προσφιλέστερα µέσα για αν προκληθεί γέλιο.

ο Τρυγαίος. Τα σωζόµενα έργα του: Αχαρνής. Εκκλησιάζουσαι. Οι θεοί αντιδρούν γιατί φοβούνται ότι θα χάσουν τις προσφορές των ανθρώπων. ενώ πολιτικοί και καιροσκόποι προσπαθούν να εξουσιάσουν τη νέα πόλη προς ίδιον όφελος. Ο Χορός έχει τον ρόλο να δηµιουργεί έντονες οπτικές εντυπώσεις π. Τελικά ο Πεισθέταιρος τους αντιµετωπίζει όλους και ακολουθεί φαγοπότι. Ακολουθεί ξέφρενη γιορτή. ιδίως για τη γνωστή βυζαντινή τριάδα: Πλούτος.χ. ο Δικαιόπολις αγανακτεί µε τον πόλεµο και συνάπτει ειρήνη µε τους σπαρτιάτες. Συνήθως ένα από τα πρόσωπα είναι ο βωµολόχος. Η πλοκή της κωµωδίας δεν στηρίζεται στην αληθοφάνεια ούτε υπακούει σε κάποια αναγκαιότητα ή στη λογική. Βάτραχοι.3 Η παράσταση Ανάλογη ήταν και η εµφάνιση των κωµικών προσώπων (οι άνδρες µε δερµάτινο φαλλό ο οποίος γίνεται αντικείµενο τολµηρών αστείων συνοδευόµενων από αντίστοιχες χειρονοµίες). από 2 Αθηναίους (τον Πεισθέταιρο και τον Ευελπίδη) µακρία από τον άνθρωπο στον αιθέρα µε τη βοήθεια των πουλιών. Η πλοκή του κωµικού µύθου ακολουθεί ένα λαϊκό παραµυθικό σχήµα. και απελευθερώνει την Ειρήνη που είναι αιχµάλωτη του Πολέµου. το ίδιο και η συµπεριφορά των ανθρώπων. Όλα βρίσκονται στον αντίποδα της σοβαρότητας και της ευπρέπειας. Αθηναίος αγρότης. Αποφασίζει να το αντιµετωπίσει και δέχεται βοήθεια από έναν συνεργάτη µε υπερφυσικό/µαγικό τρόπο. που διδασκόταν στα σχολεία· οι Αλεξανδρινοί φιλόλογοι συνέταξαν υποθέσεις των έργων του και µας διασώζουν πολλά στοιχεία). οι άντρες φέρουν κοντό χιτώνα. Πείθει τους αντιπάλους του µε λόγια. 11. 11. ο ήρωας δηµιουργεί έναν ουτοπικό κόσµο. ένα ανδρικό και ένα . Λυσιστράτη. Δεν ξέρουµε αν έφεραν ή οχι προσωπεία µε ατοµικά χαρακτηριστικά γιατί ούτως ή άλλως τα θεατρικά αυτά έργα βασίζονταν σε συµβάσεις. Στην Ειρήνη. στη Λυσιστράτη έχουµε Χορό µε 2 ηµιχόρια εχθρικά που συγκρούονται. Θεσµοφοριάζουσαι. Ακόµη και η ήρωες και οι θεοί συµµορφώνονται µε το κωµικό ήθος. συναντά εµπόδια ή βρίσκει αντίσταση. Η τάξη ανατρέπεται. Ο ήρωας µετακινείται. στους Αχαρνής. Η ελευθεροστοµία είναι ένα από τα κύρια γνωρίσµατα του κωµικού λόγου. Νεφέλες. Σφήκες.2. Συχνά εφαρµοστό ένδυµα σε θηλυκές µορφές. της Νεφελοκοκκυγίας. γι’αυτό και διασώθηκαν πολλά έργα του· ακόµη και στο Βυζάντιο µεγάλη δηµοτικότητα. Όρνιθες.Λίγα πράγµατα γνωρίζουµε για την κινησιολογία και τη µουσική που σίγουρα θα συντελούσαν στη δηµιουργία εντυπωσιακής σκηνική εικόνας.τι απαιτείται να γνωρίζει ο θεατής ή του δηλώνεται στη σκηνή ή το γνωρίζει από αντίστοιχες άλλες παραστάσεις. Εξουδετερώνει και διασύρει τον εχθρό. πολλά αναπάντεχα αστεία και δηµιουργία όρων που παρωδούν το ύφος των φιλοσόφων ή το εξεζητηµένο τεχνικο λεξιλόγιο των σοφιστών.π. έχουµε την ίδρυση µιας νέας πόλης. όπως στην τραγωδία). Για παράδειγµα στις Όρνιθες. ανεβαίνει στον Όλυµπο να πείσει τον Δία να σταµατήσει τον πόλεµο. η δράση σε ένα αόριστο παρόν (κι όχι στο παρελθόν. γεµάτο κωµικές καταστάσεις και περιπέτειες.αναλάµβανε άλλος· η γλώσσα του θεωρήθηκε δείγµα καθηµερινού προφορικού αττικού λόγου της κλασικής εποχής.χ. πρόσωπα και θεσµοί γελοιποιούνται. Ιππής. Ειρήνη. Ο κωµικός ήρωας συνήθως καρικατούρα σύγχρονου Αθηναίου µε συµβολικό όνοµα ή η κωµική εκδοχή ενός υπαρκτού προσώπου. Επιπλέον. Νεφέλες.2 Ο χαρακτήρας της αριστοφανικής κωµωδίας Tα θέµατα και τα πρόσωπα της Αρχαίας Κωµωδίας δεν αντλούνται από τη µυθολογία (όπως στην τραγωδία) αλλά από τη σύγχρονη κοινωνική και πολιτική πραγµατικότητα. συνήθως πολιτικού ή διανοούµενου. Οι Αχαρνείς όµως τον υποχρεώνουν σε απολογία και αυτός µεταµφιεσµένος σε Τήλεφο τους πείθει για τα καλά της ειρήνης. Πλούτος. Θριαµβεύει.2. Βάτραχοι. το οποίο είναι το ίδιο σε όλα τα αριστοφανικά έργα: Ο ήρωας βρίσκεται αντιµέτωπος µε ένα κρίσιµο πρόβληµα. αντιδικώντας µε τον φιλοπόλεµο στρατηγό Λάµαχο. Την εποχή του Αριστοφάνη ο Χορός = 24 χορευτές. οι αξίες ευτελίζονται. τολµηροί χαρακτηρισµοί εκτοξεύονται µε κάθε ευκαιρία. ενώ αβέβαιος ο αριθµός υποκριτών (3? Μάλλον 4). Ό. όπως φαίνεται και από τα παραµυθικά µοτίβα.

ίαµβος γυναικών Σηµωνίδη.χ. που αποτελεί πρόσθετη πηγή κωµικότητας και υπονοµεύει τις θεατρικές συµβάσεις.4 Στόχοι της σάτιρας: πολιτική. γ) Η τραγωδία. τη θεατρική εκζήτηση. Τελικά οι γυναίκες συµµαχούν µε τον Ευριπίδη και διασώζουν τον συγγενή του. δ) Οι γυναίκες. η τραγωδία µε αίσιο τέλος (τραγικωµωδία) β) η υποτιθέµενη µισογυνική του στάση. [Υπόθεση: Γυναίκες από όλη την Ελλάδα µε αρχηγό την Αθηναία Λυσιστράτη αποφασίζουν να απόσχουν από τα συζυγικά τους καθήκοντα για να εκβιάσουν τους συζύγους τους να σταµατήσουν τον πόλεµο. Ο δηµόσιος βίος της πόλης είναι βασική πηγή έµπνευσης του ποιητή (δεν µπορούµε όµως να τον κατατάξουµε σε κάποιο στρατόπεδο). Αντίστοιχο προνόµιο παιδευτικής απκλειστικότητας διεκδικεί σταθερά για τον εαυτό της και η ίδια η κωµωδία (στην παράβαση). νικά τελικά ο Αισχύλος επειδή έχει πιο εποικοδοµητικές πολιτικές απόψεις.] Συνεπώς ναι µεν ασκούσε κριτική αλλά πρόσεχε ο Αριστοφάνης να µην κλείνει µε απαισιόδοξα µηνύµατα ή δυσάρεστους για το κοινό του υπαινιγµούς. οπότε η κωµωδία µας διασώζει και στοιχεία για το πώς κρίνονταν τα τραγικά έργα στην εποχή τους. β) Το κοινό και το θέατρο. τις τολµηρές ποιητικές λέξεις που επινοεί και τις περίφηµες δραµατικές σιωπές των ηρώων του. Τ α 2 ηµιχόρια συγκρούονται και οι άντρες υποχωρούν και διακόπτεται ο πόλεµος.] Συχνή είναι η παρωδία του ύφους της τραγικής ποίησης αλλά και αυτούσιων στίχων από τραγωδίες. Όµως η κατηγορία µισογυνισµού που προσάπτεται στον Ευριπίδη στηρίζεται στην αποµόνωση χωρίων από τα συµφραζόµενά τους στα έργα του. αποφασίζει να πάει στον Κάτω κόσµο για να αποσπάσει από εκεί τον Ευριπίδη.2. κοινωνικά προβλήµατα α) Πολιτική. Αντίθετα ο Ευριπίδης θίγει συχνά θέµατα γυναικείας ψυχολογίας και επιχειρεί ενίοτε να ανλύσει την οπτική γωνία των γυναικών. [Υπόθεση: οι γυναίκες της Αθήνας κάθε χρόνο γιορτάζουν τα Θεσµοφόρια προς τιµή της Δήµητρας.] 11. τη στιχουργική µονοτονία του. Ο Ευριπίδης ο ποιητής θέλει να πείσει κάποιον να εισχωρήσει στη συνέλευση των Θεσµοφοριαζουσών για να τον υπερασπίσει ενάντια στις κατηγορίες των γυναικών για µισογυνισµό.χ.γυναικείο. Η παραµορφωτική οπτική τηςκωµωδίας απλώς µεµατρέπει τον κριτικό αυτό προβληµατισµό σε . Παρά τις προσπάθειες του ποιητή δεν καταφέρνουν να ξεγελαστούν οι γυναίκες ώστε ναα αποδράσει ο συγγενής του από τον Σκύθη τοξότη που τον φυλάει. Ενίοτε έχουµε και ευκαιριακές αναφορές στην τραγωδία και τα θέµατά της αλλά και παρωδία ολόκληρων σκηνών. Στον Κάτω κόσµο γίνεται διαγωνισµός µεταξύ Αισχύλου-Ευριπίδη µε έπαθλο την επιστροφή του νικητή στη γη. Επίσης. ο Δήµος είναι ανανεωµένος και νεότερος. το οποίο όµως ενίοτε γινόταν και το ίδιο στόχος πειραγµάτων. Συχνά και τα αστεία που προκαταλάµβαναν την απόφαση των κριτών. ενώ ο Αισχύλος για τη µεγαλοστοµία του. Στο τέλος της κωµωδίας. θέατρο. Κινούνται ελεύθερα ανάµεσα στον πραγµατικό και πλασµατικό κόσµο. στους Βατράχους [Υπόθεση: ο Διόνυσος αφού συµβουλεύεται τον Ηρακλή. πχ. π.Τα κωµικά πρόσωπα έχουν µια ελευθερία. Συχνά φιλοπόλεµοι και λαϊκιστές πολιτικοί αποτελούσαν στόχο της σάτιρας. στους Ιππής [όπου παρουσιάζονται δύο δούλοι του Δήµου (προσωποποιηµένου λαού της Αθήνας) να συζητούν για τους διεφθαρµένους δούλους που προτιµά το αφεντικό τους. άγνωστη στην τραγωδία. τραγωδία. Ένας από τους προσφιλέστρους στόχους σάτιρας. Έτσι ο Ευριπίδης διακωµωδείται για τους νεολογισµούς του. Τελικά δέχεται ένας συγγενής του που όµως αποκαλύπτεται τελικά από τις γυναίκες. Μεγάλη σηµασία αποδίδεται και στην παιδευτική λειτουργία της τραγωδίας σε σχέση µε την ηθική αγωγή των πολιτών και την εξύψωση του πολιτικού βίου. οι οποίοι τοποθετηµένοι σε εντελώς διαφορετικά συµφραζόµενα χάνουν το νόηµά τους και δηµιουργείται κωµική αναντιστοιχία ανάµεσα στο κωµικό περιβάλλον και στον τραγικό λόγο. συχνά διακωµώδηση τραγικών ποιητών µε όρους προερχόµενους από τη λογοτεχνική κριτική και θεωρία εποχής. Το σκώµµα των γυναικών αποτελούσε παραδοσικαό κωµικό τόπο της λαϊκής σοφίας και της ιαµβικής ποίησης π. Παρωδία της τραγωδίας και στις Θεσµοφοριάζουσες όπου χορός από γυναίκες. Στον δρόµο ακούει το τραγούδο του χορού των βατράχων και συναγωνίζεται στο τραγούδι µαζί τους. τη νεωτεριστική µουσική και το αντιηρωικό πνεύµα. Ο ποιητής προσπαθούσε να προκαταλάβει ευνοϊκά το κοινό του. Με διαιτητή τον Διόνυσο. γυναίκες.] Διπλή η αφορµή για τη διακωµώδηση Ευριπίδη α) οι δραµατουργικές του αναζητήσεις π.χ.

και προσπαθεί να το κάνει να ξαναβρει το φως του για να βοηθά στο µέλλον µόνο τους τίµιους πολίτες. Ο θρίαµβος της νέας πραγµατικότητας σφραγίζεται µε ένα µεγάλο συµπόσιο. Συχνά ο Χορός εισέρχεται µε εχθρικές διαθέσεις ή κάνει την εµφάνισή του χωρίς να ακούγεται.δήθεν κριτική των γυναικών και αναπαράγει την παραδοσιακή. Κατακελευσµός 3.] 11. Αντιπνίγος 9. η πάροδος.2. από απαγγελία ή τραγούδι. Σφραγίς Η αντιπαράθεση των αντιδίκων προετοιµάζεται µε ένα χορικό (ωδή) µε περιεχόµενο ελάχιστα λυρικό. Ωδή 2.] Η ανάληψη πολιτικών πρωτοβουλιών από γυναίκες είναι η πλήρης αντιστροφή καθιερωµένης πολιτικής και κοινωνικής τάξης του αρχαίου κόσµου. µε πρόσωπα 2 δούλους ή ένας δούλος και ο κύριός του ή ένας κύριος και ο ακόλουθός του-όχι δούλος. β) Η είσοδος του κωµικού Χορού. Όταν είναι πλήρης αποτελείται από 9 µέρη (κατά τον φιλόλογο Th. Όχι σπάνια η ύπαρξη 2 αγώνων ή ενός αλλά µη πλήρους αγώνα. Την ίδια στάση αντανακλά και η κωµική παρουσίαση ανδρών— τραβεστί. Επίρρηµα 4. ή εµπλέκεται σταδιακά στη δράση. Τα βασικά της µέρη τα ακόλουθα: α) Πρόλογος µονολογικός ή διάλογος. Το ουτοπικό αυτό θέµα αποτελεί για πολλούς δείγµα της παρακµής της κλασικής Αθήνας. Η κορύφωση της ωδής και της αντωδής σε κατακελευσµό και αντικατακελευσµό αντίστοιχα. γίνεται εισαγωγή των θεατών στην υπόθεση. συνοδεύεται συνήθως. Ο κοινωνικός προβληµατισµός του έργου θυµίζει λίγο Πολιτεία του Πλάτωνα. [Υπόθεση: ο Χρεµύλος φιλοξενεί στο σπίτι του έναν τυφλό γέροντα. γ) Αποφασιστικό σηµείο για την πλοκή της κωµωδίας έχει ο αγώνας. όπου οι γυναίκες δεν υπερασπίζονται απλώς τις θέσεις τους αλλά υποκαθιστούν πλήρως τους άνδρες διεκδικώντας και αποσπώντας µε πανουργία τα αυτονόητα και αποκλειστικά πολιτικά τους προνόµια. εγκαθίστατια σύστηµα κοινοκτηµοσύνης (και στις ερωτικές σχέσεις). Τα µέρη: 1. ενίοτε είναι αλληλέγγυος µε τον ήρωα. Ανεπίρρηµα 8. Zielinski που πρώτος αναγνώρισε την τυπολογία του αγώνα) που παρουσιάζουν συµµετρία. Αντικατακελευσµός 7. [Οι γυναίκες της Αθήνας µε αρχηγό την Πραξαγόρα µεταµφιέζονται σε άνδρες και εισχωρούν στη συνέλευση του Δήµου. Γίνεται λογοµαχία µε την Πενία η οποία χάνει και ο Χρεµύλος οδηγεί τον Πλούτο στο ιερό του Ασκληπιού όπου θεραπεύεται. Με τον πρόλογο (όπως και στην τραγωδία αλλά εκεί το ειδικό βάρος προλόγου µεγαλύτερο γιατί σηµαντικό µέρος της ιστορίας βρίσκεται στο παρελθόν. Ο Αριστοφάνης θα επανέλθει στο θέµα της αντίθεσης ανδρών-γυναικών και στις Εκκλησιάζουσες. όπου επιτυγχάνουν τη λήψη αποσφάσεων που τις ευνοούν:καταργείται η ατοµική ιδιοκτησία. σε µέτρο συνήθως απαγγελτικό–υπογραµµίζεται κατά κανόνα το θέµα του αγώνα. όπου δραµατοποιείται η σύγκρουση του ήρωα µε έναν αντίπαλο. µειονεκτική εικόνα της γυναίκας στην κυρίαρχη ιδεολογία. Αντωδή 6. συνήθως τα 2 πρόσωπα καθ’οδόν προς κάποιον προορισµό. Ο απόηχος των έντονων κοινωνικών και οικονοµικών προβληµάτων έντονος στον Πλούτο.5 Η δοµή της αρχαίας κωµωδίας Η Αρχαία Κωµωδία δεν έχει τόσο αυστηρή διάρθρωση όπως η σύγχρονή της τραγωδία. όπου . εξασφαλίζεται και η ένταξη ηλικιωµένων και δύσµορφων ανδρών και γυναικών στο σύστηµα. αλλά όχι πάντοτε. που οργανώνει η Πραξαγορα που έχει εκλεγεί στρατηγός. τον Πλούτο. ε) Τα κοινωνικά και οικονοµικά προβλήµατα. Πνίγος 5. Όλοι αλλάζουν συµπεριφορά και ακολουθεί ποµπή προς την Ακρόπολη. ενώ ο κωµικός µύθος χωρίς παρελθόν).

διακόπτοντας έτσι την εξέλιξη του κωµικού µύθου. επίθεση στους εχθρούς του Χορού) και το αντεπίρρηµα (λιγότερο διδακτικός ο τόνος και το θέµα πιο ελαφρό) απαγγέλλονταν µάλλον από τον κορυφαίο του Χορού ενώ ο Χορός χειρονοµεί και χορεύει. πολιτικές νουθεσίες. Κοµµάτιον 2. Αντεπίρρηµα Το κοµµάτιον περιέχει κάποια δήλωση για την αποχώρηση των υποκριτών και κάποια ένδειξη για την αποβολή των προσωπείων των χορευτών ή κάποια προτροπή προς τους θεατές. η σφραγίς αντιστοιχεί µε την ετυµηγορία. ] δ) Η παράβαση θεωρήθηκε ως ο αρχικός πυρήνας γύρω από τον οποίο αναπτύχθηκε η κωµωδία (κατά τον Σηφάκη δεν ισχύει γιατί ο παρενθετικός χαρακτήρας της παράβασης θεωρεί ότι εξηγείται καλύτερα µε την υπόθεση της όψιµης εισαγωγής της στην κωµωδία). Για τη µελέτη του αγώνα χαρακτηριστικός ο αγώνας στις Νεφέλες που παρουσιάζει σχετική αυτοτέλεια σε σχέση µε τον κωµικό µύθο. Ο Στρεψιάδης οπλισµένος µε τις κατάλληλες γνώσεις ξεφέυγει από τους πιστωτές του. Ωδή 5. Επίρρηµα 6.] Το επίρρηµα. [Υπόθεση: ο χωρικός Στρεψιάδης στέλνει τον γιο του να µαθητεύσει κοντά στον Σωκράτη για να µάθει ρητορικά τεχνάσµατα και να ξεφύγει από τους δανειστές του. Στην παράβαση των 5 πρώτων έργων του Αριστοφάνη ο ποιητής µιλούσε για τον εαυτό του και υπερασπιζόταν την τέχνη του. Οι πρώιµοι Χοροί ζώων µιλούσαν κατά τον Σηφάκη για τον εαυτό τους. αλλού κάνει πολιτικές παραινέσεις. Εδώ ο Χορός ζητά συχνά την εύνοια του κοινού για τον ποιητή. . Ο τόνος τους είναι συχνά πιο συγκρατηµένος και η κωµικότητά τους είναι περιορισµένη. κατά τον Hubbard αρχικά από τον ίδιο τον ποιητή. το αντεπίρρηµα και το αντιπνίγος αποτελούν τον κυρίως αγώνα: έχουν σαφή αντιθετική δοµή από άποψη περιεχοµένου. αντιλαµβάνεται το σφάλµα του και εγκαταλείπει το πάθος του επιδιδόµενος σε άλλες δραστηριότητες. Στη συνέχεια σκηνοθετούν µια δίκη για γελοίο θέµα και ο Φιλοκλέων εκδίδει παρασυρόµενος λανθασµένη απόφαση. το πνίγος. Το επίρρηµα (σε αυτό έχουµε αυτοέπαινο. Τέλος. σε αναπαιστικό µέτρο από τον κορυφαίο ή από ολόκληρο τον Χορό (κατά τον Hubbard). Τα υπόλοιπα 4 µέρη αποτελούν την επιρρηµατική συζυγία της παράβασης:η ωδή και η αντωδή αποτελούν λυρικά χορικά όπου κυριαρχεί η επίκληση µιας θεότητας που έχει σχέση µε την ταυτότητα του Χορού. Στο πνίγος επιστρέφουµε στην κωµικότητα. Ο όρος παράβαση < ο Χορός έκανε κάποια βήµατα προς την κατεύθυνση των θεατών (παραβαίνειν). Οι ανάπαιστοι αποτελούν την κυρίως παράβαση. εµπνευσµένος από σοφιστικές αντιλογίες. Ο πατέρας αγανακτισµένος πυρπολεί το φροντιστήριο του Σωκράτη. Μετά τους αναπάιστους απαγγελόταν απνευστί το πνίγος ή µακρόν. Σε κάποιες περιπτώσεις το επίρρηµα και το αντεπίρρηµα εκφωνούνται από το ίδιο πρόσωπο. Αντωδή 7. Εδώ οι 2 αντίπαλοι αναπτύσσουν τις θέσεις τους. κοινωνική σάτιρα. Τα µέρη της παράβασης: 1. Ενδιαφέρων και ο αγώνας των Σφηκών. Ανάπαιστοι 3. Ο Χορός απευθυνόταν στους θεατές εγκαταλείποντας τον δραµατικό του ρόλο. [Υπόθεση: Ο γερός Φιλοκλέων έχει καταληφθεί από τη µανία της δικοµανίας και θέλει κάθε µέρα να συµµετέχει σε δικαστήρια. κυριαρχούν οι αποδείξεις και τα επιχειρήµατα και ενίοτε ο αντίπαλος παρεµβαίνει διακόπτοντας. Ακολουθεί ο Αγών µεταξύ Δίκαιου και Άδικου Λόγου. αλλά στις γνώσεις αυτές και στα ήθη µυείται και ο γιος του που πλεόν δεν τον σέβεται και τον χτυπά. Ο γιος του τον περιορίζει στο σπίτι και πείθει και τον Χορό των δικοµανών φίλων του πατέρα του να τον υποστηρίξουν µετά από νίκη σε αγώνα λόγων µε τον πατέρα του. αλλά όχι και ίσο αριθµό στίχων. ιδίως εκέι που ο Χορός είναι διαιτητής. Παρουσιάζεται µε κωµικό τρόπο ο Σωκράτης και τη διδασκαλία του στην οποία µυείται ο Στρεψιάδης. Κατά τον Dover οι ανάπαιστοι απαγγέλονταν από τον κορυφαιο του Χορού. έντονος ο ρητορικός χρωµατισµός. Πριν από τον Αριστοφάνη µάλλον εδώ πιο έντονο το στοιχείο του προσωπικού σκώµµατος. Πνίγος 4.σε τετράµετρους στίχους και προτρεπτικό τόνο συµπυκώνεται η πρόκληση για τον αγώνα.

ΛΟΓΟΓΡΑΦΟΙ Η ανάπτυξη του έντεχνου πεζού λόγου ξεκίνησε από την Ιωνία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΕΣ ΚΑΙ ΦΥΛΛΑΔΙΑ Ο Ηρόδοτος αποτιµά θετικά την παραδοσιακή ποίηση (Όµηρο και Ησίοδο) αλλά αµφισβητεί σιωπηρά την ιστορική αξία των επών και περιορίζει το πεδίο µέσα στο οποίο τα συγκεκριµένα έργα µπορούν να γίνουν αντικείµενα κριτικής. για τη συνειδητοποίηση της ανάγκης για εξασφάλιση αντικειµενικής πληροφόρησης. τη µετρική µορφή και το περιεχόµενό τους. τη δραµατική λειτουργία. τότε µπορεί να χωρίζονται µεταξύ τους µε µια δεύτερη παράβαση ή µε λυρικά στάσιµα σε αντιστοιχία στροφής-αντιστροφής. Μέσα από το έργο του προβάλλεται η κοινή συνείδηση της ελληνικότητας (ορίζεται µε βάση την κοινή λατρεία. τη χάρη και την τολµηρή φαντασία τους. Ο συνεχιστής του Ξενοφών ασχολήθηκε µε την ιστορία αλλά παράλληλα και µε θέµατα φιλοσοφικά και πρακτικά. εκδηλώνει ενδιαφέρον για τον εντοπισµό της ιστορικής αιτιότητας. κυρίως λόγω της χαλαρότητας που διέπει την κωµωδία και της δυνατότητας εµφάνισης λυρικών σε διάφορα σηµεία της.. πχ.ε) Σε διάφορα µέρη της κωµωδίας (συνηθέστερα µετά την παράβαση) συναντούµε επεισοδιακές σκηνές όπου ο ήρως έρχεται σε κωµική αντιπαράθεση µε διάφορους αντιπάλουςµε διάφορα τεχνάσµατα και χρήση λεκτικής ή φυσικής βίας. το τελευταίο µέρος της κωµωδίας. Τα αποσπάσµατα από το έργο του δείχνουν κριτική διάθεση απέναντι στις δοξασίες των συγχρόνων του. ενώ παράλληλα διεξάγουν και γεωγραφικές και εθνογραφικές έρευνες). όπως τα αντιµετώπισε ο ιστορικός. Στα µέσα του 5ου αιώνα ο Ηρόδοτος παράλληλα µε την εκδήλωση του ενδιαφέροντός του για τη γεωγρφία και την εθνογραφία. οδηγεί στην αποχώρηση Χορού και υποκριτών. ο Φερεκύδης από την Αθήνα. στα πιο «ελαφρά » δηλαδή είδη της αρχαιοελληνικής λυρικής ποίησης. το ύφος. Ο πρώτος λογογράφος είναι ο Εκαταίος ο Μιλήσιος µε το Γης περίοδος και τις Γενεαλογίες. Οι αντίπαλοι του ήρωα ανήκουν συνήθως στον κωµικό τύπο του αλαζόνα. Κι άλλοι λογογράφοι ασχολήθηκαν µε γενεαλογίες γράφοντας και αυτοί σε ιωνική διάλεκτο. όπου περίπου το 500 εµφανίζονται οι λογογράφοι (καταγράφουν τη µυθολογική και ιστορική παράδοση. Στις σκηνές αυτές ο Χορός µένει κατά κανόνα αµέτοχος. ειδικά µε τη µορφή της χρονογραφίας και της . τα λυρικά άσµατα του Αριστοφάνη δεν έχουν βέβαια τον µεταφυσικό προβληµατισµό των αντίστοιχων µερών της τραγωδίας αλλά διακρίνονται για τον ρεαλισµό. Έχει τη δύναµη να διαµορφώνει συνειδήσεις. Τα άσµατα της κωµωδίας εντάσσονται στην παράδοση της λαϊκής λυρικής ποίησης. ενώ ο αντίθετος κωµικός τύπος είναι αυτός του είρωνα και εκπροσωπείται σε αρκετές σκηνές από τον ήρωα. ζ) Η έξοδος. την κοινή γλώσσα και την κοινή καταγωγή) που κατακτήθηκε µέσα από µια µεγάλη ιστορική πρόκληση (τους περσικούς πολέµους) και αποτέλεσε πλέον κεντρικό άξονα της ιστορικήΣ σκέψης των Ελλήνων. Ιδιαίτερο µερίδιο κατέχει η τοπική ιστορία. Μία γενιά µετά ο Θουκυδίδης θέτει τον άνθρωπο στο κέντρο της ιστορίας του και µε τις ήδη ανεπτυγµένες στην εποχή του τεχνικές της λογικής επιχειρηµατολογίας προσπαθεί να προσεγγίσει την ιστορική αλήθεια. αν όµως πολλές. 13. Γενικότερα από τη στιγµή που τα αξιοµνηµόνευτα γεγονότα άρχισαν να καταγράφονται. Ακόµη κι όταν δεν έχουν κωµικό χαρακτήρα. Κατά τον Ηρόδοτο η ιστοριογραφία δεν είναι απλώς καταγραφή γεγονότων. στ) Τα χορικά µέρη της κωµωδίας παρουσιάζουν αξιοσηµείωτη ποικιλία στην έκταση.1 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑΣ. άνοιξε ο δρόµος για τον έλεγχο των πληροφοριών. Ο βασικός τύπος κωµικής εξόδου είναι εκείνος όπου κυριαρχεί ο θρίαµβος του ήρωα µέσα σε ατµόσφαιρα γιορτής. Με το έργο του µπαίνουν οι βάσεις για µια ιστορία προσηλωµένη στις πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις.

εξιστόρησης ίδρυσης πόλεων. αντιπαραθέτοντας τους λόγους των πρωταγωνιστών. Βασική του αρχή: να παραθέτει όσα έχουν λεχθεί. αλλά είναι ευδιάκριτο συχνά και ένα κριτικό πνεύµα που προετοιµάζει την αυτονόµηση της ιστοριογραφίας από τον κόσµο του µύθου. Φαίνεται συνεπώς το έντονο ενδιαφέρον των Ελλήνων του 5ου αιώνα για το παρελθόν τους και τους γειτονικούς λαούς. λυδική ιστορία ο Ξάνθος ο Λυδός. αντανακλά έναν αρχαϊκό τρόπο παρατακτικής σύνθεσης µε λογικούς αλλά χαλαρούς δεσµούς. 13. την ίδια τη σύγκρουση στη συνέχεια. ενίοτε και γραπτές πηγές. ο Ίων ο Χίος και ο Ελλάνικος ο Λέσβιος για τη Χίο. ακόµη κι αν δε συµφωνεί µε αυτά. 13. ανεπιτήδευτο.2 ΗΡΟΔΟΤΟΣ 13. σαν προφορική αφήγηση. για παράδειγµα ο Χάρων ο Λαµψακηνός έγραψε για τη Λάµψακο.2. Για να µιλήσει για την αντιπαράθεση Ελλήνων και βαρβάρων.). αλλά και για άλλους λαούς που συγκρούστηκαν µε τους Πέρσες. Οι πηγές του: αυτοψία και επιτόπου συγκέντρωση στοιχείων από προφορικές µαρτυρίες. π. φαίνεται επίσης ότι οι µυθικές παραδόσεις συνυπάρχουν µε την ιστορία. Για τη σύνθεση του έργου του υπάρχουν 2 απόψεις. Αρχικά παραθέτει µυθικές εκδοχές. Διαπιστώνονται επιρροές και από τους λογογράφους (ενδιαφέρον για επιτεύγµατα Ελλήνων και βαρβάρων) και από τα έπη του Οµήρου (µέριµνα να µη λησµονηθούν τα επιτεύγµατα που περιγράφει και κεντρικό θέµα ο πόλεµος) και από την ποίηση του 5ου αιώνα (έντονος προβληµατισµός για το νόηµα των ανθρώπινων πράξεων. Το ύφος τους είναι συνήθως παρατακτικό. 485-420) Καταγόταν από την Αλικαρνασσό της Καρίας. .1 Βίος και έργο του Ηρόδοτου (περ. ο Χάρων ο Λαµψακηνός και ο Ελλάνικος ο Λέσβιος. Ανατρέχει επίσης σε θέµατα του παρελθόντος. τον πολιτισµό τους =λυδικός λόγος.. 1η άποψη: Οι παρεκβάσεις που διακόπτουν την ευθύγραµµη εξιστόρηση των γεγονότων και αποτελούν ίσως το κατάλοιπο πρώιµης απασχόλησης του συγγραφέα µε θέµατα που απασχολούσαν τους λογογράφους. Σκύθες. µε συνειρµική αλλά όχι αυθαίρετη λογική. Η σηµαντική εξάρτηση του Ηρόδοτου από προφορικές µαρτυρίες ευθύνεται για ορισµένα παραµυθικά και αναξιόπιστα στοιχεία. Αιθιοπείς. Πιο πιθανή όµως η 2η άποψη: το έργο έχει ενιαίο σχέδιο.. ο Κάδµος για τη Μίλητο. όπως αναφέρει ο συγγραφέας στο προοίµιο) και καλύπτει ένα ευρύ φάσµα θεµάτων.. Η τεχνική της αναδροµικής κάλυψης των θεµάτων που θίγονται είναι χαρακτηριστική για τον Ηρόδοτο. πότε στο άλλο στρατόπεδο. έχει γραφτεί σε ιωνική διάλεκτο και πρέπει να κυκλοφόρησε στην οριστική του µορφή γύρω στο 425. σε ελληνικές πόλεις (κυρίως Αθήνα και Σπάρτη). κυρίως σχετικά µε τους βαρβαρικούς πολιτισµούς. διάθεση να φωτισθούν τα κίνητρα και οι προθέσεις των ανθρώπων. τους κατοίκους.χ. από τις οποίες αποστασιοποιείται και δηλώνει ότι θα εξετάσει µόνο περιόδους/εποχές που µπορεί να εξετάσει. τα έθιµα. όπου συνέθηκε µε τον Περικλή και τον κύκλο του και µε τον Σοφοκλή. αναζήτηση ευθύνης και αναγκαιότητας πίσω από την ανθρώπινη µοίρα και την ιστορία). είναι το αρχαιότερο σωζόµενο έργο της αρχαίας ελληνικής ιστοριογραφίας. απ’όπου καταγόταν ο Περικλής. Στο έργο του προβάλλεται η Αθήνα κατά τη διάρκεια των Περσικών πολέµων και το γένος των Αλκµαιωνιδών. Το έργο του Ηρόδοτου = η ιστορία των περσικών πολέµων σε 9 βιβλία. Πρόκειται για «παρουσίαση έρευνας» (ιστορίης απόδεξις. µε την προϊστορία της σύγκρουσης Λυδών-Περσών. Με την εθνογραφία ασχολήθηκε ο Δαµάστης από το Σίγειο. περσική ιστορία έγραψαν οι Διονύσιος από τη Μίλητο . Στη συνέχεια η περσική ιστορία (συνεχείς επεκτάσεις µε κορύφωση την εκστρατεία του Ξέρξη κατά της Ελλάδας το 480/79) αποτελεί τον άξονα που συνέχει το έργο. απευθύνεται σε ένα πανελλήνιο ακροατήριο και καυτηριάζει το µηδισµό πόλεων και οικογενειών. Ο Ηρόδοτος εστιάζει την αφήγηση πότε στο ένα.2 Περιεχόµενο και σύνθεση του έργου Ο Ηρόδοτος υποσχόταν στο προοίµιο του έργου του να παρουσιάσει τις αιτίες της σύγκρουσης Ελλήνων και βαρβάρων. Είναι πολύ συχνές στο έργο του οι παρεκβάσεις (για τη χώρα των Λυδών. παρουσιάζει πρώτα την ιστορία του λυδικού βασιλείου. εντάχθηκαν στο ενιαίο έργο για τους περσικούς πολέµους αργότερα. ταξίδεψε πολύ και θεωρείται πιθανό ότι πέρασε σηµαντικό µέρος της ζωής του στην Αθήνα.2.

περίοδος ακµής γενικότερα. µε έντονη δραµατικότητα. παραθέτει µόνο . Η Αθήνα της εποχής του Ηρόδοτου. ο Θουκυδίδης καταγράφει την εποχή της παρακµής. Τα πρότυπα του Ηρόδοτου για την παρουσίαση και ερµηνεία της ανθρώπινης συµπεριφοράς βρίσκονται στη λογοτεχνία. χρησµούς και προφητείες. της φιλοσοφίας.3 Η σκέψη του Ηρόδοτου Ο Ηρόδοτος χρησιµοποιούσε συχνά ένα σχήµα παράλληλης αιτιολόγησης των γεγονότων. 13. η πνευµατική του ενότητα. ο οποίος εγγυάται και τη διατήρησή της. όπως φαίνεται από τις νουβέλες του: αυτοτελείς αφηγήσεις περιορισµένης έκτασης. Κάθε υπέρβαση του µέτρου τιµωρείται µε εφαρµογή της θείας δικαιοσύνης που αποκαθιστά την ανθρώπινη ισορροπία. η Αθήνα του Περικλή υπήρξε χώρος άνθησης της τέχνης. 13.τι έµελλε να ακολουθήσει. Θεµελιώδης έννοια στην κοσµοθεωρία του Ηρόδοτου: η έννοια της τάξης που πηγάζει από το θεό. Έτσι η ανθρώπινη ιστορία ακολουθεί µια κυκλική πορεία ακµής και παρακµής. Οριοθετεί τους δύο κόσµους: ελληνικό και βαρβαρικό. της λογοτεχνίας. Η πτώση του Κροίσου οφείλεται και στην κληρονοµική ενοχή που βαραίνει τη δυναστεία και στη λανθασµένη εκτίµηση του Κροίσου για την ερµηνεία ενός χρησµού και στην επεκτατική του φιλοδοξία. Ως στρατηγός το 424/3 δεν κατάφερε να αποτρέψει την κατάληψη της Αµφίπολης από τους Σπαρτιάτες και εξορίστηκε για 20 χρόνια από την Αθήνα. Το θεολογικό υπόβαθρο της κοσµοθεωρίας του Ηρόδοτου αποτελεί το ενιαίο πλαίσιο για την ανάλυση της ιστορίας Ελλήνων και βαρβάρων. σχηµατοποιώντας µε στερεότυπο τρόπο τον δεύτερο. Σπάρτης και συγκέντρωσε ο ίδιος σηµαντικές πληροφορίες για τη συγγραφή του έργου του. Συνήθως όµως δεν κατονοµάζει τις πηγές του και σε αντίθεση µε τον Ηρόδοτο. της θεµατικής ποικιλίας του έργου του. Για τον Ηρόδοτο χαρακτηριστικό των Ελλήνων είναι η πενία που ευνοεί την πνευµατική εγρήγορση και την ευρηµατικότητα. Ο Ηρόδοτος ενδιαφέρεται για τους βαρβαρικούς πολιτισµούς και ενίοτε διαπιστώνει την υπεροχή τους έναντι των ελληνικών. Αυτές οι απόψεις αντανακλούν την παράδοση της ελληνικής σκέψης που ανάγεται στον Όµηρο και την ιωνική φιλοσοφία. Αθήνας. τον Πελοποννησιακό πόλεµο που τερµάτισε την ηγεµονία των Αθηνών και σήµανε την κρίση του ελληνικού κόσµου και την παρακµή του δηµοκρατικού συστήµατος.2 Βίος του Θουκυδίδη και γένεση του έργου του Γεννήθηκε στην Αθήνα γύρω στο 460. καταγράφονται οι µεγάλες στιγµές της ενότητας των Ελλήνων και τα ευευργετικά αποτελέσµατα του δηµοκρατικού πολιτεύµατος. τις οποίες οι άνθρωποι δεν ερµηνεύουν πάντα σωστά.3 ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ 13. Στο έργο του Ηρόδοτου οι συγκεκριµένες απόψεις εκφράζονται µε σαφήνεια από το Σόλωνα στον περίφηµο διάλογο µε τον Κροίσο. Η θεϊκή βούληση εκφράζεται µέσα από όνειρα. η ευαισθησία που δείχνει ο συγγραφέας στις νέες εξελίξεις (π.3.3.2. Η έχθρα Ελλήνων-βαρβάρων οφείλεται και στον Κροίσο και στην αποστολή αθηναϊκών πλοίων για συνδροµή των Ιώνων που επαναστάτησαν. ενώ ο πλούτος και η χλιδή προσιδιάζουν στους ανατολίτες και ευνοούν την αποχαύνωση. 13.µια προσπάθεια για συνδυασµό των ενδιαφερόντων της λογογραφικής παράδοσης µε την παρουσίαση της πρόσφατης πολιτικής και στρατιωτικής ιστορίας. τις συχνές µεταφυσικές ερµηνείες των γεγονότων.1 Η εποχή του Θουκυδίδη Ο Ηρόδοτος έζησε σε µια εποχή σηµαντικών ανακατατάξεων στον ελληνικό χώρο/επιτυχιών της Ελλάδας και ιδίως της Αθήνας που µετά τους περσικούς πολέµους αναδείχθηκε σε ηγέτιδα δύναµη στην Ελλάδα. Αντιθέτως. όπου παρουσιάζονται οι ανθρώπινοι χαρακτήρες αντιµέτωποι µε τα πάθη τους. Αξία έργου του: Το έργο του Ηρόδοτου υποτιµήθηκε κατά καιρούς λόγω της φαινοµενικής αφέλειας του ύφους και της αφήγησης. επικράτηση δηµοκρατίας που καλλιεργεί υπεθυνότητα στους πολίτες).χ. Πρέπει να αναγνωρισθούν η επιβλητικότητα της σύνθεσης του έργου του. Όµως έχει διαπιστωθεί ότι αρκετές πληροφορίες που διασώζονται είναι ορθές. Κατά τη διάρκεια της εξορίας του ταξίδεψε στα στρατόπεδα των αιώνιων αντιπάλων. οι παράγοντες που καθορίζουν την ανθρώπινη συµπεριφορά και συµπληρώνεται έτσι η ιστορική παρουσίαση των γεγονότων. Αν και διακρίνονται κάποια προειδοποιητικά µηνύµατα για ό.

Ο Θουκυδίδης προβάλλει τον ρόλο του ως αναλυτή. Το ιδανικό της ακρίβειας δεν αποκλείει την επιλεκτικότητα. Στο 5ο βιβλίο εξιστορούνται τα γεγονότα της Ειρήνης του Νικία και την εκεχειρία που δεν τηρήθηκε ποτέ. όµως η άποψη αυτή δεν έχει ασφαλείς ενδείξεις.82-83 για εµφύλιες συγκρούσεις Κέρκυρας. ο Περικλής ήταν πρότυπο πολιτικού άνδρα. Η βαθύτερη αιτία όµως. Στο 2ο βιβλίο ξεχωρίζει ο Επιτάφιος του Περικλή για τους νεκρούς του πρώτου έτους του πολέµου. Ως άµεσες αιτίες του πολέµου εκθέτει τα γεγονότα που όξυναν τις σχέσεις µεταξύ Αθήνας και Κορίνθου (συµµάχου της Σπάρτης). ήταν η αύξηση της αθηναϊκής ισχύος µετά τους περσικούς πολέµους και ο φόβος της Σπάρτης για τη διατάραξη των ισορροπιών µεταξύ των πόλεων-κρατών στην Ελλάδα.3. Με βάση κάποιες διακρινόµενες κατά πολλούς ερευνητές αντιφάσεις στο έργο του Θουκυδίδη. συνθέτει ένα εγκώµιο της Αθήνας και του Περικλή και είναι µία από τις ελάχιστες φορές στην ιστορία του που είναι τόσο υποκειµενικός. αυτούσια κείµενα συνθηκών. όπου ο Θουκυδίδης δε διστάζει να εκθέσει µε αµεροληψία τα λάθη των Αθηναίων µε προεξάρχοντα τον Αλκιβιάδη. Διέγνωσε εξαρχής το µέγεθος και τη σηµασία του Πελοποννησιακού πολέµου. Ο Θουκυδίδης στην ουσία στον Επιτάφιο. Ο Θουκυδίδης συνεχίζει το έργο του Ηροδότου. λέει. αλλά και την περιγραφή της σφαγής άµαχου πληθυσµού στη Μυκαλησσό της Βοιωτίας από Θράκες µισθοφόρους).τη δική του άποψη και όχι όλες. . Στη συνέχεια του 1ου βιβλίου παρουσιάζονται οι διεργασίες που οδήγησαν στην κήρυξη του πολέµου και η πρώτη φάση του πολέµου. Ο συγγραφέας είχε συνείδηση ότι ο πόλεµος δεν σταµάτησε στην ουσία ποτέ. τον οποίο κατακρίνει ενίοτε χωρίς να κατονοµάζει. που αποτελεί την Εισαγωγή του έργου του. ακολουθώντας τη φυσική διαίρεση του στρατιωτικού έτους. 13. 13. κεφ. αρχικά κάνει µια επισκόπηση της παλαιότερης ιστορίας (Αρχαιολογία). αν και γνωρίζουµε ότι έγραφε µέχρι τα πρώτα χρόνια του 4ου αιώνα. Ο θάνατός του αλλά και η εγκατάλειψη των συµβουλών του σήµαναν την αρχή του τέλος για την Αθήνα. Το 5ο και 8ο βιβλίο φαίνονται να έχουν προσωρινή µορφή: παντελής απουσία δηµηγοριών και πρόχειρο ύφος. έγινε απλώς ένα διάλειµµα και συνεχίστηκε. Το έργο του είναι ηµιτελές. Το 6ο και 7ο βιβλίο έχουν ως θέµα τη Σικελική εκστρατεία. έγινε προσπάθεια να διακριθούν παλαιά και νέα στρώµατα στο έργο του (Θουκυδίδειο πρόβληµα). Παθολογία του πολέµου. Άλλοι πάλι υποστήριξαν ότι η σηµερινή µορφή του έργου οφείλεται στον εκδότη του και όχι στον ίδιο τον Θουκυδίδη. Στον περίφηµο διάλογο Μηλίων-Αθηναίων (5. Τα γεγονότα φωτίζονται και ερµηνεύονται ολόπλευρα. 3. Είναι ο απόλυτος εκπρόσωπος του ορθολογισµού και δυσπιστεί µπροστά σε κάθε εκδήλωση δεισιδαιµονίας. Το αποκλειστικό θέµα είναι ο πόλεµος σε αντίθεση µε τον Ηρόδοτο που παρουσιαζόταν ως περιηγητής µικρών και µεγάλων πόλεων. ο Αρχιδάµειος πόλεµος. Σικελική εκστρατεία (415-413) και Δεκελεικός πόλεµος (411-404). ως αυστηρού κριτικού αξιολογητή και επεξεργαστή των γεγονότων. Στο 1ο βιβλίο.3 Περιεχόµενο του έργου Ο Θουκυδίδης µένει προσηλωµένος στα γεγονότα της πολιτικής και στρατιωτικής ιστορίας και δεν παρεκκλίνει από αυτά.92-105) διακηρύσσεται το δίκαιο του ισχυροτέρου που θυµίζει της απόψεις της σοφιστικής στα τέλη του 5ου αι. ενώ στο 8ο βιβλίο αρχίζει η εξιστόρηση του Δεκελεικού πολέµου. Το φαινόµενο του πολέµου τον απασχολεί ιδιαίτερα λόγω της δυστυχίας που προκαλεί και διότι οδηγεί σε ακραίες καταστάσεις (βλ. Για τον Θουκυδίδη. Χαρακτηριστική είναι η περιγραφή του εξανδραποδισµού των Μηλίων (416).4 Μέθοδος της έρευνας και µορφή του έργου Η αφήγηση του πολέµου οργανώνεται κατά θέρη και χειµώνες. όπου παρουσιάζεται µια εξιδανικευµένη εικόνα της Αθήνας σε αντίθεση µε την εικόνα του λοιµού που θέρισε τους Αθηναίους και περιγράφεται αµέσως µετά. προφανώς λόγω του θανάτου του ιστορικού: η εξιστόρηση φθάνει ως το 411 και διακόπτεται απότοµα στη µέση του 8ου βιβλίου. Την εποχή εκείνη διέκριναν 3 φάσεις /πολέµους (για τον Θουκυδίδη επρόκειτο για τον ίδιο πόλεµο): Αρχιδάµειος πόλεµος (431-421). εκθέτει τις δυσκολίες που συνάντησε στην έρευνά του και πώς τις αντιµετώπισε και συγκρίνει ευθέως τους περσικούς πολέµους µε το νέο πόλεµο. Προσπαθεί να διερευνήσει τα αίτια των συρράξεων.3.

Κατά τον Θουκυδίδη η ανθρώπινη φύση είναι η ίδια και εκδηλώνεται κατά παρόµοιο τρόπο κάτω από παρόµοιες συνθήκες (επίδραση ιπποκρατικής ιατρικής). τα ζεύγη συνήθως λόγων (µε επιρροή από σοφιστικές αντιλογίες). καθώς γενικότερα φρόντιζε να µη την εκθέτει (εκτός από τον Επιτάφιο. Συµµετείχε στην εκστρατεία του Κύρου εναντίον του αδερφού του Αρταξέρξη Β και ηγήθηκε του σώµατος των µισθοφόρων Ελλήνων κατά την επιστροφή τους στην πατρίδα µετά την ήττα και το θάνατο του Κύρου.2 Ιστορικά και πολιτικά έργα Κύρου Ανάβασις. Το ύφος του είναι σύνθετο. παραπάνω για εκστρατεία) µε απολογητική διάθεση. ώστε να αντιδρούν σωστά σε παρόµοιες περιπτώσεις. η φρασεολογία αρχαϊκή. ήταν και ο πρωταγωνιστής αλλά αναφέρεται στον εαυτό του σε τρίτο πρόσωπο. Επέδρασε καταλυτικά στη διαµόρφωση της ιστορίας. Το περιεχόµενο των λόγων έχει αποδοθεί όσο πιο πιστά γίνεται.). που δυσκολεύουν τη διατύπωση νόµων και την πρόβλεψη. Το πρώτο µέρος της ιστορίας του που αφορούσε την περίοδο ως το τέλος του Πελοποννησιακού πολέµου. ενώ διακρίνεται και η σχέση και επίδραση του σοφιστή Αντιφώντα στον Θουκυδίδη (χρήση αποδεικτικών συλλογισµών µε βάση πιθανά επιχειρήµατα-εικότα και διαθέσιµες εξωτερικές ενδείξεις-τεκµήρια. Περιγράφει την επιστροφή από την Ασία (βλ. όχλος που παρασύρεται από τους δηµαγωγούς σαν τον Κλέωνα. Υπάρχουν πλαστοί διάλογοι και φανταστικά επεισόδια µε στόχο να δηµιουργηθεί ένα έργο εποικοδοµητικό ανάγνωσµα για το πλατύ κοινό αλλά και για µελλοντικούς ηγέτες που ψάχνουν .Στόχος της ιστορίας του: όχι η απλή παρουσίαση γεγονότων. υπάρχουν και νεολογισµοί. Κύρου Παιδεία: µυθιστορηµατική βιογραφία του Κύρου από τη γέννηση ως το θάνατό του. η ορολογία αφηρηµένη. που σήµανε τον επίλογο των διαρκών ανακατατάξεων στον ελληνικό χώρο.4 ΞΕΝΟΦΩΝ 13. να παραπέµπει στις αρχές που διέπουν τα ιστορικά φαινόµενα. Το έργο του συνεχίστηκε από πολλούς ιστορικούς. Στη συνέχεια όµως αποφάσισε να εξιστορήσει και τα υπόλοιπα γεγονότα και έτσι το δεύτερο µέρος πρέπει να κυκλοφόρησε µετά το 365. Καθαρά πάντως φαίνεται η άποψή του για το πλήθος ως µάζα. Τα γεγονότα στη συνέχεια των λόγων επιβεβαιώνουν ή διαψεύδουν τις προσδοκίες των οµιλητών και σε αυτά τα σηµεία φαίνεται και η άποψη του Θουκυδίδη. άρα το κείµενό του είναι δύσκολο. Υπάρχουν σηµαντικές διαφορές µεταξύ του Ξενοφώντα και του Θουκυδίδη. 13. Ενίοτε βέβαια παρεµβαίνουν και αστάθµητοι παράγοντες ή η τύχη. Επαινεί όσους έχουν αρετή. 355). Ο στόχος αυτός εξυπηρετείται από τις δηµηγορίες. από το 411 ως τη µάχη της Μαντίνειας το 362. οι συλλογισµοί περίπλοκοι. ψέγει όσους είναι αλαζόνες. Η γλώσσα του είναι η βασική µας πηγή για τον πεζό λόγο της εποχής. Είχε την τάση να ανάγει το ειδικό στο γενικό. ολοκληρώθηκε περί το 380. καθώς η Σπάρτη προβάλλεται περισσότερο από τις άλλες πόλεις. Ελληνικά: η συνέχεια του έργου του Θουκυδίδη. ενώ η εξωτερική τους µορφή είναι δηµιούργηµα του ιστορικού. όπου και επέστρεψε κατά το τέλος της ζωής του (περ. όπου εκφράζονται οι απόψεις των πρωταγωνιστών της ιστορίας και φαίνονται οι ψυχολογικές διαδικασίες που τους οδηγούν σε αποφάσεις.4. τον οποίο προέβαλε ως πρότυπο ηγέτη. Ο σκοπός του είναι µε την έκθεση περιστατικών να διευρύνει την εµπειρία των αναγνωστών τους και να τους χρησιµεύσει ως µελλοντικό ανάγνωσµα και πολιτικό εγχειρίδιο. Και οι αρχές του και οι µέθοδοί του έγιναν αντικείµενο µίµησης από τους µεταγενέστερους (εξιστόρηση πολιτικών και στρατιωτικών γεγονότων µε παρεµβολές ρητορικών λόγων). βασιλιά της Σπάρτης. Μάλλον το πρώτο του έργο.4. 13. Η ευσέβειά του είναι εµφανής. Εκτίµησε και επαίνεσε ιδιαίτερα τον Αγησίλαο. αλλά η ταυτόχρονη ερµηνεία τους και ανάδειξη της ιστορικής τους σηµασίας.1 Βίος και έργο του Ξενοφώντα Γεννήθηκε στην Αθήνα γύρω στο 430 και είχε συντηρητικά φιλολακωνικά φρονήµατα. Οι πρωταγωνιστές είναι συνειδητοί πολίτες και ο Θουκυδίδης µε το έργο του αποσκοπεί στην αντιµετώπιση του προβλήµατος της ανωριµότητας των µαζών που λαµβάνουν αποφάσεις µε µεγάλη ευκολία.Το έργο του αντανακλά τις συνθήκες της ελληνικής πόλης στα τέλη του 5ου αι. Για τις φιλολακωνικές του απόψεις και πράξεις εξορίστηκε από την Αθήνα. όπου παίρνει σαφώς θετική θέση για τον Περικλή).

ο ποιητής Σιµωνίδης συζητά µε τον τύραννο των Συρακουσών Ιέρωνα για τα προβλήµατα που ανακύπτουν σε ένα τυραννικό καθεστώς. ο Αλκιβιάδης. είναι ευφυής. Συνέγραψε επίσης και πραγµατείες µε πρακτικές οδηγίες και συµβουλές για διάφορες δραστηριότητες: Περί ιππικής (οδηγίες για άλογα και ιππείς).θετικά πρότυπα. Ανέπτυξε έναν έντονο προβληµατισµό γύρω από το ιδανικό πολίτευµα και τις αρχές του.4. Εκφράζεται η πίστη του Ξενοφώντα στην αποστολή του ηγέτη..1 Πολιτείες και τέχνες . ο Σωκράτης επίσης παρουσιάζεται. Το έργο του είναι πηγή για την πολιτική. Στους Πόρους διατυπώνονται συγκεκριµένες προτάσεις για τη βελτίωση της αθηναϊκής οικονοµίας στα µέσα του 4ου αιώνα. το πρότυπο αυτό είναι ο Σωκράτης. κατά τον Ξενοφώντα. Όµως είχε κοινή λογική. ενώ το ύφος σε κάποια έργα είναι ιδιαίτερα επιµεληµένο. δεν αµφισβητεί την υπάρχουσα τάξη πραγµάτων. Στα µη πολιτικά του έργα.5. τυράννου των Φερών που ένωσε όλη τη Θεσσαλία και αποσκοπούσε. Οι λύσεις που προτείνει έχουν πρακτικό προσανατολισµό και φανερώνουν προσήλωση σε σταθερές ανθρώπινες αξίες και αρχές. Η επίδραση της ρητορικής είναι εµφανής αλλά µετρηµένη. ευσεβής. Από την Αναγέννηση και µετά κατέλαβε αξιόλογη θέση στην εκπαίδευση. ο πολίτης έχει αποδυναµωθεί. Εκφράζονται οι απόψεις του Θουκυδίδη όχι µόνο για τη σωστή αγωγή ενός µονάρχη αλλά και για την ενδεδειγµένη διακυβέρνηση. Σε δύο έργα µε µορφή σωκρατικού διαλόγου. Ο Ξενοφών διέκρινε τις ιστορικές δυνάµεις που δρούσαν στην εποχή του εγκαίρως. 13. τόσο λόγω του αντιπροσωπευτικού του ύφους όσο και για την παιδαγωγική αξία των ηθικών διδαγµάτων του. γραµµένο επίσης σε µορφή διαλόγου. ενώ η Περσία παίζει ολοένα και πιο σηµαντικό ρόλο στα εσωτερικά της Ελλάδας. στο δεύτερο συζητά µε τον Ισχόµαχο για τις αρχές ορθής διαχείρισης του οίκου. 13. Θαύµαζε τον Κύρο για το φόβο και το σεβασµό που ενέπνεε στους πολίτες του και τη συνακόλουθη αποτελεσµατικότητα της διακυβέρνησής του. Λακεδαιµονίων πολιτεία: εκφράζει όλα τα φιλολακωνικά αισθήµατα του Ξενοφώντα. Η εποχή του είναι περίοδος κρίσης της αρχαιοελληνικής πόλης-κράτους. Ερµηνεύει µέσα από τα ίδια τα γεγονότα κι όχι µε βάση γενικότερα σχήµατα ερµηνείας. οικονοµική και κοινωνική ιστορία και την εξέλιξη της ελληνικής σκέψης τον 4ο αιώνα. Κυνηγετικός (οδηγίες για το κυνήγι). αίσθηση της παραγµατικότητας και καλή πληροφόρηση.5 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΑ 13. Στα πολιτικά του έργα το έκανε για τον Αγησίλαο και τον Κύρο. ενώ η µορφή του Ιάσονα. Αγησίλαος: εγκώµιο του Σπαρτιάτη βασιλιά. πρακτικού φιλόσοφου Σωκράτη. Στα Αποµνηµονεύµατα (4 βιβλία). Ο Ξενοφών θεωρούσε κλειδί για την ισχύ της Σπάρτης το πολίτευµά της και την αγωγή των κατοίκων της. Χρησιµοποιεί επίσης τεχνικό λεξιλόγιο. Λόγω της µακράς παραµονής του εκτός Αθηνών δεν παρακολούθησε την εξέλιξη του αττικού ύφους και έτσι υπάρχουν πολλοί µη αττικοί τύποι στο έργο του. που όµως παρουσιάζεται εντελώς διαφορετικός από την πλατωνική παράδοση: δεν ασχολείται καθόλου µε οντολογικά και γνωσιολογικά θέµατα. ο δάσκαλός του. Μία από τις πιο σηµαντικές προσωπικότητες του 5ου αι. αν και στο έργο του Θουκυδίδη έχει ηγεµονική θέση. µε ευεργετική επίδραση στη νεολαία. Η αξία του ιστορικού Ξενοφώντα είναι µεγάλη παρά τα µειονεκτήµατά του: δεν διατυπώνει µια προσωπική φιλοσοφία ή µια βαθύτερη ερµηνεία της ιστορίας. είναι αινιγµατική. στο έργο του Ξενοφώντα έχει δευτερεύουσα θέση.3 Φιλοσοφικά και τεχνικά έργα Ένα σταθερό µοτίβο στα έργα του Ξενοφώντα είναι η προβολή ενός θετικού προτύπου. στο Συµπόσιο και στον Οικονοµικό. σε µια πανελλήνια ηγεµονία. Ιππαρχικός (οδηγίες για τον αρχηγό του ιππικού). Ήδη από την αρχαιότητα και µετά δεν υπήρχε οµοφωνία για το κατά πόσο η γλώσσα και το ύφος του εκπροσωπούν την αττική διάλεκτο. Στον Ιέρωνα. Προβάλλει µια πολιτική και κοινωνική ουτοπία. Στο πρώτο συµµετέχει στο συµπόσιο στο σπίτι του Καλλία. όπως και στην Απολογία. Αντιθέτως σηµαντική θέση σε αυτό κατέχουν οι Σπαρτιάτες Λύσανδρος και Αγησίλαος λόγω της ανδρείας τους και ο Θηβαίος Επαµεινώνδας. ευσεβούς. προβάλλεται η εικόνα του ηθικού. Θεωρούσε την άµεση δηµοκρατία ως ξεπερασµένο ιστορικά και πολιτικά σύστηµα.

Πόροι (για τα δηµόσια οικονοµικά της Αθήνας) και Ιππαρχικός. Πρόκειται για µια ανάλυση του πολιτικού συστήµατος της αθηναϊκής δηµοκρατίας. αποδίδεται λανθασµένα στον Ξενοφώντα. Λακεδαιµονίων πολιτεία του Ξενοφώντα µε µια εξιδανικευτική εικόνα του παραδοσιακού σπαρτιατικού πολιτεύµατος.2 Η Αθηναίων πολιτεία Το µοναδικό δείγµα πολιτικής πραγµατείας του 5ου αιώνα που σώζεται.χ. Χωρίζεται σε 3 βιβλία.5. προφανώς Αθηναίος που ζει εκτός Αθηνών και εκεί απευθύνει το έργο του. Ο πρώτος που ασχολήθηκε µε την πολιτική θεωρία χωρίς πολιτικές βλέψεις ήταν ο Ιππόδαµος ο Μιλήσιος. π. όπου περιγράφεται το πολίτευµα µιας πόλης. τους ολιγαρχικούς. Ο συγγραφέας είναι άγνωστος. . ο πιο φηµισµένος πολεοδόµος της αρχαιότητας. καθώς εκπροσωπεί τους αριστοκράτες. Τέχνες: εγχειρίδια που αποσκοπούσαν στην παροχή γνώσης για ορισµένα θέµατα. αν και τη θεωρεί αποτελεσµατική. από τις οποίες σώζονται ελάχιστα αποσπάσµατα και εικάζουµε ότι αναφέρονταν στα φιλολακωνικά αισθήµατα του συγγραφέα και τις απόψεις των σοφιστών. Είναι έργο ενός Αθηναίου ολιγαρχικού στα µέσα της δεκαετίας 430-420. Επίσης οι Πολιτείες του σοφιστή Κριτία. Είναι όµως ιδεολογικά αντίθετος. ιστορικού) ενδιαφέροντος. π. 13.χ. Οι προσωπικές απόψεις του Ξενοφώντα για την πολιτική απείχαν και από το δηµοκρατικό σύστηµα αλλά και από τα εκφυλιστικά φαινόµενα της σύγχρονής του Σπάρτης. ασκεί έντονη κριτική στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική της Αθήνας.Πολιτείες: σύντοµες πραγµατείες «αρχαιολογικού» (δηλ. αναγνωρίζοντας όµως τη δυσκολία ανατροπής του συστήµατος λόγω της συνοχής και της σκοπιµότητάς του. µε ιδιαίτερη έµφαση σε ζητήµατα αγωγής. Καταδικάζει τη δηµοκρατία του Περικλή και των επιγόνων του.

Μας έχουν σωθεί 2 επιδεικτικοί λόγοι του ακέραιοι.2 Γοργίας Οι σοφιστές έδωσαν σηµαντική ώθηση στη διάδοση της ρητορικής. Κατά το Γοργία όσο πιο παράδοξο είναι το θέµα τόσο πιο κατάλληλο είναι για ρητορική επίδειξη. οι τεχνικές επιρροής της ψυχολογίας του ακροατή. Ο κατεξοχήν ρήτορας όµως ήταν ο Γοργίας. οι ρητορικές ασκήσεις.2 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΝΤΕΧΝΗΣ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ 14. Υπάρχουν 3 είδη ρητορικών λόγων: δικανικοί (στα δικαστήρια). βλ. Ήρθε στην Αθήνα το 427 π. Και οι δύο είναι ρητορικά γυµνάσµατα µε µυθολογικά θέµατα. υπήρξε λογογράφος και δάσκαλος της ρητορικής. Οι 12 ανήκουν σε 3 τετραλογίες (η κατηγορία. για να αποδείξει τη δύναµη του λόγου. η επιλογή του καιρού. ο πρώτος που στράφηκε στον επιδεικτικό λόγο. Υπεράσπισε τον εαυτό του µε τον Περί µεταστάσεως. Αναπτύσσεται όµως παράλληλα η διδασκαλία της ρητορικής από ρητοροδιδάσκαλους σοφιστές σαν τον Γοργία. συνελήφθη και καταδικάστηκε σε θάνατο. Ο Πρωταγόρας καθιέρωσε τη διαλεκτική µέθοδο και έµεινε γνωστός για την ικανότητά του να καθιστά το ασθενέστερο επιχείρηµα ισχυρότερο. π. η υπεράσπιση. την καλύτερη κατά το Θουκυδίδη απολογία µέχρι τότε.Χ.2.). Η προσήλωση σε θέµατα γλώσσας ήταν κεντρικό σηµείο της σοφιστικής διδασκαλίας. ήκµασε την εποχή της αθηναϊκής δηµοκρατίας του 5ου και 4ου αιώνα. ή δηµόσιες ταφές) και συµβουλευτικοί (πολιτικοί λόγοι). σελ. στην προσαρµογή του λόγου στον χαρακτήρα του οµιλητή. το φαινοµενικά δηλαδή σωστό και όχι το αληθινό. Διάσηµος έγινε για τη φροντισµένη αισθητική του λόγου µε τα περίτεχνα «γοργίεια σχήµατα» που αποσκοπούσαν στον εντυπωσιασµό του ακροατή και για την πρόκληση παθών στυς ακροατές µέσα από το ρυθµό και τη µελωδία. 412 Α τόµου Η ρητορική είναι το αγαπηµένο παιδί της σοφιστικής. µια τέχνη ρητορική. Οι διάδικοι στην περίπτωση αυτή επιχειρηµατολογούν όχι µε βάση τα πραγµατικά γεγονότα αλλά µε βάση το πιθανό της µιας ή της άλλης περίπτωσης. 14. Μερικά από τα θέµατα που τους απασχολούν είναι οι επιδείξεις των διδασκάλων. Ο κυριότερος εκπρόσωπος του δικανικού λόγου του 5ου αι. στην κατάλληλη δηλαδή χρονική στιγµή χρήσης του λόγου. 14.Χ. και στο πρέπον. επιδεικτικοί (πανηγυρικοί σε γιορτές. Σώζονται 15 δικανικοί λόγοι για θέµατα ανθρωποκτονιών. όπου επεξεργάζονταν το δικανικό είδος λόγου και δίδασκαν το εικός (πιθανό. η Υπέρ Παλαµήδους απολογία και το Ελένης εγκώµιον (η Ελένη δεν µπορεί να κατηγορηθεί για τη φυγή της στην Τροία). Ο Πρόδικος έστρεψε την προσοχή του στα συνώνυµα και τη διαφοροποίηση των εννοιών. Έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στον καιρό.ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14 Η ΡΗΤΟΡΙΚH ΣΤΗΝ ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ 14.2. Οι λόγοι του είναι . ρητορική και µαθηµατικά. που διδάσκουν επ’αµοιβή γραµµατική.χ. η δευτερολογία του κατήγορου και η δευτερολογία του κατηγορούµενου σε µια φονική δίκη). Προσπαθούσε να διατηρεί τις ισορροπίες των επιχειρηµάτων κάθε πλευράς. τον Πρωταγόρα και τον Πρόδικο.. Συµµετείχε ενεργά στο πραξικόπηµα των Τετρακοσίων το 411.3 Αντιφών (480-411). Η «έντεχνη» ρητορική. άρα «φονικοί» λόγοι. στο Νέστορα) αλλά και στον Ησίοδο ο ωραίος λόγος θεωρείται δώρο των Μουσών. ενώ οι υπόλοιποι 3 είναι ανεξάρτητοι. ενώ ο Ιππίας στην τεχνική της αποµνηµόνευσης.1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Ο κανόνας των 10 αττικών ρητόρων. εύλογο).1 Κόραξ. Οι δύο άντρες ήταν οι πρώτοι που συνέταξαν ένα εγχειρίδιο ρητορικής. οπότε όταν αποκαταστάθηκε η δηµοκρατία. η τέχνη δηλαδή που περιλαµβάνει θεωρία και άσκηση ξεκινά από τους Σικελούς Κόρακα και Τεισία σε συνδυασµό µε τις πολιτικές συνθήκες (πτώση της τυραννίδας στις Συρακούσες το 467 π. στην Αθήνα. ως πρεσβευτής των Λεοντίνων της Σικελίας. Τεισίας Ήδη από τον Όµηρο έχουµε δείγµατα φυσικής-πρακτικής ρητορείας (ιδανικό σύνδεσης λόγων και έργων.2. 14. Βασικό στοιχείο της διδασκαλίας είναι η προετοιµασία του ρήτορα για την ενεργό συµµετοχή στα κοινά.

Η αναζήτηση της επιστήµης είναι αντίθετη µε τη φύση του ανθρώπου. 14. χωρίς αυτό να σηµαίνει ότι είχε τις ίδιες απόψεις µε τους φιλοσόφους της εποχής του. Η παιδεία αποσκοπεί στην ορθή γνώση µε την οπόια µπορεί κανείς να πετύχει το βέλτιστο. Στο έργο του Ρητορική συστηµατοποιεί τις απόψεις του για τη ρητορική τέχνη. Τον αποκαλούσαν «Νέστορα» για το γλυκύ του λόγο. Τα θέµατα που τον απασχολούν ήταν τα είδη του ρητορικού λόγου. 14. αναγκάστηκε να εργασθεί ως λογογράφος γιατί η πατρική του περιουσία εξανεµίστηκε στον Πελοποννησιακό πόλεµο. που δίνει µια σαφή εικονα για τις µεθόδους και τα σχήµατα που χρησιµοποιούσαν οι ρήτορες της εποχής. όπου δίδασκε µε ολοκληρωµένο τρόπο τη ρητορική µε σκοπό την κατάκτηση του ωραίου ρητορικού λόγου και της υγιούς σκέψης και µακροπρόθεσµα της καλοκαγαθίας. κατηγορήθηκε για τη βεβήλωση των Ερµών και κατέδωσε τους συνενόχους του. µε δύο µέρη. Πολιτικό περιεχόµενο έχουν επίσης και ο Αρεοπαγιτικός (για εσωτερικά πολιτικά . οπότε αθωώθηκε. Το έργο δεν προοριζόταν για πρακτικό εγχειρίδιο σε αντίθεση µε ένα άλλο ψευδεπίγραφο του Αριστοτέλη το Ρητορική προς Αλέξανδρον. Οι κυρίαρχες αντίπαλες φυσιογνωµίες ήταν ο Ισοκράτης (µαθητής του Γοργία και υποστηρικτής της ρητορικής στο κέντρο της εκπαιδευτικης δραστηριότητας) και ο Πλάτων (µαθητής του Σωκράτη και υποστηρικτής της φιλοσοφίας που αναζητά την αλήθεια σε αντίθεση µε τη ρητορική που στηρίζεται στο πιθανό). Η αντιπαράθεση αυτή είναι κυρίαρχη στο διάλογο του Πλάτωνα Γοργίας. Ο Αριστοτέλης επηρεάστηκε από τις απόψεις του Πλάτωνα. Επανήλθε µε τη γενική αµνηστία το 403 αλλά πάλι κατηγορήθηκε για παράνοµη συµµετοχή στα Ελευσίνια Μυστήρια και εκφώνησε τον Περί των Μυστηρίων. όπου η ρητορική χαρακτηρίζεται «κολακεία». ένα επιδεικτικό και ένα συµβουλευτικό. τα είδη του συλλογισµού και ζητήµατα γλωσσικής διατύπωσης και διάρθρωσης.3.4 Ανδοκίδης Δεν ήταν επαγγελµατίας ρήτορας.παραδείγµατα ενός απλού και έντονα αντιθετικού ύφους. όπου δεν απορρίπτεται κατηγορηµατικά η ρητορική αλλά η σοφιστική της εκδοχή. Μέλος ολιγαρχικής «εταιρείας». αλλά δεν πείθει και ξαναεξορίζεται.1 Η στάση των φιλοσόφων και η θεωρητική θεµελίωση της ρητορικής Η έντεχνη ρητορεία γίνεται βασικό λογοτεχνικό είδος τον 4ο αιώνα και οδηγείται σε αντιπαράθεση µε τη φιλοσοφία για την αγωγή των νέων. Δίδασκε ανθρωπιστική παιδεία και τη διδασκαλία του την αποκαλούσε «φιλοσοφία». Ο τελειότερος λόγος του είναι ο Πανηγυρικός. Ο Πλάτων κατευθύνεται σε µια ψυχολογική κατεύθυνση της ρητορικής πάνω σε φιλοσοφική-διαλεκτική βάση.3 Η ΑΚΜΗ ΤΗΣ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ 14. Υπέβαλε τη ρητορική σε µια αυστηρή επιστηµονική ανάλυση και απέρριψε την άποψη ότι ο ρήτορας πρέπει να είναι και φιλόσοφος. 14.2 Ισοκράτης (436-338 π. Η ισοκρατική φιλοσοφία είναι ενταγµένη στο κοινωνικό σύνολο. µαθήτευσε κοντά στον Γοργία. Το αρνητικό κλίµα που δηµιουργήθηκε τον οδήγησε στην εξορία. πολιτικού περιεχοµένου (εξύµνηση της Αθήνας και της οµόνοιας των Ελλήνων εναντίον των Περσών). είναι δείγµατα πρώιµης ρητορικής χωρίς επίδραση των ρητορικών σχηµάτων της σοφιστικής και βρίσκονται σε έντονη αντίθεση µε τους λόγους των Αντιφώντα και Γοργία. Οι λόγοι του έχουν περιορισµένη λογοτεχνική αξία.3.) Με αξιόλογη µόρφωση. δεν είναι θεωρητική αναζήτηση. Η αντιπαράθεση φαίνεται επίσης και στον Φαίδρο του Πλάτωνα. Με τον λόγο Περί της ειρήνης κάνει λογικές προτάσεις για σύναψη συµµαχίας µε τη Σπάρτη. Υπερασπιζόταν την αξία µιας παραδοσιακής πρακτικής ηθικής προσαρµοσµένης στην εποχή του. Οι λόγοι του δείχνουν την τάση για ενδυνάµωση των αποδεικτικών επιχειρηµάτων και συλλογισµών (αριστοτελικές «έντεχνες πίστεις») σε αντίθεση µε τα εξωτερικά αποδεικτικά στοιχεία (αριστοτελικές «άτεχνες πίστεις»). Προσπάθησε να επιστρέψει στην Αθήνα και εκφώνησε το Περί της εαυτού καθόδου. τα αποδεικτικά µέσα.Χ. επίσης «πειθούς δηµιουργός» που δεν λαµβάνει υπόψη της το δίκαιο και το άδικο.2. Για τον Ισοκράτη η διαλεκτική του Σωκράτη έχει µόνο προπαιδευτική αξία. Σώζονται 6 δικανικοί λόγοι από την περίοδο πριν από την ίδρυση της σχολής του (390).

ήταν µέτοικος και έγραψε δικανικούς λόγους (σώζονται 11 ολόκληροι και αποσπάσµατα). Βούσιρις (και τα δύο εγκώµια µε µυθολογικά θέµατα). στη σαφήνεια. Ο τελευταίος του λόγος.3.. Η βασική αρετή του η δεινότης (ορµητική δυναµικότητα και πειστική επιχειρηµατολογία). Δεν έχει το ταλέντο να διεισδύει στην ψυχολογία των οµιλητών και των ακροατών του. Διακρίθηκε για το λιτό.3. 14. Στον Κατά των σοφιστών θέτει τα όρια της παιδευτικής λειτουργίας. Ευαγόρας (οι 3 προηγούµενοι αποτελούν µια ενότητα). τους Ολυνθιακούς. δηλαδή για την προσαρµογή του λόγου του στην προσωπικότητα του οµιλητή έτσι ώστε να κερδίσει την εύνοια των ακροατών. Πιο σηµαντικές ήταν οι σχέσεις του µε τους άλλους ρήτορες παρά το έργο του. τη σκιαγράφηση των οµιλητών αντίθετα από το ποµπώδες. Το κίνητρο των ενεργειών του είναι το συµφέρον και η τιµή της πόλης των Αθηνών. υπερασπίζει το βίο του. Ο λόγος . ενός εκ των 30 τυράννων που θανάτωσε τον αδερφό του Πολέµωνα. Ο κυριότερος εκπρόσωπος του δικανικού λόγου.Χ. Στην αντίθετη παράταξη βρίσκεται ο Ισοκράτης. πίστη ή απόδειξη (αποδείξεις). Θέλησε να συνδυάσει τη µορφή µε το περιεχόµενο. ενώ ο Δηµοσθένης κατορθώνει να δηµιουργήσει ένα αντιµακεδονικό µέτωπο που κατέληξε στη µάχη στη Χαιρώνεια το 338 π.Η ρητορική τέχνη του Δηµοσθένη θαυµάστηκε πολύ ήδη από την αρχαιότητα. ιδίως για το κληρονοµικό δίκαιο. Νικοκλής. Ο Ισοκράτης έδωσε βαρύτητα στη γλωσσική έκφραση. επίσης ο Φίλιππος (ο ιδανικός ηγέτης για να ενώσει τους Έλληνες και να ηγηθεί σε εκστρατεία εναντίον των Περσών κατά τον Ισοκράτη). ταυτίζει τη ρητορική του παιδεία µε το πνεύµα της Αθήνας. Η δοµή των λόγων του είναι ευδιάκριτη: προοίµιο (ενηµέρωση για την υπόθεση και εξασφάλιση εύνοιας ακροατών). Ο Δηµοσθένης τότε εκφώνησε τον Επιτάφιο για τους πεσόντες. τον Περί των εν Χερρονήσω λόγο και τον Περί της παραπρεσβείας (εναντίον του Αισχίνη. καθαρό λόγο. και Ολυµπικός. Έγραψε και επιδεικτικούς λόγους: Επιτάφιος για τους πεσόντες στον Κορινθιακό πόλεµο το 386 π. Ενεπλάκη σε ιδιωτικές δίκες αµέσως µετά την ενηλικίωσή του εναντίον των επιτρόπων της περιουσίας του για κατάχρηση. Κατά Τιµοκράτους. διήγηση (έκθεση περιστατικών). Ήταν δάσκαλος του Δηµοσθένη. από πλούσια οικογένεια µαθήτευσε κοντά στον Τεισία. µε σαφή. Ελένης εγκώµιο.5 Δηµοσθένης (384-322) Ο σηµαντικότερος ρήτορας. Ήταν λογογράφος και σπάνια εκφωνούσε ο ίδιος ως συνήγορος.3 Λυσίας (445-περ. αλλά δε διαθέτει τη χάρη και την απλότητα του ύφους εκείνου. που αφορούν στην εσωτερική πολιτική της Αθήνας. 14. 14. ο Παναθηναϊκός. Άλλοι λόγοι του: Προς Νικοκλέα. έχει πολύ χαλαρή σύνθεση και αποτελεί ανακεφαλαίωση των ιδεών του. στο στρωτό λόγο. όπου προτείνει την αύξηση του αριθµού των πολιτών που έχουν υποχρέωση να συνεισφέρουν στην τριηραρχία. Αυτοπροσώπως παρουσιάστηκε στο δικαστήριο µόνο στον Κατά Ερατοσθένους.Χ. ενώ αρχίζει να µη συµµερίζεται τη φιλειρηνική πολιτική του Εύβουλου. Ακολουθούν οι Υπέρ Μεγαλοπολιτών και Περί της Ροδίων ελευθερίας. µεγαλοπρεπές ύφος του Ισοκράτη. Επίσης για την ηθοποιία του. πολυγραφότατος (σώζονται 35 λόγοι του από τους 425 κατά την παράδοση). πολιτικού αντιπάλου του). Ξεκινά τον αντιµακεδονικό αγώνα εναντίον του Φίλιππου του Β µε τους Φιλιππικούς λόγους. όπου ζητούσε τον τερµατισµό των εµφυλίων διαµάχων µεταξύ των Ελλήνων. Προσεγγίζει το ύφος του Λυσία. γεµάτο χάρη ύφος. επίλογος (ανακεφαλαίωση και τελευταία προσπάθεια για ευνοϊκή επίδραση στους οµιλητές). Η ενεργός ανάµειξη του Δηµοσθένη στην πολιτική ξεκινά µε τον Περί των συµµοριών (354-5). προτροπή στους Αθηναίους να δώσουν περισσότερη εξουσία στον Άρειο Πάγο) και ο Περί ειρήνης (προτροπή για ένωση όλων των Ελλήνων και εγκατάλειψη της ιδέας για αναβίωση της Αθηναϊκής ηγεµονίας). Η ανάµειξη του Δηµοσθένη σε δηµόσιες δίκες ξεκινά το 355 µε τους λόγους Κατ’Ανδροτίωνος. έµεινε γνωστός ως «ο ρήτορας». δίδασκε τη ρητορική. Η ανασκόπηση του έργου του γίνεται στον Περί του στεφάνου. Προς Λεπτίνην.3.4 Ισαίος Δεν ήταν ο πιο σπουδαίος ρήτορας. 380) Μέτοικος. Στον Περί Αντιδόσεως ο Ισοκράτης ζητά τη δικαίωση του έργου του. µε την ήττα των Αθηναίων και των συµµάχων τους.ζητήµατα.

Πολιτικός αντίπαλος του Δηµοσθένη. διείδε ότι η ένωση των Ελλήνων ήταν η µόνη προοπτική για το µέλλον.3. Η τελευταία αντιπαράθεση έλαβε χώρα το 330. Δεν υπήρξε µεγάλος ρήτορας. τον Υπερείδη.Χ. . Η ρητορική τέχνη του Υπερείδη δεν εκτιµήθηκε ιδιαίτερα στην αρχαιότητα. 14.) Μαθητής του Ισοκράτη (η επίδρασή του φανερή) και του Πλάτωνα κατά την παράδοση.Χ. Μιµείται το Δηµοσθένη αλλά δεν καταφέρνει να τον φτάσει. ενώ πέρασε 15 χρόνια στην εξορία. Ο Δηµοσθένης του επιτέθηκε για παραπρεσβεία (346) και αυτός απάντησε µε τον Κατά Τιµάρχου. Ως πολιτικός ο Δηµοσθένης δεν αντιλήφθηκε τα µηνύµατα του καιρού του και το τέλος της πόλης-κράτους σε αντίθεση µε τον Ισοκράτη που. Οι συγκρούσεις των δύο ανδρών ήταν µνηµειώδεις.7 Υπερείδης (390-322 π. Εργάστηκε ως λογογράφος. στην οποία απάντησε ο Αισχίνης µε τον Περί της παραπρεσβείας.3. Μαθήτευσε κοντά στον Ισοκράτη και τον Πλάτωνα.Χ. 290 π.του παροµοιάστηκε µε κεραυνό που πέφτει από ψηλά και κατακαίει τα επιχειρήµατα των αντιπάλων. ούτε δικό του προσωπικό ύφος. 14. Δείχνει όµως πληρότητα στο λόγο του και παροµοιάστηκε µε έναν πενταθλητή που είχε σηµαντική συνολικά επίδοση στα αγωνίσµατα αλλά σε κανένα ξεχωριστά εξαιρετική. συντάσσεται αρχικά µε το Δηµοσθένη ως το 324 που τον κατηγορεί στον Κατά Δηµοσθένους για δωροδοκία. Είχε αυστηρό και πατριωτικό ύφος στοςυ λόγους του και έδινε την εντύπωση ενός σύγχρονου «εισαγγελέα». Δεν έχει οµοιοµορφία στους λόγους του. ο οποίος απάντησε µε τον Περί του στεφάνου λόγο.8 Λυκούργος Ο µόνος Αττικός ρήτορας (394-320) που καταγόταν από αριστοκρατική γενιά.). όπως τον Λυσία. Εκτιµήθηκε κυρίως για το ευγενές του ήθος και τις µεγαλόφρονες ιδέες του και λιγότερο για το ύφος του. Δεύτερη επίθεση του Δηµοσθένη µε κατηγορία το 343. κυρίως µε τον Δηµήτριο το Φαληρέα. όταν ο Αισχίνης στον Κατά Κτησιφώντος επιτίθεται στον Κτησιφώντα για την πρότασή του για απόδοση χρυσού στεφάνου στον Δηµοσθένη. Ο Δηµοσθένης όµως ήταν ροµαντικός και ο αγώνας του προκαλεί συγκίνηση και θαυµασµό. τον Δηµοσθένη. 14. σε διαδοχή παθών. Σώζονται 3 λόγοι του: ο Κατά Δηµοσθένους. Μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου οι δύο άντρες συµφιλιώνονται και συνεχίζουν τον κοινό αγώνα. γι’αυτό και οι αρχαίοι τον αποκαλούσαν «άγροικον Δηµοσθένη» ή «κρίθινον Δηµοσθένη». ο Κατά Αριστογείτονος και ο Κατά Φιλοκλέους.3. Ο Δηµοσθένης νίκησε και ο Αισχίνης κατέφυγε στη Ρόδο.9 Δείναρχος Αντίπαλος του Δηµοσθένη (360-περ. Από τους 52 λόγους του.6 Αισχίνης Δεινός ρήτορας (389-314 π. ακολούθησε φιλοµακεδονική πολιτική. Μέλος της αντιµακεδονικής παράταξης. παρά το γεγονός ότι ήταν µάταιος. Κατά τον Διονύσιο τον Αλικαρνασσέα ο λόγος του Ισοκράτη οδηγεί σε ηρεµία ψυχής. 14. όλοι αποσπασµατικά εκτός από τον Υπέρ Ευξενίππου. Συνδέθηκε µε τους Περιπατητικούς. ως πιο διορατικός και οραµατιστής. Σώζεται ακέραιος µόνο ο λόγος του Κατά Λεωκράτους από τους 15 γνωστούς λόγους του. σώζονται µόνο οι 6.) που φρόντιζε ιδιαίτερα τα νοήµατά του. Μιµήθηκε άλλους ρήτορες. ενώ του Δηµοσθένη σε ανεξέλεγκτο ενθουσιασµό. ενώ το επιµεληµένο του ύφος δηλώνει επίδραση από τον Ισοκράτη.3.

• Από τον Τρωικό πόλεµο ο Όµηρος στην Ιλιάδα περιγράφει µόνο 52 ηµέρες προς το τέλος και µάλιστα χωρίς να τελειώνει ο πόλεµος στο τέλος. συνεχείς νίκες των Τρώων µε αρχηγό τον Έκτορα. αιτωλικός. Γίνονται επίσης αναφορές σε παλαιά θέµατα. Μετά από περιπέτειες καταλήγει στο νησί των Φαιάκων. υπάρχει τραγούδι για το Δούρειο Ίππο. • Ακόµα και η απλή σκέψη ότι ο άνθρωπος έχει την τάση φύσει να δηµιουργεί και µάλιστα έργα τέχνης. δεν µπορεί να µην είχαν ανάλογα ποιήµατα που να προετοίµασαν το έδαφος και από ποιοτική άποψη και από θεµατική. Τα τραγούδια αυτά που συνηθίζονταν τότε είναι η προϊστορία των επών. π. αριστεία του Πάτροκλου. οδηγεί στο συµπέρασµα ότι υπήρξε προγενέστερη ποίηση. µε τα όπλα του Αχιλλέα και θάνατός του από τον Έκτορα. Αν πρέπει να επιλέξει κανείς µία. όπως τα έπη. το οποίο ζητά ο Οδυσσέας από το Δηµόδοκο. Δραστηριότητα 4 Κατ’εµέ όλες είναι σηµαντικές γιατί δίνουν υλικό-επιχειρήµατα για περαιτέρω µελέτη και αντίκρουση απόψεων. τότε η θεωρία της προφορικής δηµιουργίας και παράδοσης των επών έχει πολλά στοιχεία για σχολιασµό. • Αλλά και στην Οδύσσεια θέµατα και νύξεις για παλαιότερες φάσεις της εξέλιξης του µυθικού υλικού. ενώ γενικά όταν παρουσιάζει έναν νέο και όχι τόσο γνωστό ήρωα αναφέρει τη γενεαλογία του. οπότε η έρευνα για το οµηρικό ζήτηµα προχωρεί. Οπωσδήποτε υπήρχε ποίηση προγενέστερη που επεξεργάστηκε θρύλους και µυθικά θέµατα.χ. θηβαϊκός. Δραστηριότητα 2 Δεν προκύπτει από το βιβλίο. όπου αποκαλύπτει την . • Υπάρχουν συγκεκριµένες αναφορές σε προηγούµενα έργα µέσα στα ίδια τα έπη: • παρουσιάζονται πρόσωπα (ήρωες ή αοιδοί) που τραγουδούν κλέη παλαιότερων ανδρών. Δραστηριότητα 3 Κεντρικό θέµα είναι η µήνις του Αχιλλέα εναντίον του Αγαµέµνονα και οι συνέπειές της: απόσυρση του Αχιλλέα από τη µάχη. • Γνωστοί θεωρούνται και οι βασικοί ήρωες της Ιλιάδας για τους οποίους δε δίνει ο Όµηρος γενεαλογία. τρωικός) αλλά και άλλα προοµηρικά έπη: ο Δηµόδοκος τραγουδά τους έρωτες του Άρη και της Αφροδίτης.ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΧΩΡΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ Α ΤΟΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Δραστηριότητα 1 Ενδείξεις ύπαρξης προοµηρικής ποίησης µέσα από τα ίδια τα έπη • Τόσο υψηλές καλλιτεχνικές δηµιουργίες. που σηµαίνει ότι ο Όµηρος θεωρούσε την υπόθεση γνωστή από άλλα έργα και επέλεξε κάποια γεγονότα για να αφηγηθεί. Απ’αυτήν προήλθαν κατόπιν µακράς επεξεργασίας τα έπη του Οµήρου. γάµοι Πηλέα-Θέτιδας. Τέλος. Δραστηριότητα 5 Ο Οδυσσέας εγκαταλείπει κατ’εντολή των θεών το νησί της Καλυψώς για να επιστρέψει στην πατρίδα του. Τουλάχιστον τέσσερις µυθολογικοί κύκλοι που προηγήθηκαν (αργοναυτικός. ταφή του Πάτροκλου και απόδοση του σώµατος του Έκτορα στον πατέρα του Πρίαµο. αγαπηµένου φίλου του Αχιλλέα. άρα εκτός ύλης για τις εξετάσεις. συµφιλίωση Αχιλλέα και Αγαµέµνονα και εκδίκηση Αχιλλέα µε φόνο του Έκτορα.

για πόλεµο. Φοίνικες. φτώχεια του. δικαιοσύνη. Με τη βοήθεια των Φαιάκων φτάνει στην Ιθάκη. Τυρταίος. χάλκινα όπλα. Δραστηριότητα 4 . κοινωνικές συγκρούσεις εποχής. Δραστηριότητα 8 Πάρα πολύ γενική η δραστηριότητα. Σκοπό έχει να επισηµάνει για να διορθωθούν τα κακώς κείµενα. έρωτας. παράπονά του από θεούς Οι δύο ποιητές είχαν το εξής κοινό: την ειρωνεία. Για την πρώτη: ιπποτικός κόσµος ευγενών µε ηρωικούς σώµα µε σώµα αγώνες. κάποια άλλα εξαρτώνταν από τον Όµηρο και τον συµπλήρωναν. Δραστηριότητα 7 Τα αποσπάσµατα αναφέρονται σε παλαιότερα Παράλληλα Κείµενα που δεν διανέµονται φέτος. ηθικές παραινέσεις Κατηγορίες: πολιτική-πολεµική: Καλλίνος. Σε άλλα υπάρχουν υπαινιγµοί για θέµατα που θίγονται στα Οµηρικά έπη. παντοδυναµία θεών. προτιµήσεις του. γραµµένα από έναν εξόριστο και συµµετέχοντα στα πολιτικά δρώµενα του καιρού του. ζωή του. σάτιρα αξιών εποχής. συµπόσια. Για τη δεύτερη: καύση νεκρών. Κάποια από αυτά αποδίδονται και στον Όµηρο. Γενικότερα κάποια αποτελούν προϋπόθεση των Οµηρικών. Ξενοφάνης Δραστηριότητα 2 Θέµατα Αρχίλοχου: πάθη του. Στοιχεία από τις δύο εποχές µέσα στα έπη. άρα εκτός ύλης για τις εξετάσεις. ρόλος µοίρας. επαναστατικά κατά της τότε εξουσίας των τυρράνων. Σόλων /ερωτική-καθηµερινή: Μίµνερµος /περιπαικτική-δηκτική: Αρχίλοχος/ συµποτική: Θέογνης/ ηθικοδιδακτική-γνωµολογική: Φωκυλίδης. όπου µε τη συνδροµή της Αθηνάς σκοτώνει του µνηστήρες που λυµαίνονταν την περιουσία του και ξαναβρίσκει την οικογένεια και τη θέση του. Δραστηριότητα 3 Ναι. οπότε να µην γίνει η δραστηριότητα. ανατρεπτικά. Επιγραµµατικά τα Οµηρικά έπη συσχετίζονται µε τα Κύκλια µε τους ακόλουθους τρόπους: Κάποια από τα Κύκλια έδωσαν υλικό στην Ιλιάδα. αντιηρωικά θέµατα. Δραστηριότητα 6 Τα δύο στρώµατα: εποχή Τρωικού πολέµου και εποχή του ποιητή. ερωτικά Θέµατα Ιππώνακτα: περιθωριακός τρόπος ζωής του. αλλά η κριτική του Σηµωνίδη δεν είναι κακόβουλη ή στείρα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Δραστηριότητα 1 Θέµατα: προτροπή για υπεράσπιση πατρίδας. αντιηρωική συµπεριφορά. αγάπη για την πατρίδα. Δραστηριότητα 9 Δεν προκύπτει από το βιβλίο. κάποια συνέχειά τους και µε άλλα ευπάρχει επικάλυψη. χαρές της νιότης. φρίκη γηρατειών. την προκλητική περιπαικτική αντιµετώπιση της πραγµατικότητας Η ποίησή τους διαφέρει από την ποίηση του Σηµωνίδη στο εξής: Όλοι κατακρίνουν. Δηµόδοκος. θρήνος. κοινωνική δοµή.ταυτότητά του και διηγείται την πορεία αυτού και των συντρόφων του µετά την άλωση της Τροίας. µε την έννοια του ότι ήταν πολιτικά. µίση του.

υπορχήµατα-λατρευτικά χορευτικά τραγούδια (Βακχυλίδης). προσόδια-ποµπικά τραγούδια (Πίνδαρος). επιγράµµατα (Σιµωνίδης). Απευθύνεται αποκλειστικά στο συναίσθηµα. µε το πάθος και τις απολαύσεις της ζωής. Σε ελάχιστες φράσεις υπανίσσεται τις τροµακτικές συνέπειες του πολέµου. Οι άνθρωποι είναι µόνοι τους. παιάνες λατρευτικοί προς τους θεούς (Πίνδαρος). διθύραµβοι (Βακχυλίδης). Δραστηριότητα 4(Παράλληλα Κείµενα δεν έχουµε φέτος. Σε µία πρόταση µιλά για περσικούς πολέµους και έκβασή τους. εγκώµια. Πετυχαίνει απόλυτα τον στόχο του µε τα λεγόµενά του ο Θουκυδίδης. Ο Ανακρέων έγραψε την ποίησή του για κάποιο διάστηµα προστατευµένος σε αυλή τυράννου. τόµος Β. 36 Βιβλίο ΕΑΠ). υπορχήµατα. Δίνει πληροφορίες για τους περσικούς πολέµους και την έκβασή τους.Αποστασιοποιείται από τα λεγόµενα. Μιλά µε έµφαση. θρήνοι (Σιµωνίδης). τις φήµες. Δραστηριότητα 2 Όσα θα παρουσιάσει είναι όντως αποτέλεσµα έρευνας. του Πολυκράτη. παραδόσεις). αµαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα. τυράννου της Σάµου. ώστε πλέον και τα απίστευτα έγιναν πιστευτά. φύση. σκόλια – τραγούδια συµποτικά (Σιµωνίδης). Δραστηριότητα 6 Α απόσπασµα: ιστορική σηµασία πολύ µεγάλη. Λέει ότι τόσο εντυπωσιακές οι συνέπειες. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 Δραστηριότητα 1 Οι περσικοί πόλεµοι ευνόησαν την ανάπτυξη της κοινής εθνικής συνείδησης.Θέµατα ποίησης Σαπφώς: προσωπικά της βιώµατα. τραγούδια του γάµου (επιθαλάµια). Μια τέτοια συγκυρία/σύµπτωση δεν συνδέεται λογικά µε το µέγεθος και τη σηµασία του πολέµου. καθώς σε πολλά ποιήµατά της περιγράφει τη ζωή µε τις συντρόφισσές της. ιδίως εκεί όπου αναφέρεται σε φυσικές καταστροφές. για φωτισµό του ρόλου της ανθρωπινης µοίρας (αναφορά σε ανθρώπινη ευδαιµονία). το µέγεθος του τωρινού πολέµου και τα χαρακτηριστικά του. Έγραψε έργα για συµπόσια /συµποτικά τραγούδια (σελ. Ο Ηρόδοτος αναφέρει τη συµβολή του Οµήρου και του Ησιόδου στη διαµόρφωση κοινών µυθολογικών παραδόσεων για όλους τους Έλληνες. επινίκια (Πίνδαρος). κείµενο 91. Δραστηριότητα 6 Είδη και θέµατα χορικής ποίησης: Θρησκευτική για εορτές και τελετές (Αλκµάν).. όπως και η Σαπφώ ασχολήθηκε µε θέµατα ερωτικά. όπως συνέβαινε συχνά στην αρχαιότητα. ερωτική (Ίβυκος). . παρθένειατραγούδια για χορούς κοριτσιών (Αλκµάν). Ενδιαφέρεται για τις αιτίες του πολέµου. Δραστηριότητα 5 Θέµατα Ανακρέοντα: συµποτικά θέµατα. Μπορείτε όµως να βρείτε το κείµενο στην Ανθολογία. τις συνέπειες στην ψυχολογία των ανθρώπων. Οι κοινωνικές συναναστροφές αποτέλεσαν και για τη Σαπφώ πηγή έµπνευσης. µυθολογική θέµατα µε από τη µυθολογία (Στησίχορος). 38-45) Ο άνθρωπος ήρωας µπρος σε καίρια διλήµµατα. τα φυσικά φαινόµενα και τις συµπτώσεις που τον κατέστησαν πιο τροµακτικό. Οι Έλληνες είχαν κοινή γλώσσα και λατρείες (θεούς. εγκώµια-ύµνοι ανθρώπων (Βακχυλίδης). έρωτας-πάθος. έρωτας. Όπως και στις τραγωδίες. σελ. Πάρα πολύ πυκνό ως κείµενο. κοινή ζωή µε τις συντρόφισσές της. ύµνοι στους θεούς (Βακχυλίδης). Φαίνεται από τη σύγκριση µε περσικούς πολέµους (ουδέποτε . ανθρώπινα πάθη και τις συνέπειές τους. Και ο Ανακρέων. µητρική αγάπη.. χωρίς να το αντιλαµβάνονται οδηγούνται στην καταστροφή τους.). Η ύβρις/αµαρτία (να δει τη βασίλισσα γυµνή) –παραβίαση ηθικού νόµου οδηγεί στην τιµωρία. ευσέβεια-προσευχή. Θα υπάρξει τιµωρία στον 5ο απόγονο Γύγη.

κάτι που δεν είναι τυπικά ιστορία. που µόνο οι ίδιοι µπορούσαν να γνωρίζουν. πολλοί που µιλάνε. Δραστηριότητα 10 Θετικά πρότυπα ήταν ο Αγησίλαος.5 σειρές χωρίς να την επεξηγεί. Το αντίθετο.. Ο συγγραφέας απευθύνεται στο συναίσθηµα. Μάλλον δεν είναι αντικειµενική η άποψη αυτή. έργα του) υποδεικνύει τον εαυτό του (να εξετάζετε όσους πολιτεύονται. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14 Δραστηριότητα 1 Ο Ισοκράτης καταφέρεται κατά των φιλοσόφων που θεωρούσαν ότι µόνο αυτοί νοµιµοποιούνται να µιλούν για δικαιοσύνη και σωφροσύνη και για τους τρόπους επίτευξής τους. γιατί δεν έχουµε άλλες µαρτυρίες και τα στοιχεία αυτά τα είχε σε µεγάλο βαθµό ο ίδιος ο Ξενοφών. πρακτική καθηµερινή ηθική και άρα πιο χρήσιµη για τους πολίτες και το κοινωνικό σύνολο. Πληροφορίες δίνονται για τις συνθήκες εµφυλίου πολέµου (ο πρώτος εν καιρώ γενικότερων συρράξεων που τον ενίσχυσαν). ευσεβής. Δραστηριότητα 11 Ο Σωκράτης του Ξενοφώντα προβάλλεται ως ηθικός. φίλος της νεολαίας µε πατρική επίδραση πάνω της. Και χρονολογικά ταιριάζει. Δραστηριότητα 2 Μέσα από τη γενίκευση και προς τις δυο κατευθύνσεις (ατηµέλητη εµφάνιση.Β απόσπασµα: Σχετικά µε την ιστορική σηµασία δεν πρόκειται για ξερή καταγραφή γεγονότων αλλά για περιγραφή των παρενεργειών των ιστορικών γεγονότων.. πλήθους).. ενώ για την άλλη αφιερώνει 2. . αναπαριστά όµως το κλίµα και «αγγίζει» περισσότερο τον αναγνώστη. πρακτικός φιλόσοφος. Δραστηριότητα 12 Ταιρίαζει το προφίλ του συγγραφέα µε τον Ξενοφώντα: Αθηναίος που έζησε µεγάλο διάστηµα εκτός Αθηνών. Είναι ανδρείος και όχι τεµπέλης ή δειλός. Πολύ σηµαντική ενέργεια όµως γιατί δίνει ανάγλυφα το κλίµα και αποτελεί αναλυτική καταγραφή της νοσηρής ατµόσφαιρας που επικρατεί σε παρόµοιες καταστάσεις. Μιλά για πρακτική δικαιοσύνη και σωφροσύνη.. Άρα προέβαλε στο Σωκράτη τη δική του προσωπικότητα για να τον παρουσιάσει ως άδικα καταδικασθέντα. δεν αναφέρει το λόγο του αναλυτικά γιατί όλες τις δικαιολογίες ή επεξηγήσεις που ανέφερε τις έχει ήδη σηµειώσει ο Θουκυδίδης ως απόψεις και αιτιολογικό των απόψεων του πλήθους παραπάνω. Οι φιλόσοφοι όµως αναφέρονται στις έννοιες αυτές ως αφηρηµένες έννοιες. Παραθέτει όλες τις φήµες και το αιτιολογικό τους και στο σηµείο αυτό φαίνεται και η οπτική γωνία του συγγραφέα: για τη µία άποψη εξηγεί αναλυτικά όλο το αιτιολογικό.. µε ολιγαρχικές πεποιθήσεις. δίνει ένα σωρό παραδείγµατα. τον οποίο προβάλλει µέσα από ένα εγκώµιο (Αγησίλαος) εκφράζοντας τον θαυµασµό του για τις συντηρητικές. Προβάλλει τις πράξεις του υπέρ του κοινωνικού συνόλου υποβαθµίζοντας τη σηµασία των πράξεων που τον εκθέτουν ή απλώς δεν συνάδουν µε το πρότυπο του Αθηναίου πολίτη. Επίσης στο σηµείο που απολογείται ο Αλκιβιάδης.). Αποδίδει κρυφές σκέψεις/προθέσεις στους οµιλητές/πρωταγωνιστές. Είναι πολύ αναλυτικός στο απόσπασµα αυτό. φιλολακωνικές απόψεις και ο Κύρος τον οποίο προβάλλει ως πρότυπο µονάρχη µέσα από µια µυθιστορηµατική βιογραφία (Κύρου Παιδεία). για τις συνέπειες των εµφύλιων πολέµων γενικότερα. Η περιγραφή συνεπώς αποκτά διαχρονική αξία. Επιθυµία του να κερδίσει την εύνοια του ακροατηρίου. Δραστηριότητα 9 Ο Ξενοφών επιδεικνύει ιδιαίτερη φροντίδα στην αιτιολόγηση/στήριξη των πράξεων και σκέψεων των προσώπων (Αλκιβιάδη. για να προπαγανδίσει την αποτελεσµατικότητα της διακυβέρνησής του και το σεβασµό και φόβο που ενέπνεε στους υπηκόους του.. Για να δηλώσει ότι τα αρνητικά σε καιρό πολέµου µετατρέπονται σε θετικά. Ο λόγος δεν είναι καθόλου πυκνός. ενώ ο ίδιος τις θεωρεί µέρος της πρακτικής του ηθικής. τα περιγραφόµενα γεγονότα και οι καταστάσεις όµως έχουν λογική εξήγηση και προκαλόυν φρίκη και θλίψη. Η περιγραφή είναι πολύ παραστατική και ο Θουκυδίδης κατορθώνει να πείσει τους αναγνώστες και να τους κάνει να συγκλονιστούν από τη φρίκη του πολέµου.

Εύστοχα λοιπόν αποφασίζει να ενθαρρύνει τους Αθηναίους να δώσουν κι αυτοί τα πάντα για τιµή και δόξα. Άρα και ο ίδιος ο Δηµοσθένης ως σύµβουλος της πόλης δεν µπορεί παρά να προτείνει στους Αθηναίους να πράξουν αντάξια της ιστορίας και του τωρινού τους αντιπάλου. Ο Φίλιππος τώρα το ίδιο κάνει αψηφώντας το κόστος για τη σωµατική του υγεία. Πάθος/ευστοχία: Το πάθος τονίζεται µέσα από την αντίθεση.αργόσχολος. να κινητοποιήσει τους Αθηναίους εναντίον του Φιλίππου προβάλλοντάς τον ακόµη και ως παράδειγµα. την ουσία κι όχι την επιφάνεια. Οι Αθηναίοι από τη µια πλευρά και ο Φίλιππος µε την απαράµιλλη αποφασιστικότητά του για ζωή µε τιµή και δόξα. Απόψεις του: Η Αθήνα στην ιστορική της διαδροµή αγωνίστηκε και θυσίασε τα πάντα για την τιµή. όπως οι θεωρούµενοι «καλοί» πολίτες. Δραστηριότητα 2 Εκτός ύλης Δραστηριότητα 4 Πολιτικός βίος Δηµοσθένη: Θυµίζει το παλαιό µεγαλείο. . Πολύ έξυπνα αναζητεί και τονίζει τις συνέπειες κάθε πράξης στο κοινωνικό σύνολο και όχι σε ατοµικό επίπεδο. προσπαθεί να φιλοτιµήσει.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful