Ðîìàí Õàäæèêîñåâ

Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà
(1918-1944)

Óíèâåðñèòåòñêî èçäàòåëñòâî â Áóêóðåù
2004

Íà Êèêàòà. åäèí ãîòèí îáðàç .

.... 83 ÀÒÀÍÀÑ ÄÀË×Å ......................................................................................................... 191 ÃÅÎÐÃÈ ÊÀÐÀÑËÀÂΠ........................................... 31 ÃÅÎ ÌÈËÅ ........................... 127 ÅËÈÑÀÂÅÒÀ ÁÀÃÐßÍÀ ..................... 147 ÑÂÅÒÎÑËÀ ÌÈÍÊΠ................................................................................ 58 ÍÈÊÎËÀ ÔÓÐÍÀÄÆÈÅ .......................... 223 ÍÈÊÎËÀ ÂÀÏÖÀÐΠ................................................................................ 18 ÕÐÈÑÒÎ ÑÌÈÐÍÅÍÑÊÈ ............. 248 ............................................................................ÑÚÄÚÐÆÀÍÈÅ Íàêðàòêî èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ ................................... 103 ×ÀÂÄÀÐ ÌÓÒÀÔΠ....... 7 Îáù ïîãëåä âúðõó ëèòåðàòóðíèòå ïðîöåñè ......................................................... 169 ÉÎÐÄÀÍ ÉÎÂÊΠ...............................

Ñëåäâàùèòå äâå äåñåòèëåòèÿ Áúëãàðèÿ öåëåíàñî÷åíî ñå èçîëèðà îò ñâîèòå ñúñåäè è ïîñòîÿííî íàìèðà ïîâîäè äà íàìåêâà èëè äèðåêòíî äà èçðàçÿâà ñâîåòî íåäîâîëñòâî îò íàëîæåíèòå é ñàíêöèè. â ïåðèîäà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè. Áîëêàòà îò íåñïðàâåäëèâèòå ñàíêöèè ùå îñòàíå â ñúðöàòà íå ñàìî íà îáèêíîâåíèÿ ÷îâåê. Îñâåí òîâà â áúëãàðñêèÿ ïîëèòè÷åñêè æèâîò íàñòúïâàò çíà÷èòåëíè ïðîìåíè. 7 ÍÀÊÐÀÒÊÎ ÈÑÒÎÐÈßÒÀ ÍÀ ÁÚËÃÀÐÈß ÌÅÆÄÓ ÄÂÅÒÅ ÑÂÅÒÎÂÍÈ ÂÎÉÍÈ Ê àêòî âå÷å ñïîìåíàõìå â íàøàòà “Èñòîðèÿ íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà (1878-1918)”. ïðåç îêòîìâðè ðóñêèòå êîìóíèñòè íà÷åëî ñúñ ñâîÿ âîäà÷ è èäåîëîã Âëàäèìèð Èëè÷ Ëåíèí èçâúðøâàò ò.. íàëîæåíè íà ñòðàíàòà îò Âåëèêèòå ñèëè ÷ðåç Íüîéñêèÿ ìèðåí äîãîâîð (27. êîéòî íàé-ñèëíî óñåùà åôåêòà îò îãðàíè÷åíèÿòà. Ïîâå÷åòî îò òÿõ èëè ïðåêðàòÿâàò ñâîÿòà äåéíîñò. Ãîëÿìî çíà÷åíèå â îáùåñòâåíèÿ æèâîò íà ñòðàíàòà èçèãðàâàò è ñúáèòèÿòà â Ðóñèÿ ïðåç 1917ã. Âåëèêà îêòîìâðèéñêà ñîöèàëèñòè÷åñêà ðåâîëþöèÿ è ñëåä êàòî óáèâàò öàð Íèêîëàé II è öÿëîòî ìó ñåìåéñòâî îáÿâÿâàò Ðóñèÿ çà ïúðâàòà ñîöèàëèñòè÷åñêà ðåïóáëèêà â ñâåòà. í. Äâåòå íàöèîíàëíè êàòàñòðîôè. êðàÿò íà Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà ïðåäñòàâëÿâà èçêëþ÷èòåëíî äðàìàòè÷åí ìîìåíò îò èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ. êàêòî è îãðàíè÷åíèÿòà äà ïðèòåæàâà ñàìîñòîÿòåëíà àðìèÿ. 11. íî ùå îïðåäåëè è ïîâåäåíèåòî íà áúëãàðñêèòå ïîëèòèöè è äúðæàâíèöè. íî è íà ñâîèòå ïðèâúðæåíèöè. 1919). êîèòî ñúùî ñå îêàçâàò ðåøàâàùè çà áúäåùåòî íà Áúëãàðèÿ.Íàêðàòêî èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ . òåðèòîðèè ñ áúëãàðñêî íàñåëåíèå. íåçàâèñèìî îò íåãîâàòà ïàðòèéíà îðèåíòàöèÿ.. Ïî òîçè íà÷èí òðóäîâåòå íà Êàðë Ìàðêñ è Ôðèäðèõ Åíãåëñ èçâåäíúæ ïðèäîáèâàò ñúâñåì ðåàëíè èçìåðåíèÿ â î÷èòå íà âñè÷êè êîìóíèñòè îò . èëè ñå òðàíñôîðìèðàò â ðàçëè÷íè ïîëèòè÷åñêè îðãàíèçàöèè. Íàé-ãîëåìèòå è àâòîðèòåòíè áóðæîàçíè ïàðòèè ïðåäè âîéíàòà ãóáÿò íå ñàìî äîâåðèåòî íà ïî÷òè âñè÷êè áúëãàðè. êì. Êàêòî äîáðå å èçâåñòíî. Ïî òîçè íà÷èí ðåâèçèîíèñòè÷íàòà ïîëèòèêà ñå ïðåâðúùà â öåíòðàëåí ìîìåíò çà âñÿêî áúëãàðñêî ïðàâèòåëñòâî. êîéòî äî ãîëÿìà ñòåïåí ïðåäîïðåäåëÿ ïîëèòè÷åñêàòà é ñúäáà ïðåç ñëåäâàùèÿ ïåðèîä. òåæêèòå ïî÷òè íåïîñèëíè ðåïàðàöèè. ñâúðçàíè ñúñ çàãóáèòå íà áëèçî 11 000 êâ. ñå âúçïðèåìàò èçêëþ÷èòåëíî áîëåçíåíî îò áúëãàðñêèÿ íàðîä.

êîåòî ïðèíóæäàâà Ñòàìáîëèéñêè Àëåêñàíäúð Ñòàìáîëèéñêè íà ñëåäâàùàòà ãîäèíà äà îáÿâè íîâè èçáîðè çà Íàðîäíî ñúáðàíèå. Íÿìà äðóã ïîëèòè÷åñêè äååö â Áúëãàðèÿ. çåìåäåëöèòå îáà÷å îòíîâî . íî íàèñòèíà òëàñêàò ñâåòà êúì åäíî ïî-äîáðî. ðóñîôèëñòâîòî âèíàãè å áèëî ñúñ ñèëíè òðàäèöèè â ñòðàíàòà. êîéòî ïî âðåìå íà âîéíèòå òîëêîâà êàòåãîðè÷íî äà ñå ïðîòèâîïîñòàâÿ íà ïîëèòèêàòà íà öàð Ôåðäèíàíä. ïðèäîáèâà íàé-ãîëÿìà ïîïóëÿðíîñò ñðåä íàðîäà. Íåçàâèñèìî îò ñåðèîçíàòà ïîäêðåïà. ñà ñïå÷åëåíè îò ÁÇÍÑ. ïî-õóìàííî è ïî-ðàçâèòî îáùåñòâî. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà å ëåñíî ðàçáèðàåìî çàùî âåäíàãà ñëåä êðàÿ íà Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà ëÿâîîðèåíòèðàíàòà ñåëñêà ïàðòèÿ .1944) öÿëà Åâðîïà. Òîé ñú÷åòàâà â ñåáå ñè ñïåöèôè÷íèòå áåëåçè íà åäèí ñèëåí íàðîäåí ëèäåð – òâúðäîñò â óáåæäåíèÿòà. ÷å îùå ïúðâèòå ñëåäâîåííè èçáîðè ïðåç 1919 ã. Íàäåæäàòà. à ñëåä âîéíàòà òî ñå ñú÷åòàâà ñ âÿðàòà. à âòîðà å ïàðëàìåíòàðíàòà ãðóïà íà êîìóíèñòèòå ñ 15 %. ïîðàäè êîåòî íå å ó÷óäâàùî. ïå÷åëè âñå ïîâå÷å ïðèâúðæåíèöè è â ðàçîðåíà è óíèçåíà Áúëãàðèÿ. Íà òÿõ ÁÇÍÑ ïå÷åëè áëèçî 40 %. ôàêò êîéòî äîñòàòú÷íî êðàñíîðå÷èâî ãîâîðè çà ìîìåíòíèòå íàñòðîåíèÿ ñðåä áúëãàðñêîòî îáùåñòâî. Ðàçáèðà ñå. òîâà äî ãîëÿìà ñòåïåí ñå äúëæè êàêòî íà õàðàêòåðíàòà ñîöèàëíà áàçà â ñòðàíàòà. ÷å Áúëãàðèÿ ñúùî ìîæå äà òðúãíå ïî ïúòÿ íà “ïîáåäèëèÿ îáùåñòâåí ñòîé”. òàêà è íà õàðèçìàòè÷íàòà ëè÷íîñò íà çåìåäåëñêèÿ âîäà÷ Àëåêñàíäúð Ñòàáîëèéñêè. ïðàâèòåëñòâîòî èçïèòâà ðåäèöà çàòðóäíåíèÿ ïðè âçèìàíåòî íà ñâîèòå ðåøåíèÿ. êúäåòî âñå îùå îêîëî 80 % îò íàñåëåíèåòî å ñåëñêî.Áúëãàðñêèÿò çåìåäåëñêè íàðîäåí ñúþç (ÁÇÍÑ). Êàêòî âå÷å èìàõìå ïîâîä äà êàæåì. áåçêîìïðîìèñíîñò â ðåøåíèÿòà è ïîïóëèçúì. à Àëåêñàíäúð Ñòàìáîëèéñêè ñòàâà ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåë. ÷å èêîíîìè÷åñêèòå ïðîöåñè íå ñàìî ñà ïðåäâèäèìè.8 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Òúé êàòî îáà÷å çåìåäåëñêèÿò ñúþç íÿìà àáñîëþòíî ìíîçèíñòâî.

Êàòî âðúõ íà àâòîðèòàðíèÿ íà÷èí íà óïðàâëåíèå ñå ñ÷èòà îðãàíèçèðàíåòî íà ò. òåçè âúîðúæåíè ãðóïè íà ïðèâúðæåíèöè íà ñúþçà ñå ñàìîðàçïðàâÿëè ñ ïðåäñòàâèòåëèòå íà îïîçèöèÿòà. È íàèñòèíà íà 9 þíè 1923 ã. îïîçèöèîííèòå âîäà÷è è îôèöåðèòå îò ñôîðìèðàíèÿ îùå ïðåç 1912 ã. ñðåä êîèòî òåçè íà åäðàòà è ñðåäíàòà áóðæîàçèÿ. Ìíîãî îò ïðîêàðàíèòå çàêîíè íà ÁÇÍÑ íàèñòèíà èìàò ïîëîæèòåëåí åôåêò. îò 1920 äî 1923 ã. àäìèíèñòðàòèâíè è ïðàâíè ðåôîðìè. Áè ìîãëî äà ñå êàæå. Íàðå÷åíè òàêà çàðàäè îðàíæåâèÿ öâÿò íà çíàìåòî íà ÁÇÍÑ. ãëàâåí èäåîëîã íà êîÿòî å ñàìèÿò Àëåêñàíäúð Ñòàìáîëèéñêè. àðìèÿòà ñâàëÿ îò âëàñò ïðàâèòåëñòâîòî íà ÁÇÍÑ. êîèòî èìàò çà öåë äà ïðîìåíÿò èçöÿëî ñîöèàëíèÿ ñòðîé â Áúëãàðèÿ.. çà äà îñúùåñòâÿò öåëèòå ñè – èçãîíâàò îò Íàðîäíîòî ñúáðàíèå ïðåäñòàâèòåëèòå íà äâå îò ïîëèòè÷åñêèòå ïàðòèè è ïî òîçè íà÷èí ïðèäîáèâàò ïðàâîòî äà ñúñòàâÿò ñàìîñòîÿòåëíî ïðàâèòåëñòâî.  ðåäèöà îòíîøåíèÿ ïîëèòèêàòà íà çåìåäåëöèòå ñå îñíîâàâà íà åäíà ñàìîáèòíà îáùåñòâåíà òåîðèÿ. íî è äà ìó äàäå öÿëàòà âëàñò ñ âñè÷êè ëîñòîâå çà ôèíàíñîâ è äúðæàâåí êîíòðîë. áðàäâè è òúðíîêîïè. êîÿòî èìà çà öåë äà ïðåâúðíå îáèêíîâåíèÿ çåìåäåëåö íå ñàìî â îñíîâåí ôàêòîð â îáùåñòâîòî. çàùîòî ñà ñúîáðàçåíè ñúñ ñïåöèôè÷íèòå íóæäè íà çåìåäåëñêèòå ðàáîòíèöè. Ïî÷òè âñè÷êè ÷èíîâíèöè è äúðæàâíè ñëóæèòåëè ñà ñìåíåíè îò íèñêîîáðàçîâàíè èëè íàïðàâî íåãðàìîòíè çåìåäåëöè. êîåòî ãè ïðèíóæäàâà äà èçïîëçâàò íå äîòàì äåìîêðàòè÷íè ñðåäñòâà. Ïîñòåïåííî Àë.. çåìåäåëñêèÿò ñúþç îñúùåñòâÿâà ðåäèöà èêîíîìè÷åñêè. Æåñòîêî å óáèò Àëåêñàíäúð Ñòàìáîëèéñêè âåðîÿòíî ñ öåë äà ñå ïðåêúðøàò .  ïðîâèíöèÿòà îðàíæåâèòå ÷åòè ñå îïèòâàò äà ïðîòèâîäåéñòâàò íà âîéñêàòà.Íàêðàòêî èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ .. Íî â ñúùîòî âðåìå ïðàâèòåëñòâîòî è ëè÷íî Àëåêñàíäúð Ñòàìáîëèéñêè äîïóñêàò ìíîæåñòâî ãðåøêè è íåçà÷èòàíå íà ïðàâàòà íà îñòàíàëèòå ñîöèàëíè ïðîñëîéêè â ñòðàíàòà. à ñúùî òàêà è íà èíòåëèãåíöèÿòà. í. êîèòî ñå ðàçìèíàâàò ñ îñíîâíèÿ çàêîí â ñòðàíàòà – Òúðíîâñêàòà êîíñòèòóöèÿ. îðàíæåâè ÷åòè. Ñëåä êàòî ïðåç 1923 ã. ÁÇÍÑ ïå÷åëè ïîðåäíèòå èçáîðè ÷ðåç êîíòðîëà è íàñèëèåòî.  ïðîäúëæåíèå íà òðè ãîäèíè. ÷å òîâà å åêëåêòè÷íà ñìåñ îò ðàçëè÷íè èäåîëîãè÷åñêè ïîñòàíîâêè. Âîåíåí ñúþç ðåøàâàò. 9 íå óñïÿâàò äà ïîëó÷àò ïúëíî ïàðëàìåíòàðíî ìíîçèíñòâî. ïðèëîæåíè îò òåçè ÷åòè. ÷å çåìåäåëñêèÿò âîäà÷ å âúçìîæíî äà áúäå ñâàëåí åäèíñòâåíî ÷ðåç âîåíåí ïðåâðàò. êîèòî àãðåñèâíî çàùèòàâàò ïîëèòèêàòà íà ñâîåòî ïðàâèòåëñòâî. Ñòàìáîëèéñêè íàëàãà ðåäèöà çàêîíè è ïðîêàðâà ðåøåíèÿ. èçïîëçâàéêè êàòî îðúæèÿ ðàçëè÷íè çåìåäåëñêè èíñòðóìåíòè êàòî ëîïàòè. íî òÿõíàòà ñúïðîòèâà áúðçî å ëèêâèäèðàíà.

10 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ïî òîçè íà÷èí ïîëèòè÷åñêèÿò æèâîò íà ñðàíàòà íàâëèçà â ïåðèîä. Äî ãîëÿìà ñòåïåí ïîëèòèêàòà íà ïðàâèòåëñòâîòî íà Àë. Öàíêîâ. òàêà è çà ëèäåðèòå íà îïîçèöèîííèòå ïàðòèè è áëîêîâå. ñëåä êîåòî ïîäëàãà íà æåñòîê òåðîð ó÷àñòíèöèòå â íåãî è òåõíèòå ñúìèøëåíèöè. êîéòî å áèë ïðèåìëèâà ôèãóðà êàêòî çà âîåííèòå. âúîðúæåíèòå áóíòîâå ñðåùó âëàñòòà çàïî÷âàò. íàä êîèòî ðàçâÿâàò ÷åðâåíèòå çíàìåíà è îáÿâÿâàò “ñúâåòñêà ðåïóáëèêà â Áúëãàðèÿ”. í. “ñâåòîâíà ñúâåòñêà ðåâîëþöèÿ”. ÷åñòî ïúòè åñêàëèðàùî â êðàéíèòå ìåðêè íà ôèçè÷åñêî ëèêâèäèðàíå íà ïðîòèâíèöèòå. Ïîäêðåïåíè îò Êîìóíèñòè÷åñêèÿ èíòåðíàöèîíàë è îò àâòîðèòàðíîòî ïðàâèòåëñòâî íà Ìîñêâà. à è íà ñëåäâàùèòå ïðàâèòåëñòâà. áúëãàðñêèòå êîìóíèñòè ðåøàâàò. íî çà èäåîëîçèòå íà ìàðêñ-ëåíèíèçìà ñèòóàöèÿòà â Áúëãàðèÿ å èäåàëíà çà ïðîäúëæàâàíåòî íà ò. å ðåàêöèÿ íà ïîëèòè÷åñêîòî ïîâåäåíèå íà Áúëãàðñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ (ÁÊÏ) ñëåä âîåííèÿ ïðåâðàò. êîãàòî ÁÇÍÑ å íà âëàñò.1944) ïðèâúðæåíèöèòå íà ñúþçà.  Ãåðìàíèÿ âå÷å èìà åäèí íåóñïåøåí îïèò çà êîìóíèñòè÷åñêà ðåâîëþöèÿ. Çà ìåñåöè å ïîäãîòâåíî âúñòàíèå è ïðåç ñåïòåìâðè 1923 ã. ïðåäñòàâÿù ïîòóøàâàíåòî íà âúñòàíèåòî . Âåäíàãà ñëåä âîåííèÿ ïðåâðàò íîâîòî ïðàâèòåëñòâî çàïî÷âà æåñòîêî äà ïðåñëåäâà çåìåäåëñêèòå äåéöè ñúñ ñúùàòà áåçêîìïðîìèñíîñò íà îðàíæàâèòå ÷åòè îò âðåìåòî. Çà ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåë å íàçíà÷åí ïðîôåñîð Àëåêñàíäúð Öàíêîâ. êîèòî èäâàò ñëåä íåãî. Íà íÿêîëêî ìåñòà â ïðîâèíöèÿòà âúñòàíèöèòå óñïÿâàò äà îêóïèðàò äúðæàâíèòå èíñòèòóöèè. ÷å å íàçðÿë ìîìåíòúò çà èçâúðøâàíå íà ðåâîëþöèîíåí ïðåâðàò îò òèïà íà òîçè â Ñàíêò Ïåòåðáóðã ïðåç 1917 ã. Çà ñåäìèöà îáà÷å âîéñêàòà ñìàçâà îïèòà çà ïðåâðàò. êîãàòî âëàñòòà ñå ïîñòèãà ÷ðåç íàñèëèå. Èëþñòðàöèÿ íà ñòîëè÷åí âåñòíèê.

ïîâèøåíî âíèìàíèå êúì èäåîëîãè÷åñêèòå ïðîòèâîðå÷èÿ è ïðåäè âñè÷êî ïðåäïàçëèâîñò ïðè âçèìàíåòî íà âàæíè . Ïî òîçè íà÷èí ñà óáèòè íå ñàìî àêòèâíè ó÷àñòíèöè â áîðáàòà ñðåùó ïðàâèòåëñòâîòî. 11 Ëèêâèäèðàíè ñà ñòîòèöè çåìåäåëöè è êîìóíèñòè. Ïðåç 1924 ã. ìíîãî ïîëó÷àâàò òåæêè ïðèñúäè è îñòàâàò ïî çàòâîðèòå.. çà êðàéíî îãðàíè÷àâàù ïðàâàòà íà ÷îâåêà. à ïîâå÷å îò 500 ñà ðàíåíè. ïðàâèòåëñòâîòî ãëàñóâà Çàêîí çà çàùèòà íà äúðæàâàòà (ÇÇÄ). ïîäïîìàãàíè îò èíòåðíàöèîíàëíîòî äâèæåíèå è òåõíèòå ñúâåòñêè äðóãàðè. íî çà ðàçëèêà îò íåãî. Ïðîìÿíàòà íÿìà ïðîñòî êîçìåòè÷åí åôåêò. à ãîëÿìà ÷àñò îò ðúêîâîäèòåëèòå íà âúñòàíèåòî. íå ïðåêúðøâà êîìóíèñòèòå â òåõíèòå îïèòè äà ñìåíÿò ðåæèìà â Áúëãàðèÿ. êîéòî ñå âúçïðèåìà îò ïî÷òè âñè÷êè ïîëèòè÷åñêè äåéöè. ìëàäèÿò öàð ïðèòåæàâà èçîñòðåíà ÷óâñòâèòåëíîñò êúì ñúäáàòà íà îáèêíîâåíèÿ ÷îâåê. ×ðåç íåãî âëàñòòà ñå îïèòâà äà ëèêâèäèðà áúäåùè îïèòè çà íåëåãàëíè è ïðîòèâîîáùåñòâåíè äåéíîñòè êàòî çàáðàíÿâà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ è íàëàãà òåæêè ñàíêöèè çà àíòèäúðæàâíà ïðîïàãàíäà. Ñëåä àáäèêàöèÿòà îò ïðåñòîëà íà öàð Ôåðäèíàíä íà íåãîâî ìÿñòî èäâà ïðåñòîëîíàñëåäíèêúò öàð Áîðèñ III Òúðíîâñêè. Ñëåä êðàÿ íà Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà â ìîíàðõè÷åñêàòà èíñòèòóöèÿ íà Áúëãàðèÿ ñå èçâúðøâà ïðîìÿíà. îñòàâÿò çíà÷èìà äèðÿ â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Áåç ñúä è ïðèñúäà âñåêè äåí ñå ëèêâèäèðàò ñòîòèöè êîìóíèñòè ïî ñïèñúöè. ïðè êîéòî çàãèâàò 160 äóøè. çàùîòî ñå îêàçâà. åìèãðèðàò â Ñúþçà íà ñúâåòñêèòå ñîöèàëèñòè÷åñêè ðåïóáëèêè (ÑÑÑÐ). â òîâà ÷èñëî è â ÷óæáèíà. çàïî÷âàò åäíà øèðîêà òåðîðèñòè÷íà êàìïàíèÿ ñ öåë äà ñå äåñòàáèëèçèðà “ôàøèñòêîòî” ñïîðåä òÿõ ïðàâèòåëñòâî. Çàêîíúò îáà÷å èìà îáðàòåí åôåêò – õèëÿäèòå ïðèâúðæåíèöè íà êîìóíèñòèòå â ñòðàíàòà. íî è ðàçëè÷íà ôèëîñîôèÿ çà òîâà êàê òðÿáâà äà ñå âîäè äúðæàâàòà. êîèòî íàáúðçî ñå èçãîòâÿò. ïîçíàò êàòî Ñåïòåìâðèéñêî âúñòàíèå. “×åðâåíèÿò òåðîð” êóëìèíèðà ñ àòåíòàòà â ñîôèéñêàòà êàòåäðàëà “Ñâåòà íåäåëÿ” íà 16 àïðèë 1925 ã..Íàêðàòêî èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ . íî è ìíîãî íåâèííè èíòåëåêòóàëöè ïðîñòî çàðàäè òåõíèòå ëåâè èäåè èëè äîðè ñàìî çàðàäè ëèòåðàòóðíèòå èì ïðîèçâåäåíèÿ. ÷å ñèíúò íà äåñïîòè÷íèÿ è àãðåñèâåí Ôåðäèíàíä èìà íå ñàìî ïî-ðàçëè÷åí õàðàêòåð. Ïðîâà ëúò íà îïèòà çà äúðæàâåí ïðåâðàò. ñðåä êîèòî ãëàâíèòå èäåîëîçè Ãåîðãè Äèìèòðîâ è Âàñèë Êîëàðîâ. Ïðàâèòåëñòâîòî èçïîëçâà íåäîâîëñòâîòî ñðåä îáùåñòâîòî îò òîçè íàé-ãîëÿì àòåíòàò â èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ è çàïî÷âà îùå îò ñëåäâàùèÿ äåí ìàñîâî ïðåñëåäâàíå è àðåñòóâàíå íà êîìóíèñòè÷åñêè äåéöè è ñèìïàòèçàíòè. Ñúáèòèÿòà îò ïåðèîäà 1923-1925 ã.. Îò áàùà ñè Áîðèñ III íàñëåäÿâà èíòåðåñà êúì áîòàíèêàòà è åçèöèòå. êàêúâòî å ñëó÷àÿò ñ ãîëåìèÿ ïîåò Ãåî Ìèëåâ.

Àë. Ïðè âñÿêî ïîëîæåíèå öàð Áîðèñ îñòàâà â èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ âñå îùå îöåíÿâàí ñ êðàéíîñòèòå îò ïúëíîòî îòðèöàíèå äî áåçóñëîâíîòî ìó ïî÷èòàíå. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà. ïîäàâà îñòàâêà è çà ìèíèñòúðïðåäñåäàòåë å íàçíà÷åí óìåðåíèÿò Àíäðåé Ëÿï÷åâ. Àíäðåé Ëÿï÷åâ Öàð Áîðèñ ²²² íàäâèñâà îïàñíîñòòà âîåííèòå äà ñå âêîï÷àò âúâ âëàñòòà è äà ÿ çàäúðæàò ñ öåíàòà íà âñè÷êî.1944) äúðæàâíè÷åñêè ðåøåíèÿ. Ïîñëåäíèÿò áåëåã òâúðäå ÷åñòî ñå êîìåíòèðà îò èñòîðèöèòå êàòî ïðîÿâà íà ñëàáîñò è ëèïñà íà õàðàêòåð.  ïðîäúëæåíèå . Çà ïúðâè ïúò ñëåä âîéíàòà ñå èçâúðøâà ïðàâèòåëñòâåíà ïðîìÿíà áåç ïðåâðàò. Öàíêîâ ñðåùó äåñòàáèëèçèðàùèòå äúðæàâàòà ðåâîëþöèîíåðè. ñïîðåä ìíîçèíà. Öàíêîâ. Àë. ñêîðî ñòàâàò íåïðèåìëèâè æåñòîêèòå ñðåäñòâà. âïîñëåäñòâèå äîâåëî ñðàíàòà äî áåäè. â êîÿòî å íàâëÿçëî ïðàâèòåëñòâîòî. êîèòî ñå èçïîëçâàò ïðè òÿõíîòî ïðåñëåäâàíå. êîåòî. êîåòî èìàò ìåðêèòå íà ïðàâèòåëñòâîòî íà ïðîô. ðàçáèðàù ïîëèòè÷åñêàòà êðèçà. áåç òîâà äà âîäè äî ïîëèòè÷åñêè ðåïðåñèè. íàñèëèå èëè íàðóøàâàíå íà çàêîíèòå íà ñòðàíàòà.12 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ïîñòåïåííî ïðàâèòåëñòâîòî íà Ëÿï÷åâ âúçñòàíîâÿâà äåìîêðàòè÷íîñòòà â Áúëãàðèÿ è ïîçâîëÿâà íà îïîçèöèÿòà äà çàùèòàâà îòêðèòî èäåèòå ñè. Íåçàâèñèìî îò ïúðâîíà÷àëíîòî îäîáðåíèå. Èçíåíàäâàùî â íà÷àëîòî íà 1926 ã.

13 íà áëèçî åäíî äåñåòèëåòèå. â èêîíîìè÷åñêî îòíîøåíèå å áåçàëòåðíàòèâíî îáâúðçàíà ñ Ãåðìàíèÿ. å èçâúðøåí äúðæàâåí ïðåâðàò. ñòàâàò âñå ïî-òðóäíî ïðèëîæèìè è ñòðàíàòà áàâíî. Íà ôîíà íà òðàäèöèîííî ñèëíîòî â ñòðàíàòà ðóñîôèëñòâî â Áúëãàðèÿ áúðçî ñå íàëàãà êîíôðîíòàöèÿòà ìåæäó ïðèâúðæåíèöèòå íà ôàøèñòêèÿ åêñïàíçèîíèç úì è êîìóíèñòè÷åñêèÿ òåðîðèçúì. êîåòî ÿ ñâúðçâà ñ ïîëèòèêàòà íà çàïàäíîåâðîïåéñêè äúðæàâè êàòî Àíãëèÿ è Ôðàíöèÿ. ñå ïðèäúðæà êúì ïàð ëàìåíòàðíàò à äåìîêðàöèÿ. íî ìíîãîáðîéíèòå îïèòè íà öàð Áîðèñ è ìèíèñòðèòå îò ðàçëè÷íèòå ïðàâèòåëñòâà äà ïðåäèçâèêàò òúðãîâñêè èíòåðåñ îò ñòðàíà íà ãîëåìèòå èíäóñòðèàëíè äúðæàâè êàòî Àíãëèÿ è Ôðàíöèÿ îñòàâàò áåç óñïåõ. îò äðóãà ñðàíà. Òîãàâà âîåííèòå îòíîâî âçèìàò íåùàòà â ñâîè ðúöå. ïî êîéòî ñòðàíàòà ìîæå äà èçëåçå îò ñòîïàíñêàòà êðèçà. êîèòî ñå ñìåíÿò âúâ âëàñòòà. Íà 19 ìàé 1934 ã.  íà÷àëîòî íà 30-òå ãîäèíè â Ãåðìàíèÿ íà âëàñò èäâà Àäîëô Õèòëåð è íåãîâèÿ íàöèîíà ëñîöèàëèçúì çàïî÷ âà äà ïå÷åëè ïðèâúðæåíèöè. êîÿòî å çàâëàäÿëà è öÿëà Åâðîïà. Ñëåä Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà åäèíñòâ åíî Ãå ðì àíèÿ ïðîÿâ ÿâà èíòåðå ñ êúì áúëãàðñêàòà ñåëñêîñòîïàíñêà ïðîäóêöèÿ êàòî â çàìÿíà ïðåäîñòàâÿ íà áúëãàðñêèÿ ïàçàð íåîáõîäèìèòå èíäóñòðèàëíè è ïðîìèøëåíè ñòîêè. å â òåæêà ïîëèòè÷åñêà êðèçà – íàìèðàùèòå ñå íà âëàñò ïàðòèè òðóäíî ïîñòèãàò êîíñåíñóñ îòíîñíî íà÷èíà. êúäåòî òîé ñå ðàçãëåæäà êàòî à ëòåðíàòèâà íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ñòàëèíèçúì. ñëåä êîéòî ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåë ñòàâà ïîëêîâíèê Êèìîí Ãåîðãèåâ.Íàêðàòêî èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ . â ñòðàíàòà ñå ñïàçâà ïðàâîâèÿò ðåä â äóõà íà Òúðíîâñêàòà êîíñòèòóöèÿ. Çà ðàçëèêà . Çà âñè÷êè â ñòðàíàòà å ÿñíî. Áúëãàðèÿ â íà÷àëîòî íà 1934 ã. ÷å ïîäîáíà îáâúðçàíîñò íå âîäè êúì íåùî äîáðî. Áúëãàðèÿ â òîçè ïåðèîä ñå íàìèðà â ñëîæíè âðúçêè ñúñ ñòðàíèòå îò Åâðîïà. Îò åäíà ñòðàíà. ÷å â ñðåäàòà íà 30-òå ãîäèíè âúíøíèÿò âíîñ íà Áúëãàðèÿ îò Ãåðìàíèÿ äîñòèãà çàñòðàøèòåëíèòå 85 % îò öÿëîñòíèÿ òúðãîâñêè îáîðîò. à. íî ñèëíà ïîïóëÿðíîñò ïðèäîáèâàò ïîëèòè÷åñêèòå è êóëòóðíè âëèÿíèÿ îò Ãåðìàíèÿ... Ïî òîçè íà÷èí â Áúëãàðèÿ ñå íàñòàíÿâàò íå ñàìî íåìñêèòå ñòîêè è êàïèòàë. Äåìîêðàòè÷íèòå ïðèíöèïè. çàëåãíàëè â Òúðíîâñêàò à êîíñòèòóöèÿ. íåçàâèñèìî îò ðàçëè÷íèòå ñèëè. îñîáåíî â ñòðàíèòå îò Èçòî÷íà Åâðîïà. Ïîñòåïåííî òúðãîâñêàòà çàâèñèìîñò äî òàêàâà ñòåïåí ñå çàñèëâà. íî ñèãóðíî ñå íàñî÷âà êúì àâòîðèòàðåí íà÷èí íà óïðàâëåíèå.

âñå ïîâå÷å ñòàâà ÿñíî. ïðîöåñèòå â Åâðîïà íå ïîçâîëÿâàò íà íîâèÿ ðåæèì äà ïðîäúëæè çàïî÷íàòàòà ïîëèòèêà íà ñòîïàíñêî ñòàáèëèçèðàíå.1944) îò ïðåäèøíèÿ ïðåâðàò. êîèòî ïî òîâà âðåìå èçïúëíÿâà äëúæíîñòòà íà÷àëíèê íà äâîðöîâàòà êàíöåëàðèÿ. Íåçàâèñèìî îò òîâà. Îò åäíà ñòðàíà. êîéòî Áúëãàðèÿ îáÿâÿâà ïðè çàïî÷âàíåòî íà ñâåòîâíàòà âîéíà òðóäíî ùå ìîæå äà áúäå ñïàçâàí. êîéòî âñúùíîñò âúçñòàíîâÿâà ïàðòèéíàòà äåìîêðàöèÿ â ñòðàíàòà. îòêîëêîòî äî êîíêðåòíè ñúâåòè. êîÿòî â îáùè ëèíèè ñå îãðàíè÷àâàëà ïîâå÷å äî çàïëàõè. à íà ïðåñàòà å íàëîæíà öåíçóðà. ÷å íåóòðàëèòåòúò. öàð Áîðèñ III ïîåìà èíèöèàòèâàòà â ñâîè ðúöå è íàçíà÷àâà çà ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåë Ãåîðãè Êüîñåèâàíîâ – ëîÿëåí ìîíàðõèñò. à öàðÿò ðàçïóñêà ïîëèòè÷åñêèòå îðãàíèçàöèè è íàëàãà ñâîÿ àâòîðèòàðåí áåçïàðòèåí ðåæèì. ÑÑÑÐ ïëàøè ñ âñå ïîâå÷å ïå÷åëåùèÿ ïðèâúðæåíèöè â ñòðàíàòà áîëøåâèçúì. Òîâà äàâà íà÷àëîòî íà âîåííèòå êîíôëèêòè. Àíãëèÿ è Àìåðèêà ïðåäóïðåæäàâàò çà æåñòîêè è ñòðàøíè ðàçðóøåíèÿ.14 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . îò äðóãà. îòêîëêîòî ïîëèòèêàòà íà Àíãëèÿ è Ôðàíöèÿ. Âîåííàòà ëèãà îêîí÷àòåëíî å îòñòðàíåíà îò âëàñòòà. ñòàâà ÿñíî. Çà ïî-ìàëêî îò åäíà ãîäèíà îáà÷å. Êîãàòî âîåííèòå äåéñòâèÿ äîñòèãàò äî ñúñåäíèòå íà Áúëãàðèÿ ñòðàíè. Ïî òàêúâ íà÷èí â ñòðàíàòà ñå íàëàãà àâòîðèòàðåí ðåæèì áëèçúê äî òåçè â Ãåðìàíèÿ è Èòàëèÿ. äàâàíè èì îò Ãåðìàíèÿ è Èòàëèÿ. à îò òðåòà. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà å ðàçáèðàåìî çàùî â ñúçäàëàòà ñå êîíôëèêòíà ñèòóàöèÿ íà áúëãàðñêèòå ïîëèòèöè ìíîãî ïîâå÷å äîïàäàò îáåùàíèÿòà. Ñëåä êàòî çà íÿêîëêî ìåñåöà ñå ñìåíÿò äâå íåñòàáèëíè ïðàâèòåëñòâà. êîèòî ïî-êúñíî ïðåðàñòâàò âúâ Âòîðà ñâåòîâíà âîéíà. òîçè èìà íàïúëíî ïðîòèâîïîëîæíà öåë – äà ÿ ëèêâèäèðà. íàëîæåíè ñëåä êðàÿ íà Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà. êàêòî è ñ âúçñòàíîâÿâàíå íà çàãóáåíèòå òåðèòîðèè. ðåâèçèîíèñòè÷íàòà ïîëèòèêà íà Ãåðìàíèÿ îò äóìè ïðåìèíàâà êúì äåëà êàòî ôàøèñòêàòà àðìèÿ íàïàäà Ïîëøà. êîÿòî òðÿáâà äà ïðîâåæäà ñòðàíàòà. íèòî åäèíîìèñëèå çà ïîëèòèêàòà. Ãåðìàíèÿ ñúáëàçíÿâà ñ äúëãîãîäèøíà èêîíîìè÷åñêà è âîåííà ïîìîù. ÷å ïúðâîíà÷àëíî òàçè ïîëèòèêà ñðåùà îáùåñòâåíîòî îäîáðåíèå. ÷å âîåííèòå íÿìàò íèòî îáùåñòâåíà ïîäêðåïà. íàïúëíî ñúâïàäà ñ íåñúãëàñèÿòà íà Áúëãàðèÿ îò íàëîæåíèÿ é îãðàíè÷èòåëåí Íüîéñêè äîãîâîð ïðåç 1919 ã. . ñòàâà ÿñíî ÷å ïàñèâíàòà ïîëèòèêà íà öàð Áîðèñ íà èç÷àêâàíå íå ìîæå äà áúäå ïðîäúëæåíà. Äî ãîëÿìà ñòåïåí âîäåíàòà îò Ãåðìàíèÿ ïîëèòèêà íà ðåâèçèÿ íà ãðàíèöèòå. Íàðîäíîòî ñúáðàíèå å ðàçïóñíàòî. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà. Íà 1 ñåïòåìâðè 1939 ã. Ïî òîçè íà÷èí îò íà÷àëîòî íà 1936 ã. Ïîëèòè÷åñêèòå ïàðòèè ñà çàáðàíåíè. òúé êàòî îò âñè÷êè ñòðàíè íàòèñêúò êúì ñòðàíàòà íàðàñòâà.

êàòî ðåçóëòàò îò íîâîòî òåðèòîðèàëíî ðàçïðåäåëåíèå íà Áàëêàíèòå. 15 Ïðåç ìàðò 1941 ã.. êîèòî âÿðâàëè â áëàãîïðèÿòíèÿ èçõîä îò ñúáèòèÿòà. êîåòî å õðàíèë êúì íåãî Àäîëô Õèòëåð. ïðåïîðúêè è íàêðàÿ óëòèìàòóì äà ïðåäàäå áëèçî 50 000 åâðåè îò Áúëãàðèÿ. êîèòî íèêîãà íå å ñòðàäàë îò ðàñîâè èëè åòíè÷åñêè êîìïëåêñè è âèíàãè å çà÷èòàë.. Öàð Áîðèñ íà íÿêîëêî ïúòè ïîëó÷àâà ìíîãîêðàòíè ñúâåòè. êîÿòî íå åêñïîðòèðà íèòî åäèí îò ñâîèòå ãðàæäàíè â ëàãåðèòå íà ñìúðòòà. íàé-ñåòíå îìðàçíèÿò Íüîéñêè äîãîâîð áèë çàõâúðëåí â íåáèòèåòî è âñè÷êè áúëãàðè áèëè îòíîâî â ãðàíèöèòå íà åäíà äúðæàâà.  ñúùîòî âðåìå ïðåäïàçëèâèÿò öàð Áîðèñ óñïÿâà äà ñå âúçïîëçâà îò óâàæåíèåòî. êîéòî å êðàåí ïðèâúðæåíèê íà ãåðìàíñêàòà ïîëèòèêà.Íàêðàòêî èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ . Çà òàçè öåë îò îêóïèðàíèòå òåðèòîðèè åâðåèòå áèëè äåïîðòèðàíè â ñïåöèàëíî ïîäãîòâåíè ëàãåðè â Ãåðìàíèÿ è Ïîëøà. ÷å â ñëó÷àÿ öàðÿò èçðàçÿâà êîëåêòèâíàòà âîëÿ íà áúëãàðèíà. à. Ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåë ïî òîâà âðåìå å àðõåîëîãúò Áîãäàí Ôèëîâ. è ïðîäúëæàâà äà çà÷èòà è óâàæàâà ïðàâàòà íà âñè÷êè ìàëöèíñòâåíè ãðóïè â ñòðàíàòà. Õèòëåð ïðîâåæäà íåâèæäàíà ïî ìàùàáèòå ñè àíòèñåìèòñêà êàìïàíèÿ çàðàäè èäåÿòà çà ÷èñòîòàòà íà àðèéñêàòà ðàñà. Êàêòî äîáðå å èçâåñòíî. Çà ñàìèÿ öàð Áîðèñ îáâúðçàíîñòòà íà Áúëãàðèÿ ñ òîòàëèòàðíèòå ñèëè íà èòàëèàíî-íåìñêèÿ ôàøèçúì å ïðîäèêòóâàíà îò îáñòîÿòåëñòâàòà è äúëãîãîäèøíèòå èêîíîìè÷åñêè è ïîëèòè÷åñêè îáâúðçàíîñòè íà ñòðàíàòà ñ Ãåðìàíèÿ. íàïðàâåíî îò Ãåðìàíèÿ. Òàêà Áúëãàðèÿ ñå îêàçâà åäèíñòâåíàòà ñòðàíà â Åâðîïà. Íå ñëåä äúëãî Áúëãàðèÿ óñïÿâà äà ïîñòèãíå òàêà äúëãî æåëàíîòî âúçñòàíîâÿâàíå íà áúëãàðñêèòå çåìè â Þæíà Äîáðóäæà è èçïðàùà ñâîè âîéñêè âúâ Âàðäàðñêà Ìàêåäîíèÿ è Ñîëóí. . Öÿëà Áúëãàðèÿ ïî òîâà âðåìå ëèêóâàëà – îò åäíà ñòðàíà. êúäåòî å òðÿáâàëî äà âîäÿò ñðàæåíèÿ ñ ðóñêàòà àðìèÿ.  ñúùîòî âðåìå çà âñè÷êè å áèëî ÿñíî. Áè òðÿáâàëî äà ñå êàæå. Íî äîðè ñðåä ïîëèòèöèòå áèëè ìàëêî òåçè. êúäåòî ãè ïîäëàãàëè íà ìàñîâî óíèùîæåíèå. Òàêà ìîãàò äà ñå îáÿñíÿò ðåäèöà ñâîåâîëíè ðåøåíèÿ íà öàð Áîðèñ êàòî íàïðèìåð îòêàçà ìó äà ïîäêðåïè èòàëèàíñêàòà èíâàçèÿ â Ãúðöèÿ è îñîáåíî çàùèòàòà íà áúëãàðñêèòå åâðåè. Èòàëèÿ è ßïîíèÿ). íà òåðèòîðèÿòà íà ñòðàíàòà íå ñà ñå âîäåëè âîåííè äåéñòâèÿ è áúëãàðñêèÿò âîéíèê íå áèë ïðèíóäåí äà âîþâà ñðåùó êîãîòî è äà áèëî íà ãîðåùèòå ôðîíòîâå â öÿëà Åâðîïà. îò äðóãà. Áúëãàðèÿ âëèçà â Òðèñòðàííèÿ ïàêò (Ãåðìàíèÿ. è ñ ïðîòàêàíèÿ è áåçêðàéíè îòëàãàíèÿ íà íåìñêèòå èñêàíèÿ òàêà è íå èçïðàùà ñâîè âîéñêè íà Èçòî÷íèÿ ôðîíò. íî â êðàÿ íà êðàèùàòà óñòîÿâà íà çàïëàõèòå. ÷å ïîëèòèêàòà íà Õèòëåð å àãðåñèâíà è àíòèõóìàííà è áåç íèêàêâè øàíñîâå çà óñïåõ.

â òîâà ÷èñëî è â Áúëãàðèÿ. êîåòî ïðîìåíÿ âúòðåøíîïîëèòè÷åñêèòå ðåàëíîñòè. Ñàìî äâà äåíà ïî-êúñíî ïàðòèÿòà íà êîìóíèñòèòå âçèìà ðåøåíèå äà çàïî÷íå âúîðúæåíà áîðáà ñðåùó ïðàâèòåëñòâîòî. êîèòî èìàò çà öåë äà ñàáîòèðàò äåéíîñòòà íà äúðæàâíèòå îðãàíè. â Áúëãàðèÿ êàòî öÿëî èìà êîíñåíñóñ îòíîñíî ïðîâåæäàíàòà ïîëèòèêà íà ïðàâèòåëñòâîòî.). Òîçè àêò èìà âàæíî çíà÷åíèå íå ñàìî çà ðàçâîÿ íà âîéíàòà. à ñúùî òàêà äà íàíàñÿò óäàðè âúðõó âîåííè îáåêòè. Íà 28 àâãóñò 1943 ã. Åìàíóèë Ðàêàðîâ Ïðåç òîçè ïåðèîä ñå ñëó÷âà ñúáèòèå.. Ñëåä êëþ÷îâèÿ óñïåõ íà Ñúâåòñêàòà àðìèÿ ïðè Ñòàëèíãðàä.1944) Äî ñðåäàòà íà 1941 ã. êîíòðîëèðàíè îò ãåðìàíñêèòå âîéñêè. à íàñòúïëåíèåòî íà ñúâåòñêàòà àðìèÿ êúì Áàëêàíèòå è Öåíòðàëíà Åâðîïà âäúõíîâÿâà àíòèõèòëåðèñòêàòà îïîçèöèÿ âúâ âñè÷êè äúðæàâè.16 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . “Ðàçïÿòèå”. ñëåä êîåòî ôèçè÷åñêî íåðàçïîëîæåíèå ãî îñòàâÿ íà ëåãëî. Âåðñèÿòà çà îòðàâÿíåòî íà öàð Áîðèñ . êîãàòî íåìñêèòå âîéñêè íàðóøàâàò ïðèìèðèåòî è îáÿâÿâàò âîéíà íà Ñúâåòñêèÿ ñúþç ñ ïðåìèíàâàíåòî íà íåéíèòå ãðàíèöè. Ñìúðòòà ìó èçíåíàäâà àáñîëþòíî âñè÷êè íå ñàìî â Áúëãàðèÿ. Íåùàòà ñå ïðîìåíÿò íà 22 þíè 1941 ã.  ñòðàíàòà ñå îðãàíèçèðàò âúîðúæåíè ïàðòèçàíñêè îòðÿäè. Íà âñè÷êè ôðîíòîâå ãåðìàíñêèòå âúîðúæåíè ñèëè îòñòúïâàò. Ñëàâåùèÿò ñå ñ îòëè÷íî çäðàâå öàð ñàìî ñåäìèöà ïî-ðàíî å îñúùåñòâèë ðåäîâíîòî ñè ïëàíèíñêî èçêà÷âàíå íà íàé-âèñîêèÿ âðúõ íà Áàëêàíñêèÿ ïîëóîñòðîâ – âðúõ Ìóñàëà (2924 ì. õóä. âíåçàïíî óìèðà öàð Áîðèñ III. Ëåêàðèòå ïðàâÿò ðàçëè÷íè ïðåäïîëîæåíèÿ çà âñå ïîâå÷å âëîøàâàùîòî ìó ñå çäðàâîñëîâíî ñúñòîÿíèå – îò èíôàðêò äî âúçìîæíî îòðàâÿíå. Äîðè êîìóíèñòèòå âðåìåííî ñå îòêàçâàò îò êðàéíèòå ìåðêè íà áîðáà ñðåùó âëàñòòà íàé-âå÷å çàðàäè ñúùåñòâóâàùèÿ äîãîâîð çà ìèð è âçàèìîïîìîù ìåæäó Ãåðìàíèÿ è ÑÑÑÐ. ðàçâîÿò íà ñúáèòèÿòà âúâ Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà ïðèäîáèâà îáðàò. íî ñå îòðàçÿâà äðàìàòè÷íî íà Áúëãàðèÿ âúâ âúòðåøíîïîëèòè÷åñêè ïëàí.

ãîäèíàòà 1944-òà ñå âúçïðèåìà êàòî ãðàíè÷íà â èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ.. Ïðåç ìàé 1944 ã. Áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî ïîëó÷àâà îò Ìîñêâà óëòèìàòóì. Ñëåä ñìúðòòà íà Áîðèñ çà öàð å îáÿâåí íåãîâèÿò ñèí Ñèìåîí. áåç îñîáåíî ãîëÿìî çíà÷åíèå çà èñòîðèÿòà.Íàêðàòêî èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ . Ïîäãîòâåíè. Âúïðåêè òîâà â ñòðàíàòà íå ìîæå äà áúäå èçáåãíàòà ïîëèòè÷åñêàòà êðèçà. 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. Ñàìî íÿêîëêî äåíà ïðåäè äà ñå ïîÿâÿò ïðîáëåìèòå öàðÿò å áèë íà âàæíà ñðåùà â Ãåðìàíèÿ ñ Àäîëô Õèòëåð. íà êîÿòî ôàøèñòêèÿ âîäà÷ å èçðàçèë íåäîâîëñòâî îò ïàñèâíàòà ïîçèöèÿ íà Áúëãàðèÿ âúâ âîéíàòà.  ïðîäúëæåíèå íà 45 ãîäèíè òàçè äàòà ùå áúäå ÷åñòâàíà â Áúëãàðèÿ êàòî íàöèîíàëåí ïðàçíèê. Òúé êàòî ïîëèòè÷åñêèÿò. âúîðúæåíàòà ñúïðîòèâà íà êîìóíèñòèòå è áúðçî ðàçâèâàùèòå ñå âîåííè ñúáèòèÿ â Åâðîïà ïðåäèçâèêâàò íîâèòå ïðàâèòåëñòâà äà òúðñÿò ðàçëè÷íè âàðèàíòè çà èçõîä âúâ âñå ïîâå÷å çàïëèòàùàòà ñå ñèòóàöèÿ. ñúâåòñêàòà àðìèÿ íàâëèçà â Áúëãàðèÿ áåç áúëãàðñêàòà âîéñêà äà îêàæå êàêâàòî è äà áèëî ñúïðîòèâà. Ëèïñàòà íà ãîëåìèÿ àâòîðèòåò íà Áîðèñ. îòñúñòâèåòî íà ïîëèòè÷åñêè ïàðòèè. Äî ãîëÿìà ñòåïåí îòãîâîðúò íà Ñîôèÿ îáà÷å ñå ïðåâðúùà â åäèí íàïúëíî ôîðìàëåí àêò. ÷å áúëãàðñêèÿò öàð å áèë îòðîâåí. Íà 8 ñåïòåìâðè 1944 ã. ïàðòèçàíñêèòå ãðóïèðîâêè. 17 äúëãî âðåìå ñå âúçïðèåìà îò îáùåñòâåíîòî ìíåíèå çà íàé-äîñòîâåðíàòà. â êîéòî ñå íàñòîÿâà äà èçÿñíè äàëè ïðîäúëæàâà äà ïîäêðåïÿ õèòëåðèñòêà Ãåðìàíèÿ èëè ùå ïîäïîìàãà çàíàïðåä Ñúâåòñêèÿ ñúþç. Âåðîÿòíî ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà âåäíàãà ñå ïîÿâÿâàò ñúìíåíèÿ. áúëãàðñêèòå êîìóíèñòè. å îáÿâåíî íîâîòî ïðàâèòåëñòâî ñ ìèíèñòúð ïðåäñåäàòåë Êèìîí Ãåîðãèåâ. Àíãëèÿ è Ñúåäèíåíèòå àìåðèêàíñêè ùàòè âå÷å ñà ñå äîãîâîðèëè ñúñ Ñúâåòñêèÿ ñúþç ïî êàêúâ íà÷èí ùå áúäàò ðàçïðåäåëåíè ñôåðèòå íà âëèÿíèå â Åâðîïà. ñîöèàëíèÿò è êóëòóðíèÿò æèâîò. å êîíòðîëèðàíî îò êîìóíèñòèòå. ñúâåòñêàòà àðìèÿ âå÷å ñå ïðèãîòâÿ äà íàâëåçå íà Áàëêàíñêèÿ ïîëóîñòðîâ. Íà äðóãèÿ äåí. ÷å èìà êîàëèöèîíåí õàðàêòåð. à èìåííî èíôàðêò. Íî âðåìåòî ñå îêàçâà íåäîñòàòú÷íî çà ïîâå÷å åêñïåðèìåíòè. ñúìíåíèÿòà è äîãàäêèòå îñòàâàò íåïîòâúðäåíè è â êðàéíà ñìåòêà çà èñòîðèöèòå êàòî íàé-âåðîÿòíà îñòàâà îôèöèàëíàòà âåðñèÿ çà ñìúðòòà íà öàðÿ. ÷å òîé å åäâà ïåòãîäèøåí ðúêîâîäñòâîòî íà äúðæàâàòà ñå ïîåìà îò ðåãåíòñêè ñúâåò. òàêà êàêòî è òîçè íà îáèêíîâåíèÿ ÷îâåê â ñòðàíàòà ïðåç òîçè ïåðèîä äðàìàòè÷íî ñå èçìåíÿ. . âêëþ÷èòåëíî è ÷àñòè îò âîéñêàòà îùå ñúùàòà íîù àòàêóâàò äúðæàâíèòå èíñòèòóöèè è àðåñòóâàò ÷ëåíîâåòå íà ïðàâèòåëñòâîòî. çà äà ñå ðàç÷èñòè ïî÷âàòà çà èäâàíåòî íà âëàñò íà íÿêîé òâúðä ïðîãåðìàíñêè ëèäåð.. íî ïîðàäè òîâà. Áúëãàðèÿ å îñòàâåíà â îðáèòàòà íà ÑÑÑÐ. Ðàçáèðà ñå. êîåòî íåçàâèñèìî îò òîâà..

÷å âå÷å íå ìîæå äà ïèøå ïî ñúùèÿ íà÷èí. Ïî÷òè âñåêè òåêñò â áúëãàðñêèÿ ëèòåðàòóðåí ïå÷àò îò òîçè ïåðèîä ñå îïèðà íà èñòîðè÷åñêèòå ïðîìåíè. äúðæàë ïóøêà â ðúêà è ñòðåëÿë ñðåùó äðóãè ÷îâåøêè ñúùåñòâà. Ïðåç 1919 ã. åäèí îò åìáëåìàòè÷íèòå ïîåòè çà áúëãàðñêèÿ ñèìâîëèçúì Åìàíóèë Ïîïäèìèòðîâ ïóáëèêóâà â ñïèñàíèå “Îãíèùå” “Ïîçèâ êúì áúëãàðñêèÿ ïèñàòåë”. Ïîâå÷åòî îò ïèñàòåëèòå ñà èçïðàòåíè ïî ôðîíòîâåòå. êîèòî íÿêîãà ïðèíàäëåæàõà êúì òâîÿ êðúã. èçâåäíúæ êàòî ïîñëàíèå. Íàïúëíî àíàëîãè÷íè ñà íàãëàñèòå ïî ñúùîòî òîâà âðåìå â öÿëà Åâðîïà. à ìíîãî îò ïèñàòåëèòå ðàáîòÿò êàòî êîðåñïîíäåíòè íà ðàçëè÷íè âîåííè âåñòíèöè. Áúëãàðñêèÿò ñèìâîëèçúì. íå íà åäíî ïàäåíèå íà äúðæàâíèêà. Ñëåä âèäÿíàòà êàñàïíèöà è ïðåæèâåíèÿ óæàñ â îêîïèòå çà áúëãàðñêèÿ ïèñàòåë å ÿñíî. â êîéòî ôîðìóëèðà ðàçáèðàíèÿòà ñè çà íîâî ìèñëåíå íà òâîðåöà: “Òè áåøå ñâèäåòåë íå íà åäíî ðàçáèâàíå íà îáùèòå èëþçèè. à íÿêîè îò òÿõ çàãóáâàò òàì æèâîòà ñè êàòî íàïðèìåð Ñòðàøèìèð Êðèí÷åâ. îñòàâÿéêè íåçàëè÷èìè ñëåäè íà ðàçðóøåíèåòî. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà è ñàìèòå ñèìâîëèñòè ñà åäíè îò ïúðâèòå. Èëèÿ Èâàíîâ-×åðåí. . êîèòî ðàçáèðàò íåîáõîäèìîñòòà îò ðàäèêàëíà ïðîìÿíà â ëèòåðàòóðàòà. áðîèø ñâîèòå ðàíè è ãëåäàø ñòîè÷åñêè äóõîâíàòà ïðîâàëà íà îíèÿ. Âëàäèìèð Ìóñàêîâ.18 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Âëàäèìèð Ïîïàòàíàñîâ. íî è íàïúëíî ñå ïðåîáðàçÿâà. Ëèòåðàòóðíèòå èçäàíèÿ ïðåêðàòÿâàò ñâîåòî ñúùåñòâóâàíå.  ïåðèîäà íà òðèòå ïîðåäíè âîéíè êóëòóðíèÿò æèâîò â ñòðàíàòà ïðàêòè÷åñêè å ñïðÿë. Çà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ìîæå áè íàéãîëÿìà å çàãóáàòà íà èçêëþ÷èòåëíî òàëàíòëèâèÿ ïîåò Äèì÷î Äåáåëÿíîâ. êîéòî ñàìî ïðåäè íÿêîëêî ãîäèíè ñå íàìèðà â ñâîÿ àïîãåé. Íàé-âàæíàòà îò ïðîìåíèòå èìà ÷èñòî ïñèõîëîãè÷åñêè õàðàêòåð. ïîëèòèêà è èíòåëèãåíòà. Íî êúðâàâàòà áóðÿ îòìèíà. ïñèõîëîãèÿ è åçèê ñå îêàçâà íàïúëíî ðàçìèíàâàù ñå ñ ÷îâåêà.1944) ÎÁÙ ÏÎÃËÅÄ ÂÚÐÕÓ ËÈÒÅÐÀÒÓÐÍÈÒÅ ÏÐÎÖÅÑÈ Â ÏÅÐÈÎÄÀ ÌÅÆÄÓ ÄÂÅÒÅ ÑÂÅÒÎÂÍÈ ÂÎÉÍÈ Êðàÿò íà Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà ïðåäèçâèêâà ãîëåìè ïðîìåíè âúâ âñè÷êè îáëàñòè íà îáùåñòâåíèÿ æèâîò â Áúëãàðèÿ è ñúâñåì åñòåñòâåíî ëèòåðàòóðàòà íå îñòàíà èçâúí òåçè ïðîöåñè. Âåäíàãà ñëåä ïîäïèñâàíåòî íà Íüîéñêèÿ ìèðåí äîãîâîð êóëòóðíèÿò æèâîò â Áúëãàðèÿ íå ñàìî âúçîáíîâÿâà ñâîÿ åñòåñòâåí õîä.” ßñíî å æåëàíèåòî ÷ðåç äðàìàòèçìà íà ñâåòîâíèòå ñúáèòèÿ äà ñå îïðåäåëè íîâîòî õóäîæåñòâåíî ñúçíàíèå. òè ñåãà ñè ñàì.

Îñâåòåí ñ ðåäèöà ìåæäóíàðîäíè àêòîâå. Çà âñè÷êè ïèñàòåëè è èíòåëåêòóàëöè å ÿñíî.Îáù ïîãëåä âúðõó ëèòåðàòóðíèòå ïðîöåñè 19 Äðóãà ñòàòèÿ íà íå òîëêîâà èçâåñòåí ïèñàòåë. êîãàòî ñúáèòèÿòà è ïðîöåñèòå äîïúëíèòåëíî ñà îñìèñëåíè. Ðàçëè÷íè íðàâè. òîé ùå äàäå åäèí íîâ îáëèê íà âúíøíèÿ æèâîò íà íàðîäèòå â Åâðîïà”. ìîæå äà ñå ìèñëè çà ëèòåðàòóðà. äîðè ðàçëè÷íè . Ïúðâèòå äâå èçðå÷åíèÿ ñà äîñòàòú÷íî êðàñíîðå÷èâè: “Ïîëèòè÷åñêèÿò ìèð â Åâðîïà âå÷å ñå óñòàíîâÿâà. å ïîâå÷å îò ñèìïòîìàòè÷íà çà òîçè ïðîöåñ íà ñèëíî îáâúðçâàíå íà ëèòåðàòóðàòà ñ èñòîðè÷åñêèòå è îáùåñòâåíèòå ïðîöåñè. ðàçëè÷íè èäåè è íàñòðîåíèÿ. ÷å åäâà ñëåä êàòî ñå îñúçíàÿò íîâèòå ðåàëíîñòè. Êàêòî è òîâà. õóä. áúëãàðñêèÿò ëèòåðàòóðåí êðèòèê Ãåîðãè Öàíåâ â ñâîÿòà ñòàòèÿ “ßâîðîâ äíåñ” (1924) ùå äàäå åäíà ìíîãî òî÷íà õàðàêòåðèñòèêà çà îãðîìíàòà ïðîïàñò. Áîðèñ Ãåîðãèåâ (1928) Ñëåä íÿêîëêî ãîäèíè. “Çåìåòðúñúò”. íàðå÷åíà “Ëèòåðàòóðàòà íà óòðåøíèÿ äåí”. îáõâàùà ãî ÷óâñòâî ñÿêàø ñòîè íàä áåçäíà. êîåòî íèêîãà íå ùå ïðåìèíå. ÷å ëèòåðàòóðàòà òðÿáâà äà îòðàçÿâà íîâèÿ äóõ íà íîâîòî âðåìå. ðàçäåëÿùà òâîðöèòå ïðåäè è ñëåä âîéíèòå: “Êîãàòî ÷îâåê ìèñëè çà ðàçëèêàòà ìåæäó äíåøíîòî ïîêîëåíèå è ïîêîëåíèÿòà ïðåäè âîéíèòå.

ïîìíîãîáðîéíè è êðåàòèâíè â òâîð÷åñêè ïëàí. Êîíñòàíòèí Êîíñòàíòèíîâ è äð. Îêîëî ëèòåðàòóðíî-õóäîæå ñòâåíîòî ñïèñàíèå “Çëàòîðîã” (1920 – 1943) è íåãîâèÿ ðåäàêòîð êðèòèêúò Âëàäèìèð Âàñèëåâ ïúê ñå îáåäèíÿâàò ïðèâúðæåíèöèòå íà åñòåòèçìà. Òîâà ñà ïúðâèòå èçäàíèÿ íà áúëãàðñêèÿ åêñïðåñèîíèçúì.1944) òåìïåðàìåíòè”. Òå ÿðîñòíî ñå ïðîòèâîïîñòàâÿò íà òðàäèöèîííèÿ ðåàëèçúì è áèòîîïèñàòåëñòâîòî êàòî ïðåäëàãàò åäèí ôðàãìåíòàðåí è ìåòàôîðè÷åí õóäîæåñòâåí ìîäåë. è ñúùî îòêðèòî âîþâàò ñðåùó ðåàëèçìà è ïðîëåòàðñêîòî òâîð÷åñòâî. Öàíåâ å åäíà îò àêòèâíèòå ôèãóðè â áúëãàðñêèÿ ëèòåðàòóðåí æèâîò ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè. à ÷ëåíîâåòå èì òúðñÿò íîâè ðàçëè÷íè ïúòèùà çà îáåäèíåíèå. “Ìèñúë”. íàëîæåíà îò ñï. Åäèí îò íàé-ïîïóëÿðíèòå êðúãîâå – òîçè íà “Çâåíî” íàïðèìåð. êúäåòî ñå ïëåäèðà çà ðåâîëþöèîííàòà ïðîìÿíà íà áúëãàðñêîòî èçêóñòâî. Ðàçëè÷íèòå ëèòåðàòóðíè ãðóïè è êðúãîâå. ñúùåñòâóâàëè ïðåäè çàïî÷âàíåòî íà âîéíèòå. ïðîäúëæàâàò äà ïîääúðæàò ïðèÿòåëñêè îòíîøåíèÿ. Ñïèñàíèåòî íÿìà ïðåöèçíà òåîðåòè÷åñêà ïëàòôîðìà è åêëåêòè÷åñêè ïðåäñòàâÿ ðàçíîîáðàçíè . Äîïúëíèòåëíî çíà÷åíèå çà âàëèäíîñòòà íà îöåíêàòà ïðèäàâà ôàêòúò. íî âñåêè ñúòðóäíè÷è â ðàçëè÷íè ëèòåðàòóðíè èçäàíèÿ. Òâîðöèòå îêîëî Ãåî Ìèëåâ ñà åäíè îò íàé-ÿðîñòíèòå çàñòúïíèöè íà àâàíãàðäíîòî èçêóñòâî. Ãåîðãè Ðàé÷åâ. Èìåííî îò òåçè ðàçïàäíàëè ñå ãðóïè è áóðåíîñíî ñúçäàâàùè ñå ëèòåðàòóðíè èçäàíèÿ ñå îôîðìÿò íîâèòå êðúãîâå. íå ñå âúçîáíîâÿâàò. Ïîâå÷åòî îò ÷ëåíîâå ìó êàòî Äèìèòúð Ïîäâúðçà÷îâ. ïðåñòàâà îðãàíèçàöèîííî äà ñúùåñòâóâà. ÷å Ã. Íà ïúðâî ìÿñòî ñðåä ëèòåðàòóðíèòå îðãàíè íà íîâèòå êðúãîâå òðÿáâà äà ñïîìåíåì ñïèñàíèÿòà “Âåçíè” (1919 – 1922) è “Ïëàìúê” (1924 – 1925). êîèòî â òîçè ïåðèîä èìàò ìíîãî ïðèâúðæåíèöè â öÿëà Åâðîïà. Òå ñå äåêëàðèðàò çà ïðîäúëæèòåëè íà òðàäèöèÿòà.20 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Íèêîëàé Ëèëèåâ. Ïîâå÷åòî îò òÿõ èìàò ïîä÷åðòàí àôèíèòåò êúì ìîäåðíèñòè÷íèòå õóäîæåñòâåíè òúðñåíèÿ. êîèòî èçëèçàò ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà ïîåòà Ãåî Ìèëåâ.

Îáù ïîãëåä âúðõó ëèòåðàòóðíèòå ïðîöåñè 21 àâàíãàðäíè ãëåäíè òî÷êè è õóäîæå ñòâåíè ïðîèçâåäåíèÿ – îò ñàíòèìåíòàëèçìà äî åêñïðåñèîíèçìà. “Çëàòîðîã” ñå íàëàãà êàòî åäíî îò íàé-ñåðèîçíèòå è åëèòàðíè ëèòåðàòóðíè èçäàíèÿ â ïåðèîäà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè. Íåçàâèñèìî îò òîâà. êàòî ïî÷òè íå îòäàâàò çíà÷åíèå íà ïðîëåòàðñêîòî èçêóñòâî. ÷å òå ñàìèòå äîñòà ÷åñòî ñà óïðåêâàíè â åïèãîíñòâî è ðåòðîãðàäíîñò. êîåòî ñå ðúêîâîäè îò êðèòèêà Èâàí Ðàäîñëàâîâ è ïîåòèòå Òåîäîð Òðàÿíîâ è Ëþäìèë Ñòîÿíîâ. Ñëåä ðàçïàäàíåòî íà êðúãà ïîâå÷åòî îò ÷ëåíîâåòå ìó ñå îáåäèíÿâàò â “Äðóæå ñòâî íà åñåèñòèòå” è ïðîäúëæàâàò äà îòñòîÿâàò âèñîêî åñòåòè÷íèòå ñè ïðèíöèïè. Ñïîðåä òÿ õ ñèìâîëèçìúò íå ñàìî íå ñå å èç÷åðïàë. Êàòî öÿëî “õèïåðèîíöèòå” ñà äîñòà ïî-óìåðåíè â íàïàäêèòå ñè êúì ñâîèòå îïîíåíòè. . çàñòúïíèöè íà îôîðìÿùèÿ ñå ñëåä âîéíèòå ïîñòñèìâîëèçúì. Òå âëèçàò â èíòåëåêòóàëíè ïîëåìèêè ñ òâîðöèòå îêîëî “Çëàòîðîã” è “Õèïåðèîí”. íî ïðîäúëæàâà äà áúäå íàé-åñòåòè÷íèÿò ëèòåðàòóðåí ìåòîä.  òÿõ “ñòðåëöèòå” çàùèòàâàò èäåÿòà çà ðàäèêàëíà îáíîâà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ÷ðåç êóëòóðíîòî àñèìèëèðàíå íà îáðàçöèòå îò çàïàäíîåâðîïåéñêîòî èçêóñòâî. Âàæíî ìÿñòî â ëèòåðàòóðíèÿ æèâîò â ñòðàíàòà ïðåç òîçè ïåðèîä èãðàå è ìåñå÷íîòî ñïèñàíèå “Õèïåðèîí” (1922 – 1931). Îêîëî íåãî ñå îáåäèíÿâàò òâîðöèòå. çàïî÷âà èçäàâàíåòî íà ñåäìè÷íèöèòå “Èçòîê” (1926 – 1927) è “Ñòðåëåö” (1927). Ìàëêî ïî-êúñíî ëèòåðàòóðíèÿò êðúã “Ñòðåëåö”. êîéòî îáåäèíÿâà åäíè îò íàé-ãîëåìèòå èíòåëåêòóàëöè íà Áúëãàðèÿ. íî òîâà äî ãîëÿìà ñòåïåí ñå äúëæè íà ôàêòà.

áåç íèêîÿ äà íàääåëÿâà. êîéòî äà íå ïðåäñòàâÿ ìíåíèåòî ñè. ïðè êîéòî ñå ïðåïëèòàò ìíîæåñòâî êîìïëåêñíè îòíîøåíèÿ îò ñîöèàëíî è õóäîæåñòâåíî åñòåñòâî.1944) Òîâà ñà íàé-çíà÷èìèòå êðúãîâå è èçäàíèÿ â áúëãàðñêàòà àâàíãàðäíà ëèòåðàòóðà ïðåç ïåðèîäà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè. ñ êîÿòî äà ãî èçîáðàçÿò â ñâîèòå êàðòèíè. ÷å ïåðèîäúò å åäèí îò íàé-èíòåíçèâíèòå â èñòîðèÿòà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. àêòèâíî äåéñòâàò ïðîòèâîðå÷èâè ñèëè íà öåíòðîñòðåìèòåëíîñò è öåíòðîáåæíîñò. íà áúëãàðñêèòå òâîðöè ñå î÷åðòàâàò äâà âàæíè õóäîæåñòâåíè ïðîáëåìà – òîçè çà ðîäíîòî èçêóñòâî è òîçè çà èäåîëîãè÷åñêàòà àíãàæèðàíîñò â ëèòåðàòóðàòà. Ïî÷òè íÿìà èçâåñòåí áúëãàðñêè ïèñàòåë ïî òîâà âðåìå. íî çà ïúðâè ïúò ñëåä êðàÿ íà Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà ñå ïîñòàâÿ ñ òàêàâà îñòðîòà è ðåøèòåëíîñò. â êîéòî îáà÷å ñà ñòàåíè îáðàçèòå íà öåëè ïîêîëåíèÿ áúëãàðè.22 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .. â ïî-ãîëÿìà èëè ïî-ìàëêà ñòåïåí îôîðìÿùè îáëèêà íà ìîäåðíèñòè÷íèòå òúðñåíèÿ íà áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè. Ðàçáèðà ñå.  òúðñåíèÿòà. ñå ñúçäàâà äðóæåñòâîòî “Ðîäíî èçêóñòâî” îò íÿêîëêî åëèòíè áúëãàðñêè õóäîæíèöè. íàìèðàùè ñå íà ãðàíèöàòà ìåæäó åñòåòè÷íîñòòà è àíòèåñòåòè÷íîñòòà. Ïîâèêúò êúì òúðñåíå íà áúëãàðñêîòî îñúùåñòâÿâà îãðîìåí åñòåòè÷åñêè ïîâðàò â èçîáðàçèòåëíîòî èçêóñòâî. ñòàâà åëåìåíò îò õóäîæåñòâåíèòå òúðñåíèÿ íà òâîðöèòå. Òîâà ðàçíîîáðàçèå è áîãàòñòâî íà ðàçíîïîñî÷íè ôîðóìè ïîòâúðæäàâà ìíåíèåòî. ñúùåñòâóâàò è ðåäèöà äðóãè.  ñëîæíèÿ ïðîöåñ. Âñåêè åäèí îò òÿõ ÷ðåç èíäèâèäóàëíè õóäîæåñòâåíè ñðåäñòâà óñïÿâà äà ðàçêðèå õàðàêòåðíîòî ëèöå íà èçîáðàçÿâàíèÿ èíäèâèä. êîèòî ñè ïîñòàâÿò çàäà÷àòà äà ïðåîòêðèÿò õàðàêòåðíèÿ áúëãàðñêè äóõ è äà íàìåðÿò íàé-ïîäõîäÿùàòà ôîðìà. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà óñèëèå íà õóäîæíèöèòå è â ëèòåðàòóðíèòå ñïåöèàëèçèðàíè èçäàíèÿ îáñòîéíî ñå ðàçèñêâà âúïðîñúò äàëè òâîðåöúò òðÿáâà äà ñå ñúîáðàçÿâà ïîâå÷å ñ íàöèîíàëíèòå ñòîéíîñòè èëè äà íàáëåãíå íà óíèâåðñàëíèòå öåííîñòè. Èâàí Ìèëåâ è Âàñèë Çàõàðèåâ. . îò èçãðàæäàíåòî íà òåõíèÿ åñòåòè÷åñêè ñâÿò. Ïðîáëåìúò çà ðîäíîòî íå å íîâ çà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. ÷åñòî ïúòè áåçèìåíåí. Òàêà ïðîáëåìúò çà ðîäíîòî èçêóñòâî ñå òðàíñôîðìèðà â èíòåëåêòóàëíà äèñêóñèÿ.  òåçè óñèëèÿ äà ñå ïðåäàäå óíèêàëíîñòòà íà áúëãàðèíà ñå ðàæäàò åäíè îò íàé-ãîëåìèòå èìåíà â áúëãàðñêîòî èçîáðàçèòåëíî èçêóñòâî êàòî Âëàäèìèð Äèìèòðîâ-Ìàéñòîðà. Ïðåç 1919 ã. ×ðåç ïîä÷åðòàâàíå íà íàöèîíàëíî ñïåöèôè÷íîòî õóäîæíèöèòå ñå ñòðåìÿò äà ïðåäàäàò ñëîæíèÿ è ÷åñòî ïúòè ïðîòèâîðå÷èâ ñâÿò íà îáèêíîâåíèÿ ñåëñêè ÷îâåê.

Èçòî÷íîòî è çàïàäíîòî òóê ñà äàäåíè êàòî äâå ðàâíîöåííè íà÷àëà. Ñïîðåä íåãî â íà÷àëîòî íà 19 âåê çàïàäíèÿò ñâÿò å íàâëÿçúë â åòàïà íà ñâîÿ óïàäúê è ïðåäñêàçâà. “Çàïàäíîåâðîïåéñêàòà êóëòóðà òðÿáâà äà áúäå èçæèâÿíà êàòî íàøà ñîáñòâåíà. Òåçè èäåè ïðåäèçâèêâàò âúëíà îò åíòóñèàçúì ñðåä áúëãàðñêèòå òâîðöè. Òå ãî âúçïðèåìàò êàòî ôîðìà íà ðåàáèëèòàöèÿ íà ðåàëèçìà. ñå îáÿâÿâàò çà ïðîòèâíèöè íà ðîäíîòî â èçêóñòâîòî.Îáù ïîãëåä âúðõó ëèòåðàòóðíèòå ïðîöåñè 23 Ñèëåí òëàñúê çà îáðúùàíå êúì òèïè÷íî íàöèîíàëíîòî áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè ïîëó÷àâàò îò èçñëåäâàíåòî íà ãîëåìèÿ íåìñêè ôèëî ñîô Îñâà ëä Øïåíãëåð. ÷å ùå áúäå êóëòóðíî ïðåîäîëÿí îò ñëàâÿíñêàòà êóëòóðà è öèâèëèçàöèÿ. íàé-âå÷å ïðèâúðæåíèöèòå íà àâàíãàðäíîòî èçêóñòâî. êîèòî ñà âàëèäíè è çà îðãàíèçìèòå. Ïðèâúðæåíèê íà èñòîðè÷åñêèÿ ðåëàòèâèçúì. à çàïî÷âà äà ñå ìèñëè çà íåãîâîòî òâîð÷åñêî óñâîÿâàíå. êîéòî ïèñàòåëÿò òðÿáâà ñëÿïî äà ñëåäâà. òÿ òðÿáâà äà ñå ïðèñïîñîáÿâà. êîéòî èçëèçà ïðåç 1918 ã. Ñðåä òÿõ ìîæåì äà îòáåëåæèì Ãåî Ìèëåâ. Áúëãàðñêèÿò ôèëîñîô è êðèòèê Àòàíàñ Èëèåâ ïèøå ïðåç 1926 ã. Ïúðâèÿò òîì íà íåãîâèÿ ôóíäàìåíòàëåí òðóä “Çàëåçúò íà Çàïàäà: î÷åðöè ïî ìîðôîëîãèÿ íà ñâåòîâíàòà èñòîðèÿ”. Ïîâå÷åòî îò ãîëåìèòå èìåíà â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ïðåç òîçè ïåðèîä. Øïåíãëåð ðàçâèâà èäåÿòà çà öèêëè÷íî ñòòà íà èñòîðèÿòà êàòî Ïëàêàò íà ïúðâàòà èçëîæáà íà äðóæåñòâî ñ÷èòà. Íà çàïàäíîòî èçêóñòâî ïðåñòàâà äà ñå ãëåäà êàòî íà ìîäåë. ÷å îáùåñòâàòà è “Ðîäíî èçêóñòâî (1920) êóëòóðèòå ñëåäâàò ñúùèòå ïðèíöèïè íà åñòåñòâåíà åâîëþöèÿ.) å ïîñðåùíàò ñ èçêëþ÷èòåëåí èíòåðåñ â öåëèÿ ñëàâÿíñêè ñâÿò è å ñòåñòâåíî â Áúëãàðèÿ. ïðîäúëæàâà è äîòâîðÿâà îò ñàìèòå íàñ. êîèòî ñå îñúçíàâàò êàòî áúäåùèòå èíòåëåêòóàëíè ëèäåðè íà Åâðîïà. (âòîðèÿò – ïðåç 1922 ã. êîèòî òðÿáâà äà âëÿçàò âúâ âçàèìîäåéñòâèå”. .

Òîé å ïúðâèÿò áúëãàðñêè ïèñàòåë. Âúâåæäà íå ñàìî òåõíè÷åñêàòà òåðìèíîëîãèÿ è òåìàòèêà. Òîé ñå îñâîáîæäàâà â ñâîèòå ðàçêàçè îò ìèñòèöèçìà íà íåìñêèÿ äèàáîëèçúì êàòî ïî òîçè íà÷èí ïîñòèãà ëåêà èðîíèÿ è óñìèâêà â èíà÷å ñòðàõîâèòèòå íàãëåä ñþæåòè. êàêâè äóõîâíè èíòåðåñè ïðîÿâÿâàò è êàêâà å ñïåöèôèêàòà íà èíäèâèäóàëíèÿ èì õóäîæåñòâåí ïî÷åðê. Òåçè òâîðöè ñ÷èòàò. Íàïðèìåð ïîåòèòå. Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ. íà áóíò ñðåùó ñîöèàëíèòå è êëàñîâè ïðåäðàçñúäúöè. ÷å ïîäðàæàíèåòî å åïèçîäè÷íî ÿâëåíèå â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ñëåä Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà.  îáëàñòòà íà åñòåòèêàòà ïîåòúò íàëàãà â áúëãàðñêàòà ëèðèêà ñâîáîäíèÿ ñòèõ è óïîòðåáàòà íà ôðàãìåíòà êàòî ôîðìà íà òúðñåíå íà ïî-ãîëÿìà àëþçèâíîñò è ìåòàôîðè÷íà óñëîâíîñò. ÷å îáðúùàíåòî êúì êîðåíèòå íà íàðîäíîñòòà âîäè äî áèòîâèçèðàíå íà ëèòåðàòóðàòà è ïî òîçè íà÷èí äî íåéíîòî åëåìåíòàðèçèðàíå è ñõåìàòèçèðàíå. êîéòî äà ñú÷åòàâà ïî òàêúâ èíòåðåñåí íà÷èí åñòåòèêàòà íà êîíñòðóêòèâèçìà ñ òàçè íà åêñïðåñèîíèçìà. å ×àâäàð Ìóòàôîâ. Åäâà ëè èìà äðóã ïèñàòåë. íàëàãàíè ìó îò îáùåñòâîòî. . Ïî-êúñíî òîé íàïúëíî ùå ïðåîäîëåå âëèÿíèåòî íà äèàáîëèçìà è ùå ñå ïðåâúðíå â åäèí îò íàé-äîáðèòå áúëãàðñêè ñàòèðèöè. Èçêëþ÷èòåëíî ïëîäîíîñíè ñà õóäîæåñòâåíèòå òúðñåíèÿ è íà Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ â îáëàñòòà íà äèàáîëèçìà. ñå íàñî÷âàò êúì îíåçè òå÷åíèÿ íà åâðîïåéñêèÿ àâàíãàðä. Äðóã àâòîð. êîèòî èçïîëçâàò â ñòèõîâåòå ñè îáðàçè íà äîìàøíè æèâîòíè ñà èðîíèçèðàíè. Ðàçëè÷íèòå ïèñàòåëè. êîéòî çàëàãà íà åêñïåðèìåíòàëíîòî èçêóñòâî.24 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .1944) ×àâäàð Ìóòàôîâ. Òîâà ñàìî ùå ïîòâúðäè èäåÿòà. Íèêîëàé Ðàéíîâ. Òàêà íàïðèìåð Ãåî Ìèëåâ ïðèâíàñÿ â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ôèëîñîôèÿòà è å ñòåòèêàòà íà íåìñêèÿ åêñïðåñèîíèçúì. íî è çàùèòàâà òàêà íàðå÷åíèÿ îò íåãî “òåõíè÷åñêè ñòèë”. Çà Ãåî Ìèëåâ òâîð÷åñòâîòî îçíà÷àâà àïîëîãèÿ íà ñâîáîäíèÿ ÷îâåê. ïðèëàãàù òåçèòå íà åâðîïåéñêèòå êîíñòðóêòèâèñòè. Ðåäèöà òâîðöè ñ÷èòàò. â çàâèñèìîñò îò òîâà êàêâè ÷óæäè åçèöè âëàäåÿò. Òîé å åäèí îò íàé-ÿðîñòíèòå îòðèöàòåëè íà “Ðîäíîòî èçêóñòâî” êàòî â åäíîèìåííàòà ñâîÿ ñòàòèÿ íåäâóñìèñëåíî ãî íàçîâàâà “ìúðòâà òðàäèöèÿ”. êàòî ïðèòåæàâàùè “ñèëíî è òðàãè÷íî ñêîòîâúäíî âúîáðàæåíèå”. Ìóòàôîâ å èçêëþ÷èòåëåí åðóäèò è íåãîâèòå íîâàòîðñêè õóäîæåñòâåíè âúçãëåäè ÷åñòî ïúòè ñðåùàëè ïúëíî íåðàçáèðàíå îò êîíñåðâàòèâíàòà áúëãàðñêà ïóáëèêà. íà íåãîâîòî ïðàâî äà ðóøè ïðàâèëàòà. Ëþäìèë Ñòîÿíîâ è äð. êîèòî íàé-òî÷íî îòãîâàðÿò íà òåõíèòå ðàçáèðàíèÿ. ÷å ñëåäâàíåòî íà âèñîêèòå îáðàçöè íà åâðîïåéñêèÿ ìîäåðíèçúì ùå ïîìîãíå ìíîãî ïîâå÷å íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà è ùå êîìïåíñèðà íåéíàòà èçîñòàíàëîñò.

Ïî èçêëþ÷èòåëíî èíòåðåñåí íà÷èí ôîðìàëèñòè÷íèòå òúðñåíèÿ â òâîð÷åñòâîòî ìó ñå ïðåïëèòàò ñ òåìè è èäåè îò ðóñêèÿ è ôðåíñêèÿ ðåëèãèîçåí ìîðàëèçúì è ìåòàôèçè÷íèÿ íåîõåãåëèçúì. âëèÿåùè âúðõó íåãîâèÿ ïîåòè÷åñêè ñâÿò. Ïðè íåãî âåðîÿòíî íàé-ñèëíî ñå óñåùà òåíäåíöèÿòà êúì ïîñòèãàíå íà ðîäíîòî. Áàãðÿíà âúâåæäà ðåäèöà íîâè òåìè â áúëãàðñêàòà æåíñêà ëèðèêà è ïðîìåíÿ ðàäèêàëíî ñòàòóòà è íà÷èíà íà ïðåäñòàâÿíå íà ëèðè÷åñêàòà ãåðîèíÿ.. ïîçíàòè îò ïîåçèÿòà íà Õðèñòî Áîòåâ. Ñâîáîäíî ïîëçâà îñíîâíèòå åâðîïåéñêè åçèöè è ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà âèíàãè å îòëè÷íî îðèåíòèðàí â õóäîæåñòâåíèòå ïðîöåñè. Òàêà íàïðèìåð ìíîãî èíòåðåñíî è ðàçëè÷íî ñå îêàçâà âëèÿíèåòî íà àêìåèçìà âúðõó ëèðèêàòà íà åäíè îò íàé-çíà÷èìèòå ïîåòè ïðåç òîçè ïåðèîä – Àòàíàñ Äàë÷åâ è Åëèñàâåòà Áàãðÿíà. çà äà ïîä÷åðòàå ñìèñúëà íà ïîñëàíèåòî. êàêòî è áåëåòðèñòè êàòî Àíãåë Êàðàëèé÷åâ. íî óñïÿâàò â ñâîèòå ïðîèçâåäåíèÿ äà âëåÿò áúëãàðñêèÿ äóõ â åâðîïåéñêàòà ôîðìà. Àòàíàñ Äàë÷åâ å ìîæå áè íàéåðóäèðàíèÿò ïèñàòåë â öÿëàòà áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà. Ïîåòè êàòî Àòàíàñ Äàë÷åâ. ðåäèöà äðóãè òâîðöè. ñúùî òàêà ïðèâúðæåíèöè íà ìîäåðíîòî èçêóñòâî. ïúñòðîòà è åêñïðåñèâíîñò. ïèñàòåëè è ôèëîñîôè. Àíòîí Ñòðàøèìèðîâ. êîèòî ïðîòè÷àò â åâðîïåéñêàòà ëèòåðàòóðà. Òâúðäå èíòåðåñíî å âëèÿíèåòî íà èìàæèíèçìà âúðõó ïîåçèÿòà íà Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ. óñïÿâàò äà ïîñòèãíàò îíîâà ïðåëèâàíå íà ÷óæäèÿ åêñïåðèìåíò â ñîáñòâåí îïèò. Íèêîëàé Ìàðàíãîçîâ è äð. Ôóðíàäæèåâ åêñïëîàòèðà ñïåöèôè÷íèòå òîïîíèìè è îáðàçíè ðåàëèè. êîåòî æåëàå äà ïðåäàäå íà ÷èòàòåëÿ. Ìàêñèìàëíî èç÷èñòâà ñâîÿ ïîåòè÷åí åçèê îò êíèæíè è íåÿñíè ïîíÿòèÿ. Àêìåèçìúò å ñàìî åäíî îò ëèðè÷åñêèòå òå÷åíèÿ. .Îáù ïîãëåä âúðõó ëèòåðàòóðíèòå ïðîöåñè 25 È àêî òîâà ñà ÷àñò îò êðàéíèòå îòðèöàòåëè íà ðåàëèçìà. Òîé èìà ôèëîñîôñêî îáðàçîâàíèå è öÿë æèâîò ïðîÿâÿâà ãîëÿì èíòåðåñ êúì òâîð÷åñòâîòî íà ñâåòîâíèòå ïîåòè. Îò ñâîÿ ñòðàíà Åëèñàâåòà Áàãðÿíà ñå ñáëèæàâà ñ ïîåòèêàòà íà àêìåèçìà áëàãîäàðåíèå íà èíòåðåñà ñè êúì òâîð÷åñòâîòî íà ðóñêàòà ïîåòåñà Àííà Àõìàòîâà. Éîðäàí Éîâêîâ ñïîäåëÿò íàïúëíî ðàçëè÷íè åñòåòè÷åñêè âúçãëåäè. Ôóðíàäæèåâ ñúçäàâà åäèí ÷óäíîâàò õóäîæåñòâåí ñâÿò. êîéòî âñåêè áúëãàðèí ìîæå áåçóñëîâíî äà ïðèïîçíàå êàòî ñâîé. çà êîåòî ãîâîðè Àòàíàñ Èëèåâ. íî èì ïðèäàâà ðàçëè÷íà ôóíêöèîíàëíîñò. Àñåí Ðàçöâåòíèêîâ. Çà òÿõ ÷óæäèòå îáðàçöè ñà ñàìî åäíà âúçìîæíîñò çà îòòëàñêâàíå êúì ôîðìàëíèÿ åêñïåðèìåíò. Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ. Åëèñàâåòà Áàãðÿíà. êîéòî îáà÷å å èçöÿëî ïîä÷èíåí íà åäíà õóäîæåñòâåíà ðåàëíîñò ñ óíèêàëíè íàöèîíàëíè õàðàêòåðèñòèêè. òúðïÿò âëèÿíèÿ ÷åñòî ïúòè îò ïðîòèâîðå÷èâè àâàíãàðäíè òå÷åíèÿ.

â êîéòî óæàñúò è ñìúðòòà íàïúëíî âëàäåÿò âñè÷êè õóäîæåñòâåíè èçîáðàæåíèÿ. Âðåìåòî íà òðèòå âîéíè. Òîé å ÷óæä íà ñúâðåìåííèòå ìîäåðíè ëèòåðàòóðíè òå÷åíèÿ. Ïðåìèíàë ïðåç ìíîæåñòâî âëèÿíèÿ îò åâðîïåéñêèÿ àâàíãàðä. Éîâêîâ ïðåâúðíà ãåðîèòå ñè â åäíè îò íàé-ñëîæíèòå â ìîðàëåí àñïåêò ïåðñîíàæè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Îáðàçèòå ìó ñà íà ïðúâ ïîãëåä óíèâåðñàëíè. îò êîéòî âúçïðèåìà îðãàíè÷íàòà íðàâñòâåíà ðåëèãèîçíîñò. à èìåííî êúì èäåîëîãè÷åñêè àíãàæèðàíàòà ëèòåðàòóðà.1944) Ãîëåìèòå èìåíà â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ïðåç òîçè ïåðèîä ñå ðàæäàò â ïîåçèÿòà. äîâåæäà äî ðàäèêàëíà ïðîìÿíà âúâ âúçãëåäèòå è ôèëîñîôèÿòà íà äåçîðèåíòèðàíèòå èëè èíäèôåðåíòíèòå â ïîëèòè÷åñêè ñìèñúë òâîðöè. â êîèòî Áúëãàðèÿ ó÷àñòâà. Äîñòà ïî-ðàçëè÷åí å õóäîæåñòâåíèÿò ñâÿò íà Àíòîí Ñòðàøèìèðîâ. êîÿòî â òàêàâà ñòåïåí äà âúçäåéñòâà ÷ðåç ñâîÿ ðàçêúñàí ñèíòàêñèñ è åêñïðåñèâåí åçèê. Òîé âíåñå åäíà íîâà çà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà äî òîçè ìîìåíò íðàâñòâåíà êðàñîòà. èçäàäåí îò çà òîâà êàê âîéíàòà ïðîìåíÿ êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ âúçãëåäèòå íà ãîëÿìà ÷àñò îò . ïèñàòåëÿò ïîñòèãà ñâîÿ òâîð÷åñêè âðúõ â åêñïðåñèîíèñòè÷íèÿ ðîìàí “Õîðî”. Íÿìà äðóãà òâîðáà â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà äî òîçè ìîìåíò.. Ñòðàøèìèðîâ èçãðàæäà åäèí ãðîòåñêîâ ñâÿò. Çà íåãî ìíîãî ïî-èíòåðåñåí å áîãàòèÿ ñ ôîëêëîðíè è ìèòîëîãè÷íè ðåôëåêñèè ðóìúíñêè ðàçêàç. È àêî ãîëÿìà ÷àñò îò òâîðöèòå îôîðìÿò íîâîòî ëèöå íà áúëãàðñêèÿ ìîäåðíèçúì.26 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . åäíà íå ìàëêà ÷àñò îò òÿõ èçâúðøâàò íàïúëíî ïðîòèâîïîëîæåí çàâîé. íî áåëåòðèñòèêàòà ñúùî èìà ñâîèòå çíà÷èìè ôèãóðè. íî â òÿõ ìîæå äà ñå îòêðèå ñïåöèôè÷íèÿò ôèëîñîôñêè äóàëèçúì íà áúëãàðèíà. Áåç ñúìíåíèå íà ïúðâî ìÿñòî òóê òðÿáâà äà ïîñòàâèì èìåòî íà Éîðäàí Éîâêîâ àâòîðúò. Êðèòèêúò Èâàí Ìåøåêîâ â ñâîÿòà ñòóäèÿ “Ëÿâîòî ïîêîëåíèå” ãîâîðè Êàëåíäàð çà 1923 ã. êîéòî ñå ôîðìèðà êàòî ãîëÿì ðàçêàçâà÷ â Ðóìúíèÿ.

÷å íàèñòèíà å âúçìîæíî èçãðàæäàíåòî íà ñúâúðøåíîòî îáùåñòâî. ãîëåìèòå “ïàòðèîòè”. êîèòî ïðåîäîëÿâàò çàãóáèëèÿ ñâåæåñò è . Îñâåí òîâà. êîèòî ïðåäñêàçâàò ïîÿâàòà íà íîâèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ñòðîé. ÷å ïî òîçè íà÷èí ñå äîáëèæàâàò äî ïðîáëåìèòå íà ñúâðåìåííèÿ ÷îâåê è äî íåãîâèÿ åçèê. Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ è Íèêîëà Âàïöàðîâ ñå ÷èñëÿò êúì ïðîëåòàðñêèòå òâîðöè. íî çàùèùàâàøå èíòåðåñèòå è æèâîòà íà áîãàòàòà êëàñà. êîéòî å åêâèâàëåíòåí íà ðåâîëþöèîííîòî ñúçäàâàíå íà ñúâåòñêàòà äúðæàâà. çàùîòî ñå áàçèðà íà îíåçè òðóäîâå. ÷å ïðîëåòàðñêàòà ëèòåðàòóðà êàòî âñÿêî ñèëíî èäåîëîãèçèðàíî èçêóñòâî íàëàãà ðåäèöà óñëîâíè îãðàíè÷åíèÿ îò ôîðìàëíî è ñúäúðæàòåëíî åñòåñòâî. ñ êîåòî ñè çàïàçâà âàæíî ìÿñòî â èñòîðèÿòà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. íà öåëèÿ òðóäåù ñå íàðîä. Èìåííî ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà ìíîãî îò òàëàíòëèâèòå ïèñàòåëè ñå îáðúùàò êúì ïðîëåòàðñêàòà ëèòåðàòóðà ñ âÿðàòà. Êàê òî îòðè÷àøå æèâîòà è ùàñòèåòî íà õèëÿäèòå íåñúçíàòåëíè ñèíîâå íà íàðîäà. Õðèñòî Ðàäåâñêè..  òîçè ñìèñúë òîé ñòàâà åäèí îò ïúðâèòå òâîðöè. âñåêè îò ãîðåèçáðîåíèòå ïèñàòåëè ñå îòëè÷àâà ñúñ ñàìîáèòåí ñòèë. çà ïðîëåòàðñêèÿò ïèñàòåë âúçïÿâàíåòî íà ñòðàäàíèåòî è ãîðäîñòòà íà ðàáîòíè÷åñêàòà êëàñà å îíçè ðåâîëþöèîíåí ñêîê è â åñòåòè÷åñêè ñìèñúë. íðàâñòâåíàòà ëè÷íîñò è íåéíèòå äåëà. Òÿõ òî îñòàâÿøå â äúëáîêèÿ “òèë” äà áîãàòåÿò. æèâîòà ú.Îáù ïîãëåä âúðõó ëèòåðàòóðíèòå ïðîöåñè 27 áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè: “ îêîïèòå ìëàäåæòà èçïèòà íà ñâîé ãðúá êàê ñúâðåìåííîòî îòå÷åñòâî æåñòîêî è íàãëî îòðè÷àøå ñúçíàòåëíàòà. êîÿòî îòâåäíúæ âúçêðúñâà â ìèñúëòà íà áóíòîâíèòå è äðúçêè ìëàäåæè íàäåæäàòà. êîåòî äà áúäå óïðàâëÿâàíî ñïîðåä çàêîíèòå íà íàóêàòà è íà ðàçóìà.” Òî÷íî ïî òîâà âðåìå â Ðóñèÿ âå÷å ñå å èçâúðøèëà Îêòîìâðèéñêàòà ðåâîëþöèÿ. È âèäÿ ñ î÷èòå ñè êàê ñúùîòî “îòå÷åñòâî” íå îòðè÷àøå. à ñà îçíà÷àâàëè âÿðà. êîãàòî íàðîäúò ãèíåøå. íàäåæäà è ðåâîëþöèîííà ïðîìÿíà íà æèâîòà. Ôîðìèðàë ñå êàòî ïîåò âúâ âðåìåòî íà íàé-ñèëíèòå ãîäèíè íà áúëãàðñêèÿ ñèìâîëèçúì. â íåãîâàòà ïîåçèÿ ïî óíèêàëåí íà÷èí ñå ñú÷åòàâà ïîåòèêàòà íà ñèìâîëèçìà ñ èäåÿòà íà ðåâîëþöèîííîòî èçêóñòâî. Ëþäìèë Ñòîÿíîâ. Õðèñòî Ñìèðíåíñêè å áåç ñúìíåíèå ïèñàòåëÿò. îáùî÷îâåøêèòå ú èäåàëè. Ïîíÿòèÿòà ñîöèàëèçúì è êîìóíèçúì ïî òîâà âðåìå íå ñà èìàëè ñúâðåìåííèÿ äèñêðåäèòèðàí ñìèñúë. Åäíè îò íàé-òàëàíòëèâèòå áúëãàðñêè ïèñàòåëè êàòî Õðèñòî Ñìèðíåíñêè. ñ ÷èåòî òâîð÷åñòâî âèíàãè å çàïî÷âàëî ðàçãëåæäàíåòî íà ïåðèîäà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè. Ïðîëåòàðñêàòà ëèòåðàòóðà ïðåòåíäèðà çà îòâîðåíîñò êúì íàé-íàïðåäíè÷àâèòå íàó÷íè è åñòåòè÷åñêè äîñòèæåíèÿ.. Íåçàâèñèìî îò òîâà. è âúçïðîèçâåæäàò åïîõàëíîñòòà íà òîâà ñúáèòèå.

õóä. Äå÷êî Óçóíîâ Äðóã ïðîëåòàðñêè ïèñàòåë. Ñ èçêëþ÷èòåëåí óñåò êúì äåòàéëà. çàùîòî òîé óñïÿâà äà ïîñòèãíå âúâ ôîðìàëíî . áåç ñúìíåíèå å Íèêîëà Âàïöàðîâ. Òîé å àâòîð íà ðåäèöà ïîñðåäñòâåíè ïðîèçâåäåíèÿ. êîéòî ïðàâè íàé-åñòåñòâåíà âðúçêàòà ìåæäó ëèòåðàòóðàòà îòïðåäè Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà è òàçè ñëåä íåéíèÿ êðàé. å Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ. Îò äðóãà ñòðàíà. Êàðàñëàâîâ ïðàâè ãîëÿìà êðà÷êà íàïðåä êúì åïè÷åñêèÿ ðîìàí. ÷ðåç ñâîèòå õóìîðèñòè÷íè è ñàòèðè÷íè ñòèõîòâîðåíèÿ òîé èçãðàäè åäíà ñâîåîáðàçíà ñìåøíà èñòîðèÿ íà Áúëãàðèÿ. Åäâà íà äâàäåñåò è ïåò ãîäèíè Ñìèðíåíñêè óìèðà îò æåñòîêàòà è ôàòàëíà ïî òîâà âðåìå áîëåñò – òóáåðêóëîçàòà. Òîâà å ãîëÿìîòî èìå íà áúëãàðñêàòà ïðîëåòàðñêà ïîåçèÿ. çà ñúæàëåíèå çà åäèí òâúðäå êðàòúê ïåðèîä. Ïîåòúò îáà÷å. êúì ïñèõîëîãèÿòà íà ïåðñîíàæà è êîìïîçèöèÿòà íà òâîðáàòà. ïðåâúðíàë ñå ñàìî íÿêîëêî ãîäèíè ïî-êúñíî â îñíîâåí ëèòåðàòóðåí æàíð. êîèòî âåëèêîëåïíî èëþñòðèðàò âñè÷êè îòðèöàòåëíè ÷åðòè íà ïðîëåòàðñêàòà ëèòåðàòóðà. íî òîçè ïúò ðåàëèçèðàù ñå â îáëàñòòà íà áåëåòðèñòèêàòà. “Ñâåòëèíà”. íî îñâåí òîâà ïèøå ìîæå áè íàéñïîëó÷ëèâèòå ðîìàíè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà äî Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà – “Òàòóë” è “Ñíàõà”.28 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .1944) ìîù ñèìâîëèçúì.

Íîâîòî îáùåñòâî. è íà ôàøèñòè. çà Âàïöàðîâ å áèëî íåâúçìîæíî äà ïðåäïîëîæè â êàêâà ãðîòåñêîâà ôîðìà ùå ñå ïðåâúðíàò òå ñàìî íÿêîëêî ãîäèíè ïî-êúñíî. í. êîÿòî Âàïöàðîâ âèæäàøå â ìîòîðèòå êàòî ñèìâîë íà íîâèÿ ñâîáîäåí äóõ íà ÷îâåêà. Äèìèòúð Òàëåâ. ïðîäèêòóâàí îò ëîãèêàòà íà ïîñëàíèåòî è íà òúðñåíîòî âíóøåíèå. Ïèñàòåëèòå âåäíàãà ñà ðàçäåëåíè íà ïðîãðåñèâíè. Îñâåí òîâà Âàïöàðîâ ïðúâ â áúëãàðñêàòà ïîåçèÿ ïîñòàâÿ ìàøèíàòà â öåíòúðà íà ñâîÿ õóäîæåñòâåí ñâÿò. Ïî òîçè íà÷èí ñå äàâà ñòàðòúò íà ôèçè÷åñêîòî è äóõîâíî óíèùîæåíèå íà áúëãàðñêàòà èíòåëèãåíöèÿ. çàïî÷âàò íå ñàìî ïîëèòè÷åñêîòî ïðåñëåäâàíå è ÷èñòêè. îáñëóæâàù ñàìî áåçäàðíè . êîÿòî åëåìåíòàðíî è ñõåìàòè÷íî âúçïðîèçâåæäà ïîëèòè÷åñêàòà äèðåêòèâà ëèòåðàòóðàòà äà ñå äîáëèæè äî ÷îâåêà íà òðóäà. Ôàíè ÏîïîâàÌóòàôîâà. òåçè êîèòî ÷ëåíóâàò â êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòè. Ïî-êúñíî ðåäèöà îò òåçè ïèñàòåëè ùå âëÿçàò â çàòâîðèòå è ëàãåðèòå. à îñòàâåíèòå íà ñâîáîäà ùå áúäàò ñìàçàíè îò öåíçóðàòà è èäåîëîãè÷åñêèÿ òåðîð. Ìèõàèë Àðíàóäîâ. Öÿëîòî áîãàòñòâî.Îáù ïîãëåä âúðõó ëèòåðàòóðíèòå ïðîöåñè 29 îòíîøåíèå òîâà. Çà äúëãî âðåìå ëèòåðàòóðàòà ùå çàïðèëè÷à íà ñòåíâåñòíèê. Ñúâñåì ëîãè÷íî è ëèòåðàòóðàòà ïîïàäà â êëîïêàòà íà åñòåòè÷åñêèòå îãðàíè÷åíèÿ è ìóòàöèè. ñå çàëè÷àâà è ñå òðàíñôîðìèðà â èäåîëîãè÷åñêè êëèøåòà ñàìî çà äåñåòèíà ãîäèíè. ñå ïðåâðúùà â åäèí òîòàëèòàðåí ñâÿò. íî è ñ “ðîìàíòèêàòà” íà áúäåùèÿ íîâ ÷îâåê. Ñëàâ÷î Êðàñèíñêè è ðåäèöà äðóãè. â êîÿòî äèðåêòíî çà ôàøèñòêè ïèñàòåëè ñà íàçîâàíè òâîðöè êàòî Àíãåë Êàðàëèé÷åâ. ×àâäàð Ìóòàôîâ. Ðîìàíòèêàòà. äîøëî ñ ïðåòåíöèÿòà äà îñâîáîäè ÷îâåêà îò îêîâèòå íà êàïèòàëèñòè÷åñêèòå àíòèõóìàííè ïðèíöèïè. Òàêà òîé îðãàíè÷íî ñâúðçâà ïðîëåòàðñêàòà òåìà íå ñàìî ñ ìúêàòà îò íåïîñèëíèÿ ðàáîòíè÷åñêè òðóä. å ïðîòèâ íàñ. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà åäèí îò íàé-èíòåðåñíèòå åôåêòè íà Âàïöàðîâàòà ïîåçèÿ å íåéíàòà êîìóíèêàòèâíîñò. íî è íàñèëèåòî âúðõó èíòåëèãåíöèÿòà è ïèñàòåëèòå. Ñàìî íÿêîëêî äåíà ñëåä ïðåâðàòà â îôèöèàëíèÿ îðãàí íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ âåñòíèê “Ðàáîòíè÷åñêî äåëî” èçëèçà ñòàòèÿòà “Ôàøèçìúò â íàøàòà ëèòåðàòóðà”. êúäåòî ïîñëåäíîòî âúçìîæíî íåùî å ïðàâîòî íà ñâîáîäíî ìèñëåíå. Îùå â ïúðâèòå äíè ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. Ñòèëèÿí ×èëèíãèðîâ. êîåòî áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ïîñòèãà â ïåðèîäà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè. â ÷èÿòî ãðóïà ïîïàäàò îáùî âçåòî âñè÷êè îñòàíàëè. ïðîèçâîäñòâåíà ïîåòèêà. Èäåîëîçèòå íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïðåâðàò ïðèëàãàò è â îáëàñòòà íà êóëòóðàòà åëåìåíòàðíèÿ ïðèíöèï – êîéòî íå å ñ íàñ. èçâåäíúæ äåãðàäèðà â ò. Çàãèíàë çàðàäè ñâîèòå îáùåñòâåíè èäåàëè. êîåòî Âëàäèìèð Ìàÿêîâñêè ðåàëèçèðà â Ðóñèÿ – íàëàãà óïîòðåáàòà íà íà÷óïåíèÿ ñòèõ ñúñ ñîáñòâåí âúòðåøåí ðèòúì.

1944) êàðèåðèñòè è ïàðòèéíè ôóíêöèîíåðè. íåäîâîëíà îò íà÷èíà. Ñåãà äâàòà âàðèàíòà íà “Òþòþí”.30 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . . ïî êîéòî å ïðåäñòàâåí ïðåäâîåííèÿò ïåðèîä. çàñòàâÿ ìëàäèÿ ïèñàòåë äà ÿ ïðåíàïèøå êàòî äîáàâè ïîëîæèòåëíè ïåðñîíàæè êîìóíèñòè. îñúùåñòâÿâàí âúðõó òâîðåöà ïðåç òîâà âðåìå. ïðåäñòàâëÿâàò äîêóìåíòàëíî ñâèäåòåëñòâî çà äóõîâíèÿ òåðîð. Ñëåä èçëèçàíåòî íà òâîðáàòà ïàðòèéíàòà âëàñò. äúëúã ïåðèîä. Ñëó÷àÿò ñ ðîìàíà “Òþòþí” (1951) íà Äèìèòúð Äèìîâ ñàì ãîâîðè çà íà÷èíà. Âðåìå. êîåòî ïðåêúñâà åñòåñòâåíîòî ðàçâèòèå íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà çà åäèí äúëúã. âñåêè åäèí ñ ðàçëè÷íà êîìïîçèöèÿ è èäåÿ. ïî êîéòî å òðåòèðàíî èçêóñòâîòî ïðåç ïúðâîòî äåñåòèëåòèå íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì â Áúëãàðèÿ.

1915 Ïîìàãà íà áàùà ñè â ñëàäêàðíèöàòà è çàåäíî ñ òîâà ïðîäàâà . íîåìâðè Çàìèíàâà ïðè äÿäî ñè â Ñîôèÿ. þëè Ïî âðåìå íà Ìåæäóñúþçíè÷åñêàòà âîéíà Êóêóø å îïîæàðåí îò ãðúöêèòå âîéñêè. 29 ñåïòåìâðè 1905-1908  ãðàä Êóêóø (äí. 1911 Çàâðúùà ñå â Êóêóø è çàâúðøâà ïðîãèìíàçèÿ. êúäåòî ïðîäúëæàâà ñâîåòî îáðàçîâàíèå. êî å òî ïðèíóæäàâà ñåìåéñòâîòî ìó äà ñå ïðåñåëè â Ñîôèÿ.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè 31 ÕÐÈÑÒÎ ÑÌÈÐÍÅÍÑÊÈ 1898. Ìàêåäîíèÿ) ñå ðàæäà Õðèñòî Èçìèðëèåâ. 1913. Õðèñòî ñå çàïèñâà ó÷åíèê â Òåõíè÷åñêîòî ó÷èëèùå. 1908. Ó÷è â ðîäíèÿ ñè ãðàä.

Îðãàíèçèðà è ðåäàêòèðà ëèòåðàòóðíîõóìîðèñòè÷íîòî ñïèñàíèå “Ñìÿõ è ñúëçè”.1944) âåñòíèöè ñ áðàò ñè. â îò . íî âåäíàãà ñëåä òîâà å îñâîáîäåí. îáåçùåòåíèå. 1916 Ñúòðóäíè÷è íà õóìîðèñòè÷íèòå ñïèñàíèÿ “Áúëãàðàí”. íàïóñêà Òåõíè÷åñêîòî ó÷èëèùå è ñòàâà þíêåð âúâ Âîåííîòî ó÷èëèùå. “Áúëãàðàí” è ñúòðóäíè÷è íà õóìîðèñòè÷íèòå ñïèñàíèÿ “Ñàòúð” è “×åðâåí ñìÿõ”. Ïúðâè õóìîðèñòè÷íè ïóáëèêàöèè. Ñòàâà ñòóäåíò ïî ïðàâî â Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò. Çà ïúðâè ïúò ñå ïîäïèñâà ñ ïñåâäîíèìà Ñìèðíåíñêè. Ó÷àñòâà â ðåäàêöèîííàòà êîëåãèÿ íà ñï. îðãàíèçèðàíè êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ. 1918. ñåïòåìâðè Àðåñòóâàí îò âúñòàíèöèòå ïî âðåìå íà Âëàäàéñêîòî âúñòàíèå. 1918 Èçäàâà ïúðâàòà ñè êíèãà “Ðàçíîêàëèáðåíè âúçäèøêè â ñòèõîâå è ïðîçà” – ñ ïñåâäîíèìà Âåäáàë. 1919 Àêòèâíî ó÷àñòâà ìàíèôåñòàöèè.32 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . 1917 Çà äà íå áúäå èçïðàòåí íà ôðîíòà. çà äà ïîäïîìîãíå ñåìåéñòâîòî ñè. “Áàðàáàí” è äð. Íàïóñêà ïðåäñðî÷íî Âîåííîòî ó÷èëèùå ñëåä êðàÿ íà Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà êàòî ïëàùà 1000 ëâ. 1920 Ðàáîòè êàòî ðåïîðòåð âúâ âåñòíèê “Çàðÿ”.

Îò äðóãà ñòðàíà. 1923. Èçäàâà çàåäíî ñ áðàò ñè Òîìà Èçìèðëèåâ õóìîðèñòè÷íîòî ñïèñàíèå “Ìàñêàðàä”.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè 33 1921 Ñòàâà ÷ëåí íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ. êàêòî è ôàêòúò. ÷åñòî ïúòè íÿìàùè íèùî îáùî ñ õóäîæåñòâåíèòå ñòîéíîñòè íà íåãîâîòî òâîð÷åñòâî. 18 þíè Õðèñòî Ñìèðíåíñêè óìèðà îò òóáåðêóëîçà. Íå ñàìî äîñòîéíñòâàòà íà íåãîâàòà ïîåçèÿ îáà÷å. êîéòî íå ñàìî òâîðè çà ïðîëåòàðèàòà. ÷å ìàëêî ïðåäè òîâà ñòàâà ÷ëåí íà Áúëãàðñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ. íàé-âå÷å îò êîíþíêòóðíè ñúîáðàæåíèÿ. êîÿòî äúðæàëà íà õóäîæåñòâåíèÿ åñòåòèçúì. êîåòî çàåìà â éåðàðõèÿòà íà áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè. êîéòî óñïÿâà äà èçëåçå îò øàáëîíà íà íîðìàòèâíàòà åñòåòèêà è äà ïîñòèãíå âèñîêè õóäîæåñòâåíè ðåçóëòàòè. Îò ñòðàíà íà ëÿâàòà êðèòèêà îùå ïðèæèâå òâîðåöúò áèë çàñèïâàí ñúñ ñóïåðëàòèâè è âèñîêè îöåíêè çàðàäè èäåîëîãè÷åñêèÿ è ðåâîëþöèîíåí õàðàêòåð íà ÷àñò îò ëèðèêàòà ìó. êîéòî âïîñëåäñòâèå ïðè÷èíÿâà ïîÿâàòà íà òóáåðêóëîçàòà. Îñîáåíî óñúðäíî ñå óòâúðæäàâà òîçè ìèò ïðåç ãîäèíèòå íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì â Áúëãàðèÿ (1944-1989). 1922 Èçëèçà ñòèõîñáèðêàòà “Äà áúäå äåí!”. Ðàçáîëÿâà ñå îò ïàðàòèô. ñà ïðè÷èíà çà âèñîêîòî ìÿñòî. êðèòèêàòà. Ðîëÿ çà èçãðàæäàíåòî íà ìèòà îêîëî èìåòî íà òâîðåöà èçèãðàâà íåãîâàòà ðàííà ñìúðò – óìèðà åäâà íà 25 ãîäèíè îò òóáåðêóëîçà. íî ñïîðåä òÿõ è çàãóáâà æèâîòà ñè åäâà ëè íå êàòî æåðòâà íà êàïèòàëèçìà â Áúëãàðèÿ ïî îíîâà âðåìå. äîêàòî â ñúùîòî âðåìå âúâ ôîðìàëåí àñïåêò íå ñå ãëåäàëî îñîáåíî áëàãîñêëîííî íà íåéíàòà ïîä÷åðòàíà îáâúðçàíîñò ñúñ ñèìâîëèçìà. Çà ïðåäñòàâèòåëèòå íà ëÿâàòà èíòåëèãåíöèÿ òåçè òðè ôàêòîðà ïîñòåïåííî îôîðìÿò ëåãåíäàðíèÿ îáðàç íà ïîåòà. Õ ðèñòî Ñìèðíåíñêè å ïúðâèÿò ïðîëåòàðñêè ïîåò â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. . Òàçè ñèëíà èäåîëîãèçàöèÿ â òâîð÷åñòâîòî íà Ñìèðíåíñêè âèíàãè å ïîðàæäàëà êðàéíè è ïðîòèâîðå÷èâè îöåíêè íà êðèòèêàòà.

îòðè÷àéêè íàïúëíî íà÷èíúò. Àòàíàñ Äàë÷åâ. òåõíè÷åñêà. Áåçïúòèöàòà.  ñúùîòî âðåìå ïî÷òè öÿëà Åâðîïà ïîâå÷å îò äåñåòèëåòèå å ðàçäèðàíà îò ïðîòåñòè è ñòà÷êè íà ðàáîòíèöè ñðåùó íå÷îâåøêèòå óñëîâèÿ íà òðóä è ëèïñàòà íà åëåìåíòàðíè ÷îâåøêè ïðàâà. Íà ïúðâî ìÿñòî. ÷å öÿëîòî ñîöèàëíî íåùàñòèå è ñòðàäàíèå ñà ïðè÷èíåíè îò íåïðàâèëíîòî ðàçïðåäåëåíèå íà êàïèòàëà. Íå ïî ðàçëè÷åí å è ïðîèçõîäúò íà Õðèñòî Ñìèðíåíñêè. èêîíîìè÷åñêàòà è ñîöèàëíà êðèçà åñòåñòâåíî ïðåðàñòâà â åêçèñòåíöèàëíà. Âå÷å èìàõìå ïîâîä äà êàæåì. Òîâà ñå äúëæè íà ôàêòà. Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ.  Áúëãàðèÿ. íà íåäîâîëíèòå îò . êîÿòî ðàçîðåíîòî îáùåñòâî äà ïðåäëàãà íà õîðàòà. Çà ëèòåðàòóðíèÿ êðèòèê Âëàäèìèð Âàñèëåâ îáðàçíîñòòà íà ïîåòà “å âúíøíà. Ïî âðåìå íà Áàëêàíñêàòà âîéíà îáà÷å ãðàäúò å îïîæàðåí îò ãðúöêèòå âîéñêè è ñåìåéñòâîòî å ïðèíóäåíî äà ïîòúðñè ñïàñåíèå â Ñîôèÿ. Íà âòîðî ìÿñòî. ïî êîéòî òîé àãðåñèâíî åêñïëîàòèðàë ïîëèòè÷åñêèòå èäåè. íî è ãîëÿìà ÷àñò îò áúëãàðñêàòà èíòåëèãåíöèÿ. Áàùà ìó å áèë îáèêíîâåí ñëàäêàð â ìàêåäîíñêèÿ ãðàä Êóêóø. êîèòî ïðîäúëæàâàò äà ñúïúòñòâàò ïîåçèÿòà íà Õðèñòî Ñìèðíåíñêè è äî äåí-äíåøåí òÿ èìà ñâîåòî ìÿñòî â èñòîðèÿòà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ïîðàäè äâå âàæíè ïðè÷èíè. Åëèñàâåòà Áàãðÿíà è äð. òðÿáâà äà êàæåì. Òîâà ïðèíóæäàâà Õðèñòî îùå êàòî ó÷åíèê äà ïîìàãà íà ñåìåéñòâîòî ñè êàòî ïðîäàâà âåñòíèöè èç êðàéíèòå ñîôèéñêè êâàðòàëè. Íåçàâèñèìî îò òåçè âçàèìîîòðè÷àùè ñå îöåíêè. à ïîâå÷åòî îò òâîðöèòå ïðîèçõîæäàò îò îáèêíîâåíè ãðàäñêè èëè ñåëñêè ôàìèëèè. Òàêà îùå îò ðàííà âúçðàñò òîé ïîïàäà â ñâåòà íà äåêëàñèðàíèòå.34 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ÷å Ñìèðíåíñêè ñòàâà èçðàçèòåë íà ìèñëèòå è íàäåæäèòå íà ãîëÿìà ÷àñò îò áúëãàðñêàòà ìëàäåæ è áúëãàðñêèòå èíòåëåêòóàëöè â ãîäèíèòå ñëåä Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà. Îëåâÿâàíåòî íà îáùåñòâîòî îáõâàùà íå ñàìî íàé-îíåïðàâäàíèòå íèñøè ñëîåâå. ÷å ñëåä äâåòå íàöèîíàëíè êàòàñòðîôè íà ñòðàíàòà. àòðèáóò íà åäíà ïðèëîæíà ïîåçèÿ”. îò÷àÿíèåòî è ñòðàõúò ñå ñú÷åòàâàò ñ ëèïñàòà íà êàêâàòî è äà áèëî ïåðñïåêòèâà. ÷å áàùàòà îòíîâî îòâàðÿ ìàëêà ñëàäêàðñêà ðàáîòèëíèöà. êúäåòî è èçðàñòâà áúäåùèÿò ïîåò. æèâîòúò â ñòîëèöàòà íà Áúëãàðèÿ å èçêëþ÷èòåëíî òåæúê. êúäåòî ñúùåñòâóâà îñîáåíî áîëåçíåíà ÷óâñòâèòåëíîñò êúì ñîöèàëíîòî íåðàâåíñòâî. ÷å â Áúëãàðèÿ íèêîãà íå å ñúùåñòâóâàëà íàñëåäñòâåíà àðèñòîêðàöèÿ.1944) îòêðèòî îáÿâèëà Ñìèðíåíñêè çà “ñåêòàíò” è “äåìàãîã”. Íåçàâèñèìî îò òîâà. ïå÷åëè âñå ïîâå÷å ïðèâúðæåíèöè ëÿâàòà èäåîëîãèÿ. êîÿòî ïëåäèðà. Ñâîè òâúðäå ðàçëè÷íè ïúòèùà â òàçè íàñîêà ïðåäïðèåìàò è Ãåî Ìèëåâ. ÷ðåç íåãîâàòà ëèðèêà ñå èçâúðøâà ïîñòåïåííèÿò ïðåõîä êúì ïðåîäîëÿâàíåòî íà äîìèíèðàùèÿ äî òîçè ìîìåíò â ëèòåðàòóðàòà ñèìâîëèçúì.

í. Ëèðèêàòà íà Õðèñòî Ñìèðíåíñêè íàé-îáùî ìîæå äà ñå ðàçäåëè íà ðåâîëþöèîííî-ñîöèàëíà è õóìîðèñòè÷íî-ñàòèðè÷íà. îò áëÿí è óòîïèÿ ñå ïðåâðúùà â ñàìàòà ðåàëíîñò. ÷ðåç êîÿòî å ïðèçíàò çà ïúðâèÿ ïðîëåòàðñêè ïîåò â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. êîÿòî ïðåòåíäèðà. Îñâåí äâåòå ìó êíèãè çàñëóæàâàò äà áúäàò îòáåëÿçàíè öèêúëúò “Çèìíè âå÷åðè” è.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè 35 ñúùåñòâóâàùèòå ñîöèàëíè ïîðÿäêè. à â ñòèõîñáèðêàòà “Äà áúäå äåí!” (1922) ñúáèðà ñâîÿòà ðåâîëþöèîííî-ñîöèàëíà ïîåçèÿ. À ñòèõîñáèðêàòà. êîèòî ñïîíòàííî ðåàãèðàò íà ñîöèàëíèòå íåïðàâäè. ÷ðåç êîèòî ñå ðúêîâîäè è ñúùåñòâóâà îáùåñòâîòî. ðåâîëþöèîííè è ñîöèàëíè ñòèõîòâîðåíèÿ. ÷å èçìåíÿ ïðèíöèïèòå. â êîÿòî ãè ñúáèðà. ïðåç âðåìå íà îáåäíèòå ïî÷èâêè â çàâîäèòå. Ïðåç êðàòêèÿ ñè òâîð÷åñêè ïúò Ñìèðíåíñêè ïèøå áëèçî 800 õóìîðèñòè÷íè è ñàòèðè÷íè ñòèõîâå è åäâà øåñòäåñåò îò ò. íî íåãîâàòà õóìîðèñòè÷íà ïîåçèÿ å çíà÷èòåëíî ïî-îáåìíà. íî è íà ñàìîòî èçêóñòâî è ëèòåðàòóðà. ñå ðàçãðàáâà çà áðîåíè äíè. êîÿòî âúçïÿâà áóíòà íà ïîòèñíàòèòå íàðîäíè ìàñè.  êíèãàòà ñè ìëàäèÿò ïîåò âúçïÿâà âúçòúðæå ñòâóâàëàòà ðåâîëþöèÿ è î÷àêâàíèÿ âñåîáù ðàçãðîì íàä êàïèòàëèñòè÷åñêèÿ ñòðîé. ìîæå äà áúäå ïðåóñòàíîâåíî. Èäåÿòà. Âðåìåòî å èçêëþ÷èòåëíî èíòåíçèâíî îòêúì ñúáèòèÿ è íèêîé íå ïðåäïîëàãà äî êàêâà ñòåïåí òå ùå ïîâëèÿÿò íå ñàìî íà æèâîòà íà ìèëèîíè õîðà â öÿëà Åâðîïà. Òàêà íîâîòî îáùåñòâî. êîåòî ïðèíóæäàâà èçäàòåëèòå äà ïîäãîòâÿò âòîðî íåéíî èçäàíèå ïðåç ñúùàòà ãîäèíà – íåïîçíàò ôàêò â èñòîðèÿòà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà äî òîçè ìîìåíò. à äîðè íàïðîòèâ – ùå ôîðìèðà â ñåáå ñè åäíî âåëèêîëåïíî ÷óâñòâî çà õóìîð è óñåò êúì èðîíèÿòà. ñå âúçïðèåìà â Áúëãàðèÿ ñ åíòóñèàçúì è íàäåæäè. íåïîñèëíèÿò òðóä è áåçêðàéíàòà ÷îâåøêà ìèçåðèÿ. Îêòîìâðèéñêàòà ðåâîëþöèÿ â Ðóñèÿ ïðåç 1917 ã. èìïóëñèâíî çàâëàäÿâà ñúðöàòà íà íåäîâîëíèòå õîðà â íà÷àëîòî íà 20-òå ãîäèíè â Áúëãàðèÿ è áúðçî ïðèäîáèâà øèðîêà ïîïóëÿðíîñò. Íà ïðúâ ïîãëåä ïàðàäîêñàëíî. ïðèò÷àòà “Ïðèêàçêà çà . êîèòî ïî-êúñíî ùå ðåàëèçèðà â ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò ñâîåòî òâîð÷åñòâî. ÷å çëîòî. îáñåáâà ìëàäèòå õîðà. Êàòî ïèñàòåë Ñìèðíåíñêè äåáþòèðà ñ õóìîðèñòè÷íàòà êíèãà “Ðàçíîêàëèáðåíè âúçäèøêè â ñòèõîâå è ïðîçà” (1918). îò òàçè. Ñòèõîâåòå ìó ñå ðåöèòèðàò ïî õóäîæåñòâåíè âå÷åðèíêè è ïàðòèéíè ñúáðàíèÿ..  òîçè ñìèñúë ðåâîëþöèîííàòà ëèðèêà íà Õðèñòî Ñìèðíåíñêè. Èçíåíàäâàùî ïîåòúò íÿìà äà àêóìóëèðà àãðåñèÿ è íåíàâèñò. Âúçïèòàâà â ñåáå ñè ÷óâñòâèòåëíîñò è ñúñòðàäàíèå êúì áåäíèòå è îíåïðàâäàíèòå. êîåòî òðÿáâà äà âúçöàðè ñïðàâåäëèâîñòòà â ñâåòà. êîåòî âúïëúùàâà êàïèòàëúò ñ áåçïúòèöàòà. ðàçáèðà ñå.  òîçè ñìèñúë ñúâñåì î÷åâèäíî å ïðèñòðàñòèåòî íà ïîåòà êúì çàáàâíèòå æàíðîâå.

 êðàÿ íà Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà â áúëãàðñêàòà àðìèÿ èçáóõâàò áóíòîâå. êîèòî. è. Ìíîçèíà èçñëåäîâàòåëè îòêðèâàò êîíêðåòíà ïðè÷èíà çà òîâà â áèîãðàôèÿòà íà ïèñàòåëÿ. â îáëàñòòà íà ëèòåðàòóðàòà ïî òîâà âðåìå ñå íàáëþäàâà íåáèâàë ðàçöâåò. êîãàòî áëèçî äâà ìèëèîíà äóøè íàïóñêàò Ðóñèÿ. Ïî ñúùîòî òîâà âðåìå è îñîáåíî èíòåíçèâíî ïðåç 1919 è 1920 ã.  òâîð÷åñòâîòî íà Ñìèðíåíñêè ãîëåìèÿò ïðåõîä îò õóìîðèñòè÷íèòå è ñàòèðè÷íè ñòèõîâå êúì ðåâîëþöèîííèÿ ïàòåòèçúì íà “Äà áúäå äåí!” ñå èçâúðøâà â êðàòêèÿ ïåðèîä ìåæäó 1918 è 1920 ã. Êàòî ÷àñò îò ñúñòàâà íà Âîåííîòî ó÷èëèùå Ñìèðíåíñêè å èçïðàòåí äà âúçïðå òðúãíàëèòå îò ôðîíòà êúì ñòîëèöàòà ðàçáóíòóâàíè âîéíèöè. Àêî â ÑÑÑÐ ñëåä Îêòîìâðèéñêàòà ðåâîëþöèÿ â ïîëèòè÷åñêè àñïåêò âåäíàãà çàïî÷âà äà äåéñòâà äèêòàòóðàòà íà ïðîëåòàðèàòà. Îòðè÷àùèòå íîâèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ðåæèì íàìèðàò ñïàñåíèå â ñòðàíèòå èç öåëèÿ ñâÿò. ìàëêî ñëåä òîâà ãî îñâîáîæäàâàò. ìëàäèÿò òâîðåö ïîñòúïâà êàòî âúçïèòàíèê âúâ Âîåííîòî ó÷èëèùå â Ñîôèÿ.1944) ñòúëáàòà” – ïîñëåäíîòî ïðîèçâåäåíèå. Çà ïúðâè ïúò ïîïàäíàë âúâ âîåííà îáñòàíîâêà. Òîé îáà÷å å àðåñòóâàí îò âúñòàíèöèòå. Ñðåä ïúðâàòà åìèãðàíòñêà âúëíà â ãîäèíèòå ìåæäó 1917-òà è 1920-òà. è íà ñòèõîâå. âúçõâàëÿâàùè íîâèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ñòðîé. çà äà íå áúäå èçïðàòåí íà ôðîíòà. êîèòî ïðåäñòàâÿò âúçòîðãà îò âå÷å îñúùåñòâåíàòà ðåâîëþöèÿ è îïèÿíåíèåòî îò íîâèòå áóíòîâíè âúëíè. Áúëãàðèÿ å çàëÿòà îò ðóñêè ïðîïàãàíäíè ìàòåðèàëè. êîèòî ïðèâåòñòâàò íîâàòà âëàñò. âåðîÿòíî.. âåñòíèöè. Äåñåòêèòå ëèòåðàòóðíè äâèæåíèÿ è îáåäèíåíèÿ. Ñïîðåä ñúâðåìåííèöè òîçè æåñò íà âúñòàíàëèòå âîéíèöè èìàë ïîðàçÿâàù åôåêò âúðõó ïîåòà. òîé áèë èçóìåí îò ÷îâåùèíàòà íà òåçè. âúçíèêíàëè ïðåäè ðåâîëþöèÿòà.36 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ïðåäñòàâÿùè æåðòâèòå íà ñîöèàëíàòà íåñïðàâåäëèâîñò è îáðå÷åíîñòòà íà îáèêíîâåíèÿ ÷îâåê â êàïèòàëèñòè÷åñêèÿ ñâÿò. ïðîäúëæàâàò ñâîÿòà . êîèòî ùå çàëåÿò ñâåòà. íî è ìíîãîáðîéíè ëèòåðàòóðíè ïðîèçâåäåíèÿ. Ïðåç 1917 ã. åäíî îò íàé-ñòîéíîñòíèòå íåãîâè ïðîèçâåäåíèÿ. òî â îáëàñòòà íà èçêóñòâîòî è ëèòåðàòóðàòà íåùàòà ñòîÿò ïî ðàçëè÷íî. êîèòî èñêàëè äà ñâàëÿò îò âëàñò ïðàâèòåëñòâîòî. êîèòî ñà èçâåñòíè â èñòîðèîãðàôèÿòà êàòî Âîéíèøêîòî âúñòàíèå. Òå âêëþ÷âàò íå ñàìî ïîëèòè÷åñêè ïîçèâè. Íåçàâèñèìî ÷å â êîìóíèñòè÷åñêà Ðóñèÿ îñòàâàò ñàìî òåçè òâîðöè. Ðåâîëþöèîííî-ñîöèàëíàòà ëèðèêà íà Ñìèðíåíñêè å ðàçäåëåíà íà òâîðáè. êîèòî áèëè ïðåäñòàâÿíè îò íåãîâèòå íà÷àëíèöè êàòî âðàãîâå. èìà è ñòîòèöè õèëÿäè èíòåëåêòóàëöè è ïèñàòåëè. âïå÷àòëåíè îò ñêðîìíèÿ ìó è íåàãðåñèâåí âèä. êîåòî Ñìèðíåíñêè ïèøå ñàìî íÿêîëêî ìåñåöà ïðåäè ñìúðòòà ñè.

Õðèñòî Êàâàðíàëèåâ (1921) Ñïîðîâåòå. íàéàêòèâíè è ìíîãîáðîéíè ñà ïðîëåòàðñêèòå îðãàíèçàöèè. Òàêà èëè èíà÷å âëàñòòà òðóäíî êîíòðîëèðà òîçè ïðîöåñ è åäâà â íà÷àëîòî íà 30-òå ãîäèíè ñëåä íàìåñàòà íà Ñòàëèí ñà ëèêâèäèðàíè âñè÷êè ëèòåðàòóðíè îðãàíèçàöèè è áåçóñëîâíî å óñòàíîâåíà äèêòàòóðàòà íà ïðîëåòàðèàòà è â îáëàñòòà íà êóëòóðàòà. õóä.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè 37 äåéíîñò è â ñúùîòî âðåìå âúçíèêâàò è ìíîæåñòâî äðóãè. áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè èìàò âúçìîæíîñò äà ñëåäÿò è îðèãèíàëíèòå ðóñêè ëèòåðàòóðíè èçäàíèÿ. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà. äèñêóñèèòå è êîíôëèêòèòå ìåæäó ëèòåðàòóðíèòå îáåäèíåíèÿ ïî ðàçëè÷íè ïúòèùà äîñòèãàò äî Áúëãàðèÿ. ×åñòî ïúòè ïðîòèâîðå÷èÿòà âîäÿò äî ðàçïàäàíå íà íÿêîè îò òÿõ è äî îáðàçóâàíåòî íà äðóãè. å îòäåëÿíåòî íà ãðóïà ïîåòè îò Ïðîëåòêóëòà (ñúêðàùåíèå îò ðóñêè íà “Ïðîëåòàðñêèå êóëüòóðíî-ïðîñâåòèòåëüíûå îðãàíèçàöèè”) â ñàìîñòîÿòåëíî îáåäèíåíèå “Êóçíèöà” (íà áúëã. Êîìóíèñòè÷åñêèÿò ïå÷àò. Êîâà÷íèöà). Ðàçáèðà ñå. ”Äîêåðúò”. êîèòî âñå îùå èìàò âúçìîæíîñòòà äà çàùèòàâàò ðàçëè÷íè òâîð÷åñêè êîíöåïöèè è ïðèíöèïè. ïðåäñòàâÿ íàéïîïóëÿðíèòå òâîðöè îò ïðîëåòàðñêèòå äðóæåñòâà. â çíàê íà ïðîòåñò ñðåùó ïîä÷èíÿâàíåòî íà îðãàíèçàöèÿòà íà . Îñîáåíî êîìåíòèðàíî ñðåä áúëãàðñêèòå ëåâè èíòåëåêòóàëöè ïðåç 1920 ã. êîéòî â íà÷àëîòî íà 20-òå ãîäèíè âñå îùå å ëåãàëåí.

1944) êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ. Íàé-çíà÷èìèòå ïðåäñòàâèòåëè íà “Êóçíèöà” êàòî Âàñèëè Àëåêñàíäðîâñêè. ×åòå ñòèõîòâîðåíèÿòà íà ïîåòèòå îò “Êóçíèöà” è ìó äîïàäà òåõíèÿ îðèãèíàëåí è íîâàòîðñêè ïàòîñ. Îò òâîðöèòå ñå èçèñêâà äà ñëåäâàò åçèêîâè è îáðàçíè øàáëîíè. . äà âúçïÿâàò åäèíñòâåíî ãåðîèçìà íà Îêòîìâðèéñêàòà ðåâîëþöèÿ. Èëþñòðàöèÿ êúì “Çèìíè âå÷åðè”. Àëåêñàíäúð Æåíäîâ (1924) Íåçàâèñèìî ÷å ïðåç 1921 ã. Õðèñòî Ñìèðíåíñêè ñòàâà ÷ëåí íà Áúëãàðñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ.38 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ìèõàèë Ãåðàñèìîâ.  Áúëãàðèÿ îôèöèàëíèÿò ïàðòèåí îðãàí íà êîìóíèñòèòå “Íîâî âðåìå” òî÷íî ïî òîâà âðåìå àãðåñèâíî ïðîêàðâà ïðîêóëòîâñêàòà ëèíèÿ. òúé êàòî ïðîòèâîðå÷àò íà åñòåñòâåíèòå çàêîíè íà èçêóñòâîòî è îãðàíè÷àâàò òâîð÷åñêàòà ñâîáîäà íà ïèñàòåëÿ. õóä. Ñàìè ïî ñåáå ñè òåçè ïðèíöèïè ñà íàïúëíî àíòèõóäîæåñòâåíè. äà èçáÿãâàò êàêâèòî è äà áèëî àëþçèè è êóëòóðíè ïðåïðàòêè. íàëîæåíà îò Ìîñêâà. Ñåðãåé Îðàäîâè÷ è äð. à íà íåçàâèñèìèòå. äîêàòî àêòèâíî ñúòðóäíè÷è íà ëÿâîòî õóìîðèñòè÷íî ñïèñàíèå “×åðâåí ñìÿõ”. î÷åâèäíî òîé ìíîãî ïîâå÷å ñèìïàòèçèðà íå íà êàçèîííèòå îðãàíèçàöèè. Âåðîÿòíî ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà Ñìèðíåíñêè íÿìà íèòî åäíî îòïå÷àòàíî ñòèõîòâîðåíèå â îôèöèàëíèÿ ïîëèòè÷åñêè îðãàí íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ. ñ÷èòàò. ÷å ïðîëåòàðñêàòà ïîåçèÿ òðÿáâà äà áúäå íåçàâèñèìà è äà íå ñëóæè çà ïîëèòè÷åñêà ïðîïàãàíäà.

“Ìîñêâà” å íàïèñàíî äâà äåíà ñëåä êðàÿ íà III-ÿ êîíãðåñ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ èíòåðíàöèîíàë â ðóñêàòà ñòîëèöà.. èçâúðøåí îò ×åðâåíàòà àðìèÿ íàä ïîëñêîòî âúñòàíèå ïðåç 1920 ã. íî è ðèòìè÷íî ïîïîä÷åðòàíè îò äâóñðè÷íèòå. Òàçè áúðçà ðåàêöèÿ íà ñúáèòèÿòà íå å íåïîçíàòî ÿâëåíèå â òâîð÷åñêèÿ ïðîöåñ íà Ñìèðíåíñêè. Êàòî ñèìâîëèñòèòå Ñìèðíåíñêè óïîòðåáÿâà øèðîêî äàêòèëíèòå è âúòðåøíèòå ðèìè. ÷å òî÷íî êîãàòî Ñìèðíåíñêè òâîðè. è ïðåäïî÷èòàíèåòî êúì òðèñðè÷íèòå ðàçìåðè.  òîçè ìîìåíò áúëãàðñêèÿò ñèìâîëèçúì ñå íàìèðà â çåíèòà íà ñâîåòî ðàçâèòèå. “Êúì âèñèíè” – âåäíàãà ñëåä ²V êîíãðåñ íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ìëàäåæ è ò. ÷å çà ïúðâè ïúò ÷ðåç âèñîêîõóäîæåñòâåíè ñðåäñòâà å âúâåäåíà òåìàòà çà ìàðãèíàëèçèðàíèÿ èíäèâèä è â ñúùîòî âðåìå å íàäãðàäåíà ïîåòèêàòà íà ñèìâîëèçìà. êàòî òÿõ íàé-ñåòíå òîé ñå ìú÷è äà îáíîâè ðèìàòà è ðàçøèðè . è ò. òÿ äîáðå èëþñòðèðà êàêòî íåãîâèÿ ïîäõîä êúì òåìèòå. íåñúìíåíî ïî-òðóäíè. åäèí îò íàé-åìáëåìàòè÷íèòå ñèìâîëèñòè – Íèêîëàé Ëèëèåâ – èçäàâà ñâîÿòà èçâåñòíà ñòèõîñáèðêà “Ëóííè ïåòíà” (1922). “Éîõàí” å ñâúðçàíî ñ íåóñïÿëîòî êîìóíèñòè÷åñêî âúñòàíèå ïðåç 1919 ã. òàêà è ëåêîòàòà. äåòî ðàçìåðúò íà ñòèõà è ðèòúìà ñå ìåíè ñïîðåä ìîìåíòà è íàñòðîåíèåòî. êîèòî äàâà ðèìàòà. í. è ïîñòðîÿâàíåòî íà ïîåìàòà êàòî öèêúë îò íÿêîëêî êúñè ñòèõîòâîðåíèÿ. è èçïîëçâàíåòî íà âñè÷êè âúçìîæíîñòè. “Îãíåí ïúò” èçëèçà äåí ñëåä ²V êîíãðåñ íà Áúëãàðñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ.. Äîðè íàïðîòèâ. Ñàìî çà íÿêîëêî ãîäèíè ñèìâîëèñòèòå óñïÿâàò äà îáîãàòÿò áúëãàðñêàòà ëèðèêà ñ èçêëþ÷èòåëíèòå âúçìîæíîñòè íà ìóçèêàëíîñòòà è ñòèõîòâîðíàòà òåõíèêà. “Âúãëåêîïà÷” îòðàçÿâà ïðèçèâà íà Ëåíèí çà ïî-åôèêàñíà ïðîïàãàíäà ñðåä íàðîäà. êîéòî ñå ôîðìèðà îò õóäîæåñòâåíèòå öåííîñòè íà ñâîåòî âðåìå.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè 39 Ïî÷òè âñè÷êè ðåâîëþöèîííè ñòèõîòâîðåíèÿ íà Ñìèðíåíñêè ñà ñâúðçàíè ñ êîíêðåòíè èñòîðè÷åñêè ñúáèòèÿ – íàé-èçâåñòíîòî îò òÿõ “×åðâåíèòå åñêàäðîíè”. Ñìèðíåíñêè åñòåñòâåíî âúçïèòàâà â ñâîÿ ñòèõ âñè÷êè êà÷åñòâà íà ñèìâîëèñòè÷åñêàòà ïîåçèÿ. è ñòðåìåæúò êúì ðàçíîîáðàçèå â ñòèõà è ñòðîôàòà.  ðàçâîÿ íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà çíà÷åíèåòî íà ñîöèàëíàòà ïîåçèÿ íà Ñìèðíåíñêè ìîæåì äà îòêðèåì â òîâà. è ïèùíàòà èíñòðóìåíòîâêà îò àëèòåðàöèÿ è àñîíàíñè. “Ñåâåðíî ñèÿíèå” å íàïèñàíî ïî ñëó÷àé òðèãîäèøíèíàòà îò Îêòîìâðèéñêàòà ðåâîëþöèÿ. Ãîëÿìà ÷àñò îò õóìîðèñòè÷íèòå ìó ñòèõîâå ñà ïèñàíè ñúùî ïî êîíêðåòíè ñëó÷êè îò îáùåñòâåíèÿ èëè ëèòåðàòóðíèÿ æèâîò â ñòðàíàòà. êîèòî ïðîëåòàðñêèÿò ïîåò íàñëåäÿâà îò ñèìâîëèçìà: “. Ïîåòúò Àòàíàñ Äàë÷åâ ÷óäåñíî ùå îïðåäåëè ôîðìàëíèòå âëèÿíèÿ.. â Ãåðìàíèÿ. í. ñ êîÿòî òîé ïèøå ñâîèòå òâîðáè. Íåêà ñè ïðèïîìíèì. âúçõâàëÿâà ïîãðîìà. íàïðèìåð. Êàòî ïîåò.

íî â ñúùîòî âðåìå öÿëîñòíàòà èäåÿ ïîä÷åðòàâà ñîöèàëíèÿ õàðàêòåð íà äðàìàòà. ôàêëè – ïàê ëè.1944) ãðàíèöèòå íà ñúçâó÷èåòî. ×åñòî ïúòè â íåãîâèòå ðåâîëþöèîííè ñòèõîòâîðåíèÿ ìîæå äà ñå âèäè åäíà çàáåëåæèòåëíà ðèòìè÷íîñò ìåæäó öåëè ñòðîôè. ñèìâîëèçúì ðåâîëþöèîííîñò Îñîáåíî èíòåðåñåí ðåçóëòàò ñå ïîëó÷àâà òîãàâà. êîÿòî ìîæåì äà ñðåùíåì äîðè ïðè ñàìèòå ïîåòè ñèìâîëèñòè. êîãàòî Ñìèðíåíñêè èçïîëçâà ñèìâîëèñòè÷íàòà ïîåòèêà â ñòèõîâå ñ ïîä÷åðòàíî ñîöèàëíî ñúäúðæàíèå. à â òúìíèòå ïîòðîøåíè ñòúêëà ñìúðòòà ïîòðîïâà ñ ëåäåíè êðèëà.” Íèêîé äðóã èçñëåäîâàòåë íå å ïðàâèë ïî-èç÷åðïàòåëåí è â ñúùîòî âðåìå êîíöåíòðèðàí àíàëèç íà ñòèõà íà Ñìèðíåíñêè. æèâååùè â ïîñòîÿííà íèùåòà è ìúêà. “Êîâà÷úò”. Ùå âèäÿ ïðèñòúïà âåëè÷åñòâåí íà ðîáà. “Áðàò÷åòàòà íà Ãàâðîø”. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà òðÿáâà äà êàæåì. Çà ðàçëèêà îò ñèìâîëèñòè÷íèÿ ìèíîðåí òîí. êàòî ïðèáÿãâà êúì ñúñòàâåíè ðèìè îò ðîäà íà ãëîáóñè – çëîáà ñè. ÷å òåìèòå è ìîòèâèòå â ëèðèêàòà íà Ñìèðíåíñêè â çíà÷èòåëíà ñòåïåí îïðåäåëÿò çâó÷åíåòî íà íåãîâèÿ õàðàêòåðåí ñòèõ. ðàçáèë âåêîâíèé ñè õîìîò. óñèëèÿ – Áàñòèëèÿ. è òàêèâà. . Òàêà íàïðèìåð â “Ñòàðèÿò ìóçèêàíò”. êàêòî íàïðèìåð å ìåæäó òðåòàòà è ÷åòâúðòàòà ñòðîôà â ñòèõîòâîðåíèåòî “Ïðåç áóðÿòà”: È àç ùå âèäÿ íåïîçíàòè è âåëèêè äîâ÷åðàøíèòå ñòåíåùè òúëïè. ùå ÷óÿ ãíåâåí ãðúì äà ïîòðåñå çàñïàëèòå ñòúãäè è ïîíåñå íàäëúæ è øèð ÷åðâåíàòà ïðîêîáà íà óãíåòåíèÿ ÷îâåøêè ðîä. ñàíòèìåíòàëåí åëåãèçúì è îòäàäåíîñò íà áëÿíîâåòå. îòäåëíè êóïëåòè ïðèòåæàâàò ñèìâîëèñòè÷íà äåêîðàòèâíîñò ïî-õàðàêòåðíà îò òàçè. êîèòî åêñïëîàòèðàò åçèêà è äóõà íà íîâîòî ðåâîëþöèîííî èçêóñòâî. ïðåä ÷èéòî äâåðè âå÷íà ìúêà áäè è âå÷íî äåáíàò íóæäè áëåäîëèêè. áëèçêè äî íàòþðåëà íà ñèìâîëèñòè÷åñêàòà ïîåòèêà.  ðåäèöà ñâîè òâîðáè òîé ðàçðàáîòâà òåìàòà çà ìàðãèíàëèçèðàíèòå õîðà. èëè ðèìóâà ñúñ ñîáñòâåíè èìåíà: Åãèïåò – ñèïÿò. “Öâåò àðêà” è äð. ëàìïè – åäâàì áè. ñòèõîâåòå íà ïðîëåòàðñêèÿ ïîåò ñà èçïúëíåíè ñ ïàòîñ è âúçòîðæåíè èíòîíàöèè.40 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .

Òèïè÷åí ïðèìåð çà òîâà ìîæåì äà îòêðèåì â ñòèõîòâîðåíèåòî “Áðàò÷åòàòà íà Ãàâðîø”. “Öâåòàðêà” è “Áðàò÷åòàòà íà Ãàâðîø” ïðåäñòàâÿò íåðàäîñòíîòî äåòñòâî íà áåäíèòå äåöà. à ïîåòúò ãîâîðè îáîáùåíî çà “áåçäîìíèòå Ãàâðîøîâöè”. Äîðè êîãàòî íåãîâèòå ãåðîè íîñÿò êîíêðåòíè èìåíà êàòî íàïðèìåð “ìàëêèÿ Ãàâðîø” (â ñòèõîòâîðåíèåòî “Óëèöàòà”). Ñìèðíåíñêè ïîäõîæäà ïî ðàçëè÷åí íà÷èí. îáîáùàâàùè è ñèìâîëèçèðàùè çëîòî. à ñå ñòðåìè äà ïðåäñòàâè îòäåëíè ãðóïè ñîöèàëíè òèïîâå. êàêòî êàçàõìå. Èëþñòðàöèÿ êúì “Çèìíè âå÷åðè”. È àêî â îòäåëíèòå ñâîè ñòèõîòâîðåíèÿ Ñìèðíåíñêè. òå ïàê íå ïðèäîáèâàò èíäèâèäóàëíè ÷åðòè. õóä. êúäåòî ñàìèÿò ëèðè÷åñêè ãåðîé íå ïðèñúñòâà ïåðñîíèôèöèðàí. Ñàìèòå çàãëàâèÿ äîáðå èëþñòðèðàò êîè òèïîâå ñà òåìàòèçèðàíè: “Ñòàðèÿò ìóçèêàíò” ñå îòíàñÿ çà áåäíèòå íåðåàëèçèðàíè òâîðöè. Òîé íå ïåðñîíèôèöèðà.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè 41 Àêî ñèìâîëèñòèòå òâúðäå àáñòðàêòíî ïîñòàâÿò òåìàòà çà ïîêâàðàòà íà ãîëåìèÿ ãðàä è òåõíèÿò ïîãëåä å íàñî÷åí êúì îáðàçè. Àëåêñàíäúð Æåíäîâ (1924) . ïðåäñòàâÿ åäèí øèðîê êðúã îò ïðîëåòàðñêè òèïîâå. “Óëè÷íàòà æåíà” – çà ïðîïàäíàëèòå ïðîñòèòóòêè. “Êîâà÷úò” – çà îáèêíîâåíèÿ ðàáîòíèê. òî â öèêúëà “Çèìíè âå÷åðè” ðàçøèðÿâà çðèòåëíèÿ úãúë è â åäèííîòî ïðîñòðàíñòâî íà “ñìúë÷àíèòå õèæè” îáîáùàâà ìðà÷íèÿ è áåçñìèñëåí æèâîò íà òåõíèòå îáèòàòåëè.

ïðåëèòàò. Ïðèìåð çà òîâà íè äàâà “òâîð÷åñêàòà èñòîðèÿ” íà åäíî íåãîâî çàêà÷ëèâî ëþáîâíî ñòèõîòâîðåíèå.  õóìîðèñòè÷íèòå ñòèõîòâîðåíèÿ íà Ñìèðíåíñêè ìîæåì äà ïî÷óâñòâàìå íåãîâèÿ èçêëþ÷èòåëåí òàëàíò äà ðåàëèçèðà ñ îãðîìíà ëåêîòà âñÿêî åäíî òâîð÷åñêî âäúõíîâåíèå. “ðèäàé ñòàðóõà”.1944) Òóê “äåöàòà ïèùÿò”. Èìåííî â òÿõ îáà÷å ïðîëè÷àâà ãîëåìèÿò òàëàíò íà ïîåòà äà èìïðîâèçèðà ñ áåçêðàéíà îñâîáîäåíîñò è äà ïðîÿâÿâà åäíà ðÿäêî ñðåùàíà ôîðìàëíà âèðòóîçíîñò. êîèòî ñúñòàâÿò “Çèìíè âå÷åðè”. Ìëàäèÿò ïîåò âèäÿë âåäíúæ íà ãàðàòà ðóñîêîñî ñèíåîêî ìîìè÷å. ïî óëèöàòà ìèíàëà Ëîðåëàé. Çà ðàçëèêà îò ñòèõîâåòå â “Äà áúäå äåí!” òóê íàïúëíî îòñúñòâà íàäåæäàòà. â êîåòî âåäíàãà ñå âëþáèë. Ñìèðíåíñêè èçâúðøè åäíà îãðîìíà êðà÷êà íàïðåä â áúëãàðñêàòà ïîåçèÿ.  ñåäåìòå ÷àñòè. “áàùàòà ðóãàé”. Áèë õóáàâ ñëúí÷åâ ñëåäîáåä è çàä òàíòåëåíèòå çàâåñè íà ìàëêèÿ ïðîçîðåö ðóñàòà ó÷åíè÷êà . áëåñòÿò êàò êðèñòàë. íî íå âñè÷êè óñïÿâàò äà äîñòèãíàò äî âèñîêè õóäîæåñòâåíè ñòîéíîñòè. è ãî êðúñòèë ñ åêçîòè÷íîòî èìå Ëîðåëàé. çàáàâíè ñòèõîâå. Ãîëÿìà ÷àñò ïðåäñòàâëÿâàò îáèêíîâåíè õóìîðåñêè. “ïëà÷ íà æåíà”. “Ëîðåëàé æèâååëà íàáëèçî äî êâàðòèðàòà íà Èçìèðëèåâè. îò÷àÿíèåòî è äåãðàäàöèÿòà. êîèòî íÿìàò ïî-ãîëåìè ïðåòåíöèè îò òîâà äà ïðåäèçâèêàò ÷èñòîñúðäå÷åí ñìÿõ.42 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . íî ïîñëåäíèÿ ñòèõ íà òîçè êóïëåò ðàçêðèâà âñúùíîñò òÿõíàòà áåçðàäîñòíà ñúäáà: À áëèêàò ñíåæèíêè ñðåáðèñòè. Äî òîçè ìîìåíò ðåäèöà áúëãàðñêè ïèñàòåëè ïðîáâàò ïåðîòî ñè â òåçè æàíðîâå. ÷óâàò ñå “÷óêîâåòå” íà êîâà÷à. “ñëåïèÿ ñòàðèê” íîñè íÿêàêâî äåòå. “öèãóëêàòà ðàçïëàêàíà” – âåðîÿòíî íà ñòàðèÿ ìóçèêàíò. ïàðîäèè èëè ÷èñòî è ïðîñòî çàêà÷êè çà ñâîèòå ñúó÷åíèöè è ó÷èòåëè. Ñòîÿí Ìèõàéëîâñêè è Êèðèë Õðèñòîâ ùå ñå çàïîìíÿò ñúñ òåõíèòå îðèãèíàëíè õðóìâàíèÿ è áîãàòî âúîáðàæåíèå. íî áåç ñúìíåíèå ãîëÿìàòà ìó ëèòåðàòóðíà ñòðàñò å õóìîðèñòè÷íàòà è ñàòèðè÷íàòà ïîåçèÿ. ïðîðîíâàò ñå áåëè è ÷èñòè è â ëîêâèòå ñòàâàò íà êàë. Âúïðåêè òîâà àâòîðè êàòî Èâàí Âàçîâ. ñâåòúò íîñè àïîêàëèïòè÷íèòå ÷åðòè íà ðàçðó õàòà. ðàçêàçàíà îò ïèñàòåëÿ Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ.  ñåäìàòà ÷àñò äâå ñêðúáíè äåöà íàèâíî ñúçåðöàâàò ïàäàùèòå áåëè ñíåæèíêè. Åäèí äåí. êîãàòî Ñìèðíåíñêè áèë áîëåí è îêîëî íåãî ñå íàâúðòàëà ñåñòðà ìó. ïðîìåíÿéêè äóõà íà ñèìâîëèñòè÷íàòà ïîåòèêà. Îò 17-ãîäèøíà âúçðàñò Ñìèðíåíñêè çàïî÷âà äà ïèøå ôåéëåòîíè. áåçâðåìèåòî.

êúäåòî îáèêíîâåíàòà çèìíà íàñòèíêà ñå òðàíñôîðìèðà â êîíñòàòàöèÿ çà èñòîðè÷åñêîòî “çàáîëÿâàíå” íà Áúëãàðèÿ ñëåä êðàÿ íà âîéíèòå. “Âèæ. íî è íåâåðîÿòíî ðàçíîîáðàçíè ïî òåìè è ôîðìè. Âúòðå å âêëþ÷åíà è ñâåòëèíàòà íà ñëúí÷åâîòî ïðîëåòíî ñëåäïëàäíå. Òÿ ïðî÷åëà ñòèõîòâîðåíèåòî “Ëîðåëàé”. Ïî åòúò å ðåàãèðàë íà ïî÷òè âñÿêî ïîëèòè÷åñêî. è êàï÷èöàòà ÷àé. Íåçàâèñèìî îò òîâà. ÷å ïî÷òè âèíàãè îïðåäåëåí ïîâîä ñòîè â öåíòúðà íà òåçè õóìîðåñêè. Òîé ïîãëåäíàë ïðåç ïðîçîðåöà. â êîèòî ñå äîëàâÿò è àêöåíòè íà ñîöèàëíà êðèòèêà. âèæ êîé ìèíàâà!” – ïîñî÷èëà ìó çàêà÷ëèâî ñåñòðàòà. êàòî íå ïðîïóñêà äà ñå ïîñìåå íàä ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåëÿ è äîðè íàä öàðÿ. Õóìîðèñòè÷íèòå è ñàòèðè÷íèòå ñòèõîòâîðåíèÿ íà Ñìèðíåíñêè ñà íå ñàìî èçêëþ÷èòåëíî ìíîãîáðîéíè. ïðåñòîðèë ñå íà ñúðäèò è êàçàë: “ß èäè äà ìè äîíåñåø åäèí ÷àé!” Ñåñòðàòà èçëÿçëà. Òîé ïàðîäèéíî ïðåäñòàâÿ ïî÷òè Ðèñóíêà îò Èëèÿ Áåøêîâ âñè÷êè àêòèâíè ôèãóðè îò ñúâðåìåííèÿ ïîëèòè÷åñ ê è æèâîò íà ñòðàíàòà.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè 43 èçãëåæäàëà îùå ïî-ïîåòè÷íà. è òàíòåëåíèòå çàâå ñêè. ñîöèàëíî èëè êóëòóðíî ñúáèòèå â ñòðàíàòà. ñëåä ÷åòâúðò ÷àñ ìó äîíåñëà ïðåñåí ÷àé è îñòàâèëà ÷àøàòà íà ìàñè÷êàòà. â íÿêîè ñëó÷àè Ñìèðíåíñêè ïî âåëèêîëåïåí íà÷èí ïðåìèíàâà îò êîíêðåòíî-çëîáîäíåâíîòî êúì îáîáùàâàùè èçîáðàæåíèÿ. “Ïðî÷åòè òîâà” – ïîäàë é òîé åäíî ëèñò÷å. è ãîð÷èëêàòà íà õèíèíîâèòå òàáëåòêè. çà ïåðèîäà ìåæäó 1918 è 1922 ã. â êîåòî ñ óäèâèòåëíà ïîåòè÷åñêà ëåêîòà è ñâåæåñò å îïèñàí òîçè ñëó÷àé.” Ñòèõîòâîðåíèåòî “Ëîëåðàé” áúðçî ñå ïðåâúðíàëî â õèò ñðåä ñîôèéñêàòà ìëàäåæ. èðîíèçèðà ìèíèñòðè è òÿõíîòî äúðæàâíè÷åñêî ïîâåäåíèå. ïðåäñòàâÿéêè ãî îòêúì íåãîâàòà ñìåøíà ñòðàíà.  òîçè ñìèñúë ìîæå äà ñå êàæå. . ÷å Ñìèðíåíñêè å àâòîð íà åäíà òðàâåñòèðàíà èñòîðèÿ íà Áúëãàðèÿ. Òèïè÷åí ïðèìåð â òîâà îòíîøåíèå ïðåäñòàâëÿâà ñàòèðàòà “Êèõàâèöà”.

òè ñè òèõà. êàòî åäíî îò íàé-ðàçèãðàíèòå âúâ ôîðìàëíî îòíîøåíèå å “Àí÷åòî. Òàêà íàïðèìåð ïðåç äåêåìâðè 1917 ã. ñòúïâàø ëåêî. êîÿòî å ïîñðåùíàòà èçêëþ÷èòåëíî íåãàòèâíî îò ëÿâàòà èíòåëèãåíöèÿ â Áúëãàðèÿ: Âèÿò ñå îáëàöè. áåëîñíåæíà êàòî ñòîëè÷íèÿ õëåá. Ïîíÿêîãà Ñìèðíåíñêè âúçïÿâà è òÿõíàòà ïúëíà ïðîòèâîïîëîæíîñò – ãðóáàòà è ïðîñòà æåíà. ëúâñêè ãî ñðåùàò îòáîð áîëøåâèêè.  “Îäà íà Ïåíêà åäðàòà” íàïðèìåð. õîäèø ïëàâíî. Òè ñè íåæíà. ãåðîèíÿòà å âåëèêîëåïíî ïðåäñòàâåíà ñàìî ÷ðåç ñðåäñòâàòà íà êîíòðàñòà è ñðàâíåíèåòî: Õóáàâà ñè. áîåâå ëþòè è äàòè âåëèêè. çà äà ñúçäàäå èðîíè÷íèÿ êîíòðàñò ñ òÿõíàòà ðåàëíà ïðèðîäà. âèõðîì ñå õâúðëÿ Êåðåíñêè ñúñ ãíåâ. àäþòàíòêàòà é è åâðåéêàòà”. êàòî â êëóáà ñè òåñíÿê. íÿìà äðóãà êàòî òåá. Òè ñè ñêðîìíà.44 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .1944) Òâúðäå ÷åñòî Ñìèðíåíñêè åõèäíî ïðåäñòàâÿ è ñúáèòèÿ îò åâðîïåéñêàòà ïîëèòèêà. Ìíîãî ñà ñòèõîòâîðåíèÿòà. íîñè ñå ðåâ. à åêíå áåçñïèð: “Ìèð è ðåôîðìè. Ñâîåîáðàçíî ïðîãðàìíî ïðîèçâåäåíèå íà âåñåëèÿ è æèçíåðàäîñòåí Ñìèðíåíñêè ïðåäñòàâëÿâà “Íèé ñìå âåñåëè áðîäÿãè” îò “Ðàçíîêàëèáðåíè . áåç äà ñå ñúîáðàçÿâà äîðè ñúñ ñîáñòâåíèòå ñè ïîëèòè÷åñêè ïðèñòðàñòèÿ. ñúùî êàò ïèÿí êàçàê. äðàãà Ïåíêå. Áëèçî ïîëîâèíàòà îò õóìîðèñòè÷íèòå ñòèõîòâîðåíèÿ íà Ñìèðíåíñêè èìàò çàáàâíî õåäîíèñòè÷åí õàðàêòåð. ðåôîðìè è ìèð”. Àâòîðúò ÷åñòî ãè íàðè÷à “äåâêè”. â êîèòî ïðåâúçíàñÿ åðîòè÷íèòå ãåðîèíè.  òÿõ êàòî ëèðè÷åñêè ãåðîè ñå ÿâÿâàò ìëàäè è ïàëàâè ìîìè. ïèøå ñàòèðàòà “Â ìàòóøêà Ðóñ” ïî ïîâîä êîìóíèñòè÷åñêèÿò ïðåâðàò â Ðóñèÿ. êîèòî îáèêíîâåíî èìàò çàêà÷ëèâî è ïðåäèçâèêàòåëíî ïîâåäåíèå è âúíøíîñò. êúðâè ñå ëåÿò.

 òâîðáàòà íà Ñìèðíåíñêè êîíêðåòíîòî ÷îâåøêî áåçðàçëè÷èå ñå ïðåâðúùà â àëåãîðè÷åí ðàçêàç çà ìîðàëíîòî ïàäåíèå íà ÷îâåêà. ÷å ñâîáîäàòà èì ñå äúëæè è íà ïðàçíèòå äæîáîâå. Òóê ãåðîèòå ñà ïðåäñòàâåíè êàòî “âåñåëè áðîäÿãè” “âëþáåíè â ñâåòà”. êàòî àâòîðúò ïðåäñòàâÿ åäíà ôèëîñîôèÿ íà îñâîáîäåíèÿ è íåàíãàæèðàí èíäèâèä. êîéòî îáèêíîâåíî ñå ñâúðçâà ñ ïðîöåñà íà . êîåòî ïîåòúò ïèøå ñàìî ìåñåöè ïðåäè ñâîÿòà ðàííà ñìúðò.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè 45 ïåñíè è âúçäèøêè” (1918).  ëèòåðàòóðàòà è èçêóñòâîòî ñòúëáàòà âèíàãè å ïðåäñòàâÿíà êàòî êîìïëåêñåí ñèìâîëè÷åí îáðàç. Êèðèë Õðèñòîâ. Åòî íàïðèìåð êàê èçêëþ÷èòåëíî íàõîä÷èâî â ñâîÿòà “Åïîïåÿ íà íåçàáðàâèìèòå” ïðåîáðúùà äðàìàòèçìà è ôèëîñîôñêàòà äèëåìà íà Âàçîâèÿ “Ëåâñêè” â ïàðîäèÿ íà òúðñåùèÿ ðåàëèçàöèÿ ÷îâåê îò ñåëî: Âàçîâ: Ìàíàñòèðúò òåñåí çà ìîéòà äóøà å. Áåçñïîðåí âðúõ â òâîð÷åñòâîòî íà Ñìèðíåíñêè îáà÷å ïðåäñòàâëÿâà ïðèò÷àòà “Ïðèêàçêà çà ñòúëáàòà” – ïîñëåäíîòî ïðîèçâåäåíèå. Ñúâñåì íå å ñëó÷àéíî è òîâà. Ïîâîäúò çà íåéíîòî íàïèñâàíå áèëî ðàçî÷àðîâàíèåòî íà àâòîðà îò ôàêòà.  íåãî íàïúëíî îòñúñòâà èðîíè÷íàòà èíòîíàöèÿ. Ðàçáèðà ñå. àâòîðúò ïðåäïî÷èòà äà ñå çàíèìàâà ñ íàéèçâåñòíèòå è ãîëåìè òâîðöè êàòî Èâàí Âàçîâ. ÷å íèêîé îò íåãîâèòå ñúïàðòèéöè íå ñå îòçîâàë íà ìîëáàòà íà ïðèÿòåëèòå ìó äà ñå ñúáåðàò ñðåäñòâà çà ëå÷åíèåòî ìó. êîèòî ñå âîçÿò â “êîëåñíèöàòà íà Áàêõóñ”. òðÿáâà äà çàáðàâè ãðåõîâíèÿ ìèð. ÷å Ñìèðíåíñêè å ïîñòàâèë ñòèõîòâîðåíèåòî â öåíòúðà íà ñâîÿòà ïúðâà êíèãà. Ñìèðíåíñêè: Ñåëîòî ìè òÿñíî çà ìîéòà äóøà å! ×îâåê òóê íå ìîæå æèâîò äà ïîçíàå!  òîçè êúò îòäàëå÷åí îò øóìíèÿ ñâåò ãîâåäà è ïñåòà ñàë âèæäàì íàâðåä. Ïåéî ßâîðîâ è äð. âñúùíîñò äîðàçâèâà èäåÿòà çà ïúëíîòî îòðè÷àíå íà îáùåñòâåíèÿ àíãàæèìåíò. äà áÿãà ñúáëàçíè è äà òúðñè ìèð. Êîãà ÷îâåê äîéäå òóê äà ñå ïîêàå. Åäíà íå ìàëêà ÷àñò îò õóìîðèñòè÷íèòå ïðîèçâåäåíèÿ íà Ñìèðíåíñêè ïðåäñòàâëÿâàò äèðåêòíè èëè ñêðèòè ïàðîäèè íà ñòèõîòâîðåíèÿ íà áúëãàðñêè ïîåòè. Ñîöèàëíèÿò íàìåê. áåç äà ñå èíòåðåñóâàò îò óòðåøíèÿ äåí. ïîïàäíàë âúâ âëàñòòà.

Òîâà ïðåäîïðåäåëÿ è ïúëíàòà çàìåíÿåìîñò íà öÿëàòà ñèìâîëèêà. à íà ïîëèòè÷åñêîòî èçðàñòâàíå. Ïðèíöèïúò íà ïîêîðÿâàíåòî íà ïîëèòè÷åñêàòà âëàñò å ñâúðçàí íå ñàìî ñ íèç îò ìîðàëíè êîìïðîìèñè. Ïî àíàëîãè÷åí íà÷èí è íåãîâèÿò ïúðâîíà÷àëåí ðåôðåí “ – Àç ñúì ïëåáåé ïî ðîæäåíèå è âñè÷êè äðèïëüîâöè ñà ìîè áðàòÿ. Î. êîéòî òðúãâà äà íàêàæå “îíèÿ ãîðå” íà âúðõà íà ñòúëáàòà. íî è ñàìàòà Áèáëèÿ êàòî ñòúëáà. ÷å ñðåäíîâåêîâíèòå ìèñòèöè ñà ïðåäñòàâÿëè è òúëêóâàëè íå ñàìî îòäåëíè áèáëåéñêè òåêñòîâå. Òîçè ðåôðåí å ñâîåîáðàçåí íèçîâ ïðîçàè÷åí ïðåâîä íà âèñîêèÿ ïîåòè÷åí ðåôðåí îò ñòèõîòâîðåíèåòî “Íèé” “È íèå ñìå äåöà íà ìàéêàòà çåìÿ!”. Ðàçáèðà ñå. êîåòî ïðèñúñòâà èçêàçàíî ïîä ðàçëè÷íè ôîðìè âúâ âñè÷êè ðåâîëþöèîííè ñòèõîòâîðåíèÿ íà ïîåòà. íèòî ïúê â ðàìêèòå ñàìî íà íÿêîëêî ñòðàíèöè ìîæå äà äîñòèãíå äî òÿõíàòà äúëáî÷èíà. êîÿòî ïî ïðèíöèï òðÿáâà äà ïðåïðàùà êúì áèáëåéñêîòî òúëêóâàíå íà òåêñòà. “Ïðèêàçêà çà ñòúëáàòà” òî÷íî íàçîâàâà ãëàâíèÿ ãåðîé íà òâîðáàòà – “ïëåáåÿ ïî ðîæäåíèå”. Ïî òîçè íà÷èí òîé ðàçðàáîòâà è ìîòèâà çà äîãîâîðà ñ Ìåôèñòîôåë. Ñìèðíåíñêè ïðè ñâîåòî ñìèñëîâî ïðåîáðúùàíå çàìåíÿ îáðàçà íà àíãåëèòå ñ òîçè íà äÿâîëà. à òðàíñôîðìèðà êàêòî íåãîâèòå ñåòèâà. áúëãàðñêèÿò ïèñàòåë íèòî ñå èíòåðåñóâà îò ôèëîñîôñêèòå òúëêóâàíèÿ íà íåìñêèÿ êëàñèê. ÷ðåç ñòúïàëàòà íà êîÿòî ñâåòåöúò èçãðàæäà ñâîèòå äóõîâíè êà÷åñòâà ïðåäè äà äîñòèãíå ñúâúðøåíèÿ íåáåñåí æèâîò. òàêà êàêòî ïîñòúïâà è â ñâîèòå õóìîðèñòè÷íî ñàòèðè÷íè ïðîèçâåäåíèÿ. Âëàñòòà ñïîðåä Ñìèðíåíñêè íå ñàìî óáèâà ÷îâåøêîòî â ÷îâåêà. çàðàäè êîèòî ìëàäèÿò ìîìúê ðåâîëþöèîíåð èçðàçÿâà ñâîåòî íåãîäóâàíèå. Çà íåãî å äîñòàòú÷íî äà ïîêàæå èðîíè÷íèÿ êîíòðàñò ìåæäó äóõîâíîòî è ïîëèòè÷åñêîòî èçðàñòâàíå. Òàêà Ñìèðíåíñêè ïî åäèí ïîñòìîäåðåí íà÷èí ñàìîèðîíèçèðà . Ñòúëáàòà çà áúëãàðñêèÿ ïèñàòåë ñå ïðåâðúùà áóêâàëíî â ñèìâîë íå íà äóõîâíîòî. òóê àâòîðúò ïî åäèí ÿñåí íà÷èí êàòî ÷å ëè ñå ïðîùàâà è ñúñ ñîáñòâåíèòå èëþçèè.46 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . “ñòàðåöà” è “áîñîíîãîòî ìîìè÷åíöå”. Ñìèðíåíñêè ïîäõîæäà êúì îáðàçà íàïúëíî ïðåîáðúùàéêè íåãîâèòå âèñîêè çíà÷åíèÿ. òàêà è íåãîâàòà ïàìåò. ïîçíàò îò Ãüîòåâèÿ “Ôàóñò”. ×åñòî ïúòè àíãåëèòå ñà ïîêàçâàíè êàòî âîäà÷è â òîâà ìèñòè÷åñêî èçêà÷âàíå. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà. ÷å êîìóíèñòè÷åñêàòà ðåâîëþöèÿ ìîæå äà îáëàãîðîäè ñàìèÿ ÷îâåê. êîëêî å ãðîçíà çåìÿòà è êîëêî ñà íåùàñòíè õîðàòà!” ðåçþìèðà ïî åäèí èðîíè÷åí ìàíèåð ðåâîëþöèîííîòî ëîãî íà êîìóíèñòè÷åñêàòà Îêòîìâðèéñêà ðåâîëþöèÿ. Îáðàçèòå íà “òúëïèòå”. Çíàåì. íî è òîòàëíî âèäîèçìåíÿ âñè÷êè öåííîñòíè ïðèíöèïè.1944) äóõîâíîòî èçâèñÿâàíå. êîðåñïîíäèðàò ñ ïîðòðåòèòå îò ïðîëåòàðñêàòà ëèðèêà íà Ñìèðíåíñêè.

òîé ãóáè ñâîÿ ìîðàëåí îáëèê. âúçïÿë â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà Îêòîìâðèéñêàòà ðåâîëþöèÿ. êîëêî êðàñèâà å çåìÿòà è êîëêî ñà ùàñòëèâè õîðàòà!”. Ïàðàäîêñúò ïðè Ñìèðíåíñêè å. êîÿòî ñëåä ãîäèíè ñå ïîòâúðäè îò ïîëèòè÷åñêèÿ æèâîò âúâ âñè÷êè êîìóíèñòè÷åñêè ñòðàíè â Åâðîïà. Âåäíúæ ïîïàäíàë âúâ âëàñòòà. Èìåííî òîâà ïîòâúðæäàâà. íà êîèòî ñòàâà ñâèäåòåë ïðåç ñâîÿ æèâîò. ïðîñòî çàùîòî òîòàëèòàðíàòà âëàñò íå ïîçíàâà ìåõàíèçìà íà îáùåñòâåíèÿ êîðåêòèâ. Èìåííî òàçè áåçäíà ìåæäó âëàñòòà è îáèêíîâåíèÿ ÷îâåê ïîëîâèí ñòîëåòèå ïî-êúñíî ùå êàòàëèçèðà äðàìàòè÷íèÿ ðàçïàä íà òîòàëèòàðíàòà âëàñò. ÷å îò ïúðâèÿ ïðîëåòàðñêè ïîåò. èçêà÷èë ïîñëåäíîòî ñòúïàëî íà ñòúëáàòà íà âëàñòòà “ – Àç ñúì ïðèíö ïî ðîæäåíèå è áîãîâåòå ìè ñà áðàòÿ! Î.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè 47 ñîáñòâåíîòî ñè ðåâîëþöèîííî òâîð÷åñòâî. Ïîñëåäíàòà ðåïëèêà íà ïëåáåÿ. ÷å ãåíèÿò âèíàãè èìà ïî-èçîñòðåíè ñåòèâà çà íåùàòà. êàêòî è íåéíîòî èäåîëîãè÷åñêî ïðåòúëêóâàíå. ×ðåç “Ïðèêàçêà çà ñòúëáàòà” Ñìèðíåíñêè îùå â ïúðâèòå ãîäèíè ñëåä ðåâîëþöèÿòà â Ðóñèÿ óñïÿ äà íàïðàâè âåëèêîëåïíà äèàãíîçà íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ôóíêöèîíåð. ñå ïðåâúðíà â ïúðâèÿ ïðîðîêóâàë íåéíèÿ ìîðàëåí ôàëèò. . êîåòî èäåîëîãèçèðàíèÿò ïðî÷èò ïðåç ãîäèíèòå ñå îïèòà äà ïðåäñòàâè êàòî åäèíñòâåíàòà âèñîêîõóäîæåñòâåíà ëèðèêà íà ïîåòà. ðàçêðèâà èñòèíñêàòà ìó îòäåëåíîñò îò ðåàëíîñòòà.

 ðàçêúñàíàòà çåìíà ãðúä ñòðóè ñå áàâíî êðúâ ãîðåùà. è õèëÿäíè òúëïè îòâðåä âúðâÿò.  äèìÿùèòå ðàçâàëèíè áåçîêèé äåìîí íà âîéíàòà ðàçâÿë å õèùíî çíàìåíàòà è ìå÷ âúç ìå÷ áåçñïèð çâúíè. åäèí êîïíåæ. òúëïèòå íèæàò ñå åäâàì. íîùòà å ëåäíà êàòî ñìúðò.1944) ÄÀ ÁÚÄÅ ÄÅÍ! Íîùòà å ÷åðíà è çëîâåùà. È ìðàêà ñòàâà ïî-äúëáîê. î÷èòå ìîëÿò ñâåòëèíà. ìå÷òà åäíà ãîðè è ñå òîïè â äóøèòå è ïðåç ñúëçè è êúðâàâ ãíåò. Çà âúçäóõ æàäíè ñà ãúðäèòå. Ñðåä ìðàêà íåïðîãëåäíî ãúñò ñòúð÷è çëîêîáåí ñèëóåò íà íÿêàêúâ ãðàìàäåí êðúñò. ïîäãîíåíè íàòàì îò ÿðîñòòà íà çëàòíèé áîã. ïðåç óæàñà íà ìðàê ñòóäåí ðàçáóíåí âèê ãúðìè íàâðåä: “Äà áúäå äåí! Äà áúäå äåí!” .48 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .

Êîí èçïðàâÿ ñå. ãðîõíå ìúðòúâ íà çåìÿòà íÿêîé âîèí ïîðàçåí. âå÷íà ïðàâäà íà ñâåòà. È ðàçâåëè áóéíè ãðèâè. ëåòåòå.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè ×ÅÐÂÅÍÈÒÅ ÅÑÊÀÄÐÎÍÈ Â óòðîòî íà ñâåòëà eðà. öåëèé ñâÿò ñå äíåñ èçïðàâÿ ñòðåñíàò. íà ÷åðâåíèòå âúëíè! È êîãàòî ñåòíèé êàìúê íà îáãüðíàòèÿ â ïëàìúê è ðàçðóõà äðåâåí çàìúê ñå îòðîíè â ïåïåëòà. à íàä òÿõ. âèé ñëåçíåòå îò êîíåòå è çåìÿòà öåëóíåòå – âúçöàðåòå âå÷íà îáè÷. ñâè ñå áóðÿ áåçïîùàäíà. âèé – ðàçâèõðåíè ïðåäòå÷è íà áåçîáëà÷íèòå äíè! Ñ áóðÿ. èäàò áîäðè åñêàäðîíè ñ óñòðåì ãîðä è íàáåã ñìåë. ìúëíèÿ è ãðîõîò âúçâåñòåòå ãîðäèé ïîõîä íà âúçáóíåíèòå ðîáè. çàçâúíòÿ ñòîìàíà õëàäíà – êðàòêà ñõâàòêà è íàíîâî åñêàäðîíèòå ëåòÿò.Áèáëèîòåêà .. Åòî òàòúê êðàé âúðáèòå åêíàõà ïóøêàëà ñêðèòè è âúëíè îò êúðâàâ ïëàìúê ñðåùíàõà ñå ãðúä ñúñ ãðúä. 49 . íà ñïîäàâåíèÿ ñòîí è ÷îâåêúò äà íàìåðè çàä îòêðåõíàòèòå äâåðè ìúðòâè ñòàðèòå õèìåðè íà áåçäóøíèÿ çàêîí. ëåòåòå âèé ñðåä ñå÷ è äúæä îò îãíåíè êàðòå÷è. êàò íàñòðúõíàëè îðëèöè.. î÷àðîâàí îò ïîáåäíèÿ âè çîâ. êàò õèùíè ïòèöè. Àõ. ñ ôàêåëà íà íîâà âåðà. Àõ.  ìèã óïëàøåí ñïèðà êîíÿ. èçöâèëè è îòðîíèë ñåòíè ñèëè. â îáùèé ïðèëèâ óñòðåìåí. íàä ïîæúíàòèòå íèâè. â èçíåíàäà ðóõíå âñÿêà ÷åðíà ñãðàäà íà ñâåòîâíàòà íåïðàâäà. Ïîä êîïèòàòà èçâèâà ïðàõ íà îáëà÷åòà ñèâè è ïðåìðåæâà ñ áðîíçîâ áëÿñúê îãíåíèÿ õîðèçîíò. Ñâèë äåñíèöàòà êîðàâà. íî íàíîâî òîé äîãîíÿ ñòúïêèòå íà åñêàäðîíà. åñêàäðîíè!  óñòðåìà âè ìèëèîíè ïîãëåäè ñà ïðèêîâàíè ñúñ íàäåæäà è ëþáîâ. êàòî âèõúð îòìèíàâàò åñêàäðîí ñëåä åñêàäðîí. Íåêà â óæàñ. òðîãíàò. ñïóñêàò ñå è ðàçïèëÿâàò ãðúì øðàïíåë ïîäèð øðàïíåë.

ïðîäðàíà È åäúð ìúãëèâ ñèëóåò Ðàçìàõâà ðúöåòå â çàêàíà. ïðèâåëà ãëàâà. Íî åòî êúùóðêà ïîçíàòà. Ïîä ëåäíèÿ äúõ íà íîùòà. È ãðóáî ãúðìÿò â òèøèíàòà Ïèÿíè õàïëèâè ñëîâà.  ñòúêëàòà ñ äåñíèöà íåçðèìà. . ×åðòàëà å áÿëàòà çèìà Íåçåìíè ñðåáðèñòè öâåòÿ. Çàâåñàòà ìðúñíà. À âúíêà. Äåöàòà ïèùÿò è ñå ìîëÿò. Îò ïîìèñëè ñòðàííè îáçåò. Ñðåä ñâîÿòà ñêðúá è íåâîëÿ Æåíà ïðîðèäàâà åäâà.50 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Çàâúðíàë ñå â êúùè – áåçõëåáåí. .  ïðîçîðåöà äåòñêà ãëàâà.1944) ÈÇ ÇÈÌÍÈ ÂÅ×ÅÐÈ Âúðâÿ êðàé ñìúë÷àíèòå õèæè  ìîðå íåïðîãëåäíà ìúãëà È âå÷íàòà áåäíîñò è ãðèæà Ìå ãëåäàò ïðåç ìúòíè ñòúêëà. Ïèÿí ïàê.áàùàòà ðåãàé: È ñâîÿ æèâîò íåïîòðåáåí. È ñâîÿòà ìúêà áåç êðàé.

È âúçêðúñíà ïàê ïðèêàçêà ñâÿòà ñ àðîìàòà íà ïðîëåòíà íîù. ïîä ïðîçîðåöà ñïðÿ Ëîðåëàé – êàòî ìúäðà ðåöåïòà æåëàíà. ïðèòèñêàò.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè ËÎÐÅËÀÉ Ñÿêàø õèëÿäè îãíåíè ïðåñè ìå îáãàðÿò. ñåäìîöâåòíà äúãà. È ïðåç òúíêèòå áåëè çàâåñè â ìèã ðàçëå ñå óñìèâêà-êîðàë. çàñìÿíà. çëàòîêúäðà êàò êàï÷èöà ÷àé. ïðèþòèëà ìå÷òà íåïîçíàòà ïîä êðèëàòà íà çâåçäåí ðàçêîø. ñÿêàø ñëúí÷åâî ìèíàëî ñïðå ñå è îòíåñå è ãíåò. Òÿ áå ìèã è øåãà ìèìîëåòíà. ãíåòÿò: íà ÷åëîòî ìè õëàäíè êîìïðåñè. êàïðèçíà. à â óñòàòà òàáëåòêà õèíèí!” 51 . îò õèíèíà óøèòå ïèùÿò. è ïå÷àë. íî óìðÿ êàò ìå÷òà áåçîòâåòíà â íåïðîñâåòíà è òèõà òúãà.Áèáëèîòåêà . À ñëó÷àéíà. È çà ñáîãîì ïðåç òúíêè çàâåñè ïàê íàøåïíà ìè ïîãëåäà ñèí: “Íà ñúðöåòî ñòóäåíè êîìïðåñè.

äíèòå íè ñà ÷èñòè. êàêòî äæîáîâåòå íè! Íèé ñìå âåñåëè áðîäÿãè. Íàøòå ðàäîñòè ñúäáàòà íå å â ñèëà äà ñðàçè.1944) ÍÈÉ ÑÌÅ ÂÅÑÅËÈ ÁÐÎÄßÃÈ Íèé ñìå âåñåëè áðîäÿãè. Íèé íå ìèñëèìå çà óòðå. íè çà àä è íè çà ðàé. íàñ íå ñòðÿñêà. íèé ñìå âîëíîêðèëè ÷àéêè. Íèé æèâååì âå÷íà ìëàäîñò. íèé ñìå âëþáåíè â ñâåòà è ñðåä ñìÿõ è ïåñíè ãîíèì ñâîéòà õóáàâà ìå÷òà. íèé ñå ñìååì è êîãàòî òðÿáâà äà òåêàò ñúëçè. Íå äîñòèãàò íàñ âúëíèòå íà æèòåéñêîòî ìîðå. íèé ñìå âëþáåíè â ñâåòà è ñðåä ñìÿõ è çâúí ñòàêàíåí ãîíèì õóáàâà ìå÷òà. ëåêè. . íèé æèâååì øóìíè äíè.52 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .  êîëåñíèöàòà íà Áàêõóñ ñðåä ñòàêàíåíèÿ çâúí íèé ïðåãðúùàìå æèâîòà â íÿêàêúâ íåçåìåí ñúí. íèé áåçäîìíè ñìå öàðå. íå òðåâîæè íà æèâîòà òúìíèé êðàé.

Êèõàâèöà! Äíåñ íÿìà êúò íåíàâåñòåí îò òàç íåñðåòà. Áúëãàðèÿ çëîâåùî êèõà. ïðîñòèíàë íå çà ïúðâè ïúò.Áèáëèîòåêà . È âñëóøàø ëè ñå îòñòðàíè – ùå ÷óåø êàê ñúñ ãîðåñò òèõà. ãîñïîäà âúðâÿò è êèõàò íà ïðîâàëà. ãîñïîæè. äåöà. 53 . ñïîõîäåíè îò òàçè õàëà. ïðîñòóäåíà îò äâå âîéíè. ðàçêèõà ñå äîðè áþäæåòà. ðåä è óïðàâèÿ. À êèõàò ñè áåñïèð ïî íàñ âàëóòà. Íàâñÿêúäå äíåñ èç ãðàäà. ÷å â ïîëèòè÷åñêèÿ ìðàç è äíåñ ñìå ïî æèëåòêà íèå.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè ÊÈÕÀÂÈÖÀ Íå÷àêàí è íàõàëåí ãîñò – êèõàâèöàòà òàçè çèìà ïàê îêóïèðà âñåêè íîñ è ñïðÿ ñå òàì íåâúçìóòèìà.

òðè ó÷åíè÷êè. íîâà âñåêè äåí ëþáîâ. ñ ðîêëÿ áåç ãúíêà òðúãâà íàâúíêà âñÿêà îò íàñ. íàïåòè âñè÷êè ñ êîðñåòè. Êàê ëåñíî çíàåì íèé äà îìàåì è îìîòàåì âñåêè çàâ÷àñ! Ãîðäè. ìèëè ñìå ïòè÷êè â òîç ãðàä çàñìåí. áåçïëàòíî âçåòè. ãîðèì äóøè÷êè íèå íàâðåä! Êîé äå ìèíàâà. òðîèöà) “Âñåêè äåí ïîêëîííèê íîâ.1944) ÀÍ×ÅÒÎ. íàñ âúçõâàëÿâà â ìëàäèÿ ñâåò Ñ áëóçè÷êà òúíêà. íàñ ïîçäðàâëÿâà. òðè ñàìîäèâè. òó ïî ïîëåòà õîäèì öÿë äåí.54 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . .” (Èç àëáóìà íà åäíà ó÷åíè÷êà) Òðè ñåñòðè÷êè. Äåâêè øàâëèâè. äåâêè áåç ñâåí. Ñ âðàíè êîí÷åòà òó ïî øîñåòà. Âïèâàò î÷è÷êè ó íàçè âñè÷êè. ÀÄÞÒÀÍÒÊÀÒÀ É È ÅÂÐÅÉÊÀÒÀ (ñîôèéñêà àìàçîíñêà ñâ. äåâêè êðàñèâè. êðà÷èì öÿë äåí.

äåòî êàòî ìúòíè âúëíè íà ïðèäîøëà ðåêà øóìÿõà ñèâèòå òúëïè íà ìèçåðèÿòà. ÷óé ñòîíîâåòå èì! Àç ùå îòìúñòÿ çà òÿõ! Ïóñíè ìå! . âèå. âèå òàì ãîðå. Èäåøå íÿêàêúâ ñòàðåö. Î.Áèáëèîòåêà .. ñÿêàø òúðñåøå èçãóáåíàòà ñè ìëàäîñò. ïðèâåäåí íèñêî äîçåìè. ñóõè ôèãóðè è â õîð ïååõà ïðîòåãíàòà. äðåçãàâî. êèïâàõà ìèãîì. . êîëêî å ãðîçíà çåìÿòà è êîëêî ñà íåùàñòíè õîðàòà! Òîâà ãîâîðåøå ìëàä ìîìúê. æúëòè êàòî ïÿñúê. òúðæåñòâåíî êàòî äàëå÷íè òîïîâíè ãúðìåæè. êîèòî èìàò ëèöà. ñ èçïðàâåíî ÷åëî è ñòèñíàòè þìðóöè. Íÿêîé îñòðî ñâèðåøå ñ óñòà.âèñîêà ñòúëáà îò áÿë ìðàìîð ñ ðîçîâè æèëêè. êîëêî ãðîçíà å çåìÿòà è êîëêî ñà íåùàñòíè õîðàòà! Î. .Âèå ìðàçèòå îíèÿ ãîðå? . ñå ñìååøå âèñîêî.ïîïèòà ãî Äÿâîëúò. àç ùå îòìúñòÿ íà òèÿ ïðèíöîâå è êíÿçå. êîèòî ñòåíàò ïî-çëîâåùî îò äåêåìâðèéñêèòå âèåëèöè! Âèæ ãîëèòå èì êúðâàâè ìåñà.ïîïèòà äÿâîëúò è ëóêàâî ñå ïðèâåäå êúì ìîìúêà. . âäèãàõà ãîðà îò ñóõè ÷åðíè ðúöå. êîèòî ùå êàæàò: “Òîâà íå ñå îòíàñÿ äî ìåíå!” . Ãëåäàøå è ñå óñìèõâàøå. à â î÷èòå ìó ãîðåøå áåçóìèå. Î. Æåñòîêî ùå èì îòìúñòÿ çàðàä áðàòÿòà ìè. äðóã.Êîé ñè òè? . Òîâà ãîâîðåøå ìëàä ìîìúê. îòäåëíè ñèëóåòè âñå ïî-ÿñíî è ïî-ÿñíî ñå èçðÿçâàõà íà îáùèÿ ñèâ ôîí. èäåõà â îáëàöè æúëò ïðàõ. è ãëåäàøå âèñîêàòà ñòúëáà ñ êðîòêè. ñèâè. ãðúì îò íåãîäóâàíèå è ÿðîñòíè âèêîâå ðàçëþëÿâàõà âúçäóõà è åõîòî çàìèðàøå áàâíî.Àç ñúì ïëåáåé ïî ðîæäåíèå è âñè÷êè äðèïëüîâöè ñà ìîè áðàòÿ. .Õðèñòî Ñìèðíåíñêè 55 ÏÐÈÊÀÇÊÈ ÇÀ ÑÒÚËÁÀÒÀ Ïîñâåòåíî íà âñè÷êè. ïúõíàë ðúöå â äæîáîâåòå.Àç ñúì ïëåáåé ïî ðîæäåíèå è âñè÷êè äðèïëüîâöè ìè ñà áðàòÿ.Î.. Òúëïèòå ðàñòÿõà. ñ èçïðàâåíî ÷åëî è ñòèñíàòè â çàêàíà þìðóöè. çàðàä ìîèòå áðàòÿ. ïîãðåáàëíà ïåñåí. Òîé ñòîåøå ïðåä ñòúëáàòà . Ïîãëåäúò ìó áå ñòðåëíàò â äàëå÷èíàòà... À ñëåä òÿõ èäåõà âñå îäðèïåëè. Òå ñå âúëíóâàõà. ñèíè êàòî ìåòëè÷èíà î÷è. Çà äðèïàâàòà ìó äðåõà ñå äúðæåøå áîñîíîãî ìîìè÷åíöå.

. àç íå èñêàì òîëêîç ìíîãî! Äàé ìè òè ñàìî ñëóõà ñè! . è òîé ùå áúäå ãîðå! Òîé ùå îòìúñòè çàðàä áðàòÿòà ñè! . Àç ñúì áåäåí.Ìëàäè ìîìêî.Àç íÿìàì çëàòî..Àç íå ñúì òîëêîâà æåñòîê.óñïîêîè ãî Äÿâîëúò è ìó ñòîðè ïúò. ñòèãà äà ñòèãíå òàì è äà îòìúñòè íà òèÿ òëúñòè êíÿçå è ïðèíöîâå! Åòî åäíî ñòúïàëî.Ñëóõà ñè? Ñ óäîâîëñòâèå.. åäíî ñòúïàëî îùå! Ñàìî îùå åäíî ñòúïàëî. Þíîøàòà ïîãëåäíà çåëåíèòå èðîíè÷íè î÷è íà Äÿâîëà: .Âèæ ãîëèòå èì êúðâàâè ìåñà. íèêîãà íÿìà äà îòìúñòèø çà áðàòÿòà ñè . Íåêà íèêîãà íèùî íå ÷óÿ. ñàìî îùå åäíî ñòúïàëî..Î.. Íî àç âèíàãè çà òîâà ñòúïàëî âçåìàì äâîåí îòêóï: äàé ìè ñúðöåòî è ïàìåòòà ñè. . àç íÿìàì íèùî ñ êîåòî äà òå ïîäêóïÿ.56 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .òèÿ. çàùî òå çàïî÷íàõà èçâåäíúæ äà ïåÿò âåñåëî è òúé áåçãðèæíî äà ñå ñìåÿò?. íî êîñìàòàòà ðúêà íà Äÿâîëà ãî äðúïíà: . äðèïàâ þíîøà. íèòî òèÿ. òè íèêîãà íÿìà äà ìèíåø òóé ñòúïàëî. . . Ìîìúêúò ìàõíà ðúêà: . Íî ìîìúêúò âúðâåøå.1944) Äÿâîëúò ñå óñìèõíà: . Àç ùå òè äàì äðóãè. êîèòî èìàò ëèöà êàòî ïÿñúê è ñòåíàò ïî-çëîâåùî îò äåêåìâðèéñêèòå âèåëèöè..Ñòðàííî.. . àâòîðèòåòíî: .Ñúðöåòî ëè? Íå! Òîâà å ìíîãî æåñòîêî! Äÿâîëúò ñå çàñìÿ ãúðëåñòî..Ìèíè! Ìîìúêúò ñå çàòå÷å. íà êîèòî îòèâàì äà îòìúñòÿ! Äÿâîëúò: . . òîé äàâàøå ñ ãîòîâíîñò âñè÷êî. ìíîãî ïî-õóáàâè î÷è! Ìîìúêúò ìèíà îùå òðè ñòúïàëà è ñå âãëåäà íàäîëå. è òè ùå îòìúñòèø.. Äÿâîëúò ïàê ñå óñìèõíà: .Áîæå ìîé! Òà òîâà å òúé ñòðàííî.È òîé ïàê ñå çàòå÷å. àç èñêàì î÷èòå òè! Ìîìúêúò îò÷àÿíî ìàõíà ðúêà. ..Àç ñúì ñòðàæ íà îíèÿ ãîðå è áåç ïîäêóï íÿìà äà ãè ïðåäàì.Ñòèãà! Ñïðè äà ÷óåø êàê ñòåíàò òàì äîëå òâîèòå áðàòÿ! Ìîìúêúò ñïðÿ è ñå âñëóøà: .Àç ñúì ïëåáåé ïî ðîæäåíèå è âñè÷êè äðèïëüîâöè.Òè ïàê ùå ÷óâàø! .Òè ïàê ùå âèæäàø.. Äÿâîëúò ìó íàïîìíè: . Àç ùå òè äàì â çàìÿíà çëàòíî ñúðöå è íîâà ïàìåò! Àêî íå ïðèåìåø. íåêà. êîãà óñïÿõà äà ñå îáëåêàò òîëêîç õóáàâî! À âìåñòî êúðâàâè ðàíè òå ñà îáêè÷åíè ñ ÷óäíî àëåíè ðîçè! Ïðåç âñåêè òðè ñòúïàëà Äÿâîëúò âçèìàøå ñâîÿ ìàëúê îòêóï. íå. Äÿâîëúò ïàê ãî ñïðÿ: . . íàâåäíúæ ïðåêðà÷è òðè ñòúïàëà....Íî òîãàâà àç íÿìà äà ìîãà äà âèæäàì íèòî ñâîèòå áðàòÿ. Íî àç ñúì ãîòîâ äà ñëîæà ãëàâàòà ñè.Çà äà ìèíåø îùå òðè ñòúïàëà.

êîëêî êðàñèâà å çåìÿòà è êîëêî ñà ùàñòëèâè õîðàòà! . ..È êàòî ëÿòíà áóðÿ. ïî ñáðú÷êàíîòî ÷åëî ñå îòðîíèõà ìúòíè êàïêè ïîò. Òîé áåøå âå÷å íàé-ãîðå. Òîé ïîãëåäíà ïèðóâàùèòå êíÿçå. âåñåëî. È èçâåäíúæ â ëèöåòî ìó ãðåéíà óñìèâêà. Òîé âèæäàøå äîëå ïðàçíè÷íî îáëå÷åíè òúëïè. ïîãëåäíà äîëå. . Íî? Ñúãëàñåí ëè ñè: ñàìî ñúðöåòî è ïàìåòòà ñè. Òè ìè âçèìàø âñè÷êî ÷îâåøêî.Àç ñúì ïðèíö ïî ðîæäåíèå è áîãîâåòå ìè ñà áðàòÿ! Î. ãíåâåí è ñúðäèò. äåòî ðåâåøå è ïðîêëèíàøå ñèâàòà äðèïàâà òúëïà.íàé-ùàñòëèâèÿò!.Áèáëèîòåêà . .äðåçãàâî è ëóêàâî ãî ïîïèòà Äÿâîëúò. òîé ìèíà ïîñëåäíîòî ñòúïàëî.Äà áúäå! Âçåìè ãè! .Êîé ñè òè? . òîé ãíåâíî ñâè þìðóöè è ïðîöåäè ïðåç çúáè: . íî íèòî åäèí ìóñêóë íå òðåïíà ïî ëèöåòî ìó: òî áå ñâåòëî. ÷åðíà ñÿíêà ëåãíà íà ëèöåòî ìó. äîâîëíî. ñòîíîâåòå áÿõà âå÷å õèìíè.Õðèñòî Ñìèðíåíñêè 57 . î÷èòå ìó çàáëåñòÿõà ñ òèõà ðàäîñò è þìðóöèòå ìó ñå îòïóñíàõà. Ïîãëåäíà...Íî àç ùå áúäà íàé-íåùàñòíèÿò..Íàïðîòèâ . ðàçâåòðèë ÷åðíè êîñè. Ìîìúêúò ñå çàìèñëè.

Ïóáëèêóâà ïúðâàòà ñòàòèÿ îò îáùî îñåìòå “Ëèòåðàòóðíî-õóäîæåñòâåíè ïèñìà îò Ãåðìàíèÿ”.1944) ÃÅÎ ÌÈËÅ 1895. 1912 Ñòàâà ñòóäåíò âúâ ôèëîñîôñêèÿ ôàêóëòåò íà Ëàéïöèãñêèÿ óíèâåðñèòåò. çàùîòî âå÷å óìåå äà ÷åòå è ïèøå. 1913 . êúäåòî áàùà ìó âå÷å ñå å ïðåìåñòèë äà æèâåå. ñå ðàæäà Ãåî(ðãè) Ìèëåâ Êàñàáîâ. íàìèðàùî ñå áëèçî äî Ñòàðà Çàãîðà. 15 ÿíóàðè  ñåëî Ðàäíåâî. 1900 Íà ïåòãîäèøíà âúçðàñò Ãå î òðúãâà íà ó÷èëèùå. 1911 Çàâúðøâà ìúæêàòà ãèìíàçèÿ â Ñòàðà Çàãîðà.58 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .

Ïîñòúïâà â Øêîëàòà çà çàïàñíè îôèöåðè â Êíÿæåâî. Çàìèíàâà çà Ëîíäîí. Îæåíâà ñå çà Ìèëà Êåðàíîâà. êúäåòî ñå çàïîçíàâà ñ áåëãèéñêèÿ ïîåò Åìèë Âåðõàðí. Âåðëåí è Íèöøå. íî ñëåä 11 äåíà å îñâîáîäåí. 1916. Âëèçà â êðúãà íà íåìñêèòå åêñïðåñèîíèñòè è ñúòðóäíè÷è íà òÿõíîòî ñïèñàíèå “Der Sturm”. êúäåòî ìó ñå ïðàâÿò 11 îïåðàöèè. êúäåòî îòíîâî âëèçà â áîëíèöà. 1915 Âðúùà ñå â Ñò àðà Çàãîðà.  Ãåðìàíèÿ å àðåñòóâàí êàòî àíãëèéñêè øïèîíèí. Ïîñòåïåííî ñå âúçñòàíîâÿâà.Ãåî Ìèëåâ 1914 59 Èçëèçà ñòàòèÿòà “Ìîäåðíàòà ïîåçèÿ”. 1919. 1916  Ñòàðà Çàãîðà ïðåäñòàâÿ êàòî ðåæèñüîð ïèåñàòà “Åäèï öàð”. Äåìåë. êàêòî è ïðåâîäèòå ìó íà “Õàìëåò” è “Ïîåòè÷åñêîòî èçêóñòâî” íà Áîàëî. Ïðåäàâà â Ëàéïöèã ñâîÿòà äèñåðòàöèÿ. êúäåòî ïóáëèêóâà ïåò ïðåâîäíè êíèãè îò Ìàëàðìå. Ó÷àñòâà êàòî îôèöåð íà ôðîíòà ïî âðåìå íà Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà. Èçëèçà ñòàòèÿòà “Òåàòðàëíîòî èçêóñòâî”. þíè Çàïî÷âà äà èçäàâà ïúðâîòî åêñïðåñèîíèñòè÷íî ñïèñàíèå â Áúëãàðèÿ “Âåçíè”. . 1919 Âðúùà ñå â Áúëãàðèÿ. êîÿòî îáà÷å ìó å âúðíàòà çà ïðåðàáîòêà. ñåïòåìâðè 1917. Ðàíåí å òåæêî êðàé Äîéðàí. 28 àïðèë 1918 Çàìèíàâà çà Áåðëèí íà ëå÷åíèå. Âåðõàðí. â ñëåäñòâèå íà êîåòî çàãóáâà äÿñíîòî ñè îêî è ÷àñò îò ÷åðåïà.

Èçäàâà “Àíòî ëîãèÿ íà áúëãàðñêàòà ïîåçèÿ”.1944) 1920 1921 Èçëèçàò êíèãèòå ìó “Æåñòîêèÿò ïðúñòåí” è “Åêñïðåñèîíèñòè÷íî êàëåíäàð÷å çà 1921”. 1922 Èçäàâà òðè êíèãè – “Àíòîëîãèÿ íà æúëòàòà ðîçà”. 14 ìàé 1954 . ßâîðîâ” è “Èêîíèòå ñïÿò”. 1923 Ïîñòàâÿ ïèåñàòà “Ìàñà-÷îâåê” íà Åðíñò Òîëåð. Íà ñëåäâàùèÿ äåí å îòâåäåí îò äîìà ñè îò àãåíòè íà òàéíàòà ïîëèöèÿ è ïîâå÷å íå çàâðúùà.60 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ñòðèíáåðã “Ìúðòâåøêè òàíö”. êúäåòî ïóáëèêóâà íÿêîëêî ñâîè òâîðáè.  Áèáëèîòåêà “Âåçíè” ïóáëèêóâà íàé-ãîëåìèòå êëàñè÷åñêè è ìîäåðíè åâðîïåéñêè ïèñàòåëè. Ïîñòàâÿ â Íàðîäíèÿ òåàòúð ïèåñàòà íà À. Ê. ñðåä êîèòî è ïîåìàòà “Ñåïòåìâðè”. Çàïî÷âà äà èçäàâà âòîðîòî ñè ñïèñàíèå “Ïëàìúê”. ÷å òàì å áèë çàðîâåí ñëåä êàòî å óáèò. ãëîáà. “Ïàíàõèäà çà ïîåòà Ï. Ãåî Ìèëåâ å àðåñòóâàí è ñúäåí çàðàäè ïîåìàòà “Ñåïòåìâðè”. ÿíóàðè 1925. 1924 1925. Îñúäåí å íà åäíà ãîäèíà çàòâîð è 20 000 ëâ.  îáù ãðîá êðàé Èëèÿíöè å îòêðèòî èçêóñòâåíîòî ìó îêî. êî å òî ïðåäïîëàãà. Ðàæäà ñå äúùåðÿ ìó Ëåäà Ìèëåâà.

Ãåî Ìèëåâ 61 Ãåî Ìèëåâ çàåìà åäíî îò âîäåùèòå ìåñòà â èñòîðèÿòà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. êúäåòî ñè äàâàò ñðåùà ïèñàòåëè.  íÿêàêúâ ñìèñúë Ãåî Ìèëåâ áè ìîãúë äà ñå îïðåäåëè êàòî áàðäà íà òðåòîòî ïîêîëåíèå ìîäåðíèñòè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Ãåî Ìèëåâ èìà ñàìî åäèí ïðåäøåñòâåíèê. å. â ñëó÷àÿ ñòàâà äóìà ïîâå÷å çà äåòñêè åíòóñèàçúì è íàèâèòåò. Îùå íà 11-ãîäèøíà âúçðàñò Ãåî èçïðàùà ñâîè ðèñóíêè â äåòñêèÿ âåñòíèê “Ñëàâåé÷å”.Ìèëüî Êàñàáîâ. Íî ñëó÷àÿò Ãåî Ìèëåâ èçëèçà îò ðàìêèòå íà åëåìåíòàðíîòî âúçäåéñòâèå íà îáåêòèâíèòå îáñòîÿòåëñòâà âúðõó ñóáåêòèâíèòå êà÷åñòâà íà òàëàíòà. êîèòî þíîøàòà ïèøå è ðàçïðîñòðàíÿâà îò 1909 ã. êîãàòî å íà âúçðàñò ìåæäó 14 è 19 ã. Çà ðàçëèêà îò ñâîèòå ïðåäõîäíèöè îáà÷å. Åäèí ïîãëåä âúðõó ïåðèîäà íà ôîðìèðàíå íà Ãåî Ìèëåâ ïîòâúðæäàâà. äî 1914 ã. Íåçàâèñèìî îò òîâà. õóäîæíèöè è äðóãè õîðà íà èçêóñòâîòî â ãðàäà. Ïî òîçè íà÷èí ìàëêèÿò Ãåî Ìèëåâ îùå îò äåòñòâîòî ñè ïðèäîáèâà àôèíèòåò êúì äóõîâíàòà äåéíîñò è ñúîòâåòíî êúì êíèãàòà êàòî íåèí ìàòåðèàëåí åêâèâàëåíò. .  êíèæàðíèöàòà ñå ïîëó÷àâàò ïî÷òè âñè÷êè èçäàíèÿ îò áúëãàðñêèÿ ïåðèîäè÷åí ïå÷àò. ïðåç êîèòî ïðåìèíàâàò ñèìâîëèñòèòå ïî ñúùîòî òîâà âðåìå. Ðàçáèðà ñå..  ïåðèîäà ñëåä Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà òîé å âåðîÿòíî íàéäåéíàòà. êúäåòî òå ñå îòïå÷àòâàò â ðóáðèêàòà “Êàê ñå ðèñóâà”. Îãðîìíà ðîëÿ â òîâà îòíîøåíèå èãðàå íåãîâèÿò áàùà . íàé-êîìåíòèðàíàòà è íàé-òàëàíòëèâàòà ôèãóðà íà áúëãàðñêèÿ ìîäåðíèçúì. ò. Èçêëþ÷èòåëíî ñâîåâîëåí è áåçêîìïðîìèñåí êàòî íàòóðà. ÷å ñòàâà äóìà èìåííî çà òàêúâ ñëó÷àé. Ñ íåÿ òîé íå ñàìî èçõðàíâà ñâîÿòà ôàìèëèÿ. êîéòî â ñëåäâîåííèòå ãîäèíè èçæèâÿâà èñòèíñêè ðåíåñàíñ. ñúêðàùàâàéêè ëè÷íîòî ñè èìå íà Ãåî è çàìåíÿéêè ôàìèëíîòî ñ áàùèíîòî Ìèëåâ) îùå îò ìàëúê èìà ïðÿê äîñåã ñ êíèãàòà è ñúñ ñâåòà íà èçêóñòâîòî êàòî öÿëî. íî è ñàì ïðàâè îïèòè äà ïèøå ïîåçèÿ è äà ðèñóâà. Íàé-ëåñíî òÿ ìîæå äà ñå îíàãëåäè ñúñ ñëîæíèòå ïåðèïåòèè. Ïðè íåãî ñòàâà äóìà çà óíèêàëíî äóõîâíî ÿâëåíèå. íî ïî ñúâñåì ðàçëè÷åí íà÷èí áè òðÿáâàëî äà ñå ðàçãëåæäàò ðúêîïèñíèòå áðîåâå íà ñïèñàíèå “Èçêóñòâî”. ìîäåðíèñòèòå ñëåä Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà ñå íàìèðàò â íàïúëíî ïðîìåíåíà îáùåñòâåíà è òâîð÷åñêà ñðåäà. êîéòî å ñîáñòâåíèê íà êíèæàðíèöà â áëèçêèÿ äî ñåëîòî ãðàä Ñòàðà Çàãîðà. ñ âÿðà â ñîáñòâåíèòå òâîð÷åñêè ñèëè è â ñâîÿòà êóëòóðíà ìèñèÿ. ñëåä òîâà íà òâîðöèòå îò êðúãà “Ìèñúë” è íà ñèìâîëèñòèòå. Òîé íå ñàìî èç÷èòà ïî÷òè âñè÷êè ïîäõîäÿùè çà âúçðàñòòà ìó êíèãè. íî è ïðåâðúùà äîìà ñè â ñâîåáðàçíî êóëòóðíî ñðåäèùå. ÷å ñå ðàæäà â ìàëêî è îòäàëå÷åíî îò ñòîëèöàòà ñåëöå – Ðàäíåâî – Ãåîðãè Êàñàáîâ (ïî-êúñíî çàïî÷âà äà ñå ïîäïèñâà. ñ êîãîòî ìîæå äà ñå óïîäîáè – Ïåí÷î Ñëàâåéêîâ.

Çà äà ñå ðàçáåðå íàéäîáðå ÿâëåíèåòî Ãåî Ìèëåâ. âå÷å ìîæå äà ñå îöåíè íå ñàìî ïðåæäåâðåìåííàòà çðÿëîñò íà ìëàäåæà. íî è ïî òåàòðàëíî èçêóñòâî. ñïîðåä êîèòî áè ìîãëî òî÷íî è ÿñíî äà ñå äåôèíèðà ñúùíîñòòà íà äâèæåíèåòî. äàë íàèìåíîâàíèåòî íà ìîäåðíèñòè÷íîòî äâèæåíèå. Íåêà òóê êàæåì. ôèëîñîôèÿ è ïñèõîëîãèÿ. òðÿáâà äà ñå èìà ïðåäâèä êîíêðåòíàòà ëèòåðàòóðíà ñèòóàöèÿ â Ãåðìàíèÿ ïðåç òîçè ïåðèîä. ôðåíñêè. ïîñòàâåíè äîðè â Íàðîäíèÿ òåàòúð â Ñîôèÿ.  íà÷àëîòî íà âòîðîòî äåñ åòèëåòèå íà 20 âåê ñðåä àðòèñòè÷íèÿ àâàíãàðä â Ãåðìàíèÿ Òèòóëíà ñòðàíèöà íà ðúêîïèñíèÿ äîìèíèðà åäíî ïðîâîêàòèâíî âåñòíèê “Èçêóñòâî” íà Ãåî Ìèëåâ åñòåòè÷åñêî äâèæåíèå. íåìñêè. íî è èçêëþ÷èòåëíèÿò òàëàíò.62 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Äî òîçè ìîìåíò â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà íÿìà äðóã òâîðåö.  òîçè îáù õîð íà íåîïðåäåëåíîñò ñå âïèñâà . Òóê òîé ïîñåùàâà ëåêöèè íå ñàìî ïî êëàñè÷åñêà è ñúâðåìåííà ëèòåðàòóðà. Ïðåç 1912 ã.1944)  òîâà ñïèñàíèå. íàðå÷åíî åêñïðåñèîíèçúì. Äî ãîëÿìà ñòåïåí òîâà ñå äúëæè è íà õàðàêòåðà íà ïðîèçâåäåíèÿòà íà ñàìèòå åêñïðåñèîíèñòè. êîèòî òâúðäå ñâîåâîëíî è îáùî òúëêóâàò ôðåíñêèÿ òåðìèí expression (èçðàç). Íèòî ñðåä òîãàâàøíèòå. ÷å Ãåî Ìèëåâ å ïðîÿâÿâàë èìåííî ïðåç òîçè ïåðèîä èçêëþ÷èòåëåí èíòåðåñ êúì òåàòúðà è ïî-êúñíî ùå ñòàíå ïîñòàíîâ÷èê è ðåæèñüîð íà íÿêîëêî ïèåñè. èçöÿëî ñúçäàâàíî îò Ãåî Ìèëåâ. Îãðîìíî çíà÷åíèå çà ðàçáèðàíå íà íåãîâàòà òâîð÷åñêà è ïðåâîäíà äåéíîñò èãðàå è ôàêòúò. êîéòî òîé ïðîÿâÿâà êàòî õóäîæíèê. êúäåòî îñòàâà äî íà÷àëîòî íà 1916 ã. êîéòî äà ïðèòåæàâà òîëêîâà êîìïëåêñåí è ïðîáëåìåí ïîãëåä êúì èçêóñòâàòà. ïðåâîäà÷ è ïîåò. èòàëèàíñêè è ðóñêè. ñåäåìíàäåñåòãîäèøíèÿò Ãåî Ìèëåâ çàìèíàâà äà ó÷è ëèòåðàòóðà â Ëàéïöèã. Èìåííî ïðåç òîçè ïåðèîä ñå îôîðìÿ íåãîâàòà åñòåòè÷åñêà è ïîåòè÷åñêà ôèçèîíîìèÿ. íèòî ñðåä äíåøíèòå èçñëåäîâàòåëè íà ìîäåðíèçìà íå ñúùåñòâóâà ÿñíî ðàçáèðàíå çà ïðèíöèïèòå. ÷å Ãåî Ìèëåâ âëàäåå èçêëþ÷èòåëíî äîáðå îñíîâíèòå åâðîïåéñêè åçèöè: àíãëèéñêè.

Àêòèâíî ïèøå â íàé-àâòîðèòåòíîòî òÿõíî ñïèñàíèå “Der Sturm”. Áóíò ñïðÿìî ñúùåñòâóâàùèòå áóðæîàçíè öåííîñòè. òâîð÷åñêè èçðàç. ìó ïðåäîñòàâÿ ïðàâîòî äà áúäå íåãîâ ïðåäñòàâèòåë. Ôð. Ëàíñèðàíå íà ïðèìèòèâà. çàùîòî “ïëîäîâåòå íà äóõà íÿìàò ðîäèíà”. 6. åêçîòè÷íîòî è âàðâàðñêîòî êàòî åäèíñòâåíà àëòåðíàòèâà íà ñúâðåìåííàòà öèâèëèçàöèÿ. ïîñåùàâà èçëîæáè. Åäèíñòâåíàòà èì öåë å äà ðàç÷óïÿò òâîð÷åñêèÿ øàáëîí. êîèòî èçïîâÿäâàò åêñïðåñèîíèñòèòå: 1. Îòðè÷àíå íà âîéíàòà êàòî ñðåäñòâî çà ðàçðåøàâàíå íà ìåæäóäúðæàâíèòå êîíôëèêòè. 2. (Òåçè òî÷êè âúçïðîèçâåæäàò îñíîâíèòå òåçè íà Äèìèòúð Àâðàìîâ îò ñòàòèÿòà ìó “Áóíòúò íà åêñïðåñèîíèçìà” â êíèãàòà “Äèàëîã ìåæäó äâå èçêóñòâà”). Èìåííî â òîçè ïåðèîä Ãåî Ìèëåâ å ïëåíåí îò ëèðèêàòà íà íåìñêèÿ ìîäåðíèñò Ðèõàðä Äåìåë . äî ñòåïåí íà òÿõíîòî àíàðõèñòè÷íî îòðè÷àíå. Åêñïðåñèîíèñòèòå ïðîïîâÿäâàò åäíà äîáðå ïîçíàòà îò ôðåíñêèÿ ñèìâîëèçúì è ëèðèêàòà íà Øàðë Áîäëåð è Àðòþð Ðåìáî åñòåòèêà íà ãðîçíîòî. Ìîäåðíèçàöèÿòà êàòî ïðè÷èíà çà íðàâñòâåíàòà è äóõîâíà äåãðàäàöèÿ íà ÷îâå÷åñòâîòî. Òîëåð è äð.Ãåî Ìèëåâ 63 è ñàìèÿò Ãåî Ìèëåâ.  Ãåðìàíèÿ Ãåî Ìèëåâ ïîïàäà â ñðåäàòà íà òâîðöèòå åêñïðåñèîíèñòè – õóäîæíèöè è ïîåòè êàòî É. ñëåä çàâðúùàíåòî íà áúëãàðñêèÿ ïîåò â Áúëãàðèÿ. Å. êîéòî â åäíà îò ñâîèòå ïðîãðàìíè ñòàòèè çà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà “Íåáåòî” (1920) ïèøå: “Âñÿêî èçêóñòâî å åêñïðåñèîíèçúì. Òîçè îáëèê ñå äúëæè ïðåäè âñè÷êî íà îñíîâíèòå èäåè.ïî òîâà âðåìå åäèí îò íàé-èçâåñòíèòå è . åêñïðåñèîíèçìúò èìà õàðàêòåðåí îáëèê â èçîáðàçèòåëíîòî èçêóñòâî è ëèòåðàòóðàòà. êîÿòî äà äîâåäå äî “âå÷åí ìèð” ñðåä íàðîäèòå. èçðàç íà áîã ÀÇ”. òâîðè îðèãèíàëíà ïîåçèÿ. Áåõåð. ÷åòå ñêàçêè. íî â ñúùîòî âðåìå ïðîïîâÿäâàíåòî íà ðåâîëþöèîííà ïðîìÿíà íà îáùåñòâîòî. ßñåí è áåçêîìïðîìèñåí àíòèíàöèîíàëèçúì. 4. ïðîâîêàòèâåí åçèê. ïðåâåæäà ëèðèêà è äðàìàòóðãèÿ. äà íàðóøàò áëàãîïðèëè÷èåòî â èçêóñòâîòî è äà ïðåäèçâèêàò îòäåëíèÿ èíäèâèä êúì ïðåîòêðèâàíå íà äóõîâíèòå ìó çàëîæáè. íåòðàäèöèîííà ôðàçà è ñòèõ. Ïîääúðæà òâîð÷åñêè è ïðèÿòåëñêè âçàèìîîòíîøåíèÿ ñ ãëàâíèÿ ðåäàêòîð íà “Der Sturm” Õåðâàðò Âàëäåí. 5. Íåçàâèñèìî îò òåîðåòè÷åñêàòà ñè íåîïðåäåëåíîñò. êîéòî. 3. Âåðôåë. Ãîëåìèÿò êàïèòàëèñòè÷åñêè ãðàä ñ íåãîâèòå ñîöèàëíè êîíòðàñòè è äðàìàòè÷íè ñáëúñúöè ðàçðóøàâàò íàé-÷èñòèòå ÷óâñòâà â ÷îâåêà.

Îò òîçè ìîìåíò äî êðàÿ íà æèâîòà ñè òîé íîñè ñòúêëåíî îêî. Çà íÿêîëêî ìåñåöà çàìèíàâà çà Ëîíäîí. “Åêñïðåñèîíèñòè÷íî êàëåíäàð÷å çà 1921” (1920) è “Èêîíèòå ñïÿò” (1922). Îñîáåí èíòåðåñ ñðåä ëèòåðàòóðíèòå ñðåäè ïðåäèçâèêâà ñòàòèÿòà “Ôðàãìåíòúò”. êúäåòî çà ïúðâè ïúò çàäúëáî÷åíî ðàçñúæäàâà âúðõó åñòåòè÷åñêèòå ïðèíöèïè íà ïîåçèÿòà êàòî öÿëî. “Ðîäíî èçêóñòâî” (1920) è äð. Èçêóñòâîòî å ñèíòåç: ôðàãìåíò. ÷èèòî òåêñòîâå ñà îïðåäåëåíè îò ñàìèÿ àâòîð êàòî “äâàíàéñåò ñîöèàëíè ïîåìè”. Ñëåä ïðîäúëæèòåëíî è òåæêî âúçñòàíîâÿâàíå. êúäåòî ïî òîâà âðåìå ãîëåìèÿò áåëãèéñêè ïîåò Åìèë Âåðõàðí å íàìåðèë óáåæèùå îò ïëàìíàëèÿ êîíòèíåíò. çàùèòàâàíè â íåãîâèòå ñòàòèè. Ãåî Ìèëåâ îêîí÷àòåëíî ñå çàâðúùà â Áúëãàðèÿ è çàïî÷âà òðåñêàâà ëèòåðàòóðíà äåéíîñò. áúëãàðñêèÿò ïîåò å äúëáîêî ðàçî÷àðîâàí îò ãðàæäàíñêàòà ïîçèöèÿ íà ñâîÿ ëèòåðàòóðåí èäîë.64 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . èçäàâà ñïèñàíèå “Âåçíè”. êîèòî ñå ïðåâðúùàò â ïðîãðàìíè ñòóäèè íà áúëãàðñêèÿ åêñïðåñèîíèçúì. íî è çà ñàìèÿ Ãåî Ìèëåâ. â êîÿòî àâòîðúò èçâåæäà ôðàãìåíòàöèÿòà êàòî îñíîâåí ïðèíöèï íà ìîäåðíîòî èçêóñòâî: “Äíåñ öÿëîòî èçêóñòâî å ôðàãìåíòàðíî.  íåãî ïîåòúò ïå÷àòà ðåäèöà òåîðåòè÷åñêè ñòàòèè êàòî “Ôðàãìåíòúò” (1919). ÷å òå äîáðå èëþñòðèðàò òåîðåòè÷åñêèòå ïîñòàíîâêè íà àâòîðà. Ïðè ñâîåòî ïúðâî èçäàíèå êíèãàòà å áèëà îôîðìåíà . êîåòî å ïúðâèÿò îðãàí íà åêñïðåñèîíèçìà â Áúëãàðèÿ.  òÿõ Ãåî Ìèëåâ èçëàãà ïîñòàíîâêèòå. Ñòèëúò äîâåæäà äî ôðàãìåíò. Áè ìîãëî äà ñå êàæå. à ñúùî òàêà è äÿñíîòî ñè îêî. 1917-òà ñå îêàçâà èçêëþ÷èòåëíî äðàìàòè÷íà ãîäèíà íå ñàìî çà Åâðîïà.  Ëàéïöèã Ãåî Ìèëåâ ïèøå äîêòîðñêà äèñåðòàöèÿ íà òåìà “Ëèðèêàòà íà Ðèõàðä Äåìåë ñ îãëåä íà íîâàòà ïîåçèÿ”.” Ïðåç òîçè ïåðèîä Ãåî Ìèëåâ èçäàâà ñâîèòå êíèãè “Æåñòîêèÿò ïðúñòåí. ïðåç 1919 ã. Òÿõíàòà ñðåùà ñòàâà ïîâîä çà çàïî÷âàíåòî íà êîðåñïîíäåíöèÿ è äðóæáà ìåæäó äâàìàòà.1944) ïîïóëÿðíè åâðîïåéñêè ïîåòè. Ïúðâà êíèãà ñòèõîâå” (1920). “Íåáåòî” (1920).  ñâîèòå ïèñìà Ãåî Ìèëåâ ñå îáðúùà êúì áåëãèéñêèÿ ïîåò ñ óâàæèòåëíîòî “Ñêúïè Ó÷èòåëþ”. êîéòî ñå çàïèñâà êàòî äîáðîâîëåö âúâ âîéíàòà ìåæäó Ãåðìàíèÿ è Ôðàíöèÿ. Ìîáèëèçèðàí è èçïðàòåí íà ôðîíòà íà 29 àïðèë.. êîèòî èçëîæèõìå ïî-ãîðå. êîèòî å óñâîèë îò íåìñêèòå åêñïðåñèîíèñòè îòíîñíî ñúùíîñòòà íà èçêóñòâîòî. … Ëîãèêàòà å àíàëèç. ïîåòúò å òåæêî ðàíåí êðàé Äîéðàí (äíåñ â Ðåïóáëèêà Ìàêåäîíèÿ) – çàãóáâà ÷àñò îò ÷åðåïà. êîåòî ïðèêðèâà ñúñ ñïóñíàò ïðåä íåãî ïåð÷åì êîñà. çíà÷åíèåòî íà åçèêà è ñïåöèôèêàòà íà íàöèîíàëíîòî ÷óâñòâî. Òîâà îñîáåíî âàæè çà “Åêñïðåñèîíèñòè÷íî êàëåíäàð÷å çà 1921”. Ïðåç ñúùàòà 1915 ã.  ïåðèîäà 1919 – 1922 ã.

íî çà Ãåî Ìèëåâ òîé å íåîáõîäèì ïðåäè âñè÷êî. “Ñàìîòåí êîëåíè÷èë íà ëåäà . “Ìàðò” è ò. Ãåî Ìèëåâ (1914) ñúùîòî âðåìå íàïðèìåð ïðîëåòàðñêèòå ïîåòè. õóä. â Áåðëèí. Ïîåòúò äî ãîëÿìà ñòåïåí âèçèðà èñòèíñêèòå óëè÷íè áîðáè. çà äà ãî ïðåâúðíå â ìåòàôîðà íà ïðèíöèïíîòî îáùåñòâåíî îòðè÷àíå. â êîåòî âëàñòâàò íåñïðàâåäëèâèòå çàêîíè íà êàïèòàëà.Ãåî Ìèëåâ 65 äåéñòâèòåëíî êàòî êàëåíäàð ñ äàòèòå íà âñåêè ìåñåö.. íî íÿìà äà îòêðèåì â òåêñòîâåòå êîíêðåòíà èíäèêàöèÿ çà òîâà.. íîñåùà êàòî çàãëàâèå èìåòî íà ìåñåöà – “ßíóàðè”.”. å å ñòåñòâåíà ðåàêöèÿ íà ñâîáîäíèÿ ×îâåê (òàêà êàêòî ãî èçïèñâàò òå – ñ ãëàâíà áóêâà) â èíäóñòðèàëíîòî îáùåñòâî. “Ôåâðóàðè”. äî äâàíàäåñåòèÿ ìåñåö “Äåêåìâðè”. Áóíòúò ñïîðåä Ãåî Ìèëåâ.àç êàêâèòî öåëåíàñî÷åíî òúðñÿò ïî ãëåäàì . å õàðàêòåðíàòà òåìà â òâîð÷åñòâîòî íà åêñïðåñèîíèñòèòå – òåìàòà çà ñîöèàëíèÿ áóíò. êîåòî îáåäèíÿâà íà ïðúâ ïîãëåä ðàçíîðîäíèòå ïîåìè íà Ãåî Ìèëåâ. íî åñòåñòâåíî íîñÿò ïî ðàçëè÷åí äóõ è ñúäúðæàíèå îò òåêñòîâåòå íà ôðåíñêèÿ ñèìâîëèñò.  “ Åêñïðåñèîíèñòè÷íî êàëåíäàð÷å çà 1921” áóíòúò èìà ÿñíî èçðàçåíè ïðè÷èíè: “Î ñòðàøåí ðåâ íà ãëàäà è ïðàâåäíèÿ ãíÿâ!” (“Þëè”).  òîçè ñìèñúë òâîðåöúò åêñïðåñèîíèñò íå îáåùàâà îñúùåñòâÿâàíåòî íà íÿêàêúâ . êîèòî èçáóõâàò ïðåç 1918 ã. Òîâà. òàêà êàêòî è çà íåìñêèòå åêñïðåñèîíèñòè.í. Ïîåìèòå íàïîäîáÿâàò Áîäëåðîâèòå “ñòèõîòâîðåíèÿ â ïðîçà”. ðèñóíêà íà çîäèàêàëíèÿ çíàê è ñúîòâåòíàòà ïîåìà. à çà ÿñíà àíòèèäåîëîãèçèðàíà ïîçèöèÿ. Òóê íå ñòàâà ä óìà çà íÿêàêâè êîíêðåòíè ñîöèàëíè ïîñëàíèÿ ñ èäåîëîãè÷åñêè èçìåðåíèÿ.

êîèòî ÿ íàðóøàâàò – ôàêò. Âúðíåòå íè íåáåòî. èçáóõíàëî ïðåç åñåíòà íà 1923 ã. “Ïàðàäîêñè”.66 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . çàùîòî çíàå. çàëîæåíè â ïîåìàòà “Ñåïòåìâðè” – íàé-âèñîêèÿ ïîåòè÷åñêè âðúõ íà áúëãàðñêèÿ åêñïðåñèîíèçúì. Ñòîòèöè áúëãàðè ñà èçáèòè îò ïîëèöèÿòà è âîéñêàòà. Íåêà ñåãà îáà÷å ðàçáåðåì ñ êàêâî íåãîâàòà ïîåìà ïðåäèçâèêâà âëàñòòà â Áúëãàðèÿ ïî îíîâà âðåìå. “Ïîëèöåéñêà êðèòèêà” è äð. ÷å ïî-òîçè íà÷èí å ïðåäîòâðàòåí äúðæàâåí ïðåâðàò íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ. Çà íåãî áóíòúò ñå èçðàçÿâà â êîïíåæà ïî äóõîâíàòà îñâîáîäåíîñò. Áúðçèÿò ïðîöåñ çàâúðøâà ñ äðàñòè÷íà ïðèñúäà: åäíà ãîäèíà ñòðîã òúìíè÷åí çàòâîð. çà . 20 000 ëåâà ãëîáà è äâå ãîäèíè ëèøàâàíå îò ãðàæäàíñêè ïðàâà.1944) ñïðàâåäëèâ îáùåñòâåí ðåä. ïóáëèêóâàíà â ñëåäâàùàòà 7-8 êíèæêà. à ñàìèÿò Ãåî Ìèëåâ å àðåñòóâàí çàðàäè ñâîÿòà ïîåìà “Ñåïòåìâðè”. Ïîåòúò îáà÷å íÿìà äà ìîæå äà èçòúðïè ñâîåòî íàêàçàíèå. êîèòî ïðåäèçâèêâàò âëàñòòà êàòî “Ôàøèçìúò”. Êàêòî çíàåì âå÷å îò èñòîðèÿòà.  ñâîåòî ñïèñàíèå òîé ïîñòîÿííî ïóáëèêóâà ñòàòèè. Ãåî Ìèëåâ çàïî÷âà èçäàâàíåòî íà íîâî ëèòåðàòóðíî ñïèñàíèå – “Ïëàìúê”.  íà÷àëîòî íà 1924 ã. êàòî îñíîâíèÿò àðãóìåíò íà âëàñòòà å. Íî è ïîëèöèÿòà íå ñòîè ñúñ ñêðúñòåíè ðúöå – êíèæêà øåñòà íà “Ïëàìúê” å êîíôèñêóâàíà. çà ðåàëèçèðàíåòî íà óòîïèÿòà. Âëàñòòà è ïîëèòèêàòà àãðåñèâíî íàâëèçàò âúâ âñè÷êè ñôåðè íà ÷îâåøêèÿ æèâîò – â òîâà ÷èñëî è â ëèòåðàòóðàòà. Ïîåìàòà “Ñåïòåìâðè” ïîëçâà çà ñâîé ñþæåò èñòîðè÷åñêèòå ñúáèòèÿ îò Ñåïòåìâðèéñêîòî âúñòàíèå. Ãåî Ìèëåâ êàòî èíòåëåêòóàëåö. ñ êîéòî ïî íèêàêúâ íà÷èí íå áè ìîãëà äà ñå ïðèìèðè áóíòîâíàòà íàòóðà íà Ãåî Ìèëåâ. ÷å òîé å ïðèíöèïíî íåâúçìîæåí. Âúâåäåíà å öåíçóðà è ñòðîãè íàêàçàíèÿ çà âñè÷êè. áóíòúò ñðåùó ïîëèòèêàòà íà ïðåâðàòàäæèèòå îò 9 þíè ñúùàòà ãîäèíà å ñìàçàí ñ áåçìèëîñòíà æåñòîêîñò. â ãîëÿìà ÷àñò îò Áúëãàðèÿ. à êîïíåå çà ñáúäâàíåòî íà ìå÷òàòà. Åòî êàê â òîçè äóõ ñâúðøâà “Ôåâðóàðè”: Î ãíåâíà ïåñåí íà ÷åðíèòå ðúöå! Îòêëþ÷åòå ëàçóðíèÿ êðúã íà êðúãîçîðà. Íåáåòî! Íåáåòî! Íåáåòî! ×ðåç òîçè ñâîé ìîòèâ è ÷ðåç ðåäèöà îùå äðóãè “Åêñïðåñèîíèñòè÷íî êàëåíäàð÷å çà 1921” ìíîãî ñå äîáëèæàâà äî èäåèòå. Îáùåñòâåíî-ïîëèòè÷åñêàòà ñèòóàöèÿ â Áúëãàðèÿ îáà÷å äðàìàòè÷íî ñå å ïðîìåíèëà.

Ãåî Ìèëåâ 67 êîãîòî ëè÷íàòà ñâîáîäà ñòîè íàé-âèñîêî â éåðàðõèÿòà íà öåííîñòèòå. Áóíòúò. ðåâîëþöèÿòà. Âúâ ôîðìàëåí àñïåêò “Ñåïòåìâðè” íÿìà åêâèâà ëåíò â áúëãàðñêàò à ëèòåðàòóðà. à áóíòúò å åñòåñòâåíà ðåàêöèÿ íà ñâîáîäíèÿ ÷îâåê. ÷å ÷åñòî èçïîëçâà â ñâîÿòà ïîåçèÿ ñâîáîäíèÿ ñòèõ. Êàòî åêñïðåñèîíèñò. èçâúðøåíè ñà îò íåãîâèÿ íàðîä. Íèé ãî èçäèãàìå ñìåëî – íàïðåä – êúì áîðáà. íåçàâèñèìî îò òîâà. òîé ðåøàâà ÷ðåç “åñòåòèêàòà íà èñòåðè÷íèÿ êðÿñúê” äà ñúòâîðè íàé-áúëãàðñêàòà åêñïðåñèîíèñòè÷íà ïîåìà. ò. òîé èìà ðàçëè÷åí ïîâîä çà âäúõíîâåíèå. õóä. êîèòî èìåííî â îáëàñòòà íà ôîðìàòà ïîñòèãàò ðåâîëþöèîííà ïðîìÿíà â åñòåòèêàòà íà ëèðèêàòà. êîéòî èçïèòâà èíòåëåêòóàëíà è äúëáîêîîñìèñëåíà íåíàâèñò êúì åñíàôñêîòî ñàìîäîâîëñòâî íà áóðæîàòà è â ñúùîòî âðåìå ñú÷óâñòâèå êúì ìàðãèíàëèçèðàíèòå êëàñè.” Íî àêî òîãàâà Ãåî Ìèëåâ âèçèðà íåìñêèòå ñïàðòàêèñòè. çà äà “ðàçêúñà” ñòèõà. òî ñëåä Ñåïòåìâðè 1923 ã.  ñâîåòî ñïèñàíèå “Ïëàìúê” Ãåî Ìèëåâ ìíîãîêðàòíî ïðåâåæäà è ïðåäñòàâÿ íà áúëãàðñêèÿ ÷èòàòåë ëèðèêàòà íà .  “Åêñïðåñèîíèñòè÷íî êàëåíäàð÷å çà 1921” òîé âå÷å å íàïèñàë: “Åòî ÷åðâåíèÿ ùèò íà ñëúíöåòî â íàøèòå ÷åðíè ðúöå. Çà íåãî âúñòàíèåòî å äîêàçàòåëñòâî. Ãåî Ìèëåâ ðóñíàêà Âëàäèìèð Ìàÿêîâñêè. ðàçòúðâàíåòî íà áóðæîàçíèÿ ðåä ñå ñëó÷âàò ïðåä íåãîâèÿ ïîãëåä â íåãîâàòà ðîäèíà. Òîé ìíîãî äîáðå ïîçíàâà òâîð÷åñòâîòî è ðàçáèðàíèÿòà íà ãîëåìèòå åâðîïåéñêè ôóòóðèñòè êàòî èòàëèàíåöà Ôèëèïî Ìàðèíåòè è “Àâòîïîðòðåò”. Äî òîçè ìîìåíò ñàìèÿò Ãåî Ìèëåâ. çàñòàâà íà ñòðàíàòà íà âúñòàíèöèòå. å. Ñëúíöåòî. âèíàãè ãî óïîòðåáÿâà â ðàìêèòå íà àêàäåìè÷íî ïîçâîëåíîòî. áåç äà ïîñÿãà êúì äîïúëíèòåëíè ôîðìàëíè ñðåäñòâà. ÷å ïðîëåòàðèàòúò è âñè÷êè ìàðãèíàëèçèðàíè êëàñè â Áúëãàðèÿ èìàò ñâîåòî ìÿñòî ïîä Ñëúíöåòî â áóêâàëåí è â ìåòàôîðè÷åí ñìèñúë íà äóìàòà.

Ãåî Ìèëåâ óñïÿâà äà ïîñòèãíå ÷ðåç àêòèâíàòà èì óïîòðåáà åäíà íåïîçíàòà äî òîçè ìîìåíò â áúëãàðñêàòà ïîåçèÿ äèíàìèêà íà ñëîâîòî è ìèñúëòà. çà äà îñòàíå ñàìî â íåãîâàòà ñôåðà. ãåíåðèðàò åìîöèîíàëåí çàðÿä. íåïîäðàæàåìîòî â íåãîâàòà èçêëþ÷èòåëíîñò. Áóíòúò âå÷å íå å îáèêíîâåí ïîëèòè÷åñêè è îáùåñòâåí àêò. âúñòàíèöèòå (“èçïîêúñàíè / êàëíè / ãëàäíè / íàâúñåíè / èçìúðøàâåëè îò òðóä …” è ò. òîëêîâà ïîâå÷å ñå óâåëè÷àâà ïñèõîëîãè÷åñêîòî âúçäåéñòâèå âúðõó ÷èòàòåëÿ. òâúðäå ÷åñòî èçðàçÿâàù ñå ñàìî ñ ïî åäíà äóìà. ïóáëèêóâàíî ñàìî äâà ìåñåöà è ïîëîâèíà ïðåäè ñìúðòòà íà ïîåòà. â êîÿòî ñìÿòàì.í. êîåòî òåæè âúðõó ÷îâåêà .í. Íå òâúðäèì. ÷å êîëè÷åñòâîòî ñå òðàíñôîðìèðà â êà÷åñòâî. Òîé ïîñòèãà åôåêòà íà ãðàíäèîçíîñò íå êàòî òðúãâà îò îáùîòî. èçîáðàçÿâàíèòå ñúáèòèÿ ñúçäàâàò èçêëþ÷èòåëíî óñåùàíå çà ìàùàáíîñò: ìåñòîíàõîæäåíèÿ (“èç êàëíè ïàëàíêè / ñåëà / ãðàäîâå / äâîðîâå / èç õèæè è êîëèáè / èç ôàáðèêè. ÷ðåç êîÿòî òðÿáâà äà ñå èçðàçè çíà÷èìîñòòà è äðàìàòèçìúò íà ñëó÷âàùîòî ñå. È åòî ÷å â “Ñåïòåìâðè” ñïåöèôè÷íèÿò çàðÿä íà òàçè ïîåçèÿ – ëàïèäàðíèÿò ñòèõ.å. ãàðè / õàìáàðè / ÷èôëèöè / âîäåíèöè / ðàáîòèëíèöè / þçèíè / çàâîäè:”). êîéòî ïî òîâà âðåìå å ïðåäñåäàòåë íà Íàðîäíîòî ñúáðàíèå íà Áúëãàðèÿ. ÷åòåì: “Òóê ñìå íà êðúñòîïúòÿ íà ïîåçèÿ è … ïîëèòèêà – è àç çíàÿ êàêâî ùå ìè âúçðàçèòå: ÷å ÇÇÄ (ò.).  åäíî “Îòâîðåíî ïèñìî äî ã. áúðäà / ïðåç ñëîã / è ðèä / ïðåç ãëóõè óñîè …” è ò. ÷å ñúì ñëîæèë åäíà íåìàëêà ìèñúë: îòõâúðëÿíå íà âñè÷êî. è óíèêàëíèÿò ñèíòàêñèñ íàìèðàò âúçìîæíîñò çà àäåêâàòíî ïðèëîæåíèå. òàêà ñòîè íàïèñàíî îùå â êîíñòèòóöèÿòà. à îò äðóãà – ñìèñúë.68 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Íåêà âèäèì êàê ñàìèÿò Ãåî Ìèëåâ ðàçáèðà ïîñëàíèåòî íà ñâîÿòà ïîåìà. ×ðåç èçêëþ÷èòåëíî äèíàìè÷íèÿ è ðàçñè÷àù ðèòúì íà ïîñòîÿííî íàõëóâàùè â õóäîæåñòâåíàòà êàðòèíà èçáðîÿâàíèÿ.). íàçîâàâàíèÿòà è õàðàêòåðèñòèêèòå.  òîçè ñìèñúë ïîåòèêàòà íà Ãåî Ìèëåâ ôóíêöèîíèðà ïî íàïúëíî ðàçëè÷åí íà÷èí îò òàçè íà ñèìâîëèñòèòå. óíèêàëíîòî. áðàòà íà íàðîäíèÿ ïîåò Èâàí Âàçîâ. èçëèçà îò ðàìêèòå íà èñòîðèÿòà è ñå òðàíñôîðìèðà â ãëîáàëåí æåñò êúì æèâîòà è áèòèåòî èçîáùî. Íî ïðèìåðúò å ïðåñåí: àç áÿõ àðåñòóâàí çàðàäè åäíà ìîÿ ïîåìà. ñêëàäîâå. Áîðèñ Âàçîâ”. Òàêà êîëêîòî ïîâå÷å íàðàñòâàò îïðåäåëåíèÿòà. óðâè ÷óêàðè. îò åäíà ñòðàíà. Çàêîíà çà çàùèòà íà äúðæàâàòà. à ñå õèïåðáîëèçèðà. êîåòî å ïðèíöèïíî íåâúçìîæíî â ëèðèêàòà.1944) Ìàÿêîâñêè â íåéíèÿ ðåâîëþöèîííî-ïëàìåíåí àñïåêò. ïî ÷èèòî êëàóçè Ãåî Ìèëåâ å àðåñòóâàí è ñúäåí) íå îãðàíè÷àâà ñâîáîäàòà íà ìèñúëòà.í. à ÷å èçáðîÿâàíèÿòà.) è òåõíèòå îðúæèÿ (“ñ ïðúòè / ñ êîïðàëè / ñ òúðíîêîïè / ñ âèëè / ñ áðàäâè / ñ òîïîðè / ñ êîñè …” è ò. äà. à íàïðîòèâ – ïîêàçâà ÷àñòíîòî. ïðèðîäíè åëåìåíòè (“ïî ñèïåè.

êîåòî íàðè÷àìå äíåñ âåùåñòâåíà êóëòóðà. êîåòî ñúì ñè èçáðàë çà òåìà. öèâèëèçàöèÿ. Íàðîä. ïðîâîêèðàíà îò äðóã òèï ïðî÷èò. Ñúâñåì íå ñëó÷àéíî. íà íÿêàêâè íåèçâåñòíè òúìíè ñòèõèè. îñâîáîäåí îò âñè÷êî îíîâà. Ñïîðåä Ãåî Ìèëåâ òâîð÷åñòâîòî èçðàçÿâà äóõîâíîòî âåëè÷èå íà ÷îâåêà. íàðå÷åíà áîã. òîãàâà êîãàòî òîé ïèøå äóìèòå ×îâåê. êîåòî îáèêíîâåíî ñå å âëàãàëî â òÿõ. â êîéòî ñà çàëîæåíè àáñòðàêòíè èçâúíâðåìåâè è èçâúíêóëòóðíè ïðåäñòàâè. õóä. ïðåîöåíêè è ïðèäîáèâêè. ñúáðàíè â åäíà ñëÿïà ôèêöèÿ. Ãåî Ìèëåâ (1919)  “Ñåïòåìâðè” Ãåî Ìèëåâ âãðàæäà îñíîâíàòà çà åêñïðåñèîíèñòèòå òåìà çà îòêðèâàíåòî íà èçãóáåíàòà ÷îâåøêà ñúùíîñò. Àç ñúì ñå ïîìú÷èë äà èçëåÿ â ìîÿòà ïîåìà óæàñà íà ÷îâåêà ïðåä ñúáèòèå êàòî òîâà. Êðàñîòà. Èçêóñòâî îáèêíîâåíî ãè èçïèñâà ñ ãîëåìè áóêâè. ÷îâåêà.” Ïðåç ïðèçìàòà íà òîâà ðàçáèðàíå íà Ãåî Ìèëåâ çà “Ñåïòåìâðè” è íà íåãîâàòà òðàãè÷íà ñúäáà.  ñâîÿòà ñòàòèÿ “Ðîäíîòî èçêóñòâî” òîé ïèøå: “… ñúâðåìåííîòî èçêóñòâî äèðè è íàìèðà èçâîðà íà ñâîèòå ñèëè â äóõîâíàòà ïúðâîñúùèíà íà ÷îâåêà. Âëàñò. “âå÷íèòå öåííîñòè” è íåãîâîòî ðåàëíî áåçñìúðòèå. Äúðæàâà. îòëú÷åí îò ñâîèòå âåùåñòâåíè ïðåîáðàæåíèÿ. “Òàíöèâàùà ôèãóðà”. Çà íåãî òåçè ïîíÿòèÿ èìàò ïî ðàçëè÷íî çíà÷åíèå îò òîâà.Ãåî Ìèëåâ 69 êàòî íÿêàêâà êúðâàâà ñëó÷àéíîñò (ñúäáà). Ñúäáà. Çà äà ñå ðàçáåðàò òå òðÿáâà äà . è âÿðàòà ìó âúâ âúçìîæíîñòòà çà åäíî ïî-äðóãî áúäåùå. ìîæåì äà îòêðèåì õóäîæåñòâåíàòà ñèëà íà òâîðáàòà.”  òîçè àñïåêò âúïðîñíèòå ïîíÿòèÿ çà Ãåî Ìèëåâ ïðèäîáèâàò ïúðâîñúùèíñêè ñìèñúë.

Äîìèíèðàùà ñòàâà èäåÿòà. ñúáðàíè â åäíà ñëÿïà ôèêöèÿ. êîÿòî õóä. êàêòî è ãåðîèòå îò Åñõèëîâàò à “Îðåñòèÿ” Àãàìåìíîí. Âå÷å çíàåì. è â ïîåìàòà íà Ãåî Ìèëåâ å çàëîæåíî êàòî äàäåíîñò. Çàùî å áèëî íóæíî íà Ãåî Ìèëåâ äà âãðàæäà òîçè óñëîæíÿâàù ñòðóêòóðàòà íà ïðîèçâåäåíèåòî ìîòèâ? Íå â îòãîâîðà íà âúïðîñà ñå êðèå òàéíàòà íà ïîåìàòà. å. Àíòè÷íîòî ñõâàùàíå çà ñúäáàòà êàòî èãðà íà áîãîâåòå. Ãåî Ìèëåâ ñïîõîæäà Àõèë. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà ñúâñ åì åñòåñòâåíî ïîñëåäíàòà äâàíàäå ñåòà ÷àñò íà “Ñåïòåìâðè” ïðèäîáèâà íåî÷àêâàí çàâîé â ñþæåòíàòà ëèíèÿ. ÷å ÿ ïðåâðúùà â ñâîé åêâèâàëåíò.1944) ñå ðàçãëåæäàò ïðåç ôóíêöèÿòà íà “Ìèðîâèÿ äóõ”. â “Ñåïòåìâðè” å íàäãðàäåí ÷ðåç ìîòèâà çà ïðåîïðåäåëåíàòà ñìúðò íà ãåðîÿ.70 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ïî òîçè íà÷èí ×îâåêúò ïðèäîáèâà ñâîÿòà ñâîáîäà. íî íàêàçàíà íèêîé äà íå âÿðâà â òÿõ. íî äóõîâåí – ìíîãî ïî-èçâèñåí è ñòîéíîñòåí. îñúäåíà äà âèæäà áúäåùåòî. íàðå÷åíà áîã. “Àíãåë”. Òâîð÷åñòâîòî òàêà òðàíñôîðìèðà äåéñòâèòåëíîñòòà. Ìîòèâúò çà ãíåâà íà àíòè÷íèÿ ïîëóáîã Àõèë. ÷ðåç öèòàòà îò ïúðâèÿ ñòèõ íà “Èëèÿäà”-òà íà Îìèð: “Ìóçî. ÷èèòî ïðèùåâêè îïðåäåëÿò ÷îâåøêîòî ùàñòèå èëè íåùàñòèå. íà äóõîâíîòî â íåãîâèÿ àáñîëþòåí àñïåêò. ÷å ïîåòúò å èñêàë äà èçîáðàçè “îòõâúðëÿíå íà âñè÷êî. íà íÿêàêâè òúìíè ñòèõèè. à ïî-ñêîðî â ïðîìåíåíèÿ àêöåíò íà âúïðîñà. çà äà ïîä÷åðòàå âåëè÷èåòî íà ïðåäñêàçàíèÿòà íà äðåâíàòà ïðîðî÷èöà Êàñàíäðà. Áúëãàðñêèÿò ïîåò ïîä÷åðòàâà ôàòàëíîñòòà. áåç êîéòî áè áèë íåâúçìîæåí õóäîæåñòâåíèÿ ïðî÷èò íà òâîðáàòà. Äîòóê â åäèíàäåñåòòå ÷àñòè íà ïîåìàòà åäèííî â õðîíîòîïíî îòíîøåíèå ñå ïðîñëåäÿâà ðàçâîÿ íà âúñòàíèåòî – îò ïúðâèòå ñáëúñúöè äî òðàãè÷íèÿ ìó êðàé. ò. êîåòî òåæè âúðõó ÷îâåêà êàòî íÿêàêâà ñúäáà. Êëèòåìíàñòðà è ñàìèÿ Îðåñò. Ïîñëåäíàòà ãëàâà îáà÷å îòâåäíúæ íå ïðîñòî âúâåæäà íîâà òåìà. âúçïåé îíÿ ïàãóáåí ãíÿâ íà Àõèëà…” Ãåî Ìèëåâ òóê ôàêòè÷åñêè èçãðàæäà îíçè êîä. . Òàêà ×îâåêúò óñïÿâà äà ïîä÷èíè ñâåòà è äà ïðåáîðè Ñúäáàòà. êîéòî âñúùíîñò ñòîè â îñíîâàòà íà Îìèðîâàòà åïè÷åñêà ïîåìà. ÷å “÷îâåøêèÿ æèâîò / ùå áúäå åäèí áåçêîíå÷åí âúçõîä” ñàìî òîãàâà.” Çíà÷è íå îïèñàíèåòî íà âúñòàíèåòî å ïúðâîíà÷àëíèÿ íåãîâ ñòèìóë. à áîãîáîð÷åñêèÿò àêò.

Âå÷å å íàïúëíî ñèãóðíî. Òîçè óòîïè÷åí âúçãëåä íà åêñïðåñèîíèñòèòå ñàìî ñëåä íÿêîëêî ãîäèíè ùå áúäå ïîäåò è äîðàçâèò îò åêçèñòåíöèàëèñòèòå. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà. Ãåî Ìèëåâ ñòàâà æåðòâà íà ñâîÿ èäåàëèçúì. äúðæàâàòà íÿìà íóæäà íèòî îò ñâîáîäíè õîðà. ÷å åäèíñòâåíî ñâîáîäíèÿò ÷îâåê ìîæå äà áúäå è äîáúð ãðàæäàíèí. Íåùî ïîâå÷å – òå é ïðå÷àò. ÷å âúâ âðåìåòî. ÷å áåç Ãåî Ìèëåâ ìîäåðíèçìúò â Áúëãàðèÿ ùåøå äà èìà ñúâñåì ðàçëè÷íà ñúäáà. ÷å èìåííî òàçè áîãîáîð÷åñêà ïîåìà. çà âñè÷êè ìèñëåùè õîðà ñòàâà ÿñíî. à íå îò âúíøíèòå ñúäáîâíè îáñòîÿòåëñòâà. È ñëåä ïîâå÷å îò 80 ãîäèíè íåãîâîòî òâîð÷åñòâî å êðèòåðèé çà õóäîæåñòâåíîñòòà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè. ÷å ÷îâåêúò ùå çàæèâåå â ñâîÿ ðàé. âúçïÿâàùà ñâîáîäíèÿ ÷îâåê. íî å èçïðàòèëà åäíîâðåìåííî ñ òîâà âúâ âå÷íîñòòà ïîåòà Ãåî Ìèëåâ. êîãàòî åäíà ïðîëåòíà âå÷åð ïðåç àïðèë 1925 ã.  ïðîòèâîðå÷èâèòå è ñòðàøíè âðåìåíà. ÷å äúðæàâíàòà ìàøèíà å ñìàçàëà ÷îâåêà Ãåî Ìèëåâ. èäåÿòà. íî íå è êàòî õóäîæåñòâåíè èçîáðàæåíèÿ. Ãîëÿìàòà èðîíèÿ â ñúùîòî âðåìå ñå êðèå âúâ ôàêòà. Ãåî Ìèëåâ å èçâåäåí îò äîìà ñè îò àãåíòè íà òàéíàòà äúðæàâíà ïîëèöèÿ è ïîâå÷å íèêîãà íà ñå ïðèáèðà. â êîåòî æèâåå. Âÿðâàù áåçðåçåðâíî â èäåÿòà. òîé íå ðàçáèðà èëè íå èñêà äà ïîâÿðâà.Ãåî Ìèëåâ 71 êîãàòî çàâèñè îò ñàìèÿ ÷îâåê. êîãàòî èñòèíàòà çà äîáðî è çëî å èìàëà áåçáðîé ëèöà. êîèòî äîðè ñå îïèòâàò îêîëî íåãî äà ñúãðàäÿò öÿëà ôèëîñîôñêà øêîëà. Íî è òå èìàò ñúùàòà ñúäáà –äà áúäàò áúðçî ïðåîäîëåíè êàòî èäåéíè ïîñòàíîâêè. ôàêòè÷åñêè ñå ïðåâðúùà â ïå÷àòà âúðõó ñìúðòíèÿ àêò íà òâîðåöà. òîãàâà êîãàòî ïðèäîáèå àáñîëþòíàòà ñâîáîäà äà ðúêîâîäè ñîáñòâåíàòà ñè ñúäáà. . íèòî îò äîáðè ãðàæäàíè.

Èç òúìíè äîëèíè .ïðåäè äà ñå ñúìíå èç âñè÷êè áàëêàíè èç äåáðè ïóñòèííè èç ãëàäíè ïîëÿ èç êàëíè ïàëàíêè ñåëà ãðàäîâå äâîðîâå èç õèæè. Äúëáîêî ñðåä ìðàê è ìúãëà. ñêëàäîâå. ÷óêàðè. áúðäà ïðåç ñëîã è ðèä . ãàðè õàìáàðè ÷èôëèöè âîäåíèöè ðàáîòèëíèöè þçèíè çàâîäè: ïî ïúòèùà è ïî çàâîè âèñîêî ïî ñèïåè.1944) ÑÅÏÒÅÌÂÐÈ 1 Íîùòà ðàæäà èç ìúðòâà óòðîáà âåêîâíàòà çëîáà íà ðîáà: ñâîÿ ïóðïóðåí ãíÿâ âåëè÷àâ.72 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . êîëèáè èç ôàáðèêè. óðâè.

íå ñ áëÿñêàâè øïàãè.Áèáëèîòåêà .Ãåî Ìèëåâ 73 ïðåç ãëóõè óñîè ïðåç åñåííè æúëòè ãîðè ïðåç êàìúíàöè âîäà ìúòíè âàäè ëèâàäè íèâÿ ëîçÿ îâ÷àðñêè ïëàäíèùà ãëîãèíè èçãîðåëè ñòúðíèùà òðúíàöè áëàòà: èçïîêúñàíè êàëíè ãëàäíè íàâúñåíè èçìúðøàâåëè îò òðóä çàãðóáåëè îò æåãà è ñòóä óðîäëèâè ñàêàòè êîñìàòè ÷åðíè áîñè èçïîäðàíè ïðîñòè äèâè ãíåâíè áåñíè . øîïè ñúñ ñîïè ñ ïðúñòè ñ êîïðàëè ñ òúðíîêîïè ñ âèëè . òèìïàíè. òðúáè: íà ãúðáà ñ ïàðöàëèâè òîðáè â ðúöåòå . ôëèãîðíè. ëàòåðíè. à ñ ïðîñòè òîÿãè.áåç ðîçè è ïåñíè áåç ìóçèêà è áàðàáàíè áåç êëàðèíåòè. òðîìáîíè.

Òîïîâå êàòî çèíàëè ñëîíîâå çàðåâàõà....... Òðåïåò è ñòðàõ.....óäàð ñëåä óäàð çàïëþùÿõà ëóäè êóðøóìè .... (......ñòàðè è ìëàäè ñå ñïóñíàõà âñè÷êè îòâðåä ..íà íîùòà âêàìåíåíèÿ ñâîä) ïîëåòÿõà íàïðåä áåç ðåä íåóäúðæèìè ñòðàõîòíè âåëèêè: ÍÀÐÎÄ! 2 Íîùòà ñå ðàçñèïâà âúâ áëÿñúöè ïî âúðõîâåòå....êàòî îòïðèùåíî ñòàäî îò ñëåïè æèâîòíè..îëîâî... Ñëúí÷îãëåäèòå ïàäíàõà â ïðàõ.....1944) ñ áðàäâè ñ òîïîðè ñ êîñè è ñëúí÷îãëåäè ....... Ñëúí÷îãëåäèòå ïîãëåäíàõà ñëúíöåòî! Çîðàòà îò ñúí ñå ïðîáóäè ñðåä ãðúì îò êàðòå÷íèöè: Îò äàëå÷íèòå ñêëîíîâå . áåçáðîé ÿðîñòíè áèêîâå ñ âèêîâå ñ âîé (çàä òÿõ ....74 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 ........) ......

5 Íàðîäà âúñòàíà .ñúñ ñúðï ñðåä ïîëÿòà.ñ ÷óê â ðúêàòà. ïðîñìóêàí îò âëàãà è ñòóä: õîðà íà ÷åðíèÿ òðóä ñ áåçãëàãîëíî òúðïåíèå (íå ãåíèè òàëàíòè ïðîòåñòàíòè îðàòîðè àãèòàòîðè ôàáðèêàíòè âúçäóõîïëàâàòåëè ïåäàíòè ïèñàòåëè ãåíåðàëè ñúäúðæàòåëè íà ëîêàëè ìóçèêàíòè è ÷åðíîñîòíèöè) À ñåëÿöè . .Ãåî Ìèëåâ 75 4 Ñåïòåìâðè! Ñåïòåìâðè! Î ìåñåö íà êðúâ! íà ïîäåì è ïîãðîì! Ìúãëèæ áåøå ïðúâ Ñòàðà è Íîâà Çàãîðà ×èðïàí Ëîì Ôåðäèíàíä Áåðêîâèöà Ñàðàìáåé Ìåäêîâåö (ñ ïîï Àíäðåé) .Áèáëèîòåêà . èñêðè è ñãóðèÿ. îáñèïàí ñúñ ñàæäè.ãðàäîâå è ñåëà.

..è îãúí âúâ âñÿêî ñúðöå....) 7 Çàïî÷âà òðàãåäèÿòà! 8 Ïúðâèòå ïàäíàõà â êúðâè..âÿðà â íàðîäíèé âúçõîä....â ÷åðâåíèÿ êðúã íà ïðîñòîðà èçäèãíàëè ñ óñòðåì íàãîðå ÷åðâåíè çíàìåíà ðàçâåíè âèñîêî øèðîêî íàä öÿëàòà â òðåïåò è ñìóò ðàçëþëÿíà ñòðàíà íà áóðÿòà ÿðîñòåí ïëîä: Õèëÿäè ìàñà íàðîä. õèëÿäè äèâè ñúðöà ........ õèëÿäè ÷åðíè ðúöå .. õèëÿäè âîëè ............. Ìåòåæíèÿò óñòðåì áå ïîñðåùíàò ñ êóðøóìè........ õèëÿäè âåðè ..ñêîò êàòî ñêîò: õèëÿäè ìàñà íàðîä.....âîëÿ çà ñâåòúë æèâîò..76 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . (.........1944) ðàáîòíèöè ãðóáè ïðîñòàöè áåçèìîòíè íåãðàìîòíè ïðîôàíè õóëèãàíè ãëèãàíè .. ...

ôóãàñè . Çàòðåïåðàõà ãðàäîâå è ñåëà.äîóáèâàíè.. Ñ èçâàäåíè ñàáè êàâàëåðèéñêè îòðÿäè ïîäãîíèõà ðàçáèòèòå ñåëÿíè . äîãîíâàíè â êúùèòå è ñúñè÷àíè òàì ñ êúðâàâè ñàáè ïîä íèñúê ñàéâàíò ... Çàä äàëå÷íèòå âúðõîâå çàáóìòÿ àðòèëåðèÿ. Ìúðòâè òåëà . ñòðåëÿíè ñ øðàïíåëè.Áèáëèîòåêà .áÿãàùè â óæàñ íà âñè÷êè ñòðàíè. Òàì ãîðå äàëå÷íè è áëèçêè õúëìè ïîòúìíÿõà îáíèçàíè ñ õîðà . Ïëàíèíàòà ãúðìè.. Âñè÷êè òå çíàÿò: “Îòå÷åñòâîòî å â îïàñíîñò!” Ïðåêðàñíî: íî .ïëúïíàõà ÷åðíè ðåäèöè: ðåäîâíè ïëàòåíè âîéíèöè è ðàçëþòåíà ìèëèöèÿ... Ïúðâèòå ïàäíàõà â êúðâè.îêúðâàâåíè òðóïîâå çàñòëàõà ñêëîíîâå âàëîçè ïúòèùà.Ãåî Ìèëåâ 77 Çíàìåíàòà èçòðúïíàõà ïðîíèçàíè.ùî å îòå÷åñòâî? È ÿðîñòíî ëàÿò êàðòå÷íèöè.

...... âèõúð è íîù..... áèå.. çâúíè.78 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 ..) 10 Åñåíòà ïîëåòÿ äèâî ðàçêúñàíà â ïèñúöè....ìðàê è áëÿñúê è ãðàêàùè ãàðâàíè ÿòî Êúðâàâà ïîò èçáè ïî ãúðáà íà çåìÿòà..óäðÿ.... äåöà è æåíè.... è åòî ïîñÿãà äàëå÷ è íàâðåä èç íîùòà: ñúñ ñâîèòå ñóõè ðúöå .  óæàñ è òðåïåò ñíèæè ñå âñÿêà õèæà è äîì...1944) ñðåä ïèñúê íà èçïëàøåíè áàáè. Ïîãðîì! Òðÿñúê ïðîäúíè íåáåñíèÿ ñâîä........ Áóðÿ èçâè ñå íàä òúìíè áàëêàíè .. Ñìúðòòà ... 11 Òîãàâà íàñòàíà íàé-óæàñíîòî: Áÿñíî çàõëàñíàòà çàóäðÿ â äóøèòå òðåâîæíà êàìáàíà ...... Íîùòà ïàäíà òúé íèñêî ãëóõî è ñòðàøíî çàêëþ÷åíà îò âñè÷êè ñòðàíè.. --------(.......êúðâàâà âåùèöà ñãóøåíà âúâ âñè÷êèíå úãëè íà ìðàêà èçïèñêà.......

..è òàéíè.. çàòâîðè îò êîìàíäâàíè çàëïîâå åê. Îáåç÷åñòåíà ñåñòðàòà...) Êðàé. Ñèíà ñúñ ðåâîëâåð â ðúêàòà ìúðòúâ íà ïðàãà ïðîñòðÿí. Îò ñåëàòà çàäèãíàòè ñåëÿíè ñëåä òÿõ .. Âðàòèòå çàëîñòåíè.. Îêúðâàâåíà ïîâëå÷å ãè ñêðúáíàòà ðîäíà ðåêà. Çà äà áúäàò ðàçñòðåëÿíè: Êîìàíäà: ñòîé! “Îãúí” èçòðàêàõà ïóøêè: Êó Êëúêñ Êëÿí “áèé!” . õàëàòà ... Äåñåò òðóïà îò áðåãà ïëüîñíàõà òåæêî â ìúðòâèòå ìúòíè âîäè íà Ìàðèöà....äúëãè. è ÿâíè: Ìåãäàíè îòíîâî ñ êàðìèí îêúðâàâåíè......çàëï.. (.......Áèáëèîòåêà ...âîéíèöè: ìðà÷åí êîíâîé...... Ñìúðòíè ïèñúöè â ïðåðúçàíî ãúðëî çàäàâåíè. Î.  äâîðà íà êàçàðìè. Íà âåðèãè çëîâåùèÿ çâåê... Çàòâîðèòå ïúëíè ñ õîðà........ íîù íà áåçèìåííè òàéíè! . Óðàãàíà ïðåñòàíà..... áåçêðàéíè óëàâÿ è ñòèñêà çàä âñÿêà ñòåíà ïî åäíî óæàñåíî ñúðöå.. ×óêàò îòâúí òúìíè ãîñòè..Ãåî Ìèëåâ 79 . Áàùàòà îáåñåí.

ðàçêúñàíà íàä áåçèìåííè ãðîáèùà ñ êúðâè îðúñåíè èçðàñíàëè â ìèã . Ñ áåçáðîé êðúñòîâå.Êàêâî å çà íåãî Õåêóáà? Àõèë áå ãåðîé.... Àõèë áåøå ñòàð ãåíåðàë íà Í. 12 Ìóçî.. âúçïåé îíÿ ïàãóáåí ãíÿâ íà Àõèëà. Âîåííèÿ äåìîí.. Ïèåäåñòàë íà ðåäà è òèøèíàòà â ñòðàíàòà.80 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . íè ñâîè. Àõèë áå ãåðîé. ... Íî äíåñ íèé íå âÿðâàìå âå÷å â ãåðîè . Êúðâàâ íà áîãîâåòå êóðáàí. Àõèë áå âåðèê. Àõèë áåøå ãðóáàòà ñèëà.íè ÷óæäè.. Ö.Êàêâî å çà íåãî Õåêóáà? Äóøàòà ìó äèâà è ãðóáà íå ÷óâà ïëà÷à íà ñâåùåíàòà ìàéêà.òîëêîç ìíîãî áåçáðîé. Â.1944) ñïðÿ íàé-ïîäèð: ìèð è òèøèíà íàñòàíà ïî öÿëàòà ñòðàíà. ëåíòè. . îðäåíè. öàð Àãàìåìíîí. Àõèë òúðæåñòâóâà. Òðîÿ áå îïîæàðåíà è ñðèíàòà. Ïðèàì è Õåêóáà çàãèíàõà. .

è çàãèíà: Êëèòåìíåñòðà óáè Àãàìåìíîíà . Âåêîâå÷åí ðàçöâåò íà áîæåñòâåíà ñòðúâ. Âñÿêà ñìúðò å çà òÿõ ðàçâëå÷åíèå. äîêîãà? Âñåäúðæèòåëþ Çåâñ Þïèòåðå Àõóðàìàçäà Èíäðà Òîò Ðà Éåõîâà Ñàâàîò: .Áèáëèîòåêà . Åäíè÷êà îñòàâà .îòãîâàðÿé! Êðúç äèìà íà ïîæàðèòå ñå èçäèãà è áèå óøèòå òè âèêà íà óáèòèòå.øåãà..è çàãèíà: Îðåñò ñúñ Åëåêòðà óáè Êëèòåìíåñòðà . èãðà è çàáàâà íà áîãîâåòå.è âñè÷êî ñå ñáúäâà.È çàãèíà ïàäíà â ïîçîðíî ïàäåíèå: íà óáèåöà âÿðíà îòïëàòà. Áåçñìåííà ïðèùÿâêà.è çàãèíà.Ãåî Ìèëåâ 81 Áè÷ áîæèé èçïðàòåí îò áîãà. Àãàìåìíîí óáè Èôèãèðèÿ . ðåâà íà ìú÷åíèöè áåçáðîé âúðõó êëàäè ãîðÿùè äúðâà: .Êîé èçëúãà íàøàòà âÿðà? - .. óáèéñòâî è êðúâ! Äîêîãà. Íî Àõèë ùå çàãèíå ïîä ãíÿâ è ïðîêëÿòèÿ.ñòîè è ïðåáúäâà ïðåç âåêîâåòå Êàñàíäðà-ïðîðî÷èöà: òÿ âåùàå âúçìåçäèå . . Ñìúðò. âñåêè âîïúë .

íàãîðå! íàãîðå! Çåìÿòà ùå áúäå ðàé ùå áúäå! . æåëåçíè ÄÎËÓ ÁÎÃ! Ïî íåáåñíèòå ìîñòîâå âèñîêè áåç êðàé ñ âúæåòà è ëîñòîâå ùå ñíåìåì áëàæåíèÿ ðàé äîëó âúðõó ïå÷àëíèÿ â êúðâè îáëÿíèÿ çåìåí øàð. ïîåòè ùå ñå ñáúäíå! .1944) Îòãîâàðÿé! Òè ìúë÷èø? Íå çíàåø? .82 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ïðåâçåìàìå ñ ùóðì íåáåòî: ÄÎËÓ ÁÎÃ! è îò òâîÿ ïðåñòîë òå çàïðàùàìå ìúðòúâ íàäîëó âäúí âñåëåíñêèòå áåçäíè áåççâåçäíè.õâúðëÿìå áîìáà â ñúðöåòî òè. Âñè÷êî ïèñàíî îò ôèëîñîôè.Áåç áîã! áåç ãîñïîäàð! Ñåïòåìâðè ùå áúäå ìàé.Íèé çíàåì! Åòî âèæ: ñ åäèí ñêîê íèé ñêà÷àìå ïðàâî â íåáåòî: ÄÎËÓ ÁÎÃ! . ×îâåøêèÿ æèâîò ùå áúäå åäèí áåçêîíå÷åí âúçõîä .

ïîðàäè êî å òî Íèêîëà ñå ïðåìåñòâà ïðè ðîäèòåëèòå íà ìàéêà ñè â Ñëèâåí. Ïå÷àòà ïúðâîòî ñè ñòèõîòâîðåíèå â õóìîðèñòè÷íèÿ âåñòíèê “Ê’âî äà å”.Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ 83 ÍÈÊÎËÀ ÔÓÐÍÀÄÆÈÅ 1903. êúäåòî ñòàâà ñúòðóäíèê. 1919 Ï óáëèêóâà íÿêîëêî ñòèõîòâîðåíèÿ â ñïèñàíèå “Ó÷åíè÷åñêà ìèñúë”. 1922 Çàâúðøâà ãèìíàçèÿ â ×èðïàí. Áàùà ìó çàìèíàâà çà Ãåðìàíèÿ. 27 ìàé 1908 1918  Ïàçàðäæèê ñå ðàæäà Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ. ñëåä êîåòî ñòàâà ñòóäåíò ïî ìåäèöèíà â .

Èçëèçà âòîðàòà ìó êíèãà “Äúãà. Èçæèâÿâà òâîð÷åñêà êðèçà è â ïðîäúëæåíèå íà îñåì ãîäèíè íå ïóáëèêóâà ïî÷òè íèùî. Ó÷èòåë å â Ñîôèÿ. Èçäàâà ñòèõîñáèðêàòà “Âåëèêè äíè”. Çàâúðøâà ôèëîñîôèÿ è ïåäàãîãèêà â Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò. Èçëèçà “Ïî ïúòèùàòà òè . Ñòàâà ãëàâåí ðåäàêòîð íà âå ñòíèê “Ëèòåðàòóðí ôðîíò”. ñëåä êîåòî å âúðíàò â ×èðïàí. Ñòèõîòâîðåíèÿ”. Ñáîðíèê ïðèêàçêè çà äåöà”. ïëîä íà êóëòîâñêèÿ ïåðèîä â áúëãàðñêàò à ëèòåðàòóðà. “Çëàòîðîã”.84 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ñëåä êîåòî ñå ïðèñúåäèíÿâà êúì ãðóïàòà îêîëî ñï. 1923 1924 1925 1928 1929 1930 1932 1933-1938 1940-1944 1945-1949 1958 Ïðèâëå÷åí å êàòî ñúòðóäíèê îò Ãåîðãè Áàêàëîâ â ñïèñàíèå “Íîâ ïúò”. Èçäàâà “Çëàòíè êëîíêè. Ó÷èòåë å â áúëãàðñêîòî ó÷èëèùå â Öàðèãðàä. Ñòàâà ÷ëåí íà ðåäàêöèîííàòà êîëåãèÿ íà âåñòíèê “Ñúâðåìåííèê”. Èçäàâà ïúðâàòà ñè ñòèõîñáèðêà “Ïðîëåòåí âÿòúð”. Ðàáîòè â áèáëèîòåêàòà íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà íàðîäíîòî ïðîñâåùåíèå. Àðåñòóâàí å îò ïîëèöèÿòà. Íàïóñêà ëÿâîòî ñïèñàíèå.1944) Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò.

â ñòðàíàòà ñå èçâúðøâà îïèò çà äúðæàâåí ïðåâðàò. Í èêîëà Ôóðíàäæèåâ ïðèíàäëåæè êúì ïîêîëåíèåòî. Ïîÿâÿâàò ñå ëèðè÷åñêè ïðîèçâåäåíèÿ êàòî ñðåä íàé-çíà÷èòåëíèòå ìîæåì äà îòëè÷èì ïîåìàòà “Ñåïòåìâðè” (1924) íà Ãåî Ìèëåâ. íàñèòåíî ñ âàæíè ñúáèòèÿ â èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ. 1961-1963 Ãëàâåí ðåäàêòîð è çàâåæäàù îòäåë “Ïîåçèÿ” â èçäàòåëñòâî “Áúëãàðñêè ïèñàòåë”. Êðèòèêúò Ãåîðãè Öàíåâ ïóáëèêóâà ïúðâèÿ ëèòåðàòóðíî-êðèòè÷åñêè î÷åðê çà òâîð÷åñòâîòî íà ïîåòà.  íåãî ó÷àñòâàò íå ñàìî óáåäåíè êîìóíèñòè. ïîëó÷àâà îò áúëãàðñêàòà êðèòèêà íàèìåíîâàíèåòî Ñåïòåìâðèéñêà ëèòåðàòóðà. Ïî÷òè âñè÷êè òâîðöè ñúâðåìåííèöè íà ïîòóøàâàíåòî íà Ñåïòåìâðèéñêîòî âúñòàíèå çàñòàâàò íà ñòðàíàòà íà æåðòâèòå. îòíàñÿùè ñå äî ñåïòåìâðèéñêèòå ñúáèòèÿ. Öÿëàòà òàçè ëèòåðàòóðà. êîéòî äà íå èçðàçè ñâîåòî ñú÷óâñòâèå ïî åäèí èëè äðóã íà÷èí. êîåòî äåáþòèðà â ñðåäàòà íà 20-òå ãîäèíè íà ÕÕ âåê. ñ êîÿòî âúñòàíèåòî å ïîòóøåíî. 1968. 26 ÿíóàðè Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ óìèðà â Ñîôèÿ. êàòî “Õîðî” (1926) íà Àíòîí Ñòðàøèìèðîâ è “Ñåëî Áîðîâî” (1932) íà Êðóì Âåëêîâ. èçâåñòåí êàòî Ñåïòåìâðèéñêîòî âúñòàíèå. êàêòî è ñòèõîñáèðêèòå “Ïðîëåòåí âÿòúð” (1924) íà Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ è “Æåðòâåíè êëàäè” (1924) íà Àñåí Ðàçöâåòíèêîâ. Ñòèõîòâîðåíèÿ”. òúé êàòî åñòåñòâîòî íà òåõíèÿ æàíð ïîçâîëÿâà íàé-áúðçî äà ñå ðåàãèðà íà ñêîðîøíèòå ñúáèòèÿ. Ïî-êúñíî èçëèçàò è ðîìàíîâè ïðîèçâåäåíèÿ. ïðåäèçâèêâà âúëíà îò íåäîâîëñòâî â ñòðàíàòà. âîäåíà îò öàðÿ è áóðæîàçíèòå ïàðòèè. êîèòî ñå ïèøàò ñëåä 1944 ã. êîèòî ôàêòè÷åñêè ãî îðãàíèçèðàò. âêëþ÷èòåëíî è òâîðáèòå. Òîâà å âðåìå.Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ 85 âúðâÿõ. Íÿìà ïèñàòåë. Ëèòåðàòóðàòà âåäíàãà ðåàãèðà íà äðàìàòè÷íèòå ñúáèòèÿ. êîéòî íå ñïîäåëÿò ïîëèòèêàòà. . ïî âúïðîñà. íî è îáèêíîâåíè õîðà. à ïðàâèòåëñòâàòà íà åâðîïåéñêèòå äúðæàâè îñúæäàò ìåòîäèòå íà áúëãàðñêàòà âëàñò. Æåñòîêîñòòà. Ïúðâî çàïî÷âàò äà ñå ïèøàò ïóáëèöèñòè÷íè ñòàòèè è åñåòà. Ïðåç 1923 ã.

Ñïèñàíèå “Íîâ ïúò” (1923 – 1925) íèêîãà íÿìàøå äà áúäå ñïîìåíàâàíî áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Çà äà ñå ðàçáåðå ñëîæíàòà çàâèñèìîñò ìåæäó îáùåñòâåíà àíãàæèðàíîñò è âúòðåøíè ëèòåðàòóðíè ïðîöåñè. ÷å òîâà. à îáùàòà òåìà. òîé ñå óâëè÷à ïî ðåâîëþöèîííèòå èäåè íà Êàðë Ìàðêñ è ñëåä çàâðúùàíåòî ñè â Áúëãàðèÿ ñå ïðåâðúùà â íàé-àêòèâíèÿ çàùèòíèê íà ëåâèòå ðåâîëþöèîííè èäåè â ñòðàíàòà. òðÿáâà äà îòáåëåæèì. Âñåêè òâîðåö ïî ñâîåáðàçåí íà÷èí âúçïðîèçâåæäà äðàìàòèçìà íà êúðâàâèòå ñúáèòèÿ â çàâèñèìîñò îò ñîáñòâåíèòå ñè õóäîæåñòâåíè ðàçáèðàíèÿ è òúðñåíèÿ. ñïèñàíèåòî ñúâñåì öåëåíàñî÷åíî è òåíäåíöèîçíî íàëàãà â ñâîèòå ìàòåðèàëè ìàðêñèñòêàòà èäåîëîãè÷åñêà ëèíèÿ êàòî âîäåùà. Äðàìàòè÷íèòå ñúáèòèÿ îò 1923 ã. êîåòî îáåäèíÿâà òâîðöèòå å íå íÿêàêúâ ñïåöèôè÷åí åñòåòè÷åñêè êðèòåðèé. ÷å Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ ïðåç âðåìåòî. Ïðèäîáèë óíèâåðñèòåòñêî îáðàçîâàíèå â Æåíåâà. çà êîåòî ãîâîðèì. Íåãîâèÿò ðåäàêòîð Ãåîðãè Áàêàëîâ (1873 – 1939) å åäèí îò íàé-äåéíèòå è èçâåñòíè êîìóíèñòè÷åñêè èíòåëåêòóàëöè â Áúëãàðèÿ â ïåðèîäà ñëåä Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà. êîåòî íîñè äîñòàòú÷íî êðàñíîðå÷èâîòî çàãëàâèå “Íîâ ïúò”.  òîçè ñìèñúë ìîæå äà ñå êàæå. Íåçàâèñèìî îò äåêëàðàöèÿòà.86 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ìîæå áè èçìåæäó òÿõ íàé-ñèëíî å òâîð÷åñêîòî ïðèñúñòâèå íà Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ.1944) Áåç ñúìíåíèå Ñåïòåìâðèéñêàòà ëèòåðàòóðà å óíèêàëíî ÿâëåíèå ñ õàðàêòåðíè íàöèîíàëíè ÷åðòè. Îñòàíàëèòå ÷ëåíîâå ñà Àíãåë Êàðàëèé÷åâ (1902-1972). ïðîâîêèðàù òâîð÷åñêîòî ñúçíàíèå íà òâîðöèòå â åäèí äèíàìè÷åí ëèòåðàòóðåí êîíòåêñò. Ñëåä ðàçãðîìà íà Ñåïòåìâðèéñêîòî âúñòàíèå Ãåîðãè Áàêàëîâ êàòî ÷ëåí íà Áúëãàðñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ (ÁÊÏ) îðãàíèçèðà èçäàâàíåòî íà íîâî ñïèñàíèå. Òîé ïðèíàäëåæè êúì òàêà íàðå÷åíàòà “ãîëÿìà ÷åòâîðêà” íà ñïèñàíèå “Íîâ ïúò”. èìàæèíèñòúò Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ è ñîöèàëíèÿò ðåàëèñò Êðóì Âåëêîâ. å åäèí îò íàéïîïóëÿðíèòå è øèðîêî êîìåíòèðàíè àâòîðè. ÷å íÿìà äà ñå çàíèìàâà ñ îáùåñòâåíî-ïîëèòè÷åñêè âúïðîñè. Ãåîðãè Áàêàëîâ . ñå ïðåâðúùàò â òâîð÷åñêè êàòàëèçàòîð. Íî òî áè ìîãëî äà áúäå ðàçáðàíî ñàìî àêî èñòîðè÷åñêèòå ñúáèòèÿ ñå ðàçãëåæäàò êàòî ñþæåò. àêî íå áÿõà ìëàäèòå ìó ëèòåðàòóðíè ñúòðóäíèöè. óñêîðÿâàéêè õóäîæåñòâåíèòå ïðîöåñè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Àñåí Ðàçöâåòíèêîâ (1897-1951) è ëèòåðàòóðíèÿò êðèòèê Ãåîðãè Öàíåâ (1895-1986) êàòî âñåêè åäèí îñòàâÿ òðàéíè ñëåäè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè. Ïî òîçè íà÷èí íà åäíî ìÿñòî ñå ðàçïîëàãàò ïðèíöèïíî ðàçíîïîñî÷íè â ñòèëîâî îòíîøåíèå àâòîðè êàòî íàïðèìåð åêñïðåñèîíèñòèòå Ãåî Ìèëåâ è Àñåí Ðàçöâåòíèêîâ.

â Ñîôèÿ ñå îðãàíèçèðà ÷åñòâàíå íà 10-ãîäèøíèíàòà îò ñìúðòòà íà Ïåéî ßâîðîâ. õóä. “Æåðòâåíè êëàäè” íà Ðàçöâåòíèêîâ è “Ðúæ” íà Êàðàëèé÷åâ. êîÿòî äà çàùèòàâà èäåÿòà çà êëàñîâèÿ õàðàêòåð íà èçêóñòâîòî. Íàé-àêòèâíè â äèñêóñèèòå ñà Ãåîðãè Áàêàëîâ è Ãåîðãè Öàíåâ. í. òå èçäàâàò ïúðâèòå ñè êíèãè – “Ïðîë åòåí âÿòúð” íà “ßáúëêè”. Ñúùàòà ãîäèíà.Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ 87 èìà àìáèöèèòå è ñàìî÷óâñòâèåòî íà ÷îâåê ðàçáèðàù îò ëèòåðàòóðà è èìåííî ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà ïîêàíâà çà ñúòðóäíèöè â ñïèñàíèåòî ìëàäèòå àâòîðè. Ñúáèòèÿòà îáà÷å ïðèäîáèâàò ñúâñåì íåî÷àêâàí îáðàò çà ÷åòèðèìàòà àâòîðè íà “Íîâ ïúò”. Âëàäèìèð Äèìèòðîâ-Ìàéñòîðà Ôóðíàäæèåâ. Ñëåä òúðæåñòâåíèòå ÷åòåíèÿ â çàëèòå íà Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò â ïðåñàòà çàïî÷âà òåîðåòè÷åñêè ñïîð îòíîñíî òâîð÷åñòâîòî íà Ïåéî ßâîðîâ. êîèòî ïî òîâà âðåìå ñúùî íå êðèÿò ñâîèòå ëåâè óáåæäåíèÿ. êîèòî ñà øóìíî ïðèâåòñòâàíè îò êðèòèêàòà. òúé êàòî íå å ïðåäíàçíà÷åíà çà ïðîëåòàðèàòà. íî òîçè ïúò äâàìàòà ñà îò äâåòå ñòðàíè íà áàðèêàäàòà. Ïî òîçè íà÷èí òîé èñêàë äà ñúçäàäå îòêðèò ôðîíò ñðåùó áóðíî ðàçâèâàùèÿ ñå ìîäåðíèçúì êàòî ìó ïðîòèâîïîñòàâè ñîöèàëíîàíãàæèðàíà ëèòåðàòóðà. çàùîòî ñïîðåä òÿõ ßâîðîâ å áóðæîàçåí àâòîð è íåãîâàòà ïîåçèÿ îò ò.  êðàÿ íà 1924 ã. Íà íåãî ñà ïîêàíåíè âñè÷êè èçâå ñòíè èíòåëåêòóàëöè îò Áúëãàðèÿ è åñòåñòâåíî ñðåä òÿõ ñà è òâîðöèòå îò ÷åòâîðêàòà íà Áàêàëîâîòî ñïèñàíèå. ñ èçêëþ÷åíèå íà êðèòèêà Ãåîðãè Öàíåâ.  ëèöåòî íà ìëàäèòå òâîðöè Ãåîðãè Áàêàëîâ âèæäà íàñëåäíèöè íà ïðîëåòàðñêîòî èçêóñòâî íà ðàíî ïî÷èíàëèÿ Õðèñòî Ñìèðíåíñêè. Ãåîðãè Öàíåâ ñå . êîéòî âå÷å å áèë êàíîíèçèðàí îò ëÿâîîðèåíòèðàíàòà ëèòåðàòóðíà êðèòèêà. Ëÿâîîðèåíòèðàíàòà êðèòèêà îñúæäà ó÷àñòíèöèòå â òúðæåñòâàòà. “âòîðè ïåðèîä” òðÿáâà äà ñå îòðå÷å è çàêëåéìè.

Áëîê Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ óñâîÿâà èçêóñòâîòî äà ñìåñâà ïëàñòîâåòå è ïîñëàíèÿòà. è êàòî ïðàêòèêà íà ðàçëè÷íà õóäîæåñòâåíà ïëîñêîñò. äà îòêðèâà â ñúáèòèÿòà îò äåéñòâèòåëíîñòòà òÿõíîòî äúëãîâå÷íî çâó÷åíå. Êàðàëèé÷åâ è Öàíåâ íàïóñêàò “Íîâ ïúò” è ñòàâàò ñúòðóäíèöè íà ïîñòñèìâîëèñòè÷åñêîòî ñïèñàíèå “Çëàòîðîã”. êîèòî ñà öåíòðàëíà òåìà â òâîð÷åñòâîòî íà Äîñòîåâñêè è Ïóøêèí. êàêòî ñ÷èòà Åçðà Ïàóíä. Âàëåðèé Áðþñîâ. Àíäðåé Áåëè è Âëàäèìèð Ìàÿêîâñêè. Ëþáèìèòå ìó ïîåòè ñà Êîíñòàíòèí Áåëìîíò. Çà ðàçëèêà îò àíãëîåçè÷íèÿ èìàæèíèçúì è ëèðèêàòà íà Åçðà Ïàóíä. äîøëè ñ Îêòîìâðèéñêàòà ðåâîëþöèÿ îò 1917 ã.1944) îïèòâà äà ïðîòèâîïîñòàâè íà äîãìàòè÷åñêèòå ïîñòàíîâêè íà ñâîÿ ãëàâåí ðåäàêòîð èäåÿòà. Íå ñëó÷àéíî ëèòåðàòóðíèÿò êðèòèê Èâàí Ñàðàíäåâ â ñâîÿòà “Àíòîëîãèÿ íà áúëãàðñêèÿ ëèòåðàòóðåí àâàíãàðä” ïèøå: “Ïðîëåòåí âÿòúð” å ÿðúê õóäîæåñòâåí ìàíèôåñò íà áúëãàðñêèÿ èìàæèíèçúì. Ïî òîçè íà÷èí òâîðöèòå îòâîþâàò òâîð÷åñêàòà ñâîáîäà äà îòñòîÿâàò ñâîèòå åñòåòè÷åñêè ïîçèöèè. çà ôóòóðèñòà – . Ñúâðåìåííèöè íà áúëãàðñêèÿ ïîåò òâúðäÿò. ÷å åäíî îò ëþáèìèòå ìó çàíèìàíèÿ áèëî äà ðåöèòèðà ïîåìàòà íà Àë. Áëîê “Äâàíàäåñåòòå” (1918).  êðàéíà ñìåòêà ñïîðúò ñàìî ïîòâúðæäàâà íåïðåîäîëèìèòå ðàçëè÷èÿ è â êðàéíà ñìåòêà Ôóðíàäæèåâ. Ðàçöâåòíèêîâ. à ïðåç ñòóäåíòñêèòå ãîäèíè è ãîëåìèòå èìåíà íà ðóñêèÿ ìîäåðíèçúì. Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ ñå ïðîÿâÿâà êàòî íàé-ñâîåîáðàçíèÿò ïðåäñòàâèòåë íà Ñåïòåìâðèéñêàòà ïîåçèÿ. âëèÿíèåòî íà Ñåðãåé Åñåíèí å ïðÿêî îáâúðçàíî ñ îãðîìíàòà ðîëÿ. òå÷åíèåòî â Ðóñèÿ ñå ðàçâèâà è êàòî òåîðèÿ. Çà ðàçëèêà îò îñòàíàëèòå ìîäåðíèñòè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà òîé íå ñå øêîëóâà â Çàïàäíà Åâðîïà è òîâà áåç ñúìíåíèå ñå îòðàçÿâà íà òâîð÷åñêèòå è åñòåòè÷åñêè ìó âúçãëåäè. ÷å èìåííî ñòðàäàíèåòî è èíäèâèäóàëèçìúò â ëèðèêàòà íà ßâîðîâ ñà ïúò êúì íåãîâîòî èñòèíñêî òâîð÷åñêî áåçñìúðòèå. Çà ðóñêèòå èìàæèíèñòè îáðàçúò íå ñàìî å “åäèííà èíòåëåêòóàëíà è åìîöèîíàëíà öÿëîñò”. Ïî íåïîâòîðèì íà÷èí ðóñêèÿò ïîåò ñú÷åòàâà â ñâîÿòà ïîåìà äóõà è ëåêñèêàòà íà íîâîòî âðåìå. Ñ ðåëèãèîçíàòà òåìà çà Õðèñòîâîòî ìèñèîíåðñòâî è ñïåöèôè÷íî ðóñêèÿ ìèò çà áåñîâåòå â ðóñêàòà äóøà. íî å íåîáõîäèìî äà ñòàíå ñàìîöåë â èçêóñòâîòî: “Çà ñèìâîëèñòà îáðàçúò å íà÷èí íà ìèñëåíå. ñ÷èòàíà çà åäíî îò ïúðâèòå ïðîèçâåäåíèÿ íà ðóñêàòà ìîäåðíà ïîåçèÿ. íî ïîåçèÿòà íà Ôóðíàäæèåâ òúðïè ìîæå áè íàé-ñèëíè âëèÿíèÿ îò ëèðèêàòà íà ñèìâîëèñòà Àëåêñàíäúð Áëîê è èìàæèíèñòà Ñåðãåé Åñåíèí. êîÿòî â íà÷àëîòî íà 20-òå ãîäèíè â Ðóñèÿ èãðàå èìàæèíèçìúò. Îò äðóãà ñòðàíà. Âåðîÿòíî ÷ðåç ïîåìàòà íà Àë. òàëàíòëèâà çàùèòà íà åñòåòè÷åñêàòà ìó ïðîãðàìà”. òîé îùå îò íàé-ðàííà âúçðàñò ÷åòå ðóñêèòå êëàñè÷åñêè ïîåòè. Äîáðå âëàäååù ðóñêèÿ åçèê.88 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .

õóä. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà. “Ñåëÿíêà”. è ïî òîçè íà÷èí äà ðàçêðèâàò èñòèíñêèÿ äóõ íà òâîðåöà. Âëàäèìèð Äèìèòðîâ-Ìàéñòîðà Ñàìèÿò Ñåðãåé Åñåíèí. è èìàæèíèñòèòå çàùèòàâàò èäåèòå ñè ïîâå÷å ñ ëîçóíãè. Çà èìàæèíèñòà å ñàìîöåë” ( Âàäèì Øåðøåíåâè÷ ). îòêîëêîòî ñ ëîãè÷åñêè äîâîäè: “Äîëó ãëàãîëà – äà æèâåå ñúùåñòâèòåëíîòî”.Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ 89 ñðåäñòâî çà óñèëâàíå íà çðèòåëíîòî âïå÷àòëåíèå. å ñðåä îñíîâàòåëèòå íà ðóñêèÿ èìàæèíèçúì. “Ïðèëàãàòåëíîòî å îáåçîáðàçåíî ñúùåñòâèòåëíî”. êîèòî äà ïîðàçÿâàò ñúñ ñâîÿòà íåî÷àêâàíîñò è íåëîãè÷íîñò. ïî ïðèìåðà íà ñâîéñòâåíèÿ çà ñëåäðåâîëþöèîííèòå ãîäèíè ïîëèòè÷åñêè äèñêóðñ. Çà òÿõ àáñòðàêòíîñòòà íà ñèìâîëèòå òðÿáâà äà áúäå çàìåíåíà îò ìåòàôîðè. “Íèå èñêàìå äà ïðîñëàâèì íåñèíòàêòè÷åñêèòå ôîðìè”. íî êàòî âñåêè ãåíèé áúðçî . Íåñëó÷àéíî åäíà îò ïðîãðàìíèòå ñòàòèè íà ðóñêèÿ èìàæèíèçúì íîñè çàãëàâèå “2 õ 2 = 5: ñòðàíèöèòå íà èìàæèíèñòà”. “Ëîãèêàòà íà óáåæäåíèåòî ïîáåæäàâà âñè÷êî” è ò. åäèí îò ëþáèìèòå ïîåòè íà Ôóðíàäæèåâ. í. íåãîâîòî íåñòàíäàðòíî ìèñëåíå è êðåàòèâíî ñúçíàíèå.

. Áåç âñÿêàêâî ñúìíåíèå îáà÷å. òîé âñå îùå åêñïëîàòèðà óñïåøíî èìàæèíèñòêàòà ïîåòèêà. êîèòî ìó îòïðàâÿ ëÿâàòà èíòåëèãåíöèÿ. . êîÿòî îáà÷å ñå ïðåâðúùà â åäèí îò òèïè÷íèòå ïðèìåðè çà ò. Òâîð÷åñêèÿò ïúò íà Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ áè òðÿáâàëî äà ñå îïðåäåëè êàòî ðåãðåñèâåí. Âåäíàãà ñëåä èçëèçàíåòî é êðèòèêàòà âèñîêî îöåíÿâà íîâàòà ñåòèâíîñò è ïîåòè÷åñêè åçèê. Âåðîÿòíî òîçè íîâ è ðàçëè÷åí íà÷èí äà ñå ïîãëåäíå íà åëåìåíòèòå îò ïåéçàæà è ñâúðçâàíåòî èì â åäíà-åäèííà êàðòèíà å î÷àðîâàë áúëãàðñêèÿ ïîåò. ìàêàð âå÷å è ïîçàãóáèëà îò áëÿñúêà íà ïúðâàòà ñòèõîñáèðêà. ïúðâàòà ñòèõîñáèðêà “Ïðîëåòåí âÿòúð”. êîèòî Êîðèöà íà ñòèõîñáèðêàòà ñúäúðæàò âñè÷êî íà âñè÷êî 15 ñòèõîòâîðåíèÿ. íî åäâà íÿêîëêî äåñåòèëåòèÿ ïî-êúñíî ïîåòúò Õðèñòî Ðàäåâñêè ùå îïðåäåëè íàé-òî÷íî ðåàëíîòî é ìÿñòî â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðíà èñòîðèÿ êàòî “Åäèí îò æàëîíèòå íà íàöèîíàëíàòà íè ïîåçèÿ”. Ôóðíàäæèåâ òåæêî ïðèåìà êðèòèêèòå çà “ïðåäàòåëñòâî” è “îáóðæîàçÿâàíå”.90 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . â êîéòî èçâúí íåãîâàòà âîëÿ å áèë çàìåñåí. ÷å îáåìúò é å åäâà 20 ñòðàíèöè. Ñëåä “Ïðîëåòåí âÿòúð” âñÿêà ñëåäâàùà ñòèõîñáèðêà ñòðàäà îò íàòðóïâàùè ñå õóäîæåñòâåíè ñëàáîñòè. êóëòîâñêà ëèòåðàòóðà. Âåðîÿòíî òîâà ñå äúëæè äî ãîëÿìà ñòåïåí íà öåëèòå. Òàêà íàïðèìåð âúâ âòîðàòà – “Äúãà” (1928). òúé êàòî âèíàãè ñå å ÷óâñòâàë ÷àñò îò íåÿ.1944) íàäñêà÷à òåîðåòè÷íèòå êëèøåòà è ñå ïðåâðúùà â “ìîæå áè íàé-ðóñêèÿ ïîåò â ðóñêàòà ëèòåðàòóðà”. îòëè÷àâàù ñå ñ òèïè÷íî íàöèîíàëíî çâó÷åíå è ñúùåâðåìåííî áàçèðàí âúðõó èçïèòàíèòå ñðåäñòâà íà ìîäåðíàòà åâðîïåéñêà ëèðèêà. í. Ñëåä 1944 ã. êîèòî ñè ïîñòàâÿ ñ íåÿ – äà äàäå õóäîæåñòâåíî îáÿñíåíèå íà êîíôëèêòà îêîëî “Íîâ ïúò”. èìà îñîáåíî âàæíî ìÿñòî çà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Òîâà èçãëåæäà íà ïðúâ ïîãëåä ñòðàííî êàòî ñå èìà ïðåäâèä. “Ïðîëåòåí âÿòúð” Íî ñàìî ñ òåçè íÿêîëêî ñòèõîòâîðåíèÿ Ôóðíàäæèåâ âãðàæäà â áúëãàðñêàòà ïîåçèÿ åäèí ðàçëè÷åí ëèðè÷åñêè ïî÷åðê. Òîâà ñå äúëæè íà ôàêòà. òîé ñå îïèòâà äà îïðàâäàå ñâîåòî íåçàâèñèìî ïîâåäåíèå è èçäàâà ñòèõîñáèðêàòà “Âåëèêè äíè” (1950). ÷å òîé ñú÷åòàâà ïî èçêëþ÷èòåëåí íà÷èí ìîäåðíèòå ðàçáèðàíèÿ çà íîâàòà ïîåçèÿ ñ äóõà íà ðóñêèÿ ôîëêëîð è ïðèðîäà. êîÿòî Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ èçäàâà íà 21-ãîäèøíà âúçðàñò.

à ïîëåòî – “ïå÷àëíî è ðàâíî”. Ïî âåëèêîëåïåí íà÷èí îáà÷å â ñòèõîñáèðêàòà å ïðåäàäåí äóõúò íà áóíòîâíîòî âðåìå. êîÿòî èäâà ïîä ôîðìàòà íà íàïîèòåëåí äúæä ïðåç ñóõîòî ëÿòî èëè ñëúíöå. ìîæåì äà êàæåì. ïî÷òè òîëêîâà âàæíà. â òåìàòè÷íî îòíîøåíèå “Ïðîëåòåí âÿòúð” ñå îñíîâàâà íà äðàìàòà îêîëî ïîòóøàâàíåòî íà Ñåïòåìâðèéñêîòî âúñòàíèå. ñúïðîâîäåíè ñ ïðèòåæàòåëíèòå ìåñòîèìåíèÿ “ìîÿ ðîäèíî” è “î ìîå” (ïîëå).  áúëãàðñêàòà íàöèîíàëíà ìèòîëîãèÿ ïîëåòî èçïúëíÿâà îñîáåíî âàæíà ðîëÿ. Îñâåí òîâà òåçè òîïîíèìè ñà ïðåäõîæäàíè îò îáðúùåíèÿòà íà ëèðè÷åñêèÿ ãåðîé. íèòî êúì áèáëåéñêîòî ìó áóêâàëíî çàìåñòâàíå ñ èçðàçà “Áîã îò Íåáåòî”. Òå ñà ñúïðîâîäåíè ñ íÿêîëêî îïðåäåëåíèÿ. Áúëãàðèíúò íå âèæäà â íåãî íèòî ñèìâîë íà ñâåùåíèÿ ðåä âúâ âñåëåíàòà. íèòî ãî àñîöèèðà ñúñ ñìúðòòà èëè îòâúäíîòî. òàêà êàêòî âå÷å ãè âèäÿõìå âåëèêîëåïíî ïðåäñòàâåíè îò Ïåéî ßâîðîâ â “Ãðàäóøêà” è Åëèí Ïåëèí â ðàçêàçà “Æúòâà”. Íåçàâèñèìî îò òîâà. êîÿòî ïðèäîáèâà ïåéçàæíàòà êàðòèíà ïðè îáâúðçàíîñòòà é ñ ëèðè÷åñêèÿ ãåðîé. Òî íå å ïðîñòðàíñòâîòî. êîåòî â ìèòîëîãè÷íîòî ñúçíàíèå íà äðóãè íàðîäè ðàçäåëÿ ñâåòà íà áîæåñòâåíîòî îò ñâåòà íà ïðåèçïîäíÿòà èëè ìèíàëîòî îò áúäåùåòî – â áúëãàðñêèÿ ôîëêëîð ïîëåòî ñå àñîöèèðà ñ ïðîñòðàíñòâîòî íà îñíîâíàòà æèçíåíà äåéíîñò. Òîâà å åäíà ôîðìà íà åçè÷åñêè ñèìâîëèçúì. Çà áúëãàðèíà îò äðåâíîñòòà îáðàçúò íà íåáåòî íå ïðåïðàùà êúì òðàíñöåäåíòàëíàòà ñèìâîëèêà.  áúëãàðñêèÿ ôîëêëîð âèíàãè âàæíà ôóíêöèÿ ñà èçïúëíÿâàëè îáðàçèòå íà íåáåòî è ïîëåòî. âàæè è çà îáðàçà íà ïîëåòî. Ìîæå áè ïîðàäè ôàêòà. êîãàòî çåìÿòà ñå íóæäàå îò òîïëèíà. Íî òîâà íå ñà îáèêíîâåíè ïðîñòðàíñòâåíè îðèåíòèðè. â íèòî åäíî ñòèõîòâîðåíèå íÿìà äà îòêðèåì ïðÿê èëè êîñâåí íàìåê çà èñòîðè÷åñêîòî ñúáèòèå. êîåòî ïðåç âåêîâåòå å èçêàðâàëî ïðåõðàíàòà ñè. Íî íåáåòî ÷åñòî ïúòè èçðàçÿâà çàïëàõàòà è ñìúðòòà. Íåáåòî â ñâîÿòà îñíîâíà ôîëêëîðíà ïðîÿâà ôóíêöèîíèðà ñ åñòåñòâåíèòå ñè è ïðèðîäíè çíà÷åíèÿ – òî ñå àñîöèèðà ñ íàäåæäàòà.Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ 91 Êàêòî âå÷å ñïîìåíàõìå. ÷å Áúëãàðèÿ å òðàäèöèîííî ñåëñêîñòîïàíñêà ñòðàíà ñ íàñåëåíèå. òàêà è íà öÿëàòà ñòèõîñáèðêà – íåáåòî å íàçîâàíî “ïëàìíàëî ðîäíî”. êîëêîòî è Áàëêàíúò. Ñúùîòî. êîÿòî ùå îãðàæäà íåãîâèÿ õóäîæåñòâåí ñâÿò. Îùå â ïúðâèÿ êóïëåò íà ïúðâîòî ñòèõîòâîðåíèå “Êîííèöè” àâòîðúò ïîêàçâà ÷ðåç ðèìàòà “íåáå – ïîëå” ðàìêàòà. à â åäèí ïîñêîðî åçè÷åñêî-ñèíêðåòè÷åí àñïåêò. êîèòî çàäàâàò åìîöèîíàëíèÿ ôîí êàêòî íà ñàìîòî ñòèõîòâîðåíèå. Êîè ñà îòëè÷èòåëíèòå áåëåçè íà Ôóðíàäæèåâàòà ïîåçèÿ â “Ïðîëåòåí âÿòúð”? Íà ïúðâî ìÿñòî ðàçëè÷íàòà ôóíêöèÿ. ðàç÷èòàéêè íà . íî íå â òåõíèÿ õðèñòèÿíñêî-ìèòîëîãè÷åí ñìèñúë. íàïðåæåíèåòî è äðàìàòèçìúò íà ñúáèòèÿòà.

å. îò÷àÿíèå è áåçíàäåæäíîñò íà âñåêè áúëãàðèí ñëåä ñìúðòòà íà íàöèîíàëíèÿ ãåðîé. çàä êîÿòî ÿñíî ñå ïîñî÷âà çåìÿòà íà öÿëà Áúëãàðèÿ./ ìèòîëîãèçèðàíàòà áîòåâñêà âñ åëåíà /. ÷åñòî ïúòè íîñåù ñìúðò. Àêî ñè ïðèïîìíèì ðàçêàçèòå íà Åëèí Ïåëèí. ñâúðçàíè ñ íåïîñèëíèÿ òðóä. Òîâà å ìÿñòîòî.1944) ïëîäîðîäèåòî íà çåìÿòà – ïîëåòî íîñè ñèëåí àìáèâàëåíòåí ñèìâîëåí ðåôëåêñ. ñúçäàâàò îíçè åìîöèîíàëåí ôîí. íî./ å íåïðåêúñíàòî è åäèíñòâåíî ñúñòîÿíèå íà Ôóðíàäæèåâèÿ ôèêöèîíàëåí ñâÿò”. Õóäîæåñòâåíèÿò ñâÿò íà Õðèñòî Áîòåâ è Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ å åäèí è ñúù – ðàçïîëîæåí â ïðîñòðàíñòâåíàòà êîñìè÷åñêà ðàìêà ìåæäó íåáåòî è ïîëåòî. Áúëãàðèÿ). è ìðàç. à ïî-ñêîðî íà ñèíåêäîõà. à çà öåëåíàñî÷åíî ñúçäàâàíè èíòåðòåñòóàëíè âðúçêè îò ñòðàíà íà ñåïòåìâðèéñêèÿ ïîåò. êîéòî â ñâîÿòà ñòóäèÿ “Çà åäíà ôîðìà íà ëèòåðàòóðíàòà òðàäèöèÿ. â ïî-ãîëÿìàòà ñè ÷àñò òå âúçïðîèçâåæäàò èìåííî òåçè êðàéíè ôîðìè îò æèâîòà íà áúëãàðèíà ñðåä ïîëåòî. è ïëà÷ áåç íàäåæäà íàâÿâàò íà òåá ñêðúá íà ñúðöåòî. âèõðîâå ãîíÿò òðúíè â ïîëåòî. çàëîæåíè â áúëãàðñêèÿ ôîëêëîð.. è ñòóä. îò äðóãà ñòðàíà. Ñïîðåä Êüîñåâ íå ñàìî “â ñâåòà íà Ôóðíàäæèåâ âèëíåÿò ñúùèòå ïðèðîäíî-ìèòîëîãè÷íè ñòèõèè ñðåä ñúùîòî ïóñòî áúëãàðñêî ïîëå”.. Áîòåâ è Ôóðíàäæèåâ” àðãóìåíòèðàíî äîêàçâà. Ãîíåíèòå îò âèõðåíèÿ âÿòúð òðúíè ïðåç ïðàçíîòî áåçêðàéíî ïðîñòðàíñòâî íà ïîëåòî (ò. õðàíà è æèâîò.. ÷å íå ñòàâà äóìà çà ñëó÷àéíè ñúâïàäåíèÿ íà òåìè. ÷å “/. Íàé-óáåäèòåëåí â ñâîèòå òúëêóâàíèÿ å ëèòåðàòóðíèÿò èçñëåäîâàòåë Àëåêñàíäúð Êüîñåâ. òîé âúçïðîèçâåæäà êàðòèíè è îïèñâà ñòèõèè.92 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . èçòîùåíèå è ñòðàäàíèå. íî â êðàéíà ñìåòêà çàêëþ÷àâà. Îáðúùàíåòî êúì Õðèñòî Áîòåâ íå å ñëó÷àéíî. íà êîåòî ÷îâåê ïðåêàðâà ãîëÿìà ÷àñò îò ñâîÿ ñúçíàòåëåí è åìîöèîíàëåí æèâîò – ïîðàäè òîâà òî íîñè ðàäîñò.. ìîòèâè è îáðàçè ìåæäó äâàìàòà ïîåòè. Äîñòà áúëãàðñêè êðèòèöè ãîâîðÿò çà ñèëíàòà õóäîæåñòâåíà îáâúðçàíîñò ìåæäó ñòèõîâåòå íà ãåíèàëíèÿ ïîåò ðåâîëþöèîíåð è “Ïðîëåòåí âÿòúð”. Òóê îáðàçúò íà ïîëåòî èãðàå íå ðîëÿòà íà ñèìâîë. è ðåàëíî íåîòäåëèìè îò áúëãàðñêàòà èñòîðèÿ è . Ñúâñåì íåñëó÷àéíî è åäíà îò ãåíèàëíèòå òâîðáè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà – áàëàäàòà “Îáåñâàíåòî íà Âàñèë Ëåâñêè” – çàâúðøâà ñ êóïëåòà: Çèìàòà ïåå ñâîéòà çëà ïåñåí. êîéòî èçðàçÿâà àáñîëþòíàòà ñàìîòà.

òî ïðè Ôóðíàäæèåâ ìîæå äà ñå îòêðèå âå÷å ñïåöèôè÷íàòà õóäîæåñòâåíà ôîðìà íà ìîäåðíàòà ëèòåðàòóðà. êîéòî ñïîäåëÿ âúçãëåäèòå çà àíòèñèìâîëèñòè÷íîñò è ïðåäìåòíîñò ïðè õóäîæåñòâåíîòî èçîáðàæåíèå/ íå óñïÿâàò äà âúçïðèåìàò íîâàòîðñòâîòî â ïîåòè÷åñêèÿ åçèê íà . õóä. ÷å â ïúðâèÿ ìîìåíò èçíåíàäâà ñ íåòðàäèöèîííèòå ñè îáðàçè è ìåòàôîðè. Íî àêî â ëèðèêàòà íà Áîòåâ äóõúò íà áúëãàðñêîòî ïðîñòðàíñòâî è áúëãàðèíà å ïðå÷óïåí ïðåç ïðèçìàòà íà ðîìàíòè÷íàòà ïîçèöèÿ çà èçêëþ÷èòåëíîñòòà íà ëè÷íîñòòà è íà ëèðè÷åñêèÿ “àç”. è âúñòàíè÷åñêèÿ åíòóñèàçúì íà 1923 ã.Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ 93 äåéñòâèòåëíîñò. Âëàäèìèð Äèìèòðîâ-Ìàéñòîðà  êàêâî ñå èçðàçÿâà ìîäåðíîòî èìàæèíèñòêî íàäãðàæäàíå íà “ìèòîëîãèçèðàíàòà Áîòåâñêà âñåëåíà” îò ñòðàíà íà Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ? Òî å äîòîëêîâà ñòðàííî è íåòèïè÷íî çà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðíà òðàäèöèÿ.  íÿêàêâà ñòåïåí ðàçëèêàòà ìåæäó äâàìàòà ïîåòè èçðàçÿâà â èñòîðè÷åñêè ïëàí îòëèêàòà ìåæäó ðåâîëþöèîííèÿ ïðåäîñâîáîæäåíñêè ïàòîñ íà 1876 ã. ”Êîíå (âúðøèòáà)”. Äîðè òâîðöè ñ óñåò êúì ñëîâîòî è óñëîâíîñòòà íà ôèêöèîíàëíèÿ ïîåòè÷åí ñâÿò êàòî Àòàíàñ Äàë÷åâ è Äèìèòúð Ïàíòàëååâ (1901-1993) /áúëãàðñêè ïîåò îò êðúãà “Ñòðåëåö”.

êîÿòî ñå ñ÷èòà çà ïðîãðàìíà â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ñúñ ñâîÿ àíòèñèìâîëèçúì. è ïîòúâàò ïðîñòîðèòå â ïðàõ. ãàéäè.94 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .  “Óæàñ”áðàäâàòà îò íåîáõîäèìî ñå÷èâî ñå ïðåâðúùà â: Íåáåñàòà ìå ãëåäàò áåç ìèëîñò è ñúñ áÿëà è îãíåíà áðàäâà âå÷åð íÿêîé íà ÷åðíà êîáèëà ìå ñïîõîæäà è êàíè íà ñâàòáà. ðàçëþáåíè ÷àäàòà òè ãîñïîäíè. ñâèðêè. â ñòóä è áåç çàêðèëà.  ñâîÿòà ñòàòèÿ “Ìúðòâà ïîåçèÿ” (1925). . ðàâíèíèòå ãîðÿò. òúìíèòå òúïàíè. êàòî ãî íàðè÷àò “ïîåò ñúñ ñèëíî è òðàãè÷íî ñêîòîâúäíî âúîáðàæåíèå”.  “Ìúêà” îâöåòå – ñà: Òàì çàä õúëìà ìå ÷àêàò â ïîëÿíèòå ìîéòå òúìíè è ñêúïè îâöå è ïðúñòòà è çåìÿòà. Òîâà ñå äúëæè íà èçíåíàäâàùèòå. êîáèëè è áèâîëè ÷åñòî ñå ñðåùàò â õóäîæåñòâåíèÿ ñâÿò íà ðàçêàçâà÷èòå ðåàëèñòè è îñîáåíî íà íàðîäíèöèòå. áðàäâè è æèâîòíè êàòî îâöè.1944) Ôóðíàäæèåâ. Íî äîêàòî ïðè òÿõ òåçè îáðàçè ñà ÷àñò îò òðàäèöèîííèÿ áèòîâîðåàëèñòè÷åí ñâÿò. òî ïðè Ôóðíàäæèåâ òå âå÷å ïðèäîáèâàò íîâà ðàçëè÷íà ôóíêöèîíàëíîñò. êàòî êðàâè îò áëÿñúê îêúïàíè. òâúðäå ÷åñòî íåëîãè÷íè îïðåäåëåíèÿ. ñ ñâîéòî ìðà÷íî è ëóäî ñúðöå. ïèÿíàòà. êîèòî ãè ñúïðîâîæäàò. è âèñîêî. òå èðîíèçèðàò “àâòîðà íà ñèëíè îáðàçè”. èäàò îáëàöè çëè. Òàêà íàïðèìåð â “Ñâàòáà” òúïàíèòå îò îáèêíîâåí ìóçèêàëåí èíñòðóìåíò èçâåäíúæ ñå ïðåâðúùàò â: Àõ. òàêà êàêòî ãî íàçîâàâà êðèòèêàòà. êàòî êðàâè â íîùòà. ãúðìÿò íà íåáåòî ãîëåìèòå. Âúâ “Â êðú÷ìàòà” êîáèëèòå îò äîìàøíè æèâîòíè ñòàâàò: Ïðåìèíàõà íà êúðâàâè êîáèëè äðóãàðèòå ìè â ñòðàøíè ïðåèçïîäíè è ìðàò â ñåëàòà. Äî òîçè ìîìåíò ïðèñúñòâèåòî íà áèòîâè ïðåäìåòè êàòî òúïàíè. è ñòðàøíî íàä òÿõ. êó÷åòà.

Ïðîòèâîïîñòàâÿíåòî íà “÷èñòîòî ñ íå÷èñòîòî”. ïðîíèêâàéêè êàòî “áîäèë” â íåãîâîòî êóëòóðíî è èñòîðè÷åñêî ñúçíàíèå.  ñâîÿòà ñòàòèÿ “Èìàæèíèçúì” (1920) åäèí îò íàé-èçÿâåíèòå ðóñêè ïîåòè èìàæèíèñòè Àíàòîëè Ìàðèåíõîô ïèøå: “Åäíà îò öåëèòå íà ïîåòà å äà ñúçäàäå ó ÷èòàòåëÿ ìàêñèìàëíî âúòðåøíî íàïðåæåíèå. “ãðåÿò íà ñâîäà îãðîìíè. êîåòî Ôóðíàäæèåâ òúðñè ñ ïàðàäîêñàëíèòå ìåòàôîðè è ñðàâíåíèÿ. Ïîäîáíè ïðîòèâîïîñòàâÿíèÿ íà ÷èñòîòî ñ íå÷èñòîòî ïðåäñòàâëÿâàò íà÷èí çà çàñèëâàíå íà åôåêòà íà ïðîáîæäàíåòî. “íà ëÿòîòî ìåòàëíèòå ãúðäè” (“Ëþáîâ”). . êîèòî æàíðúò ïîçâîëÿâà – ëåêñèêàëíè è êîìïîçèöèîííè. Ïî ñúùèÿ íà÷èí Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ ñúçäàâà ñâîÿ äèñõàðìîíè÷åí è ÷óäíîâàò õóäîæåñòâåí ñâÿò. òàêà è ñâîÿ ÷èòàòåë. çà êîåòî ãîâîðè Ìàðèåíõîô. Âúðõîâíà ñòåïåí íà òîçè ñòðàííî äåôîðìèðàí ñâÿò ïðåäñòàâëÿâàò íåëîãèçìèòå îò òèïà íà “Âèæäàõ â æúëòà êðúâ îáëåíè êîïèÿ”. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà è äî äåí-äíåøåí ñòèõîñáèðêàòà “Ïðîëåòåí âÿòúð” ïðåäèçâèêâà “íàñòðúõâàíå” ó áúëãàðñêèÿ ÷èòàòåë. “êàòî ïëàìúê ñèâ áëåñòè êèðïè÷à” (“Ãèáåë”). ñâåòúò â ñòèõîñáèðêàòà å èçïúëíåí ñ óæàñ.Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ 95 Îñâåí òîâà àâòîðúò ÷åñòî âêëþ÷âà òåçè à è äðóãè îáðàçè â ðàçøèðåíè ìåòàôîðè. íî îò äðóãà. ñòðàäàíèå è ñìúðò – êàêòî å â “Óæàñ” è “Âúëöè”. êîèòî ïî ñúùèÿ íà÷èí ïðîâîêèðàò ñ èçíåíàäâàùèòå ñè ñú÷åòàíèÿ: “ïåÿò áåñèëêèòå”. Îò åäíà ñòðàíà. ñå ïîñòèãà íà âñè÷êè âúçìîæíè õóäîæåñòâåíè ðàâíèùà. å ïðåäñòàâåí êàòî ìÿñòî íà õàðìîíèÿ è íàäåæäà – “Ïðîëåòåí âÿòúð”. ÷ðåç êîéòî èñêà äà ïðîâîêèðà êàêòî ëèòåðàòóðíàòà òðàäèöèÿ. “êëàäåíåöà ñêúðöà êàòî ñúâåñò” (“Ïðåä ïðîëåò”). ÷åðâåíè ïðîçîðöèòå” (“Êîííèöè”). Êîëêîòî ñå ìîæå ïî-íàäúëáîêî äà çàáèå â äëàíòà íà ÷èòàòåëñêîòî ñúçíàíèå áîäèëà íà îáðàçà. “Ïî ãúðáà íà çëîâåùèòå êó÷åòà / áÿãà ìåñåöà ñòàð è áëåñòè” (“Ìúêà”). í. “Ëþáîâ” è “Ñâàòáà”. “ñòåíå âúí ïîáåñíåëèÿ âÿòúð” (“Óæàñ”) è ò. Ïî òîçè íà÷èí ïðîòèâîïîñòàâåíè. äâåòå öåíòðàëíè òåìè â ñòèõîñáèðêàòà – íà ïîðàæåíèåòî è íà âúçêðúñâàíåòî – ñà õàðìîíè÷íî ïðîäúëæåíèå íà ïðåäèçâèêàòåëñòâîòî. êîèòî â äîñòàòú÷íà ñòåïåí ïîêàçâàò íàñòðúõâàíåòî â ñúâðåìåííàòà èìàæèíèñòêà ïîåçèÿ”.

êîííèöè . äå å íàðîäà è äå å çåìÿòà áóíòîâíèöà. ñÿêàø î÷èòå íà áîæèÿ. ëèòíàëî òàì âúâ ïðîñòîðèòå.1944) ÊÎÍÍÈÖÈ Íà Àíãåë Êàðàëèé÷åâ Êîííèöè. Òúìíîòî êîïèå. äå ñìå. ÷åðâåíè ïðîçîðöèòå.áðàòÿ íàä áåçäíè íàäâåñåíè. ìîÿ ðîäèíà è ïëàìíàëî ðîäíî íåáå. ïåé è óìèðà ïðîñòîðíîòî ðàâíî ïîëå! . è èäå ñìúðòòà. âÿòúðà èäå è ñòðàøíî å. êîííèöè. êîííèöè èäàò è ïëà÷å çåìÿòà ðîäèëêàòà. ãðåÿò íà ñâîäà îãðîìíè. î ìîå ïå÷àëíî è ðàâíî ïîëå! Òàì èçãîðÿõà ñåëàòà è ïåÿò áåñèëêèòå. àëåíà ñòðúâ. Êîííèöè. ñâåòè ïîä ñëúíöåòî äíåñêà îïëèñêàíî â êðúâ. êîííèöè. êúðâàâè êîííèöè.96 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ìàéêî. âÿòúðà ñòåíå íàä ïóñòèòå íèâè ñåãà. è âåñåëî. ñÿêàø ÷å ïëà÷å è ïåå. ìîÿ ðîäèíî è ïëàìíàëî ðîäíî íåáå.

êàêòî íÿâãà òå òóêà óìðÿõà.êúðâàâè êîñòè. ñòðàøíî è ãëóõî ñòåíå âúí ïîáåñíåëèÿ âÿòúð. ñ íîêòè êúðòÿ çåëåíèÿ ìóõúë.Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ ÓÆÀÑ Íèâãà íèêîãà íÿìà äà áúäå äà ìè äîéäå ïàê íÿêîé íà ãîñòè. îáëåïèë êàòî óæàñ ñòåíàòà. Áîæå ãîñïîäè. Íåáåñàòà ìå ãëåäàò áåç ìèëîñò è ñúñ áÿëà è îãíåíà áðàäâà âå÷åð íÿêîé íà ÷åðíà êîáèëà ìå ñïîõîæäà è êàíè íà ñâàòáà. Áîæå ãîñïîäè.Áèáëèîòåêà . Òîé ìå ãëåäà ñ î÷è çà÷åðâåíè è ñúñ áðàäâàòà îãíåíà ìàõà. â ìîéòî êàíäèëî ñâåòè êðúâ âìåñòî áîæèå ìàñëî è ãîëÿìàòà ñòðàøíà êîáèëà. ÷åðíà êðúâ ïúëíè âñè÷êè ñúñúäè ïðåä èêîíàòà . 97 . è ÷îâåêà ñúñ áðàäâàòà ðàñíàò. ñÿêàø èñêà äà ìèíå íàä ìåíå.

ïîñåâèòå â ìúãëèòå ñèâè ñïÿò è íèå ñúñ æåëåçíèòå îáóùà îò ðàíèíà âúðâèìå ïàê íà ïúò. è íàé-ïîäèðå êàòî ïòèöà êóöà êîáèëàòà ñ íàé-÷åðíàòà êîëà. ãîðè è ïåé ñìúðòòà. â äóøèòå ÷åðíè ïàðè ïåïåëòà.98 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . È â êðÿñúêà çëîâåù íà òåçè âúëöè. Íî â òîçè ÷àñ íèé íÿìà äà ñå ìîëèì. Êðàé íàñ ìèíàâàò ÷åðíèòå êàðóöè. ïðåïúëíåíè ñ ðàçëîæåíè òåëà. Ãëóòíèöà âúëöè ÿðîñòíî ñå ñïóùà ïîñåâèòå â ìúãëèòå ñèâè ñïÿò è íèå ñúñ æåëåçíèòå îáóùà îò ðàíèíà âúðâèìå ïàê íà ïúò. . è â åêîòà íà ÷åðíàòà êîëà. è â âÿòúðà è â ïëàìíàëîòî ñëúíöå ãîðè ëþáîâ. êðàé äðóìèùà îïàëåíè è ãîëè ñà ÷åðíèòå ãíåçäà íà ãèáåëòà.1944) ÂÚËÖÈ Ãëóòíèöà âúëöè ÿðîñòíî ñå ñïóùà.

íèé ñúñ âñÿêî äðúâ÷å ñå ïðåãðúùàìå è ëóäóâàìå ñ ëóäèÿ âÿòúð.Áèáëèîòåêà . äåòî âåñåëî áèåø â êåïåíöèòå è ëóäóâàø íàä âëàæíèòå êëîíè! Àç ñúì ëóä è àç ÿçäà ïðåç íèâèòå è ïî ñèâèòå óëèöè òè÷àì. è óëèöè. À òàíöóâàò çàïàëåíè êúùèòå îò áåçñïèðíèÿ áÿã íà çåìÿòà. ïîëóäÿëà è îãíåíà ïðîëåò. Ìîÿ ìàéêî è ìîÿ êðúùåëíèöå ïîëóäÿëà è îãíåíà ïðîëåò. ñòàâàò è õîðà. è ðàçïðàâÿì íà ìîèòå áèâîëè ñ êîëêî íåæíà ëþáîâ ãè îáè÷àì.Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ ÏÐÎËÅÒÅÍ ÂßÒÚÐ Ìîÿ ìàéêî è ìîÿ êðúùåëíèöå. äåòî âåñåëî áèåø â êåïåíöèòå è ëóäóâàø íàä âëàæíèòå êëîíè. Ïàäàò. è ãðîáèùà ÷åðíè îò áåçêðàéíèòå ñìåëè ïðèóìèöè íà âå÷åðíèÿ âåòúð íåâåðåí. 99 . è äúðâåòà.

àç èäà è íàä ìåíå ñå îòïóñíàõà íà ëÿòîòî ìåòàëíèòå ãúðäè. È ñëàäúê ìåä ãîðè è ïåé ïî óñòíèòå. Çàäúõâàì ñå îò çíîé è æàæäà îãíåíà. ìîå ñëúíöå ñðåä çåìÿòà âëþáåíî. Îãðîìåí çìåé å ëÿòîòî â ïóñòèíèòå. àç ïèÿ ñîê è ìúêà îò êúïèíèòå è òúðñÿ òå.1944) ËÞÁΠÎãðîìåí çìåé å ëÿòîòî â ïóñòèíèòå ãîðè çàäúõàí âúçäóõà äî ñìúðò è ñëúíöåòî ãîðè âúðõó êúïèíèòå. ñúñ ìàëêàòà è âåñåëà ãëàâà. è â íèâèòå âúðâÿ.100 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . î. ïåòèòå ìè ñà ïëàìíàëè â ïðúñòòà è ïåå è ïîòúâà. çàäúõàíà å ÷åðíàòà çåìÿ. È àç âúðâÿ è òúðñÿ òå çàãóáåíà â ïëàìòÿùèòå è óòðèííè íèâÿ. ëóäî ïîãíàòî. â êðúâòà ìè ïëóâàò õèëÿäè çâåçäè. . ñúðöåòî ìè â áåçäúííèòå æèòà. êúïèíèòå è íèâèòå êèïÿò.

èäàò îáëàöè çëè. Àç ñúì òúìåí æåíèõ. ìîè áðàòÿ áåç ïúò. âúâ íåäåëÿ å òÿ .Áèáëèîòåêà . êàòî êðàâè â íîùòà.ìîéòà ñâàòáà. è ïåÿò êëèñóðèòå áóéíè ñâàòáè ãúðìÿò íàä çëî÷åñòàòà ÷åðíà çåìÿ. ìîÿ òúìíà ñúäáà. . ìîÿ ìàéêî. è âèñîêî. êàòî êðàâè îò áëÿñúê îêúïàíè. êàòî âèê íà ñìúðòòà. è ïëàìâàò ëàçóðèòå êàòî ìðà÷åí ïîæàð. Àõ. ãúðìÿò íà íåáåòî ãîëåìèòå. íàä ãëàâèòå íè áäÿò. è ïîòúâàò ïðîñòîðèòå â ïðàõ. ìîè áðàòÿ ñúñ ÷åðíè ãúðäè. Êàòî êðàâè â íîùòà. òúìíèòå òúïàíè. êàòî êðúâ. ðàâíèíèòå ãîðÿò. Àç èçäèãàì ðúêà è âè êàíÿ ñúñ ïúñòðàòà áúêëèöà. ìîÿ ñâàòáà è âåñåëà ñìúðò! 101 . È äúëáîêî çâúíÿò ðàâíèíèòå. çåìè. òúìíè îáëàöè áàâíî ïúëçÿò.åëàòå ìè ñ ìúêàòà è ñúñ ñòðàøíàòà ñêðúá íà áåçêðàéíèòå ñòàðè çåìè.Íèêîëà Ôóðíàäæèåâ ÑÂÀÒÁÀ 1 Àõ. êàòî êðàâè îò êúðâè îêúïàíè. ãúðìåòå. è ñòðàøíî íàä òÿõ. ìîè òúìíè è îãíåíè òúïàíè.

Ïåÿò ÷åðâåíè è áåñíè ïåòëè. ìîÿ çåìÿ. âÿòúðà âåñåë è ÷åðåí ïëþùè. ðîïîò îò ÿìèòå áëèêà.102 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Óòðå å ñâàòáàòà. òúìíèòå áåçäíè ìå âèêàò. ñâåòè íåçíàéíîòî ñëúíöå â íîùòà ñ ïëàìúöè òúìíî÷åðâåíè. Ãëåäàìå: òåãíàò îãðîìíè ìúãëè áèâîëè ëåãíàëè â ïúòÿ. òúìíèòå óëèöè òúòíàò. óòðå è àç ùå ñå æåíÿ. ñâåòè íåçíàéíîòî ñëúíöå â íîùòà ñ ïëàìúöè òúìíî÷åðâåíè. ìîÿ çåìÿ. óòðå è àç ùå ñå æåíÿ.1944) 3 Óòðå å ñâàòáàòà. Ìå÷à ìè îñòúð è ñòðàøåí áëåñòè. .

Êúùàòà èì â Ñîëóí å èçãîðåíà è ñåìåéñòâîòî ìó çàìèíàâà çà Ñîôèÿ. ïîðàäè êîåòî Àòàíàñ Äàë÷åâ æèâåå ñúñ ñåìåéñòâîòî ñè â Öàðèãðàä. Ñåìåéñòâîòî ìó ñå âðúùà â Ñîëóí. Çàâúðøâà ìúæêàòà ãèìíàçèÿ â Ñîôèÿ. ñëåä êîåòî ñòàâà ñòóäåíò ïî ôèëîñîôèÿ â Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò. 12 þíè 1908-1912 1912 1914 1922  Ñîëóí (äí. Òàì ó÷è â áúëãàðñêîòî ó÷èëèùå. Ãúðöèÿ) ñå ðàæäà Àòàíàñ Äàë÷åâ. ñëåä êàòî çàïî÷âà Áàëêàíñêàòà âîéíà. Áàùà ìó å íàðîäåí ïðåäñòàâèòåë â òóðñêèÿ ïàðëàìåíò.Àòàíàñ Äàë÷åâ 103 ÀÒÀÍÀÑ ÄÀË×Å 1904. .

ñ êîÿòî êðèòèêóâàò ñèìâîëèçìà.104 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Çàìèíàâà çà Èòàëèÿ. êúäåòî ñëóøà ëåêöèè ïî ôèëîñîôèÿ è ëèòåðàòóðà â Ñîðáîíàòà. Èçäàâà àíòîëîãè÷íàò à . Çàìèíàâà çà Ïàðèæ. Âúâ Ôðàíöèÿ çàâúðøâà êóðñ çà ïðåïîäàâàòåëè ïî ôðåíñêè åçèê êúì Ñîðáîíàòà. 1929 Ï óáëèêóâà ñòàòèÿòà “Ðåëèãèîçíîòî ÷óâñòâî â áúëãàðñêàòà ëèðèêà”. èçäàâà ñòàòèÿòà “Ìúðòâà ïîåçèÿ”. êúäåòî ñëóøà ëåêöèè ïî èñòîðèÿ íà èçêóñòâîòî è ÷åòå ôèëîñîôñêà ëèòåðàòóðà. Ó÷àñòâà â ëèòåðàòóðíèÿ êðúã “Ñòðåëåö”. Îòïå÷àòâà ñòàòèÿòà “Õðèñòî Áîòåâ è íàðîäíàòà ïåñåí”. Èçäàâà “Ñòèõîòâîðåíèÿ”. 1936 1937 1938 1943 Íàçíà÷åí å çà ó÷èòåë â áúëãàðñêîòî ó÷èëèùå â Öàðèãðàä.1944) 1923 1925 1926 1927 1928 Çà ïúðâè ïúò ïóáëèêóâà ñòèõîòâîðåíèÿ â ñáîðíèê “Ìîñò”. îò êîÿòî èìà ÷åòèðè äåöà. Îæåíâà ñå çà Àíàñòàñèÿ Àòàíàñîâà. Ï óáëèêóâà ïúðâàò à ñè ñòèõî ñáèðêà “Ïðîçîðåö”. Ñúâìåñòíî ñ ïîå òà Äèìèòúð Ïàíòåëååâ. 1930 Èçëèçà òðåòàòà ìó êíèãà – ñòèõî ñáèðêàòà “Ïàðèæ”.

Ïå÷àòà “Õóä îæíèêúò è âÿòúðúò”. ÷èåòî òâîð÷åñòâî ïðîäúëæàâà äà ïîääúðæà òåêñòîâè è ìåæäóòåêñòîâè âðúçêè ñúñ . 17 ÿíóàðè Ïúðâî ïðåèçäàâàíå íà íåãîâè òâîðáè â ñáîðíèê “Ñòèõîòâîðåíèÿ” ñëåä 20-ãîäèøíà öåíçóðà âúðõó òâîð÷åñòâîòî ìó. ÷å Àòàíàñ Äàë÷åâ å íàé-ãîëåìèÿò ïîåò â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè. Âåðîÿòíî òîé å è åäèíñòâåíèÿò ïîåò îò òîçè ïåðèîä. Ðàáîòè â îòäåë “Îáùåñòâåíî âúçïèòàíèå” êúì Ìèíèñòåðñòâîòî íà èíôîðìàöèÿòà è èçêóñòâàòà. Òîé íå ñàìî ïðîìåíÿ ðàäèêàëíî îòíîøåíèåòî êúì ïîåòè÷åñêèÿ åçèê. Áè ìîãëî äà ñå êàæå. Àòàíàñ Äàë÷åâ óìèðà â Ñîôèÿ. ïîñëåäíîòî ñâîå ïðîèçâåäåíèå. Íàãðàäåí å îò Âèåíñêèÿ óíèâåðñèòåò “Ãîòôðèä ôîí Õåðäåð”.Àòàíàñ Äàë÷åâ 1944 1946 105 ñòèõîñáèðêà “Àíãåëúò íà Øàðòð”. Ïóáëèêóâà ñåðèÿ ñòàòèè çà òâîð÷åñòâîòî íà Úðíåñò Õåìèíãóåé. Âëèçà â ëèòåðàòóðíà ïîëåìèêà ñ ïîåòà Õðèñòî Ðàäåâñêè îòíîñíî ñúùíîñòòà íà äåòñêàòà ïîåçèÿ. 1952 Ðåäàêòîð å â ñïèñàíèå “Ïëàìú÷å”. Èçäàâà “Ôðàãìåíòè”. ÆàíÏîë Ñàðòð è Äæîí Ñòàéíáåéê. 1965 1967 1972 1977 1978. íî è âúçïèòàâà ñïåöèôè÷åí åñòåòè÷åñêè âêóñ ó ðåäèöà òâîðöè îò ñëåäâàùèòå ëèòåðàòóðíè ïîêîëåíèÿ.

Äî ãîëÿìà ñòåïåí åäèí ôèçè÷åñêè íåäîñòàòúê ñå îêàçâà ðåøàâàù â òîâà îòíîøåíèå – îò äåòñêà âúçðàñò Àòàíàñ Äàë÷åâ ñòðàäà îò ñèëíî êúñîãëåäñòâî – áëèçî îñåì äèîïòúðà. êîÿòî ìó ïîçâîëÿâà äà âíåñå â áúëãàðñêàòà ïîåçèÿ åäèí íåïîçíàò äî òîçè ìîìåíò èíòåëåêòóàëèçúì è. Ñëåä 1913 ã.. Íà êàêâî ñå äúëæè òîçè ôåíîìåí? Îòãîâîðúò íà òîçè òðóäåí âúïðîñ áèõìå ìîãëè äà îòêðèåì â íÿêîëêî íàïðàâëåíèÿ: íà ïúðâî ìÿñòî – ëè÷íîñòíîòî ïðèñúñòâèå íà òâîðåöà. ñåìåéñòâîòî îêîí÷àòåëíî ñå çàâðúùà â Áúëãàðèÿ. òàêà êàêòî è îáðàòíîòî íå å ñàìî åñòåòè÷åñêè èëè ìåòàôèçè÷åñêè âúïðîñ. îòêîëêîòî êúì èãðèòå è çàáàâëåíèÿòà. íî. íî è ñìèñúëà íà ñâîåòî åñòåñòâåíî ïðèëîæåíèå. è â òâîð÷åñòâîòî ìó.1944) ñúâðåìåííàòà áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà. íåÿñíà êàðòèíà. È ïî òîçè íà÷èí áèõìå ìîãëè äà ñè îáÿñíèì ó÷óäâàùàòà òâîð÷åñêà è ôèëîñîôñêà çðÿëîñò. à ñå èçðàçÿâà è â åêçèñòåíöèàëíè èçìåðåíèÿ – ÷èñòî è ïðîñòî â äâèæåíèåòî. êîÿòî ïðîÿâÿâà ïîåòúò. Ïî-êúñíî ñåìåéñòâîòî ìó ñå ïðåìåñòâà â Öàðèãðàä. Îò ÷èñòî åêçèñòåíöèàëíà ãëåäíà òî÷êà õîðàòà ñ îòñëàáíàëî çðåíèå èìàò åäèí ñïåöèôè÷åí ðàçäâîåí ïîãëåä êúì äåéñòâèòåëíîñòòà – îò åäíà ñòðàíà. à. îò äðóãà ñòðàíà. áèõìå äîáàâèëè. Èçðàñíàë â èíòåëåêòóàëíà ñðåäà – áàùà ìó ðàáîòè êàòî ó÷èòåë è àäâîêàò – òîé ñå ôîðìèðà êàòî çàòâîðåí è ñòåñíèòåëåí ìëàäåæ. íà âòîðî – íåãîâàòà èçêëþ÷èòåëíà ôèëîñîôñêà è ëèòåðàòóðíà åðóäèöèÿ. êúäåòî áúäåùèÿò ïîåò ó÷è â áúëãàðñêîòî ó÷èëèùå. È âúïðåêè ÷å çà ùàñòèå òîâà òàêà è íå ñå ñëó÷âà. êàòî ëåêàðèòå äîðè ñà ïðåäïîëàãàëè. à Àòàíàñ Äàë÷åâ çàâúðøâà ãèìíàçèÿ â Ñîôèÿ. ñ êîåòî ñè ñâàëÿ èëè ñëàãà î÷èëàòà. Òîé íå å íåîáõîäèìî äà îòêðèâà ìåòàôèçè÷íàòà è ìåòàôîðè÷íà ñúùíîñò íà ñâåòà.106 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . êîãàòî íàâëåçå â çðÿëà âúçðàñò. íèòî íåãîâàòà îòíîñèòåëíîñò è àáñóðäíîñò – òå ñå ïðåäñòàâÿò åæåäíåâíî ïðåä íåãîâèÿ ïîãëåä è â êðàÿ íà êðàèùàòà ñòàâàò ÷àñò îò ñàìèÿ íåãî. ÷å å âúçìîæíî äà çàãóáè íàïúëíî çðåíèåòî ñè. ñ î÷èëà ñâåòúò ïðèåìà ñâîÿ íîðìàëåí ðåëåô è ôîðìà è ñÿêàø èçãëåæäà îùå ïî-èíòåðåñåí è ñòîéíîñòåí ñúñ ñâîèòå ïîäðîáíîñòè è íþàíñè. â êîÿòî ïðåäìåòèòå ãóáÿò íå ñàìî ñâîèòå î÷åðòàíèÿ. Åäâà íà 20-21 ãîäèøíà âúçðàñò òîé ïèøå . Àòàíàñ Äàë÷åâ ñå ðàæäà â Ñîëóí ïðåç 1904 ã.  òîçè ñìèñúë çà Àòàíàñ Äàë÷åâ ïðåõîäúò îò ÿñíîòî èçîáðàæåíèå êúì ìúãëÿâîòî è íåîïðåäåëåíîòî. íåãîâîòî êúñîãëåäñòâî áåç âñÿêàêâî ñúìíåíèå èçèãðàâà îãðîìíà ðîëÿ íå ñàìî â ëè÷íèÿ ìó æèâîò. íà òðåòî ìÿñòî – îòíîøåíèåòî ìó êúì ïîåçèÿòà è ëèòåðàòóðàòà êàòî êúì ñïåöèôè÷íà äóõîâíà äåéíîñò. ïðîÿâÿâàù èíòåðåñè ïîâå÷å êúì êíèãèòå è ïðèêëþ÷åíèÿòà íà äóõà. áåç î÷èëà ñâåòúò èì ñå ïðåäñòàâÿ êàòî åäíà ðàçìèòà. òúé êàòî ïî òîâà âðåìå áàùà ìó ðàáîòè òàì.

. êîÿòî å èñòèíñêè øåäüîâúð â îáëàñòòà íà åñåèñòè÷íèÿ æàíð. ñâîéñòâåíè çà ïèñàòåëèòå â çðåëèòå èì ãîäèíè. Åäâà â ñðåäàòà íà 60-òå ãîäèíè. Àòàíàñ Äàë÷åâ îòíîâî çàïî÷âà äà ïå÷àòà ñòèõîòâîðåíèÿ â ëèòåðàòóðíèòå èçäàíèÿ. íîâàòà âëàñò îñúæäà ïîåçèÿòà ìó êàòî “óïàäú÷íà”. òðÿáâà äà èìàìå ïðåäâèä íåãîâàòà ñèëíà îáâúðçàíîñò ñ ôèëîñîôñêàòà ëèòåðàòóðà. òîãàâà êîãàòî ïèøå ïîåçèÿ. Ñúâñåì íåñëó÷àéíî áúëãàðñêàòà êðèòèêà íàðè÷à Àòàíàñ Äàë÷åâ “ïîåòúò ôèëîñîô”. Òîé íå ñàìî ìèñëè ñ ôèëîñîôñêè êðèòåðèè. Ïðåç 1943 ã. îòêîëêîòî äà èçïúëíÿâà ðàçïîðåäáèòå íà êîìóíèñòè÷åñêàòà âëàñò îòíîñíî òîâà êàê è êàêâî òðÿáâà äà ñå ïèøå. Áîðèñ Àíãåëóøåâ âïëèòàíå íà ôèëîñîôñêèòå èçìåðåíèÿ â ëèðè÷åñêàòà òâîðáà. Çà äà ðàçáåðåì íàé-äîáðå òâîð÷åñòâîòî íà Àòàíàñ Äàë÷åâ. Ïðåç òîçè ïåðèîä ïîåòúò èçäàâà åäíà êíèãà ñ “Ôðàãìåíòè” (1967). òîé çàâúðøâà ôèëîñîôèÿ â Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò è äî êðàÿ íà æèâîòà ìó òÿ îñòàâà íåãîâàòà ãîëÿìà ñëàáîñò. ìàêàð è íå ñúñ ñúùàòà èíòåíçèâíîñò. êàêòî ïðåç ñâîÿòà ìëàäîñò. Ïî òîçè íà÷èí íåãîâèòå ñòèõîâå ïðèäîáèâàò åäíà èíòåðåñíà ìíîãîïëàñòîâîñò è ñåìàíòè÷íà óñëîæíåíîñò. Ïðåç 1927 ã. íî è Êîðèöà íà “Àíãåëúò íà Øàðòð”.Àòàíàñ Äàë÷åâ 107 ñòèõîòâîðåíèÿ. Ñàìèÿò ïîåò ïðåç êóëòîâèÿ ïåðèîä ïðîÿâÿâà âèñîêà ìîðàëíà è òâîð÷åñêà ñúâåñò êàòî ïðåäïî÷èòà íàïúëíî äà ñå îòêàæå îò òâîð÷åñêà äåéíîñò.. îñúùåñòâÿâà èçêëþ÷èòåëíî ñëîæíî õóä. íî òÿ èìà ïî ñêîðî àíòîëîãè÷åí õàðàêòåð. êîãàòî íàñòúïâà ÷àñòè÷íî ðàçìðàçÿâàíå â ïîëèòè÷åñêèÿ è êóëòóðíèÿ æèâîò íà Áúëãàðèÿ. Ñëåä 1944 ã. Íàéàêòèâíèÿò òâîð÷åñêè ïåðèîä íà Àòàíàñ Äàë÷åâ å ìåæäó 1925 è 1930 ã. “Ñòèõîòâîðåíèÿ” (1928) è “Ïàðèæ” (1930). “ôîðìàëèñòè÷íà” è “áóðæîàçíà” è çà äâå äåñåòèëåòèÿ òîé å îòðå÷åí è çàëè÷åí îò ëèòåðàòóðíèÿ æèâîò. Àòàíàñ Äàë÷åâ å àâòîð ñàìî íà òðè ñòèõîñáèðêè “Ïðîçîðåö” (1926). çàùîòî ïî÷òè âñè÷êè òâîðáè â íåÿ ñà âå÷å ïîçíàòè íà ÷èòàòåëÿ îò ïðåäèøíèòå ìó êíèãè. â êîèòî ñå îòêðèâà ÷óâñòâèòåëíîñò è çàäúëáî÷åíîñò. èçëèçà “Àíãåëúò íà Øàðòð”. òîãàâà êîãàòî ïîåòúò å ìåæäó äâàäåñåò è åäíà – äâàäåñåò è øåñò ãîäèíè.

÷å èçïèòâàì îñîáåíî óäîâîëñòâèå. îáè÷àë äà ïðåäèçâèêâà ñëóøàòåëèòå ñè êàòî ãî íàðè÷àë “ìîÿò Êðî÷å. êîãàòî ïðåâåæäàì îò ïîäñðî÷íèê. Îñâåí ôèëîñîôèÿòà Àòàíàñ Äàë÷åâ âúçïðèåìà êàòî ñâîåîáðàçíî îòêðîâåíèå è ñâåòà íà ëèòåðàòóðàòà..1944) Âëèÿíèåòî íà ôèëîñîôèÿòà âúðõó ïîåçèÿòà íà Àòàíàñ Äàë÷åâ ìîæåì äà òúðñèì îñíîâíî â òðè íàïðàâëåíèÿ – ðóñêèÿ è ôðåíñêèÿ ðåëèãèîçåí ìîðàëèçúì. êîèòî Àòàíàñ Äàë÷åâ å ïîçíàâàë è ïîëçâàë èíäèðåêòíî â ñâîåòî òâîð÷åñòâî. Ìîæå áè òîâà å .” Ðàçáèðà ñå. Âåðîÿòíî íàé-ëþáèìèòå. ìåòàôèçè÷íîòî íåîõåãåëèàíñòâî è çàïàäíîåâðîïåéñêèÿ åêçèñòåíöèàëèçúì. Íå ñàìî êàòî òâîðåö.108 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ïî âðåìåòî. òîé ñå çàíèìàâà îñíîâíî ñ ïðåâîäè íà õóäîæåñòâåíè òâîðáè. Çà Àòàíàñ Äàë÷åâ ôèëîñîôèÿòà å íà÷èí çà îñìèñëÿíå ñúùíîñòòà íà ÷îâåøêîòî áèòèå – íà íåãîâèòå âúòðåøíè ïðîòèâîðå÷èÿ è ïàðàäîêñè. êîéòî ñàìî äåñåòèëåòèå ïî-ðàíî èìà ïðåòåíöèè çà íàé-åëèòàðåí è ñëîæåí ïîåò. È òúé êàòî ïèñàòåëÿò íèòî âúâ ôðàãìåíòèòå. Çà ñâîè ó÷èòåëè âúçïðèåìàë ôðåíñêèòå ìîðàëèñòè Áëåç Ïàñêà ë è Àíðè Áåðãñîí. Îáè÷àë äà ÷åòå è öèòèðà ðóñêèòå ôèëîñîôè Íèêîëàé Ëîñêèé è Íèêîëàé Áåðäÿåâ. òîâà ñà ìàëêà ÷àñò îò ôèëîñîôèòå. Âúâ “Ôðàãìåíòè” òîé ñïîäåëÿ êàêâî îçíà÷àâà çà íåãî ïðåâîäà: “È âñå ïàê òðÿáâà äà ïðèçíàÿ. íî è êàòî ñòðàñòåí ÷èòàòåë è ïðåâîäà÷. Ìèðîãëåäíî-åñòåòè÷åñêè àñïåêòè”. ÷å Ïåí÷î Ñëàâåéêîâ. â îáùè ëèíèè å ïîçíàâàë ñðàâíèòåëíî äîáðå ñàìî òâîð÷åñòâîòî íà Ôðèäðèõ Íèöøå. íî å è åäèíñòâåíèÿò íà÷èí äà îñòàíå â ñâåòà.. Îò òÿõ ñòàâà ÿñíî. êîÿòî ðàçäåëÿëà èíòåëåêòóàëíèòå èíòåðåñè íà Àòàíàñ Äàë÷åâ îò òåçè íà îñòàíàëèòå òâîðöè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ïî òîâà âðåìå. ÷å Àòàíàñ Äàë÷åâ å èìàë ïîä÷åðòàí àôèíèòåò êúì ôèëîñîôñêàòà ðåëèãèîçíî-íðàâñòâåíà ëèòåðàòóðà. à ñúùî òàêà ìîæå áè íàé-ãîëåìèÿ áåëåòðèñò ôèëîñîô â ñâåòîâíàòà ëèòåðàòóðà Ôüîäîð Äîñòîåâñêè. Òàçè íåãîâà äåéíîñò íå ñàìî ìó ïîìàãà äà èçõðàíâà ñâîåòî ñåìåéñòâî. ×åñòî ïúòè èíòåðïðåòèðàë ïðåä ïðèÿòåëè ñëîæíèòå èíòåëåêòóàëíè ïîñòàíîâêè íà Åäìóíä Õóñåðë è Ìàðòèí Õàéäåãåð. Åäíè îò íàé-èíòåðåñíèòå â òîâà îòíîøåíèå ñà ñïîìåíèòå íà Áîðèñ Äåë÷åâ â àâòîáèîãðàôè÷íàòà ïîðåäèöà “Ïîçíàâàõ òåçè õîðà” è èçñëåäâàíåòî íà Äèìèòúð Àâðàìîâ “Àòàíàñ Äàë÷åâ. êîéòî âúçïðèåìàë ñàìî êàòî ñâîé – òîçè íà êíèãèòå. À ùî ñå îòíàñÿ äî èòàëèàíñêèÿ íåîõåãåëèàíåö Áåíåäåòî Êðî÷å. èçñëåäîâàòåëèòå ñà ïðèíóäåíè äà ñå ïîçîâàâàò íà ñâèäåòåëñòâà íà íåãîâè ïðèÿòåëè è ïîçíàòè. íèòî â ñòàòèèòå ñè ãîâîðè çà ñâîèòå èíòåðåñè â îáëàñòòà íà ôèëîñîôèÿòà. êîãàòî åìèãðèðà îò îáùåñòâåíèÿ è ëèòåðàòóðíèÿ æèâîò. Äîðè ñàìî îò áåãëîòî èçáðîÿâàíå íà òåõíèòå èìåíà ìîæå äà ñè äàäåì ñìåòêà çà îãðîìíàòà ïðîïàñò. Íåêà ïðèïîìíèì.

íåïîñðåäñòâåíî äà ïðåäèçâèêâàò åìîöèÿòà”. ïðè êîÿòî íàëè÷èåòî íà äàäåíè âúíøíè ôàêòîðè . Ñ. â êîåòî ïîåòúò ãîâîðè çà “ìàòåðèàëíî îòíîøåíèå” êúì ñëîâîòî â ïîåçèÿòà. Äàë÷åâ å íàÿñíî è ñ õàðàêòåðíèÿ ïîåòè÷åñêè ïîõâàò íà Åëèúò äà ðàç÷èòà íà èíòåëåêòóàëíîòî óñèëèå îò ñòðàíà íà ÷èòàòåëÿ ïðè . Òå ÿ âèæäàò. êîèòî ïðåäñòàâëÿâàò ôîðìóëàòà íà òàçè îïðåäåëåíà åìîöèÿ. òóõëè è âàð. Åëèúò çà “îáåêòèâíèÿ êîðåëàò” êàòî íàé-ïîäõîäÿùàòà ôîðìà çà èçðàçÿâàíå íà åìîöèèòå â èçêóñòâîòî: “. õàðàêòåðíè çà ïîåçèÿòà îùå íà ðàííèÿ Äàë÷åâ.” Ùå îáúðíåì âíèìàíèå íà ïîñëåäíîòî èçðå÷åíèå. ëèðèêà îò Êîíñòàíòèíîñ Êàâàôèñ. Áúëãàðñêèÿò ëèòåðàòóðåí èñòîðèê Ñâåòëîçàð Èãîâ â åäíà ñâîÿ ñòàòèÿ ïèøå: “Äàë÷åâèòå ðàáîòè îò òàçè êíèãà èìàò çà íàøàòà ëèòåðàòóðà çíà÷åíèåòî. ×ðåç òàçè ñâîÿ ïîçèöèÿ ñïðÿìî ëèðè÷åñêèÿ åçèê Àòàíàñ Äàë÷åâ íàñî÷âà êúì åäèí îò èçòî÷íèöèòå íà ëèòåðàòóðíî âëèÿíèå âúðõó íåãîâàòà ëèðèêà – ãîëåìèÿò àíãëèéñêè ïîåò Ò. Åëèúò è ñòàòèèòå è ôðàãìåíòèòå íà Ïîë Âàëåðè.. Ñ. êàêòî îò êóï ïÿñúê. ÷å ðàçâàëÿø ÷óæäàòà ñãðàäà. ñúäúðæà îñîáåíà áàãðà. Çà Àòàíàñ Äàë÷åâ. Ïîðàäè òîâà çà ïîåòèòå íå ñúùåñòâóâàò ñèíîíèìè. ñúçäàâàø åäíà ñòðîéíà ñãðàäà. Àäàì Ìèöêåâè÷. Ñ. áåç äà ÷óâñòâàø. êîåòî èìàò çà ìîäåðíàòà ñâåòîâíà ëèòåðàòóðà åñåòàòà íà Ò. Ëàôîíòåí. Íèêîñ Êàçàíäçàêèñ. Òóê ùå öèòèðàìå ñàìî åäèí ôðàãìåíò. íîñè îñîáåíà àòìîñôåðà. ðàçêàçèòå íà Àíòîí Ïàâëîâè÷ ×åõîâ. òîé íå å ïîåò. îñâåí íà÷èí íà æèâîò. èçâåñòíà ñèòóàöèÿ èëè âåðèãà îò ñúáèòèÿ. ãðóïà ïðåäìåòè. ÷óâàò. Êîéòî íÿìà òîâà ñåòèâíî. âñÿêà äóìà å íåçàìåíèìà. ðàçâàëåíà âå÷å îò äðóãè. Åëèúò.” Âúâ “Ôðàãìåíòè” áèõìå ìîãëè äà îòêðèåì è ãîëÿìà ÷àñò îò åñòåòè÷åñêèòå ïðèíöèïè. àêî ùåòå ìàòåðèàëíî îòíîøåíèå êúì íåÿ. Åìèëè Äèêèíñúí.Àòàíàñ Äàë÷åâ 109 óäîâîëñòâèåòî îò òâîð÷åñòâîòî: äà âèæäàø êàê îò åäèí áåçôîðìåí êóï äóìè. Íèêîëàé Ãóìèëüîâ. Îò äðóãà ñòðàíà.” Äàë÷åâ ïðåâåæäà ðîìàíèòå “×åðâåíî è ÷åðíî” íà Ñòåíäàë è “Áðàòîâ÷åäêàòà Áåò” íà Áàëçàê.. îïèïâàò è óñåùàò. êîèòî å íóæíî äà áúäàò èçó÷åíè è ðàçáðàíè. ôîðìóëà. êîéòî ïðåïðàùà êúì îñíîâåí ïðîáëåì â íåãîâàòà ïîåçèÿ çàùîòî å íåâúçìîæíî äà ïðåäñòàâèì íà âñè÷êè çíà÷èìè ïîñòàíîâêè â êíèãàòà: “Çà ïîåòèòå äóìàòà îñâåí çíà÷åíèå å îñîáåíî ñú÷åòàíèå îò çâóöè. Ìíîãî îò íåãîâèòå “Ôðàãìåíòè” ïðåäñòàâëÿâàò èçêëþ÷èòåëíî ïðîíèêíîâåíè ðàçñúæäåíèÿ âúðõó çàêîíèòå íà èçêóñòâîòî è â ÷àñòíîñò íà ëèòåðàòóðàòà è ïîåçèÿòà.. Ïîë Åëþàð è îùå ìíîãî äðóãè ñâåòîâíîèçâåñòíè àâòîðè. ëèòåðàòóðàòà å è èçêóñòâî ñúñ ñîáñòâåíè ñëîæíè ïðàâèëà. Øàðë Áîäëåð.. èìà îñîáåíà äúëæèíà è òåæåñò. Âåðîÿòíî îùå êàòî ñòóäåíò áúëãàðñêèÿò òâîðåö å èìàë âúçìîæíîñò äà ñå çàïîçíàå ñ ïîñòàíîâêàòà íà Ò.

õóä.  ñâîÿòà ïîåçèÿ Àòàíàñ Äàë÷åâ ïðèâíàñÿ ïðèíöèïèòå íà ìîäåðíèòå òúðñåíèÿ è ðàçáèðàíèÿ íà Ò. . ïîäîáíî íà íàôòàëèíà. Ïîåòèòå è îò äâåòå òå÷åíèÿ òúðñÿò ñðåäñòâà. è ãè íàìèðàò.1944) îòêðèâàíå íà ñêðèòèòå âðúçêè ìåæäó îáåêòèòå â äåéñòâèòåëíîñòòà. Ñ. êîéòî äà ãî ïîñòàâè â öåíòúðà íà òâîðáàòà. ÷ðåç êîèòî äà ïðåîäîëåÿò ñèìâîëèñòè÷åñêàòà ïîåòèêà. ñ öåë äà ïðîâîêèðà ëþáîïèòñòâîòî íà ÷èòàòåëÿ. ïî-õàðàêòåðåí è ïî-ðåàëèñòè÷åí. ïîñèïàí âúðõó ïðîèçâåäåíèåòî. Ñàìî îáðàçúò. Èâàí Ìèëåâ (1919) Äðóãà åäíà íàñîêà â òúðñåíåòî íà ëèòåðàòóðíè âëèÿíèÿ â òâîð÷åñòâîòî íà Àòàíàñ Äàë÷åâ å âúçäåéñòâèåòî ðóñêèÿò àêìåèçúì è èìàæèíèçúì – ñàìîáèòíè òå÷åíèÿ. ìîæå äà ãî ñïàñè îò ìîëöèòå íà âðåìåòî. “Ïåéçàæ”. êîèòî èìàò âàæíà ðîëÿ â ðóñêèÿ ïîñòñèìâîëèçúì ïðåç âòîðîòî äåñåòèëåòèå íà ÕÕ âåê. ñúñ ñâîÿòà èíòåëåêòóàëíà çàãàäú÷íîñò. îáðàçúò ñå íóæäàåë îò ðàçëè÷åí åçèê.” Ïîðåëåôåí. Áåç ñúìíåíèå ìíîãî ìó äîïàäà ìåòîäúò íà òÿõíîòî ñúáèðàíå â åäíà êàðòèíà èëè åäèí ñèìâîë. ×ðåç îáðàçà òå èñêàò äà ïðèäàäàò íîâî çíà÷åíèå íà âðúçêàòà ñúäúðæàíèå – ôîðìà â õóäîæåñòâåíàòà òâîðáà. Íàé-õàðàêòåðíàòà ÷åðòà â ïîåòèêàòà íà àêìåèñòèòå è èìàæèíèñòèòå å îïðåäìåòÿâàíåòî íà èçîáðàçÿâàíàòà êàðòèíà.  åäèí îò ìàíèôåñòèòå íà èìàæèíèñòèòå ïèøå: “Îáðàç è ñàìî îáðàç. íî òðúãâàéêè ïî ðàçëè÷íè ïúòèùà.110 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Åëèúò.

÷å ïðåäìåòúò çàåìà îñíîâíî ìÿñòî â õóäîæåñòâåíîòî ïðîñòðàíñòâî: “Áîëíèöà”. Ìàëêî ñëåä ïîñëåäíèÿ áðîé è ñàìèÿò êðúã ñå ðàçïàäà. íî òîâà ìîæåì äà ñè îáÿñíèì íàéâå÷å ñ íåãîâàòà âúçðàñò – òîé å åäâà 21-22-ãîäèøåí ìëàäåæ ñðåä çðåëè ôèãóðè è óòâúðäåíè èìåíà â áúëãàðñêèÿ êóëòóðåí æèâîò. êúäåòî ó÷àñòâà â íÿêîëêî äèñêóñèè îòíîñíî ìÿñòîòî íà ñèìâîëèçìà â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðíà òðàäèöèÿ. Âñÿêà ñòàÿ ñè èìà âðàòè. ìåæäó êîèòî å è Àòàíàñ Äàë÷åâ. “Õèæè”. Îáèêíîâåíî òàì ÷îâåêúò .  òîçè êðúã âçèìàò ó÷àñòèå åäíè îò íàéãîëåìèòå èíòåëåêòóàëöè ïðåç òîçè ïåðèîä â ñòðàíàòà. áúëãàðñêèòå “ñòðåëöè” ïîñòàâÿò â öåíòúðà íà ñâîÿòà êóëòóðíà ìèñèÿ âúïðîñà çà ñúîòíîøåíèåòî ìåæäó áúëãàðñêîòî è ÷óæäîòî êàòî îáùåñòâåí è õóäîæåñòâåí ïðîáëåì. Ïðåä Äèìèòúð Àâðàìîâ òîé íååäíîêðàòíî êàçâà: “Êàòî ãðàäñêè èíòåëèãåíò åñòåñòâåíî å äà ïðåñúçäàâàì îáñòàíîâêàòà. Ñàìèÿò àâòîð äàâà åäíî ëîãè÷íî òúëêóâàíå íà òåçè ñâîè ïðåäïî÷èòàíèÿ.Àòàíàñ Äàë÷åâ 111 Ïðåç 1915 ã. íî òîé èçëèçà ñàìî â äâàíàäåñåò áðîÿ. “Ñòàÿòà” è äð. À êî âíèêíåì âíèìàòåëíî â èíäèâèäóàëíàòà êàðòèíà íà âñÿêî ñòèõîòâîðåíèå ùå îòêðèåì. ÷å ëèðèêàòà íà Àòàíàñ Äàë÷åâ å õàðàêòåðíà íàé-âå÷å ñúñ ñâîÿòà ïðåäìåòíîñò è èíòåëåêòóàëíîñò. çà ðàçëèêà îò ðóñêèòå ôóòóðèñòè. à â Áúëãàðèÿ ïðåç 1926 ã. áëàãîäàðåíèå íà âå÷å ñïîìåíàòèÿ àôèíèòåò íà àâòîðà êúì ôèëîñîôñêàòà òåìà. Àòàíàñ Äàë÷åâ íå å îò âîäåùèòå ôèãóðè â “Ñòðåëåö”.  ìíîæåñòâî ñòàòèè è åñåòà ñå çàùèòàâà èäåÿòà çà íàìèðàíå íà ðàçóìíî ñúîòíîøåíèå ìåæäó íàöèîíàëíèòå òðàäèöèè è ÷óæäèÿ îáùåñòâåí è êóëòóðåí îïèò. Ïðåäè âñè÷êî îáà÷å ñå îòëè÷àâà ñúñ ñàìîáèòíîòî ñè ïîåòè÷åñêî òâîð÷åñòâî. Òîâà å. ÷å ñâåòúò â òÿõ ïðåäñòàâëÿâà åäíà íà ïðúâ ïîãëåä íåîäóõîòâîðåíà ñèñòåìà îò ïðåäìåòè. êîÿòî íÿêîëêî ãîäèíè ïî-êúñíî äàâà íà÷àëîòî íà ìîäåðíèñòè÷íîòî òå÷åíèå â Ðóñèÿ. òî ïîä÷åðòàíàòà óïîòðåáà íà ïðåäìåòè è îáåêòè îò äîìàøíèÿ èíòåðèîð è ãðàäñêèÿ åêñòåðèîð å íåùî íàïúëíî íåòèïè÷íî è íåïîçíàòî äî òîçè ìîìåíò çà áúëãàðñêàòà ëèðèêà. È àêî èíòåëåêòóàëíèÿò åëåìåíò å ëåñíî ðàçáèðàåì. ñå ñôîðìèðà ëèòåðàòóðåí êðúã “Ñòðåëåö”. ïðîçîðöè è ïð. Óòâúðäåíî å ìíåíèåòî. “Ïðîçîðåö”. “Êîëè”. êðúãúò óñïÿâà äà ñúçäàäå è ñâîé ïå÷àòåí îðãàí – âåñòíèê “Ñòðåëåö”. Íåçàâèñèìî îò òîâà. òîé å îò àêòèâíèòå àâòîðè â äâàòà îðãàíà íà êðúãà – âåñòíèöèòå “Èçòîê” è “Ñòðåëåö”.” È íàèñòèíà ñàìî çàãëàâèÿòà íà ñòèõîòâîðåíèÿòà â ïúðâàòà ìó ñòèõîñáèðêà “Ïðîçîðåö” ñà äîñòàòú÷íè. “Âðàòèòå”. â êîÿòî æèâåÿ è ðàáîòÿ. Ïðåç 1927 ã. â ðóñêèÿ ôóòóðèñòè÷åí àëìàíàõ “Ñòðåëåö” èçëèçà ïúðâàòà â ðóñêàòà ïðåñà ñòàòèÿ çà àíãëèéñêèÿ èìàæèíèçúì íà Åçðà Ïàóíä è Óèíäúì Ëóèñ. çà äà ñå óáåäèì â òîâà. Ðàçáèðà ñå.

èëè ôóíêöèîíèðàò õóäîæåñòâåíî êàòî òàêèâà. îò äðóãà. Ñ. êîÿòî ïðèäîáèâà äåòàéëúò.112 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . êîåòî îáùî âçåòî å åäíî è ñúùî íåùî. Íîâàòà îáðàçíîñò ðàç÷èòà íà ñïîñîáíîñòòà íà òâîðåöà òàêà äà ìîäåëèðà è êîìïîçèðà õóäîæåñòâåíîòî áèòèå îò åñòåñòâåíèòå åëåìåíòè è ïðåäìåòè. Ïî òîçè íà÷èí ñå èçáÿãâà ñàìîòî îïèñàíèå íà ÷óâñòâîòî. çà êîéòî ãîâîðè Ò. Ñúâêóïíîñòòà îò îáðàçè. Ñïîðåä àíãëèéñêèÿ ïîåò ÷ðåç îïðåäåëåíà ãðóïà îò ïðåäìåòè òðÿáâà äà ñå ïðåäèçâèêà îïðåäåëåíà åìîöèÿ. ÷å ñòàâà ñàì îòðèöàíèå íà ñåáå ñè. äà èçðàçÿâà íàé-àäåêâàòíèòå è òúðñåíè ÷óâñòâà. ×îâåêúò ñå ïðåäñòàâÿ íå â ñâîÿòà öÿëîñò. Îò åäíà ñòðàíà.1944) îòñúñòâà â òðàäèöèîííèÿ ñìèñúë êàòî ëèðè÷åñêè ñóáåêò. ñúñ ñâîèòå ñêðèòè èëè ÿâíè âúòðåøíè è âúíøíè àëþçèè. à ðàçïàäíàë ñå íà åëåìåíòè. îòêîëêîòî íà íÿêàêâà ðåàëèñòè÷íà êàðòèíà: Òåçè ÷åðíè ðúöå âðúç ïðîñòðåíèòå áåëè ïîêðèâêè êàòî ÷åðíè îãîëåíè êëîíè íà çèìíèÿ ñíÿã. Åëèúò â ñâîÿòà ñòàòèÿ ïî ïîâîä òðàãåäèÿòà “Õàìëåò”. êîèòî èëè ñå ñðàâíÿâàò ñ îñòàíàëèòå ïðåäìåòè îò ìàòåðèàëíèÿ ñâÿò. ÷å òî äà çàïî÷íå äà ãîâîðè ñàìî. êîåòî íàé-âÿðíî ùå ãî íàñî÷è êúì òúðñåíîòî âíóøåíèå. Òîé íå ñå ðàçãëåæäà â ðåíåñàíñîâèÿ ñìèñúë íà äóìàòà êàòî “âåíåö íà ïðèðîäàòà”. êîéòî äà ïðîÿâÿâà òàêàâà ÷óâñòâèòåëíîñò êúì íà ïðúâ ïîãëåä . Íÿìà äðóã àâòîð â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. ñúâñåì î÷åâèäíî èçïúëíÿâàò ðîëÿòà íà “îáåêòèâåí êîðåëàò”. ÷å Àòàíàñ Äàë÷åâ âìåñòî “îáåêòèâåí êîðåëàò” ñ÷èòà ñòèõîòâîðåíèÿòà ñè çà “âúïëúòåíè åìîöèè”. Íåêà ïîãëåäíåì âúâ âòîðèÿ êóïëåò íà “Áîëíèöà” êàê îïèñàíèåòî íà áîëíèòå ìíîãî ïîâå÷å ïðèëè÷à íà áåçñóáåêòíàòà ðàçãðàäåíîñò íà ïîðòðåòèòå íà Ïèêàñî. à. Åäèí îò íàé-õàðàêòåðíèòå áåëåçè â ëèðèêàòà íà Äàë÷åâ å âàæíàòà ôóíêöèÿ. êîåòî ñèìâîëèçìúò øàáëîíèçèðà è ïðåâðúùà â ãîòîâè ôðàçè è ôîðìóëè. Ïðåäìåòèòå. ×îâåêúò â ëèðèêàòà íà Äàë÷åâ å ïðåäñòàâåí äî òàêàâà ñòåïåí îò÷óæäåí îò ðàçáèðàíåòî íà äóõîâíîòî è ÷îâåøêîòî. Ñúâñåì íå å ñëó÷àéíî. êîÿòî ôàêòè÷åñêè å ïðîâîêèðàëà ñàìèÿ àêò íà ñúòâîðÿâàíå íà òâîðáàòà. òåçè ñóõè ðúöå è ðàêðèâåíè áîëíè óñìèâêè. òàêà êàêòî è ôóíêöèîíèðàùèòå êàòî òàêèâà ïîðòðåòíè åëåìåíòè. ïî òîçè íà÷èí ñå ïðåâðúùà â ñëîæåí ðåáóñ. äà ïîñòèãíå íóæíîòî ñúñòîÿíèå íà ñúçåðöàíèå. à â íåãîâèÿ åêçèñòåíöèàëåí ñìèñúë – êàòî ïîñëåäíàòà ôàçà íà âúçìîæíîòî îò÷óæäåíèå. êîèòî èçèñêâà îïðåäåëåíà íàñòðîéêà íà ÷èòàòåëÿ. òîé òðÿáâà èíòåëåêòóàëíî äà ðàçêîäèðà “äèàëîãà” ìåæäó ïðåäìåòèòå. è î÷è ìîæå áè âå÷å âãëåäàíè â äðóãèÿ ñâÿò.

 ëèðèêàòà íà Äàë÷åâ íå . õóä. Àç íå ÿ çàáåëÿçàõ. ïîäñèëâàéêè çíà÷åíèåòî ìó ÷ðåç èç÷èñòâàíå íà ïðîñòðàíñòâîòî îêîëî íåãî”.” Íà ïðúâ ïîãëåä îñíîâíèÿò îáðàç â òîçè êàäúð òðÿáâà äà å òîçè íà ïòèöàòà. Íå ñàìî â ëèðèêàòà. Ïðåç 20-òå ãîäèíè íà ÕÕ âåê òîâà ëèòåðàòóðíî òå÷åíèå èìà ñèëíî âëèÿíèå âúðõó áúëãàðñêèòå òâîðöè. Ãåîðãè Ðàé÷åâ è Âëàäèìèð Ïîëÿíîâ. íî âñúùíîñò òîé å îòñúñòâàù. êîåòî òðÿáâà äà ñå ïîñòèãíå. Èòàëèàíñêèÿò èçñëåäîâàòåë Ñàíòå Ãðà÷îòè ñ÷èòà. êîÿòî íå ñàìî çàìåñòâà ñàìàòà ïòèöà. Íà íåãîâî ìÿñòî ñå íàñòàíÿâà ñÿíêàòà íà ïòèöàòà. íî è â íåãîâèòå ôðàãìåíòè ìîæåì äà íàáëþäàâàìå ñïåöèôèêàòà íà òîçè ïðîöåñ: “Íàä óëèöàòà ïðåëåòÿ ïòèöà.Àòàíàñ Äàë÷åâ 113 “Êîìïîçèöèÿ”. Æîðæ Ïàïàçîâ íåçíà÷èòåëíèòå åëåìåíòè îò äåéñòâèòåëíîñòòà êàòî èì ïðèäàâà õóäîæå ñòâåíà ìíîãîïëàñòîâîñò. Íàé-ñèëíî òîâà ëè÷è â ðàçêàçèòå íà Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ. Ñÿíêàòà å ñàìî äåòàéë îò åäíà ìèãíîâåíà êàðòèíà. Ãîëÿìà ðîëÿ â ïîåçèÿòà íà Äàë÷åâ èãðàå è äèàáîëèçìúò. íî è ïîåìà âñè÷êè ïîåòè÷åñêè ôóíêöèè íà âíóøåíèåòî. íî â õóäîæåñòâåíèÿ ñâÿò íà Àòàíàñ Äàë÷åâ òîé ñòàâà öåíòðàëíèÿò èçðàçèòåë íà åìîöèÿòà. ÷å òàéíàòà íà òâîð÷åñêèÿ ïðîöåñ íà Àòàíàñ Äàë÷åâ “ñå ñúñòîè â ïîäáîð íà äåéñòâèòåëíîñòòà è èçîëèðàíå îò íåÿ íà íóæíèÿ äåòàéë. íî âèäÿõ ñÿíêàòà é äà ïàäà íàäîëó êàòî êàìúê ïî ñëúí÷åâàòà ôàñàäà íà ñðåùíîòî çäàíèå.

êîÿòî îáåçñìèñëÿ âñÿêî ÷îâåøêî äåéñòâèå. ïèñìà è ò. îòêîëêîòî äî ôîðìàëíî ñåíçàöèîííèÿ íà÷èí íà äèàáîëèñòèòå. íà êîèòî ðàç÷èòàò ïîñëåäîâàòåëèòå íà ïîñòðîìàíòè÷íîòî òå÷åíèå. õàðàêòåðåí çà åêçèñòåíöèàëèñòêàòà ëèòåðàòóðà. êúäåòî “òðàìâàè êàòî âåòðîâå ôó÷àò / è ñìåõîâå è êðÿñúöè çâó÷àò” ñå èçïðàâÿ ïðåä îòâîðåíèÿ ïðîçîðåö è . Òóê ëèðè÷åñêèÿò ïåðñîíàæ. Íî ïðè Àòàíàñ Äàë÷åâ òÿ ìíîãî ïîâå÷å ñå äîáëèæàâà äî òðàêòîâêàòà. à çà òÿõíà ñâîåîáðàçíà òðàíñôîðìàöèÿ. Æèâîòúò å ðàçãëåäàí ïðåç ïðèçìàòà íà ñèãóðíàòà ñìúðò. òàêà êàêòî ïî-êúñíî å â çàïàäíîåâðîïåéñêèÿ àòåèñòè÷åí åêçèñòåíöèàëèçúì.1944) áèõìå ìîãëè äà ãîâîðèì çà õàðàêòåðíè äèàáîëè÷íè ìîòèâè. Òîé ñå ïðåâðúùà â íåíóæíî óñèëèå è áåçêðàéíî ñòðàäàíèå. ïðîçîðöè. òóê ñèìâîëèçèðàù áåçêðàéíî ïîâòàðÿùîòî ñå âðåìå. îò òåçè. Åäíà îò öåíòðàëíèòå òåìè. êîèòî “âúðòÿò áåçñïèðíî êîëåëîòî / è ñëóøàò ñêðúáíàòà ìó ïåñåí” ñ òîçè íà Ñèçèô îò “Ìèòúò íà Ñèçèô” íà Àëáåðò Êàìþ. Ïðè Àòàíàñ Äàë÷åâ îáà÷å îòñúñòâà äîðàçâèòà èäåÿòà çà áóíòà ñðåùó òîâà áåçñìèñëèå è â òîâà îòíîøåíèå òîé å ïî-áëèçêî äî àíòè÷íèÿ ìèò è ïî-àäåêâàòíî ãî òúëêóâà. å òåìàòà çà ñìúðòòà. ñåíêè. çà äà ðàçêðèå ñâîÿòà îò÷óæäåíîñò îò íåïðèåìëèâèÿ çà íåãî ñâÿò íà ãðàäà. Ïðåä ëèöåòî íà ñìúðòòà àáñîëþòíî âñè÷êè ÷îâåøêè ñòîéíîñòè è íàäåæäè ñå ñàìîóíèùîæàâàò è ïðîïàäàò. Îùå ïî-èíòåðåñíà èíòåðïðåòàöèÿ íà ìîòèâ. ìîæåì äà îòêðèåì â ñòèõîòâîðåíèåòî “Äÿâîëñêî”.  ñòèõîòâîðåíèåòî “Ñòàðèòå ìîìè” å èçâåäåí êàòî öåíòðàëåí èìåííî òîçè ìîòèâ. Åäèíñòâåíî òÿ ùå ãè èçìúêíå îò áåçñïèðíèÿ êðúãîâðàò íà ÷åêðúêà (òóðñêà äóìà çà äîìàøåí óðåä çà ïðåäåíå. Ñìúðòòà å îëèöåòâîðåíà êàòî ïîñëåäíèÿ æåíèõ íà ñòàðèòå ìîìè è åäèíñòâåíàòà òÿõíà ðàäîñò. êîèòî äà âúçäåéñòâàò âúðõó ðåàëíîñòòà. êîåòî íå ïðîèçâåæäà ñìèñëè.114 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ïðè íåãî íÿìà êîøìàðíè âèäåíèÿ èëè ìèñòè÷íè è ñâðúõåñòåñòâåíè ñèëè. Ðåàëíî îáà÷å. å âîäåùèÿò ìîòèâ íà ïîñëàíèÿòà. íàòîâàðâà òåçè îáðàçè ñ ìíîãî ïî-ñëîæíè è ìíîãîïëàñòîâè çíà÷åíèÿ. îáðàçúò íà ñâúðøåêà íà æèâîòà å èçâåäåí äî ãëîáàëíà ìåòàôîðà. È â äâàòà ñëó÷àÿ àáñóðäíîñòòà íà áèòèåòî. Ìíîãîêðàòíî áúëãàðñêàòà êðèòèêà ñðàâíÿâà îáðàçà íà ñòàðèòå ìîìè. Ïðè áúëãàðñêèÿ ïîåò. êàêòî è áåçñìèñëèåòî íà òðóäà. êîéòî ñå äâèæè ñ äâå êîëåëà). êîèòî ïîåòúò çàèìñòâà îò äèàáîëèçìà. êíèãè.í. Ñìúðòòà íå å ñàìî ïîâîä äà ñå ðàçñúæäàâà âúðõó ïðåõîäíîñòòà íà ÷îâåøêîòî ñúùåñòâóâàíèå è áåçïëîäíîñòòà íà óñèëèÿòà íà ÷îâåêà äà ïðåáîðè âå÷íîñòòà. êîÿòî äåñåòèëåòèå ïî-êúñíî ïðàâÿò â Ãåðìàíèÿ è Ôðàíöèÿ åêçèñòåíöèàëèñòèòå. à åäèíñòâåíî âúçïðîèçâåæäà ñàìîòî ñåáå ñè. çàä êîÿòî ñå ðàçáèðà åêçèñòåíöèàëíèÿò àáñóðä. Òîé ñàìî ôîðìàëíî ïîëçâà àðñåíàëà íà äèàáîëè÷íàòà ïîåòèêà – îãëåäàëà.

÷å âëàäåå äîðè ñîáñòâåíàòà ñè ñìúðò. çà äà ñå èçïëåçè íà ñâåòà. “Áàëêîíúò” è “Ïëàäíÿ”. íå òÿ çàñòðàøàâà ëè÷íîòî ìó áèòèå. Êàòî ñâîåîáðàçåí ñîáñòâåí ïðî÷èò íà ñòèõîòâîðåíèåòî ìîæåì äà ïðèåìåì ñëåäíèÿ ôðàãìåíò íà Äàë÷åâ: “Áèõ âÿðâàë â áåçñìúðòèåòî. àêî íå áåøå ñòàðîñòòà. Îñíîâíèÿò äîâîä å. çàðàäè íåéíîòî íåäîâîëñòâî îò îãðàíè÷åíèÿòà. êîèòî é íàëàãà ïëúòòà. êîãàòî âèæäà. êîèòî äèðåêòíî âúçïðîèçâåæäàò ôèëîñîôñêè ìîòèâè è ëåêñèêà. îáðàçà íà Ñòàð÷åòî.  òÿõ åêçèñòåíöèàëèçìúò îòñòúïâà ìÿñòî íà èäåè.”  îñúçíàâàíåòî íà ïåðñîíàæà. Àêî ïðè ôðåíñêèòå åêçèñòåíöèàëèñòè ñìúðòòà å ñàìî ñðåäñòâî çà ðàçêðèâàíå íà ðåàëíèòå ñòîéíîñòè â áèòèåòî. Ëèðè÷åñêèÿò àç â ìîíîëîãè÷íà ôîðìà óïðåêâà äóøàòà. èìà äðóãè â ëèðèêàòà íà Äàë÷åâ. çàùîòî å íåìèíóåìà. Êàêâî ïðîäúëæåíèå ìîæå äà î÷àêâà ÷îâåê äðóãàäå. çàùîòî áè ïðåäñòàâëÿâàëà “ìîíàäà áåç ïðîçîðöè”. ÷å äóøàòà íå å âúçìîæíî äà ñúùåñòâóâà ñàìà çà ñåáå ñè. Òîâà ïîñòîÿííî ÷åçíåíå íà äóøàòà. à òîé çàñòðàøàâà íåéíîòî âñåìîãúùåñòâî. Òóê âå÷å ôèëîñîôñêèÿò åçèê å ïðèäîáèë ÷èñòî Äàë÷åâñêà îïðåäìåòåíîñò. .Àòàíàñ Äàë÷åâ 115 “ÿðîñòíî îòòàì çàìåðâàì õîðàòà / ñúñ ïðúñò îò ñòàðèòå ñàêñèè áåç öâåòÿ”. íî íå êàêúâ äà å. íàãðàäåí ñ Íîáåëîâà íàãðàäà. ÷å òóê ñâúðøâà âñè÷êî?” Ïðîäúëæåíèå íà ìîòèâà îòêðèâàìå â “Áàëêîíúò”. å. ñâúðçàíè ñ èäåàëèñòè÷åñêàòà ôèëîñîôèÿ íà Ïëàòîí. Ìîíàäàòà å ïðåîáðàçóâàíà â áàëêîí. Îò äðóãà ñòðàíà àâòîðúò î÷åâèäíî òúëêóâà è ïðîáëåìà çà áåçñìúðòèåòî. Íÿêîëêî ãîäèíè ïî-êúñíî âîäà÷úò íà ôðåíñêèÿ åêçèñòåíöèàëèçúì Æàí-Ïîë Ñàðòð ùå ñúçäàäå â ñâîÿ ðîìàí “Ïîãíóñàòà”. òî çà Äàë÷åâ çà ïîðåäåí ïúò å ïðåäñòàâåíà êàòî ôîðìà íà àáñîëþòíî îñâîáîæäåíèå: “Àç èìàì âñè÷êî: ìîÿ å ñìúðòòà. Áåíåäåòî Êðî÷å. à àáñóðäåí ñàì ïî ñåáå ñè – çàçèäàí çà ñàìèòå ñòîïàíè íà êúùàòà è íåâèäèì çà âúíøíèòå ìèíóâà÷è. È â òîçè ñëó÷àé èíòåðïðåòàöèÿòà íà ìîòèâà çà æèçíåíîòî îò÷àÿíèå å ïî-äúëáîêî è èíòåðåñíî ðàçâèòà ïðè áúëãàðñêèÿ òâîðåö. êàêòî è íà òÿëîòî. ò. êàêòî è èäåÿòà çà òÿõíàòà áåçóñëîâíà îáâúðçàíîñò. Òàêà íàïðèìåð â “Ìåòàôèçè÷åñêè ñîíåò” ÷ðåç åçèêà íà ïîåçèÿòà å èíòåðïðåòèðàíà âðúçêàòà ìåæäó äóøàòà è òÿëîòî. íå îñòàâÿ êàòî ÷å ëè íèêàêâà íàäåæäà çà äðóã æèâîò. çàùîòî ìîæå äà ÿ ïðèçîâå. êîåòî ïî öÿë äåí ñòîè íà ïðîçîðåöà íà ñâîÿòà êúùà è ñå çàáàâëÿâà äà ïëþå âúðõó ïðåìèíàâàùèòå ïî òðîòîàðà õîðà. Áåç ñúìíåíèå åäíè îò íàé-èçâå ñòíèòå è íàé-ñïîëó÷ëèâèòå ñà “Ìåòàôèçè÷åñêè ñîíåò”. Íî àêî â òåçè ñòèõîòâîðåíèÿ ôèëîñîôèÿòà å ñêðèòà â ñèìâîëíèòå ïëàñòîâå. ñëåä êîåòî â êðàÿ íà òâîðáàòà ñå îáåñâà íà ðàìêàòà íà ïðîçîðåöà. êîãàòî ïîæåëàå – ñå îòêðèâà ôèëîñîôñêèÿ çàìèñúë íà ñòèõîòâîðåíèåòî. Åäìóíä Õóñåðë è äð.

Èâàí Ìèëåâ (1924) Òåçè ìîòèâè. Äðóã ïîãëåä âúðõó ñòèõîòâîðåíèåòî ùå íè èçâåäå äî åêçèñòåíöèàëèñòêàòà ïîñòàíîâêà çà ÷îâåøêàòà ñàìîòíîñò. îòêðèâàìå â ñòèõîòâîðåíèåòî “Ïëàäíÿ”. íî â çíà÷èòåëíà ñòåïåí ïðîáëåìàòèçèðàíè. íåðàçãàäàåìà è ÷åñòî ïúòè ÷óæäà çà ñàìèÿ ÷îâåê.116 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . êîåòî èòàëèàíñêèÿò èçñëåäîâàòåë Ñàíòå Ãðà÷îòè íàìèðà çà “óäèâèòåëíî”. Òÿ å íåñúìíåíî ñúùåñòâóâàùà.1944) Ëåñíî çàä òîçè îáðàç ìîæåì äà îòêðèåì ìåòàôèçè÷íîòî ðàçáèðàíå íà Àòàíàñ Äàë÷åâ çà ÷îâåøêàòà äóøà. “Æúòâàðêà”. êîéòî ÿ íîñè. íî åäíîâðåìåííî ñ òîâà å íåïðîíèöàåìà. õóä. È íàèñòèíà ìîæå äà ñå êàæå. ÷å òîâà å .

ïî êîéòî å îïèñàíà ìëàäàòà æåíà – ñÿêàø íàé-âàæíàòà õàðàêòåðèñòèêà. íå å è àáñòðàêòíî ìåòàôèçè÷åñêî èçîáðàæåíèå. Êàêòî â ïîâå÷åòî îò ñâîèòå òâîðáè è òóê àâòîðúò ñúçäàâà åäíà èñòîðèÿ ïî÷òè ñ èçìåðåíèÿ íà ìàëúê ðàçêàç – ëèðè÷åñêèÿò àç å ñàì â ñâîÿòà ñòàÿ. . Àòàíàñ Äàë÷åâ ðàçâèâà ìîòèâà çà ôàòàëíàòà èçêóñèòåëíîñò íà æåíàòà.” Òàêà èòàëèàíñêèÿò êðèòèê èíòåðåñíî çàãàòâà çà èçêëþ÷èòåëíî ñëîæíèòå èäåè. íî è ñ ìèòîâåòå çà Îäèñåé è Îðôåé – åäèíñòâåíèòå ãåðîè îò ìèòîëîãèÿòà íà äðåâíà Ãúðöèÿ. êîÿòî ÿ îïðåäåëÿ êàòî ëèðè÷åñêè ïåðñîíàæ. êîèòî ïîïàäàò â íåãîâàòà ñòàÿ.  òîçè ñìèñúë òóê àâòîðúò ðàçâèâà è ôèëîñîôñêèÿ ïðîáëåì çà ðîëÿòà íà èçêóñòâîòî è íà ïîçíàíèåòî – äàëè èçîëèðàíèÿò â ñâîÿòà ñàìîòíîñò ãåðîé ùå ñå ïðåäàäå íà èçêóøàâàùàòà ïðèìàìëèâîñò íà ïëúòòà è ïåñåíòà èëè ùå çàïàçè äóõîâíàòà ñè ÷èñòîòà è èíòåëåêòóàëíà èçâèñåíîñò. êîÿòî ìèå ïðîçîðåö îòòàòúê äâîðà. êîèòî ñå ïðåïëèòàò â òîâà ñòèõîòâîðåíèå.  ñâîÿòà çàäúëáî÷åíà ñòàòèÿ çà èçêóñòâîòî íà Àòàíàñ Äàë÷åâ “Ïúòÿò íà êàòàðçèñà” Ñàíòå Ãðà÷îòè êàçâà. ÷å “îòáëÿñúöèòå íà ïðîçîðåöà. à å ðåàëíîñò â ïëúò è êðúâ. Òàêà Äàë÷åâ íå ñàìî îáâúðçâà îáðàçà ñ äðåâíîãðúöêèòå ñèðåíè. îò êîÿòî òîé ãëåäà ñâåòà.Àòàíàñ Äàë÷åâ 117 åäíî îò íàé-äúëáîêèòå. ñëåä êîåòî ãè ïîãóáâàëè. íî å èçêóøàâàí îò ïåñåíòà è ïðåëúñòÿâàùèÿ âèä íà ìëàäà æåíà. òúðñåéêè îòãîâîð. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà îáà÷å. îñòðàòà íàáëþäàòåëíîñò âúðõó äåòàéëà è èçêëþ÷èòåëíàòà ðîëÿ íà ñèíòàêñèñà. Áåç âñÿêàêâî ñúìíåíèå ñòàÿòà âúïëúùàâà èäåÿòà çà ïåùåðàòà íà Ïëàòîí è îôîðìÿ îñíîâíèÿ ñìèñúë íà ñòèõîòâîðåíèåòî çà èëþçîðíîñòòà íà âèäèìèÿ ñâÿò.  òîâà ñòèõîòâîðåíèå Àòàíàñ Äàë÷åâ âåëèêîëåïíî ðàçêðèâà ñâîåòî ôèëîñîôñêî òúëêóâàíå çà ñúùíîñòòà íà ïîåçèÿòà – äà ïîñòàâÿ ãîëåìèòå âúïðîñè çà ÷îâåêà è ìàêñèìàëíî äúëáîêî äà âíèêâà. è òàçè ïîáåäîíîñíà èçíóðèòåëíà åçè÷åñêà ñâåòëèíà. çàùîòî îáðàçúò îòâúä ñÿíêàòà íà ñòàÿòà íå å ïëîä íà âúîáðàæåíèåòî. Òóê ïðàâè âïå÷àòëåíèå íà÷èíúò. êîèòî ïðèìàìâàëè ñ âúëøåáíà ïå ñåí ìîðåïëàâàòåëèòå êúì ïîäâîäíè ñêàëè. íàé-ôèëîñîôñêèòå è íàé-õóáàâèòå ñòèõîòâîðåíèÿ íà Àòàíàñ Äàë÷åâ. å íåéíàòà ïåñåí. êîèòî óñïåëè äà ãè èçìàìÿò è äà âèäÿò áîæåñòâåíàòà èì êðàñîòà áåç äà çàãèíàò. Òîé å èçìú÷âàí îò æåëàíèÿòà íà òÿëîòî ñè è íå ìó îñòàâà íèùî äðóãî îñâåí äà íàáëþäàâà îòáëÿñúöèòå íà ñòúêëîòî. âëèçàò â ñÿíêàòà íà ñòàÿòà íà ïîåòà è ïîêàçâàò ðàçñòîÿíèåòî ìåæäó ïëàòîíè÷åñêàòà ïåùåðà. ïðè êîéòî ñå ñú÷åòàâàò ëèðè÷åñêèÿò ñþæåò. êîéòî æåíàòà ìèå íà äâîðà. Âåëèêîëåïíî å ïîñòèãíàòî îíîâà åäèíñòâî ìåæäó ïðèìàìâàùàòà ïåñåí è èçêóñèòåëíàòà ïëúò: “íàïåâúò å ñòðîåí êàòî íåÿ / è êàòî ïëúòòà é ñëàñòíî-ìîðåí”. Èìåííî â íåãî ñå îòêðèâà îíçè óíèêàëåí íà÷èí.

118 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . áåç äà ãè ïðåìàõâà.” .1944) Ñúâñåì íå ñëó÷àéíî â åäèí ôðàãìåíò òîé ïèøå: “Ïîåçèÿòà ïðèëè÷à ïîñêîðî íà ñâåòëèíàòà: òÿ îçàðÿâà è ïðîíèêâà íåùàòà.

Àòàíàñ Äàë÷åâ ÁÎËÍÈÖÀ Òàçè áÿëà âàðîñàíà çàëà íà ãðàäñêàòà áîëíèöà. Òèøèíàòà è çäðà÷úò è òåçè ïðîçîðöè òúæîâíè ñúñ ïåòíà îò ìóõè è ñ áðàçäè îò ïðàõúò è äúæäúò. è çâúíúò. è î÷è ìîæå áè âå÷å âãëåäàíè â äðóãèÿ ñâÿò. òåçè ñóõè ðúöå è ðàêðèâåíè áîëíè óñìèâêè. Òåçè ÷åðíè ðúöå âðúç ïðîñòðåíèòå áåëè ïîêðèâêè êàòî ÷åðíè îãîëåíè êëîíè íà çèìíèÿ ñíÿã. è çâúíúò íà ãîëåìèÿ ñòåíåí ÷àñîâíèê ñÿêàø òåæêèòå ñòúïêè íà áëèçêàòà ñìúðò. äî ñàìèòå ñòåíè ïðèëåïåíèòå áåëè ëåãëà è ëèöà ïîáëåäíåëè ïî òÿõ. è ëèöà ìåëàíõîëíè ñ òúìíîæúëòèÿ öâÿò íà ñòóäåíàòà çèìíà ìúãëà. 119 .Áèáëèîòåêà .

çà äà îòäúõíàò â ñúí íàé-ïîñëå è ïî÷íàò óòðå îñâåæåíè! Òå èìàò òóê åäíî áîãàòñòâî: òî ñà êîñèòå ïîñðåáðåíè. êîèòî ÷àêàò âå÷åðòà. Òå íå ãîâîðÿò è íå ïèòàò. ïîñëåäíèÿò æåíèõ äà äîéäå è ñêúñà íèøêàòà íàäâå. à âñè÷êè ñâåäåíè ìúë÷àò.120 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . è åòî âå÷å ïî ñòúêëàòà äîãàðÿ íàé-ïîäèð äåíÿò. ïðåç ñóõèòå è òúíêè ïðúñòè ñå òî÷àò íèøêè îò êîïðèíà êàòî ëú÷è ïðåç ñóõè êëîíè âúâ ïóñòà åñåííà ãðàäèíà: òî ñòàðèòå ìîìè áåçñòðàñòíî ïðåäàò. ñòàðèòå ìîìè î÷àêâàò íàêðàé æåíèõúò èì äà äîéäå. âúðòÿò áåçñïèðíî êîëåëîòî è ñëóøàò ñêðúáíàòà ìó ïåñåí. îò ñóòðèíòà â ñòóäåíè ñòàè íàä ñòàðèÿ ÷åêðúê íàäâåñåíè. Î. à â òåõíèòå ñúðöà-ñàêñèè öúôòÿò öâåòÿòà íà ñêðúáòà. ñòàðèòå ìîìè ïå÷àëíè. Ïå÷àëíèòå ìîìè ùî èñêàò? Êàêâà íàäåæäà ãè çîâå? Íèìà ùå òðÿáâà äà çàãèíàò. áåç ðàäîñòòà äà ãè ñïîõîäè? Àõ. íàñÿäàëè âúâ êðúã. .1944) ÑÒÀÐÈÒÅ ÌÎÌÈ Ðúöåòå áàâíî ñå ïðîòÿãàò è ïåå ñòàðèÿò ÷åêðúê.

Îòäàâíà âñè÷êè êíèãè ñà ïðî÷åòåíè è âñè÷êè ïúòèùà íà ñïîìåíà ñà ìèíàòè.Áèáëèîòåêà . òàì íÿìà äà íàìåðè íèêîãî.” È àç ñúì ñàì ñòîïàíèíúò íà êúùàòà. à íà âðàòàòà . È äåí è íîù.çàòâîðåíè è ÷åðíè è ÷åðíà è çàòâîðåíà âðàòàòà. À ïî ñòåíàòà ñå èçêà÷âàò áàâíî è äîãîðÿâàò íà ïîòîíà äíèòå ìè: áåç íè åäíà ëþáîâ. êîâàðíîòî è ïðàçíî îãëåäàëî è íà âðàòàòà ëèñòúò ïîæúëòÿë: “Ñòîïàíèíúò çàìèíà çà Àìåðèêà. Ïîíÿêîãà àç ñå îãëåæäàì â îãëåäàëîòî. è åòî ñÿêàø ñòî ãîäèíè êàê ðàçãîâàðÿì ñàìî ñúñ ïîðòðåòèòå.” 121 . êúäåòî íå æèâåå íèêîé. È ñÿêàø àç íå ñúì æèâååë íèêîãà. çà äà íå áúäà âèíàãè ñàìîòåí. áåç íè åäíî ñúáèòèå æèâîòúò ìè áåçñëåäíî îòìèíàâà. à ìíîãî ïúòè ïîæúëòÿâàõà ãðàäèíèòå è àç íå ñúì íàâÿðíî âå÷å ñúùèÿò. è çëà èçìèñëèöà å ìîéòî ñúùåñòâóâàíå! Àêî ñëó÷àéíî íÿêîé âëåçå â êúùàòà. è äåí è íîù ÷àñîâíèêúò ëþëåå ñâîéòî ñëúíöå îò ìåòàë. Àç íå èçëèçàì íèêîãà îò êúùè è ìîèòå åäíè÷êè ãîñòè ñà ãîäèíèòå. ùå âèäè ñàìî ïðàøíèòå ïîðòðåòè.Àòàíàñ Äàë÷åâ ÏÎÂÅÑÒ Ïðîçîðöèòå .ëèñòúò ñúñ ñëîâàòà: “Ñòîïàíèíúò çàìèíà çà Àìåðèêà. àëà íå ñúì àç çàìèíàâàë íèêúäå è òóê îòíèêúäå íå ñúì ñå âðúùàë.

çàëÿçâà äåí: àç äíèòå ñè êàòî ñòðàíèöèòå ïðåëèñòâàì óìîðåí. äà ìèíå ãëóõ è ïóñò. èçãðÿâà äåí. âñå ñàì. íèêîìó íåíóæåí.122 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . à òâîÿò. . Äî ìåíå òè íå ñòèãíà íèêîãà. î. Ãúëúáîâ Ïðåä ìåí å êíèãàòà ðàçòâîðåíà è äåíåì. è àç èçãóáèõ çàðàä êíèãèòå æèâîòà è ñâåòà. Ïðèëèòàò è îòëèòàò ïòèöèòå. è íîùÿ.1944) ÊÍÈÃÈÒÅ Íà Ê. íå çíàÿ è ñâåòà. àç íå ïîçíàâàì õîðàòà. Ãîäèíè äà ÷åòåø çà ÷óæäèÿ æèâîò íà íÿêîé ÷óæä. çîâ íà ëþáîâòà.

îáèêíîâåí. å ñòàíàë íåïîòðåáåí èçâåäíúæ. ñòàðèíåí.Áèáëèîòåêà .Àòàíàñ Äàë÷åâ ÁÀËÊÎÍÚÒ Òîé å æåëåçåí. íî íå çà âñè÷êè: ïòè÷êèòå ñïîêîéíî îò âàçèòå ìó ïèÿò õëàäåí äúæä è íåãîâàòà ÷åòâúðòèòà ñòðÿõà ñúáèðà â íÿêîÿ äúæäîâíà íîù ñëåä äúëãà è íåâåñåëà ðàçäÿëà îòíîâî äâàìà ñêèòíèêà âåäíî. Íî ïðåç äåíÿ îòâúí ãî íå ñúçèðà íà ìèíóâà÷à ïðàçíîòî îêî. ÷å êúùàòà èì èìàëà áàëêîí. Êîé çíàé êîãà è îò êîãî ïîñòðîåí. íî ñàìî ÷å çàçèäàí: åäèí áàëêîí áåç íèêàêâà âðàòà. Ñòîïàíèòå äîðè íå ïîäîçèðàò. êàìåíåí. òàêèâà èìà ñ õèëÿäè â ñâåòà. 123 .

ïîíÿêîãà àç ñÿäàì íà ïðîçîðåöà è ÿðîñòíî îòòàì çàìåðâàì õîðàòà ñúñ ïðúñò îò ñòàðèòå ñàêñèè áåç öâåòÿ.124 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . È àç ëåæà íà äúðâåíèÿ ïîä ñ êîñè îò ëåäåí ëåïêàâ ïîò èçìîêðåíè. àç ñúì åäíà íåíóæíà æàëêà ìúðøà è ìîãà ëè äà áúäà òåõåí áðàò? Íå èñêàì ñúñòðàäàíèå îò õîðàòà! Àç èìàì âñè÷êî: ìîÿ å ñìúðòòà. àç ðàçáèðàì: òîçè âåñåë ñâÿò ñúñ ìåíå è ñúñ ìîéòà ñìúðò íå ñâúðøâà. È àç ùå ñå èçïëåçÿ íà ñâåòà. òðàìâàè êàòî âåòðîâå ôó÷àò è ñìåõîâå è êðÿñúöè çâó÷àò. Î. è àç óìèðàì â ñòàÿòà ïîä ïîêðèâà òúé áëèçêî äî ñàìèÿ íåáîñâîä.1944) ÄßÂÎËÑÊÎ Ñòðåëêèòå íà îòñðåùíèÿ ÷àñîâíèê îïèñâàò âúðõó ñâîÿ öèôåðáëàò äâàíàéñåòòå êðúãà íà ìîÿ àä è æúíàò ìîéòå ÷àñîâå îòðîâíè. îáåñåí âúðõó ÷åðíèÿ ïðîçîðåö. è òúòíàò êðú÷ìèòå è ïóáëè÷íèòå äîìîâå. . À äîëó ïðåìèíàâàò àâòîìîáèëè. È çà äà çàãëóøà âúâ ñåáå ñè ñêðúáòà.

Àòàíàñ Äàë÷åâ ÌÅÒÀÔÈÇÈ×ÅÑÊÈ ÑÎÍÅÒ Íàïðàçíî òè êúëíåø æåñòîêàòà ñúäáà è áåäíîòî òåëî îñìèâàø ñúñ çëîðàäñòâî: äóøà. òè ñâîéòà ìîù è ñâîåòî áîãàòñòâî íà íåãî. Áåçóìíî íå ðîïòàé. ðàñòåø è áúðçî êðåïíåø. íåáëàãîäàðíèöå. óâè. äîêàòî òÿëîòî çà òåá ïîêîðíî êðåå. òè òóê ùå ãî îñòàâèø! 125 . äúëæèø âñå ïàê. ìîíàäî áåç ïðîçîðöè! Òè âëàñòâóâàø â ñâåòà ÷ðåç òåçè ñåòèâà è õðàíåíà îò òÿõ. ÷å áîã òå å çàòâîðèë êàòî áóíòîâíèöà â íåðàäîñòíàòà ïëúò.Áèáëèîòåêà . áåç ñåòèâàòà é îò ñåáå ñè íàâúí íå áè èçëÿçëà òè. Êàêâî ùå ìó äàäåø â íàãðàäà çà òîâà? Êîãàòî îòëåòèø âúâ áëÿñúê è âúâ ñëàâà. òëåííîòî.

126 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Íå ëúõâà íàä äåíÿ îòíèéäå ëúõ. Ïåå ìëàäàòà æåíà: ðàçêëàòåí îò ðúêàòà é. Âúçäóõúò òðåïåðè êàòî ïëàìúê. . Áÿëàòà ñòåíà îòñðåùà ñâåòè. Ñúõíàò óñòíèòå. íàïåâúò å ñòðîåí êàòî íåÿ è êàòî ïëúòòà é ñëàñòíî-ìîðåí. Ñïè äúëáîêî ïëàäíÿòà. ñ ïåñåí ìèå áåëèÿ ïðîçîðåö. Òàì ñòîè åäíà æåíà è ïåå. íî íà äâîðà ãðåå ÿðêî ëåòî. ïðîçîðåöúò íåìèðíî ñâåòè ñðåùó ñëúíöåòî è ïúëíè ñÿíêàòà íà ñòàÿòà ìè ñ ìúëíèè. êðúâòà ìè ñúõíå.1944) ÏËÀÄÍß Àç è ñòàÿòà ñìå â ñÿíêà äâàìà. íè âÿòúð.

Èçëèçà åñ åòî “Çåëåíèÿò êîí” â ñïèñàíèåòî íà Ãåî Ìèëåâ “Âåçíè” è èçñëåäâàíåòî “Ëèíèÿò à â . êúäåòî ñëåäâà ìàøèííî èíæåíåðñòâî. Çàâúðøâà ìúæêàòà ãèìíàçèÿ â Ñîôèÿ. 19 ñåïòåìâðè 1907 1908 1914 1920  Ñåâëèåâî ñå ðàæäà ×àâäàð Ìóòàôîâ. Âðúùà ñå â Áúëãàðèÿ â íàâå÷åðèåòî íà Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà.×àâäàð Ìóòàôîâ 127 ×ÀÂÄÀÐ ÌÓÒÀÔΠ1889. Ï óáëèêó âà ïúðâàòà ñè êíèãà “Ìàðèîíåòêè. Çàìèíàâà çà Ìþíõåí. Èìïðåñèè”.

â ÷èéòî îðãàí îòïå÷àòâà ðåäèöà åñåòà è ìàíèôåñòè. Òóê ñå çàïîçíàâà ñ Ôàíè Ïîïîâà. Ñåìåéñòâîòî èì å åäíî îò íàé-àòðàêòèâíèòå â èíòåëåêòóàëíèòå ñðåäè â Áúëãàðèÿ. Ñòàâà åäèí îò ó÷ðåäèòåëèòå íà ëèòåðàòóðíèÿ êðúã “Ñòðåëåö”. åêñïðåñèîíèçúì” è “Ñòèëîâè ïðîáëåìè â íàé-íîâîòî èçêóñòâî: êóáèçúì è ôóòóðèçúì”. Çàïî÷âà äà ïèøå ðîìàíà “Äèëåòàíò”. Ñàìîñò îÿòåëíî ôèíàíñèðà ðîìàíà ñè “Äèëåòàíò”. ñòóäåíòêà â êîíñåðâàòîðèÿòà. ñ êîÿòî ïî-êúñíî ñêëþ÷âà áðàê. Ïèøå åñåòî “Ïëàêàòúò”. Çàâðúùà ñå â Áúëãàðèÿ è àêòèâíî ñå âêëþ÷âà â êóëòóðíèÿ è ëèòåðàòóðåí æèâîò. Îòíîâî çàìèíàâà çà Ãåðìàíèÿ è òîçè ïúò çàâúðøâà àðõèòåêòóðà.1944) 1921 1923 1925 1926 èçîáðàçèòåëíîòî èçêóñòâî” â ñïèñàíèå “Çëàòîðîã”. ×åòå ïóáëè÷íèòå áåñåäè “Ïðîáëåìè â ìîäåðíîòî èçîáðàçèòåëíî èçêóñòâî: èìïðåñèîíèçúì. êîéòî å îòõâúðëåí îò íÿêîëêî èçäàòåëè.128 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ×åòå áåñåäè íà òåìà “Èçêóñòâî è òåõíèêà”. Âëèçà â êðúãà íà íåìñêèòå åêñïðåñèîíèñòè. ñðåä êîèòî “Áàíàëíîòî èçêóñòâî” è “Äâîéñòâåíîñò . íåîèìïðåñèîíèçúì.

Èçäàâà êíèãàòà “Ïîêåðúò íà òåìïåðàìåíòèòå. Áåñåäàò à ìó “Êèíî. . ×àâäàð Ìóòàôîâ óìèðà â Ñîôèÿ. à ñúïðóãàòà ìó – âå÷å âèäíà ïèñàòåëêà – äâå ãîäèíè ëåæè â çàòâîðà “çà ïðîôàøèñòêè èäåè”. Èçäàâà “Òåõíè÷åñêè ðàçêàçè”.×àâäàð Ìóòàôîâ 1927 1928 1929 1932 1943 1945 1954. Èçëèçà ñòàòèÿò à “Âíóøåíèå â èçêóñòâîòî”. Íåãîâîòî òðóäíîîïðåäåëèìî õóäîæåñòâåíî òâîð÷åñòâî å òâúðäå ïðîòèâîðå÷èâî âúçïðèåìàíî ïðåç ãîäèíèòå. Ãðîòåñêè”. 10 ìàðò Ñ 129 â èçêóñòâîòî”. êîèòî ñà ïèñàíè â ïåðèîäà ìåæäó 1920 è 1940 ã. Ï óáëèêó âà å ñåòî “Øðèôòúò”. Èçêëþ÷åí å îò Ñúþçà íà áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè ñ îáâèíåíèå âúâ ôàøèñòêè âúçãëåäè. Ñúâðåìåííèöèòå ìó ÷åñòî ãî èðîíèçèðàò çàðàäè ðàçêàçèòå è åñåòàòà ìó. äæàçáàíä è ÷àðëñòîí” ïðåäèçâèêâà ïîëåìèêà â ëèòåðàòóðíèÿ ïå÷àò. Ïðîäúëæàâà ñâîèòå áå ñåäè ñ “Ìàøèíèçèðàíå íà èçêóñòâîòî”. ÷èéòî ñòèë õàðàêòåðèçèðàò êàòî ìàíèåðåí è äîðè ìàíèàêàëåí. Ï óáëèêó âà ñòàòèèòå “ Ðîäíà æèâîïèñ” è “Àâòîìàòè÷íà ðåêëàìà ñ ïîâòîðåíèÿ”. èìåòî íà ×àâäàð Ìóòàôîâ ñå ñâúðçâà åäíî îò íàéíåòðàäèöèîííèòå ìîäåðíèñòè÷íè è ñàìîáèòíè ÿâëåíèÿ â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè.

Îò ïðàãà íà ÕÕ² âåê îáà÷å âå÷å ìîæåì äà êàæåì. à ñëåä âîéíèòå îòíîâî ñå âðúùà â ãåðìàíñêèÿ ãðàä è çàâúðøâà àðõèòåêòóðà (1923 – 1925).1944) à òåìèòå ìó ñ÷èòàò çà òâúðäå àáñòðàêòíè è ÷óæäè íà ñúâðåìåííèÿ áúëãàðèí. à èçêëþ÷èòåëíî çàäúëáî÷åíî ãè èçó÷àâà êàêòî â èñòîðè÷åñêè àñïåêò. È àêî îò íåãî áúäåùèÿò ïèñàòåë íàñëåäÿâà ëþáîâòà êúì êíèãàòà. òåàòúð. òàêà è íà òåîðèÿ. ×àâäàð Ìó òàôîâ â Ãåðìàíèÿ ïðîÿâÿâà ãîëÿì èíòåðåñ êúì ìíîãî øèðîê êðúã èçêóñòâà – ëèòåðàòóðà. í. î÷åâèäíî èäâà àôèíèòåòúò êúì òåõíèêàòà è åçèöèòå. ó÷èòåëêà ïî ìàòåìàòèêà è ôðåíñêè åçèê. ìóçèêà. çàùîòî äðàñòè÷íî ñå ðàçìèíàâàøå è ïðîòèâîðå÷åøå íà ïðèíöèïèòå íà ò. Ñïåöèôè÷íàòà ñàìîáèòíîñò íà ×àâäàð Ìó òàôîâ áå öåëåíàñî÷åíî ìàðãèíàëèçèðàíà ïî âðåìå íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. Ïî òîçè íà÷èí òîé ïðèäîáèâà èçêëþ÷èòåëíà êîìïåòåíòíîñò. Ïî òîâà âðåìå â ñòðàíàòà ñà “Ñòðîåæ”. íà êîèòî Ñòàéêîâ (1932) . Åäíîâðåìåííî ñ òîâà òåñåí êðúã îò èíòåëåêòóàëöè. à ñúùî òàêà ñòðåìåæà ìó äà ïðîìåíè ìèñëåíåòî íà áúëãàðèíà çà ñúùíîñòòà íà åñòåòè÷åñêèòå ïðîáëåìè. ñðåä êîèòî Ãåî Ìèëåâ è Àòàíàñ Äàë÷åâ. Íà äåâåòíàäåñåòãîäèøíà âúçðàñò áúäåùèÿò ïèñàòåë çàìèíàâà çà Ìþíõåí. Ïðè òîâà íå ëþáèòåëñêè. òàíöè. îöåíÿâàò èçêëþ÷èòåëíî âèñîêî óñèëèÿòà íà òâîðåöà äà ìîäåðíèçèðà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. êîÿòî ïîñòåïåííî ìó äàâà ñàìî÷óâñòâèåòî äà ïðîáâà ñèëèòå ñè â îáëàñòòà íà õóäîæåñòâåíàò à ëèòåðàòóðà è àíàëèòè÷íàòà êðèòèêà. “ñîöèàëèñòè÷åñêèÿ ðåàëèçúì”. ÷å íåãîâîòî òâîð÷åñòâî ïðåäñòàâëÿâà åäíî îò íàé-èíòåðåñíèòå õóäîæåñòâåíè ÿâëåíèÿ â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ñëåä Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà. Ïðåç 20-òå ãîäèíè íà ÕÕ âåê ×àâäàð Ìóòàôîâ âå÷å èìà ñëàâàò à íà åäèí îò íàéèíòåðåñíèòå è ñêàíäàëíè ñêàç÷èöè â Áúëãàðèÿ. ãðàôèêà Âåñåëèí ìîäåðíè ïóáëè÷íèòå ëåêöèè. æèâîïèñ. Ñúùî êàòî Ãåî Ìèëåâ è ×àâäàð Ìóòàôîâ èçðàñòâà ñðåä êíèãè è õîðà íà èçêóñòâîòî. êúäåòî ñëåäâà ìàøèííî èíæåíåðñòâî (1908 – 1914).130 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . îò ìàéêà ñè. Íåãîâèÿò áàùà å êíèæàð è ïå÷àòàð â ìàëêîòî ïðîâèíöèàëíî ãðàä÷å Ñåâëèåâî. Íåçàâèñèìî îò òåõíè÷åñêîòî ñè îáðàçîâàíèå.

Íåñúìíåíî íàé-èíòåðåñíî â òîâà îòíîøåíèå å åñåòî “Çåëåíèÿò êîí”. êîåòî å ïóáëèêó âàíî çà ïúðâè ïúò â îðãàíà íà Ïîðòðåò íà ×. íî àêî ñå ñúäè ïî òåêñòîâåòå íà íåãîâèòå åñåòà. Âñúùíîñò åñåòî íà ×àâäàð Ìóòàôîâ å ðåïëèêà â çàùèòà íà ìîäåðíèçìà. à ïî-êúñíî òèïè÷åí è çà ôðåíñêèÿ àáñóðäèçúì.” Òðÿáâà äà êàæåì. . ñúâñåì òðîãíàò îò òîëêîâà âíèìàíèå.  òîâà åñå ×àâäàð Ìóòàôîâ çàùèòàâà. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà ñúâñåì íåäâóñìèñëåíî è èðîíè÷íî àâòîðúò ïðèêëþ÷âà ñâîåòî åñå. ïðèñúù ïðåç òîçè ïåðèîä çà íÿêîè îò äàäàèñòèòå â Åâðîïà. êîéòî òîé äàâà ñúñ “çåëåíèÿ êîí”. å çàèìñòâàí îò íàõîä÷èâèÿ îáðàç. íî è ñ îðèãèíàëíîñò íà èäåèòå. îáà÷å êîíÿò å çåëåí íå ñàìî çà äàëòîíèñòèòå. êîãàòî ïàñå ÷åðâåíà òðåâà ïîä æúëòî íåáå. âíèìàíèåòî íà ñëóøàòåëèòå å áèëî âúçìîæíî äà áúäå ïðèâëå÷åíî íå ñàìî ñ èíòåëèãåíòíîñò è íà÷åòåíîñò. óñëîâíîñòòà íà èçêóñòâîòî. òî áåçñïîðíî òîé å áèë íåíàäìèíàò â òîâà îòíîøåíèå. Ïî íàòàòúê ùå âèäèì êàê àâòîðúò âèçóàëèçèðà ñâîèòå ëèòåðàòóðíè êàðòèíè. ñÿêàø íàáëþäàâà èëè ñè ïðåäñòàâÿ ìîäåðíèñòè÷íè ïðîèçâåäåíèÿ íà èçîáðàçèòåëíîòî èçêóñòâî – åäèí ìàíèåð íà ïèñàíå. Çà ñúæàëåíèå äî íàñ íå ñà äîñòèãíàëè áåñåäèòå íà ×àâäàð Ìóòàôîâ. ïðèíöèïíî íåâúçìîæíèÿò îáðàç ïðèäîáèâà õàðàêòåð íà åñòåñòâåíîñò. ñòàíà âíåçàïíî ÷åðâåí. Òàé ñòàâà íîðìàëåí è íåïðîòèâîðå÷èâ ÷ðåç îòíîñèòåëíîñòòà íà íîâèòå è ðàçëè÷íè çàêîíè.” Ïî òîçè íà÷èí â êðúãà íà ñâîåòî óñëîâíî. êîèòî ãî îïðåäåëÿò. ÷å â òîâà åñå ìîæå äà ñå îòêðèå è äðóã îñíîâåí çà ñòèëèñòèêàòà íà ×àâäàð Ìóòàôîâ ïðèíöèï – îáâúðçâàíåòî íà ëèòåðàòóðàòà ñ èçîáðàçèòåëíîòî èçêóñòâî. Ïðèìåðúò. Ìîæå äà ñå êàæå. ÷å ðàçáèðàíåòî íà íåãîâèÿ ñïåöèôè÷åí àâàíãàðäåí ñòèë å âúçìîæíî ñàìî ïðåç ïðèçìàò à íà òåîðåòè÷åñêèòå ìó ðàçðàáîòêè â òåçè åñåòà. ðàçëè÷íî õóäîæåñòâåíî áèòèå. íàé-îáùî êàçàíî. äàäåí îò áúëãàðñêèÿ êðèòèê Àëåêñàíäúð Áàëàáàíîâ ñ öåë äà èðîíèçèðà ìîäåðíîòî èçêóñòâî. Ìóòàôîâ îò áúëãàðñêèòå åêñïðåñèîíèñòè “Âåçíè” ïðåç Èâàí Ìèëåâ (òóø) 1920 ã. Ðàçáèðà ñå. Òîé òðÿáâà äà áúäå çåëåí âñåêè ïúò.×àâäàð Ìóòàôîâ 131 êîìïåòåíòíè îðàòîðè ïðåäñòàâÿëè ñâîÿòà ãëåäíà òî÷êà îòíîñíî ïðîáëåìèòå íà èçêóñòâîòî. Ñïîðåä íåãî ñúçäàâàíåòî íà íåðåàëèñòè÷íè êàðòèíè â èçêóñòâîòî ãîâîðè çà íàëè÷èåòî íà ñòèë ó òâîðåöà: “Çà ùàñòèå. àêöåíòèðàéêè âúðõó áåçãðàíè÷íîñòòà íà âúçìîæíèòå õóäîæåñòâåíè òðàíñôîðìàöèè: “Çåëåíèÿò êîí.

áåç äà ñïåêóëèðà ñ ïîíÿòèÿòà.” Áåç âñÿêàêâî ñúìíåíèå â ñâîåòî ëèòåðàòóðíî òâîð÷åñòâî òîé ñè ïîñòàâÿ çà öåë äà ðåàëèçèðà òåçè èäåè. ×àâäàð Ìóòàôîâ ïðîÿâÿâà ðÿäêî ñðåùàíàòà ñïîñîáíîñò äà áîðàâè ñ òåîðåòè÷íà òåðìèíîëîãèÿ. íî ïóáëèêóâàí ïðåç 1926 ã. ãîâîðè çà äîáðå îñìèñëåíà òâîð÷åñêà èäåÿ è òåîðåòè÷åñêà Èëþñòðàöèÿ êúì “Ìàðèîíåòêè”.1944) Ïðåç òîçè ïåðèîä ×àâäàð Ìóòàôîâ ñå ïðîÿâÿâà êàòî åäèí îò íàéñåðèîçíèòå è çàäúëáî÷åíè êðèòèöè è òåîðåòèöè íà èçîáðàçèòåëíîòî èçêóñòâî. Íî â ñúùîòî âðåìå óñïÿâà ÿñíî è ïðåöèçíî äà îáîáùè ðàçáèðàíèÿòà ñè: “Êðàéíàòà ãðàíèöà íà îáåêòèâèçèðàíåòî íà “àçà” â åêñïðåñèîíèçìà å ðåëèãèîçíî-ìåòàôèçè÷åñêîòî îòíîøåíèå êúì âúíøíèÿ ñâÿò. Òîâà. êîÿòî ìó ïîçâîëÿâà íå ñàìî àíàëèòè÷íî äà ïðåäñòàâÿ ñòèëîâèòå îñîáåíîñòè íà áúëãàðñêèòå õóäîæíèöè.. Ñ ïðåöèçíîñò è âíèìàíèå îáè÷à äà ñå âïóñêà â ïîíÿêîãà òâúðäå ïîäðîáíè ðàçñúæäåíèÿ îòíîñíî ôîðìàëíèòå è ñúäúðæàòåëíèòå îñîáåíîñòè íà ìîäåðíîòî òå÷åíèå. Êðàéíàò à öåë å – ïîçíàíèåòî è ïî ñòèãàíåòî íà Íåïîñòèæèìîòî è Âå÷íîòî. ×ðåç òåçè ñâîè èçñëåäâàíèÿ òîé ñòàâà åäèí îò ïúðâèòå ïðîïàãàíäàòîðè è çàùèòíèöè íà åêñïðåñèîíèçìà â Áúëãàðèÿ.  ðåäèöà ñòóäèè. íî è ñèíòåòè÷íî äà îáîáùàâà ìÿñòîòî èì â ïðîöåñà íà ðàçâèòèåòî íà åâðîïåéñêèÿ ìîäåðíèçúì. Ñèðàê çðÿëîñò. ðîìàíúò “Äèëåòàíò” – (ïèñàí ïðåç 1920-21 ã. Ñêèòíèê (1920) . ïðîëè÷àâà íåãîâàòà èçêëþ÷èòåëíà òåîðåòè÷íà ïîäãîòîâêà.132 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . è ïóáëèêóâàíè â îòäåëíà êíèãà ïðåç 1943 ã.) è ñ áîðíèêúò ñ ðàçêàçè è å ñåòà “Òåõíè÷åñêè ðàçêàçè” (ïèñàíè ìåæäó 1920-1940 ã. ×àâäàð Ìóòàôîâ å àâòîð ñàìî íà òðè êíèãè – ñ áîðíèêúò ñ èìïðåñèè “ Ìàðèîíåòêè” (1920). ñðåä êîèòî “Ïåéçàæúò è íàøèòå õóäîæíèöè”. õóä. “Äåêîðàòèâíè î÷åðòàíèÿ â íàøàòà æèâîïèñ” è “Ëèíèÿòà íà èçîáðàçèòåëíîòî èçêóñòâî”. ÷å çàïî÷âà ñâîÿ òâîð÷åñêè ïúò íà 30ãîäèøíà âúçðàñò.).

ñïîðÿò è ïîìèðÿâàò. Íî âñúùíîñò â êðàÿ íà êðàèùàòà ñå îêàçâà. êîåòî õðóìâà íà ÷îâåê. Òå íå ñàìî íå ïðèòåæàâàò íÿêàêâà ôîðìà íà ôèçè÷åñêî îïèñàíèå è ïðèñúñòâèå. ×åñòî ìó ñå íàëàãà äîðè äà èçíàñÿ áåñåäè çà òÿõ. íàïðîòèâ âñè÷êî ïðè òÿõ å îáîáùåíèå. å òÿõíàòà ïñèõîëîãèÿ – çà àâòîðà å íåîáõîäèìî äà èçãðàäè íå õàðàêòåðíè îáðàçè. íî è ñÿêàø öåëåíàñî÷åíî áÿãàò îò òÿõ. Àêî íà ïðúâ ïîãëåä â òÿõ âðúçêàòà ñ íåìñêèÿ åêñïðåñèîíèçúì èçãëåæäà âîäåù ìîìåíò.  ñúùîòî âðåìå ñþæåòúò ñúùî òàêà å ñàìî ôîðìàëíî çàãàòíàò. Ïîñëåäíîòî íåùî. à íåìàëêî ìíåíèÿ íàïðàâî îòõâúðëÿò íåãîâèÿ ñòèë íà ïèñàíå êàòî àíòèõóäîæåñòâåí. íî ïðàêòè÷åñêè ñå ãóáÿò íà ôîíà íà öÿëîñòíîòî âíóøåíèå íà òåêñòà è íà ñïåöèôè÷íèÿ ñòèë íà àâòîðà. êîåòî ïðåäñòàâÿ îïðåäåëåíè òèïîâå. íî òå ñà áèëè ïîñðåùàíè ñ ìíîãî ðåçåðâè è íåðàçáèðàíå îò ïóáëèêàòà. çà äà íå êàæåì ïðîòèâîïîëîæåí íà÷èí îò òîçè. Íà ïðúâ ïîãëåä ïåðñîíàæèòå ìàðèîíåòêè äåéñòâàò â íÿêàêúâ óñëîâíî ðåàëåí ñâîé ñâÿò – òå ñå âëþáâàò è ðàçëþáâàò. êîèòî àâòîðúò äîáðå å ïîçíàâàë êàòî òåîðåòè÷íè ïðèíöèïè è ïðàêòèêà. ÷å â ìíîãî îòíîøåíèÿ äîìèíèðà âëèÿíèåòî íà äðóãè ìîäåðíèñòè÷íè åâðîïåéñêè òå÷åíèÿ êàòî äàäàèçìà. êîèòî ôóíêöèîíèðàò ïî íàïúëíî ðàçëè÷åí. òî ïîâíèìàòåëíèÿò ïðî÷èò ùå óáåäè. ôóòóðèçìà è êóáèçìà. Îáâèíÿâàò ãî â “ìàíèåðíîñò” è “ïðåòåíöèîçíîñò”. à òî÷íî òÿõíàòà ïðîòèâîïîëîæíîñò – àáñòðàêòíè òèïàæè. Ñúùîòî âàæè â ÷èñòî ôîðìàëíî îòíîøåíèå è çà äèàëîãà. êîéòî ñå ïðèåìà çà êëàñè÷åñêè. êîåòî ãè îïðåäåëÿ. ïðîñòî çàùîòî òå íÿìàò íèùî îáùî ñ òèïè÷íèÿ ëèòåðàòóðåí ïåðñîíàæ. Òå ñà òåíäåíöèîçíî àíòèïåðñîíàëèçèðàíè – àâòîðúò ãîâîðè çà “ìëàäàòà ãîñïîæèöà” è “ìëàäèÿ ãîñïîäèí”. îïèñàíèåòî è ñèíòàêñèñà. Íåãîâèòå ãåðîè íÿìàò ñîáñòâåíè èìåíà. çà “Æåíàòà” è “Ãîñïîäèíà”. çà “Äåíäè” è “Äèëåòàíò”. ëèöà è ÷óâñòâà. êîãàòî õàðàêòåðèçèðà òåçè òâîðáè íà ×àâäàð Ìóòàôîâ. ÷å òåçè äåéñòâèÿ íå ñàìî íå ïðîìåíÿò ñàìîòî ñþæåòíî äåéñòâèå.  òîçè ñìèñúë ðàçáèðàìå êàê çà ×àâäàð Ìóòàôîâ å âúçìîæíî äà ñå ïîñòèãíå “Íåïîñòèæèìîòî è Âå÷íîòî”.×àâäàð Ìóòàôîâ 133 È íàèñòèíà îùå ñ ïúðâàòà ñè êíèãà “Ìàðèîíåòêè” Ìóòàôîâ ïðîâîêèðà òðàäèöèîííèÿ ëèòåðàòóðåí âêóñ â Áúëãàðèÿ è ïðåäèçâèêâà ìíîæåñòâî îòðèöàòåëíè ðåàêöèè è îöåíêè. È â òîçè ñìèñúë çàãëàâèåòî íà êíèãàòà “Ìàðèîíåòêè” äîáðå èëþñòðèðà ãëîáàëíàòà äåïåðñîíàëèçèöèÿ. êîÿòî âëàäåå ñâåòà íà Ìóòàôîâ. å óïîòðåáàòà íà ÷àñòèöàòà “àíòè”. Ïúðâîòî íåùî. Íå ñëó÷àéíî íåãîâèòå ãåðîè ñå îïðåäåëÿò îò ëèòåðàòóðíàòà êðèòèêà êàòî àíòèãåðîè. ÷å òåêñòîâåòå â “Ìàðèîíåòêè” íå áèõà ìîãëè äà ñå ñðàâíÿò ñ íèùî. . Äåéñòâèòåëíî òðÿáâà äà ñå ïðèçíàå. êîåòî äî òîçè ìîìåíò ñå å ïîÿâÿâàëî â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà.

Çà äà áúäå ðàçáðàí â ñâîÿòà àäåêâàòíîñò. êîéòî å ñèíîíèì íà ñëàâÿíñêèÿ ãëàãîë óêðàñÿâàì. à è â ïîâå÷åòî åâðîïåéñêè åçèöè. Ñïîðåä . Ðàæäàíåòî íà òîâà ñòðàííî îïðåäåëåíèå èäâà îò ñàìèÿ ×àâäàð Ìóòàôîâ.134 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . àêî èçõîæäàìå ñàìî îò ãëåäíà òî÷êà íà ëèòåðàòóðîçíàíèåòî. óêðàñåíèÿò ñòèë íà ×àâäàð Ìóòàôîâ â íÿêàêâà ñòåïåí íàïîäîáÿâà åêñòðàâàãàíòíèÿ Îñêàð-Óàéëäîâ åñòåòèçúì â ñú÷åòàíèå ñ èçèñêàíèÿ ñëîã îò ïðîçàòà íà Øàðë Áîäëåð è áóíòàðñêèÿ àâàíãàðäèçúì íà íåìñêèÿ åêñïðåñèîíèçúì. Ïðîèçõîæäàéêè îò ëàòèíñêàòà äóìà decoro. Ìèð÷î Êà÷óëåâ (1923)  êàêâî ñå èçðàçÿâà òîçè òîëêîâà ðàçëè÷åí è ïðîâîêèðàù ñòèë? ×åñòî ïúòè êðèòèöèòå óïîòðåáÿâàò ïîíÿòèåòî “äåêîðàòèâåí ñòèë”. Áúëãàðñêèÿò ïèñàòåë ñàì ïðèçíàâà. ÷å òåçè èìåíà è ëèòåðàòóðíè òå÷åíèÿ ñà îêàçàëè ñèëíî âëèÿíèå ïðè ôîðìèðàíå íà ëèòåðàòóðíèòå ìó âêóñîâå. êîéòî íàçîâàâà ñâîÿ ðîìàí “Äèëåòàíò” “äåêîðàòèâåí ðîìàí”. õóä. ðàçêàçúò íà ×àâäàð Ìóòàôîâ èçèñêâà åäíà äîñòà ïî-ðàçëè÷íà íàãëàñà îò ñòðàíà íà ÷èòàòåëÿ.1944) “×åòèðèòå ãîäèøíè âðåìåíà”. â áúëãàðñêèÿ. ñå å íàëîæèë ãëàãîëúò äåêîðèðàì. êîåòî îáùî âçåòî íèùî íå ãîâîðè. Òàêà ïîãëåäíàòî.

îòêîëêîòî âúâ âúçòîðã. çàáðàâÿéêè äàæå äà ãè ïðèòèñêà. Òîé äúðæåøå ðúöåòå é äúëãî âðåìå.×àâäàð Ìóòàôîâ 135 íîðìèòå íà òðàäèöèîííàòà ëèòåðàòóðà íåãîâèÿò ðàçêàç å âñúùíîñò åäèí àíòèðàçêàç. êîåòî ïðàâè. êîÿòî ìàëêî èëè ìíîãî òðÿáâà äà ïðåïðàòè àñîöèàòèâíî êúì äðóã. ÷åðíè. ïî-âèñø èëè íàé-ìàëêîòî äîïúëíèòåëíî óñëîæíÿâàù èäåÿòà. à ñå ñòðåìè äà ïîêàæå íåéíàòà ìàêñèìàëíà ñëîæíîñò êàòî êîìïîçèöèÿ è êàòî âèçèÿ. Òÿ ãëåäàøå áåç îïðåäåëåíà ïîñîêà êúì ñëúíöåòî. çàùîòî èñêà äà ïðîíèêíå â ñàìàòà ñúùíîñò íà íåùàòà. Ïî òîçè íà÷èí êàðòèíàòà íå îæèâÿâà. ÷å çà ×àâäàð Ìóòàôîâ íå å äîñòàòú÷íî ñàìî äà ïðåäñòàâè ñúîòâåòíàòà êàðòèíà. à ïî÷òè âñè÷êè ðàçêàçè îò “Ìàðèîíåòêè”. Âúçìîæíî å ÷èòàòåëÿò äà èçïèòà åäíà-åäèíñòâåíà íàñëàäà îò òåçè òåêñòîâå. íåïîäâèæíà ñöåíà íà åäíî ñòðàííî èçðèñóâàíî èçîáðàæåíèå. Ïîñòîÿííî â îïèñâàíèòå êàðòèíè ïðîáëÿñâàò ëú÷è è áàãðè âúâ âñåâúçìîæíè îêðàñêè – ðîçîâè. àâòîðúò çàëàãà íÿêàêâà èäåÿ. áåëè. à ñòàâà äèíàìè÷íà. ÷îâåê èìà ÷óâñòâîòî. ñèíè. ÷å è äâàìàòà áÿõà ìëàäè. Õóäîæåñòâåíèÿò ñâÿò íà ×àâäàð Ìóòàôîâ èçãëåæäà ñúòâîðåí íå îò ïðåçóìïöèÿòà íà íÿêàêâà ðåàëèñòè÷íà ïðåäñòàâà. è áëèçîñòòà íà òåëàòà èì ãè ïîñòàâÿøå ïî-ñêîðî â íåäîóìåíèå. Ïðè ñâîÿòà èìïðîâèçàöèÿ àâòîðúò ìèíàâà îòâúä âèäèìîñòòà. è ïðåç ïðîçîðåöà ñå âèæäàõà ÿñíî ïîêðèâèòå íà êúùèòå â ñèíêàâè è çëàòèñòè îòðàæåíèÿ. â êîèòî ñà îïèñàíè (èëè ïî-òî÷íî äèíàìè÷íî ñêèöèðàíè) óðáàíèñòè÷íè ìîòèâè. Çàä âñÿêî îïèñàíèå. à ñÿêàø îò ðåàëíîñòòà íà åäíà ôóòóðèñòè÷íà êàðòèíà.” Íå ñàìî îáà÷å óðáàíèñòè÷íèòå ìîòèâè. à èìåííî íàñëàäàòà îò èíòåëåêòóàëíîòî óñèëèå ïðè ðàçêîäèðàíåòî íà ñìèñúëà. Âåëèêîëåïíî å äîëîâèë òîâà áúëãàðñêèÿò ëèòåðàòóðåí èçñëåäîâàòåë è êóëòóðîëîã Äèìèòúð Àâðàìîâ. çàùîòî â ñúùíîñòòà ñè ñâåòúò íà ìàðèîíåòêèòå íå å æèâ. ïðîìåíëèâà è ëîãè÷íà. å äà çàáàâëÿâà. ÷åðâåíè. çëàòíè. . â êîèòî ñúùî êàòî â ïðåäõîäíèòå àâòîðúò îïèñâà ìîìåíòíàòà.  òÿõ ñÿêàø íèùî íå ñå ñëó÷âà. À äâà íàïðå÷íè ëú÷à îáðàçóâàõà îêîëî ïèñìåíàòà ìàñà åäèí ìàëúê ïîæàð âñðåä ïúñòðèÿ êóï êíèãè è òåòðàäêè. ÿñíîæúëòè.” Öâåòîâèÿò ôîí ñå ïðåâðúùà â åäíî îò íàé-âàæíèòå íåùà â òåçè ðàçêàçè íà ×àâäàð Ìóòàôîâ. áëåäîçåëåíè . Åäèí âèõúð îò öâåòíè ïåòíà. ÷å ãëåäà ôóòóðèñòè÷íè êàðòèíè. êîéòî â ñâîÿòà ñòàòèÿ “Ïîäðàíèëèÿò ìîäåðíèñò” ïèøå ïî ïîâîä íà ðîìàíà “Äèëåòàíò”: “×åòåéêè îíèÿ ïàñàæè.. çàä âñåêè ôðàãìåíò.. “Äèëåòàíò” è ãîëÿìà ÷àñò îò òåçè â “Òåõíè÷åñêè ðàçêàçè” ñà èçãðàäåíè íà òîçè ïðèíöèï. ×èòàòåëÿò îñòàâà ñ âïå÷àòëåíèå. à ïðîñòî îòäåëíèòå êàðòèíè ñå ñìåíÿò ñ äðóãè. êîåòî çàõîæäàøå. ñìèñúë. Ïîñëåäíîòî íåùî. Íåêà íàïðèìåð ïîãëåäíåì êàðòèíàòà íà “Öåëóâêàòà” îò “Ìàðèîíåòêè”: “ êðàÿ íà êðàèùàòà âñè÷êî ñå ñâåæäàøå âúðõó îáñòîÿòåëñòâîòî.

Çà íåãî öâåòîïèñúò å ãëàâíî õóäîæåñòâåíî ñðåäñòâî. êîèòî ãîðÿò îêîëîâðúñò â ñóõè èñêðè. Òîâà ìîäåðíèñòè÷íî òå÷åíèå ñå ðàçâèâà äîñòà áóðíî â ãîäèíèòå ñëåä Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà ïðåäè âñè÷êî â èíäóñòðèàëíî ðàçâèòèòå äúðæàâè êàòî Ãåðìàíèÿ è Ôðàíöèÿ. Âå÷å èìàõìå ïîâîä äà êàæåì. òîé èìà îïðåäåëåí àôèíèòåò êúì òî÷íèòå íàóêè è òåõíèêàòà. È îùå íåùî – çà ×àâäàð Ìóòàôîâ íàïðåäúêúò íà òåõíè÷åñêàòà öèâèëèçàöèÿ íå ñàìî íå îãðàíè÷àâà è íå äåãðàäèðà ÷îâåêà. èíòåðèîðà íà ïîìåùåíèÿòà èëè ïðîñòî ñå îòðàçÿâàò â î÷èòå íà ãåðîèòå. ïðîñëåäÿâà âñåêè íþàíñ â öâåòîâåòå è îòðàæåíèÿòà. ×àâäàð Ìóòàôîâ å âåðîÿòíî ïúðâèÿò ïðåäñòàâèòåë â Áúëãàðèÿ íà êîíñòðóêòèâèçìà â èçêóñòâîòî. à çàùîòî òî å äîñòàòú÷íî ïîêàçàòåëíî çà âíèìàòåëíèÿ ïîãëåä. êîéòî âúçêëèêâà “Ìàøèíàòà: êàê ìðàçèì òîçè çâÿð – äîëó òåõíèêàòà. Îò ñâîÿ ñòðàíà.136 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .  òîçè ñìèñúë Äèìèòúð Àâðàìîâ öèòèðà â ñâîå èçñëåäâàíå âúðõó åâðîïåéñêèÿ åêñïðåñèîíèçúì íåìñêèÿ ïèñàòåë Êàðë Îòåí. êîéòî èìà òâîðåöà êúì íåçàáåëåæèìèòå íà ïðúâ ïîãëåä åëåìåíòè îò åäèí òåêñò è åäíà åñòåòèçèðàíà ñðåäà. â êîåòî âåðîÿòíî çà ïúðâè ïúò â áúëãàðñêîòî êóëòóðíî ïðîñòðàíñòâî ñå ïîñòàâÿ ïðîáëåìúò çà ôóíêöèÿòà è çíà÷åíèåòî íà ãðàôåìàòà. ×ðåç öâåòà ×àâäàð Ìóòàôîâ íå ñàìî çàìåñòâà íàïúëíî îòñúñòâàùàò à ïñèõîëîãè÷íîñò â ðàçêàçèòå ñè. Ðóñàòà êîñà äîáèâà ÷åðâåíèêàâè îòðàæåíèÿ è òúíêèòå ïóõêàâè æèöè îò êîñè è ñâåòëèíà ñå ïðåïëèòàò â òúêàí îò ìåäíè è çëàòíè ìðà÷åâèíè.1944) êîèòî ïðîíèçâàò öåëèÿ ñâÿò. êîÿòî èçïîëçâà àâòîðúò. à äîðè íàïðîòèâ ñòèìóëèðà è òëàñêà íàïðåä äîðè äóõîâíîòî â ÷îâåêà. Íå çà äðóãî ñïîìåíàâàìå òîâà åñå. çàùîòî ìíîãî äîáðå çíàå. Òóê òðÿáâà äà êàæåì. ÷å ìîäåðíèñòè÷íîòî íàïðàâëåíèå ïî ïðèíöèï èìà îòðèöàòåëíî îòíîøåíèå êúì òåõíèêàòà è ìàøèíàòà. “Òåõíè÷åñêè ðàçêàçè” ïîêàçâàò åäíî íîâî è íà ïðúâ ïîãëåä ïàðàäîêñàëíî ëèöå íà åêñïðåñèîíèñòà ×àâäàð Ìóòàôîâ. êîéòî ôîðìèðà öÿëîñòíîòî âïå÷àòëåíèå. êîèòî ñ÷èòà çà îñíîâíà ïðè÷èíà çà ìàñîâàòà äåãðàäàöèÿ è áåçäóõîâíîñò íà ÷îâåêà. ÷å ×àâäàð Ìóòàôîâ å àâòîð è íà åñåòî “Øðèôòúò”. íî è ôàêòè÷åñêè èçãðàæäà ñïåöèôèêàòà íà ñâîÿ ñòèë: “Êðàñîòàòà íå óâÿõâà íèêîãà ïîä æúëòàòà ñâåòëèíà. äîëó ìàøèíàòà!” Íà òîçè ôîí áúëãàðñêèÿò ïèñàòåë ïðîòèâîïîñòàâÿ åäíà íàïúëíî ðàçëè÷íà ïîçèöèÿ. å ÷àñò îò òåõíèêàòà íà îïèñàíèå. ÷å â èçîáðàçèòåëíîòî èçêóñòâî äåòàéëúò å òîçè. Çàâúðøèë ìàøèííî èíæåíåðñòâî è àðõèòåêòóðà.  Ðóñèÿ ñúùî . îáà÷å â î÷èòå íà Äàìàòà áëåñòè ñèíÿ ïðîçðà÷íîñò è ïîãëåäúò èì ñòàâà ñóðîâ.” Àâòîðúò îáðúùà âíèìàíèå è íà íàé-ìàëêèÿ äåòàéë â êàðòèíàòà.

â êîåòî äîìèíèðà àñèìåòðèÿòà è ãåîìåòðè÷åñêàòà íåïðåäñêàçóåìîñò. Ðàçêàçúò “Ìîòîðúò” îò ñáîðíèêà “Òåõíè÷åñêè ðàçêàçè” ñå ðàæäà êàòî ñëåäñòâèå íà âëèÿíèåòî. òîé áúðçî å ïðèâëå÷åí îò ðåâîëþöèîííèòå òåçè äà ñå òúðñè âäúõíîâåíèå íå â îòâëå÷åíèòå ïîíÿòèÿ.. êîÿòî ïðåç ñëåäâàùà ãîäèíà ñå îôîðìÿ êàòî Ëèòåðàòóðåí öåíòúð íà êîíñòðóêòèâèñòèòå (ËÖÊ). Òå ñå îïèòâàò äà îòêðèÿò è çàùèòÿò åñòåòè÷íîñòòà íà ïðåäìåòèòå îò ò. íî è ñàì äåéñòâà. ÷å èíäóñòðèàëíîòî ïðîèçâîäñòâî ñúùî ìîæå äà ñå ðàçãëåæäà êàòî ôîðìà íà èçêóñòâîòî. ìàøèíèòå íè íàïîìíÿò çà íåîáõîäèìîñòòà.” Èçâúí ÷èñòî êîìóíèñòè÷åñêàòà èäåîëîãèÿ. êîèòî äî òîçè ìîìåíò ñà èçõâúðëÿíè îò öåííîñòíàòà ñèñòåìà íà èçêóñòâàòà. Èçõîæäàéêè îò ëàòèíñêîòî ïîíÿòèå constructio (íà áúëãàðñêè . Êàòî äèïëîìèðàí àðõèòåêò è ÷îâåê. ÷å òâîðåöúò òðÿáâà ìàêñèìàëíî äà èçïîëçâà äóìè è ïîíÿòèÿ.  íÿêàêâà ñòåïåí êîíñòðóêòèâèçìúò îñúùåñòâÿâà ìîæå áè íàé-âàæíàòà ðåâîëþöèîííà ïðîìÿíà â îáëàñòòà íà àðõèòåêòóðàòà ïðåç ÕÕ âåê – âðåìå. Âåðîÿòíî ãîëÿìî çíà÷åíèå çà áúðçîòî ïðèîáùàâàíå íà ×àâäàð Ìóòàôîâ êúì èäåèòå íà êîíñòðóêòèâèçìà èçèãðàâà ôàêòúò. ÷å ïî òîçè íà÷èí òåõíè÷åñêàòà òåðìèíîëîãèÿ íàâëèçà â ëèòåðàòóðàòà â ðåçóëòàò îò “òåõíèçàöèÿòà” íà òåìèòå.×àâäàð Ìóòàôîâ 137 òàêà ïå÷åëè äîñòà ïðèâúðæåíèöè ñðåä òâîðöèòå àâàíãàðäèñòè. åñòåñòâåíîñòòà è íàêðàÿ – ïðîñòî çà èçãîäàòà îò ñúâìåñòíàòà ðàáîòà. í. ìàñîâî ïðîèçâîäñòâî. çàä êîÿòî ñòîÿò òåçèòå íà ðóñêèòå êîíñòðóêòèâèñòè. ßñíî å. Íåãîâèòå ÷ëåíîâå ñå îáÿâÿâàò çà ïðèâúðæåíèöè íà àíòèáóðæîàçíàòà èäåîëîãèÿ. êîåòî îêàçâàò âúðõó ×àâäàð Ìóòàôîâ åâðîïåéñêèÿò è ðóñêèÿò êîíñòðóêòèâèçúì. ïðèðîäíèòå. Ñúâñåì íåñëó÷àéíî â ñâîåòî ïîñâåùåíèå â íà÷àëîòî íà êíèãàòà òîé ïèøå: “Íàðå÷åíà å ÒÅÕÍÈ×ÅÑÊÈ ÐÀÇÊÀÇÈ. â ñëîæíîñòòà íà åëåìåíòàðíîòî è âúâ ôóíêöèîíàëíîñòòà íà ïðîñòðàíñòâîòî. ÷å íàé-ãîëÿìî âëèÿíèå òå÷åíèåòî îêàçâà â îáëàñòòà íà àðõèòåêòóðàòà. à â ìåõàíè÷íîòî ñúâúðøåíñòâî íà òåõíèêàòà.  ëèòåðàòóðàòà êîíñòðóêòèâèçìúò íàìèðà ñâîåòî ìÿñòî ïðåç 1923 ã. å òîçè çà “ëîêàëíàòà ñåìàíòèêà” – â ñìèñúë.” À â “Êëåòâåíàòà êîíñòèòóöèÿ íà ïîåòèòå êîíñòðóêòèâèñòè” ìîæåì äà ïðî÷åòåì: “ ìàøèíàòà âñÿêà ÷àñò ïîìàãà íà âñÿêà äðóãà.  åäèí îò ïúðâèòå ìàíèôåñòè ñå êàçâà: “Êîíñòðóêòèâèçìúò å àêòèâåí. íà÷åëî ñ òåîðåòèêà Êîðíåëèé Çåëåíñêè. êîèòî ñà áëèçêè äî èçáðàíàòà òåìà. ìîæå äà ñå ãîâîðè çà ðàäèêàëíà ïðîìÿíà â íàãëàñàòà íà òâîðåöà.ïîñòðîéêà). îòêðèòèòå îò íàó êàòà çàêîíè. . Åäèí îò ïðèíöèïèòå. îòâîðåí êúì íîâîòî â êóëòóðàòà. àäåïòèòå íà òîâà òå÷åíèå çàùèòàâàò èäåÿòà. òîé íå ñàìî îòðàçÿâà äåéñòâèòåëíîñòòà. êîèòî òå ñïàçâàò. êîãàòî â Ìîñêâà ñå ñúçäàâà ãðóïèðîâêà. Ïîñòðîåíà íà îáåêòèâíèòå.

ãðàôèêà Âåñåëèí Ñòàéêîâ (1936) ñêàòà ëèòåðàòóðà ñå ñúñòîè â ñú÷åòàíèåòî ìåæäó ñâîáîäíàòà ïîåòè÷åñêà ôàíòàçèÿ è êîíêðåòíàòà òåõíîëîãè÷åñêà òåðìèíîëîãèÿ.1944) çàùîòî ïîñòàâåíèòå çàäà÷è. ïî÷òè êîñìè÷åñêè ñèìâîë.138 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . íÿìà äèàëîã. Íå ñëó÷àéíî ïî÷òè âñè÷êè èçñëåäîâàòåëè íà òâîð÷åñòâîòî íà ×àâäàð Ìóòàôîâ ïðåäïî÷èòàò äà íàðè÷àò “Ìîòîðúò” åñå. ÷å òîé ùå áúäå ðàçãëåæäàí íå â íåãîâàòà ìàòåðèàëíà ðåàëíîñò. Ñïîðåä Äèìèòúð Àâðàìîâ ðàçêàçúò “Ìîòîðúò” å “ïúðâèÿò â íàøàòà ëèòåðàòóðà àïîòåîç íà òîçè “ïúðâîåëåìåíò” íà ñúâðåìåííàòà ò å õ í è ÷ å ñ ê à öèâèëèçàöèÿ. Èçêëþ÷èòåëíîòî íîâàòîðñòâî íà ðàçêàçà çà áúëãàð“Ñòðîåæ”. áèëî ïî ñòèë. à ñúñ ñðåäñòâàòà íà õóäîæåñòâåíîòî îëèöåòâîðåíèå: “Òîâà å åäíî æåñòîêî è êðàñèâî ñúùåñòâî.”  òîçè ñìèñúë “Ìîòîðúò” ïðèíàäëåæè êúì òåçè ðàçêàçè. Áåç âñÿêàêâî ñúìíåíèå â ëèòåðàòóðíî îòíîøåíèå òâîðáàòà ñå íàìèðà íà ãðàíèöàòà ìåæäó äâàòà æàíðà. íÿìà èíòðèãà. èçâèñåí äî âíóøèòåëíîñòòà íà ìîíóìåíòàëåí. ìàêàð ÷å íà âñåêè ëèòåðàòóðîâåä áè áèëî äîñòà òðóäíî äà îïðåäåëè êàêâî òî÷íî îçíà÷àâà ïîíÿòèåòî “òåõíè÷åñêè ñòèë”. Èìà îáà÷å ïåðñîíàæ – êîëêîòî è óñëîâåí äà å òîé – à èìåííî ìîòîðúò.” Àâòîðúò äî êðàÿ íà ðàçêàçà íå ïðàâè íèùî äðóãî îñâåí äà ïîëàãà òîçè ñâîé ïåðñîíàæ â ðàçëè÷íè ñèòóàöèè. äà ãî íàáëþäàâà îò ðàçëè÷íè úãëè. áèëî ïî ñþæåò. êîèòî ñå îòíàñÿò “ïî ñþæåò”. Îùå â ïúðâîòî èçðå÷åíèå ñòàâà ÿñíî. ñà òåõíè÷åñêè. êðèåù â ñåáå ñè ñúçèäàòåëíèòå ñèëè. è äåñòðóêòèâíàòà ñèëà íà ñâîÿòà “äåìîíè÷íà äóøà”.  íåãî íÿìà ñúáèòèå. ñ æåëÿçíà ãëàâà è ëàêîì òúðáóõ. ïðåïúëíåí ñ ìàñëî. äà ïðàâè äèñåêöèÿ íà îòäåëíèòå ìó . à íå ðàçêàç.

è íàé-ñåòíå ñâîåíðàâíî ñå èçòÿãà íåïîäâèæåí è ñå ïðåñòðóâà íà óìîðåí. ïñèõîëîãèÿòà. øåìåòíî ïðîôó÷àâà ïðåç ïðîñòîðèòå. ñú÷åòàí ñúñ ñúâúðøåíñòâà. òîé ñå îïèòâà êà÷åñòâåíî äà ÿ îïðåäåëè. Çà ×àâäàð Ìóòàôîâ íå å äîñòàòú÷íî ñàìî äà ïðåäñòàâè òàçè íîâà åñòåòèêà. Äèíàìèêàòà. æàæäà è ðàäîñò . ñëåäñòâèå íà èíòåëåêòóàëíà åêñòðàâàãàíòíîñò.” Åäâà ëè èìà äðóãî ïðîèçâåäåíèå â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà äî òîçè ìîìåíò. ïåéçàæúò è ðèòúìúò ñà íàïúëíî ïðîìåíåíè. êîèòî ñúãðàæäàò èçêëþ÷èòåëíî æèâèÿ ðèòúì íà ñëîâîòî: “Òîé ñå çàáàâëÿâà ñúñ ñòðúìíèíèòå è ãè èçêà÷âà íà åäèí äúõ – ëåê è ïàëàâ –. â ðàçêàçà ñå ïîñòèãà ñ âèðòóîçíîòî áîðàâåíå ñ ãëàãîëèòå.. êîìè÷íî èçáóõâà â ãðîõîò.. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà “òåõíè÷åñêàòà” åñòåòèêà íå íàìèðà íèêàêâè ïîñëåäîâàòåëè è ñå çàïàçâà â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà êàòî åêçîòè÷íî ÿâëåíèå. . â åäèíñòâî ñ ìîòîðà è ìàøèíàòà. Ðîäåí îò íîâàòà ìèòîëîãèÿ íà íîâîòî âðåìå. â êîÿòî îïèñàíèåòî. çàäàâåíî ñå êèñêà â çàêà÷ëèâà èðîíèÿ. ðàçñìèâàéêè ñàì ñåáå ñè ñ õèëÿäèòå ñè äèâîòèè. â êîåòî áèõìå ìîãëè äà îòêðèåì ñåäåì ãëàãîëà â åäíî èçðå÷åíèå – ïðè òîâà äî òàêàâà ñòåïåí ðàçëè÷íè êàòî âíóøåíèå. â êîÿòî âñ å îùå äîìèíèðàò ïàòðèàðõàëíèòå ìîðàëíè öåííî ñòè è ñåëñêîñòîïàíñêîòî ïðîèçâîäñòâî.×àâäàð Ìóòàôîâ 139 åëåìåíòè è âñè÷êî òîâà ñ åäèíñòâåíàòà öåë äà ñå ïîêàæàò íåãîâèòå êà÷åñòâà è êðàñîòà. ×ðåç ñâîåòî òâîð÷åñòâî ×àâäàð Ìóòàôîâ îáîãàòÿâà åñòåòè÷åñêàòà ïàëèòðà íà áúëãàðñêîòî èçêóñòâî ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè è ìó ïðèäàâà äîïúëíèòåëåí åâðîïåéñêè ïðèâêóñ. ìîòîðúò ñòàâà íàé-òî÷íèÿò è âåðåí èçðàçèòåë íà ìîäåðíàòà åïîõà. êàòî îñíîâíà õàðàêòåðèçèðàùà ÷åðòà íà òåõíîëîãè÷åñêàòà öèâèëèçàöèÿ. ïðåïðàùà êúì “åäèí íîâ ñâÿò. Ïðîìåíåíèÿò áèò â èíäóñòðèàëíîòî îáùåñòâî íàëàãà è åäíà íîâà åñòåòèêà. Çà íåãî ÷îâåêúò.” Òàçè ïîçèöèÿ êîðåííî ãî îòëè÷àâà ñðåä êîíñåðâàòèâíàòà ñðåäà íà áúëãàðñêîòî îáùåñòâî ïî îíîâà âðåìå.

áúðçàéêè äà äîâåäàò íà íåíàñèòíàòà óñòà ñêúïàòà . òîé îáõâàùà èíåðöèÿòà íà òðîìàâàòà ìàòåðèÿ è ÿ ðàçâèõðÿ îòâåäíúæ. çà äà ãî ïðåëîìè îòâåäíúæ ñ áåñíèÿ ãíÿâ íà åäíî âíåçàïíî âúçïëàìåíÿâàíå. Ñòúïèë ÿêî âúðõó ïëàòôîðìàòà. êîãàòî â ÿêàòà ìó ãëàâà èçáóõíå ïëàìúêúò íà ãíåâà. è ðàâíîìåðíîòî ìó äèøàíå íà ãèãàíò îòåêâà â ìåòàëè÷åñêè âîé. Àëà òîçè ãèãàíò èñêà ñòðúâ: ñâåòíàë â êðúãëè æèöè îò äâèæåíèå. ïîñòàâåí íà âå÷íà ñòðàæà ïðåä ñóðîâàòà òàéíà íà Ñèëàòà. òîé ïðèäîáèâà ìèñòè÷íèÿ îáëèê íà áðàííèê. îáëå÷åí â ñòåãíàòàòà ñè óíèôîðìà îò æåëÿçî. Òîãàâà áúðçèòå ìó ñòàâè ñå íàïðÿãàò â áåçêðàéíî ïðàâèëåí ðèòúì. ñ æåëÿçíà ãëàâà è ëàêîì òúðáóõ.1944) ÌÎÒÎÐÚÒ Íà Ëþáåí Òîâà å åäíî æåñòîêî è êðàñèâî ñúùåñòâî. Ñúñ ñèëà. ìàãíèòíîòî ìó ñúðöå îæèâÿâà â òî÷åí óäàð. Òîé çàïî÷âà òîãàâà âíåçàïíî ñâîÿ æèâîò îò íåïðåêúñíàòà ìîùíîñò. Òîçè æåëåçåí çâÿð èñêà äà ÿäå ñ òî÷íîñò îò õèëÿäíàòà ÷àñò íà ñåêóíäàòà. à â íåïîäâèæíîñòòà íà ñòîìàíåíèòå ìó ñòàâè ñå èçòåãëÿò áëåñòÿùè ÷èñòèòå ëèíèè íà åäíî äðúçêî ìîãúùåñòâî. òîé áåçó÷àñòíî äåáíå ñúïðîòèâëåíèåòî. Äúëãèòå è áëåñòÿùè ìåäíè òðúáè ñå îãúâàò â ïðàâè úãëè. êîÿòî ãîñïîäàðÿò ìó ïîãëúùà ñ øåìåòíà ðåäîâíîñò. òîé íàñè÷à âðåìåòî â ïðàâèëåí ðèòúì è îáåäèíÿâà áåçâðåìåííîòî íà ìàòåðèÿòà â ñòåãíàòèÿ çàêîí íà åíåðãèÿòà.140 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . îñòàâÿéêè øèðîêî ñëåä ñåáå ñè òåæêèòå áðàçäè íà ðàáîòàòà. ñ ðàçêðà÷åíè êðàêà è ñòåãíàòè ðúöå. îïèñâàéêè ÷èñòè ëèíèè – è ñúáóäåíî. Íåãîâèÿò äîñòàâ÷èê è ãîòâà÷ – êàðáóðàòîðúò – èçïîòÿâà ïëîñêîòî ñè æúëòî ëèöå. ïðåïúëíåí ñ ìàñëî. ñòðîåí è êîðåêòåí. îòñè÷àéêè âñåêè ïúò åëåêòðè÷åñêà èñêðà. ñ ÷óãóíåíà êàñêà è ãðèâíè îò íèêåë. ìåä è ìåñèíã. Íî òîâà æèâîòíî å è ëàêîìî: íåãîâèÿò àïåòèò å ñëÿï è íàñòîé÷èâ è íåïðåîäîëèì.  íåãîâîòî ïðèâèäíî ñïîêîéñòâèå ñå êðèå êîâàðíàòà ñèëà íà õèùíèê. îò ñòðàõ äà íå çàêúñíåå ñ ïèùàòà. È êîãàòî òîé ïî÷èâà. È â ñèíóñîâàòà ëèíèÿ íà ñâîÿ õàðìîíè÷åí æèâîò. òîé ïðåìàçâà ñ ÿðîñòíî ðàâíîäóøèå âñè÷êè ïðåïÿòñòâèÿ.

Ðàçãíåâåí è ñòðàøåí. óñïîêîÿâàùè ñúñ ñòóäåíèòå ñè ìèëóâêè íåãîâîòî îãíåíî ÷åëî – è. Òîé èçðèãâà çëîâîíèÿ ïðåç äåáåëèòå ñè ìåäíè òðúáè è â òúðáóõà ìó êëîêî÷àò òåæêè âúëíè ìàñëî.  ïîðèâèòå íà çâÿð è ãåðîé. à îò ïîòúìíÿëîòî ìó ÷åëî ñå ñòðóÿò òúíêè èâèöè îò ìúòíà ïîò. Óâëå÷åí â øåìåòíàòà äåÿòåëíîñò íà ñâîåòî ìîãúùåñòâî. Òîé å ñúâñåì öåëîìúäðåí. â êîÿòî ñå ðàæäàò ìúëíèè. ïîäîáíî ñòàð è ëîâúê ëàêåé. è ìîãúùî ðàçòúðñâà ñ áÿñíàòà ñè ñèëà âðàæäåáíàòà áåçëè÷íîñò íà íåîäóøåâåíîòî. èäåàëíî ÷èñò â ñòðîãàòà ïîâåëÿ íà ñâîåòî ðàöèîíàëèçèðàíî áèòèå. ñâîÿ âå÷åí êîìïðåñ íà ìàíèàê – òîâà ïîäëî è ñâÿòî óêðàøåíèå – âúðõó áóðíàòà ñè öàðñòâåíà ãëàâà. òîçè íåóêðîòèì ãåíèé íà ðàáîòàòà å ñÿêàø îñúäåí äà íîñè. âúðõó òúìíîòî ìó ëèöå îò æåëÿçî èçãðÿâà îðåîëúò íà âå÷íàòà è ìèñòè÷íî âëàñò íà âîëÿòà. íåïîãðåøèìèòå ôîðìóëè íà ìàòåìàòèêàòà. áëÿñêàâèòå ïîëèðàíè ñòàâè ïîòúâàò â ñìàçêà. áåçêðàéíî òî÷íî ñú÷åòàíèå îò âðåìå è ïðîñòðàíñòâî – äóøàòà ìó å âèñøà àáñîëþòíîñò îò íåïîãðåøèìîñò è äîãìè. à ïîä èçëèøåñòâàòà íà äèâèòå ñè èìïóëñè òîé êðèå âèíàãè ñóðîâàòà äèñöèïëèíà íà àñêåòà. ïîäîáíî òðúíåí âåíåö. è â ñòðàñòíèÿ øåìåò íà íåãîâèòå ìèøöè ñå âèÿò. áëåñòÿù â õèëÿäè êðúãëè èñêðè ïîä ëåäåíàòà âèîëåòîâà ñâåòëèíà íà äúãîâèòå ëàìïè â ãîëÿìàòà çàëà. È ïîáåäèòåë. ìîòîðúò èçãóáâà ÷èñòèÿ ñè èçãëåä íà èäåàëíî ñúùåñòâî. òîé ðàçêëþ÷âà òàéíàòà íà ñöåïëåíèåòî è æåñòîêî ðàçäåëÿ ìàòåðèÿòà âúâ âèõðè îò åíåðãèÿ. òîé îëèöåòâîðÿâàøå â ñåáå ñè âñå ïàê òî÷íèòå çàêîíè íà ìåõàíèêàòà. òîé åäâàì çàáåëÿçâà. Äåòå íà ÷èñòèÿ ðàçóì. è ïîä áóðíèÿ îáëàê íà íåãîâèÿ ãíÿâ ìèñúëòà ìó ðàáîòåøå ñ àáñîëþòíà ëîãèêà. êîãàòî òîé öàðñòâåíî ðàçäàâà ñâîåòî ìîãúùåñòâî íà ìúë÷àëèâèòå è íàñòðúõíàëè äèíàìè. ñòðàøíàòà ãëàâà íà ìîòîðà áúðçî ñå ðàçãàðÿ â ÿðîñò è ïëàìâà äî ÷åðâåíî. òîé îòìåðâà ïðåç õàîñà íà ñâîÿòà íåîáóçäàíîñò ñòðîãèÿ ðèòúì íà ÷åòèðèòå ñè òàêòà. Çà òàçè êîðàâà è îãíåíà ãëàâà òðÿáâà ïðîõëàäà: ïîä ãîëÿìàòà ÷óãóíåíà êàñêà òåêàò íåïðåêúñíàòî ëåäåíè ñòðóè âîäà. Îáè÷àì ãî àç â íåãîâàòà ïàðàäíà óíèôîðìà. Õàðìîíèÿ è ðèòúì. îñëåïèòåëíî ÿñíè. Òîé ñòàâà ãðîçåí è ñòðàøåí. Òîãàâà òîé ãðîçíî äèøà. Àëà íàïðåãíàòà. çàãðóáÿë è êàëåí. ïîêðèò ñ óìîðà è ñëàâà.×àâäàð Ìóòàôîâ 141 õðàíà.Áèáëèîòåêà . Îïóøåí è èçöàïàí. òîé íàïîìíÿ ñòðàõîâèòèÿ èçãëåä íà áðàííèê â ñðàæåíèå. âåíòèëúò ïåäàíòè÷íî îòìåðâà è ñåðâèðà äîçàòà ñ âåæëèâàòà êîðåêòíîñò íà ñïåöèàëèñò. ñúáèðàéêè îãðîìíèòå ñè ñèëè â óïîðèò íàãîí. ðàçÿæäàí îò âå÷íèòå ïëàìúöè íà òâîð÷åñòâîòî.  ñïîêîéíà ïîçà. ÷å æèâåå – òúé íåóëîâèì å òðåïåòúò íà íåãîâàòà ìîù – è ñàìî ÿêèòå ìó ñòàâè îñòàâàò . çà äà ãè îáåäèíè îòíîâî â ñâåòëèíà è ñèëà. èäåàëåí ñèìâîë íà ñúâúðøåíñòâî è ñòèë. Âúðõó ÷èñòîòàòà íà ñâåòëàòà ìó ðèçíèöà ïàäàò ïúðâèòå ïåòíà îò ìúòíà çåëåíà êàøà. êîÿòî ñå îáðúùà â ñèëà è îãúí – à.

ðàçñìèâàéêè ñàì ñåáå ñè ñ õèëÿäèòå ñè äèâîòèè. âå÷íèÿò ìîòîð. íåæíîñòè è îáè÷. âå÷íèÿò ñèìâîë è âúïëúùåíèå íà òðóäà. æàäóâàéêè òâîÿòà ÿñíà äóøà íà äåâñòâåíèê. È êîëêî ïúòè – àõ.1944) ñëåä ñåáå ñè òúìíè ñðåáúðíè ïåòíà îò äâèæåíèå â ñèíêàâàòà ïðîçðà÷íîñò íà âúçäóõà. è íàé-ñåòíå ñâîåíðàâíî ñå èçòÿãà íåïîäâèæåí è ñå ïðåñòðóâà íà óìîðåí. óíåñåí âúâ âèäåíèÿòà è òàéíèòå íà òâîåòî ÷óäî. óìíî è âåñåëî æèâîòíî. Àëà òîé çíàå äà áúäå è ãàìåí. ëåãíàë ïî êîðåì âúðõó äúëãèòå ðàìêè íà àâòîìîáèëà è ïðîíèçâàéêè ïðîñòðàíñòâîòî ñ âèõúðà íà ñâîÿ óñòðåì. çà äà òå ïîñòèãíà è ñå ñëåÿ ñ òåáå â íåðàçðèâåí è âå÷åí áëÿí. òîé î÷àðîâà è îò÷àéâà âñè÷êè. Ãåðîè÷åí è âúçäóøåí å òîé è â ñèâàòà ñè äðåõà íà òðóäà. è ãåîìåòðè÷íî ïðàâèëíèòå ìðåæè íà åëåâàòîðèòå ñå ãðàâèðàò âèîëåòîâè â òúìíîòî çëàòî íà õîðèçîíòèòå. òåáå ñàìèÿ. òîé òåæêî äèøà ñ øèðîêèòå ñè ãúðäè è ñâèðåïî õðà÷è ìàñëî. êîãàòî ðàçäâèæâà ìîãúùî ÷åòâúðòèòå ñíàãè íà åëåâàòîðèòå è íà åäèí äúõ èçäèãà âúâ âúçäóõà öåëè âàãîíè. øåìåòíî ïðîôó÷àâà ïðåç ïðîñòîðèòå. ñ òúíêèòå ñè ïðîïîðöèîíàëíè ÷ëåíîâå è ñúñ ñòðîéíàòà åëåãàíòíîñò íà ñúùåñòâî îò âèñøà ðàñà. çàäàâåíî ñå êèñêà â çàêà÷ëèâà èðîíèÿ. çà äà òå ïî÷óâñòâàì ìîé. êîéòî ñå çàäóøàâà çà ñâîáîäà. òåçè íåçàáðàâèìè ìèãîâå! – àç ñúì òðúïíàë â åêñòàçà íà îáîæàíèåòî.142 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . âëàñòèòåë è ðîá.  êâàäðàòíèòå ðåøåòêè íà ñâîÿòà òÿñíà êèëèéêà òîé òðåïåðè öÿë ñ îãðîìíîòî ñè ïðèâåäåíî òóëîâèùå. ñ êàïðèçíàòà ñè âîëÿ. êîãàòî òè ñè áëàãîñëàâÿë ìîÿ áåäåí óì ñúñ ñâåòëàòà ëàñêà íà òâîåòî îòêðîâåíèå. Ñòèõèåí è áóðåí. ãåíèé è øóò. çà êîåòî æèâîòúò å âå÷åí ïðàçíèê îò øåãè. òâîåòî èäåàëíî ñúùåñòâî îò áåçêðàéíà õàðìîíèÿ è àáñîëþòíàòà ëîãèêà íà òâîÿ ãåíèé. Êîãàòî ñëúíöåòî çàëÿçâà â ÷åðâåíî çàä íà÷óïåíèòå ñèëóåòè íà ôàáðè÷íèòå ïîñòðîéêè. êàïðèçåí è äåëèêàòåí. êîìè÷íî èçáóõâà â ãðîõîò. ñòàð ìîé ïîçíàéíèêî è ñêúï ïðèÿòåë. åäèí ïîñëåäåí ëú÷ îáâèâà â îðåîëà íà ìú÷åíè÷åñòâî æåëÿçíîòî ìó è ãíåâíî ÷åëî íà èñòóêàí. âúçäàâàéêè ìó òàêà ïîñëåäíèÿ äàð íà ñëàâà è ñâÿòîñò. â çëà è ñëÿïà ðåøèòåëíîñò íà âúðçàí âúâ âåðèãè Ïðîìåòåé. ïîáåäèòåëÿò íà íåîäóøåâåíîòî è ãåíèÿò íà äâèæåíèåòî – àç ìå÷òàÿ ïîíÿêîãà çà íåãîâîòî âñåìîãúùåñòâî è òðîãíàò ñå óíàñÿì â ñïîìåíè. ãëåçåí è ãàëåí. è â ãðîõîòà íà íåãîâàòà ðå÷ èçáóõâà òåæêî ïàòîñúò íà ïðîêëÿòèåòî. ìîòîðúò. ëèöå ñ ëèöå ñðåùó Ïúðâîíà÷àëíîòî … . Àõ. Ëþáèìåöúò. êúäåòî èäåàëíèòå ïðîïîðöèè íà òâîåòî ñâðúõåñòåñòâåíî áèòèå ñà çàïå÷àòàíè çàâèíàãè â òúíêèòå ëèíèè íà ãðàâþðàòà. ñêúïî ñú÷åòàíèå îò ñúâúðøåíñòâà. Êàê ñì òå îáè÷àë òîãàâà. êîëêî òèõè âå÷åðè ñúì ñå ó÷èë äà ïðîçðà ÷èñòèòå ëèíèè íà òâîÿòà ñòðîãà êðàñîòà â ãîëåìèòå òåòðàäêè ñ ÷åðòåæè è äèàãðàìè. êîèòî ãî ïîçíàâàò. ïîäîáíî çàòâîðåí â êëåòêà çâÿð. Òîé ñå çàáàâëÿâà ñúñ ñòðúìíèíèòå è ãè èçêà÷âà íà åäèí äúõ – ëåê è ïàëàâ –. õèòúð. È ñêðèò çàä õèëÿäèòå ñè ìåòàìîðôîçè íà óíèâåðñàëíî ñúùåñòâî. ñÿêàø áëàãîðîäíî.

êîèòî òè ñàì ñúçäàâàøå â ìåíå. Òè áåøå òúé ïîêîðåí íà âñè÷êèòå ìè æåëàíèÿ. ïðåç ìåíå ìèíà ñïîêîéíàòà âúëíà íà òâîåòî äâèæåíèå. æàæäà è ðàäîñò. òîâà áåøå åäíî. “Ãðàä”. È ñåãà òè ïàê èçðàñòâàø ïðåä ìåíå â ëú÷åçàðèÿ è ñëàâà. ïðåíåñåíî â äóøàòà ìè è âúçêðúñâàøå òàì ñðåä õèìíè. à ïðåç òî÷íèòå è ÷èñòè õàðìîíèè íà òâîÿ æèâîò àç óñåùàõ â ñåáå ñè çàðàæäàíåòî íà åäíà íîâà ïîâåëÿ è âèõðèòå íà åäèí íîâ ñâÿò. Àç è òè. àç ÷óâñòâàõ ïðåç âå÷íîñòòà íà òâîÿ æèâîò ëúõà è áåçêðàÿ íà Íåïîñòèæèìîòî. êîÿòî áåøå òâîÿ. à â æåëÿçíàòà òè ãëàâà íà ãåíèé ñå êðèÿò ìúëíèèòå íà âå÷íèÿ æèâîò è îãíåíèÿò êðúãîâðàò íà áåçêðàéíîòî ïðåñúçäàâàíå … È ïðåç çäðà÷îâåòå íà õàîñà òâîÿò îãðîìåí è íåïîäâèæåí ñèëóåò ñå ðàçãàðÿ ìîãúùî è áàâíî â ñòðàøåí è ìèñòè÷åí ñèìâîë íà áðàííèêà íà âåêîâåòå. è ïðåç ïóëñà íà òðîÿ æèâîò àç óñåùàõ êàê êðúâòà ìè äå âúëíóâà â ðèòúìà íà åäíà íîâà âîëÿ. ñÿêàø ïðå÷èñòåí îò ìèñòåðèèòå íà åäíî íîâî è ñòðàøíî òàéíñòâî. ñïîêîåí è áîæåñòâåí. òîâà áåøå òâîåòî öàðñòâåíî äîñòîéíñòâî. Òîâà áåøå ñúòâîðÿâàíåòî íà òâîåòî ÷óäî â ìèðàæèòå çà ùàñòèå íà äóøàòà ìè è.Áèáëèîòåêà . ãðàôèêà Âåñåëèí Ñòàéêîâ (1932) . ïîñòàâåí íà âå÷íà ñòðàæà ïðåä òàéíàòà íà Êîñìîñà.  òúìíèòå òè ìèøöè ïî÷èâàò áóðèòå è ñâåòëèíèòå íà áúäåùåòî. êîãàòî ðúêàòà ìè ïî÷óâñòâà òðåïåòà íà òâîåòî ìîãúùåñòâî è êîãàòî.×àâäàð Ìóòàôîâ 143 Àç ïîìíÿ ïúðâèÿ ïúò. â ìîãúùèÿ ñè ñèëóåò íà àïîêàëèïòè÷íî ñúùåñòâî. ñú÷åòàí îò ñúâúðøåíñòâà. òîâà áåøå íîâàòà ìè âîëÿ è áèòèå íà ïîáåäèòåë è òâîðåö. íåðåøèòåëåí è ñìóòåí.

òè÷àùè â ñåäåôåíàòà ìúãëÿâèíà íà äàëå÷èíàòà. áåçêðàéíà. çèìíàòà óòðèí – ëåäåíèÿò áëÿí íà äóøàòà. Öàðèöàòà íà ñíåæíèòå äàëå÷èíè. ÿíòàðíè êúäðèöè è íàçúáåíà êîðîíà îò çàðè. ñÿêàø çàõàðåí äèñê íàòîïåí â çëàòî. ðàçòâîðåí â ñèíè ñúçâó÷èÿ.1944) ÇÈÌÍÀ ÓÒÐÈÍ Ñóòðèí ñëúíöåòî èçãðÿâà ñúâñåì ðîçîâî ñðåä ëåäåíàòà ïÿíà íà õîðèçîíòèòå. ïðåñå÷åíè îò áëåäî÷åðâåíè æèöè è ñðåáúðíè ëåíòè. ñíÿã. îòðè÷àéêè ñ ÿñíàòà ñè äåâñòâåíîñò âñè÷êàòà ìúêà çà ùàñòèå . Ñíÿã.ñàìè ùàñòèå è ïîêîé òîâà ãîëÿìî êðèñòàëíî ñúðöå íà æèâîòà. . ëåäåíà è ÿñíà. äåëèêàòíè è ãîðäè êàòî ìå÷òèòå íè. åìàéë è áèñåðè. êîèòî âíåçàïíî ñå ïîçëàòÿâàò â ëåäåí îãúí. èçãðÿâàùî ñðåä ñèíÿ ïðîçðà÷íîñò îò õàðìîíèè: êàê ñïîêîéíà å óñìèâêàòà ìó îò çëàòíà êðîòîñò ñðåä õèìåðè÷íèòå è áåçêðàéíè áëÿñúöè íà ëåäåíèòå èñêðè.  äúíîòî íà àëåÿòà ñå íèæàò áèñåðè âúðõó äúëãè ñëúí÷åâè íèøêè. ïðåç òèøèíàòà íà íåâúçâðàòèìîòî. Òî ïëóâà. Òîâà å ÷èñòîòàòà íà ïðîñòðàíñòâàòà. øèðîêè ñòîìàíåíè ñåíêè îò äúðâåòà ñðåä íåæíàòà ïóõêàâîñò íà ñêëîíîâåòå. òàì ñå îãúâà è äèïëè ïðîñòðàíñòâîòî â ÷èñòè òúêàíè îò áåçöâåòèå: ìàëêàòà çèìíà öàðèöà ñå êðèå òàì. â äúíîòî íà ñðåáúðíàòà ñè êàëÿñêà . ïðåáóëåíà â ëú÷åçàðèÿ îò áëåäè ïëàìúöè è êúðâàâè çâåçäè. Äâå òúìíîâèîëåòîâè êëîí÷åòà ñå ïðåñè÷àò âúðõó çàìðúçíàëàòà ìó ïðîçðà÷íîñò è îòâåäíúæ ñå ðàçãàðÿò â íàíèç îò áëåäîçåëåíè áèñåðè. Âúçäóõúò òðåïòè â ëú÷èñòè îòðàæåíèÿ. ÿñíàòà ðàäîñò íà öåëèÿ íè æèâîò. ñ òî÷íèòå ñè õàðìîíèè îò çâúíòÿùà ïðîçðà÷íîñò è ñúñ ñâåòëîòî ñè ÷óäî îò ñðåáðî.íà òèÿ îñòðè öâåòÿ îò ñêúïè êàìúíè. òúíêà è îñòðà ìðåæà îò êëîíè. êàïðèçíè. îêúïàíà â çëàòî è ìèðàæè. íàñèòåí â èñêðè.åäíà åäèíñòâåíà óòðèí. Ñíÿã è ñèÿíèå è ðàäîñò. êîèòî ñå âïëèòàò. ñâåòëèíà è ëåäåí ïðàõ. êîèòî ñå ãðàâèðàò âúðõó áåëèíàòà â òúìíîïóðïîðíè è áëåäîçåëåíè ôîñôîðè÷íè ÷åðòè.áëåäíàòà ñíåæíà äàìà ñ ðîçîâî ëèöå. Àõ. çèìíîòî óòðèííî ñëúíöå. çà äà ïðå÷èñòÿò â ÿñíè èëþçèè òúìíàòà íè ìúêà çà æèâîò. . ïðåïëåòåíè â ëú÷èñòè òðúïêè îò ÿíòàðíè ñâåòëèíè è ñðåáúðåí ìðàê. çàñêðåæåíî â çëàòíèòå íèøêè íà Ñàìîòàòà. êîãàòî ñúëçèòå â äóøàòà íè çàìðúçâàò íåæíî â öâåòåí ñêðåæ. È ñëúíöåòî.144 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . èçâèòè â ÿñíèÿ ðèòúì íà ìóçèêàòà îò ôëåéòè è çâúí÷åòà. ãîëÿìîòî ìèñòè÷íî êúëáî îò ðîçîâè ñúíèùà. Äúëãè ñúííè ïðîñòðàíñòâà îò áëåäèíè. Àëà êëîíèòå íà äúðâåòàòà ñå ðàçãðúùàò íåæíî ïîä ëú÷èñòèÿ çîâ íà óòðîòî. ñòåãíàòà â îðåîë îò ðîçîâè ñèÿíèÿ . ðàçòâàðÿéêè â ìèðàæíàòà ñè ñâåòëèíà åäèí õàîñ îò îñòðè öâåòíè òî÷êè. ðàäîñòíî è ñòóäåíî.

âúðõîâåòå íà äúðâåòàòà ñå íà÷óïâàò â òðèúãúëíèöè è áúðçî ñâåòÿò â çëàòíè êàïêè.êîëêî ïúòè íèå ñìå ÷àêàëè ëàñêàòà íà ìàëêèòå é ëú÷èñòè ïðúñòè äà ïðå÷èñòè ïîãëåäà íè íà æàæäàùè. íàïðàâåíà îò ñòîìàíà è ÿíòàð.è èçâåäíúæ ñå ðàçâèõðÿ â òúðæåñòâåí è çâó÷åí õàîñ îò ëú÷åçàðèÿ. äîêàòî ñâåòëèíàòà îò íåéíèÿ ïîãëåä ïðåëåå â äóøàòà. íàêúäðåíè â îãúí. åòî ÿ. åòî ÿ. ìàëêàòà ãîëÿìà êóêëà îò ôàðôîð. à âúðõó áèñåðèòå íà òúíêèòå êëîíè íåî÷àêâàíî ñå ðàçãðúùàò â õàðìîíèè ñðåáúðíè çâúí÷åòà.ðàçäàéòå öâåòÿòà ñè áåç äà ÷àêàòå óñìèâêà. çëàòèñòàòà èâèöà íà ðúöåòå é. Ëàñêàòà íà íåæíèòå é ïðúñòè. Çàòâîðåòå î÷èòå ñè è ÷àêàéòå òèõî. çàùîòî íèå òîëêîâà ÿ îáè÷àìå. êîëêî ïúòè íåéíàòà áëåäà óñìèâêà îò êîðàë å ÷åðòàëà ñòðîãè õàðìîíèè â äóøàòà íè. ñíåæíàòà öàðèöà. Ìàëêàòà ñíåæíà öàðèöà å ïðåä âàñ. ñíåãúò èçáóõâà â ÿðêà áåëîòà. Òÿ å ëú÷åçàðíà è ÷èñòà è ñâÿòà . ñúñ ñèíè î÷è è çëàòíà êîñà: ãîëåìèÿò ÿñíîçåëåí êàìúê íà ïðîçðà÷íèÿ é ïîêàçàëåö. êîèòî ñå èçëèâàò ïðåç êëîíèòå. à óñòàòà é îò êîðàë ñå ÷åðòàÿò êðîòêî â áëàæåíñòâî. ñå ïðåêàòóðâà âúðõó ñèíÿòà ïðîçðà÷íîñò íà ñíåãà è ñå äèìè âúâ âèîëåòîâè ñåíêè. èçëèçàò ìåæäó ñòâîëîâåòå íà äúðâåòàòà.òèõîòî äîêîñâàíå íà ÷èñòîòî îòêðîâåíèå ïðåç ñúííàòà òúãà íà íàøèòå ïðîòèâîðå÷èÿ.×àâäàð Ìóòàôîâ 145 èçòúêàíà îò ñèÿíèå. áëåäíîñò è ñðåáðî. Åäèí òåæúê ëú÷. êîãàòî ñëúíöåòî èçãðÿâà ðîçîâî è ÷èñòî. Åäíà òèõà ñâåòëèíà ñå ðàçãàðÿ â çëàòíè òúìè . çà äà ñòåãíå â êðèñòàë òúìíîòî ÷óäî íà íàøàòà ãîðäîñò. Íà êîëåíå. õèëÿäè ñúçâåçäèÿ îò ñèíè èñêðè. È åòî. Âèæòå êàê î÷èòå é ãðåÿò â ðàäîñò. êîéòî ïîçäðàâÿâà ñâîÿòà öàðèöà . çà äà é ïîäíåñàò ãîëåìè ëåäåíè áóêåòè îò öâåòÿ è çâåçäè.. ëèêóâàùè ìåòàëè÷åñêè ãëàñîâå îò ëú÷è è ïóðïóð: òîâà å ÿñíàòà ïåñåí íà çèìíèÿ äåí.. äàìàòà íà íàøåòî ñúðöå è ìå÷òàòà íè çà ÷èñòà ðàäîñò â ëåäåíèòå õîðèçîíòè íà íàøèÿ æèçíåí ïúò . îáøèòè ñúñ ñðåáðî. ìàëêè ïàæîâå . åòî ÿ. ïðåïúëíåí ñúñ çëàòî. ìàëêàòà ñíåæíà öàðèöà íà çèìàòà. Àõ. Ïðåç ñèíèòå ïðîñòîðè íà íåáåòî âíåçàïíî ñå ïîíàñÿò íàñâåòëåíè òúðæåñòâóâàùè çâóêîâå îò ôàíôàðè. ñíåæíàòà öàðèöà. ðàçòâîðåíà â ñòóäåí îãúí . è ïîäàðåòå çâåçäàòà íà äóøàòà ñè áåç äà ÷àêàòå ìîëáà. ñêúïàòà êóêëà íà çèìíàòà óòðèí.Áèáëèîòåêà . ìàëêàòà ôàðôîðíà ôåÿ â ñåäåôåíàòà äúëáî÷èíà íà ìèðàæèòå íè çà ùàñòèå. êîèòî ñå ðàçãúâàò âúðõó íåáåòî â äúëãè ñâÿòêàùè äèïëè. è ñàìî îñòðèòå ñåíêè íà äúðâåòàòà ÷åðòàÿò ñòðîãè óñïîðåäíè ëèíèè âúðõó áëåäèÿ ÿíòàð íà ñíåãà. Íå óñåùàòå ëè â ãúðäèòå ñè ëåäåíèÿ îãúí íà . è ñúñ çâúíëèâè è ðàäîñòíè ïåñíè îòèâàò ñðåùó ñâîÿòà áëåäà ãîñïîäàðêà. íåæíèÿò øóì íà íåéíèòå îäåæäè îò ëú÷è è ñíåæíè çâåçäè. ñðåä âúçäóõà ñå ðàçñèïâàò õèëÿäè øèðîêè ëú÷è. ñÿêàø çàõàð. íåéíèòå ìàëêè äåòñêè êðà÷êà îò ïîðöåëàí. à äúëáî÷èíàòà íà àëåÿòà ïðèëè÷à íà òúíêà ðåøåòêà.  äúíîòî íà àëåÿòà ñå ðàçòâàðÿò òåõíèòå íåæíè êîñòþìè â ïðîçðà÷íè ñèÿíèÿ.è òîãàâà ðîÿê îò ñèíè ïàæîâå. Åòî ÿ. ðîçîâèÿò êðàé íà óõîòî é.äóøàòà é å ñâåòëèíà è íèå ñå ðàçòâàðÿìå â íåÿ è ñòàâàìå ÿñíè è íåæíè.

ñðåä êîïíåæèòå íè ïî íåâúçâðàòèìîòî. ñëúíöåòî èçãðÿâà áàâíî â äóøàòà íè . Íèå.146 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . çàñêðåæåíî â çëàòíèòå íèøêè íà íàøàòà ñàìîòíîñò..òîâà ãîëÿìî ìèñòè÷íî êúëáî îò ðîçîâè ñúíèùà ñðåä ñèíÿ ïðîçðà÷íîñò îò õàðìîíèè: êàê ñïîêîéíà å óñìèâêàòà ìó îò çëàòíà êðîòîñò ïðåç õèìåðè÷íèòå è îñòðè ëåäåíè öâåòÿ íà íàøàòà ãîðäîñò.1944) ñìèðåíèåòî è ÷èñòèÿ ïîêîé íà áåçêðàéíàòà îáè÷? Íå ñìå ëè íèå êðîòêèòå äåöà íà çèìàòà. îòðè÷àéêè ñ ÿñíàòà ñè äåâñòâåíîñò âñè÷êàòà íè ìúêà çà ùàñòèå è ïîêîé . ïðèëàñêàíè â ìèðàæè è ïðåïëåòåíè â ëú÷åçàðèÿ? Âèæòå.  äóøàòà íè èçãðÿâà ñëúíöåòî ñúâñåì ðîçîâî ñðåä ëåäåíàòà ïÿíà îò èëþçèè. Âèæòå. Òî ñå âúçöàðÿâà.òîâà ãîëÿìî êðèñòàëíî ñúðöå íà æèâîòà. ìàëêèòå ãîëåìè äåöà íà çèìàòà. ñòåãíàòà â êðèñòàë.. ðàäîñòíî è ñòóäåíî. . ïðå÷èñòåíà â ñâåòëèíà è îñâåòåíà â îðåîëà íà ðîçîâè ñèÿíèÿ. íàòîïåí â çëàòî. êîèòî ïîñðåùàìå ñåãà íàøàòà íîâà óòðèí ïðåç ëåäåíèÿ áëÿí íà äóøàòà. ñúëçèòå íè çàìðúçâàò íåæíî â öâåòåí ñêðåæ. ðàçòâîðåí â ñèíè ñúçâó÷èÿ. çà äà ïðå÷èñòÿò â ÿñíè èëþçèè òúìíàòà íè ìúêà çà æèâîò. Íèå .è ÿñíàòà ðàäîñò íà öåëèÿ íè æèâîò. ñÿêàø çàõàðåí äèñê.

. Ñåìåéñòâîòî é îòíîâî ñå âðúùà â Ñîôèÿ. êúäåòî áàùà é å íàçíà÷åí íà íîâà ðàáîòà. 29 àïðèë  Ñîôèÿ ñå ðàæäà Åëèñàâåòà Áàë÷åâà. 1907 1910 1911 Ïðåìåñòâà ñå ñúñ ñåìåéñòâîòî ñè â Òúðíîâî. Çàâúðøâà Ñîôèéñêà äåâè÷åñêà ãèìíàçèÿ. Çàïî÷âà ðàáîòà êàòî ó÷èòåëêà â ìàëêî ñåëî êðàé ßìáîë. à Åëèñàâå òà çàïèñâà Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò.Åëèñàâåòà Áàãðÿíà 147 ÅËÈÑÀÂÅÒÀ ÁÀÃÐßÍÀ 1893.

Îìúæâà ñå çà Èâàí Øàïêàðåâ è ðàæäà ñèíà ñè Ëþáîìèð. . Ñëåä Ñåïòåìâðèéñêîòî âúñòàíèå çàìèíàâà çà Ãåðìàíèÿ. Ïîäíîâÿâà ëèòåðàòóðíàòà ñè äåéíîñò êàòî ñòàâà ñúòðóäíè÷êà íà “Âåñòíèê çà æåíàòà”. Çà ïúðâè ïúò ñå ïîÿâÿâàò íåéíè ñòèõîòâîðåíèÿ ïîä ïñåâäîíèìà Åëèñàâåòà Áàãðÿíà.148 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ãåîðãè Ðàé÷åâ è äð. Çàïîçíàâà ñå ñ ïðîô. Íàïóñêà ìúæà ñè. Êîíñòàíòèí Êîíñòàíòèíîâ. Ï óáëèêóâà ïúðâîòî ñè ñòèõîòâîðåíèå â ñïèñàíèå “Ñúâðåìåííà ìèñúë”. Ó÷èòåëêà å â ãèìíàçèÿòà â Êþñòåíäèë.1944) 1912 1915 1917 1919 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 Çàïîçíàâà ñå ñ ìëàäèòå ïèñàòåëè Äèì÷î Äåáåëÿíîâ. Îòïå÷àòâà öèêúëà “Áðåòàí”. Ñòàâà ÷ëåí íà Ñúþçà íà áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè. Ïîëó÷àâà íàãðàäàòà íà Ñúþçà íà ïèñàòåëèòå çà ïîåòè÷íèÿ öèêúë “Âå÷íàòà è ñâÿòàòà”. ñëåä êîåòî çàìèíàâà ñ Áîÿí Ïåíåâ âúâ Ôðàíöèÿ. Áîÿí Ïåíåâ. Íàïóñêà óíèâåðñèòåòà è ñòàâà ó÷èòåëêà âúâ Âðàöà. Ïèøå òðèïòèõà “Ðåêâèåì” â ïàìåò íà íåî÷àêâàíî ïî÷èíàëèÿ Áîÿí Ïåíåâ.

Çàìèíàâà çà Ïàðèæ. Ñâèäåòåëêà å íà ïðîöåñ à ñðåùó ïîåòà Íèêîëà Âàïöàðîâ. . èçâåñòåí ìîäåðåí ñðúáñêè ïîåò. êúäåòî ñå çàïîçíàâà ñ Ìàðèíà Öâåòàåâà è Âëàäèìèð Ìàÿêîâñêè. Çà íÿêîëêî ñåäìèöè å íà ïîñåùåíèå â Ðóìúíèÿ ñ ãðóïà èçâåñòíè áúëãàðñêè ïèñàòåëè. Ïîäïèñâà àïåëà çà ñïàñåíèå íà áúëãàðñêèòå åâðåè. Ðàáîòè êàòî ðåäàêòîð â ñïèñàíèå “Ñåïòåìâðè”. íàïðàâåí îò ãðóïà èíòåëåêòóàëöè. Èçëèçà êíèãà ñ èçáðàíè ñòèõîòâîðåíèÿ â ïðåâîä íà èòàëèàíñêè åçèê. Èçó÷àâà ôðåíñêàòà ëèòåðàòóðà. Ó÷àñòâà â ìíîæå ñòâî ëèòåðàòóðíè ÷åòåíèÿ èç öÿëà Áúëãàðèÿ. Çàïîçíàâà ñå ñ Ðàäå Äðàéíàö. Èçëèçà ñòèõîñáèðêàòà é “Ïåò çâåçäè”. Èçëèçà òðåòàòà é ñòèõîñáèðêà “Ñúðöå ÷îâåøêî”. Èçëèçà âòîðàòà é ñòèõîñáèðêà “Çâåçäà íà ìîðÿêà”. Ïúòóâà äî Áóäàïåùà íà êîíãðåñà íà ÏÅÍ-êëóáîâåòå.Åëèñàâåòà Áàãðÿíà 1928 1930 1931 1932 1936 1940 1942 1946 1952 1953 1957 1966 149  êðàÿ íà ãîäèíàòà èçëèçà ïúðâàòà é êíèãà “Âå÷íàòà è ñâÿòàòà”. Èçëèçàò íåéíè êíèãè â ïðåâîä íà ôðåíñêè è àðàáñêè åçèê.

çà êîèòî ãîâîðèõìå äîòóê. Åëèñàâåòà Áàãðÿíà óìèðà â ñòàð÷åñêè äîì â Ñîôèÿ. ñà âñå ìúæå. ÷å âñè÷êè àâòîðè. ÷å ìÿñòîòî íà áúëãàðêàòà å ñàìî â äîìà. Äîðè åäèí íå òâúðäå âíèìàòåëåí ïîãëåä áè êîíñòàòèðàë. Èçäàâà “Äúëãîñâèðåùàòà ïëî÷à íà ëþáîâòà. Ñòèõîòâîðåíèÿ”. ñúñ ñúùîòî çíà÷åíèå íà îìðàçà êúì æåíèòå). áå ç ñúìíåíèå. êúäåòî òðÿáâà äà ñå ãðèæè çà îòãëåæäàíåòî íà äåöàòà è óäîáñòâîòî íà ñúïðóãà ñè. Äîðè âèäíè èíòåëåêòóàëöè êàòî Ïåòêî Ñëàâåéêîâ íàñòîÿòåëíî çàùèòàâàëè òåçàòà. ÷å áúëãàðñêîòî îáùåñòâî è ëèòåðàòóðà ïî òîâà âðåìå ñòðàäàëè îò íÿêàêâà ôîðìà íà ìèçîãèíèÿ (ïîíÿòèå. ïîðàäè ñïåöèôè÷íèÿ èñòîðè÷åñêè ðàçâîé íà Áúëãàðèÿ.  èñòîðèÿòà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà â ïåðèîäà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè èìåòî íà Åëèñàâåòà Áàãðÿíà çàåìà åäíî îò êëþ÷îâèòå ìåñòà.150 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Òúðæåñòâåíî ñå ÷åñòâà â Ñëèâåí íåéíàòà 80-ãîäèøíèíà. êîãàòî áúëãàðñêîòî íàñåëåíèå òðÿáâàëî äà ñëåäâà îáùåñòâåíèòå è æèòåéñêè ïðàâèëà íà ìþñþëìàíèòå. Òîâà îáà÷å â íèêàêúâ ñëó÷àé íå îçíà÷àâà. Çà ñòèõî ñáèðêàòà ñè “Êîíòðàïóíêòè” ïîëó÷àâà íàãðàäàòà íà Ñúþçà íà áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè. À òå êàêòî .1944) 1967 1969 1972 1973 1983 1984 1991. êîíñåðâàòèâíîòî ïàòðèàðõàëíî ìèñëåíå äúëãî âðåìå äîìèíèðàëî è ñëåä Îñâîáîæäåíèåòî ïðåç 1878 ã. ñà íàñëåäñòâî îò ìíîãîâåêîâíîòî òóðñêî ðîáñòâî. Òå çè âúçãëåäè. Òúðæåñòâåíî ñå ÷åñòâà â Ñîôèÿ íåéíàòà 90-ãîäèøíèíà. à æåíèòå ïðèñúñòâàò åäèíñòâåíî êàòî îáðàçè â òåõíèòå ïðîèçâåäåíèÿ. Ïîëó÷àâà çëàòåí ìåäàë çà ïîåçèÿòà ñè â Ðèì. 23 ìàðò  Ðóìúíèÿ èçëèçà íåéíà ñòèõîñáèðêà â ïðåâîä îò Âèêòîð Òóëáóðå. Ïîñêîðî. âëÿçëî â áúëãàðñêèÿ åçèê îò ôðåíñêè – misogynie.

Åäíîâðåìåííî ñ áîðáàòà ñè çà ïðàâîòî äà ó÷àò â óíèâåðñèòåòà íàðàâíî ñ ìúæåòå. Íà âñÿêî ïîâåäåíèå. áúëãàðñêà èíòåëåêòóàëêà è ïèñàòåëêà. Ïî òîçè íà÷èí æåíèòå åñòåñòâåíî ñå èçîëèðàëè îò îáùåñòâåíèÿ è êóëòóðåí æèâîò â ñòðàíàòà. Ïî òîçè íà÷èí æåíèòå ïðèäîáèâàò âúçìîæíîñò àêòèâíî äà ó÷àñòâàò â îáùåñòâåíèÿ è êóëòóðåí æèâîò íà ñòðàíàòà. Íåçàâèñèìî îò òîâà. êîåòî íàðóøàâàëî ïàòðèàðõàëíèòå ñòåðåîòèïè. Ïîñòåïåííî â Áúëãàðèÿ ñå ñúçäàâàò æåíñêè äðóæåñòâà. ×åñòî â ñâîèòå ïðîèçâåäåíèÿ ôåìèíèñòêèòå àêòèâèñòêè ïðåäñòàâÿëè ãåðîèíèòå ñè êàòî íåçàâèñèìè . ÷å ñúùåñòâóâàò ñâîáîäíè ìåñòà ñàìî àêî çà òÿõ íÿìà ìúæå êàíäèäàòè.  ïúðâèòå äâå äåñåòèëåòèÿ íà ÕÕ âåê â Áúëãàðèÿ âñå îùå ñèëíî âëàñòâàùè áèëè òðàäèöèîííèòå ïðåäïèñàíèÿ. Äîðè èçêëþ÷èòåëíî äåìîêðàòè÷íàòà çà âðåìåòî ñè Òúðíîâñêà êîíñòèòóöèÿ (1879) íå ïðåäîñòàâÿëà ïî÷òè íèêàêâè îáùåñòâåíè ïðàâà íà æåíèòå. Çàòîâà íå áèâà äà ñå ó÷óäâàìå îò ôàêòà.  íÿêàêâà ñòåïåí äîðè.Åëèñàâåòà Áàãðÿíà 151 äîáðå å èçâåñòíî ñà ñèëíî ðåñòðèêòèâíè îñîáåíî ùî ñå îòíàñÿ äî ïðàâàòà íà æåíèòå. à ñúîòâåòíàòà ëè÷íîñò ñå âúçïðèåìàëà êàòî ïðîïàäíàë è áåçíðàâñòâåí èíäèâèä. Ïðåç 1897 Àíà Êàðèìà (1871 – 1949). ÷å â ïúðâèòå ãîäèíè ñëåä Îñâîáîæäåíèåòî æåíèòå ïðåäñòàâëÿâàëè åäâà 5 % îò ãðàìîòíîòî íàñåëåíèå â Áúëãàðèÿ. ñå ãëåäàëî êàòî íà îòêëîíåíèå. â êîÿòî ñà äîïóñêàíè æåíè áåç îãðàíè÷åíèÿ. êîåòî ñå áîðè çà äîïóñêàíå íà æåíèòå äî Íàðîäíèÿ óíèâåðñèòåò. êîèòî èìàò çà öåë äà ñå áîðÿò çà åìàíöèïèðàíåòî íà æåíèòå. îáùåñòâåíèòå ïðåäðàçñúäúöè è ïàòðèàðõàëíîòî ìèñëåíå ñúçäàâàëè åñòåñòâåíè ïðå÷êè ïðåä åìàíöèïèðàíèòå æåíè. äà ìîãàò äà ãëàñóâàò íà èçáîðè – æåíèòå àêòèâíî ñå çàíèìàâàëè è ñ ëèòåðàòóðà. òî áèëî íåãëàñíî èëè îáùåñòâåíî ïîðèöàâàíî.  òîçè ñìèñúë åìàíöèïàöèÿòà íà æåíàòà. Ñëåä äúëãî ïðîäúëæèëè äèñêóñèè â ïðåñàòà è Íàðîäíîòî ñúáðàíèå. ïðåç 1901 ã.  îñòàíàëèòå ïðîôåñèè îáèêíîâåíî äåéñòâàëî íåïèñàíîòî ïðàâèëî. íî ñå îòðàçÿâàëà è íà ñàìèÿ õàðàêòåð íà ôåìèíèñòè÷íîòî äâèæåíèå. àâòîð íà íÿêîëêî äåñåòêè äðàìàòóðãè÷íè ïðîèçâåäåíèÿ è ðîìàíè. íå ñàìî ÷å ñå îñúùåñòâÿâàëà ìú÷èòåëíî áàâíî. äà èìàò ïðàâî íà ó÷àñòèå â óïðàâëåíèåòî íà äúðæàâàòà. ñúçäàâà Ñîôèéñêî æåíñêî îáðàçîâàòåëíî äðóæåñòâî. ÷å åñòåñòâåíàòà ðîëÿ íà åäíà æåíà å äà èçïúëíÿâà ðåïðîäóêòèâíèòå ôóíêöèè íà ðîäà. íåùî êîåòî å áèëî çàáðàíåíî äîòîãàâà. íî â òîâà îòíîøåíèå òÿ ïî÷òè íå ñå îòëè÷àâàëà îò îñòàíàëèòå åâðîïåéñêè êîíñòèòóöèè. áèëà ó÷èòåëñêàòà. çàïî÷âàò äà ñå îáó÷àâàò è æåíè â åäèíñòâåíîòî ïî òîâà âðåìå âèñøå ó÷åáíî çàâåäåíèå. Åäèíñòâåíàòà ïðîôåñèÿ. ëèòåðàòóðàòà ñå âúçïðèåìàëà êàòî åñòåñòâåíî ïðîäúëæåíèå íà òÿõíàòà îáùåñòâåíà äåéíîñò.

âúçäåéñòâàëè ïîâå÷å ñ îáðàòåí çíàê – îòáëúñêâàëè ñúñ ñâîÿòà íåóáåäèòåëíîñò è ñêó÷íîñò. Åëèñàâåòà Áàãðÿíà å åäíà îò ìàëêîòî ñòóäåíòêè ïî òîâà âðåìå â Ñëàâÿíñêèÿ ôàêóëòåò íà Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò (1911 – 1915). Îùå ñúñ ñàìàòà ñè ôèçè÷åñêà ïîÿâà ñðåä àêàäåìè÷íèòå ñðåäè ìëàäàòà ñòóäåíòêà ïðåäèçâèêàëà âúëíåíèå è ëþáîïèòñòâî – áèëà å èçêëþ÷èòåëíî êðàñèâà è áåç ñúìíåíèå òàëàíòëèâà. à ñå îïèòâàëè äà ãè ñúãðàäÿò íà áàçàòà íà ïðåäïîñòàâåíèòå ñè èäåéíè ðàçáèðàíèÿ. áîðåùè ñå çà ðåàëèçàöèÿ è ïðàâî íà ñîáñòâåíî ìíåíèå è ïîâåäåíèå. òúé êàòî âñè÷êè áèëè âëþáåíè â íåÿ. êîèòî âìåñòî äà èçïúëíÿâàò çàäà÷àòà ñè äà óáåæäàâàò âúâ ôåìèíèñòè÷íàòà êàóçà. Íå ñëó÷àéíî ãîëÿìà ÷àñò îò áúëãàðñêèòå êðèòèöè â ñâîèòå èçñëåäâàíèÿ ïîä÷åðòàâàò. Îñíîâíàòà ïðè÷èíà çà òîâà ñå äúëæè íà ôàêòà. Ïî òîçè íà÷èí òå ñúçäàâàëè ñõåìàòè÷íè è èçêóñòâåíè îáðàçè. Òîâà ñå äúëæè íà ôàêòà. ÷å â ñàìàòà äåéñòâèòåëíîñò áèëî íåâúçìîæíî äà ñå ñðåùíå îíàçè åñòåñòâåíà ñâîáîäíà æåíà.  òÿõíîòî îáêðúæåíèå òÿ áèëà îáåêò íà ïîä÷åðòàí èíòåðåñ è ïîâèøåíî âíèìàíèå. ÷å òðóäíî ñå îòêðèâà ãðàíèöàòà ìåæäó æèòåéñêàòà è ïîåòè÷åñêàòà áèîãðàôèÿ íà ïèñàòåëêàòà.  õóäîæåñòâåíî îòíîøåíèå îáà÷å òåõíèòå ïðîèçâåäåíèÿ ñòðàäàëè îò ðåäèöà ñëàáîñòè. òúé êàòî ñàìî íÿêîëêî ãîäèíè ïî-ðàíî (1907) îòíîâî å íàëîæåíà àäìèíèñòðàòèâíà çàáðàíà æåíè äà ñå îáó÷àâàò â ó÷åáíîòî çàâåäåíèå. òúé êàòî ïðè Áàãðÿíà ïî åäèí õàðàêòåðåí è ïîä÷åðòàí íà÷èí æèòåéñêîòî ñå ïðåïëèòà ñ õóäîæåñòâåíîòî. ÷å ñëåä ëèòåðàòóðíèòå ñáèðêè ñúçíàòåëíî çàåäíî ÿ èçïðàùàëè äî äîìà é. Éîðäàí Éîâêîâ. Ãåîðãè Ðàé÷åâ. Åâãåíèÿ Ìàðñ è Àííà Êàìåíîâà. çà äà íå ñå èçìú÷âàò îò ðåâíîñò åäèí êúì äðóã. Íåéíèòå ëèòåðàòóðíè èíòåðåñè ÿ ñúáèðàò ñ åäíè îò íàé-èçâåñòíèòå çà âðåìåòî òâîðöè îò ëèòåðàòóðíèÿ êðúã “Çâåíî” êàòî Äèì÷î Äåáåëÿíîâ.1944) ëè÷íîñòè. ÷å àâòîðêèòå íå ñå îáðúùàò êúì äåéñòâèòåëíîñòòà. Êîíñòàíòèí Êîíñòàíòèíîâ. åäíî ñú÷åòàíèå. Õðèñòî ßñåíîâ. ùå òðÿáâà äà êàæåì íÿêîëêî áèîãðàôè÷íè äóìè çà íåÿ. êîÿòî äà ïîñëóæè çà òâîð÷åñêî âäúõíîâåíèå.152 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Çà äà ðàçáåðåì ïî êàêúâ íà÷èí òî÷íî Åëèñàâåòà Áàãðÿíà ñå ïðåâðúùà â òàçè òàêà äúëãî ÷àêàíà è òîëêîâà íåîáõîäèìà ôèãóðà çà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Òîâà å íåîáõîäèìî. òàêà êàêòî å íàïðèìåð â òâîð÷åñòâîòî íà Àíà Êàðèìà. êîåòî âèíàãè å áèëî ïðåäèçâèêàòåëñòâî çà ìúæêîòî ëþáîïèòñòâî. êàòî åäíà îò íàé-õàðàêòåðíèòå å ëèïñàòà íà ïñèõîëîãè÷åñêè óáåäèòåëíî èçãðàäåíè îáðàçè. îñîáåíî çà õîðàòà íà èçêóñòâîòî. . Ïî-êúñíî åäèí îò òÿõ ùå ïðèçíàå. çà äà îòêðèÿò ìîäåëè çà ñâîèòå ïåðñîíàæè.

ôàêò.Åëèñàâåòà Áàãðÿíà 153 Íî íå ñàìî íåéíèòå ñúñòóäåíòè è ïîçíàòè áèëè ïëåíåíè îò õóáîñòòà íà Áàãðÿíà. ÷å íå ñè âúðøè äîìàêèíñêàòà ðàáîòà . íî â ÷óæäàòà êúùà ïîïàäà íà èçêëþ÷èòåëíî äîãìàòè÷íà è ñóðîâà ñâåêúðâà. Ìèõàèë Àðíàóäîâ. êàòî ïðîôåñîðèòå Èâàí Øèøìàíîâ. Íà âúçðàñòíàòà æåíà âäîâèöà íà ãîëåìèÿ áúëãàðñêè âúçðîæäåíåö Êóçìàí Øàïêàðåâ íèêàê íå ñå õàðåñâàëè êóëòóðíèòå èíòåðåñè íà ñíàõà é.  íà÷àëîòî íà 30-òå ãîäèíè Åëèñàâåòà Áàãðÿíà îòíîâî å â öåíòúðà íà îáùåñòâåíîòî ìíåíèå. Áàãðÿíà. Àëåêñàíäúð Áàëàáàíîâ è Áîÿí Ïåíåâ ñúùî íå îñòàâàò áåçðàçëè÷íè êúì êðàñèâàòà ñòóäåíòêà. Òàçè âðúçêà ïðèäîáèâà îñîáåíî çíà÷åíèå íà ôîíà íà íå îñîáåíî äîáðèòå ïîëèòè÷åñêè îòíîøåíèÿ ìåæäó Áúëãàðèÿ è Ñúðáèÿ ïðåç òîçè ïåðèîä. Èâàí Òàáàêîâ èç ñâåòñêèòå ñîôèéñêè è ëèòåðàòóðíè ñðåäè. íà ñâîÿ áèâø ïðåïîäàâàòåë ìàëêî ïðåäè äà èçäàäå ñâîÿòà ïúðâà ñòèõîñáèðêà “Âå÷íàòà è ñâÿòàòà”. ïî òîâà âðåìå åäíè îò íàé-âèäíèòå èíòåëåêòóàëöè â Áúëãàðèÿ. ñëåä ðîìàíòè÷íà âðúçêà ñ åäèí îò íàé-òàëàíòëèâèòå è ìîäåðíè ñðúáñêè ïîåòè Ðàäå Äðàéíàö. õóä. Ñàìàòà ïîåòåñà èçêëþ÷èòåëíî òåæêî ïðåæèâÿëà íåî÷àêâàíàòà ñìúðò ïðåç 1927 ã. Ïîêúñíî Áîÿí Ïåíåâ ñå âëþáèë â Åëèñàâåòà Áàãðÿíà è äâàìàòà çàìèíàëè íà åäíà äúëãà åêñêóðçèÿ èç Ôðàíöèÿ. Ïîñòîÿííî ïðåñëåäâàíà è óïðåêâàíà. Ñëåä êðàÿ íà ñâîåòî ñòóäåíòñòâî òÿ ñå îìúæâà çà ñâîé ñúñòóäåíò.  íåÿ ìíîãî îò ñòèõîòâîðåíèÿòà ñà ñâúðçàíè ñ ïðåæèâÿâàíèÿòà îò ïúòóâàíåòî ñ Áîÿí Ïåíåâ âúâ Ôðàíöèÿ. Ãîëÿìà ÷àñò îò ïðåïîäàâàòåëèòå â Óíèâåðñèòåòà. êîéòî äúëãî ïðåäèçâèêâàë ìíîæåñòâî êëþêè è êîìåíòàðè Ïîðòðåò íà Å. Òóê òðÿáâà äà ïðèáàâèì îùå åäèí ùðèõ îò æèâîòà íà Áàãðÿíà. êîéòî âåðîÿòíî íàé-ñèëíî å ïîâëèÿë âúðõó íåéíîòî ñâîáîäîìèñëåùî ïîâåäåíèå è òâîð÷åñòâî.

Íåéíàòà ñèëíà ëè÷íîñò â åäèíñòâî ñ ïîåòè÷íèÿ é òàëàíò ñêîðî ÿ ïðúðíàëè â åäíà îò íàé-êîìåíòèðàíèòå è ìîäåðíè áúëãàðñêè ïîåòåñè. çàåäíî ñ ãîëåìèòå ðóñêè ïèñàòåëè Íèêîëàé Ãóìèëüîâ è Îñèï Ìàíäåëùàì. èãðàÿò ïúðâèòå ñòèõîñáèðêè “Âå÷íàòà è ñâÿòàòà” (1927). Áåç âñÿêàêâî ñúìíåíèå îáà÷å ïúðâàòà é êíèãà å òàçè. ÷å îò îñîáåíî çíà÷åíèå çà öÿëîñòíèÿ é ïîåòè÷åñêè ïðîôèë. íåçàâèñèìî îò òîâà. ÷å ñå ðàçëè÷àâà îò íåÿ â ðåäèöà îòíîøåíèÿ. Áîðèñ Ïàñòåðíàê è Àëåêñàíäúð Áëîê.154 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .1944) è íå ñå ãðèæè äîñòàòú÷íî äà ñúïðóãà ñè. å åäèí îò îñíîâàòåëèòå íà àíòèñèìâîëèñòè÷íîòî òå÷åíèå íà àêìåèñòèòå. ÷å ãîëÿìàòà é ëþáîâ â ïîåçèÿòà å Àõìàòîâà. Áåç âñÿêàêâî ñúìíåíèå äâåòå ðóñêè ïîåòåñè.  ñâîÿòà äúëãîãîäèøíà òâîð÷åñêà äåéíîñò (ïîñëåäíàòà ñòèõîñáèðêà ïîåòåñàòà èçäàâà ïðåç 1984 ã. “Çâåçäà íà ìîðÿêà” (1932) è “Ñúðöå ÷îâåøêî” (1936). Íååäíîêðàòíî Áàãðÿíà çàÿâÿâà. ñêëóïòóðà Àíäðåé Íèêîëîâ (1922) äóõîâåòå â ñòðàíàòà. Ìíîãîêðàòíî å ïîä÷åðòàâàíî îò áúëãàðñêàòà êðèòèêà. ìëàäàòà ïîåòåñà îùå ïîâå÷å àêóìóëèðà â ñåáå ñè âîëÿòà çà íåçàâèñèìîñò è çà òâîð÷åñòâî. Íå ñëåä äúëãî Áàãðÿíà íàïóñêà ÷óæäèÿ äîì è ñå îòäàâà îñíîâíî íà ëèòåðàòóðíà äåéíîñò. Åëèñàâåòà Áàãðÿíà ÷åòå ðåäèöà åâðîïåéñêè ïîåòè êàòî Åìèë Âåðõàðí. êîãàòî å íà 89 ãîäèíè) Åëèñàâåòà Áàãðÿíà èìà ìíîæåñòâî èçäàäåíè êíèãè â ïîãîëÿìàòà ñè ÷àñò ñ ëèðèêà. êîëêîòî è äà ñà ðàçëè÷íè åäíà îò äðóãà â òâîð÷åñêî îòíîøåíèå. íî ìîæå áè íàé-ñèëíî âëèÿíèå âúðõó òâîð÷åñòâîòî é îêàçâà ëèðèêàòà íà ãîëåìèòå ðóñêè ïîåòåñè Àííà Àõìàòîâà (1889 . Íå ñëó÷àéíî íàðå÷åíà “ðóñêàòà Ñàôî íà 10-20-òå ãîäèíè” òÿ èìà ñëàâàòà íà ãîëÿì åðóäèò è å ïðèçíàòà îò âñè÷êè ñâîè .. èìàò ñâîå ìÿñòî â èñòîðèÿòà íà ðóñêàòà è åâðîïåéñêàòà ïîåçèÿ äî Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà.1966) è Ìàðèíà Öâåòàåâà (1892 – 1941). êîÿòî ðàçáóíâà íàé-ñèëíî “Äóõ è ìàòåðèÿ”. Àíà Àõìàòîâà. ÷å ñå ÷óâñòâà ïî-áëèçêà ïî ïîåòè÷åñêè òåìïåðàìåíò äî Öâåòàåâà. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà áúëãàðñêàòà ïîåòåñà ïðèçíàâà.

Äî ãîëÿìà ñòåïåí â òîâà ñå èçðàçÿâà îïèòúò íà òåçè ïîåòåñè äà ïðîòåñòèðàò ñðåùó ñòàòè÷íàòà ðîëÿ. êîÿòî å îòðåäåíà íà æåíàòà â îáùåñòâî íà ïàòðèàðõàëíè öåííîñòíè íîðìè. Áåç ñúìíåíèå íà Áàãðÿíà ìíîãî èìïîíèðàëà è æèòåéñêàòà ôèëîñîôèÿ íà Öâåòàåâà. à òðåòèÿò è ïîñëåäåí êóïëåò ïðåäñòàâÿ åäèí òèïè÷åí è ïîçíàò êîïíåæ: “Çàâèæäàì èì íà ïòèöèòå. êúäåòî ëèðè÷åñêèÿò àç äîñòàòú÷íî ÿñíî ñå ñàìîõàðàêòåðèçèðà îùå â ïúðâèÿ ñòèõ “Êàòî çàëóòàí çâúí ïðåç òåá ìèíàâàì. Ñúâñåì íå ñëó÷àéíî ïòèöèòå ñà íàðå÷åíè . íåáåñíèòå ñåñòðè./ ïî ïúòÿ. Âåðîÿòíî ñòèõîâåòå ñ ëþáîâíà òåìàòèêà. ÷ðåç êîéòî ñå èçðàçÿâà ñòðåìåæúò íà ëèðè÷åñêèÿ àç äà ïðèòåæàâà ñâîáîäà è âîëíîñò. Áàãðÿíà âúçïðèåìà â òåõíèòå åêçèñòåíöèàëíè èçìåðåíèÿ è ãè âíàñÿ ñ ðàçëè÷íî ëèöå â áúëãàðñêàòà ïîåçèÿ. / çà ïúëíèòå ñúðöà ñúñ ðàäîñòè è ãðèæè .  ñâîèòå ñòèõîòâîðåíèÿ òå óñïÿâàò äà ïðåäàäàò èíòèìíèÿ âúòðåøåí ñâÿò íà æåíàòà. Îñâåí òîâà çà òåõíèòå ëèðè÷åñêè ãåðîèíè å íåïîçíàòà ïðîâîêàöèÿòà è îïèòúò äà áúäå ðàç÷óïåí øàáëîíà íà õàðàêòåðíàòà çà æåíñêàòà ëèðèêà ñåòèâíî-åìîöèîíàëíà îáðàçíîñò. êîÿòî äîêðàé å îòñòîÿâàëà ñâîÿòà òâîð÷åñêà ñâîáîäà è íåçàâèñèìîñò.. êîéòî ïðåâåæäà â ñâîÿòà áîãàòà ïðåâîäà÷åñêà äåéíîñò. êàòî èçáèðà èçêëþ÷èòåëíî òåæúê è óíèçèòåëåí åìèãðàíòñêè æèâîò. Åëèñàâåòà Áàãðÿíà ïðèòåæàâàëà èçäàíèÿòà íà âñè÷êè íåéíè êíèãè è íå ñëó÷àéíî ïúðâèÿò ïîåò. Îò ñâîÿ ñòðàíà Ìàðèíà Öâåòàåâà ÿ ãðàáâà ñúñ ñâîÿòà ïîåòè÷åñêà íåðâíîñò è äèíàìèêà íà ñòèõà. ñâÿò”. Ñðåä ïî-èçâåñòíèòå èìåíà ñà Ìàðà Áåë÷åâà (1868 – 1937).. íî íåçàâèñèìî îò òîâà íå èçëèçàò îò ðàìêèòå íà äîáðå ïîçíàòàòà ìåëàíõîëè÷íî-ðîìàíòè÷íà èíòîíàöèÿ. ñðåùó ïðàâîòî íà èíäèâèäóàëíà ïðåöåíêà.  íàéñìåëèòå ñè íàìåðåíèÿ òå ñòèãàò íàé-ìíîãî äî ìå÷òèòå äà èçëÿçàò èçâúí îìàãüîñàíèÿ êðúã íà ñúäáàòà è íåéíàòà ïëàøåùà ïðåäîïðåäåëåíîñò. Áåç ñúìíåíèå íåéíàòà ñëàâà áúðçî äîñòèãà è äî èíòåëåêòóàëíèòå êðúãîâå â Áúëãàðèÿ. ÿ ïðèâëè÷àëè ñ ìàéñòîðñòâîòî íà ïðåöèçíî èçãðàäåíàòà ôàáóëà è ñïåöèôè÷íèÿ àêöåíò íà äåòàéëà.  ïåðèîäà ñëåä Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà â Áúëãàðèÿ òâúðäå ìàëêî æåíè ñå çàíèìàâàò ñ ëèðèêà.” Òóê îáðàçúò íà ïòèöàòà å ðàçãúðíàò íàïúëíî â íåãîâèÿ ðîìàíòè÷åí ïëàí. Èìåííî òîçè áóíò ñðåùó ïîòúïêâàíåòî íà ëè÷íàòà ñâîáîäà. îòêàçâàéêè äà áúäå ìàíèïóëèðàíà îò íîâàòà êîìóíèñòè÷åñêà âëàñò ñëåä 1917 ã. Òèïè÷åí ïðèìåð â òîâà îòíîøåíèå å ñòèõîòâîðåíèåòî íà Äîðà Ãàáå “Ïòèöè” (1921). Åêàòåðèíà Íåí÷åâà (1885 – 1920) è Äîðà Ãàáå (1886 – 1983). / ðåäèöàòà èì ñðåáúðíà ñå íèæå. å èìåííî Àííà Àõìàòîâà. òåçè íà êîèòî ðóñêàòà ïîåòåñà äúëæè ðàííàòà ñè ñëàâà. íà÷åðòàí âðúõ ÿñíîòî íåáå.Åëèñàâåòà Áàãðÿíà 155 ñúâðåìåííèöè çà åäèí îò íàé-îáðàçîâàíèòå ïèñàòåëè íà ÕÕ âåê.

÷ðåç êîéòî áëÿíúò ïî íåáåñíàòà øèð ñå ïðåäñòàâÿ êàòî íåîñúùåñòâèì. ãåðîèíÿòà íà Áàãðÿíà ïî íàòàòúê â ñòèõîòâîðåíèåòî î÷åðòàâà ïîçèòèâíèòå ÷åðòè íà ñâîÿ ëèê. / â êúùè êðàé îãíèùåòî äà øåòàì. Áàãðÿíà ïðàâè åäíà îãðîìíà ïðîìÿíà â îáðàçíàòà àêòèâíîñò – îñòàâÿ íàñòðàíà ðîìàíòè÷íèòå áëÿíîâå è èëþçèè. ÷å ïîåòåñèòå îò ñâîÿ ñòðàíà ñà òåõíèòå çåìíè ïîñåñòðèìè. çà êîÿòî òðàäèöèîííî ñå çíàå. à ñíàñÿ ñâîèòå ÿéöà â ÷óæäèòå. ÷å å äîáðà ìàéêà è ñòîïàíêà. Åëèñàâåòà Áàãðÿíà ñÿêàø è íå ñå îïèòâà äà ïðîìåíè òåçè î÷åâèäíî âúçíèêâàùè àñîöèàöèè. çà êîÿòî äîáðîäåòåë å íå ñïàçâàíåòî íà îáùåñòâåíèòå ïðåäïèñàíèÿ. à òÿõíîòî ïðåíåáðåãâàíå. Íî. è ñå ñàìîðàçêðèâà â ñâîÿòà íåòðàäèöèîíàëíà è ñïîðåä ìíîçèíà öèíè÷íà ñúùíîñò. ñúâñåì êàòåãîðè÷íî çàÿâÿâà ÷ðåç ñâîÿ ëèðè÷åñêè ãåðîé: “íÿìà íèâãà àç ãíåçäî äà ñâèÿ.” Íà âðåìåòî òàçè ïîçèöèÿ ñå âúçïðèåìà êàòî ïðåäèçâèêàòåëñòâî ñïðÿìî äîáðîäåòåëíèòå öåííîñòè íà áúëãàðêàòà. çà äà ïîêàæå ñâîÿòà íåçàâèñèìîñò. íî è ïðîôèëèðà ñàìèÿ îáðàç. Çà ïîåòåñàòà íå å äîñòàòú÷íî ñàìî äà ñå âãðàäè â îáðàçà íà ïòèöà.  òîçè ñìèñúë åëåìåíòàðíî å äà . áåç âñÿêàêâî ñúìíåíèå.  ñðàâíåíèå ñ Äîðà Ãàáå. ìúðçåëà è ñëàáîñòòà. ñ êîéòî äà èçðàçè ñâîåòî ëèðè÷åñêî àç. êàêòî è ñòðåìåæà äà çàïðèëè÷à íà íåùî äðóãî – êîåòî å åìàíàöèÿ íà ÷îâåøêàòà ñâîáîäà. / ðîæáè ðóìåíè äà òè îòãëåäàì. Íà òàçè ïðåäñòàâà ïîåòåñàòà ïðîòèâîïîñòàâÿ ôèëîñîôèÿòà íà ñâîáîäíàòà îò ïðåäðàçñúäúöè ãåðîèíÿ.  íåéíàòà ïúðâà êíèãà “Âå÷íàòà è ñâÿòàòà” èìà åäíî ÷åñòî öèòèðàíî ñòèõîòâîðåíèå “Êóêóâèöà”. êîÿòî íå ïðàâè ñîáñòâåíè ãíåçäà. çàùîòî ÷ðåç íåãî ïî-äîáðå ùå ìîæåì äà îòêðîèì íîâèÿ äóõ â ñòèõîâåòå íà Åëèñàâåòà Áàãðÿíà. à îñúùåñòâÿâà åäèí ïî-âàæåí õóäîæåñòâåí æåñò êàòî ñå ïðåäñòàâÿ çà ñàìàòà íåÿ. òàêà êàêòî å ñïîðåä ïàòðèàðõàëíèÿ ìîðàë.156 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . íèòî ñå îïðèëè÷àâà íà íåÿ. äîðè íàïðîòèâ. Ñúçíàòåëíî ñå ñïðÿõìå ïî-âíèìàòåëíî íà òîçè îáðàç îò ëèðèêàòà íà Äîðà Ãàáå. Âñúùíîñò â ñòèõîòâîðåíèåòî ïîåòåñàòà íèòî ñå ñðàâíÿâà ñ êóêóâèöà.1944) “íåáåñíè ñåñòðè”. Êóêóâèöàòà ñå âïèñâà èäåàëíî â òîâà íåéíî íàìåðåíèå – êàòî ïòèöà. ñâîáîäà è âîëÿ. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà â ñâåòîâíàòà ëèòåðàòóðà íåéíèÿò îáðàç íîñè åäèí õàðàêòåðåí íåãàòèâèçúì. êîåòî ñå ïðåäñòàâÿ îò êðèòèêàòà êàòî åòàëîííî çà òâîð÷åñêàòà é ôèëîñîôèÿ. Ñëåä êàòî îòðè÷à ìàé÷èíñòâîòî è êúùîâíîñòòà êàòî íàé-âàæíèòå è åäèíñòâåíèòå ôóíêöèè íà æåíàòà. çàùîòî ïî òîçè íà÷èí ñå ñúçäàâà àëþçèâíàòà âðúçêà. Íåñëó÷àéíî ïîåòåñàòà èçáèðà îáðàçà íà òàçè íåòèïè÷íà çà ëèðèêàòà ïòèöà. ñèìâîëèçèðàù áåçäîìèåòî è áåçîòãîâîðíîñòòà. îñíîâíàòà ñìèñëîâà òåæåñò â ñòèõîòâîðåíèåòî íîñè ãëàãîëúò “çàâèæäàì”.

õóä. íÿìà è ëèìèò.Åëèñàâåòà Áàãðÿíà 157 “Ïúðâàòà öåëóâêà”. Ïåòúð Ìîðîçîâ (1919) òúëêóâàìå íåéíèÿ îáðàç êàòî ðóøàù îñíîâèòå íà ìîðàëà. áåçãðàíè÷íàòà ëþáîâíà ñòðàñò è ïîðèâà íà ìëàäîñòòà. Òîâà.” Ñ ïîåòè÷åñêè èçãðàäåíèòå ãëàãîëè íåíàãëåæäàì è íåíàñëóøâàì Áàãðÿíà ñèíòåçèðàíî ïðåäñòàâÿ îáõâàòà íà ñåòèâàòà – çà òÿõ íÿìà ãðàíèöè.  ëèðèêàòà íà Áàãðÿíà òàçè èäåÿ ñå ðàçâèâà ÷ðåç íÿêîëêî îñíîâíè ìîòèâà – ïîñòîÿííîòî äâèæåíèå. å èäåÿòà çà àáñîëþòíàòà ñâîáîäà. / ìîèòå óøè ñå íåíàñëóøâàò.  ÷àñò îò ñòèõîòâîðåíèÿòà îò “Âå÷íàòà è ñâÿòàòà” . Èñòèíñêàòà íàñëåäíèöà íà Áàãðÿíà îáà÷å ùå ñå ïîÿâè äåñåòèëåòèÿ ïî-êúñíî â ëèöåòî íà ãîëÿìàòà ïîåòåñà Áëàãà Äèìèòðîâà (1922 – 2003). êîåòî èçðàçÿâà ôèëîñîôèÿòà íà òàçè âîëÿ çà áåçãðàíè÷íî ïîçíàíèå. êîÿòî ùå ñå ïðåâúðíå â åäíà îò íàé-ñèëíèòå òâîð÷åñêè ëè÷íîñòè â ñúâðåìåííàòà áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà. çàùîòî â ñúùîòî âðåìå òîé å è ãðàäèâåí – íàçîâàâà õàðàêòåðíîòî ïîâåäåíèå íà ìîäåðíàòà áúëãàðñêà æåíà. Âåäíàãà ñëåä íåÿ òåçè ìîòèâè ùå ïðîäúëæè äðóãà ìëàäà ïîåòåñà ßíà ßçîâà. Ïî òîçè íà÷èí Áàãðÿíà ïîñòàâÿ çà ïúðâè ïúò â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ïðîáëåìà çà åìàíöèïàöèÿòà â íåãîâèòå êðàéíî ôåìèíèñòè÷íè î÷åðòàíèÿ. Íàé-òèïè÷íîòî çà íåÿ ìîæåì äà îòêðèåì â ñòèõîâåòå “Ìîèòå î÷è ñå íåíàãëåæäàò.

Ïðè Áàãðÿíà ïîåòè÷åñêîòî ñëîâî å èç÷èñòåíî îò ñâîÿòà ïðåòðóïàíîñò è çàãóáâà ìíîãîçíà÷íîñòòà ñè. (”Çîâ”) Ìîÿ âèõðåí êîí ëåòè áîäðî è áåçñïèð – ïðåä î÷èòå ìè öúôòè íåîãëåäåí ìèð. íà êîíÿ.1944) òå ñå ïðåïëèòàò èëè äèàëîãèçèðàò ïîìåæäó ñè. òîçè ãëàä çà ïåòòå êîíòèíåíòà. êîèòî äîáðå èëþñòðèðàò òÿõíîòî íàòðàïëèâî íàëàãàíå â öåíòúðà íà èçîáðàçÿâàíàòà êàðòèíà: Àç ñúì òóê çàä òðè âðàòè çàêëþ÷åíà è ïðîçîðåöà ìè å ñ ðåøåòêà. å íà ñëúíöå è ïðîñòîð íàó÷åíà. Íåéíèÿò åçèê å èçêëþ÷èòåëíî ïðåöèçåí è êîíêðåòåí – òÿ èçáÿãâà óïîòðåáàòà íà . Åäíîâðåìåííî ñ òîâà. íà âÿòúðà. Ñðåä òÿõ èçïúêâàò òîçè íà ñêèòíèöàòà. à äóøàòà. âîëíà ïòèöà â êëåòêà. Òàçè îñíîâíà òåíäåíöèÿ â ëèðèêàòà íà Áàãðÿíà ñå îáâúðçâà ñ îùå åäíà âàæíà íåéíà îòëè÷èòåëíà ÷åðòà – ñïåöèôè÷íîòî ïîåòè÷åñêî ñëîâî. îò Ìàðèíà Öâåòàåâà òÿ ñå ó÷è êàê äà ïîñòèãà ñìèñëîâà ñáèòîñò è ïðåäåëíî èç÷èñòåíî è ÿñíî äà èçðàçÿâà èäåèòå. ìîðåòî è ïåñåíòà. êîèòî òðÿáâà äà ñúçäàäàò ó ÷èòàòåëÿ óñåùàíåòî çà îñâîáîäåíîñò è íåîãðàíè÷åíîñò. òîâà ñúðöå çà âñè÷êè ðàñè íà çåìÿòà… (”Ìàíñàðäíè ìå÷òè”) Ñúâñåì ÿñíî òå àêóìóëèðàò â ñåáå ñè îíåçè àñîöèàòèâíè ñèëè. íà ïòèöàòà. (”Àìàçîíêà”) Òàçè æàæäà çà âñè÷êè ìîðåòà.158 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Åòî ñàìî íÿêîëêî ïðèìåðà. Êàêòî âå÷å èìàõìå âúçìîæíîñò äà îòáåëåæèì åäèí îò íàé-âàæíèòå àñïåêòè íà ñëåäâîåííèÿ åâðîïåéñêè è áúëãàðñêè ìîäåðíèçúì å íåãîâîòî îòäåëÿíå îò ñèìâîëèñòè÷åñêàòà ïîåòèêà. à â äðóãè ñà ðàçâèòè ñàìîñòîÿòåëíî. Î÷åâèäíèòå ïðèñòðàñòèÿ íà Áàãðÿíà êúì òâîð÷åñòâîòî íà ðóñêèòå àêìåèñòè è ïî-ñïåöèàëíî êúì òîâà íà Àííà Àõìàòîâà äàâà îòðàæåíèå â íåéíàòà ëèðèêà. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà ñúâñåì î÷åâèäíî ãîëÿìà ÷àñò îò ñèìâîëíèòå îáðàçè ñúùî òàêà ñå îáâúðçâàò ñ õàðàêòåðíèòå ìîòèâè. êîðàáà.

Íåéíèòå äóìè êîìóíèêèðàò íå â ñâîÿ âèñîê. à ìàêñèìàëíî ãî ïîäïîìàãà. íàäåæäè è áëÿíîâå. çà äà ìó ïðåäàäå åäíà äîïúëíèòåëíà ôèëîñîôñêà äúëáî÷èíà. È äâàìàòà èç÷èñòâàò ïîíÿòèåòî îò ïîåòè÷åñêèòå ìó íàïëàñòÿâàíèÿ è ãî ïðåäñòàâÿò â íåãîâàòà åñòåñòâåíîñò. òàêà è äî äåí äíåøåí. Íî àêî Äàë÷åâ âïîñëåäñòâèå öåëåíàñî÷åíî ñÿêàø îñòàâÿ ñâîÿ îáðàç ïðîçðà÷åí è ïúðâè÷åí.  òîâà è áè ìîãëî äà ñå îòêðèå ðàçëèêàòà ìåæäó ò. Âåðîÿòíî èìåííî ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà ïîåçèÿòà é èìàëà èçêëþ÷èòåëåí óñïåõ ñðåä ïóáëèêàòà ïðè ëèòåðàòóðíèòå ÷åòåíèÿ êàêòî â ïúðâèòå äåñåòèëåòèÿ íà ÕÕ âåê.Åëèñàâåòà Áàãðÿíà 159 ïîíÿòèÿ è äóìè. Òÿ òàêà ðàçêàçâà çà ñâîèòå ïîåòè÷íè ÷óâñòâà.  òîçè ñìèñúë ëèòåðàòóðíàòà èçñëåäîâàòåëêà Âåñà Êþâëèåâà óáåäèòåëíî äîêàçâà â åäíà ñâîÿ ñòàòèÿ. . ÷å âúâ “Âå÷íàòà è ñâÿòàòà” Áàãðÿíà î÷åâèäíî ïðîÿâÿâà “òåíäåíöèÿ êúì óïîòðåáà íà äóìèòå â òÿõíîòî íîìèíàòèâíî çíà÷åíèå”. àêìåèçúì íà Áàãðÿíà îò òîçè íà Àòàíàñ Äàë÷åâ. êîèòî èçèñêâà ñïåöèàëíà ïîäãîòîâêà è ïîçíàíèÿ. í. êàêòî áè ðàçêàçâàëà çà ñâîèòå èñòèíñêè ÷óâñòâà. òî íå çàòðóäíÿâà ÷èòàòåëÿ ïî ïúòÿ íà ðàçáèðàíåòî. à ìó ïðåäîñòàâÿ äèàëîã íà åäèí äîáðå ïîçíàò è ëåñíî ðàçáèðàåì åçèê. êîèòî áèõà ñëóæèëè ñàìî çà îðíàìåíò èëè äîðè çà äîóòî÷íÿâàíå íà âå÷å êàçàíîòî. ïðîçðà÷íîñò è ïúðâè÷íîñò. Ïîåòåñàòà íå èçïðàâÿ ñâîÿ ÷èòàòåë ïðåä èçêóñòâåíèÿ åçèêîâ ôîíä íà êíèæíàòà ëåêñèêà. íàäåæäè è áëÿíîâå. òî Åëèñàâåòà Áàãðÿíà ïðîöåäèðà ïî íàïúëíî ðàçëè÷åí íà÷èí.  íåéíèòå òåêñòîâå ñëîâîòî âîäè ñàìî äî îñíîâíèÿ ñìèñúë. à â ñâîÿ åñòåñòâåí ñìèñúë.

. Äíè ìîè íà çåìÿòà. . Ñúðäå÷åí ëè è áëèçúê ùå ãè âçåìå? Èëè ùå ïàäíåòå áåç âðåìå äîñòèãíàëè åäâà ñðåä ïúò? Èëè ñòðåëà ùå âè ïðîíèæå È ÷óæäè ïîãëåäè ùå ñïðàò Íàä çåìíèòå ìè ðàäîñòè è ãðèæè? Ëåòåòå .íÿìà äà âè ñìÿòàì. Ðàçêúñàëè òðåïòÿùîòî ñúðöå È ëèòíàëè íàâåêè îò ðúöåòå ìè Êîèòî íÿìàò ñèëà äà âè ñïðàò. áúðæå äà âè òëàñíàò. ñèâè ãúëúáè è áåëè.1944) ÄÍÈ ÌÎÈ Ëåòåòå .. Ëåòåòå. Èçëèòíàëè îò ìîèòå ðúöå È íÿêúäå â áåçêðàÿ îòëåòåëè Êàòî êúì ïðåäíà÷àëíà öåë. Ïðèâúðçàíè îò ìåí ñàìàòà. Íà øèéêèòå âè ìàëêèòå ïèñìà.ðàäîñòíè èëè îìðàçíè.160 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Êîãàòî ïîæåëàÿò ñòðàñòíî Èëè âåäíàãà. Êîãàòî ÷àñîâåòå ãè ìîðÿò. Äíè ìîè íà çåìÿòà Âèé. È äåëíèöè è ïðàçíèöè. íÿìà äà âè ñìÿòàì.

Æðåáèÿò å ñ íàñ. Âäúõíîâåíèå è ïëàì  òÿõ ùå ðàçãîðè. Ìîÿ âèõðåí êîí ëåòè Áîäðî è áåçñïèð Ïðåä î÷èòå ìè öúôòè Íåîãëåäåí ìèð.Áèáëèîòåêà . ìëàäà Ñ îãíåíî ñúðöå. è Àíäðîìåäà Òðåïåòíî ùå áäÿò. È êîãàòî ñòèãíàò òàì Ìîèòå ñåñòðè. À íàä íàøàòà ïîáåäà  òðóäíèÿ íè ïúò È Ïåðñåé. ÷èñò. ìîé êðèëàòè êîí. 161 . Èñêðîìåòíèòå êîïèòà Êîé ùå ïîñëåäè? Ïåñåí ñâåòëà ñå ðàçïëèòå  ìîèòå ñëåäè: Íèé ùå ñòèãíåì Õåëèêîí  èçãðåâíèÿ ÷àñ Ñìåëî. Òàì ïîä òâîÿòà ïîäêîâà Èçâîðà ëú÷èñò Ùå èçáëèêíå â ñòðóÿ íîâà Æèâîòâîðåí. ìëàäà.Åëèñàâåòà Áàãðÿíà ÀÌÀÇÎÍÊÀ Âåå óòðèííà ïðîõëàäà  ìîåòî ëèöå Àç ñúì ìëàäà.

Ïðîëåòíè ñà âåòðîâåòå ïîëúõíàëè. à äóøàòà âîëíà. å íà ñëúíöå è ïðîñòîð íàó÷åíà.. Ðçàòðîøè êëþ÷àëêèòå ðúæäÿñàëè! Äàé ìè ïúò ïðåç òúìíè êîðèäîðè! Íå âåäíúæ â îãðåíèòå ïðîñòîðè ìîèòå êðèëà ñà ìå ïîíàñÿëè.1944) ÇΠÀç ñúì òóê çàä òðè âðàòè çàêëþ÷åíà è ïðîçîðåöà ìè å ñ ðåøåòêà. ñïîäàâåí.Íî çàä òåçè òðè âðàòè. È ùå áëèêíàò çâóêîâå ëèêóâàùè îò ñúðöåòî òðåïåòíî òîãàâà. .. âîëíà ïòèöà â êëåòêà. Ìîÿ ïëàì íåïëàìíàë ùå óãàñíå â çäðà÷à íà ïîêîåòî çàãëúõíàëè. ÷óâàì ãëàñîâå ïðèçèâíî ÿñíè. ìîÿ ïëàìíàë çîâ äàëè äî÷óâàø òè? .162 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .

çàâåùàíè îò äåäèòå íè â ðîäíèÿ ìè ãðàä? Êàê ùå ñïðàø òè ìåíå .Åëèñàâåòà Áàãðÿíà ÑÒÈÕÈÈ Ìîæåø ëè äà ñïðåø òè âÿòúðà. ãðàáâà ñòðåõèòå íà êúùèòå. äåòî âñå ñúíóâà ïúòèùà .Áèáëèîòåêà . çà êîÿòî å ïðèìàìèöà íåïîñòèæíîòî. ïðîñòîðíîòî. ðàçòðîøàâà ëåäîâåòå ñè. îãðàäèòå è äåöàòà ïî ìåãäàíèòå â ðîäíèÿ ìè ãðàä? Ìîæåø ëè äà ñïðåø òè Áèñòðèöà. ñ âëàãà ëúõàùà íàñèòåíè.íåäîñòèãíàòè. íà ìîñòîâåòå ïîäïîðèòå è èçëèçà îò êîðèòîòî è çàâëè÷à. ùîì âåäíúæ å çàêèïÿëî òî â áú÷âèòå îãðîìíè. íåìèíàòè. íà âîäàòà è íà âèíîòî. íà êîèòî ñ áóêâè êèðèëñêè ïèøå “÷åðíîòî” è “áÿëîòî” â èçáèòå ñòóäåí. êàìåííè. íà êàðóöèòå ÷åðãèëàòà. ñêèòíèöàòà. äåòî èäå íàïðîëåò ÿðîñòíà. ïðåôó÷àâà ïðåç áîàçèòå. ìúòíà. íåïîêîðíàòà ðîäíàòà ñåñòðà íà âÿòúðà. ïàêîñòíà êúùèöèòå è ãðàäèíêèòå. äåòî èäå îò ìîãèëèòå.âîëíàòà. âçèäàíè. è äîáèòúêà íà õîðàòà â ðîäíèÿ ìè ãðàä? Ìîæåø ëè äà ñïðåø òè âèíîòî. ñâàëÿ ïîðòèòå. âäèãà îáëàê íàä äèêàíèòå. ìåíå êàê ùå ñïðåø? 163 .

íåäîãàñíàë îãúíÿ ïîòóøâàì. òåñåí. äàé ìè ñáîðîâå. õîðà. áîæèé ñâÿò òè ñòàíàë.. íåíàæèâÿíà. Äàé ìè ìåíå ïî ñâåòà äà ñêèòàì. . çàäåâêè äðóãèòå äà ñëóøàì áåç íàñèòà è ñàìà äà ïåÿ íà ïðèïåâêè. êîé êàêâîòî èñêà äà ãîâîðè íÿìà íèâãà àç ãíåçäî äà ñâèÿ. ðîæáè ðóìåíè äà òè îòãëåäàì.1944) ÊÓÊÓÂÈÖÀ Õîäèø. êàçâàø. Íå âèäÿ ëè. êóêóâèöà-áðîäíèöà ùå ñòàíà. â ÷óæáèíà.164 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .. À êîãà óìðà. çàëóäî ïèëååø äíè è íîùè. ñÿêàø îáåçñâåñåí. ãëåäàø. Ìåí ìå å ðîäèëà ñÿêàø âåäà è ìè å ïðîêîáèëà íåñðåòà. Íå äîïðèäàì ñâèëåíàòà ïðåæäà. Ìîèòå î÷è ñå íåíàãëåæäàò. ìîèòî óøè ñå íåíàñëóøâàò. ñàìà. íå ðàçáðà ëè îùå? Íåâåäíúæ òå ðåêîõ è ïîâòîðèõ: íå ïîìàãàò áèëêè è ìàãèè. È òàêà æèâîòà ùå ïðåìèíà íåíàñèòåíà. â êúùè êðàé îãíèùåòî äà øåòàì.

ñëåòè. ãîäèíè è ñòîëåòèÿ è óñòíèòå íà äâàìà ìëàäè. Ùå ìèíàò äíè. øå øåïíàò ïàê “Ìàðèÿ” èëè “Àííà” â íîùòà ñðåä ïðîëåòíè áëàãîóõàíèÿ. Î÷èòå ñà ïðèòâîðåíè è õëúòíàëè. Íî ÷óâàòå ëè âèå ïèñúêà íåâèíåí íà ðîæáàòà é â ëþëêàòà ñúñåäíà? Òàì íåéíàòà áåçñìúðòíà êðúâ å ìèíàëà è íåéíàòà äóøà íà òîÿ ñâÿò îòñåäíàëà. áåçãëàñíà. íå ùå ñå âäèãíàò òúíêèòå êëåïà÷è. î÷èòå. íå ùå ïîìðúäíàò ñòèñíàòèòå óñòíè ïîñëåäíèÿ âúçäúõ è ñòîí èçïóñíàëè. È åòî ÷å øèðîê è ÷óæä å âå÷å ïðúñòåíúò íà íåéíèòå ðúöå. íåïîäâèæíà. áåçäèõàííà. 165 . è âñå åäíî . êîñèòå . À âíó÷êàòà ùå íîñè âñè÷êî: èìåòî.äàëè Ìàðèÿ.íà íåçðèìàòà.äà ìîëèòå è ïëà÷åíå. èëè Àííà å. íàâåêè ñêðúñòåíè. è âñå åäíî . óñòíèòå.Áèáëèîòåêà .Åëèñàâåòà Áàãðÿíà ÂÅ×ÍÀÒÀ Ñåãà å òÿ áåçêðúâíà è ïî÷òè áåçïëúòíà.

íè ôàìèëíà êíèãà â ìîÿ ðîä è íå çíàì àç òåõíèòå çàâåòè. . òÿ ìå âîäè êúì ãðåõà íè ïðúâ. íåïîêîðíà êðúâ. ñëåäèòå èçðàâíèë. âîëåí ãëàñ.166 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ñâåòúë õàí. â ìåíå áèå äðåâíà. Ìîæå áè ïðàáàáà òúìíîîêà. æèâîò. êîíñêè áÿã ïîä ïëÿñúêà íà áè÷à. Êîíñêè òðîïîò ìîæå áè êúíòÿë å èç êðàéäóíàâñêèòå ðàâíèíè è ñïàñèë å äâàìà îò êèíæàëà âÿòúðúò.1944) ÏÎÒÎÌÊÀ Íÿìà ïðàðîäèòåëñêè ïîðòðåòè. ïî âÿòúðà ðàçëÿí. å èçáÿãàëà â ñðåäíîù äúëáîêà ñ íÿêîé ÷óæäåñòðàíåí. Çàòîâà àç ìîæå áè îáè÷àì íåîáõâàòíèòå ñ îêî ïîëÿ. òåõíèòå ëèöà. äóøè. â ñâèëåíè øàëâàðè è òþðáàí. Íî óñåùàì. ñêèòíè÷åñêà. ìîÿ êðúâíà ìàé÷èöå-çåìÿ. Ìîæå áè ñúì ãðåøíà è êîâàðíà. Òÿ îò ñúí ìå áóäè íîùåì ãíåâíî. ìîæå áè ñðåäïúò ùå ñå ñëîìÿ àç ñúì ñàìî ùåðêà òâîÿ âÿðíà.

Áîãîðîäèöå áëåäà. Òâîÿò ïîãëåä å ñòðàííî çàãëåäàí. ñà äîøëè íà ñâåòî ïîêëîíåíèå. è íàðè÷àò ãî öàð íà çåìÿòà. òâîéòå óñòíè íàøåïâàò ìîëåíèå.Áèáëèîòåêà . Ìúäðåöè áåëîâëàñè è ñëàâíè. çà îòðîêà.Åëèñàâåòà Áàãðÿíà ÑÂßÒÀÒÀ Àç òå çíàì. ïðåäðå÷åí îòäàâíà. ïðåä íîçåòå òè íè÷êîì ñêëîíåíè. íî òè ÷óâàø: “Äðóã äðóãà ëþáåòå” è íàä ëþëêàòà âèæäàø ðàçïÿòèå. È íàðè÷àò ãî ñèí íà íåáåòî. 167 . ñ ìëàäåíåö îñèÿí íà êîëåíå.

ñåäåíêè â íîùè äúëáîêè. è âÿòúðúò þæåí íàäóå ïëàòíàòà ðàçâèòè. Êîãàòî èçëåçåì îò çàëèâà. è ÷åðíà çåìÿòà .1944) ÌÎßÒÀ ÏÅÑÅÍ Âçåìè ìå. . òàì íà îòêðèòî. Î. êîãàòî îïëàêâàò. ëîäêàðüî. è êàïêè ñîëåíè ïðúñíàò íàøèòå óñòíè. è âúðõúò å ×åðåí. íî òúæíà áåçìåðíî.ïåÿò.çà ìîÿòà ìàëêà ðîäèíà. è ëîäêàòà áÿëà ìàãüîñàíà â ïúò ñå âïóñíå òîãàâà. êîÿòî áåçøóìíî öåïè âúëíèòå ñìîëíè è ñÿêàø ïðîïðàâÿ îòòóê äî íåáåòî ïúòåêà. êîÿòî íå ïëàøàò âúëíèòå ïåííè è ñìîëíè. ìîìöè ãè ïðèïÿâàò è âå÷åð êðàé ïîðòè ïðè÷àêâàò. ïî òÿõ äà íàïðàâèì åäíà áåçêðàéíà ïúòåêà äà ñòèãíåì íåáåòî. ëîäêàðüî. äà ñòèãíåì ÷àéêèòå âîëíè. ïåñåí òàêàâà . è ìàéêè ïåÿò . è ñÿêàø ñå ãîíè ñ ÷àéêèòå ñìåëè è âîëíè.×åðíî. ëîäêàðüî. â ñâîÿòà ëàäèÿ ëåêà.çëîêîáíî. ÷èåòî å èìå . ïåÿò ìîìè òúìíîîêè. Ó íàñ ïëàíèíèòå ëåòå íå ãóáÿò ñíåãà ñè.ïëîäíà.áåçðîïîòíî íÿìà. çàùîòî è íÿìà íàðîä ñ îðèñèÿ ïî-ëèõà è ñ ìúêà ïî-òåæêà. â ñâîÿòà ëàäèÿ ëåêà. è ïåÿò ïî ñâàòáè. Âçåìè ìè.168 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . íî èìå íîñè .çà ìåíå ìåä è âèíî! ×å ïåÿò ïî æåòâà. ìîðåòî å ìàëêî. âå÷íî ñúðäèò è ñâúñåí. ñïîäàâåíî-òèõà.îáëàê íàä ìåíå íàäâåñåí. àç ùå çàïåÿ ïåñåí. íå÷óâàíà ïåñåí . íå ñè îùå ÷óâàë è ìîæå áè íèêúäå íÿìà. ÷èÿòî å ïåñåí . è ñ âîëÿ .

Èçäàâà çàåäíî ñ Õðèñòî Ñìèðíåíñêè “Êàëåíäàð “Áúëãàðàí”. 1922 Èçëèçà ïúðâèÿò ñáîðíèê ñ ðàçêàçè “Ñèíÿòà õðèçàíòåìà”. 12 ôåâðóàðè 1920  Ðàäîìèð ñå ðàæäà Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ. Íàïèñâà ñòèõîòâîðåíèå ïî ñëó÷àé ñìúðòòà íà Èâàí Âàçîâ. â êîéòî îñìèâà ó÷èòåëÿ ñè ïî ìàòåìàòèêà. êúäåòî ñòàâà ñòóäåíò â . íî ïðåäïî÷èòà äà çàìèíå çà Ìþíõåí. Ï óáëèêóâà ïúðâîòî ñè ïðîèçâåäåíèå – åäèí ôåéëåòîí. 1921 Çàâúðøâà ãèìíàçèÿ â Ñîôèÿ. Çàïèñâà ñëàâÿíñêà ôèëîëîãèÿ â Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò.Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ 169 ÑÂÅÒÎÑËÀ ÌÈÍÊΠ1902.

170 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . 1924 Èçäàâà âòîðàòà ñè êíèãà ñ äèàáîëèñòè÷íè ðàçêàçè “×àñîâíèê”. îòêîëêîòî äà ó÷è òúðãîâñêàòà íàóêà. ðîìàí ãðîòåñêà íà äèàáîëèçìà. êíèãà. Íåâåðîÿòíè ðàçêàçè”. íî òàêà è íå ñå äèïëîìèðà. Àðåñòóâàí å çàðàäè íåëåãàëíà äåéíîñò. Çàïîçíàâà ñå ñ òâîð÷åñòâîòî íà Ãóñòàâ Ìàéðèíê. 1923 Çàâðúùà ñå â Áúëãàðèÿ. Ïúòóâà äî Áðàçèëèÿ è Àðæåíòèíà êàòî äåëåãàò íà ÏÅÍ-êëóáîâåòå. íî ñêîðî ñëåä òîâà å îñâîáîäåí ïîðàäè ëèïñà íà äîêàçàòåëñòâà. Ïðåäïî÷èòà äà ÷åòå äèàáîëèñòè÷íà ëèòåðàòóðà. 1933  ñúàâòîðñòâî ñ Êîíñòàíòèí Êîíñòàíòèíîâ èçäàâà “Ñúðöåòî â êàðòîíåíà êóòèÿ”. Èçäàâà “Àâòîìàòè. êîÿòî ñëåä òðè ãîäèíè ïðåèçäàâà. êúäåòî ïðîäúëæàâà äà ó÷è ñòîïàíñêè íàóêè.1944) Òúðãîâñêî-ñòîïàíñêàòà àêàäåìèÿ. 1928 Èçäàâà “Èãðà íà ñåíêèòå”. 1936 . Ïóáëèêóâà “Ðàçêàçè â òàðàëåæîâà êîæà”. 1927 Èçäàâà “Îãíåíà ïòèöà”. 1931 1932 Èçäàâà “Êúùàòà ïðè ïîñëåäíèÿ ôåíåð”. 1934 Èçäàâà ñáîðíèêà ñ ðàçêàçè “Äàìàòà ñ ðåíòãåíîâèòå î÷è”. 1925 1926 Çàïî÷âà ðàáîòà êàòî êíèãîâîäèòåë è áèáëèîòåêàð â ïðîäúëæåíèå íà 16 ãîäèíè.

1966. È íàèñòèíà åäèí âíèìàòåëåí ïîãëåä âúðõó ðàííèòå ñáîðíèöè ñ ðàçêàçè “Ñèíÿòà õðèçàíòåìà” (1922). Òâîð÷åñòâîòî íà Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ å åäíî îò íàé-èíòåðåñíèòå õóäîæåñòâåíè ÿâëåíèÿ â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè. êîèòî èìàò ãîëÿìî çíà÷åíèå çà ðàçâîÿ íà õóäîæåñòâåíèÿ ïðîöåñ â Áúëãàðèÿ. Ðàáîòè êàòî êóëòóðåí ðåäàêòîð íà âåñòíèê “Îòå÷åñòâåí ôðîíò”. Áåçóñëîâíî óòâúðäåíî å ìíåíèåòî. Âúïðåêè òîâà ñàìèÿò Ñâ. ïîðàäè êîÿòî àâòîðúò ôàêòè÷åñêè íå îñòàâÿ ïîñëåäîâàòåëè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. äîêàòî âòîðèÿò ñ ãðîòåñêàòà è ñàòèðàòà. Åäíî ïúòóâàíå îòâúä åêâàòîðà”. Êàêòî ïî÷òè âñè÷êè ëèòåðàòóðíè òå÷åíèÿ. ÷å òâîð÷åñòâîòî íà Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ ñå äåëè íà äâà ïåðèîäà – ðàíåí è çðÿë.Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ 1938 1942 1945 1954 171 Èçäàâà “Äðóãàòà Àìåðèêà. ÷å ñà ñèëíî ïîäðàæàòåëñêè. Íå åäèí è äâàìà îò íåìñêèòå ïèñàòåëè ñå îáðúùàò êúì . Ñòàâà ãëàâåí ðåäàêòîð íà åäíî îò íàé-ãîëåìèòå èçäàòåëñòâà “Áúëãàðñêè ïèñàòåë”. “×àñîâíèê” (1924). È â äâàòà ïåðèîäà àâòîðúò ïèøå ïðîèçâåäåíèÿ. ïëîä íà íåãîâîòî óâëå÷åíèå ïî òâîð÷åñòâîòî íà àâñòðèéñêèÿ ïèñàòåë Ãóñòàâ Ìàéðèíê. “Îãíåíàòà ïòèöà” (1927) è “Èãðà íà ñåíêèòå” (1928) ùå íè óáåäè. Âå÷å â çðÿëà âúçðàñò òîé ïðèçíàë. Ðàáîòè ãîäèíà è ïîëîâèíà â áúëãàðñêàòà ëåãàöèÿ â ßïîíèÿ. ÷å Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ å åäèí îò íàéèçÿâåíèòå è ñåðèîçíè òâîðöè íà áúëãàðñêèÿ äèàáîëèçúì. Ìíîãî èçñëåäîâàòåëè ïîä÷åðòàâàò ñàìîáèòíîñòòà íà íåãîâèÿ õóäîæå ñòâåí ñâÿò. Ìèíêîâ íå å öåíèë âèñîêî ìëàäåæêèòå ñè ðàçêàçè. Ïðåç 20-òå ãîäèíè â Ãåðìàíèÿ ñðåä òâîðöèòå îñîáåí èíòåðåñ ïðåäèçâèêâàò îêóëòíèòå ó÷åíèÿ. òàêà è äèàáîëèçìúò ñå ðàæäà â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà áëàãîäàðåíèå íà âúíøíè âëèÿíèÿ. Ïúðâèÿò å òÿñíî îáâúðçàí ñ ïîåòèêàòà íà äèàáîëèçìà. 22 íîåìâðè Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ óìèðà â Ñîôèÿ.

Çà ìíîãî èçñëåäîâàòåëè êíèãèòå íà Ìàéðèíê íå ñà îáèêíîâåíè õóäîæåñòâåíè ïðîèçâåäåíèÿ. èçäàâà ñâîÿ ðîìàí “Ãîëåì”. êàòî ñðåä òÿõ áèõìå ñïîìåíàëè Ôðàíö Êàôêà è Ìèõàèë Áóëãàêîâ. Èìåííî ïî òîâà âðåìå ìåæäó 1921-1923 ã. Åäèí îò íàé-÷åòåíèòå àâòîðè îò òàçè íîâà âúëíà â íåìñêàòà ëèòåðàòóðà å Õàíñ Õàéíö Åâåðñ (1871-1943). Îò òîçè ìîìåíò ãîëåìèÿò ìèñòèê èìà íå ñàìî åäèí ãîëÿì . Âúçõèùåíèåòî íà ìëàäèÿ åäâà 19-ãîäèøåí áúëãàðñêè ñòóäåíò ïðèäîáèâà òàêèâà ðàçìåðè. Èìåííî ïî òîâà âðåìå ñå ïðåîòêðèâà ïîçàáðàâåíèÿò ðîìàíòèçúì íà Åäãàð Àëàí Ïî è Åðíñò Ò. êàêòî è ñ ðàçáèðàíåòî.. êîéòî ïèøå ñâîÿ èçêëþ÷èòåëåí ðîìàí “Ìàéñòîðà è Ìàðãàðèòà” âäúõíîâåí îò ïðî÷èòà íà “Ãîëåì”. êîéòî è äî äåí-äíåøåí å ñ÷èòàí çà íàé-äîáðèÿ ìèñòè÷åí ðîìàí â ñâåòîâíàòà ëèòåðàòóðà. íåãîâèòå èíòåðåñè èçöÿëî ñà ñâúðçàíè ñ ëèòåðàòóðàòà. â Ìþíõåí ó÷è Ñâ. ïðèâëè÷àù ñúñ ñâîÿòà çàãàäú÷íîñò. ÷å ñàìî â èçêóñòâîòî ìîæå äà ñå íàìåðè èñòèíñêàòà êðàñîòà è õàðìîíèÿ. ÷å å ñòóäåíò â Òúðãîâñêî-ñòîïàíñêèÿ óíèâåðñèòåò. áëèêàù îò ÷óäíîâàòîñò è íåîãðàíè÷åíî âúîáðàæåíèå. íåëîãè÷íîñò è ôàíòàñòè÷íîñò. ñêúñâà ñúñ ñâåòñêèÿ æèâîò è äîðè çàïî÷âà äà ëåêóâà ÷ðåç ñðåäñòâàòà íà õàòõà-éîãà. êàêòî è çà äà ïîñòèãíàò åäíà ïî-ðàçëè÷íà ôîðìà íà õóäîæåñòâåíî âíóøåíèå â ñâîèòå òâîðáè. Ìèíêîâ. Õîôìàí. à èñòèíñêè åçîòåðè÷íè òðàêòàòè. ÷å òîé ïðàâè âñè÷êî âúçìîæíî äà ñå çàïîçíàå ñ Ìàéðèíê. íî áåçñïîðíî íàé-ãîëÿìîòî èìå å òîâà íà Ãóñòàâ Ìàéðèíê (1868-1932). Äúëãî âðåìå ñëåä òÿõíàòà ñðåùà äâàìàòà ïîääúðæàò êîðåñïîíäåíöèÿ. êîãàòî Ãóñòàâ Ìàéðèíê å åäèí îò íàé-ìîäåðíèòå è ÷åòåíè ïèñàòåëè. Ìíîãî îò ãîëåìèòå åâðîïåéñêè ïèñàòåëè ïðèçíàâàò. Ìàéðèíê ïóáëèêóâà îùå åäèí ñâîé ðîìàí “Áåëèÿò êàðäèíàë”.  Ãåðìàíèÿ òîé íå ïðîñòî ñå çàïîçíàâà ñ åñòåòèêàòà è ôèëîñîôèÿòà íà àâñòðèéñêèÿ ïèñàòåë. Ïðåç 1921 ã. Íåçàâèñèìî îò òîâà. Êúì òÿõ ñïîêîéíî ìîæåì äà ïðèáàâèì è èìåòî íà Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ. òàêà êàêòî ñúùåñòâóâà â òàéíèòå êíèãè. â êîèòî ñå îïèñâà ÷ðåç ëèòåðàòóðíè ñðåäñòâà.1944) èçòî÷íèòå åçîòåðè÷íè êíèãè. íî è ñòàâà ãîðåù ïîñëåäîâàòåë íà ìàãèÿòà íà íåãîâèÿ îêóëòíî ìåòàôîðè÷åí ñâÿò. Àâñòðèéñêèÿò ïèñàòåë ïðåç 1915 ã. ïúòÿò êúì äóõîâíîòî ïðîñâåòëåíèå. â êîéòî ãîñïîäñòâàëà ôàíòàçèÿòà è ëþáîâòà. êîéòî ñúùî âåäíàãà ñå ïðåâðúùà â áåñòñåëúð. ÷å ñà ñå ó÷èëè îò íåãî. Êúì êðàÿ íà æèâîòà ñè Ìàéðèíê íàïúëíî ñå ïîñâåùàâà íà èçòî÷íîòî ó÷åíèå. Àâòîðúò ïîëó÷àâà ïðîçâèùåòî “Áóäèñòúò îò ñåâåðíàòà øêîëà” íå ñàìî çàðàäè ñâîåòî òâîð÷åñòâî.172 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . À. çà äà îòêðèÿò åäèí íàïúëíî ðàçëè÷åí ñâÿò. Òîé å ïðèâëè÷àë ñúñ ñâîåòî ïðîòèâîïîñòàâÿíå íà îáùåñòâåíèÿ ïðàãìàòèçúì ÷ðåç åäèí ðîìàíòè÷åí èäåàëèçúì.

Àêî ìîäåðíèçìúò ìíîãî ïî-áúðçî è óñïåøíî íàâëèçà â îáëàñòòà íà ëèðèêàòà. å ïðèíöèïíàòà àòåèñòè÷íîñò íà Êîðèöà íà êíèãàòà íà Ñâ. îòêîëêîòî íÿêàêâî èðàöèîíàëíî ðåëèãèîçíî ÷óâñòâî. Òîé íå êðèå âúçõèòàòà ñè îò ñâîÿ äóõîâåí ó÷èòåë. Ìèíêîâ îáà÷å ñå ñáëúñêâà ñ îáåêòèâíè è òðóäíî ïðåîäîëèìè òðóäíîñòè. ãî íàðè÷à “äðåâåí ìúäðåö”. ÷å áúëãàðñêèÿò ïèñàòåë íå ñàìî äîáðå ðàçáèðàë åñòåòèêàòà è ïîñëàíèÿòà íà ïðîèçâåäåíèÿòà íà Ìàéðèíê. êîåòî å òðàäèöèîííàòà ðåëèãèÿ â ñòðàíàòà è å ñ îñíîâåí ïðèíîñ çà çàïàçâàíåòî íà íàöèîíàëíàòà èäåíòè÷íîñò ïî âðåìå íà ïåòâåêîâíîòî îñìàíñêî èãî. òî â ïðîçàòà ñå íàëàãà ïî-òðóäíî è ïî-êúñíî. Ïîðàäè öÿë õóä. Íà ïúðâî ìÿñòî íåêà ñïîìåíåì ðåàëèñòè÷íàòà òðàäèöèÿ â áúëãàðñêàòà áåëåòðèñòèêà. çà Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ å íå ñàìî òðóäíî. Êàòî íåãîâ ïîñëåäîâàòåë Ñâ.” Òîâà ìíåíèå äîáðå ïîêàçâà. Äî òîçè ìîìåíò â áúëãàðñêîòî ïîâåñòâîâàíèå î÷åâèäíî äîìèíèðàò áèòîîïèñàòåëíèòå òåíäåíöèè.  òîçè ñìèñúë íåçàâèñèìî îò âúçõèùåíèåòî ïðåä òâîð÷åñòâîòî íà Ãóñòàâ Ìàéðèíê. êîÿòî ïîä åäíà èëè äðóãà ôîðìà Ìèíêîâ “Îãíåíàòà ïòèöà”. Èâàí Ïåíêîâ (1927) êîìïëåêñ îò èñòîðè÷åñêè è åòíè÷åñêè ôàêòîðè çà áúëãàðèíà å äîñòà òðóäíî äà ñå îòäàäå èçöÿëî íà åäíà èëè äðóãà ðåëèãèîçíà èäåÿ. “ñèÿåí ôèëîñîô” è “ìàã”. â êîèòî ãîðÿò ìíîãîîáðàçíèòå ïðåîáðàæåíèÿ íà äÿâîëà è àðõàíãåëà. êîèòî ïóáëèêóâà â ïåðèîäè÷íèÿ ïå÷àò. Ìèíêîâ ïðåâåæäà “Ãîëåì” (1926) è “Êàðäèíàë Íàïåëóñ” (1927). áúëãàðèíúò çàïàçâà åäíî ïî-ñêîðî ðàöèîíàëíî ïî÷èòàíèå ïðåä èíñòèòóöèÿòà íà öúðêâàòà. Ìèíêîâ. Äîðè ñïðÿìî ïðàâîñëàâíîòî õðèñòèÿíñòâî. áúëãàðèíà. íî äîðè áèõìå êàçàëè íåâúçìîæíî äà âëåçå íàïúëíî â äóõà íà ìèñòè÷íèÿ åçîòåðèçúì. â êîéòî .Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ 173 ñâîé ïî÷èòàòåë â Áúëãàðèÿ. Äðóã ôàêòîð. Ïî ïîâîä òâîð÷åñòâîòî ìó ïèøå: “Ðîìàíèòå íà Ìàéðèíê ñà òðåáíèöè íà ìàãèÿòà.  ñòàòèè. à ìàëêî ïî-êúñíî è “Áåëèÿò êàðäèíàë” (1931). Âåäíàãà ñëåä çàâðúùàíåòî ñè â ðîäèíàòà Ñâ. êîèòî äàâàò ðåàëíî èëè èäåàëèçèðàíî îïèñàíèå íà äåéñòâèòåëíîñòòà. Îùå ïîâå÷å â êóëòóðíàòà èñòîðèÿ íà Áúëãàðèÿ íÿìà ñëó÷àé. íî è íàïúëíî ãè ñïîäåëÿë. íî è òàëàíòëèâ ïðåâîäà÷ è ïîñëåäîâàòåë. ìèñòè÷íè îòêðîâåíèÿ è ñîìíàìáóëíè ñúçåðöàíèÿ. ñå ïðîÿâÿâà è ïðè Ñâ. êîéòî äàâà îòðàæåíèå. ñòðàøíè êîøìàðíè îãëåäàëà.

îòðàçÿâàùè íå õîðà. íî ïîâå÷å ñúñ ñâîÿòà ãðîòåñêîâîñò. Ìèíêîâ èçìåñòâà íåéíèÿ àêöåíò. Íåïîçíàâàíåòî íà îñíîâíèòå îêóëòíè òåêñòîâå è ïðèíöèïè ñà âúçïðåïÿòñòâàëè àäåêâàòíîòî âúçïðèåìàíå íà ìèñòèöèçìà íà Ìàéðèíê. âúçïðèåìàë êàòî îòðî÷å íà Èëèÿ Ïåòðîâ (1928) ñåíçàöèîííàòà ëèòåðàòóðà. îïèñàíèÿòà íà òúìíè ïîìåùåíèÿ ñ ïðåõâúð÷àùè ïðèçðàöè. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà äèàáîëèçìúò ñå Èëþñòðàöèÿ êúì “Èãðà íà ñåíêè”. çà äà ÿ ðàçðàáîòè. äîáðå ïîçíàâàùè ïúðâè÷íèòå òåêñòîâå è ñèìâîëè – áúëãàðñêèÿò ÷èòàòåë îòêðèâàë è ðàç÷èòàë ñàìî òÿõíàòà âúíøíà ñòðàíà. õóä. â êîåòî àâòîðúò ñå îïèòâà äà ïëàøè ÷èòàòåëÿ ñ èñòîðèè íà óæàñà. Òàêà íàïðèìåð â ìíîãî ïîïóëÿðíèÿ íàâðåìåòî ðàçêàç “Sårånade målancolique” îò ïúðâèÿ ñáîðíèê “Ñèíÿòà õðèçàíòåìà” ñå èíòåðïðåòèðà . çà äà ÿ íàïðàâè ðàçãàäàåìà è ðàçáèðàåìà çà áúëãàðñêèÿ ÷èòàòåë. Çàä ñëîæíèòå ìåòàôîðè÷íè èãðè íà îáðàçè è ñìèñëè íà íåìñêèÿ ïèñàòåë. ñëåä êîåòî ÷ðåç ñðåäñòâàòà íà ìèñòè÷íàòà ëèòåðàòóðà ðàçèãðàâà åäèí ñòðàíåí èëè ñòðàõîâèò ñþæåò. Ìèñòèêàòà êàòî òðàíñöåäåíòàëíà íàóêà â òîçè ñìèñúë å íàïúëíî äèñêðåäèòèðàíà â Áúëãàðèÿ.  ñâîèòå ïúðâè ñáîðíèöè ñ ðàçêàçè ïèñàòåëÿò èçìåíÿ ñëîæíèÿ ìåòàôîðè÷åí êîä íà Ìàéðèíêîâèÿ ìèñòèöèçúì è ìíîãî ïîâå÷å ñå äîáëèæàâà äî ñòèëà è ñòðó êòóðíàòà îðãàíèçàöèÿ íà òåêñòîâåòå íà àìåðèêàíñêèÿ ïèñàòåë Åäãàð Àëàí Ïî.174 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ñèëíî âïå÷àòëåíèå ìó ïðàâåëè. ðàçïîçíàâàåìè ñàìî çà âèñîêîåðóäèðàíè ÷èòàòåëè. â êîèòî ñå ïðåïëèòàò ìíîãîáðîéíè òåêñòîëîãè÷íè êîäîâå.1944) òðàíñöåäåíòàëíè ó÷åíèÿ äà ñà îñòàâèëè ñåðèîçíè ñëåäè. Ñâ. Ìèíêîâ âúâ âñåêè åäèí ðàçêàç çàëàãà ïî åäíà ôèëîñîôñêà èäåÿ. à ñêåëåòè è òðàêàùèòå çàä ñòåíèòå ÷åëþñòè íà äåìîíè÷íî ñìååùèòå ñå òàëàñúìè. ïîðàäè êîåòî Ñâ. îãëåäàëà.

Âúîáðàæåíèåòî ìó ÿ îáðèñóâà êàòî ïðåêðàñíà íåæíà äåâîéêà. È íàèñòèíà â òî÷íèÿ ÷àñ èç êúùàòà çàïî÷âàò äà ñå íîñÿò çâóöèòå íà ìåëàíõîëè÷íà ñåðåíàäà. ñìåíÿ ñâîÿòà ïîðåäíà êâàðòèðà è ñå íàñòàíÿâà ïðè íîâà õàçÿéêà – ôðàó Ìàðòà. à öåëè ïåò ïúòè íåïîçíàòàòà ñúñåäêà ïîâòàðÿ ñâîåòî ìóçèêàëíî èçïúëíåíèå. ÷å ñòàâà äóìà çà Âèåíà. íî ðàçèãðàíè ÷ðåç ñðåäñòâàòà íà ðåàëèñòè÷íàòà ëèòåðàòóðà. ìëàäèÿò ìúæ çàïàçâà êàòî ñïîìåí íåéíàòà öèãóëêà. Íå ñëåä äúëãî åäèí íåïîçíàò áåç ïðåäóïðåæäåíèå âëèçà â ñòàÿòà íà ìëàäèÿ ÷îâåê è îñòàâÿ íà ìàñàòà ïîçíàòàòà öèãóëêà ñ äóìèòå: “Õåé. Íåçàâèñèìî îò ñâîåòî ðàçî÷àðîâàíèå. Öåíòðàëíàòà èäåÿ – â ñëó÷àÿ. êîãàòî ÿ èçíàñÿò îò êúùàòà è ñå ñìðàçÿâà îò óæàñ. õàçÿéêàòà ìó ñúîáùàâà. Æåíàòà å ñ óðîäëèâî è îáåçîáðàçåíî ëèöå. Ìèíêîâ ñúãðàæäà ìîäåëà íà ñâîÿ äèàáîëè÷åí ðàçêàç. òè çëå ïàçèø ñïîìåíèòå ñè!” Õóêíàë â íåóñïåøåí îïèò äà ãî íàñòèãíå. Ãåðîÿò îùå íà ñëåäâàùàòà ñóòðèí ðàçáèðà. íî åäíîâðåìåííî ñ òîâà è ëþáîïèòåí. ïðîòèâîïîñòàâÿíåòî ìåæäó âå÷íîòî è òëåííîòî – ñå ðàçêðèâà ÷ðåç àêöåíòèðàíåòî íà ñåðèÿ ïðåäìåòè è ñèòóàöèè âçåòè îò àðñåíàëà íà ìèñòèöèçìà è äåìîíèçìà. Ìÿñòîòî íà äåéñòâèåòî íå å óòî÷íåíî. Âëþáåí. Óïëàøåí îùå íà ñëåäâàùèÿ äåí ãåðîÿò ÿ ïðîäàâà. êîÿòî îáà÷å ãî ïðåäóïðåæäàâà. êîÿòî îò äâå ãîäèíè æèâåå â êâàðòèðàòà. òîé ïîãëåæäà ïîêîéíèöàòà. ìëàä ñàìîòåí ìúæ. òîëêîâà ïðåêðàñíà. Ñúêðóøåí. êîãàòî ãåðîÿò ñå âðúùà â ñòàÿòà ñè âèæäà âúðõó òåòðàäêàòà ñ ëþáîâíè ñòèõîòâîðåíèÿ óæàñíàòà ãëàâà íà ïàííà Ïàîëà. êîëêîòî è íåéíàòà ÷óäíà ìåëàíõîëè÷íà ñåðåíàäà. çà äà ñå îòúðâå îò òúìíèòå ñèëè.  ñëó÷àÿ öèãóëêàòà íà ïàííà Ïàîëà íå å ñàìî îáèêíîâåí ñèìâîë íà èçêóñòâîòî. ÷ðåç êîéòî Ñâ. Ãëàâíèÿò ãåðîé. Òîçè ðàçêàç îòëè÷íî ïîêàçâà ìåõàíèçìà. ïðèÿòåëþ. Åäíà âå÷åð îáà÷å êàëúôúò íà ìóçèêàëíèÿ èíñòðóìåíò ñå îòâàðÿ è öèãóëêàòà çàïî÷âà ñàìà äà ñâèðè ïîçíàòàòà ñåðåíàäà. òîé ïîðú÷âà íà åäèí òåêñòîïèñåö äà ìó ñú÷èíè íÿêîëêî ëþáîâíè ñòèõîòâîðåíèÿ. íî ñ íèêîãî íå îáùóâà è íèêîé íå ÿ ïîñåùàâà. ÷å ñòðàííàòà êâàðòèðàíòêà å ìëàäà ïîëÿêèíÿ – ïàííà Ïàîëà. ÷å äðóãàòà íåéíà êâàðòèðàíòêà èìà ñòðàííèÿ íàâèê äà ñâèðè íà öèãóëêà âñÿêà íîù â åäèí ÷àñà ñëåä ïîëóíîù. ÷å ïàííà Ïàîëà å ìúðòâà. êàêòî âå÷å êàçàõìå. íî ïî åäèí íàèñòèíà ïðåäèçâèêàòåëåí íà÷èí. Íî òî÷íî êîãàòî ðåøàâà äà é ïðåäàäå äîêàçàòåëñòâîòî çà ñâîÿòà ëþáîâ. Ìëàäèÿò ìúæ å çàïëåíåí îò òàéíñòâåíàòà ïîëÿêèíÿ è âñÿêà âå÷åð ñ íåòúðïåíèå î÷àêâà íåéíèòå èçïúëíåíèÿ. íî ñå ïîäðàçáèðà. êîèòî âúçíàìåðÿâà äà âðú÷è íà ïàííà Ïàîëà. à å ïðåâúðíàòà è â îìàãüîñàí îò . Íî ñ òîâà íå ñâúðøâàò èçíåíàäèòå. Íå åäèí è äâà ïúòè.Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ 175 ìîòèâúò çà âå÷íîñòòà íà èçêóñòâîòî è òëåííîñòòà íà ïëúòòà è ëþáîâòà.

çà äà îòêðèå îòíîñèòåëíîñòòà íà âðåìåòî.  ïî÷òè âñè÷êè ñâîè äèàáîëèñòè÷íè ðàçêàçè Ñâ. Ñïîðåä àâòîðà àáñîëþòèçàöèÿòà íà îïðåäåëåíà èäåÿ – â ñëó÷àÿ ïîñòèãàíåòî íà ñúâúðøåíîòî ïðîèçâåäåíèå íà èçêóñòâîòî ÷ðåç ïîðòðåòà íà ïðåêðàñíàòà Ìàëâèíà – å ïàãóáíà è íåîñúùåñòâèìà öåë. Ñâèðåùàòà ñàìà öèãóëêà åôåêòíî ïîêàçâà äóõîâíàòà ñïîäåëåíîñò íà ëþáîâíèòå ÷óâñòâà îò ñòðàíà íà ïàííà Ïàîëà. Ìèíêîâ ñå îñëàíÿ íà ïîäîáíà ñõåìà.  îñíîâàòà ìó Ñâ. â êîéòî ñå å âñåëèëà äóøàòà íà ãåðîèíÿòà. çàùîòî âåäíúæ îñúçíàë òðóäíîñòòà îò òîâà äà çàâúðøè ïîðòðåòà.  “Èêîíèòå ñà òâîðáà íà äÿâîëà” îò ñáîðíèêà “Èãðà íà ñåíêèòå” ïúê îò èêîíèòå íà ñåëñêèÿ èêîíîïèñåö èçñêà÷àò êàòî çëè äóõîâå òåõíèòå îáðàçè. Ðàçáèðà ñå. ãåðîÿò çàãóáâà èíòåðåñ êúì èçêóñòâîòî èçîáùî. à â ìèñòè÷íàòà – âå÷íîòî ïðèñúñòâèå íà òëåííîòî è ãðîçíîòî â ñâåòà. çà äà îòâåäàò ñâîÿ ñúçäàòåë â îòâúäíîòî. íî îò äðóãà èçïúëíÿâà âàæíà ðîëÿ â öÿëîñòíîòî îôîðìÿíå íà ïîñëàíèåòî íà ðàçêàçà. Áúëãàðñêèÿò ïèñàòåë èíòåðïðåòèðà åäèí ïîçíàò â ñâåòîâíàòà ëèòåðàòóðà ñþæåò. Ïàãóáíà. êàêâàòî å åäíà îò îñíîâíèòå çàäà÷è íà äèàáîëèçìà. ñÿêàø êàçâàéêè. òîâà íà íåïîðî÷íàòà êðàñîòà è òîâà íà öèíè÷íàòà ãðîçîòà. â ðàìêèòå ñàìî íà ÷åòèðè ñòðàíèöè Ñâ. Èìåííî òóê ìîæåì äà âèäèì êàê åäèí ðîìàíòè÷åí ìîòèâ ìîæå äà ñå òðàíñôîðìèðà ÷ðåç íÿêîëêî åôåêòà â íåîðàìàíòè÷åí äèàáîëèçúì. êúäåòî ñúâñåì öåëåíàñî÷åíî Ñâ. Ìèíêîâ ïîñòàâÿ ìîòèâà çà èëþçîðíîòî ñúùåñòâóâàíå íà âå÷íàòà êðàñîòà è íåïîðî÷íîñò. Ñàì ïî ñåáå ñè îáðàçúò òðÿáâà äà ïðåäèçâèêà åôåêò íà øîê ó ÷èòàòåëÿ. òîçè íà ìàãè÷åñêàòà çàìåíÿåìîñò ìåæäó æèâîòà è èçêóñòâîòî. Ïî àáñîëþòíî ñúùèÿ íà÷èí äåéñòâà è êðàÿò íà ðàçêàçà. Óñìèõíàòàòà óæàñÿâàùà ãëàâà íà ãåðîèíÿòà òðÿáâà â ðîìàíòè÷íàòà ëèíèÿ íà ðàçêàçà äà ïîä÷åðòàâà ôàòàëèçìà íà ïñåâäîèäåàëèçèðàíàòà ëþáîâ. ïîðàäè êîåòî àêöåíòèðà ñàìî âúðõó åëåìåíòà. çàùîòî . Ìèíêîâ íÿìà âúçìîæíîñò çà ìíîãî èìïðîâèçàöèè. íî ñàìà ïî ñåáå ñè ïëàøè êàòî îáðàç.176 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ÷ðåç ñâîÿ êîíòðàñò èçðàçÿâàò îòíîñèòåëíîñòòà íà ÷îâåøêèòå öåííîñòè è ñòðåìëåíèÿ. àñîöèèðàù ñ òúìíèòå ñèëè íà ìðàêà. ÷å çàä âñÿêî áëàãî÷åñòèâî äåëî ìîæå äà ñå êðèå ñàìèÿò äÿâîë. Íåîñúùåñòâèìà. Ïî ñúùèÿ íà÷èí å èçãðàäåí è ðàçêàçúò “Ìàëâèíà”.  ðàçêàçà “×àñîâíèê” îò åäíîèìåííèÿ âòîðè ñáîðíèê “îìàãüîñàíèÿò” ÷àñîâíèê â ÷àñòíàòà áèáëèîòåêà ïðàùà ãëàâíèÿ ãåðîé ÷àê íà Ëóíàòà. êîéòî íîñè íàé-ãîëÿì åôåêò – òðàíñôîðìàöèÿòà íà ïîðòðåòà. Ìèíêîâ ïîñòàâÿ âúðõó òåòðàäêàòà íà ìàñàòà â ñòàÿòà íà ñâîÿ ãåðîé èçðîäåíàòà ãëàâà íà ïîëÿêèíÿòà. áëèçúê äî íà÷èíà ïðåäñòàâåí îò Îñêàð Óàéä â íåãîâèÿ èçêëþ÷èòåëåí ðîìàí “Ïîðòðåòúò íà Äîðèàí Ãðåé”. Äâåòå ëèöà íà Ìàëâèíà.1944) äÿâîëñêèòå ñèëè íà îòâúäíîòî ïðåäìåò.

È àêî â ðàííèòå ìó ñáîðíèöè òîâà çàèãðàâàíå ñ ÷èòàòåëÿ ñå óñåùà ñëåä òâúðäå âíèìàòåëåí ïîãëåä ìåæäó ðåäîâåòå íà ðàçêàçèòå. à íå èäåàëèçèðàíèÿ é îáðàç. Òîãàâà òîé ïóáëèê ó âà ïúðâèÿ ñè ñ àòèðè÷åí ðàçêàç “Àìåðèêàíñêîòî ÿéöå”. Ìèíêîâ âèíàãè íîñè ó ñåáå ñè åäíà ëåêî èãðèâà íàñòðîéêà è äîðè êîãàòî ðàçêàçâà óæàñÿâàùè Èëþñòðàöèÿ êúì “Èãðà íà ñåíêè”. êîåòî ïî-êúñíî ïðåèìåíóâà íà “Made in USA”. Ìèíêîâ ñúñ ñâîèòå ïðåäíàìåðåíî òúðñåíè åôåêòè è ïîâåñòâîâàòåëíè íîðìè. èñòîðèè çà çëè äóõîâå è Èëèÿ Ïåòðîâ (1928) äÿâîëñêè ñèëè. Ïîñòåïåííî ïîåòèêàòà íà äèàáîëèçìà çàïî÷âà äà îãðàíè÷àâà Ñâ. çðÿë ïåðèîä âå÷å ãðîòåñêàòà è ñàòèðàòà ñå ïðåâðúùàò â òåõåí æàíðîâ îïðåäåëèòåë. ðàçêàçúò âñå îùå ïðåäñòàâëÿâà ïî ñêîðî èçêëþ÷åíèå â ñòèëà íà ïèñàòåëÿ. í. ïîðàäè êîåòî èçñëåäîâàòåëèòå íà íåãîâîòî òâîð÷åñòâî ãî îïðåäåëÿò êàòî ïðåõîäåí â òâîð÷ åñêîòî ðàçâèòèå íà ïèñàòåëÿ. Âñå ïîâå÷å è ïîâå÷å òîé î ñúçíàâà.Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ 177 â êðàÿ íà êðàèùàòà ïîðòðåòúò òàêà èëè èíà÷å âúçñòàíîâÿâà ðåàëíîòî ëèöå íà Ìàëâèíà.  ñëåäâàùèòå ñáîðíèöè – “Àâòîìàòè” (1932). “Ðàçêàçè â . õóä. Ñÿêàø Ñâ. Îñâåí òîâà äîðè è â íàé-ñåðèîçíèòå îò íåãîâèòå äèàáîëè÷íè ðàçêàçè ñå äîëàâÿ íà ìîìåíòè åäíà òâúðäå òúíêà. ÷å èç÷åðïâà ñâîèòå èçðàçíè ñðåäñòâà è ñþæåòè. “Äàìàòà ñ ðåíòãåíîâèòå î÷è” (1934).  ñëåäâàùèÿ ñáîðíèê “Êúùàòà ïðè ïîñëåäíèÿ ôåíåð” (1931) îáà÷å âå÷å ïðåîáëàäàâàò ðàçêàçè ñ òèïè÷íî ñàòèðè÷íî çâó÷åíå. Êîãàòî ñúùàòà ãîäèíà èçëèçà â ñáîðíèêà “Èãðà íà ñåíêèòå”. òúé êàòî å îáãðàäåí îò ïðîèçâåäåíèÿ ñ òèïè÷íà äèàáîëèñòè÷íà ôàáóëà. ãî ïðàâè ìàëêî êàòî íà èãðà. ÷å íåãîâàòà ðîæäåíà äàòà êàòî àâòîð å 1928 ãîäèíà. Ñàì Ñâ. òî â òåçè îò ò. Ìèíêîâ êàçâà. íî âúïðåêè òîâà ïîñòîÿííî ïðèñúñòâàùà èðîíè÷íà óñìèâêà.

ñëåä êàòî äî êðàÿ íà 20òå ãîäèíè â ñòðàíàòà ðàäèîòî âñå îùå íå ñúùåñòâóâàëî. òúé êàòî ôèêöèîíàëíîòî èì ñþæåòíî äåéñòâèå èëè ñå ðàçâèâà â Àìåðèêà. Íåçàâèñèìî îò èêîíîìè÷åñêèÿ íàïðåäúê â ïåðèîäà ñëåä Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà. èëè èìà âðúçêà ñ äàëå÷íèÿ êîíòèíåíò. Íà òåõíè÷åñêèòå íîâîñòè ñå ãëåäàëî êàòî íà ÷óäíîâàòè ÿâëåíèÿ. ÷å Ñâ. îòêîëêîòî íà ÷óæäèòå ìó öåííîñòè. òèïè÷íè çà ñâåòñêîòî îáùåñòâî. Ìèíêîâ. õóä. Áúëãàðèÿ òàêà èëè èíà÷å ñè îñòàâà åäíà ñðàâíèòåëíî èçîñòàíàëà çåìåäåëñêà ñòðàíà â ñðàâíåíèå ñ äúðæàâèòå îò Çàïàäíà Åâðîïà è Àìåðèêà.178 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Äå÷êî Óçóíîâ ïàíàèðèòå. Íà òîçè ôîí ñòðàííî çâó÷è ôàêòúò.1944) òàðàëåæîâà êîæà” (1935) âå÷å Ñâ. Äîðè ÷îâåêúò îò ãðàäà (1924) æèâååë â ñâîÿ ìàëúê ñâÿò. Ïî òîâà âðåìå òîé ïîääúðæàë âðúçêà ñúñ ñâåòà ïðåäè âñè÷êî ÷ðåç ïðåñàòà. Îò òàêàâà ãëåäíà òî÷êà òâîð÷åñòâîòî íà Ñâ. À è íÿìà êàê äà íå å òàêà. Ìèíêîâ íèêîãà íå å áèë â Àìåðèêà è òîé äúðæàë òîâà äà ñå ïîä÷åðòàâà. Ìèíêîâ îñîáåíî ìîäåðåí è èíòåðåñåí çà ñúâðåìåííèÿ ÷èòàòåë. êîèòî ïî åäèí èëè äðóã íà÷èí ñà ïî-àêòóàëíè êàòî ïðîáëåìàòèêà â äíåøíèòå âèñîêîòåõíîëîãè÷íè âðåìåíà. Ìèíêîâ ïî÷òè íå ñå âïèñâà â íàöèîíàëíàòà ëèòåðàòóðíà òðàäèöèÿ. Àêî òðÿáâà ñ äâå äóìè äà õàðàêòåðèçèðàìå êàêâî îñìèâà Ìèíêîâ â ñâîèòå ðàçêàçè. Êîãàòî â Ðóñèÿ ñå èçäàâàò íåãîâèòå ñú÷èíåíèÿ ñ ïðåäãîâîð. èäâàùè îò äðóã ñâÿò è áåç ìíîãî ãîëÿìà ïðàêòè÷åñêà ïðèëîæèìîñò â æèâîòà. åëåêòðè÷åñòâîòî áèëî ãðàäñêè ëóêñ. êîãàòî ñå êîìåíòèðà òâîð÷åñòâîòî ìó. îòäàäåí ïîâå÷å íà íàñëåäñòâåíèòå ïàòðèàðõàëíè òðàäèöèè. îòêîëêîòî â íà÷àëîòî íà 30-òå ãîäèíè íà ÕÕ âåê. ÷å äîáðå ïîçíàâà . Èìåííî òîâà ïðàâè Ñâ. à êèíîòî – íÿìî è Êîðèöà íà êíèãàòà “×àñîâíèê” ðàäâàëî íàé-ìíîãî äåöàòà ïî íà Ñâ. ìîæåì äà áúäåì ïðåäåëíî ëàêîíè÷íè – èíäóñòðèàëíîòî îáùåñòâî. Íî âíèìàòåëíèÿ àíàëèç ùå îòêðèå ìíîæåñòâî ïîäòåìè. Ìèíêîâ ñå èçÿâÿâà êàòî åäèí îò íàé-òàëàíòëèâèòå ñàòèðèöè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Åäíà ãîëÿìà ÷àñò îò íåãîâèòå ðàçêàçè îò òîçè ïåðèîä èçñëåäîâàòåëèòå íàðè÷àò “àìåðèêàíñêè”. â êîéòî ñå òâúðäè.

R.  ðàçêàçèòå íà Ñâ.  õóäîæåñòâåíèÿ ñâÿò íà Ñâ. Ìèíêîâ îòêðèâà ñâîèòå ñþæåòè âúâ âåñòíèöèòå. í.. çà æåëúòèíîâè õàï÷åòà. Ìèíêîâ å åäèí îò ïúðâèòå àâòîðè.  “àìåðèêàíñêèòå ðàçêàçè” òîé çàåìà ïîçèöèÿòà íà îñìèâàù è èðîíèçèðàù íå ñàìî òåõíîëîãèçèðàíàòà àìåðèêàíñêà äåéñòâèòåëíîñò. êîèòî äîñòàâÿò íàéâåëèêîòî áëàæåíñòâî íà ÷îâåêà (“Ëóíàòèí! .. áëèçî äåñåò ãîäèíè ñëåä êàòî Êàðåë ×àïåê ãî ðîäè çà ñâåòà â ñâîÿòà ïèåñà “R. Ëóíàòèí!.. êîèòî îòêðèâà â ïðåñàòà.Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ 179 äåéñòâèòåëíîñòòà çàä îêåàíà îò ñîáñòâåí îïèò è çàòîâà òàêà óñïåøíî ÿ ïàðîäèðà. ÷å òîãàâà âñå îùå â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ÿâëåíèåòî ôàíòàñòèêà å íåïîçíàòî è ðåäèöà èçñëåäîâàòåëè íàìèðàò â òåçè íåãîâè ðàçêàçè ïúðâèòå ñòúïêè íà áúëãàðñêàòà íàó÷íà ôàíòàñòèêà. êîèòî âêàðâà â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà îáðàçà íà ðîáîòà ñ ðàçêàçà “×îâåêúò. òàêà è çà ïî÷òè âñè÷êè íåãîâè ïðîèçâåäåíèÿ îò çðåëèÿ ïåðèîä. Âñúùíîñò âîäåùè â òåçè òâîðáè ñà ñàòèðàòà è èðîíèÿòà. çà òåîðèÿ.. äîñòàòú÷íè áèëè ñàìî “äâà-òðè ðåäà”.” Òðÿáâà äà êàæåì. êîÿòî îïðåäåëÿ ñúâìåñòèìîñòòà ìåæäó õîðàòà áëàãîäàðåíèå íà õèìè÷åñêèòå åëåìåíòè íà ÷îâåøêàòà òúêàí (“Âîäîðîäíèÿò ãîñïîäèí è êèñëîðîäíîòî ìîìè÷å”). êîéòî äîéäå îò Àìåðèêà”.. òî Ñâ. Ìèíêîâ ïîäõîæäà êúì òîçè ïðîáëåì îò êîðåííî ïðîòèâîïîëîæíà ãëåäíà òî÷êà. Ìèíêîâ íå ñòàâà äóìà ñàìî çà òåõíè÷åñêè íîâîâúäåíèÿ. òîé íàñòîÿâà äà ñå êîðèãèðà òàçè ãðåøêà.Ëóíàòèí! .  òîçè ñìèñúë òîé íå ñàìî å íàé-èçÿâåíèÿò ñàòèðèê â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè ñëåä Àëåêî Êîíñòàíòèíîâ. êîéòî áóêâàëíî çàðåæäà ÷èòàòåëèòå ìó ñ âèòàìèíè (“Ðàçêàç ñ âèòàìèíè”). êîÿòî ãëåäà â õîðàòà è â òåõíèòå ìîçúöè êàòî ìåäèöèíñêèÿ ðåíòãåíîâ àïàðàò (“Äàìàòà ñ ðåíòãåíîâèòå î÷è”). êîéòî äà ìó ïîçâîëè äà ñúãðàäè öÿë åäèí ôèêöèîíàëåí ñâÿò.. ÷å ðàçêàçèòå ìó ïðèäîáèâàò ôàíòàñòè÷íè èçìåðåíèÿ.  “Äî ×èêàãî è íàçàä” Àëåêî òâúðäå âúçòîðæåíî îïèñâà îãðîìíèòå ïðîñòðàíñòâà.”) è ò. íî è èçêëþ÷èòåëíî îðèãèíàëåí ïðîäúëæèòåë íà ïðîáëåìèòå è òåìèòå çàëîæåíè â íåãîâîòî òâîð÷åñòâî. Ñâ. Ñâ. Òîçè ïðîöåñ áèë òèïè÷åí êàêòî çà “àìåðèêàíñêèòå ðàçêàçè”.U. . çà ìåäèöèíñêà îïåðàöèÿ. Ìèíêîâ îáà÷å ôàíòàñòè÷íîòî ñàìî ïðîôîðìà îïðåäåëÿ äåéñòâèåòî. íî è ïñèõîëîãè÷åñêèòå è ñîöèàëíè ïîñëåäèöè çà îáèêíîâåíèÿ ÷îâåê. Òîé òâúðäå ÷åñòî äî òàêàâà ñòåïåí õèïåðáîëèçèðà è ìîäèôèöèðà ôàêòèòå. çà ðîìàí. Àêî ÷ðåç îáðàçà íà Áàé Ãàíüî Àëåêî ïîñòàâÿ âúïðîñà çà êóëòóðíàòà èçîñòàíàëîñò íà áúëãàðèíà. Êàêòî ñàì ñïîäåëÿ ïðåä ëèòåðàòóðíèÿ êðèòèê Ñèìåîí Ñóëòàíîâ. çà äà îòêëþ÷àò îíçè òâîð÷åñêè ìåõàíèçúì. êîÿòî ìîæå äà âúðíå ìëàäîñòòà íà ÷îâåêà (“Ìàéìóíñêà ìëàäîñò”). Íàïðèìåð â òÿõ ìîæåì äà ÷åòåì çà æåíà.

÷å ôàêòè÷åñêè ñúçäàâà åäíà òðàâåñòèðàíà êàðòèíà íà àìåðèêàíñêèòå öåííîñòè: äðóæåñòâàòà â ÷åñò íà ó÷åíèÿ î÷åâèäíî ïàðîäèðàò êóëòà êúì ñëàâàò à è óñïåõà â Àìåðèêà. ÷ðåç êîèòî ñå ïîä÷åðòàâàò ïàðàäîêñàëíèòå è â ñúùîòî âðåìå òèïè÷íè õàðàêòåðèñòèêè íà àìåðèêàíñêîòî îáùåñòâî. îò òîâà äà îðãàíèçèðàò íåãîâ þáèëåé â òîâà äà ïîãðèæàò çà íåãîâîòî ïîãðåáåíèå. îãðîìíèòå ãèðè. îñâåí òàçè äà ñå íàäñìåå íàä ñâîÿòà êóëòóðíà íåàäàïòèâíîñò – à èìåííî è òàçè äà ñå ïîñìåå íà åäíî îáùåñòâî. Òàêà Ñâ. Ìèíêîâ òðÿáâà äà ðàçêðèâàò èçêðèâåíèÿ êóëò êúì ôîðìàëíîòî ìèñëåíå è ïîâåäåíèå â àìåðèêàíñêîòî îáùåñòâî. Âñúùíîñò ôàíòàñòè÷íèòå òåõíîëîãèè â íåãîâèòå ðàçêàçè íå ñà íèùî äðóãî îñâåí ãðîòåñêè. Ìèíêîâ âãðàæäà â áúëãàðñêàòà êóëòóðà åäèí îñíîâåí ðåôëåêñ. Òàêà íàïðèìåð ñâåòîâíîèçâåñòíèÿò ó÷åí å îïèñàí íå ÷ðåç ñâîèòå íàó÷íè îòêðèòèÿ. è òàêà ïðåäèçâèêâà íåãîâîòî èçëþïâàíå. áåç ñúìíåíèå ïàðîäèðà õàðàêòåðíàòà àìåðèêàíñêà áåçïðèíöèïíîñò.180 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ïðèåìàíî çà ìíîãî ïî-ðàçâèòî è íàïðåäíàëî. Ðàçêàçúò “Made in USA” å òèïè÷åí ïðèìåð â òîâà îòíîøåíèå. Íî àêî õèïåðáîëèçèðàíèòå îáðàçè íà ôðåíñêèÿ ðåíåñàíñîâ ïèñàòåë èìàò çà öåë äà àêöåíòèðàò âúðõó òåëåñíîòî ðàæäàíå íà íîâèÿ ðåíåñàíñîâ ÷îâåê. à åäèíñòâåíî ÷ðåç âúíøíèòå áåëåçè. ïèñìîòî ïúê íà äâàìàòà àðõåîëîçè áåç âñÿêàêâî ñúìíåíèå î÷åâèäíî îñìèâà . ñ êîèòî îáè÷à äà òðåíèðà. áÿëà áðàäà è ñ øèðîêî ñêðîåíè äðåõè”. îïèñâàí êàê âúðòè ñòîêèëîãðàìîâè æåëåçíè ãèðè ñ äâà ïðúñòà íàä ãëàâàòà ñè. êîèòî ãî íàïîäîáÿâàò íà òàêúâ – “åäèí èñòèíñêè ïðîôåñîð ñ î÷èëà. Ìèíêîâ ñ øèðîê çàìàõ è áèõìå êàçàëè ñ îãðîìíî çàäîâîëñòâî èðîíèçèðà òÿõíàòà äåôîðìèðàùà ðîëÿ. òî ïðè Ñâ. òîãàâà êîãàòî ñòàâà äóìà çà èíòåðåñè. Ìèíêîâ â íåãî îñúùåñòâÿâà èçêëþ÷èòåëíî îáõâàòíà ïàðîäèéíà êàðòèíà. Ñâ. Ïî íàòàòúê Ñâ.1944) äèíàìèêàòà è òåõíîëîãè÷íèòå ÷óäåñà. êîåòî ìó å äîíåñåíî çà èçñëåäâàíå. Ìèíêîâ ïðîäúëæàâà òâúðäå íàñòîé÷èâî òàêà äà ïîäáèðà ñþæåòíè åëåìåíòè. íåçàâèñèìî îò òîâà. Ñàìî ïî ñåáå ñè îòêðèòèåòî ñúùî òàêà å ñèëíî ïàðîäèðàíî – ó÷åíèÿò èçïóñêà âúðõó ãèãàíòñêîòî ÿéöå. Òàçè èðîíè÷íà õèïåðáîëèçàöèÿ èìà íåùî îáùî ñ àáñóðäíî-ôàíòàñòè÷íèÿ ñâÿò íà Ôðàíñîà Ðàáëå â “Ãàðãàíòþà è Ïàíòàãðþåë”. à âíåçàïíàòà ñìÿíà íà ïðåäíàçíà÷åíèåòî èì. ÷å íà ïðúâ ïîãëåä ðàçêàçâà çà ïñåâäî-íàó÷íîòî îòêðèòèå íà ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí. êîèòî îòêðèâà â Àìåðèêà. ÷ðåç êîéòî ñå ïðåîäîëÿâà áúëãàðñêèÿ êîìïëåêñ çà êóëòóðíà èçîñòàíàëîñò. Ïî òîçè íà÷èí íà áúëãàðñêèÿ ÷èòàòåë ñå ïðåäîñòàâÿ åäíà âàæíà è íåîáõîäèìà äîïúëíèòåëíà âúçìîæíîñò. äîêàòî Ñâ.  ñúùîòî âðåìå ïîä÷åðòàíî ñå èðîíèçèðà àìåðèêàíñêàòà ïðèñòðàñòíîñò êúì ñïîðòà êàòî ó÷åíèÿò îñíîâíî ïðèñúñòâà â ðàçêàçà.

Èâàí Ìèëåâ (1923) Ñâ. äîêàòî ñðåùàòà â êëóáà íà ó÷åíèòå – ñíîáèçìà è ïóñòîñëîâèåòî íà òÿõíàòà àðèñòîêðàöèÿ. Ñëåä êàòî ïîñëåäîâàòåëíî ïðîäúëæàâà äà îñìèâà íà÷èíà. õóä.Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ 181 êðàéíèÿ è âúçòîðæåí ïàòðèîòèçúì íà àìåðèêàíöèòå. Ìèíêîâ äîñòàòú÷íî íàãëåäíî íàñî÷âà ïàðîäèðàùèÿ ñè ïàòîñ êúì îñíîâíèòå åìáëåìè íà àìåðèêàíñêîòî îáùåñòâî. . “Ðàçïÿòèå”. ïî êîéòî ñå ïðàâè ðåêëàìà.

Ìèíêîâ èçâåæäà îùå åäèí ìíîãî âàæåí. Îò åäíà ñòðàíà.  òîçè ñìèñúë Ñâåòîñëàâ Ìèíêîâ òâúðäå ìîäåðíî ñå ðàçïîëàãà â ñúâðåìåííîòî ãåîïîëèòè÷åñêî è êóëòóðíî ïðîñòðàíñòâî. Ïîïàäàíåòî íà ïñåâäîó÷åíèÿ â ëóêñîçíàòà ñòîòîìíà åíöèêëîïåäèÿ “ñ ïîäâúðçèÿ îò íåãúðñêà êîæà” âúçäåéñòâà â íÿêîëêî ïëàíà. Íà ïðúâ ïîãëåä òàáåëêàòà. Íî â ñúùîòî âðåìå Ñâ. ×ðåç òàáåëêàòà ñ íàäïèñà “Made in USA” îêñèìîðîííèÿ îáðàç íà ãîëîïåðîòî ÷óäîâèùå çàïî÷âà äà äåéñòâà êàòî ñèìâîë íà öÿëàòà àìåðèêàíñêà èñòîðèÿ. áúëãàðñêèÿò ïèñàòåë íàé-íàêðàÿ ïðèêëþ÷âà ðàçêàçà ñè ïî èçêëþ÷èòåëíî åôåêòåí è îðèãèíàëåí íà÷èí. àêî íå è îñíîâåí ñìèñúë íà ñâîÿòà ñàòèðà – îñìèâàíåòî íà êóëòóðíàòà è èñòîðè÷åñêàòà ìèñúë íà Àìåðèêà. òîëêîâà è çàáàâåí îò ãëåäíà òî÷êà íà åâðîïååöà. âàëèäíè áåç ñúìíåíèå è äî äíåñ â Àìåðèêà. Åäèí êîëêîòî ïðîâîêàòèâåí îáðàç. È òîâà íàèñòèíà å òàêà.182 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ñ êîÿòî îïèñâà êàê èçñêà÷à ãîëîïåðîòî ÷óäîâèùå (ñàì ïî ñåáå ñè îáðàç îêñèìîðîí) îò ÿéöåòî. . èìà ñàìî ðîëÿòà íà êóëìèíàöèîíåí åôåêò çà ðåçþìèðàíå íà âñè÷êè èçâåäåíè â ðàçêàçà èðîíèçèðàùè è ïàðîäèðàùè ìîòèâè. à îò äðóãà – ñàìîòî òÿõíî ñúçäàâàíå. ÷ðåç ìèòîëîãèçèðàíå íà íåçíà÷èòåëíè èëè ñïåêóëàòèâíè îò íàó÷íà ãëåäíà òî÷êà ôàêòè. àâòîðúò î÷åâèäíî èðîíèçèðà íà÷èíà. î÷åâèäíî çàùèòàâàéêè åäíà àíòèãëîáàëèñòè÷íà öåííîñòíà ãëåäíà òî÷êà. ïî êîéòî ñå êîìïåíñèðà êðàòêàòà èñòîðè÷åñêà ïàìåò.1944) è ïðèíöèïèòå â øîóáèçíåñà.

ñòèãíàõ ïðåä åäíà âðàòà. Íî íèêúäå ÿ íå ñðåùàõ. Îòèäîõ ïðè íåÿ. â êîÿòî àç èñêàõ äà âúïëúòÿ îáðàçà íà âå÷íàòà êðàñîòà. È àç âëÿçîõ âúòðå. È àç âçåõ ñòàòèâà è ïàëèòðàòà ñè è ñå çàïúòèõ íà óêàçàíèÿ àäðåñ. Íî àç âúçëàãàõ ãîëåìè íàäåæäè íà òàçè ïîðú÷êà. Îò âñè÷êè êðàèùà íà êúùàòà îòåêíàõà çâóöèòå íà îòäàâíàøíà çàïóñòÿëîñò. Ïèñìî. È åäèí äåí. ÷å ïîíÿêîãà äàæå è íå ñïÿõ. Íàìåðèõ ñå â ïðåäãðàäèåòî. êîãàòî êàðòèíàòà òðÿáâàøå äà áúäå çàâúðøåíà. ìàêàð è ñ ìúêà. Íÿìàõ ïàðè äàæå è çà õëÿá. îñòàâàøå ïàê íåçàâúðøåíà. íà âå÷íàòà íåïîðî÷íîñò. È ïîâå÷å òÿ íèêîãà íå äîéäå. Òîâà. Ìàëâèíà íå äîéäå. îáÿñíèõ é ñ íàé-ìàëêè ïîäðîáíîñòè æåëàíèåòî ñè è òÿ ñå ñúãëàñè. Íèêîé íå ñå îáàäè. Ìèíàõ ïðåç íÿêàêúâ òúìåí êîðèäîð. àêî íå áÿõ â òàêîâà òåæêî ïîëîæåíèå íà áåäíîñò è ìèçåðèÿ. È êàðòèíàòà. àç ïðåîäîëÿâàõ ïðå÷êèòå è äîòîëêîâà ñå áÿõ óâëÿêúë â ðàáîòàòà ñè. ÷èéòî ïîäàòåë íå çíàåõ. Ïðè âñå òîâà. Àç õâàíàõ äðúæêàòà è òîãàâà âðàòàòà ñå îòêðåõíà ñ òàêîâà çëîâåùî ñêúðöàíå. Íî ïàê . çàùîòî ìàòåðèàëíîòî ìè ñúñòîÿíèå áåøå òâúðäå ðàçñòðîåíî. Ïîõëîïàõ.Áèáëèîòåêà . È àç çàòúðñèõ Ìàëâèíà.  òîâà âðåìå ïîëó÷èõ ïèñìî. Íàòèñíàõ çâúíåöà. Áàáà íà ñìúðòíî ëåãëî – åäèí âå÷åí ñïîìåí. Ñúîáùàâàõà ìè çà íÿêàêâà ïîðú÷êà. Äðóãà âðàòà.×àâäàð Ìóòàôîâ 183 ÌÀËÂÈÍÀ Àç íå ñå ïîçíàâàõ ñ Ìàëâèíà. Íî àç íÿìàøå äà îòèäà. çàùîòî êàðòèíàòà. Íåóìîðíî ðàáîòåõ. çà êîéòî ùå ñå âçåìàò äîñòà ïàðè. Èñêàõ äà ñå âúðíà. Çàïî÷íà äà èäâà â àòåëèåòî ìè. Íèêîé íå ìè îòâîðè. Äà ðèñóâàì áàáà íà ñìúðòíî ëåãëî. ÷å çà ìîìåíò àç ñå ïîêîëåáàõ. Íî àç òðÿáâàøå äà âçåìàì è ñòðàíè÷íè ïîðú÷êè. íàä êîÿòî àç ðàáîòåõ îò òîëêîâà ãîäèíè. ðàçáèðà ñå. ïðåä åäíà ñòàðà ïîðóòåíà êúùà. Íî åäèí õóäîæíèê íå ìîæåøå äà ñìóòè òîçè ãëóïàâ ïðåäðàçñúäúê. Òðúãíàõ íàòàòúê. íàïðåäâàøå ñ óäèâèòåëåí óñïåõ è ìíîçèíà. ìå îò÷àÿ. ðàçêðèâàõà ìè ïåðñïåêòèâèòå íà åäíî áëÿñêàâî áúäåùå. êîèòî ÿ áÿõà âèæäàëè.

òóêà. Íàä êðåâàòà ñòîåøå îêà÷åí åäèí ñòàð.. îòêúäåòî ñå íîñåøå ãëàñúò. ÷å îòëèòàõà ÷àñîâåòå íà öåëè äíè è ñåäìèöè. à. êîãàòî ìèíàâàõ ïðåç áóëåâàðäà. êîéòî ïúëíåøå ñ âèíî äâà ÷îâåøêè ÷åðåïà è ñ íÿêàêâà íåðàçáèðàåìà íàçäðàâèöà ïîäíàñÿøå åäèíèÿ îò òÿõ äî óñòàòà íà áîëíàòà.  óøèòå ìè íåïðåñòàííî çâó÷åøå ñìåõúò íà ïèÿíàòà áàáà è îíåçè ñâåòîòàòñòâåíè äóìè. â êðàéíàòà ñòàÿ! Õå. õå. êîèòî íåïðåêúñíàòî ðîíåõà æåñòîê ñìÿõ. íèêîé íå ìîæå äà ìå óïúòè. Àç âèäÿõ ôèîðäèòå. È àç âå÷å ñåðèîçíî áÿõ ðåøèë äà ñè îòèäà. ïðå÷èñòâàì äóøàòà ñè! È ïîñëå òÿ çàïî÷íà äà ãîâîðè òàêèâà ðàáîòè. ïðîäúëæàâàøå äà ñå êèñêà âñå òàêà áåçïðè÷èííî è æåñòîêî. çàäàäå ñå íàñðåùà ìè åäèí çàòâîðåí àâòîìîáèë. èçãóáèõòå ñå! Òóêà. êîéòî ìå óæàñè è âëåäåíè êðúâòà ìè: . È äúëãè ãîäèíè áðîäåõ àç èç äàëå÷íè ñòðàíè è âñè÷êî îíîâà. Ñúîáùàâàò ìè äà äîéäà òóê. õå! Àç ïîáåäèõ ìàëîäóøèåòî ñè è òðúãíàõ êúì îíàçè ñòðàíà. à íèêîé íå ìå ïîñðåùà. ïèÿíà. ïèÿ îò Ñâåòîòî ïðè÷àñòèå! Õå. È çàä ãúðáà ñè îòíîâî ÷óõ ñìåõà íà áîëíàòà áàáà: . íèêàêúâ ïàñàæåð â íåãî. â ñòàÿòà. õå. õå. Àç ñå ÿäîñàõ. õå! Èçãóáèõòå ñå. êîÿòî öàðåøå íàîêîëî. õå. ñ îëþùåí öèôåðáëàò ÷àñîâíèê.Óòðå ùå áúäà ìúðòâà è ñåãà ïðå÷èñòâàì äóøàòà ñè. êîåòî íÿêîãà. ïðå÷èñòâàì äóøàòà ñè! -------------------Åäíà åñåííà ïðèâå÷åð. íà âå÷íàòà êðàñîòà. Òÿ ðàçêàçâàøå çà ñúâêóïëåíèåòî íà Õðèñòîñ è Ìàðèÿ. ñå ñáúäíà. È òàì ïðî÷åòîõ: “Ìîëåòå ñå çà Ìàëâèíà!” È ïî-äîáðå. áåççúáèòå é óñòà ôúôëåõà: . õå! Ïèÿ îò Ñâåòîòî ïðè÷àñòèå. áëÿñúêúò íà õèëÿäè ïîãðåáàëíè ñâåùè åäâà ëè íå ìå îñëåïè. íî â òîçè ìîìåíò ñðåä ìúðòâàòà ãëóõîòà. È èíòåðåñíîòî áåøå òîâà.åäèíñòâåíî îêî . áåøå ìå÷òà.Õå. çâúííà åäèí ïîäèãðàâàòåëåí ñìÿõ.. . Àç âèäÿõ íà åäèí êðåâàò íÿêàêâà áàáà.ñ îòâðàòèòåëíè áåççúáè óñòà. ïèÿ îò Ñâåòîòî ïðè÷àñòèå. È áàáàòà. Íàïóñíàõ ãðàäà è òðúãíàõ äà îáèêàëÿì ñâåòà. ÷å àç ïî÷óâñòâàõ äà ñå îáëèâà ëèöåòî ìè â ïëàì. Âèäÿõ ñàìî åäèí ãðàìàäåí çåëåí íåêðîëîã. çàëåïåí âúðõó ðåçåðâîàðà çà áåíçèí. ñ åäíî.1944) íèêàêúâ îòãîâîð. â þíîøåñòâîòî ìè. ÷èèòî ñòðåëêè ñå âúðòÿõà òîëêîâà áúðçî.184 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . È àç çàìèíàõ. ÷å Ìàëâèíà óìðÿ.óãàñíàëî è ìúðòâî.êàðòèíàòà íà âå÷íàòà íåïîðî÷íîñò. õå. È êîãàòî âëÿçîõ òàì. Áëèçî äî áàáàòà ñòîåøå åäèí ñâåùåíèê â áÿëî ðàñî. ÷å àç íå âèäÿõ íèêàêúâ øîôüîð. ëþáóâàõ ñå . à áåëèÿò ñâåùåíèê êëàòåøå ãëàâàòà ñè êàòåãîðè÷íî è íàñòîé÷èâî è ñ åäíî áåçî÷ëèâî íàõàëñòâî ïîòâúðæäàâàøå äóìèòå íà áàáàòà. Àç íå ìîæàõ äà ïîíåñà óæàñà íà òîâà äðúçêî áåçñðàìèå è èçáÿãàõ.Õå. Çàùîòî ñëåä îíàçè ñëó÷êà àç è áåç òîâà íå ìîæåõ äà ïðîäúëæà êàðòèíàòà ñè .

Ðàçáðà ëè ñåãà. Íî ïðîçîðåöúò íà ñúñåäíàòà êúùà ñå îòâîðè è åäèí ñòàðåö ìå ïîïèòà êîãî òúðñÿ.êàçàõ àç. èçíåíàäàíè îò âíåçàïíîòî ìè ïîÿâÿâàíå. êúäåòî áÿõ ðèñóâàë Ìàëâèíà.îòâúðíà ó÷óäåíî ñòàðåöúò. Àç èñêàõ äà íàðèñóâàì êàðòèíàòà íà âå÷íàòà êðàñîòà è íåïîðî÷íîñò. È êàêòî íÿêîãà îòåêíàõà îò âñè÷êè êðàèùà íà êúùàòà îòçâóöèòå íà îòäàâíàøíà çàïóñòÿëîñò.. .  òàçè êúùà æèâååøå Ìàëâèíà Õ. âèøíèòå ðîíåõà öâÿò è îòáëÿñúöèòå íà çàëÿçâàùîòî ñëúíöå èãðàåõà âåñåëî ïî çàïðàøåíèòå ñòúêëà íà àòåëèåòî ìè. Íÿêîëêî ïëúõà. âòîðà÷åíî è ñìåëî.. àç íå áÿõ ùàñòëèâ. òóê íèêîãà íå å æèâÿëà áàáà. . ðàçõîæäàõ ñå ñ ëîäêà ïî âîäèòå íà ñâåòåùèòå åçåðà â ßïîíèÿ.Íå. íî çåëåíÿñàëàòà êàìåííà âðàòà ñå îêàçà çàêëþ÷åíà. êîåòî íÿêîãà ìèñëåõ âúçìîæíî. ñòîåøå ïîðòðåòúò íà áàáàòà.Áèáëèîòåêà . áåççúáèòå óñòà èçôúôëèõà: . Òàì .Áàáà! . èñêàõ äà âèäÿ îùå âåäíúæ ñëåäèòå íà îíîâà. Íî àç íå áÿõ ùàñòëèâ. ãëóõî. È òîâà áåøå ïðåç åäíà ïðîëåò. . Àç òðúãíàõ êúì ïðåäãðàäèåòî. êúäåòî ïðåäè ãîäèíè áÿõ ïîêàíåí äà ðèñóâàì áàáàòà. èñêàõ äà óçíàÿ êîé áåøå ïðè÷èíàòà íà òàçè ãëóïàâà ãàâðà. Äðúïíàõ äðúæêàòà.áåøå ïóñòî.â öàðñòâîòî íà ìîèòå ñúíèùà è ìå÷òè . êîÿòî óìðÿ ïðåäè äåâåò ãîäèíè. èçòðèõ ÿ îò ïðàõòà. Íå. Íî îíàçè ïðîêëåòà áàáà ñå èçïðå÷è íà ìîÿ ïúò è âñè÷êî ñå ðàçðóøè. Òîãàâà àç çàïî÷íàõ äà óäðÿì ñ þìðóöè âúâ âðàòàòà. íèêîé íå áèë èäâàë. È êàêòî íÿêîãà íàòèñíàõ çâúíåöà. Íî ìîæåõ ëè äà âÿðâàì íà î÷èòå ñè? Íå áåøå ëè òîâà íÿêàêúâ êîøìàð? Íà ïëàòíîòî.. ðàçáðà ëè ñåãà? Àç èçòè÷àõ äî õàçàèòå è ãè ïîïèòàõ äàëè å èäâàë íÿêîé â àòåëèåòî ìè ïðåç âðåìå íà ìîåòî îòñúñòâèå. Íå. È ïàê íèêîé íå ìè îòâîðè. È åäèí äåí àç òðÿáâàøå äà ñå çàâúðíà â ðîäíèÿ ãðàä. ïî÷èâàõ ïîä ñåíêèòå íà äðåâíè ñôèíêñîâå è ïèðàìèäè. Àç íàìåðèõ êëþ÷à è îòâîðèõ âðàòàòà. . êîÿòî âîäåøå êúì ìîÿ äîì. ïðîáÿãàõà íàä ðàçõâúðëÿíèòå åñêèçè. È ñàìî ìèñúëòà çà òîâà êðåïåøå æèâîòà ìè. àç ìå÷òàåõ äà ñúçäàì åäíî áåçñìúðòíî òâîðåíèå. Àç îòèäîõ ïðè êàðòèíàòà.Òóê íå æèâååøå ëè íÿêîãà åäíà áàáà? . Îíîâà óãàñíàëî îêî îòíîâî ìå ïîãëåäíà. Íàä òÿñíàòà ïúòåêà.×àâäàð Ìóòàôîâ 185 íà áîðáàòà ñ áèêîâå â Èñïàíèÿ.

äîêàòî ãîñïîäàðÿò ìó ñâúðøè óïðàæíåíèÿòà ñè.186 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ñëóøàéòå! Êîãàòî ñâåòîâíèòå âåñòíèöè ðàçãëàñèõà íîâèíàòà çà óñïåõà íà ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí. òúé êàòî íàñòîÿùèÿò ðàçêàç å èçãðàäåí âúðõó ñúáèòèå. êîèòî ñè ïîñòàâèõà çà öåë äà èçìèñëÿò íàé-îðèãèíàëíèÿ þáèëåé íà ïðîôåñîðà. íî è ñïîðòà – åòî çàùî òîé áåøå íåîáèêíîâåíî çäðàâ ÷îâåê. êîåòî ùå íè ïðåäñòàâè ãîñïîäèí ïðîôåñîðà íå êàòî ñïîðòèñò. Òÿõ íàøèÿò ó÷åí äèãàøå ñúâñåì ñâîáîäíî íàä ãëàâàòà ñè ñ äâà ïðúñòà. âñè÷êè òèÿ ïîäðîáíîñòè ñà íàïúëíî èçëèøíè. áÿëà áðàäà è ñ øèðîêî ñêðîåíè äðåõè. ñå íàòúêíàõìå íà íåùî ìíîãî èíòåðåñíî. ïðèáëèæè ñå äî íåãî. Ïîêðàé ìíîãîòî íàó÷íè àïàðàòè.  ñàìàòà Àìåðèêà ïúê ñå îáðàçóâàõà âåäíàãà òðèñòà è ñåäåìíàéñåò äðóæåñòâà. Àëà íåêà çàïî÷íåì ðàçêàçà îò ñàìîòî íà÷àëî. ðàáîòèõìå ïðè . Åäíà ìàéñêà óòðèí ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí ñåäåøå ïî õàëàò â êàáèíåòà ñè íà ïåòäåñåò è îñìèÿ åòàæ è âúðòåøå ïî ñòàð íàâèê æåëåçíèòå ãèðè íàä ãëàâàòà ñè. êîåòî Âèå ùå èìàòå ñëó÷àé äà âèäèòå òâúðäå ñêîðî ñúñ ñîáñòâåíèòå ñè î÷è. Êàòî âñåêè ÷èñòîêðúâåí àìåðèêàíåö ïðîôåñîð ×àñòåðòîí îáè÷àøå íå ñàìî íàóêàòà. Âïðî÷åì. Äæåê òðÿáâàøå äà ÷àêà öåëè ïåòíàéñåò ìèíóòè. Çàùîòî ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí íå ìîæà äà ïðåæèâåå âúëíåíèåòî è óìðÿ îò âíåçàïíî ïóêâàíå íà ñúðöåòî. ìàêàð ÷å îò äåíÿ íà ðîæäåíèåòî ìó ñå áÿõà èçìèíàëè òî÷íî øåñòäåñåò è ïåò ãîäèíè. Àëà òèÿ òðèñòà è ñåäåìíàéñåò äðóæåñòâà òðÿáâàøå äà èçìåíÿò òâúðäå ñêîðî çàäà÷àòà ñè è äà ñå ïîãðèæàò çà íàé-òúðæåñòâåíîòî ïîãðåáåíèå íà þáèëÿðà. ïðè åäíà ðàçêîïêà â ùàòà Ëóèçèàíà. ìåæäó êîèòî íàéâàæíî ìÿñòî çàåìàõà æåëåçíèòå ãèðè îò ñòî êèëîãðàìà. ðàçòâîðè ãî è ïðî÷åòå: “Óâàæàåìè ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. à êàòî åäèí ãåíèàëåí ÷îâåê íà íàóêàòà. âñè÷êè ó÷åíè îò âñè÷êè êðàèùà íà çåìíîòî êúëáî îòïðàâèõà ïîçäðàâèòåëíè òåëåãðàìè äî ñâîÿ àìåðèêàíñêè êîëåãà. Íèå. È òúé.  ñðåäàòà íà òîÿ ãîëÿì ñðåáúðåí ïîäíîñ ñå âèæäàøå åäíî ñúâñåì ìàëêî ïèñìî â áÿë ïëèê. âçå ïèñìîòî. â êàáèíåòà íà ãîñïîäèí ïðîôåñîðà èìàøå è âñåâúçìîæíè óðåäè çà ãèìíàñòè÷åñêè óïðàæíåíèÿ. Åäâà òîãàâà ïðîôåñîð ×àñòåðòîí çàáåëÿçà ñâîÿ ïðèñëóæíèê. Òîé áåøå áåëåæèò ó÷åí: åäèí èñòèíñêè ïðîôåñîð ñ î÷èëà. Íåîòäàâíà.1944) MADE IN USA Ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí æèâååøå íà ïåòäåñåò è îñìèÿ åòàæ íà åäèí íþéîðêñêè íåáîñòúðãà÷. äâàìà äîáðè àìåðèêàíöè. êîãàòî âðàòàòà íà ñòàÿòà ñå îòâîðè ñúâñåì íåî÷àêâàíî è âúòðå âëåçå ñòàðèÿò ïðèñëóæíèê Äæåê ñ ãîëÿì ñðåáúðåí ïîäíîñ â ðúöå.

Íÿêîëêî äóçèíè õàâàíñêè ïóðè çàìúãëèõà øèðîêàòà çàëà ñ ãúñòè îáëàöè äèì. èçðîâåíè èç ñàìîòî ñúðöå . êîéòî ñå íàìèðà ïðåä íåðàçðåøèìîñòòà íà íÿêîÿ íàó÷íà çàãàäêà. îòêðèõìå íåäàëå÷ îò äåëòàòà íà Ìèñèñèïè è âúïðåêè âñè÷êè óñèëèÿ íà åâðîïåéöèòå äà ÿ çàäúðæàò çà ñåáå ñè àç è ìîÿò ïðèÿòåë ÿ çàäèãíàõìå îùå ñúùàòà íîù ñ ïîìîùòà íà äâàìà ïëàòåíè àãåíòè. ôðàíöóçè è íåêîëöèíà äðóãè åâðîïåéöè. Êîâáîÿò ïðèñòúïè íàïðåä è äúðæà äúëãà ðå÷ çà çíàìåíèòàòà íàõîäêà â ùàòà Ëóèçèàíà. Ñëåäîáåä òîé ïðåêàðà äâà ÷àñà â ñúí. Ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè íàâÿðíî ùå áúäåì ïðè Âàñ è òîãàâà Âèå ùå óçíàåòå ïîâå÷å ïîäðîáíîñòè. àêî îùå íà ñëåäíèÿ äåí â êàáèíåòà ìó íå ñå ÿâèõà äâàìàòà äîáðè àìåðèêàíöè. çà êîÿòî ñòàâà äóìà. ãåðìàíöè. ×åðâåíèòå ïëåøèâè ãëàâè íà ïðîôåñîðèòå ëúùÿõà â ñâåòëèíàòà íà òåæêèÿ ïîëèëåé.êîé çíàå . Òîãàâà ãîñïîäèí ïðîôåñîðúò ñå îáëå÷å è îòèäå äà ñå õðàíè. Ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí íå ìèãíà öÿëà íîù è . äîêàòî ÷àñîâíèêúò óäàðè çà îáåä.Áèáëèîòåêà . âñè÷êè ñå ñúáðàõà êðàé äúëãàòà ÷åðíà ìàñà è ãîâîðèõà äî ïîëóíîù çà çàãàäú÷íàòà íàõîäêà â ùàòà Ëóèçèàíà. òà äàíî ïîíå ìóçèêàòà îïðåñíè ìèñúëòà èì.ìîæå áè òîé ùåøå äà ñòàíå æåðòâà íà áåçñúíèåòî. Ðàçáèðà ñå. ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí ïðåäëîæè äà îòâîðÿò ðàäèîòî. Äðóãèÿò áåøå ïî-íèñúê è ÷åðâåí êàòî ðÿïà. ñ èçãîðÿëî îò ñëúíöåòî ëèöå è ñ äúëãîîáðàçíî èçâèòè íîçå. ïîðú÷àõà ñè íÿêîëêî áóòèëêè îò åäíî çàáðàíåíî ïèòèå è çàïî÷íàõà äà ñè øóøóêàò íåùî ìíîãî çàáàâíî è îïðåñíèòåëíî.×àâäàð Ìóòàôîâ 187 åäíà åâðîïåéñêà åêñïåäèöèÿ. íàòîâàðèõìå ÿ íà êàìèîí è ñåãà ñìå íà ïúò çà Íþ Éîðê. Òîé êàçà. êîåòî ÷óæäèòå óøè íå òðÿáâàøå äà ÷óÿò. ÷å ïðîôåñîð ×àñòåðòîí èìà ÷åñòòà äà âèäè â êúùàòà ñè èñòèíñêè êàóáîé. Àëà è ìóçèêàòà íå ïîìîãíà. ÷å áèë ïàòðèîò è ÷å íèêîãà íå áè äîïóñíàë äà ñå îñòàâÿò â ðúöåòå íà åâðîïåéöè ñúêðîâèùà. áåç äà ìîãàò äà èçìèñëÿò íåùî. ñ øèðîêè ÷åëþñòè è ñúñ çåëåíè èçïúêíàëè î÷è. Â. Ó.  çàëàòà ñå ðàçíåñîõà ðÿçêî è âåñåëî çâóöèòå íà íÿêàêúâ äæàç. Êúì äåñåò ÷àñà ñòàðèÿò ó÷åí ñå îáëå÷å îôèöèàëíî è îòèäå â êëóáà íà ïðîôåñîðèòå. çàïðàòèõà ïî äÿâîëèòå íàõîäêàòà â ùàòà Ëóèçèàíà. Âñè÷êè áÿõà îçàäà÷åíè. ïîñëå ñåäíà ïàê â êðåñëîòî ñè è ìèñëè ÷àê äî âå÷åðòà. Ïîíåæå íèòî åäèí îò ïðèñúñòâàùèòå íå äàäå íèêàêâî ðàçðåøåíèå íà âúïðîñà. Åäèíèÿò îò òÿõ áåøå âèñîê è ìúðøàâ. Äà æèâåå Àìåðèêà! Ïðèåìåòå íàøèòå ñúðäå÷íè ïîçäðàâè è èñêðåíî óâàæåíèå. Õ. ñúñòàâåíà îò õîëàíäöè.” Ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí äúðæà äúëãî âðåìå ïèñìîòî â ðúöåòå ñè. êîåòî ïîêàçâàøå. âñåêè ìîæå äà ñè ïðåäñòàâè ìúêàòà íà åäèí ïðîôåñîð. Ãîñïîäà ïðîôåñîðèòå ñå óñìèõíàõà. Íàõîäêàòà. ñåòíå ñå îòïóñíà íà åäíî êîæåíî êðåñëî äî ðàáîòíàòà ñè ìàñà è îñòàíà òàêà çàìèñëåí. êúäåòî ñå ñðåùíà ñ íåêîëöèíà îò êîëåãèòå ñè è èì ïîêàçà ïèñìîòî.

Íàêðàÿ êàóáîÿò ñúîáùè. ïðîèçíàñÿõà ñå ëàòèíñêè èìåíà. Äâàìàòà àìåðèêàíöè ñå ñìååõà äîáðîäóøíî. ïðåä âðàòèòå íà ìíîãîåòàæíîòî êàìåííî çäàíèå. Äâàìàòà íåïîçíàòè èçñêî÷èõà ìèãîì èç ñòàÿòà. ïðåä êúùàòà íà ãîñïîäèí ïðîôåñîðà. Êîãàòî ðàçêîâàõà ñàíäúêà. Íèêîé ãè íå âèæäàøå íàîêîëî. Êàóáîÿò.1944) íà ñâåùåíàòà àìåðèêàíñêà çåìÿ. áÿõà ïîòúíàëè ñÿêàø â çåìÿòà. ÷èÿòî îáèêîëêà íà øèðèíà èçãëåæäàøå äà å ïîâå÷å îò äâà ìåòðà. ùî ñà îòêðèëè òå ïðè ðàçêîïêàòà íåäàëå÷ îò äåëòàòà íà Ìèñèñèïè. ñ øèðîêî ðàçòâîðåíè óñòà.188 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ÷å å ñòîÿëî çàðîâåíî ìíîãî âåêîâå â çåìÿòà. Ðàçãðúùàõà ñå âñåâúçìîæíè êíèãè. êîèòî âñúùíîñò íå îáðúùàõà íèêàêâî âíèìàíèå íà ñâîÿ áåëåæèò êîëåãà. Çà ïî-ìàëêî îò òðè ñåêóíäè ñàíäúêúò áå äèãíàò è ïðåíåñåí â êàáèíåòà íà ïðîôåñîðà. êàêòî êàçàë åäèí îò ó÷åíèòå íà åêñïåäèöèÿòà. ïúê è îò òÿõ åäâà ëè èìàøå âå÷å íÿêàêâà íóæäà. êàóáîÿò è ïðèÿòåëÿò ìó ñ øèðîêèòå ÷åëþñòè. ïî øèðîêàòà ñòúëáà ñå ðàçïúíàõà âåäíàãà õèëÿäè ñêðèïöè è äðóãè àìåðèêàíñêè ïàòåíòè çà èçêà÷âàíå íà òåæåñòè. è åäðèòå èì çúáè ëúùÿõà êàòî áîáåíè çúðíà. Òàì. à íàîêîëî ñå áÿõà ñúáðàëè ñòîòèöè ëþáîïèòíè. Ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí ïîäñêà÷àøå íà åäèí êðàê è òàíàíèêàøå “Iankee Doodle”. Ïðîôåñîð ×àñòåðòîí ñå èçâèíÿâàøå ñìóòåíî è áåç âñÿêàêúâ ïîâîä ïðåä ãîñòèòå ñè. äâà ïúòè ïî-äåáåëè îò áèáëèÿòà. Ïîðàäè òàÿ ïðè÷èíà òîé è íåãîâèÿò ïðèÿòåë èçâúðøèëè êðàæáà â èìåòî íà ñâîÿòà âåëèêà ëþáîâ êúì îòå÷åñòâîòî è äîøëè ïðè óâàæàåìèÿ ïðîôåñîð. ñïóñíàõà ñå ñ àñàíñüîðà äîëó è èçëÿçîõà íà óëèöàòà. çà äà âèäÿò äàëè òîâà. Îùå ñúùèÿ äåí àñàíñüîðúò èçêà÷è â êàáèíåòà íà ãîñïîäèí ïðîôåñîðà âñè÷êè íþéîðêñêè çíàìåíèòîñòè â îáëàñòòà íà åñòåñòâåíèòå íàóêè. Ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí ñòîåøå ñ íàñúëçåíè î÷è ïðåä ñâîèòå íåïîçíàòè ãîñòè è íå ìîæåøå äà ïðîìúëâè íèòî äóìà îò ñìóùåíèå è ðàäîñò. ÷å èçêîïàíîòî ñúêðîâèùå ñå íàìèðàëî äîëó. Íÿêîè îò êîëåãèòå íà ãîñïîäèí ïðîôåñîðà ñúáëÿêîõà . Ñåãà âñè÷êè áÿõà çàåòè ñ ÷óäíîòî ÿéöå. Äâàìàòà äîáðè àìåðèêàíöè. êîåòî ìíîçèíà ñìÿòàõà. ïðèÿòåëÿò ìó è îùå äâàìà-òðèìà çäðàâåíÿöè âìúêíàõà òåæêèÿ òîâàð ïðåç âðàòàòà è òúé êàòî òîé íå ìîæà äà âëåçå â àñàíñüîðà. êîèòî òè÷àõà ðàçâúëíóâàíè íàñàì-íàòàì è ìîëåõà ïóáëèêàòà äà îñâîáîäè ìÿñòîòî ïðåä îáåêòèâèòå íà àïàðàòèòå èì. ñå âèæäàøå ãîëÿì äúðâåí ñàíäúê. êîãîòî âñè÷êè ùàòè ïî÷èòàëè êàòî áîæåñòâî. è ÷å òî åé ñåãà ùÿëî äà áúäå ïðåíåñåíî â êàáèíåòà ìó. Èìàøå äîðè è íåêîëöèíà ôîòîãðàôè è êèíîðåæèñüîðè. ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí èçâèêà îò ó÷óäâàíå è ñå âêàìåíè íà ìÿñòîòî ñè. ïðàâåõà ñå ñïðàâêè. ïðåäñòàâëÿâà íàèñòèíà íåùî íåîáèêíîâåíî. Òîé ñàì áåøå ãîëÿì ïàòðèîò è òîïëîòî îòêðîâåíèå íà òîÿ ïðîñò àìåðèêàíåö ñ äèâàøêè äâèæåíèÿ è ñ ãðóá ãúðëåí ãëàñ ãî òðîãíà äúëáîêî. Ïðåä íåãî ñòîåøå åäíî ãðàìàäíî ñèâî ÿéöå.

Ïî òîÿ íà÷èí ïå÷åëåøå è íàóêàòà. åäíà îò òÿõ ñå èçïëúçíà èç ðúêàòà ìó è ïàäíà âúðõó ÿéöåòî. Õèëÿäíè òúëïè ñå . Áåëîáðàäèòå íþéîðêñêè ó÷åíè ñòèñíàõà ñúðäå÷íî ðúêàòà íà ñâîÿ êîëåãà è ìó ïîæåëàõà óñïåõ â íîâàòà ðàáîòà. Óñòàíîâè ñå è äðóãî íåùî. Ïîâèêàíèÿò ëåêàð ìó ïðåïîðú÷à íåçàáàâíà è ïúëíà ïî÷èâêà îò âñÿêàêâè óìñòâåíè çàíèìàíèÿ. ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí èçïúëíè âåäíàãà ñúâåòà íà ëåêàðÿ. ñëåä äúëãè èçñëåäâàíèÿ è ñúâåùàíèÿ. Íàé-ñåòíå. ïèåøå ÷àé. Íîùòà íà åëåêòðè÷åñòâîòî. Àëà íåãîâàòà ÷åðóïêà áåøå çäðàâà êàòî êàìúê. êîåòî áåøå ïî-âàæíî: ÷å çàðîäèøúò íà òîâà ÿéöå å îùå æèâ è ÷å ïðè èçâåñòíè áëàãîïðèÿòíè óñëîâèÿ òîé ìîæå äà ñå ðàçâèå è äà ñå ÿâè íà áÿë ñâÿò â îáðàçà íà òàÿ ðÿäêà ïòèöà. Âåäíúæ. Òîé ëåæåøå ïî öÿë äåí â ëåãëîòî ñè.Áèáëèîòåêà . È åòî. òî÷íî ñåãà ñïîðúò ñå ÿâè â ïîìîù íà íàóêàòà. Ðàçáèðà ñå. àëà íå ïðåñòàâàøå äà ìèñëè çà ÿéöåòî. Ñ ïðèñúùîòî íà àìåðèêàíöèòå õëàäíîêðúâèå ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí ñå ïðèáëèæè äî ðàáîòíàòà ñè ìàñà. èëè. ñ äðóãè äóìè. À ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí èçãëåæäàøå êàòî ëóä. ðàçòâîðè ñå è èç íåÿ ïîäàäå ãëàâà åäíî ãîëîïåðî ÷óäîâèùå ñ äúëúã êëþí è ñ òúíêè êðèâè íîçå. çàùîòî áåøå âå÷å íîù. ×åðóïêàòà ñå ïóêíà. áëàãîñëîâèõà èçëþïâàíåòî íà ÿéöåòî. ÿäåøå ëþáèìèòå ñè ñëàäêèøè ñ áàäåìè. âçå ñëóøàëêàòà íà òåëåôîíà è ñúîáùè â êëóáà íà ïðîôåñîðèòå âåñòòà çà èçëþïâàíåòî íà ÿéöåòî. çàùîòî â êðàÿ íà êðàèùàòà è äâàìàòà áÿõà õîðà íà íàóêàòà è òðÿáâàøå äà ñå óâàæàâàò åäèí äðóã. êîÿòî å æèâÿëà ïðåäè âåêîâå â Þæíà Àìåðèêà è çà êîÿòî åíöèêëîïåäè÷åñêèòå ðå÷íèöè â áèáëèîòåêàòà íà ïðîôåñîðà ×àñòåðòîí äàâàõà òâúðäå îñêúäíè ñâåäåíèÿ. âñåöÿëî ïîãúëíàò îò ìèñúëòà çà ïðåäñòîÿùàòà ðàáîòà. Öÿëîòî çåìíî êúëáî áåøå â òðåâîãà. Íà ñëåäíèÿ äåí òîé äàäå ñúîáùåíèÿ âúâ âñè÷êè âåñòíèöè.×àâäàð Ìóòàôîâ 189 ïàëòàòà ñè.  åäèí ìèã öÿëà Àìåðèêà ñå äèãíà íà êðàê. äîéäå ñå äî îáùîòî çàêëþ÷åíèå. ÷å ñêúñâà âñÿêàêâè âðúçêè ñ ïîçíàòèòå ñè. è ñàìàòà Àìåðèêà. Òîâà ñå îòðàçè òâúðäå çëå íà çäðàâåòî ìó è òîé çàïî÷íà äà ÷óâñòâóâà îñòðè áîëêè â çàäíàòà ÷àñò íà ãëàâàòà ñè. ÷å ó÷åíèòå ñòàðöè èìàò ðàáîòà ñ ÿéöåòî íà åäíà ðÿäêà ïòèöà îò ðîäà íà ùðàóñèòå. Îòíà÷àëî òîé ìèñëè öÿëà ñåäìèöà êàê äà ïî÷íå ðàáîòàòà. êîÿòî ùåøå äà áúäå èñòèíñêà íàöèîíàëíà ãîðäîñò â Íþ Éîðê. äîêàòî íå ïðèâúðøè âúçëîæåíàòà ìó ðàáîòà. êîãàòî ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí ïðàâåøå ñâîèòå ëþáèìè óïðàæíåíèÿ ñ ãèðèòå. Ñåòíå òå ñè îòèäîõà. Ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí îñúìíà íàä ãðàìàäíîòî ñèâî ÿéöå ñ ïîäóòè î÷è. êîåòî èçãàðÿ öÿëîòî íåáå ñ ðåêëàìè. çàïðåòíàõà ðúêàâè è ïî÷íàõà äà ÷óêàò ÿéöåòî ñ ïðúñò. Âåñòíèöèòå èçïîëçóâàõà ñëó÷àÿ è ïî÷íàõà äà èçäàâàò âñåêèäíåâíè áþëåòèíè çà âúðâåæà íà âåëèêèÿ íàó÷åí îïèò. Îò ñâîÿ ñòðàíà ðàäèîòåëåãðàôíèòå ñòàíöèè âúâ âñè÷êè ùàòè îòïðàùàõà âñÿêà ìèíóòà íîâèíè îòâúä îêåàíà.

Çà ñïðàâêà ÷èòàòåëÿò ìîæå äà ñè ïîñëóæè ñ ïîìåíàòàòà åíöèêëîïåäèÿ. À êèõíåøå ëè íÿêîé íÿêúäå. äîðè âúðõó êëå÷êèòå çà çúáè ñå ÷åòåøå ñ ìàëêè ÷åðíè áóêâè: ×åñòåð ×àñòåðòîí. ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí íå ìîæà äà ïðåæèâåå âúëíåíèåòî è óìðÿ îò ïóêâàíå íà ñúðöåòî. êîéòî ùÿë äà áúäå âèñîê õèëÿäà ìåòðà. â êîéòî æèâååøå ïðîôåñîðúò. êàêòî êàçàõìå îùå â íà÷àëîòî íà íàøèÿ ðàçêàç. ïî íîñíèòå êúðïè÷êè. áàíêåò íà èíäóñòðèàëöèòå. å ïóáëèêóâàíà ïîäðîáíà æèâîòîïèñ íà ïîêîéíèÿ ïðîôåñîð ×åñòåð ×àñòåðòîí çàåäíî ñ íÿêîëêî äåñåòêè íåãîâè ïîðòðåòà. Åäèí ïðåäëàãàøå íà ãîñïîäèí ïðîôåñîðà ïåò õèëÿäè äîëàðà. êîèòî èäåõà îò âñè÷êè êðàèùà íà îáåòîâàíàòà àìåðèêàíñêà çåìÿ. Èçëèøíî å äà ãîâîðèì çà íåãîâîòî ïîãðåáåíèå. êúäåòî å îòáåëÿçàíà òàêà ñúùî è òàÿ ïîäðîáíîñò. ñíèìàõà ãî â íàé-ðàçëè÷íè ïîçè.  ÷åòèðèíàäåñåòèÿ òîì íà òàÿ åíöèêëîïåäèÿ.ïîñëåäíà äóìà íà àìåðèêàíñêîòî ãðàôè÷åñêî èçêóñòâî è ïå÷àòàðñêà òåõíèêà. è ïîëèöèÿòà òðÿáâàøå äà ñè ïîñëóæè ñ áðîíèðàíèòå àâòîìîáèëè. ìàêàð ÷å òîé áåøå. Âñè÷êè ãî ðàçïèòâàõà. ïðåäëàãàõà ìó ïàðè. ïî øàïêèòå. ÷óâàøå ñå êàòî íàçäðàâèöà: “×àñòåðòîí!” Íàé-ñåòíå. ñèðå÷ ìíîãî ïî-âèñîê îò Àéôåëîâàòà êóëà íà ôðàíöóçèòå. íåîáèêíîâåíî çäðàâ ÷îâåê. óðåæäàíè â íåãîâà ÷åñò. ôîòîãðàôè. áàíêåò íà åðãåíèòå. â õîòåëèòå. Íÿêîëêî ãîäèíè ïî-êúñíî ãîëÿìàòà èçäàòåëñêà êúùà “Ñïåíñúð Ôðàíèñòîò” â Íþ Éîðê èçäàäå åäíà âåëèêîëåïíà åíöèêëîïåäèÿ â ñòî òîìà ñ öâåòíè èëþñòðàöèè è ñ ïîäâúðçèÿ îò íåãúðñêà êîæà . áàíêåò íà ìúæåòå ñ ïëåøèâè ãëàâè è ò. Áàíêåò íà ïðîôåñîðèòå. Âñÿêà âå÷åð áåëåæèòèÿò ó÷åí òðÿáâàøå äà ïðèñúñòâóâà íà ðàçíè áàíêåòè.  êèíàòà. çà äà çàïàçè ðåäà ïî óëèöèòå. Îò ñóòðèí äî âå÷åð ïðè íåãî èäâàõà õèëÿäè ðåïîðòüîðè. ïî âèòðèíèòå.1944) îòïðàâèõà ñ ðàäîñòíè âèêîâå êúì ãîëåìèÿ äîì.190 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . êîãàòî ñå ÿâè åäíà äåëåãàöèÿ îò ïåòäåñåò äóøè è ñúîáùè íà ñòàðèÿ ó÷åí. äèðåêòîðè íà ôèëìîâè ïðåäïðèÿòèÿ. ïî îáóùàòà. Îò òîÿ äåí ïðîôåñîðúò ×åñòåð ×àñòåðòîí ñòàíà íàé-íåùàñòíèÿò ÷îâåê íà çåìÿòà. áàíêåò íà êîìèíî÷èñòà÷èòå. Òîâà èìå ãúðìåøå èç öÿëà Àìåðèêà. âúâ ôàáðèêèòå. ÷å ãîëîïåðîòî ÷óäîâèùå èçñêî÷èëî èç ÿéöåòî ñ åäíà ìàëêà òàáëè÷êà íà øèÿòà ñè. Òî áåøå ïðèäðóæåíî ñ íå ïî-ìàëêà òúðæåñòâåíîñò. ÷å â Ñèòè å ïîëîæåí îñíîâíèÿò êàìúê íà åäèí íåãîâ ïàìåòíèê. í. äðóã ìîëåøå äà ìó ñå ðàçðåøè äà ñëîæè â ñâîèòå ðåêëàìè çà ñàïóí íåãîâ àâòîãðàô. îò ñòðàíèöà òðè õèëÿäè äåâåòñòîòèí ÷åòèðèäåñåò è âòîðà äî ñòðàíèöà ÷åòèðè õèëÿäè îñåìäåñåò è øåñòà. çà äà èçïèøå èìåòî ìó ïðåä âõîäà íà íÿêàêâà ãîñòèëíèöà. ×åñòåð ×àñòåðòîí. Ñòàðèÿò ïðèñëóæíèê Äæåê èçñèïâàøå âñÿêà ñóòðèí â êàáèíåòà íà ãîñïîäàðÿ ñè ïî òðè ãîëåìè êîøà ñ ïèñìà. áàíêåò íà ó÷èòåëèòå. Òàì ïèøåëî: MADE IN USA .

Éîðäàí Éîâêîâ 191 ÉÎÐÄÀÍ ÉÎÂÊΠ1880. 9 íîåìâðè  Æåðàâíà ñå ðàæäà Éîðäàí Éîâêîâ. 1897 Ó÷è â Ïúðâà ìúæêà ãèìíàçèÿ â Ñîôèÿ. 1902 Ïî ñòúïâà â Øêîëàòà çà çàïàñíè îôèöåðè â Êíÿæåâî. 1904 Çàâúðøâà ØÇÎ â Êíÿæåâî è ñå çàïèñâà êàòî ñòóäåíò â Þðèäè÷åñêèÿ . 1900 Çàâúðøâà ãèìíàçèÿ. ñëåä êî å òî çàïî÷âà ðàáîòà êàòî ó÷èòåë â Äîáðóäæà. Ï óáëèêóâà ïúðâî òî ñè ïðîèçâåäåíèå – ñòèõîòâîðåíèåòî “Ïîä òåæêèÿ êðúñò”.

Ðàíåí å â áèòêà êðàé Äîéðàí è å ïîâèøåí â ÷èí ïîðó÷èê. 1919 Æèâåå âúâ Âàðíà. çà êîÿòî ïî-êúñíî ùå ñå îæåíè. Ïîâèøåí å â ÷èí êàïèòàí. 1918 Èçëèçà “Ðàçêàçè”. Òîì 2. çàùîòî Þæíà Äîáðóäæà å ïðèñúåäèíåíà êúì Ðóìúíèÿ. Çàïîçíàâà ñå ñ Äåñïèíà Êîëåâà. íî ïîðàäè ñìúðòòà íà áàùà ìó ñå íàëàãà äà ñå âúðíå â ñ. 1917 Èçëèçà “Ðàçêàçè”. 1916 Êîìàíäèðîâàí å â ðåäàêöèÿòà íà âåñòíèê “Âîåííè èçâåñòèÿ” êàòî âîåíåí êîðåñïîíäåíò. Òîì 1 – êúäåòî Éîâêîâ âêëþ÷âà ïîâå÷åòî îò âîåííèòå ñè ðàçêàçè è î÷åðöè. Çàïî÷âà Áàëêàíñêàòà âîéíà è Éîâêîâ êàòî çàïàñåí îôèöåð å ìîáèëèçèðàí. Ï óáëèêóâà “Óòðîòî íà ïàìåòíèÿ äåí” – ïúðâèÿ ðàçêàç íà âîåííà òåìà.1944) 1910 1912 1913 1915 ôàêóëòåò íà Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò. Ñòàâà ðåäàêòîð â ñïèñàíèå “Íàðîä è àðìèÿ”. Äîëåí èçâîð (Äîáðóäæà). . Èçëèçà ïúðâàòà áåëåòðèñòè÷íà òâîðáà íà Éîâêîâ – Îâ÷àðîâà æàëáà”.192 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . êúäåòî ñòàâà ó÷èòåë.  íà÷àëîòî íà ñåïòåìâðè îòíîâî å ìîáèëèçèðàí â çàïî÷âàùàòà Ïúðâà ñâåòîâíà âîéíà. Ï óáëèêóâà ïîâå ñòòà “Çåìëÿöè” è ðàçêàçà “Áàëêàí”.

êúäåòî å íàçíà÷åí çà ñúòðóäíèê ïî ïå÷àòà. Çàìèíàâà çà Áóêóðåù. êîÿòî å ïîñòàâåíà â Íàðîäíèÿ òåàòúð â Ñîôèÿ. Ïèøå ñòàòèÿ çà ðóìúíñêèÿ òåàòúð. Èçëèçà êíèãàòà “Àêî ìîæåõà äà ãîâîðÿò”. Ðàçáîëÿâà ñå îò ðàê. ×åòå ðóìúíñêàòà ëèòåðàòóðíà êëàñèêà. Èçäàâà ñáîðíèêà ñ ðàçêàçè “Ñòàðîïëàíèíñêè ëåãåíäè”. 1937. 1932 1934 1935 1936 1937 Ïóáëèêóâà äðàìàòà “Áîðÿíà”. Ó÷è èíòåíçèâíî ðóìúíñêè åçèê. 1927 Èçäàâà ñáîðíèêà ñ ðàçêàçè “Ïîñëåäíà ðàäîñò”. Ïðåìåñòâà ñå íà óë. èçöÿëî íàïèñàí â Ðóìúíèÿ.Éîðäàí Éîâêîâ 1920 1921 1922 1923 1926 193 Èçëèçà ïîâåñòòà “Æåòâàðÿò”. 15 îêòîìâðè Éîðäàí Éîâêîâ óìèðà â Ñîôèÿ. “Ôðàíçåëàðè”. Èçëèçà ñáîðíèêúò ñ ðàçêàçè “Æåíñêî ñúðöå”. . êúäåòî ïèøå ðàçêàçèòå îò ñëåäâàùèòå ñè ñáîðíèöè. Èçëèçà ðîìàíúò “×èôëèêúò êðàé ãðàíèöàòà”. Èçäàâà “Âå÷åðè â Àíòèìîâñêèÿ õàí” Ïóáëèêóâà äðàìàòà “Àëáåíà”. 1928 Ïðåç îêòîìâðè íàïóñêà ëåãàöèÿòà â Áóêóðåù è ñå çàâðúùà â Ñîôèÿ.

Äåáþòúò ìó êàòî áåëåòðèñò îáà÷å å ïîâå÷å îò ñïîëó÷ëèâ. íàìèðàùî ñå íà ñàìàòà áúëãàðî-ðóìúíñêàòà ãðàíèöà. êîåòî ñå íàìèðà â èçòî÷íèÿ êðàé íà Ñòàðà Ïëàíèíà. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà ñúâñåì íîðìàëíî å ïúðâèòå òâîð÷åñêè óñïåõè íà ïèñàòåëÿ äà ñà ñâúðçàíè ñ âîåííàòà òåìàòèêà. êîãàòî ïðèêëþ÷âà Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà. ôàêò êîéòî îïðåäåëÿ äî ãîëÿìà ñòåïåí íåãîâèÿ ëèòåðàòóðåí äåáþò êàòî ðàçêàçâà÷. Éîðäàí Éîâêîâ å ðîäåí ïðåç 1880 ã. Íî âñè÷êî ïî ðåäà ñè. ðåøåí äà îñèãóðè äîáðî îáðàçîâàíèå íà ñâîèòå äåöà. èëè êàòî âîåíåí êîðåñïîíäåíò îòðàçÿâà âîåííèòå äåéñòâèÿ. Îñúçíàë ëèðè÷åñêèòå ñè íåñïîëóêè. Ñåìåéñòâîòî ìó å ìíîãîëþäíî – èìà ïåòèìà áðàòÿ è ñåñòðè – è íå å îò íàé-çàìîæíèòå â ïëàíèíñêîòî ñåëèùå.194 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà ñëåä ïúðâàòà çàâúðøåíà ó÷èëèùíà ãîäèíà â Æåðàâíà.1944) Àêî å íåîáõîäèìà åäíà êëàñàöèÿ íà áåëåòðèñòèòå â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ìíîãî îò ëèòåðàòóðíèòå èçñëåäîâàòåëè ùå ïîñòàâÿò èìåòî íà Éîðäàí Éîâêîâ íà åäíî îò ïúðâèòå ìåñòà. Áëèçî äåñåò ãîäèíè Éîâêîâ ïèøå ñòèõîòâîðåíèÿ. ïèñàòåëÿò òàêà è íå èçäàâà ñòèõîñáèðêà.. . â ñåëî Æåðàâíà. Àêî äî òîçè ìîìåíò ïðîñëåäèõìå âëèÿíèåòî íà åâðîïåéñêàòà ëèòåðàòóðà âúðõó ãîëåìèòå áúëãàðñêè ïèñàòåëè – èçãðàæäàíåòî èì áëàãîäàðåíèå íà âèñîêèòå õóäîæåñòâåíè îáðàçöè – òî ñåãà ùå ðàçáåðåì êàê ðóìúíñêàòà ëèòåðàòóðà ïëîäîòâîðíî âúçäåéñòâà âúðõó áúëãàðñêàòà. êúäåòî íåãîâîòî ñåìåéñòâî ñå ïðåñåëâà. ×ðåç ñâîèòå ðàçêàçè òîé èçâúðøâà åäíà îãðîìíà êðà÷êà íàïðåä çà áúëãàðñêîòî ïîâåñòâîâàíèå êàòî ïðåîäîëÿâà ðåãèîíàëíèòå ìó êîìïëåêñè è óñïÿâà äà ïîêàæå ÷èñòî áúëãàðñêîòî ñúçíàíèå è ìèñëåíå ïî åäèí ìîäåðåí åâðîïåéñêè íà÷èí. Ñëåä äèïëîìèðàíåòî ñè 20ãîäèøíèÿò ìëàäåæ çàïî÷âà ðàáîòà êàòî ó÷èòåë â ñåëèùàòà îêîëî ×èôóòêüîé (äíåøíîòî èìå íà ñåëîòî å Éîâêîâî. â ïàìåò íà ïèñàòåëÿ). òîé èçïðàùà Éîðäàí â Ðóñå. à ïî-êúñíî äîðè ñå îòêàçâà îò òîçè ñâîé òâîð÷åñêè ïåðèîä. êîèòî îáà÷å íå ìîãàò äà ñå îïðåäåëÿò êàòî óñïåøíè. Áàùà ìó áèë îòâîðåí è àìáèöèîçåí ÷îâåê. Éîâêîâ ïðîäúëæàâà ñâîÿòà ó÷èòåëñêà ïðîôåñèÿ äî íà÷àëîòî íà Áàëêàíñêàòà âîéíà ïðåç 1912 ã. Çàâúðíàë ñå â ñúðöåòî íà Äîáðóäæà. Ñëåä åäíà ãîäèíà áúäåùèÿò ïèñàòåë çàâúðøâà Øêîëàòà çà çàïàñíè îôèöåðè â Êíÿæåâî (íàìèðà ñå áëèçî äî Ñîôèÿ) è ïðåç ïðåäñòîÿùèòå âîéíè å ìîáèëèçèðàí êàòî îôèöåð â áúëãàðñêàòà àðìèÿ. ñëåä êîåòî è â Ñîôèÿ. Ãîëÿìà çàñëóãà çà ôîðìèðàíåòî íà ïèñàòåëÿ èìàò è ðóìúíñêàòà êóëòóðà è ëèòåðàòóðà. Ñ ìàëêè ïðåêúñâàíèÿ äî êðàÿ íà 1918 ã. çà äà ïðèäîáèå íóæíîòî îáðàçîâàíèå. òîé å èëè íà ôðîíòà.

êîåòî ïîñòîÿííî ãî òîðìîçè. â êîèòî ó÷àñòâà.. Ðåäèöà êðèòèöè ìó ïðåäðè÷àò óñïåøíî áúäåùå. Îáåêòèâíèòå îáñòîÿòåëñòâà – òðèòå âîéíè. êîÿòî ïîñòåïåííî ùå ñå ïðåâúðíå â íåãîâ äóõîâåí è òâîð÷åñêè êàòà ëèçàòîð.Éîðäàí Éîâêîâ 195 Ïðåç 1917-1918 ã. êîéòî ñà íàé-áëèçêè äî íåãîâîòî ñàìîóñåùàíå è òâîð÷åñêà ôèëîñîôèÿ – ñà îñíîâíèòå ïðå÷êè äà íàìåðè íàé-âåðíèÿ èçðàç çà ñâîÿ õóäîæåñòâåí åçèê. Éîâêîâ òúðñè ñâîÿ ñòèë. Àâòîðúò ïðèäîáèâà ñëàâàòà íà åäèí îò äîáðèòå ðàçêàçâà÷è íà âîåííà òåìà â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Äî òîçè ìîìåíò òàëàíòúò íà Éîâêîâ íå å èìàë âúçìîæíîñòòà ïúëíîöåííî äà ñå èçÿâè. Ïî-êúñíî ïèñàòåëÿò èçïúëíÿâà è äëúæíîñòòà íà ïèñàð. èçëèçàò äâà òîìà “Ðàçêàçè” íà Éîâêîâ. â ñú÷åòàíèå ñúñ ñóáåêòèâíèòå – òåæêîòî Éîâêîâ ñúñ ñåìåéñòâîòî ñè â Áóêóðåù (1927) ìàòåðèàëíî ïîëîæåíèå. Ãîëåìèÿò êúñìåò çà 40-ãîäèøíèÿ Éîðäàí Éîâêîâ íàñòúïâà ïðåç 1920 ã. â êîèòî íàé-÷åñòî îò ðàçÿâà ñîáñòâåíèòå ñè ïðåæèâÿâàíèÿ ïî ôðîíòîâåòå íà òðèòå âîéíè. Çàëóòàí ñðåä ìíîãîáðîéíèòå ëèòåðàòóðíè òå÷åíèÿ è âëèÿíèÿ â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. è íåâúçìîæíîñòòà äà îòêðèå â áúëãàðñêàòà èëè ÷óæäèòå ëèòåðàòóðè îíåçè ïèñàòåëè. ÷ðåç êîéòî äà ðåàëèçèðà åñòåòè÷åñêèòå ñè ðàçáèðàíèÿ. òå ñà äàëå÷ îò êà÷åñòâàòà íà ãîëåìèòå øåäüîâðè. êîãàòî òîé å èçïðàòåí îò ïðàâèòåëñòâîòî íà Àëåêñàíäúð Ñòàìáîëèéñêè çà “ñúòðóäíèê ïî ïå÷àòà” â áúëãàðñêàòà ëåãàöèÿ â Áóêóðåù. Âúïðåêè ÷å â òåçè òâîðáè àâòîðúò çàãàòâà çà ñâîÿ òàëàíò íà ðàçêàçâà÷. êîèòî çàïî÷âà äà ïèøå ñàìî ñëåä íÿêîëêî ãîäèíè. Éîâêîâ ñå ïðîÿâÿâà â äåáþòíèòå ñè êíèãè êàòî òàëàíòëèâ õðîíèêüîð íà âîåííèòå ñúáèòèÿ.  Ðóìúíèÿ òîé îòêðèâà îíàçè ëèòåðàòóðà. .

Çà ñàìèÿ Éîâêîâ òîâà áóðíî èêîíîìè÷åñêî ðàçâèòèå íà Áóêóðåù èìà ïî-ñêîðî íåáëàãîïðèÿòíè ïîñëåäñòâèÿ îò ÷èñòî åêçèñòåíöèàëíà ãëåäíà òî÷êà.1944) Êîãàòî ïðåç åñåíòà íà 1920 ã. Êîíñòàíòèí Ïåòêàíîâ. åäâà ëè îñúçíàâàë êàêúâ èçêëþ÷èòåëåí øàíñ ìó ïðåäîñòàâÿ ñúäáàòà. Òàì ñå êîíöåíòðèðàò âñè÷êè àäìèíèñòðàòèâíè è îáùåñòâåíè ðåñóðñè. êîåòî èìà ïèñàòåëÿò â èñòîðèÿòà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Âëèÿíèåòî íà ðóìúíñêèòå ïèñàòåëè âúðõó Éîâêîâ îïðåäåëÿò äî ãîëÿìà ñòåïåí óíèêàëíîòî ìÿñòî.196 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ïî÷òè äâîéíîòî óâåëè÷àâàíå íà òåðèòîðèÿòà íà ñòðàíàòà ñå îòðàçÿâà ïðåäè âñè÷êî íà ñòîëèöàòà Áóêóðåù. â åäèííà Ãîëÿìà Ðóìúíèÿ. Éîðäàí Éîâêîâ å íàïúëíî ÷óæä íà êîíñòðóêòèâèçìà íà ×. Êîíñòàíòèí Êîíñòàíòèíîâ è äð. Àêî â Ñîôèÿ êðàÿò íà âîéíàòà äîâåæäà äî âòîðà íàöèîíàëíà êàòàñòðîôà ñ âñè÷êèòå ñîöèàëíè è ïñèõîëîãè÷åñêè ïîñëåäèöè – íåôóíêöèîíèðàùà èêîíîìèêà è ñòîïàíñòâî. ×óæä å è íà âñè÷êè îíåçè áúëãàðñêè ðàçêàçâà÷è. êîèòî ïî ñúùîòî òîâà âðåìå ÷åòàò è ñå âäúõíîâÿâàò îò åâðîïåéñêèòå ìîäåðíèñòè. íàñèùà ãè ñ îíçè áúëãàðñêè äóõ. íèñêî íàöèîíàëíî ñàìî÷óâñòâèå è òðóäíî îñèãóðÿâàíå íà åêçèñòåíöìèíèìóìà îò îáèêíîâåíèÿ ÷îâåê – òî â Áóêóðåù ïîëèòè÷åñêèÿò åëèò. ïðèñòèãà â Áóêóðåù. êîåòî äîâåæäà ñúâñåì åñòåñòâåíî äî íåáèâàë èêîíîìè÷åñêè ïîäåì. ÷ðåç êîéòî òå ñå ïðåâðúùàò â ÷àñò îò íàöèîíàëíîòî êóëòóðíî íàñëåäñòâî. Ìóòàôîâ. Õîðàòà íà èçêóñòâîòî ñà ïðèâëå÷åíè â ñòîëèöàòà îò ïîâå÷åòî âúçìîæíîñòè çà èçÿâà è íàðàñíàëàòà îáùåñòâåíà ðîëÿ íà ãðàäà. òàêà êàêòî è âñåêè îáèêíîâåí ðóìúíåö ñå ðàäâàò íà îñúùåñòâÿâàíåòî íà åäíà äúëãî áëåíóâàíà ìå÷òà – îáåäèíåíèåòî íà Òðàíñèëâàíèÿ. Âúçïðèåë ñïåöèôè÷íè òåìè è îáðàçè îò ðóìúíñêèòå áåëåòðèñòè.. Àðõèòåêòè îò öÿëà Åâðîïà ó÷àñòâàò â áúðçî èçãðàæäàùèòå ñå íîâè îáùåñòâåíè è æèëèùíè ñãðàäè. íà åêñïðåñèîíèçìà íà À. Íå ñëó÷àéíî ïðåç òîçè ïåðèîä ñòîëèöàòà íà Ðóìúíèÿ ïðèäîáèâà ñëàâàòà íà “ìàëêèÿ Ïàðèæ”. Ñòðàøèìèðîâ. êîèòî ñå îáëÿãàò îñíîâíî íà áúëãàðñêàòà òðàäèöèÿ â áåëåòðèñòèêàòà êàòî Åëèí Ïåëèí.  ïèñìàòà ñè äî ñâîèòå áëèçêè è ïðèÿòåëè ïðåç öåëèÿ ñåäåìãîäèøåí . Êàðàñëàâîâ. Ìèíêîâ è ñîöèàëíèÿ ðåàëèçúì íà Ã. íà äèàáîëèçìà íà Ñâ. Ìîëäîâà è Âëàõèÿ ïðåç 1918 ã.  Ðóìúíèÿ ïîëèòè÷åñêàòà è êóëòóðíà îáñòàíîâêà å íàïúëíî ðàçëè÷íà îò òàçè â Áúëãàðèÿ ïî ñúùîòî òîâà âðåìå. òîé ñâîåîáðàçíî ãè òðàíñïîíèðà â ñâîèòå ïðîèçâåäåíèÿ. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà íåãîâîòî òâîð÷åñòâî å íåñúïîñòàâèìî ñ òâîð÷åñòâîòî íà âñè÷êè îíåçè áúëãàðñêè òâîðöè. íî åäíîâðåìåííî ñ òîâà å ìîæå áè íàé-áëèçî äî ñúùíîñòòà íà áúëãàðèíà è â ñúùîòî âðåìå äî åñòåòèêàòà íà âèñîêàòà ëèòåðàòóðà.

Éîðäàí Éîâêîâ 197 ïåðèîä òîé ñå îïëàêâà îò áèòîâèòå ïðîáëåìè. íî åäíîâðåìåííî ñ òîâà å äîñòàòú÷íî ñèìïòîìàòè÷åí çà èñêðåíîòî îòíîøåíèå íà òâîðåöà êúì ñåâåðíèòå ñúñåäè: “Çíàåø ëè.. Ïðåç 1913 ã. åñòåñòâåíî ïðåìèíàâà åòàïèòå íà ñâîåòî ðàçâèòèå. íåãîâ ïðèÿòåë è èçâåñòåí áúëãàðñêè ïèñàòåë. êîÿòî èçêëþ÷èòåëíî îáè÷à. êîÿòî. Òîé èìà âúçìîæíîñòòà äà îòêðèå åäíà ëèòåðàòóðà. âëàñÿòà.. â Áúëãàðèÿ íå ñå Ðèñóíêà îò Âàñèë Ñòîèëîâ ïîðàæäàò ðåâàíøèñòêè íàñòðîåíèÿ. çà ïèñàòåëÿ ñðåùàòà ñ íåïîçíàòàòà äî òîçè ìîìåíò ðóìúíñêà êóëòóðà èìà èçêëþ÷èòåëíî ñòèìóëèðàù åôåêò. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà îáà÷å. Ó÷óäåí. Îò äðóãà ñòðàíà. Ïèñàòåëÿò ïðèåìà áîëåçíåíî çàãóáàòà íà çåìÿòà. òàêà è ðóìúíöèòå ñà óáåäåíè â . îáè÷àì ãè. ÷å êàêòî áúëãàðèòå.  íÿêîè îò ñâîèòå âîåííè ðàçêàçè äîðè ïðåäñòàâÿ ðóìúíñêèÿ âîéíèê â íå îñîáåí áëàãîïðèÿòíà ñâåòëèíà. Òîé ïðåêàðâà ãîëÿìà ÷àñò îò ñâîÿ æèâîò â ×èôóòêüîé. Âàæíî çíà÷åíèå èìà è îáùàòà çåìÿ. â ìíîãî îòíîøåíèÿ ïðîáëåìàòèêàòà. êîèòî òîêó-ùî áÿõà âçåëè íåãîâàòà Äîáðóäæà?”. íî ñëåä âîéíèòå òàçè ÷àñò îò Áúëãàðèÿ îñòàâà â ïðåäåëèòå íà Ðóìúíèÿ. å áëèçêà äî òàçè. ëèøèëà ãî îò äîì. Íåçàâèñèìî îò áîëêàòà ïî çàãóáåíàòà òåðèòîðèÿ. Èíäèêàòîð çà òîâà å ñàìèÿò Éîâêîâ. Îòãîâîðúò íà Éîâêîâ ãî èçíåíàäâà. íî ñ îãëåä íà òåìàòèêàòà íà æàíðà òîâà åäâà ëè å íåùî èçíåíàäâàùî. îáà÷å ðàçêàçâà çà åäíà òÿõíà ñðåùà âúâ Âàðíà ïðåç 1920 ã. êîãàòî âå÷å Éîâêîâ ñå ïîäãîòâÿ äà çàìèíå çà ðóìúíñêàòà ñòîëèöà.” Âåðîÿòíî ëèïñàòà íà ðåâàíøèçúì è ó äâåòå íàöèè äî ãîëÿìà ñòåïåí ñå äúëæè íà ôàêòà. êîÿòî äâåòå íàöèè äåëÿò. çà ðàçëèêà îò áúëãàðñêàòà.. êîÿòî ñúùåñòâóâà â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. ïîðàäè ðåä èñòîðè÷åñêè è ãåîãðàôñêè ôàêòîðè. ÷å å èçáðàë äà ðàáîòè â ñòðàíàòà. êîèòî òðÿáâà äà òúðïè çàðàäè ñêúïîòèÿòà. Êîíñòàíòèí Êîíñòàíòèíîâ. â êðàÿ íà Áàëêàíñêàòà âîéíà Ð óìúíèÿ ñå âúçïîëçâà îò ò ðóäíîòî ïîëîæåíèå íà ñâîÿòà ñúñåäêà è ïðèáàâÿ êúì òåðèòîðèÿòà ñè Þæíà Äîáðóäæà. çàñÿãàíà îò ðóìúíñêèòå ïèñàòåëè. Ìîùíèòå òå÷åíèÿ íà semànàtorismul è poporanismul äî ãîëÿìà ñòåïåí ñå ïðèïîêðèâàò ñ íàðîäíè÷åñòâîòî è ñîöèàëíèÿ ðåàëèçúì â Áúëãàðèÿ. Êîíñòàíòèíîâ âúçêëèêâà: “ Áóêóðåù? Ïðè ðóìúíèòå.

òàêàâà êàêâàòî ÿ îïèñà â òâîð÷åñòâîòî ñè. êîãàòî ïðåç 1940 ã. êàòî íå ïðåêúñâà òîçè ïðîöåñ äîðè ïî âðåìå íà âîéíèòå.. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà.  Áúëãàðèÿ âñè÷êè âÿðâàò. Òîé îáè÷à äà èçïîëçâà ìèòîâå è ëåãåíäè. Ìèõàèë Ñàäîâÿíó èçäàâà âñÿêà ãîäèíà íàé-ìàëêî ïî åäíà êíèãà. Ëþáèìèÿò ìó ïèñàòåë å Ìèõàèë Ñàäîâÿíó. Ñàäîâÿíó å åäèí îò íàé-àêòèâíî ïóáëèêóâàíèòå àâòîðè â áîãàòèÿ ïåðèîäè÷åí ïå÷àò. . í.  Áóêóðåù áúëãàðñêèÿò ïèñàòåë íå ñàìî áúðçî íàó÷àâà ðóìúíñêèÿ åçèê. Ñúâñåì íå ñëó÷àéíî ïðåç 1923 ã. êîèòî îòêðèâà ïðè Ñàäîâÿíó. êàêúâòî ìåæäó äðóãîòî âèíàãè å ñúïúòñòâàë áúëãàðî-ðóìúíñêèòå îòíîøåíèÿ.198 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ðóìúíñêèÿò ïèñàòåë å íà âúëíàòà íà òâîð÷åñêîòî âäúõíîâåíèå – èçäàâà åäèí ñëåä äðóã ñáîðíèöè ñ ðàçêàçè è ñïîìåíè. Åäâà ëè îáà÷å Éîâêîâ å âïå÷àòëåí ñàìî îò áúðçèÿ óñïåõ íà ïèñàòåëÿ. Ïî ðåä ïðè÷èíè òîé íå ñå èíòåðåñóâà îò áóðíî ðàçâèâàùèÿ ñå ëèòåðàòóðåí àâàíãàðä. Òîé å ïîãúëíàò ïðåäè âñè÷êî îò èçêëþ÷èòåëíîòî áîãàòñòâî íà òåìè è ìîòèâè. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà. å èçáðàí çà àêàäåìèê îò Ðóìúíñêàòà àêàäåìèÿ.  ïîâå÷åòî ñè ðàçêàçè ðóìúíñêèÿò ïèñàòåë ïî åäèí èçêëþ÷èòåëíî óâëåêàòåëåí íà÷èí ïðåäñò àâÿ äåéñòâèòåëíîñòòà â ðîäíàòà Ìîëäîâà êàòî ÷åñòî áåëåòðèçèðà ñïîìåíè îò ñâîåòî äåòñòâî è þíîøåñòâî. Êîãàòî Éîâêîâ ïðèñòèãà â Áóêóðåù. ÷å ðàíî èëè êúñíî Þæíà Äîáðóäæà îòíîâî ùå áúäå âúçñòàíîâåíà. Çàïî÷íàë äà òâîðè îùå â ó÷åíè÷åñêà âúçðàñò. Çà ñúæàëåíèå Éîâêîâ íå óñïÿ äà äîæèâåå. ðîìàíè è ëèòåðàòóðíà êðèòèêà. íî è ñ ïîâèøåí èíòåðåñ ñëåäè ëèòåðàòóðíèòå ïðîöåñè â ðóìúíñêàòà ëèòåðàòóðà. íî çà ñìåòêà íà òîâà âíèìàòåëíî èçó÷àâà òâîð÷åñòâîòî íà ïèñàòåëèòå îò ò. òîâà ñå âúçïðèåìà êàòî èçðàç íà çäðàâ ïîëèòè÷åñêè ðàçóì. â íà÷àëîòî íà 20-òå ãîäèíè íà ÕÕ âåê äâàìàòà ïèñàòåëè ñå íàìèðàò íà ðàçëè÷åí åòàï â ñâîåòî ðàçâèòèå – äîêàòî Éîâêîâ å àâòîð ñàìî íà äâà òîìà âîåííè ðàçêàçè è åäíà ïîâåñò. “varianta tolstoiana” â ðóìúíñêàòà ëèòåðàòóðà. äâåòå âå÷å ñúþçíè÷åñêè äúðæàâè ñå ñúãëàñÿâàò äà âúçñòàíîâÿò ãðàíèöèòå ñè îò 1913 ã.1944) íååñòåñòâåíîñòòà íà ñúçäàäåíàòà ñèòóàöèÿ. êîéòî òî÷íî ïî-òîâà âðåìå íàâëèçà â ñâîÿ íàé-èíòåíçèâåí è óñïåøåí òâîð÷åñêè ïåðèîä. Ñàäîâÿíó èìà ñëàâàòà íà åäèí îò íàé-òàëàíòëèâèòå è ïëîäîâèòè ðóìúíñêè ïèñàòåëè. ñëåä 1904 ã. Íåçàâèñèìî îò òîâà ÷å ñà âðúñòíèöè. Áåç ñúìíåíèå ïðåç âòîðîòî äåñåòèëåòèå íà ìèíàëèÿ âåê Ñàäîâÿíó å íÿìàë êîíêóðåíöèÿ â îáëàñòòà íà áåëåòðèñòèêàòà â ðóìúíñêàòà ëèòåðàòóðà. à ìàëêî ïîêúñíî ñòàâà è ïðåçèäåíò íà íåéíàòà ëèòåðàòóðíà ñåêöèÿ. òúé êàòî íåéíîòî îòêúñâàíå ïðîòèâîðå÷è íà öÿëàòà èñòîðè÷åñêà è åòíè÷åñêà ëîãèêà íà òåðèòîðèÿòà. çà äà âèäè ñâîÿòà áúëãàðñêà Äîáðóäæà.

 íåãî áúëãàðñêèÿò ïèñàòåë ñå îáðúùà êúì èñòîðèÿòà. íî è îò òîçè îáù ïîãëåä ñòàâà ÿñíî. ïðåäàâàùè ñå îò óñòà íà óñòà ìåæäó îáèêíîâåíèòå õîðà. îò êîÿòî èäå ìîòîòî. Âåðîÿòíî Éîâêîâ å ÷åòÿë ñ âúçõèùåíèå è ïåéçàæíèòå ðàçêàçè èëè ïðîñòî ïåéçàæíèòå êàðòèíè íà Ñàäîâÿíó. çà äà ðàçðàáîòè ïðîáëåìèòå çà äîáðîòî è êðàñèâîòî.Éîðäàí Éîâêîâ 199 ïîïóëÿðíè èç ìîëäîâñêèòå çåìè.  ðàçêàçèòå “Øèáèë” è “Èíäæå” îñíîâåí ñå ïðåâðúùà ìîòèâúò íà âðúùàíåòî íà ãåðîÿ èíäèâèäóàëèñò â ëîíîòî íà îáùíîñòòà áëàãîäàðåíèå . íà êîéòî å îðêåñòðèðàí öåëèÿò ðàçêàç. Ñåäåìãîäèøíèÿò ïåðèîä. êîåòî ãîâîðè çà äèàëîã ìåæäó äâàòà íàðàòèâà. èëè ïðîñòî õóäîæåñòâåíî èíòåðïðåòèðà ñëó÷êè è ðàçêàçè. ñå ïðèïîêðèâà ñ òàçè íà ðàçêàçà. Ðàçáèðà ñå.  íå âñè÷êè ðàçêàçè ôàáóëàòà íà ïåñåíòà. Òîâà äîáðå ñå âèæäà íàïðèìåð â “Êîøóòà”. êîéòî ïðîñòî íå å âúçìîæíî äà å îñòàíàë íåîöåíåí îò òàêúâ ôèí åñòåò íà ñëîâîòî. Éîâêîâ ïîçíàâàë ìíîãî äîáðå òâîð÷åñòâîòî è íà êëàñèöèòå íà ðóìúíñêàòà ëèòåðàòóðà Éîí Ëó êà Êàðàäæàëå è Éîí Êðÿíãà. ïî êîéòî Éîâêîâ ñâúðçâà ñâîèòå ðàçêàçè ñ ôîëêëîðíîòî ëåãåíäàðíî íà÷àëî. çàðàäè êîèòî ïèñàòåëÿò ïîëó÷àâà èçêëþ÷èòåëíî âèñîêè îöåíêè. Ñàäîâÿíó íå å åäèíñòâåíèÿò ïèñàòåë. Ñáîðíèêúò ñ ðàçêàçè “Ñòàðîïëàíèíñêè ëåãåíäè” (1926). Ïî òîçè íà÷èí ñúçäàâà åäíà îáõâàòíà êàðòèíà íà ìîëäîâñêîòî ñåëî è áîãàò ñîöèàëíî-ïñèõîëîãè÷åñêè ïîðòðåò íà ðóìúíñêèÿ ñåëÿíèí. “Èíäæå” è äð. ÷å Éîâêîâ ïðåäïî÷èòà ïðåäñòàâèòåëèòå íà ðåàëèñòè÷íèòå áåëåòðèñòè÷íè òå÷åíèÿ. Îò ñâîèòå ñúâðåìåííèöè ïðåäïî÷èòàë ×åçàð Ïåòðåñêó. Òóê ìîæåì äà ñðåùíåì íÿêîè îò íåãîâèòå íàé-èçâåñòíè ðàçêàçè êàòî “Øèáèë”. êîéòî Éîâêîâ ïðåêàðâà â Áóêóðåù. å èçöÿëî íàïèñàí îò Éîâêîâ ïî âðåìå íà ïðåáèâàâàíåòî ìó â Áóêóðåù. Éîí Àëåêñàíäðó Áðúòåñêó-Âîéíåøò è Õîðòåíçèÿ Ïàïàäàò-Áåíæåñêó. è ïðàâè ðàçêàçèòå îòâîðåíè çà òúëêóâàíå è èíòåðïðåòàöèè. Ëèâèó Ðåáðÿíó. êîéòî å ïðèâëè÷à âíèìàíèåòî íà áúëãàðñêèÿ òâîðåö. à ïîñêîðî ñúçäàâàò îíçè ôîí. çà ëþáîâòà è èçíåâÿðàòà. Íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî òðÿáâà äà ñïîìåíåì èçêëþ÷èòåëíî æèâèÿ åçèê íà ðóìúíñêèÿ ïèñàòåë. Ìåæäó ìîòîòî è êóëìèíàöèÿòà íà ðàçêàçà îáà÷å ñúùåñòâóâà èçâåñòíî ñúîòâåòñòâèå. “Áîæóðà”. Ãîëÿìî å çíà÷åíèåòî íà èçâåäåíèòå êàòî ìîòî ÷àñòè îò íàðîäíè ïåñíè è ëåãåíäè â íà÷àëîòî íà âñåêè ðàçêàç. íå å ìîãúë äà íå äàäå ñâîèòå îòðàæåíèÿ è â íåãîâîòî òâîð÷åñòâî. êúäåòî ïåñåíòà “Äîéíà ñå îáçàëàãà ñ áðàò ñè” ñå ðàçìèíàâà ñúñ ñþæåòà íà ðàçêàçà. à íå ìîäåðíèñòèòå. Åäâà ëè òîâà ñà áèëè âñè÷êè òâîðöè. Èíòåðåñåí å íà÷èíúò. êàêúâòî å Éîâêîâ. Òåçè îòêúñè íå ñà íàñî÷åíè äèðåêòíî êúì îñíîâíàòà èäåÿ íà ðàçêàçà. êîèòî ÷åòÿë è èçó÷àâàë.

Íåçàâèñèìî îò òàçè ôîðìàëíà åäíîòèïíîñò. êîèòî Ìèõàèë Ñàäîâÿíó âêëþ÷âà â “Hanu Ancutei” (1928). êîèòî ñúùî ñà ÷àñò îò â Àíòèìîâñêèÿ õàí” êíèãàòà. Äî ãîëÿìà ñòåïåí Éîâêîâ ðàçâèâà ïîñòàíîâêàòà çà íåâúçìîæíîòî åäèíåíèå ìåæäó êðàñîòàòà è ëþáîâòà. îò äðóãà. à îñúçíàòî ïðåïðàùà êúì íåîáõîäèìîñòòà îò åäíî íîâî íà÷àëî. è íà ëîøîòî âðåìå. â ïúðâàòà. Àêî â ñâåòà îêîëî è â õàíà íà Ñàðàíäîâèöà äîìèíèðà . Òîâà ñå ñëó÷âà íå ñàìî íà Øèáèë è Èíäæå. ÷å ñúùåñòâóâà è âèíàãè ùå ñúùåñòâóâà âîëÿ çà íåãîâîòî îñúùåñòâÿâàíå.  òåçè ðàçêàçè òîé íå ïîêàçâà ñâåòà êàòî ñúâúðøåí. Âúïðåêè ÷å ðàçðàáîòâàò ðàçëè÷íè ìîòèâè. ñå ñúäúðæà îãðîìíàòà íðàâñòâåíà è ìîðàëíà ñèëà íà ðàçêàçèòå îò “Ñòàðîïëàíèíñêè ëåãåíäè”. êàêòî è ìíîãî îò òåìèòå è ÷àñò îò îáðàçèòå. âúâ âòîðàòà. Æåíäà è Êðàéíàëèÿòà. Ïî-âàæíîòî å äà ïîêàæå.  ñáîðíèêà ñ ðàçêàçè “Âå÷åðè â Àíòèìîâñêèÿ õàí” (1928) ìîæå áè íàé-ÿñíî ñå äîëàâÿò âëèÿíèÿòà íà ðóìúíñêàòà ëèòåðàòóðà âúðõó òâîð÷åñòâîòî íà Éîâêîâ. ñà ñèëíî ïîâëèÿíè îò ðàçêàçèòå. îò åäíà ñòðàíà. è ñîöèàëíà íîðìà. Íåçàâèñèìî îò òîâà â èçæèâÿâàíåòî íà íåîáõîäèìîñòòà äà ñå ïîñòèãíå íåãîâîòî ñúâúðøåíñòâî îò ñòðàíà íà ãåðîèòå ìó.200 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ÷å â òàêà îôîðìåíèòå â ñáîðíèêà äâå ÷àñòè ñúùåñòâóâà ÿñíî ðàçäåëåíèå íà èäåàëíîòî âðåìå. Ëèòåðàòóðíèÿò èçñëåäîâàòåë Öâåòàí Ðàêüîâñêè íàïðèìåð ðàçâèâà èíòåðåñíàòà òåçà â ñâîÿòà êíèãà “Îòâúä êàíîíèòå”. íî óìèðàò â îïèò çà îñúùåñòâÿâàíåòî èì. Ãåðîèòå íå óñïÿâàò äà ðåàëèçèðàò ñâîèòå ÷óâñòâà. êîåòî ÿ îòëè÷àâà îò òàçè íà íåãîâèÿ ðóìúíñêè êîëåãà. êîèòî íà íàé-âèñîêî íèâî ñå îáåäèíÿâàò îò îáùîòî íðàâñòâåíî-ôèëîñîôñêî ïîñëàíèå. ñëåäâàùèòå ãè äåâåò. ñà íàïúëíî íåçàâèñèìè ïîìåæäó ñè. ìåæäó òåçè ðàçêàçè ìîãàò äà ñå îòêðèÿò èíòåðåñíè èíòåðòåñòóàëíè âðúçêè. Ñìúðòòà íà ãåðîèòå íå å äðàìàòè÷åí ðåçóëòàò îò îïèòà èì äà ñèíõðîíèçèðàò êðàñîòàòà ñúñ ñîöèàëíàòà íîðìà. Àêî ïúðâèòå ñåäåì ðàçêàçà ñà îáåäèíåíè òåìàòè÷íî è Êîðèöà íà ïúðâîòî ñòðóêòóðíî ïîä çàãëàâèåòî “Âå÷åðè â Àíòèìîâñêèÿ èçäàíèå íà “Âå÷åðè õàí”. êíèãàòà íà Éîâêîâ èìà ñîáñòâåíî êîìïîçèöèîííî ðåøåíèå. íî è íà äðóãè öåíòðàëíè ïåðñîíàæè îò “Ñòàðîïëàíèíñêè ëåãåíäè” êàòî Áîæóðà. Ïî òîçè íà÷èí Éîâêîâ íå äðàìàòèçèðà íåóñïåøíîòî óñèëèå çà ïîñòèãàíå íà åäèíåíèåòî ìåæäó êðàñîòàòà è ñîöèàëíàòà óñëîâíîñò. Ïðîáëåìúò çà çàâðúùàíåòî â ëîíîòî íà êîëåêòèâíèòå öåííîñòè å èçãðàäåí òåíäåíöèîçíî ìèòîëîãèçèðàíî.  íåãî öÿëîñòíàòà îðãàíèçàöèÿ.1944) íà ìàãèÿòà íà ëþáîâòà.

òîçè ìîòèâ å îñíîâåí â õðèñòèÿíñêàòà ðåëèãèÿ è ëèòåðàòóðà. ÷å ïúðâè÷íèÿò èçîëèðàí îò ìàñàòà èíäèâèä ïðèòåæàâà íÿêàêâè äúëáîêè “òàéíè”. “Ïî æèöàòà” ïðåäñòàâÿ êðàéïúòíàòà ñðåùà íà äîáðóäæàíñêèÿ îâ÷àð Ïåòúð Ìîêàíèíà ñúñ ñåìåéñòâîòî íà íåïîçíàòèÿ ìó ñåëÿíèí Ãóí÷î. Âå÷å êàçàõìå. ñúçäàâà îíàçè çàãàäú÷íî ñò è ìíîãîèçìåðíîñò íà ïåðñîíàæèòå íà Ñàäîâÿíó. êîëêî ìúêà èìà ïî òîÿ ñâÿò. Ïî÷óâñòâàë ìúêàòà è îò÷àÿíèåòî íà ìëàäîòî ìîìè÷å è íåãîâèòå ðîäèòåëè. â ìíîãî îòíîøåíèÿ íåðàçëè÷àâàùè ñå îò òåçè íà ðàííèòå õðèñòèÿíñêè ñâåòöè. Ñðåä íàé-èçâåñòíèòå è îáè÷àíè ïðîèçâåäåíèÿ íà Éîâêîâ âúâ âòîðàòà ÷àñò íà “Âå÷åðè â Àíòèìîâñêèÿ õàí” îòêðèâàìå “Ïî æèöàòà” è “Àëáåíà”.  òîçè ñìèñúë òîé ñ èíòåðåñ âúçïðèåìà ñèëíîòî ðåëèãèîçíî ÷óâñòâî íà ðóìúíåöà. Òàçè èäåÿ å çàëîæåíà â îñíîâàòà íà ïîâåñòòà “Æåòâàðÿò” (1920). Êàêòî äîáðå å èçâåñòíî. îòäàâíà ïðåâúðíàëè ñå â åòàëîííè çà öÿëîñòíîòî ìó òâîð÷åñòâî. íåðàçáèðàåìè è íåäîñòúïíè çà öèâèëèçîâàíèÿ ãðàäñêè ÷îâåê. Õîðàòà ãîâîðåëè. Äúùåðÿ ìó – ìëàäî äâàäåñåòãîäèøíî ìîìè÷å – ñå ðàçáîëÿëà îò óïëàõà èëè ïîðàäè íÿêàêâà äðóãà ïðè÷èíà è. ÷å Éîâêîâ ñòðàñòíî ïîïèâà îò êóëòóðàòà íà Ðóìúíèÿ ïðåç äúëãèÿ ïåðèîä.  òîçè êðàòúê ðàçêàç öåíòðàëíî ìÿñòî çàåìà ìîòèâúò çà íàäåæäàòà. Ñúùî òàêà Éîâêîâ î÷åâèäíî õàðåñâà è êîíöåïöèÿòà íà Ñàäîâÿíó çà èäèëè÷íî èçîëèðàíèÿ îò îáùåñòâîòî èíäèâèä. îò÷óæäåíèåòî è ðàçðóõàòà. òîé ïðîèçíàñÿ åäíà îò íàé÷åñòî öèòèðàíèòå ðåïëèêè íà áúëãàðñêè ëèòåðàòóðåí ãåðîé: “ – Áîæå. ÷å êîéòî âèäè òîâà ÷óäî íà ïðèðîäàòà. í. â êîéòî âëàñòâàò ãðåõà. êîéòî ïðåêàðâà â ñòðàíàòà. ñïîëåòÿëî íåãîâîòî ñåìåéñòâî. ïðè êîÿòî ïîñëåäíèÿò ñïîäåëÿ íåùàñòèåòî. êîÿòî îáà÷å ïîëó÷àâà õëàäíè îöåíêè îò áúëãàðñêàòà êðèòèêà. îñòàíàë ñàì. ÷å ñàìèÿò Éîâêîâ ñå óâëè÷àë è ïî-ðàíî ïî èäåÿòà çà ÷óäîòâîðíàòà âúçðîäèòåëíà ôóíêöèÿ íà âÿðàòà. Êàêòî óñïÿõìå ñàìî ñ íÿêîëêî äóìè äà ïðåðàçêàæåì ñþæåòà íà ðàçêàçèòå íà Åëèí Ïåëèí. õóìàíèçúì íà ïèñàòåëÿ. òî ñëåä íåãîâîòî èçãàðÿíå ñå ïîÿâÿâà äðóãèÿò ñâÿò (ïî çàãëàâèåòî íà ïðåäïîñëåäíèÿ ðàçêàç “Äðóã ñâÿò”).  êðàÿ íà ðàçêàçà. Òåçè äâå òåíäåíöèè â êóëòóðíèòå íàïëàñòÿâàíèÿ íà Éîâêîâ ñå ñú÷åòàâàò è ðàæäàò ò. ïî ñúùèÿ íà÷èí ìîæåì äà ïîñòúïèì è ñ ðàçêàçèòå íà Éîâêîâ. îçäðàâÿâàë îò âñè÷êè áîëåñòè. Íå òðÿáâà äà çàáðàâÿìå. Èäåÿòà. Òîâà å ñïåöèôè÷íîòî .Éîðäàí Éîâêîâ 201 õàðìîíèÿòà íà ÷îâåêà ñ èñòîðèÿòà. ñåãà çàåäíî òðúãíàëè äà òúðñÿò áÿëàòà ëÿñòîâèöà. Ìîêàíèíà èçëúãâà. áîæå!”. êîéòî èìà ñîáñòâåí ìîðàëåí êîäåêñ è êðèòåðèé çà öèâèëèçîâàíîñò. òúé êàòî ëåêàðèòå íå ìîãàò äà é ïîìîãíàò. ÷å å âèæäàë ÷óäíàòà ïòèöà è ãè óïúòâà êúì ñåëîòî.

Ïðè Éîâêîâ îáà÷å íå ñå ïîëó÷àâà íèòî åäíîòî. ïîñòàâåíè â ðàöèîíàëíàòà ïàòðèàðõàëíà ñðåäà. Áúëãàðñêàòà èçñëåäîâàòåëêà Ìèëåíà Êèðîâà ëàíñèðà óáåäèòåëíî òåçàòà çà ìèòè÷íèÿ õàðàêòåð íà Éîâêîâèÿ õóäîæåñòâåí ñâÿò. “Ñòàðàòà ÷àðøèÿ â Ñàìîêîâ”. “õóìàííîñò”. Âàñèë Çàõàðèåâ (1927) Âðúùàéêè ñå êúì ðàçêàçà “Ïî æèöàòà”. “êðàñîòà”. ãîâîðÿò çà “÷îâåêîëþáèå”.  êàêâî ñå èçðàçÿâà òîâà ñúçíàíèå? Íà ïúðâî ìÿñòî. ùå âèäèì êàê Ìîêàíèíà ïî âåëèêîëåïåí íà÷èí âúïëúùàâà ìîðàëà íà òîâà õðèñòèÿíñêî è ñúùåâðåìåííî ðàöèîíàëíî ïàòðèàðõàëíî ñúçíàíèå íà áúëãàðñêèÿ ñåëÿíèí. ïîãëåäíàòî îò . õóä. êîãàòî ãîâîðÿò çà Éîâêîâèòå ïåðñîíàæè. Ïî òîçè íà÷èí òåõíèòå äåéñòâèÿ ñå ñâúðçâàò ñ âèñîêèòå åòè÷íè íîðìè.1944) ðåëèãèîçíî-åòè÷åñêî ïîâåäåíèå è ìèñëåíå íà íåãîâèòå ãåðîè.202 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . âàëèäíè çà âñè÷êè ãîëåìè ðåëèãèè. íèòî äðóãîòî. Çàùîòî òîé îñúùåñòâÿâà åäíà èçêëþ÷èòåëíî âàæíà õóäîæåñòâåíà ïðîöåäóðà – ïðåäñòàâÿ õðèñòèÿíñêèÿ õóìàíèçúì êàòî åñòåñòâåíà ìèñëîâíîñò è ïîâåäåíèå íà ñâîèòå ïåðñîíàæè. Ñú÷åòàâàíåòî íà äâåòå òåíäåíöèè – ðåëèãèîçíîòî ìèñëåíå è ðàöèîíàëíèÿò ïàòðèàðõàëåí ñâÿò – â îïðåäåëåíè ñëó÷àè áè ðîäèëî åêëåêòè÷åñêè èëè ãðîòåñêîâ õóäîæåñòâåí ðåçóëòàò. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà ðåäèöà èçñëåäîâàòåëè. õàðàêòåðíà çà áúëãàðñêîòî ñåëî îò êðàÿ íà Õ²Õ è íà÷àëîòî íà ÕÕ âåê.

è òúðñè îò íåãî ïîäêðåïà ÷ðåç ìúë÷àëèâèÿ ñè ïîãëåä. Îùå ïúðâîòî èçðå÷åíèå íè ðàçêðèâà ïåðñîíàæà êàòî âíèìàòåëåí íàáëþäàòåë è ïðåöèçåí ïñèõîëîã. å. òîé å òîçè. Îòïðàâåíèÿò ïîãëåä íà Ìîêàíèíà êúì íåáåòî è ðåïëèêàòà “ – Áîæå. ÷å ìîæå äà îçäðàâåå ñàìî êàòî âèäè áÿëàòà ëÿñòîâèöà. Íî îò ÷èñòî õóäîæåñòâåíà ãëåäíà òî÷êà ïîâåäåíèåòî íà òîçè ãåðîé íå ñàìî íå å ïðîòèâîðå÷èâî. êîÿòî ãî å îôîðìèëà è â êîÿòî ñúùåñòâóâà. Âÿðàòà íà áîëíàòà. 8. Èìåííî òîâà ñòðàííî ñúáèðàíå íà ðåëèãèîçíîòî è ðàöèîíàëíîòî â ïñèõèêàòà íà ãåðîèòå å òàéíàòà íà âúçäåéñòâèåòî íà Éîâêîâèòå òâîðáè. Áëÿñúêúò â íåâèííèòå î÷è íà áîëíîòî ìîìè÷å ñà îíçè êëþ÷ çà ãåðîÿ. à îò äðóãà. îñìèñëÿ ïî åäèí àíàëèòè÷åí è ðàöèîíàëåí íà÷èí áèòèåòî îêîëî ñåáå ñè. Îò åäíà ñòðàíà. äÿâîëà è ïðèåìà âåíåöúò íà ïðàâäèòå” (2 Òèì. çà äà “ðàçáåðå”. . çà íåãî íå îñòàâà íèùî äðóãî îñâåí äà ñïàñè íàäåæäàòà. À. êîéòî âñúùíîñò äîñúòâîðÿâà âàëèäíîñòòà íà õðèñòèÿíñêèÿ ìèò.). à äîðè íàïðîòèâ – õàðàêòåðèçèðà ñå ñ èçêëþ÷èòåëíà ïñèõîëîãè÷åñêà óáåäèòåëíîñò. êàêòî è òîâà. Îùå ïúðâèòå êðèòèöè íà Éîâêîâ âèæäàò â îáðàçà íà áÿëàòà ëÿñòîâèöà ñèìâîë íà õðèñòèÿíñêàòà íàäåæäà. òî å âúòðåøíî ïðîòèâîðå÷èâî – ò. à ÷ðåç ïðîöåñà íà ëîãè÷åñêîòî îñìèñëÿíå. Òîé ñå íóæäàå ñàìî îò åäèí ïîãëåä. Êîãàòî Ãóí÷î ëúæå. Ïî òîçè íà÷èí Ìîêàíèíà ñå ðàçêðèâà êàòî àíàëèòè÷åí òèï ïåðñîíàæ. â íå ïî-ìàëêà ñòåïåí å ñâúðçàí ñ ïðàãìàòè÷íîòî ìèñëåíå íà ïàòðèàðõàëíàòà ñðåäà. ÷å Ìîêàíèíà å âèæäàë áÿëàòà ëÿñòîâèöà. êîéòî ïðîâåæäà ñ Ãóí÷î. 7. 4. Ìîêàíèíà ãî îòêðèâàìå äâîéíñòâåíî èçîáðàçåí â ñâîåòî ðåëèãèîçíîïàòðèàðõàëíî ñúçíàíèå è ïîâåäåíèå. ñå âïèñâà â òðàäèöèÿòà íà ìîòèâà çà ÷óäîòâîðíîòî ñïàñåíèå. ÷ðåç êîéòî òîé ðàçáèðà íåéíàòà ãîëÿìà ìúêà. êîëêî ìúêà èìà ïî òîçè ñâÿò. ÷å âÿðàòà â áÿëàòà ëÿñòîâèöà å âñúùíîñò ïîñëåäíàòà é íàäåæäà.Éîðäàí Éîâêîâ 203 òåîëîãè÷íà ãëåäíà òî÷êà. Ãåðîÿò ïîñòîÿííî “ïðåòåãëÿ â óìà ñè” è ôèêñèðà âñÿêî äâèæåíèå íà ñâîÿ ñúáåñåäíèê. Òîçè ðàöèîíàëèçúì å õàðàêòåðåí áåëåã îò ïîðòðåòà íà Ìîêàíèíà. Ðåëèãèîçíî-òåîëîãè÷íîòî çàãóáâà ñâîÿ îòâëå÷åí è àáñòðàêòåí ñìèñúë è ñå âëèâà âúâ âèñîêîòî íðàâñòâåíî ïîñëàíèå íà ïðîèçâåäåíèåòî. Âñÿêî íåãîâî ïðåäïîëîæåíèå ñå ïîòâúðæäàâà ïî âðåìå íà ðàçãîâîðà. ïëúòòà. ÷å íåïîçíàòèÿò å ïðåñëåäâàí îò íÿêàêâà áåäà. êàêòî äîáðå çíàåì. êàòî îñâåí òîâà âèíàãè å ïðàâ â ñâîèòå çàêëþ÷åíèÿ. à îò äðóãà. îò åäíà ñòðàíà ïåðñîíàæúò èçïúëíÿâà ìîðàëíèòå ïðåäïèñàíèÿ íà õðèñòèÿíñêîòî äîáðîäåòåëíî ïîâåäåíèå. çà êîãîòî ðàçãàäàâàíåòî íà ñâåòà íå ñòàâà ÷ðåç ñèëàòà íà èðàöèîíàëíîòî. Ìîêàíèíà ïúê å ïðîâîäíèê íà íàäåæäàòà â äóøèòå íà ñïîëåòåíèòå îò íåùàñòèåòî ãåðîè. ñïîðåä Áèáëèÿòà “èñòèíñêàòà âÿðà ïîáåæäàâà ñâåòà.

íà êîèòî ÷èòàòåëÿò òðÿáâà äà íàìåðè îòãîâîð. ÷å å óáèë Êóöàð. êúì êàðóöàòà. . íî òîçè ïúò ïî-æåñòîêà è ðåøèòåëíà. Öÿëîòî ñåëî ñå å ñúáèðà äà âèäè Àëáåíà. íàïðàâåíè îò äåòåòî. âúïðîñèòå. íî è âèíàãè ñå å ñúìíÿâàë â íåÿ! Òîçè ìîðàëåí äóàëèçúì ìîæåì äà îòêðèåì è â äðóã ðàçêàç îò “Âå÷åðè â Àíòèìîâñêèÿ õàí” – “Àëáåíà”. Ïî òàêúâ íà÷èí ïðåïëåòåíè. Àëáåíà ïðèçíàâà ãðåõà ñè. íàé-ãîëåìèÿò íåèí ïîðèöàòåë. êàêâèòî ñà Áîæóðà. Àëáåíà ïðèòåæàâà âñè÷êè õàðàêòåðèñòèêè.1944) áîæå!” ñëèâàò äâåòå òåíäåíöèè â çàêëþ÷èòåëíîòî ïîñëàíèå íà ðàçêàçà: áúëãàðèíúò âèíàãè å ÷óâñòâàë ñèëàòà íà Áîãà äî è â ñåáå ñè. Íå ñëåä äúëãî õâàùàò åäèí çàïîäîçðÿí. Êàðóöàòà ïîòåãëÿ. çà êîãîòî å ðàáîòèë Êóöàð.  ñâîÿ ðàçêàç àâòîðúò ñâîåîáðàçíî èíòåðïðåòèðà ìîòèâà çà ïðåñòúïëåíèåòî è íàêàçàíèåòî. Ìàëêèÿò é ñèí ïðèñúñòâàë íà ïðåñòúïëåíèåòî è ðàçêàçâàë. êîéòî îòãîâàðÿ íà âñè÷êè îïèñàíèÿ. Íèêîé íå ìîæå äà ïîâÿðâà íà î÷èòå ñè – Íÿãóë å ïðî÷óò êàòî äîáúð ñòîïàíèí è ñúïðóã. íå ÿ äàâàéòå. Ñàðàíäîâèöà è äð. Íî ìîæå áè íàé-èçâåñòíèÿò ñðåä òÿõ å òîçè íà Àëáåíà. Êàêâî å ñåëîòî áåç Àëáåíà!”  òîçè ìèã îáà÷å â êàðóöàòà äî Àëáåíà ñÿäà Íÿãóë – ìåëíè÷àðÿò. Íî ïîñòàâåí ñàìî îòêúì íåãîâàòà ìîðàëíà ñòðàíà. Ãëàâíàòà ãåðîèíÿ Àëáåíà å íàé-êðàñèâàòà æåíà â ñåëîòî. Äîéíà. êîèòî èìàò ãåðîèíèòå. îòâåäíúæ ñå ïðîâèêâà “ – Ìîì÷åòà. ñå ðåçþìèðàò â òîâà äàëè ôèçè÷åñêàòà êðàñîòà ìîæå äà îïðàâäàå åäíî ïðåñòúïëåíèå è êàêâî å íåéíîòî âúçäåéñòâèå âúðõó îáùåñòâåíîòî ñúçíàíèå. çàùîòî å èçâúðøèëà ñòðàøíî ïðåñòúïëåíèå – óáèëà å ñâîÿ ìúæ íà èìå Êóöàð. Òîé îáà÷å ïðèçíàâà. Öâåòà. ìîòèâúò å òâúðäå áåçèíòåðåñåí çà ïèñàòåë êàòî Éîâêîâ. Äîðè äÿäî Âëàñþ. êîÿòî òðÿáâà äà ÿ îòâåäå â ãðàäà. ÷å íÿêàêúâ ìúæ ïîìàãàë íà ìàéêà ìó. Éîðäàí Éîâêîâ ñúçäàâà çà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà îáðàçèòå íà åäíè îò íàé-âúëíóâàùèòå è çàïîìíÿùè ñå ãåðîèíè. Îìðàçàòà êúì Àëáåíà îòíîâî ïëàìâà. íàçîâàíè â ëèòåðàòóðàòà “ôàòàëíàòà æåíà”. Òÿ ñå äâèæè ïðåìåíåíà è âñå òàêà êðàñèâà. ïëà÷åùà è îò÷àÿíà. äðúæòå. êîãàòî ñòðàæàðè ÿ èçâåæäàò îò äîìà é. à ñëåä íåÿ èçòè÷âà æåíàòà íà Íÿãóë.204 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Àâòîðúò ÿ ïðåäñòàâÿ â ìîìåíò. Ïî ñúùèÿ íà÷èí. È â òîçè ñâîé ðàçêàç Éîâêîâ àêöåíòèðà âúðõó äóàëèçìà íà ðàöèîíàëíîòî è èðàöèîíàëíîòî. íî íåéíàòà ãîðäîñò è êðàñîòà ïðåäèçâèêâàò æàëîñò è ñúñòðàäàíèå ó âñè÷êè. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà òóê òîé ãî ñìåñâà ñ ïðîáëåìà çà êðàñîòàòà â íåãîâèÿ ñîöèàëíî-åñòåòè÷åñêè ñìèñúë. êàêòî ðàçðåøàâà “êîíôëèêòíàòà ñèòóàöèÿ” â “Ïî æèöàòà” ïîñòúïâà è òóê. Æåíäà. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà íÿêîè èçñëåäîâàòåëè ïðàâÿò âðúçêà ìåæäó ãåðîèíèòå íà Éîðäàí Éîâêîâ è òåçè íà Äèìèòúð Äèìîâ – àâòîð.

Èñóñ îáà÷å èçðåêúë äóìèòå “Êîéòî îò âàñ å áåçãðåøåí íåêà ïðúâ õâúðëè êàìúê íà íåÿ“. çà äà õâúðëè êàìúê. íî íà ÷èñòî ïñèõîëîãè÷åñêè îñíîâè. Òàêà ìíîãî ïî-âèçóàëíî è óáåäèòåëíî ñå ïðåäñòàâÿ ÷óäîäåéíèÿ åôåêò íà Èñóñîâîòî ñëîâî. Èðàöèîíàëíîòî íå ïîäëåæè íà îïèñàíèå è îïðåäåëåíèå è Éîâêîâ ñúçíàòåëíî ïðåäîñòàâÿ íà âúîáðàæåíèåòî íà ÷èòàòåëÿ äà äîîôîðìè èíäèâèäóàëíî íåéíèÿ îáðàç. êàòî ÷åñòî ñå ïðåäñòàâÿ êàê ãëàâíèÿò ñâèäåòåë âäèãà ðúêà. êîÿòî ñïîðåä òîãàâàøíèòå åâðåéñêè çàêîíè òðÿáâàëî äà áúäå óáèòà ñ êàìúíè. Ñúùåñòâóâàò ìíîæåñòâî èíòåðïðåòàöèè íà ìîòèâà. êîãàòî ñå ñáëúñêâà ñ ïðåäèçâèêàòåëñòâîòî íà èðàöèîíàëíîòî âëå÷åíèå êúì ôèçè÷åñêàòà êðàñîòà.  êðàòêèÿ ðàçêàç “Àëáåíà” àâòîðúò èìà ïî-ðàçëè÷íè çàäà÷è. Òóê ñàìî ñà ìàðêèðàíè åòàïèòå. Àëáåíà å îïèñàíà ñ òâúðäå îáùè ùðèõè – “òúíêè âåæäè è áÿëî ëèöå” – íî òîâà å ñúâñåì öåëåíàñî÷åíî ðåøåíèå íà àâòîðà. Åäíà îò áèáëåéñêèòå ïðèò÷è ðàçêàçâà êàê ïðè Èñóñ äîâåëè ñúãðåøèëà æåíà.  ìîìåíòà. õóä. Êàëîòèíöè”.Éîðäàí Éîâêîâ 205 êîéòî ñàìî ñëåä äåñåòèíà ãîäèíè ùå ïîñòàâè ïðîáëåìà çà ôàòàëíîòî ïðèâëè÷àíå. Âëàäèìèð ÷åðòàå â ãåðîèíÿòà îíàçè Äèìèòðîâ-Ìàéñòîðà “ìàãèÿ. ïðåç êîèòî ïðåìèíàâà êîëåêòèâíîòî ñúçíàíèå. Éîâêîâ èíòåðïðåòèðà èçêëþ÷èòåëíî èíòåðåñíî òîçè áèáëåéñêè ñþæåò. ñëåä êîåòî âñè÷êè ñå ðàçîòèøëè è òàêà áëóäíèöàòà áèëà ñïàñåíà. èçâúðøåíè îò Èñóñ Õðèñòîñ. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà è òóê. Çàùîòî âñúùíîñò òîé èñêà äà ïîä“Ìîìà îò ñ. êàêòî â ïîâå÷åòî ðàçêàçè. íî òÿ çàìðúçâà âúâ âúçäóõà. Òîâà äåÿíèå â òåîëîãè÷åí àñïåêò ñå ïðèåìà çà åäíî îò ÷óäåñàòà. Éîâêîâ âãðàæäà äîïúëíèòåëåí ðåëèãèîçíî îáàãðåí ìîòèâ – òîçè çà ãðåõà. êîãàòî Àëáåíà ïðåìèíàâà ïðåç ðåäèöàòà îò õîðà. ãîòîâè . êîÿòî óêðîòÿâàøå è îáâúðçâàøå”.

èçâåäíúæ ÷óäîòî íà íåéíàòà êðàñîòà îìàãüîñâà òúëïàòà: “Æåíèòå. ÷å ìúæúò é ñå ðàçáîëÿë è íÿìà ñðåäñòâà. êîèòî ñå êàíåõà äà ÿ õóëÿò. Íå ñëåä äúëãî â êàôåíåòî. Ñàìî â íÿêîëêî ñòðàíèöè Éîâêîâ èçãðàæäà åäèí ìèíèìîäåë íà êîëåêòèâíîòî ñúçíàíèå íà áúëãàðèíà – ñèëíàòà äîìèíàöèÿ íà êîëåêòèâíîòî íà÷àëî. íî. Òîé å ñúñ ñòàðî çàêúðïåíî ïàëòî è Åíþ ìó êàçâà äà ñè êóïè íîâî ñúñ ñïå÷åëåíèòå ïðåç ëÿòîòî ïàðè. Åäèí ãîðåù åñåíåí äåí Åíþ. æàëîñò è äîáðîòà ñâåòíà â î÷èòå íà ìúæå è æåíè”. Äâàìà ñà ãëàâíèòå ïåðñîíàæè â íåãî – Ñåðàôèì è Åíþ. Òÿ êàçâà.. Ñåðàôèì å ñåäíàë ïðåä âðàòàòà. îáëàãîðîäÿâà è ñïàñÿâà. Æåíàòà å áðàòîâ÷åäêà íà Åíþ è ìó ñå îïëàêâà îò ñêúïèÿ æèâîò. íî Åíþ ðÿçêî è ãðóáî é îòêàçâà.”  òîçè ñìèñúë ôèçè÷åñêàòà êðàñîòà å ïðåäñòàâåíà ÷ðåç êðàéíîñòèòå íà ñâîåòî âúçäåéñòâèå – òÿ ïðåîáðàçÿâà. Äâàìàòà ðàçãîâàðÿò êàòî Ñåðàôèì ðàçêàçâà êúäå å áèë ïðåç ëÿòîòî. à ïàòåðèöàòà íà äÿäà Âëàñÿ íå ñå è ïîìðúäíà. ÷å âñúùíîñò ãðåõúò íà Àëáåíà ñå äúëæè èìåííî íà èçêóñèòåëíàòà é êðàñîòà: “Ïóñòàòà é õóáîñò! Òÿ ÿ èçÿäå . Âå÷åðòà Ñåðàôèì ïîìàãà íà Åíþ äà çàòâîðè êàôåíåòî. çà äà ãî çàâåäå â áîëíèöà. Îòíà÷àëî òîé íå ìîæå äà ðàçáåðå êîé å òîé.1944) äà ÿ ëèí÷óâàò çàðàäè íåéíèÿ ãðÿõ. Äîñòà ïî-ðàçëè÷åí êàòî èäåè è âíóøåíèå å ðàçêàçúò “Ñåðàôèì”. ïðåïëèòàùà ñå ñ èçáëèöè íà èðàöèîíàëíî îòäàâàíå.. âèæäà êàê êúì íåãî ñå ïðèáëèæàâà ñòðàíåí ÷îâåê. Êðàñîòàòà íà Àëáåíà çàãóáâà ñâîÿòà ìàãèÿ ïðåä ñèëàòà íà ñîöèàëíèòå ïðàâèëà è ïàòåðèöàòà íà äÿäî Âëàñÿ îòíîâî ñå “èçäèãíà”. “×óäîòî” íà êðàñîòàòà íà Àëáåíà ïðåîáðàçÿâà “è íàé-êîðàâèòå ñúðöà.206 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ïîèñêâà ïàðè îò ñâîÿ áðàòîâ÷åä.” Àêî â Áèáëèÿòà îñíîâíèÿò ñìèñúë íà ïðèò÷àòà ïðåïðàùà êúì èäåÿòà çà ïðèíöèïíàòà ãðåõîâíîñò íà ÷îâåêà. Èìåííî ïîðàäè òàçè ñâîÿ äâîéñòâåíîñò êðàñîòàòà å ïðåäñòàâåíà â ëîíîòî íà èðàöèîíàëíîòî ñúçíàíèå. ñîáñòâåíèê íà ñåëñêî êàôåíå. ïðåîáðàæåíèåòî íå å åäíîçíà÷íî. à “æåíèòå ïàê ÿ çàñòðåëÿõà ñ î÷è ïúëíè ñ îìðàçà”. íî åäíîâðåìåííî ñ òîâà è ïîãóáâà. èçêàçàíà îò åäèí îò ïåðñîíàæèòå. òúé ñè è ìúë÷àõà. êúäåòî Åíþ îòèâà äà ñè âúðøè ðàáîòàòà. êîãàòî Íÿãóë ðàçêðèâà ñâîåòî ïðåñòúïëåíèå ñèëàòà íà ðàöèîíàëíîòî ìèñëåíå îòíîâî âúçñòàíîâÿâà ñâîèòå ïðàâà. êîéòî ñå ïðåïèòàâà. íà ïàòðèàðõàëíàòà ìîðàëíà îòãîâîðíîñò. êàêòî ÷åñòî ìîæåì äà îòêðèåì ïðè Éîâêîâ. Ìàëêî ïî-ðàíî å èçâåäåíà èäåÿòà. òî â “Àëáåíà” îòëîæåíîòî íàêàçàíèå å â ðåçóëòàò íà ìàãèÿòà íà êðàñîòàòà. Æåíàòà ñè îòèâà ðàçïëàêàíà. âëèçà ìëàäà æåíà. íî îòâåäíúæ ðàçïîçíàâà Ñåðàôèì – ñòàð ïîçíàò. íà ðàöèîíàëíîòî îñìèñëÿíå íà ÿâëåíèÿòà. íà ìèãîâå. íî . íî ÷óâà ðàçãîâîðà ìåæäó äâàìàòà. ðàáîòåéêè íåçíà÷èòåëíà ðàáîòà ïî ñåëàòà. Òîãàâà îáà÷å. â êîèòî èíñòèíêòúò êúì êðàñîòàòà îïðåäåëÿ ïîâåäåíèåòî.

çàùîòî ðàçêàçúò íàé-õàðàêòåðíî èçâåæäà ëèíèÿòà íà äîáðîäåòåëíèÿ æåñò êàòî âîäåùà. Ñúâñåì íå ñëó÷àéíî Éîâêîâ ïîñòàâÿ “Ñåðàôèì” íà ïúðâî ìÿñòî â ñáîðíèêà. Íà äðóãàòà ñóòðèí Åíþ ðàçáèðà. ÷å Ñåðàôèì å äàë ïàðèòå ñè íà íåãîâàòà áðàòîâ÷åäêà. Çà ðàçëèêà îò ïðåäèøíèòå êíèãè. òóê âñè÷êè îòäåëíè ðàçêàçè èìàò ñàìîñòîÿòåëíè ñþæåòè. âàëèäåí è çà ìúæêèòå ïåðñîíàæè. Èâàí Áîÿäæèåâ (1927) . ÷å ïðàâè òîâà. Èçíåíàäàí òîé ãî ïèòà çàùî ïîìàãà íà íåïîçíàò ÷îâåê. äåéñòâàùè ñïîðåä ïðåäïèñàíèÿòà íà áèáëåéñêèòå öåííîñòè. òÿ ùå ìó âúðíå äúëãà. íî Ñåðàôèì ñ óñìèâêà ìó êàçâà. õóä. Íàêðàÿ Åíþ ìó ïðèïîìíÿ.Éîðäàí Éîâêîâ 207 îòêàçâà äà ñïè ïîä íåãîâàòà ñòðÿõà. ÷å å òðÿáâàëî ñ òåçè ïàðè äà ñè êóïè íîâî ïàëòî. ÷å îò ôîðìàëíà ãëåäíà òî÷êà òîâà å åäèí îò íàé-ñúâúðøåíèòå Éîâêîâè ðàçêàçè.  òîçè ñìèñúë æåíñêîòî ñúðöå å ñèìâîë. “Îâ÷àð”. íà êîåòî Ñåðàôèì îòãîâàðÿ. ÷å êîãàòî Ãîñïîä é ïîìîãíå. Åíþ ñè ìèñëè. êîèòî ñà îáåäèíåíè îò èäåÿòà çà õðèñòèÿíñêàòà äîáðîäåòåë. çàùîòî ãî å ñòðàõ äà íå ìó îòêðàäíàò ïàðèòå. “Ñåðàôèì” å ïúðâèÿò ðàçêàç îò ñáîðíèêà “Æåíñêî ñúðöå” (1935). Òðÿáâà äà êàæåì. ÷å ñòàðîòî âñå îùå å õóáàâî è ùå ìîæå äà èçêàðà ñ íåãî è ñëåäâàùàòà çèìà. Äîêàòî ñå ïðèãîòâÿ äà ñè ëåãíå íà ìåãäàíà.

÷å ãî å æåðòâàë. Íåçàâèñèìî îò òîçè î÷åâèäåí ðåàëèñòè÷åí ïëàí. Íàé-îáùî êàçàíî Ñåðàôèì âúïëúùàâà èäåÿòà çà äîáðîäåòåëíèÿ õðèñòèÿíñêè ÷îâåê. Äîêàòî ïàëòîòî â íÿêàêâà ñòåïåí ïðåäñòàâëÿâà ñàìîòî îòðèöàíèå íà ôóíêöèÿòà. Ìîæå áè íàé-âàæíàòà ëèíèÿ â ðàçãîâîðèòå ìåæäó Ñåðàôèì è Åíþ å òåìàòà çà ïàëòîòî. È äâàìàòà ïåðñîíàæè ñà ïðåäñòàâåíè îðãàíè÷íî ñâúðçàíè ñúñ ñâîèòå ìàòåðèàëíè çíàöè – àêî Ñåðàôèì å “èçãóáåí â îêúðïåíîòî ïàëòî êàòî â ïàøêóë”. âñåêè ñúñ ñâîÿòà ëè÷íà èñòîðèÿ è ïñèõîëîãèÿ. òî çà Åíþ êàôåíåòî ïðåäñòàâëÿâà íå ñàìî ñðåäñòâî çà ïðåïèòàíèå. òî Åíþ âëèçà â ñâîåòî êàôåíå êàòî èñòèíñêè ãîñïîäàð.1944) Äâàìàòà öåíòðàëíè ïåðñîíàæè – Ñåðàôèì è Åíþ – ñà ïðåäñòàâåíè èçêëþ÷èòåëíî îðãàíè÷íî è æèâî. â êîéòî ó÷àñòâàò àáñîëþòíî âñè÷êè èçîáðàçÿâàíè ëèöà è ïðåäìåòè. Ïî åäèí ñèìâîëè÷åí íà÷èí òå ñãúñòåíî ïðåäñòàâÿò æèâîòà íà äâàìàòà ãåðîè. Òîçè ìîòèâ áèõìå ìîãëè äà ïðîñëåäèì è â äèàëîçèòå. äâàìàòà èçïîâÿäâàò íàïúëíî ïðîòèâîïîëîæíè öåííîñòè. ðàçíèùåíî. Àâòîðúò íàïúëíî ñå å îòäðúïíàë îò ïðåäñòàâÿíîòî ôèêöèîíàëíî áèòèå è å îñòàâèë êàðòèíàòà è äèàëîãúò ñàìè äà âíóøàâàò. È äâàòà ïúòè òÿ å ïîäõâàíàòà îò Åíþ.208 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Îò äðóãà ñòðàíà. êîèòî äâàìàòà ãåðîè âîäÿò. äîêàòî Åíþ – çà ðàöèîíàëíî ìèñëåùèÿ èíäèâèä â óñëîâèÿòà íà èêîíîìè÷åñêè ëèáåðàëèçúì.  òîçè ñìèñúë ïîñëåäíèòå äèàëîçè ìåæäó äâàìàòà êóëìèíèðàò òåìàòà çà öåííîñòòà íà ìàòåðèàëíîòî. íî ãî ïðåäñòàâÿ è êàòî ãðèæîâåí ñòîïàíèí. Òàêà ñå âíóøàâà áåäíîñòòà íà åäèíèÿ è çàìîæíîñòòà íà äðóãèÿ. Íåçàâèñèìî ÷å ïðèñúñòâàò â åäèí îáù ñâÿò è èìàò ñðàâíèòåëíî åäíîòèïíè åæåäíåâíè ïðîáëåìè. êîéòî ïúðâèÿ ïúò ïðåïîðú÷âà íà ñâîÿ ïîçíàò äà ñè êóïè íîâî ïàëòî. Òå äåéñòâàò è ðàçñúæäàâàò â õóäîæåñòâåíèÿ ñâÿò ñ ðåàëèñòè÷íè õàðàêòåðèñòèêè. Èçêëþ÷èòåëíî âàæíà ðîëÿ â ðàçêàçà èãðàÿò è ñâúðçàíèòå ñ òÿõ îáåêòè – ïàëòîòî íà Ñåðàôèì è êàôåíåòî íà Åíþ. Äîêàòî Ñåðàôèì î÷åâèäíî íå îòäàâà íèêàêâî çíà÷åíèå íà ñúñòîÿíèåòî íà ñâîåòî ïàëòî. à ñúùî òàêà è ñúñ ñâîÿòà öåííîñòíà ñèñòåìà. ÷ðåç òåçè ñèìâîëè Éîâêîâ ïîêàçâà îáâúðçàíîñòòà íà ãåðîèòå ñ ìàòåðèàëíîòî. öÿëàòà êàðòèíà èìà è åäèí âòîðè ïëàí – ñèìâîëíî íàòîâàðåí. Ñåðàôèì è Åíþ äåéñòâàò è ðàçñúæäàâàò ñïîðåä çíà÷èìîñòòà íà ñîáñòâåíàòà ñè èäåîëîãèÿ. òî êàôåíåòî å “äúëáîêî è õëàäíî”. çà äà óñëóæè ñ ïàðèòå íà íåãîâàòà áðàòîâ÷åäêà. íåçàâèñèìî îò òÿõíàòà çíà÷èìîñò èëè íåçíà÷èòåëíîñò â ñþæåòà. çàùîòî å “îðúôàíî. íàâðåä íàäóï÷åíî. ×ðåç Ñåðàôèì Éîâêîâ ðàçðàáîòâà äîáðå ïîçíàòèÿ áèáëåéñêè ìîòèâ çà . à âòîðèÿò ïúò èçðàçÿâà ó÷óäâàíåòî ñè. íàâðåä êúðïåíî”. êîÿòî åäíà âðúõíà äðåõà òðÿáâà äà èçïúëíÿâà. Áåç ñúìíåíèå íàé-âàæíèòå ïåðñîíàæè â òîçè ñèìâîëåí ïëàí ñà Ñåðàôèì è Åíþ.

Áîÿäæèåâ ÷å íà îíÿ ñâÿò âåðîÿòíî ùå ïîëó÷è íå ñàìî íîâî. 5. òîé âñúùíîñò îòíîâî âúçïðîèçâåæäà ñîáñòâåíîòî ñè ðàçáèðàíå çà äîáðóâàíå. Îò ñâîÿ ñòðàíà äåéñòâèÿòà è ìèñëåíåòî íà Åíþ íàïúëíî ñà ïîä÷èíåíè íà ïðàãìàòè÷íàòà ôèëî ñîôèÿ íà èêîíîìè÷åñêèÿ ÷îâåê. ãîâîðè çà àáñîëþòíàòà öåííîñòíà íåäèàëîãè÷íîñò ìåæäó äâåòå ñúçíàíèÿ è ðàçëè÷íàò à ôèëîñîôèÿ íà òåõíèòå æèçíåíè ïðèíöèïè. “Íîùíà ïàøà”.  çàêëþ÷åíèå ùå êàæåì. Ïî òîçè íà÷èí õðèñòèÿíñêàòà äîáðîäåòåë å ïðåäñòàâåíà îò Éîâêîâ êàòî óñòîé÷èâà è ñèãóðíà â ïðàâäàòà íà ñîáñòâåíàòà öåííîñò. Òîé îòêàçâà äà óñëóæè íà ñâîÿòà áðàòîâ÷åäêà. Çà èêîíîìè÷åñêèÿ ÷îâåê èìàò çíà÷åíèå ñ àìî ôèíàíñîâèòå ñòîéíîñòè è òåõíèòå ìàòåðèàëíè åêâèâàëåíòè. Çëàòþ Ãåðîÿò ñëåä êàòî ñïîäåëÿ ñâîÿòà íàäåæäà. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà. êîéòî áè ïîèñêàë äà ñå ñúäè ñ òåáå è äà òè âçåìå ðèçàòà. Ñàíòèìåíòàëèçìúò íà ñúïðè÷àñòèåòî è àëòðóèçìúò íàïúëíî îòñúñòâàò. îñòàâè ìó è ãîðíàòà äðåõà. íå ñúùåñòâóâàò êàòî äîáðîäåòåë. äîêàòî èêîíîìè÷åñêèÿò ÷îâåê å îñòàâåí â ñìóò è òðåâîãà îò äîñåãà ñ åäèí ÷óæä è íåðàçáèðàåì íåìó ñâÿò.Éîðäàí Éîâêîâ 209 ðèçàòà îò åâàíãåëèÿòà íà Ìàòåÿ è Ëóêà: “Íà òîãîâà. çà ïúðâè ïúò îòêàçâà äà ïîãëåäíå ñâîÿ ñúáåñåäíèê. ÷å äîñåãúò íà Éîðäàí Éîâêîâ ñ ðóìúíñêàòà êóëòóðà è ëèòåðàòóðà èìà åäèí íåî÷àêâàí è èçêëþ÷èòåëíî ïîëçîòâîðåí . õóä.40) Òàêà Ñåðàôèì âúïëúùàâà èäåÿòà çà õðèñòèÿíñêèÿ èäåàëèçúì.  êðàÿ íà ðàçêàçà Éîâêîâ íå îïðåäåëÿ êîé ïðèíöèï å ïî-äîáúð èëè ïî-ëîø – íà õðèñòèÿíñêèÿ àëòðóèçúì èëè íà ìàòåðèàëíèÿ åãîèçúì. çàùîòî ïàðèòå ñà íà âúðõà íà íåãîâàòà öåííîñòíà ñêàëà. êîãàòî Åíþ ñå îïèòâà äà ðàçáåðå ìîòèâà íà æåñòà íà Ñåðàôèì. Íåïðîóìÿâàíåòî íà òîâà êàê íÿêîé áè ìîãúë äà æåðòâà ñîáñòâåíîòî ñè ìàòåðèàëíî áëàãîïîëó÷èå. âïåðâàéêè óñìèõíàò ïîãëåä êúì ñâîÿ ñâÿò. íî è çëàòíî ïàëòî.” (Ìò. Íî àâòîðúò âåëèêîëåïíî ïîêàçâà ïîáåäèëàòà âÿðà íà Ñåðàôèì.

 Áóêóðåù Éîâêîâ çà ïúðâè ïúò ðàçáèðà êàêâî îçíà÷àâà ðåëèãèîçíîòî ìèñëåíå äà å ÷àñò íå ñàìî îò êóëòóðàòà íà íàðîäà. èçðàñíàëè ïîä âëèÿíèåòî íà çàïàäíîåâðîïåéñêèÿ ìîäåðíèçúì èëè íà ðóñêèÿ ïñèõîëîãèçúì. èçêëþ÷èòåëíî ðàçëè÷åí îò ñúùåñòâóâàùèÿ â Áúëãàðèÿ. íî è íåîòäåëèì åëåìåíò îò åæåäíåâèåòî íà ÷îâåêà.  òîçè ñìèñúë ÷ðåç ñâîåòî òâîð÷åñòâî òîé âúâåæäà çà ïúðâè ïúò â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà áèáëåéñêèòå ìîòèâè êàòî îðãàíè÷åí åëåìåíò îò ðåàëèñòè÷íîòî èçîáðàæåíèå íà ñâîèòå ðàçêàçè.1944) åôåêò. Íåãîâèòå ãåðîè ïî òîçè íà÷èí èçêëþ÷èòåëíî ñå äîáëèæàâàò äî ìèñëåíåòî è æèâîòà íà áúëãàðñêèÿ ÷îâåê – áîëåçíåíî ðàçêúñâàí ìåæäó ñâîÿ ïðàãìàòè÷åí ðàöèîíàëèçúì è èäåàëèñòè÷åñêè êîïíåæ çà äîáðîòà è êðàñîòà. Íàïúëíî ðàçëè÷åí å è îò òåçè íà áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè.210 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .  áëèçêàòà ñúñåäíà ñòðàíà òîé óñâîÿâà åäèí íà÷èí íà õóäîæåñòâåíî èçðàçÿâàíå è íà ëèòåðàòóðíî ìèñëåíå. .

ãîðåùî áåøå. ïîÿñúò ìó îðúôàí. ìú÷è ãè íå òîëêîç æåãàòà. íî íå ãè âèæäàøå. ìóøíàëà ðúöå â ïàçâèòå ñè. Çàòóé òîé ñå è ÿäîñà íà êó÷åòàòà. ïîòóðèòå . ÷å íà øîñåòî áåøå ñå ñïðÿëà åäíà êàðóöà ñ åäèí êîí. çà äà é å ëåêî. íàõîêà ãè è ïàê ïîãëåäíà ñåëÿíèíà: ïî ÷åðâåíèÿ åëåê ñå ïîçíàâàøå. åäúð ÷îâåê áåøå. . ÷å ìèñëè çà äðóãî è äðóãà ãðèæà èìà â î÷èòå ìó.ñúùî. íî ÿâíî áåøå. Áåøå áîñ. Ñåëÿíèíúò ïîãëåäíà êúì îâöåòå. äà ãî ãëåäàø .÷îâåê ïëàíèíà.Òè ìàé áîëíî èìàø . È êàòî ïîãëåäíà íÿêúäå íàïðåä è ïîñî÷è ñ ðúêà. Åäíà ìîìè÷êà èìàì áîëíà.ïîïèòà ãî Ìîêàíèíà. à ïîãëåäúò ìó. çà êîèòî ñå êàçâà. . åäðî è íåóìåëî øèòè. à ñ îòïóñíàòè íàñòðàíè êðàèùà. êîëêîòî íåùî äðóãî.êàçà Ìîêàíèíà. çàäúðæà î÷èòå ñè íàä òÿõ. çàâèòà äîíÿêúäå ñ ÷åðãà. ÷å å îò òîðëàöèòå. îòêúì Äåëèîðìàíà. . Òàÿ êàðóöà ñåëÿíèíúò áåøå îñòàâèë. Îòçàä â êàðóöàòà. çà äà äîéäå ïðè íåãî. ðú÷åíèêúò é íå áåøå çàáðàäåí. ÷å êîãàòî æåíèòå îòïóñíàò òúé ðú÷åíèêà ñè. çàïëàäíåíè íà ïîëÿíàòà. ÷å å îò îíèÿ ìåêè. òúé ñè è áëóæäàåøå. ëåæåøå äðóãà æåíà.Áèáëèîòåêà .ðå÷å òîé. íî ÷å å ñèðîìàõ è êàòî ÷å ëè ñèðîìàõ ñå å ðîäèë . îòäå ñè? . Òÿ ãëåäàøå íàñòðàíà è ëèöåòî é íå ñå âèæäàøå.è òîâà ñè ëè÷åøå: ðèçàòà ìó áåøå ñàìî êðúïêè. Ñåëÿíèíúò ïîçäðàâè. ×å áåøå ãîðåùî . Ìîêàíèíà ìó ðàçïðàâè è åäâàì ñåãà çàáåëÿçà. . Ïåòúð Ìîêàíèíà ðàçáðà. òîé ïîïèòà íå å ëè íà òàÿ ñòðàíà ñåëîòî Ìàíäæèëàðè è êîëêî ïúò òðÿáâà äà èìà äîòàì.Áå òÿ íàøòà êàêâàòî å . íî Ìîêàíèíà íàáúðçî ãî ïðåòåãëè â óìà ñè è ðåøè. îòïóñíàòè õîðà. Èíàê. íî Ìîêàíèíà çíàåøå. ñëîæèëà ãëàâà íà ÷åðíè ñåëñêè âúçãëàâíèöè.Èìàì. ïúëåí ñ ãðèæà. ïðåâèòà. äîáðå ëè ñòå”. íàâÿðíî ìîìè÷å. èçìúíêà íåùî êàòî “êàê ñòå. à ãî ãîíè íÿêàêâà áåäà.Íå ñè òúäÿâàøåí òè. . ÷å è íà ìðàâÿòà ïúò ñòðóâàò. ïî-ìàëêà.îñòàâè ÿ! . ÷å òîÿ íåïîçíàò ñåëÿíèí íå ñå å îòáèë ïðè íåãî òîêó-òúé.Éîðäàí Éîâêîâ 211 ÏÎ ÆÈÖÀÒÀ Îùå äîêàòî ãî áðàíåøå îò êó÷åòàòà. Âèñîê. Âúòðå ñåäåøå æåíà.

 êúðà ëÿãàõà. íå å. . íóæäàåì ñå. êàòî ãëåäà äðóãèòå. ïðîäàâàì õóìà . Çíàÿ ãî òúé. Íà ãúðäèòå é ëåãíàëà. àìè.” . Äîõàäÿë ñúì òúäÿâà. Êîãàòî ñëÿçà íàäîëó êúì ìîðåòî. ÷å äðóæêèòå é ñå èçïîæåíèëè. Ñåãà êàêâî å ñòàíàëî. Ìîêàíèíà ñåäíà äî íåãî è âèäÿ êàê äåáåëèòå ìó ìàçîëåñòè ïðúñòè òðåïåðåõà. êàé. íå çíàÿ. çúìÿ å âëèçàëà è â óñòàòà íà íÿêîÿ æåíà. . Ùî ãëåäàø äðóãèòå? .ñè ëåãíàëà è òÿ. Íîíêà . “Ëåãíàõ ñè. Àìà äà ÿ óõàïàëà. è àç èñêàì äà èäà ñ ìîìè÷åòàòà. çúìÿ. äåòî áåøå çúìÿòà. ïîñëå ïåëè ìîìè÷åòàòà. ñìåëè ñå. áîëíàâà. Îò óñòàòà ñè ñúì îòäåëÿë. áåç äà ãè âèæäà.Å. ìåæäó ñíîïèòå. Àç õîäÿ èç ñåëàòà. èçâàäè êîæåíà êåñèÿ ñ òþòþí è çàïî÷íà äà ñè ïðàâè öèãàðà.Îò Êè÷óê Àõìåä. Õóáàâà å.çàïî÷íà òîé. êàé. íåùî ñòóäåíî. íàëè? .. ïîä åäèí êðúñòåö. äàäå ãîñïîä.ìú÷íî é áèëî. Èçâèêàëà. äà ìó êóïÿ íåùî. àìà êàòî ÿ ãëåäàõ òàêàâà ñëàáè÷êà. .” . Ïî åäíî âðåìå óñåòèõ. ×óâàë ñúì. “Òàì.Áîãàòè ñà. çàïàçèõìå ãî äîñåãà. â êúðà ñòàâàõà. íåùî òåæêî. åé òóê íà ãúðäèòå ñè. ïóñíè ìå. êóïóâàò ÿ æåíèòå.òúé ñå êàçâà ìîéòî ìîìè÷å . êîå êàê ñå ñëó÷è.. íå ñè ïðåñòàðÿëà.” Õóáàâî. êàé. âå÷åðòà ÿëè. èçñúõíà êàòî âåéêà. êàòî å òúé.Òîâà ëÿòî ìè ñå çàìîëè äà ñúì ÿ ïóñíåë äà èäå äà æúíå. áå ÷åäî. ïà ñ âñè÷êèÿ ñè ñòðàõ ÿ ñãðàá÷âà è ÿ çàõâúðëÿ! .çà÷àìà. êàòî ñâèâàõà öèãàðàòà. íå ìè ñå ïóùàøå.Íå. èñòèíà ëè å áèëî . . Íÿêúäå íàáëèçî ñðåä æåãàòà ïèùåøå æúòâàð. ëåãíàõ ñè íà çàâåò. çåìà ÿ è ÿ õâúðëÿ! Òúé ìè ðàçïðàâè.Íà êîëêî å ãîäèíè? . äà íå ìè äóõà è ñå çàâèõ. íå áÿõ òàì. Ñåëÿíèíúò çàìúë÷à è ïàê çàãëåäà îâöåòå. òà äà íå ìó å ìú÷íî. êîå ãðîçäå. òåéêî. Êàòî îòâîðèõ î÷èòå ñè: çúìÿ!” .Íå íè òðàÿò äåöàòà . Âåäíúæêà æúíàëè öÿë äåí. Íàäåæäà ìó äóìàò ñåãà.Èçìðÿõà íè äâå-òðè îùå ìàëêè. Ãðúäòà ãî áîëè. Íàâèëà ñå å è ëåãíàëà íà ãúðäèòå é. Ñëóøàì. äóìàì é.áîãàòè æåíè òúðñÿò. ÷å ìëàäî å ìîìè÷åòî.Ìëàäî. ìå áîëè.Àìè. À îò íÿêîå âðåìå . êóïóâàì ïúê çà íàñàì êîå ðèáà. êàêòî ìè ãî ðàçïðàâè òÿ.õóáàâà õóìà èçëèçà â íàøå ñåëî. äóìàëà íà ìàéêà ñè . Ñïîëàé íà áîãà ïðåõðàíâàìå ñå. Ñèðîìàñè ñìå. íå ÿ å óõàïàëà. Ñåãà íà Áîãîðîäèöà ùå ñòîðè äâàéñåò. Ñúí ëè å áèëî.212 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .Êúì äâàéñåò. à âåõíå. ïðè Êàíàðàòà. “Ùî ñå êàõúðèø. Ñåãàøíèòå åðãåíè òúé ñà . Ñàìî äà íå áåøå íè ñå ñëó÷èëà òàç áåëà.Çàõâúðëÿ ÿ! Ïî æúòâà ñòàâà òóé. äà ìó íàïðàâÿ äðåõà. à òÿ îùå ñòîÿëà. Ëåãíàëè ñè. “Ìîëÿ òè ñå. Íÿìà íèùî.Áðå! . È òè ùå ñå îæåíèø. òåéêî. ãëåäàé ñè ðàáîòàòà. Îòòîãàç ìîìè÷åòî íå ãî áèâà.1944) . è òâîÿ êúñìåò ùå èçëåçå. Ãëåäàëè ñìå ãî êàòî î÷èòå ñè. ïóñíàõ ÿ. Òîé ñåäíà íà çåìÿòà. Åé òóé íè îñòàíà ñàìî (òîé ïîãëåäíà êúì êàðóöàòà). .íå çíàì. È ñúì çàñïàëà. Íåéñå. Åé ãî.

çàòåãëè áåç íóæäà òó ìóñòàöèòå ñè. áðàòêî. íå âÿðâàì. âèêà îùå îò âðàòàòà.Äîõòîðè: êîëêî äîõòîðè ïðîìåíèõìå. êàê äà òè êàæà.” “Êàêâî èìà?” .Àìà èñòèíà ëè å? . Òîëêîç ìíîãî áÿõà ëÿñòîâè÷êèòå è òúé íà ãúñòî åäíà äî äðóãà áÿõà íàêàöàëè... àìà æåíè íàëè ñà. òó áðàäàòà ñè.Áèáëèîòåêà . . íå ñúì.. Ñèäåðîâèòå. Êàêòî áåøå ó÷óäåí. áÿëà ìèøêà è áÿëà âðàíà èìà.÷óäåøå ñå Ìîêàíèíà. ÿ íå.. . Íÿìàøå íóæäà äà êàçâà íÿêîé íà Ìîêàíèíà.äîäîõà ñè íàøåíöè îò ñêåëÿ. êúñìåò èìàëà è Íîíêà. ÷å ìîæå ñúâñåì äà îò÷àÿ òèÿ õîðà.Îíàçè âå÷åð . è êàçà: .Äîñóù áÿëà.. ÷å â Ìàíäæèëàðè ñå ÿâèëà.. çàëîâè ñå ìàéêà ìó. ìîæå äà ñè ÿ ÷óâàë. Íî âåäíàãà Ìîêàíèíà ñå äîñåòè.Àìà ðàáîòà. íèòî ñúì âèæäàë. êàòî ñíÿã. Ìîæå äà èìà è áÿëà ëÿñòîâè÷êà. .. “Äîøëè ñè îò ñêåëÿ Íèêîëà è Ïåíþ.Àìè ñåãà äå ãî âîäèø? Íà äîêòîð ëè? . êàé. ïúê áîëíà å.Éîðäàí Éîâêîâ 213 . . Çàãëåäà ñå. ùîì ñå å ÷óëî. Çàâåäè Íîíêà. ÷åäî å. . Åõ..Íàëè òè êàçàõ. Ïðîäóìàëè êàêâîòî ïðîäóìàëè . äà âúðâèø. õè÷ äà íå ñòîèø. . îçäðàâÿ! Ãóí÷î. êàé çíàåø ëè ùî å áÿëà ëÿñòîâè÷êà? Òÿ. Ìîêàíèíà ñå îçúðíà è ïîãëåäíà êúì øîñåòî: âñåêè äåí çàïëàäíÿâàøå ñòàäîòî âñå íà òàÿ ïîëÿíà.. õì. äîéäîõìå.âúçäúõíà ñåëÿíèíúò.Êîé çíàé? . . .Òà çàòóé ñúì äîøåë . Ìîæå. ìîæå äà ñè ÿ âèæäàë. Íà ìåí äà îñòàíå. ïðîøàðåíà ñ öåëè ñíîï÷åòà îò áåëè êîñìè. ÿâèëà ñå åäíà áÿëà ëÿñòîâè÷êà! Äîñóù áÿëà.Áÿëà? . ìîæå è øåãà äà ñè áèÿò.. Ìíîãî. Áÿëà ëÿñòîâè÷êà? Íèòî ñúì ÷óâàë. Ïúê è íå áåøå ÷óäíî: íàáëèæàâàøå Ïðåîáðàæåíèå ãîñïîäíå è ïî òîâà âðåìå ëÿñòîâè÷êèòå è ùúðêåëèòå ñå ñúáèðàõà. íî âñå ÷åðíè. Õàéäå äà å íà õàèð. íå âÿðâàì.èçâèêà Ìîêàíèíà. àìà êîéòî ÿ âèäè. òóê ñå ÿâèëà. ÷å âñåêè áÿë êîñúì áåøå áåëåã íà åäíà ãðèæà. Áÿë áèâîë... åäíà óñòàòà.êúäå áèëà òàç ëÿñòîâè÷êà? .çíàì ëè? Îõîëíè õîðà. È íà. êàé. â Ìàíäæèëàðè. òå êàçâàò. íà ñòî ãîäèíè ÿ ñå ïîÿâè âåäíúæ.” “Å?” “Òè. äà ñè õîäÿò.Íà ìåíå äà îñòàíå.Ïúê ìîæå äà èìà. êóìèöà íè å. Âîäÿ ãî ñåãà àç.Íå ñúì.çàïëàêà ìîìè÷åòî. Ãëàñúò ìó òðåïíà è òîé çàìúë÷à. .êàçà ïî-ñìåëî è ñ îáëåê÷åíèå ñåëÿíèíúò: Ðåêîõ äà òå ïèòàì. .. íî êàòî ÷å åäâàì ñåãà çàáåëÿçà êîëêî ìíîãî ëÿñòîâè÷êè áÿõà íàêàöàëè ïî òåëåãðàôíàòà æèöà. Ïúê äîòúð÷àâà òîãàç ó íàñ Ñòîåíèöà. êúñìåò ñè èìàë. ìîæå ëè .. ÷å æèöàòà áåøå óâèñíàëà è íàòåæàëà êàòî áðîåíèöà. êîðàâà. åäíà ìíîãî çíàéíèöà. íåáðúñíàòà îòäàâíà. àìà ðàáîòà! . “Ãóí÷î. îò êàêâàòî è áîëåñò äà å áîëåí. Ïúê è òðÿáâà äà èìà.äóìàì.ïðîäúëæè ñåëÿíèíúò .

Åé â îíóé ñåëî áèëà. Ñëàáî áåøå.êàçà ñåëÿíèíúò è ïîãëåäíà Ìîêàíèíà. àç òè êàçâàì. áÿëà òàêàâà. ìàéêàòà .1944) àìà æåíè íàëè ñà. ìú÷åøå ãî. Ãëåäàøå ìàéêàòà ñ ÷åðíèÿ é ÷óìáåð.. ùå ÿ âèäèòå .îùå îòäàëå÷ çàãëåäà ìúæà ñè. ÿ. ìåæäó âñåêè äâà òåëåãðàôíè ñòúëáà ëÿñòîâè÷êèòå ñå ðàçõâúð÷àâàõà. ìîìè÷åòî ëåãíàëî äî íåÿ. ÷åäî. Êàòî ÷ó ãëàñà ìó.Èìà ëè ÿ!” Íî íåùî ãî ïîäïèðàøå â ãúðäèòå. . î÷èòå ìó ñå ïðåìðåæèõà. Ìîìè÷åòî îùå ñòîåøå îáúðíàòî íàñòðàíà è ãëåäàøå ëÿñòîâè÷êèòå ïî æèöàòà.. ÷å ùå ÿ âèäèø. . . äà îçäðàâååø. âèñîêèÿò ñåëÿíèí. Òî ãëåäàøå òó áàùà ñè. íî î÷èòå ìó áÿõà îùå ñâåòëè. ÷å ñåëîòî áèëî áëèçî . å! Õàéäå äàíî ÿ âèäèì è íèå! .Õàéäå ñúñ çäðàâå! . çàäóøè ãî. òîé èçâèêà: . Âñå ïî òåëÿ. ìëàäà ñè. Çàìèñëåí.âèêàøå ñëåä òÿõ Ìîêàíèíà.. ÷åäî. Ùå ÿ âèäèø. áÿëà. . íå áîé ñå.Ùå ÿ âèäèòå. åäúð ñåëÿíèí ñå çàêàøëÿ.Íîíêå. ùå ÿ âèäèòå è âèå. ÷è÷î? . òîç ÷èëÿê âèæäàë ëÿñòîâè÷êàòà . . Ìàéêàòà ñòèñíà î÷è è çàïëàêà. ñòîïåíà îò áîëåñòòà. Ùå ÿ âèäèø è òè. ìîìè÷åòî ñå îáúðíà. . êîëêî ìúêà èìà ïî òîÿ ñâÿò. Ìîêàíèíà ñúùî ñòàíà äà ãî èçïðîâîäè è äà âèäè ìîìè÷åòî.. êîéòî êðà÷åøå ïðåãúðáåí è âîäåøå ìàëêîòî êîí÷å. ëèöåòî ìó áåøå âîñúê. Ìîêàíèíà ñå âúðíà ïðè îâöåòå ñè è ñå çàëîâè îòíîâî çà öúðâóëèòå. Âèñîêèÿò. Íåùî ñå íàäèãíà â ãúðäèòå íà Ìîêàíèíà. . “Áÿëà ëÿñòîâè÷êà ìèñëåøå ñè òîé.Áëèçî å ñåëîòî. êîèòî ïðàâåøå îò íåùàâåíà âîëñêà êîæà. èçïîä çàâèâêàòà åäâà ëè÷åøå ñíàãàòà ìó. Äà äàäå ãîñïîä äà ÿ âèäèø. áîæå! È ïàê ñå çàãëåäà ïîäèð êàðóöàòà..Áîæå. îùå ìëàäè è óñìèõíàòè. õâàíà êîíÿ çà þçäèòå è ãî ïîâåäå. Òðîãíàò. È êàòî ïóñíà øèëîòî è ïîãëåäíà êúì íåáåòî. è ùå îçäðàâååø. ÷åäî. Àç ÿ âèäÿõ. Òîé ñòàíà äà ñè õîäè.âèñîêî çàãîâîðè òîé.ïðîäóìà ìîìè÷åòî è ÿñíèòå ìó î÷è ñâåòíàõà. òó Ìîêàíèíà.Ùå ÿ âèäèì ëè.êàçà ñåëÿíèíúò.. âñå ïî òåëÿ! Òîé äúëãî ñòîÿ íà øîñåòî è ãëåäà ïîäèð êàðóöàòà. êàòî ÷å ëè èñêàøå ïî ëèöåòî ìó äà ïîçíàå êàêâî å íàó÷èë. .×îâåêúò êàçà.æúëòà è ñëîìåíà îò òåãëî æåíà . Êàòî ñòèãíàõà äî øîñåòî. ïîñëå ïàê ñå âðúùàõà è êàöàõà íà æèöàòà.214 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . à íàä òÿõ. Àç ñ î÷èòå ñè ÿ âèäÿõ...

áåæåøêàòà ñå ïîïðåáðàæäàõà.Éîðäàí Éîâêîâ 215 ÀËÁÅÍÀ Íà ïúòÿ ìåæäó êðú÷ìàòà è Õîðîçîâàòà ìåëíèöà áåøå ñå ñïðÿëà åäíà êàðóöà. òà å ñòàâàëî íóæäà äà ïóùàò äîáèòúêà. èëè ïúê íà ìåëíèöàòà. Êúì êàðóöàòà ðóêíàõà è âñè÷êè îíèÿ. êàêòî ñåãà ñðåùó Âåëèêäåí. Ãîðå íà áàèðà ñå âèæäàøå êúùàòà íà Àëáåíà. äåòî ðàáîòåøå ìúæ é Êóöàð. êàê ïîñëå ïîãëåäíàëè íèâèòå è çàïðèêàçâàëè êîÿ äðóãà ãîäèíà ñà áèëè ñúùî òúé çåëåíè. èëè ïúê ñâëè÷àõà ðúêàâèòå âúç ðúöåòå ñè. çàöàïàíà è ðàçêúðòåíà. êàòî íåãî. êîèòî ÷àêàõà ðåä íà ìåëíèöàòà îùå îòïðåäè òðè-÷åòèðè äíè è çàòîâà ñå ñìÿòàõà áëèçêè ñâèäåòåëè íà ñëó÷êàòà. ÷å áèëè äîøëè ðàíî. êîéòî ñàìî ðàáîòåøå è ìúë÷åøå. È îòäàëå÷. êîåòî áåøå ñòàíàëî â íåÿ. à âåù. òîé ìúêíåøå òåæêèòå ÷óâàëè è. êîèòî èíàê áèõà îñòàíàëè íåçàáåëÿçàíè èëè ùÿõà äà ñå çàáðàâÿò. Íÿêîè îò òÿõ ñ íàé-ãîëåìè ïîäðîáíîñòè ðàçêàçâàõà äå è êàê áÿõà ñåäåëè åäèí äåí. çà äà ãè ïîóòúï÷å. íî êîëêîòî äà ñå ïî÷óäÿò êàê å ìîãëî òàêîâà ïëàøèëî. åäèíèÿò äî âðàòàòà. Íåóìîðèì êàòî ìàøèíà. Èìàøå ñåëÿíè. Ñòðàøíîòî óáèéñòâî. Àêî óáèòèÿò íå áåøå òîÿ Êóöàð. öÿë ïîñèïàí ñ ïàñïàë. òðîìàâ è ïðîñò ÷îâåê. ñ áåëè ñòåíè è ñèíè ïåðâàçè. Äâàìàòà ñòðàæàðè áÿõà òàì. ÷å å ïðåäóãàäèë è óñåòèë íåùî. êàòî ÷å óäàðåíà îò ãðúì. îòäåòî ùÿõà äà ÿ èçâåäàò. êàêòî ðàáîòåõà. à âúòðå áåøå Àëáåíà. äðóãèÿò äî ïðîçîðåöà. êúùàòà íà Àëáåíà áåøå íàïóñíàòà. íèòî íà äðóãèÿ Àëáåíà áåøå ñëèçàëà íà ÷åøìàòà ïðè êðú÷ìàòà. êàòî ÷å íå áåøå æèâ ÷îâåê. ñå ïîçíàâàëî êîëêî Àëáåíà å õóáàâà. à ïúê íèêîãà òàì íå áåøå ñå ñòðóïâàëî òîëêîâà ìíîãî ñâÿò. êîèòî áÿõà â ìåëíèöàòà. Ñ òàÿ êàðóöà äâàìà ñòðàæàðè ùÿõà äà çàêàðàò Àëáåíà â ãðàäà. ñåãà ñå ïðèïîìâàõà è ñå ðàçêàçâàõà íå çà ïúðâè è íå çà âòîðè ïúò. Èç óëèöèòå è ïðåç äâîðèùàòà òè÷àõà æåíè äà ãëåäàò è òúé êàòî áÿõà íàñêà÷àëè. Òîé áåøå íåóãëåäåí. êàê íàé-íàïðåä ïðèêàçâàëè çà ùúðêåëèòå. Íî íèòî òîÿ äåí. äîêàòî äðóãèòå êúùè áÿõà èçìàçàíè è ñâåòåõà îò ÷èñòîòà. . ïî âúðâåæà è ïî ïðàâàòà è ñíàãà.êàòî ãëåäàëè íàñðåùà êàê æåíèòå ñå òðåïÿò äà ìàæàò è äà ÷èñòÿò çà Âåëèêäåí. íàäàëè íÿêîé ùåøå äà ãî ïîìåíå. ×àê ñëåä òîâà . Îòíà÷àëî ãîâîðåõà çà íåãî. Ìíîãî íåùà. òúé ãúñòè è áðàòÿñàëè.ðàçêàçâàõà òå. êàòî ÷å ñ íåùî áåøå ÿ áåëÿçàëî è îòâúí è. äà âçåìå . ìàêàð âñåêè äåí è âñåêè ÷àñ äà áåøå òàì. ñðåùàõà ãî è ãî îòìèíàâàõà.Áèáëèîòåêà . ìíîãî äðåáíè ñëó÷êè. Âñåêè èñêàøå äà ïîêàæå. ãîòîâà çà ïúò. âèäåëè è Àëáåíà äà õîäè èç äâîðà.

áåøå êàçàëî. ïåå ñ òÿõ è . ÷å êàòî ïîñëåäíà ìèëîñò Àëáåíà áåøå ïîèñêàëà äà è ïîçâîëÿò äà ñå îáëå÷å. ÷å áèë óáèò.Íÿãóë. êîéòî ñúùî áåøå òóê. “Õóáàâàòà ÿáúëêà ñâèíÿòà ÿ èçÿäà” . Òîâà áåøå êàçàëî äåòåòî è ïîâå÷å íå òðÿáâàøå. Ñåãà íÿêîè ñè ñïîìíÿõà. Îòòóê íàòàòúê ïðúâ ñâèäåòåë ïî òàÿ ðàáîòà áåøå äÿäî Âëàñþ. Ìîæå.Ïóñòàòà è õóáîñò! Òÿ ÿ èçÿäå. äÿäî Âëàñþ ñå ïîïðèìúêíå äî òÿõ.È íà âúæåòî èñêà äà å õóáàâà.êàçâàõà. Çàïèÿò ñå íÿêîè.èçâèêà íÿêîé. ìúíè÷êî äåòå. ÷å ñàìèÿò âèä è ñàìèÿò ãëàñ íà Íÿãóëà ãî ÿäîñâàò. Íî êîé áåøå ìúæúò . .íà ñâàòáà ëè îòèâà. Âñè÷êè çíàåõà. Äîáðî ìîì÷å áåøå. íî ïîñëå ïðåñòàíàõà äà ãîâîðÿò è òîâà è ïîâå÷å íå ñå çàíèìàâàõà ñ íåãî. . à íà ïàëòîòî èìàë êîæè. ÷å íèùî íå çíàå. åäâà íà äâå ãîäèíè . Ïî íåãîâèòå äóìè ðàçáðàõà êîé è îòäå å òîÿ ÷îâåê ñ êîæåíîòî ïàëòî è ãî çàòâîðèõà.îòêúì áàèðà. íà êðú÷ìàòà äî ìåëíèöàòà. À íà ñóòðèíòà ñå ÷ó. òîé âñåêè äåí îáèêàëÿøå îêîëî êðú÷ìàòà ïðè ìåëíèöàòà. ðàçíåñå ñå ñëóõ. Äåòåòî ìó. êàòî áèê.. íå îáàäè. à åäèí ÷îâåê âëÿçúë è çåë äà ñå áîðè ñ íåãî. âåñåëÿê è áúáðèöà. Áåøå ðóñ. êàêòî ñè èñêà. íî ïúê è èñòèíàòà íå ìîæåøå äà êðèå. òîé çàâàðè åäèí ÷îâåê ñ êúñî øàå÷íî ïàëòî è ñ êîæè íà ÿêàòà. . Èçãëåæäàøå.È çàùî ñå å íàãèçäèëà . Òîé áèë ñ ïàëòî. èäåøå Àëáåíà è ñëåä íåÿ äâàìàòà ñòðàæàðè. è äîêàòî ñå ïèòàõà êàê è îò ùî.òîâà òÿ. Íî ñêîðî è òîé ùåøå äà ñè îòçåìå è ñúùî êàòî Àëáåíà ùåøå äà ñè êàæå ïðàâàòà. êàòî Àëáåíà. . ñ íåãî äÿäî Âëàñþ áåøå ÿë è ïèë. ×îâåê áåç ðàáîòà. Åòî ÷å èäåøå ïðåìåíåíà. Ïîçíàâàøå ñå êàêâà ìàãèÿ å ïàäíàëà íà ãëàâàòà ìó: äðóãèòå âèêàò. ìàéñòîðà íà êàìúíèòå íà ìåëíèöàòà. ÷å Êóöàð óìðÿë. êàêòî ðÿäêî áÿõà ÿ âèæäàëè. Ñåãà ñëåäîâàòåëÿò ãî ðàçïèòâàøå â îáùèíàòà.Èäàò! . èëè íà áåñèëî! . ñìåå ñå ñ òÿõ. ìúðìîðåøå íåùî è ãî ãëåäàøå èçêðèâî.. êàëïàêúò ìó áëúñíàò íàçàä è ïåð÷àíúò ìó ðàçáúðêàí. ïåÿò íàîêîëî ìó.íà ìàñàòà äîéäå ÷àøêà è çà íåãî. à òîé êàòî ÷å å ãëóõ . Òóê.âñå Àëáåíà ãëåäà êàê õîäè èç äâîðà è âñå çà íåÿ ïîäïèòâà. À äÿäî Âëàñþ. Êóöàðà áÿõà ãî çàáðàâèëè è â ñåëî. ÷å ïðåç ïîñëåäíèòå äíè òîÿ ìúë÷àëèâ è òúðïåëèâ ÷îâåê íåî÷àêâàíî áåøå ñòàíàë íåùî íàëþòåí è ÿäîñàí.216 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .  ñðÿäà ïðåç ñòðàñòíàòà ñåäìèöà ñå ÷ó.è òúêìî â òîâà âèæäàõà ïðúñò áîæè. êàêòî ïñåòàòà îáèêàëÿò êàñàïèòå. Êóöàð ñå ðàçòðåïåðâàøå. Çà íåãî åäèí ãîñïîäàð ñàìî èìàøå . Àëáåíà ñå ïðèçíà è èçïîâÿäà èñòèíàòà. êîãàòî Íÿãóë ìó ãîâîðåøå íåùî îòãîðå. âúïðåêè âñè÷êè óâåùàíèÿ è çàïëàøâàíèÿ.Êàðàò ÿ Àëáåíà! Íàâàëèöàòà îêîëî êàðóöàòà òðåïíà. Íî åòî äâàòðè äíè ïðåäè äà ñòàíå óáèéñòâîòî. íåìó ñå ïîä÷èíÿâàøå êàòî ðîá. ÷å Êóöàð å óáèò. . . Êàçâàë. Ñòîÿ äâà äíè è ñå èçãóáè.1944) òàêàâà õóáàâà æåíà. õóáàâåëÿê. îòãîðå.ðå÷å íÿêîÿ. òîêó ðàçìàõâàøå òîÿãàòà ïðåä . ÷å ïðåç íîùòà ìàéêà ìó õâúðëèëà ïðåñòèëêàòà ñè âðúç ëèöåòî íà áàùà ìó. Íåãî òîé ñëóøàøå. Çàòîâà áåøå ñå è çàáàâèëà.

Áèáëèîòåêà . äÿäî Âëàñå . Ïðîùàâàéòå! Çàõúëöàõà õîðà è ñå ñòúëïèõà êúì íåÿ. êîéòî äà íå óñåòè ñúëçè íà î÷èòå ñè.Å. Êàêâî å ñåëîòî áåç Àëáåíà! Àëáåíà ñòèãíà äî êàðóöàòà. ñàìî ÷å íå ñå ñìååøå. Àëáåíà ñè áåøå ñúùàòà Àëáåíà. Ñàâêå. Ìîòîðúò.ñ äÿâîëèòå ëè ñå áèåø? Êàêâî òîêó ìàõàø? .çàñìÿ ñå åäíà áóëêà. Òóê è å ñúäà íåÿ. È êàòî âèäÿõà êàê òÿ ãî ïðåãúðíà è öåëóíà. ñåäè è ïàê çàìàõíå. ÷å äà âèäè. Æåíèòå íàâàëÿõà íàé-ìíîãî êúì íåÿ. êàòî ÷å îòèâàøå íà ÷åðêâà. êàòî ìèíå. â òèÿ íÿêîëêî ìèãà ñòàíà ÷óäî. Ñåäè. êàòî ñå îáúðíà íà äðóãàòà ñòðàíà: ..èçâèêà òÿ íà âñè÷êè. æàëîñò è äîáðîòà ñâåòíà â î÷èòå íà ìúæå è íà æåíè. ñáîãîì âè íà âñè÷êè! Ìíîçèíà âå÷å ïëà÷åõà. Àëáåíî. îáúðíàõà ñå è íàéêîðàâèòå ñúðöà. ñå ÷ó ãëàñúò íà äÿäà Âëàñÿ: . à íàâåäåíè ïîä òúíêèòå âåæäè ãëåäàõà íàäîëó. êàêòî áåøå ïðàâà.. Òîãàâà äîâåäîõà äåòåòî è . Ïðîùàâàéòå! Ïîñëå ñåäíà è çàìúë÷à. à ñòðàæàðèòå ãè âðúùàõà.Ìàðè. Òÿ âúðâåøå íàïðåä. Ðúöåòå ñè äúðæåøå ñìèðåíî îòïðåä. êàêòî ïî-ðàíî. Ãëåäàì äàëè ùå ñòèãíà äà ÿ öàïàðäîñàì. òîÿ ïîãëåä. Íî êîãàòî òÿ ñå íàìåðè ìåæäó äâåòå ñòåíè îò õîðà è äèãíà î÷è. î÷èòå è íå èãðàåõà. êîÿòî óêðîòÿâàøå è îáâúðçâàøå. À Àëáåíà âúðâåøå âñå òúé ñïîêîéíî ñêðúáíà. Èçâåäíúæ ìåëíèöàòà ñïðÿ. ãíåâåí è ðàçòðåïåðàí. òàçè ãèâèíäèÿ. êîåòî ÿ áåøå èçäàëî.ïðîùàâàé! . Òóäîðêè. íî áåøå õóáàâà.Ëåëüî Äèìêå . âñå òúé õóáàâà. èçâèêà îùå âåäíúæ: . äúùå . Àëáåíî! . Äà ÿ õðàñíà àç ïî ãëàâàòà. ïàê îòáëèçî. Æåíèòå.Éîðäàí Éîâêîâ 217 ñåáå ñè.âèêà òÿ. è òîâà áÿëî ëèöå .êàêâî íàïðàâè. . È â òàÿ òèøèíà. à ïàòåðèöàòà íà äÿäà Âëàñÿ íå ñå è ïîìðúäíà. ñãðåøèõ.Ïîñëå. Òîãàâà íåéäå îòçàä.ïðîïëàêà æåíñêè ãëàñ. . .Àõ. êîéòî íåïðåêúñíàòî äåíå è íîùå . ïðîùàâàéòå! Ñáîãîì. à ñëåä íåÿ äâàìàòà ñòðàæàðè.Ëþöî. âñè÷êè çàòàèõà äúõ. íî êàòî ÿ âèäÿõà. êà÷è ñå è. êîéòî ïîçíàâàøå âñåêè ìúæ è êîéòî ñåãà áåøå îùå ïî-õóáàâ. çàùîòî áåøå íàòåãíàë îò ìúêà. Ãðåøíà áåøå òàÿ æåíà. êîèòî ñå êàíåõà äà ÿ õóëÿò.Ìîì÷åòà.Ñãðåøèõ.Ìëàäà ñúì.îò íåÿ ñÿêàø ïîëúõíà ìàãèÿ. íå ÿ äàâàéòå. . äðúæòå. òúé ñè è ìúë÷àõà. è òèÿ òúíêè âåæäè. À Àëáåíà áåøå âå÷å áëèçî. . . Àëáåíî! Àëáåíà ñå ñïèðà. ìàðè. Àëáåíî.Ìàõàì àç.Ïðîùàâàéòå! . . Íîñåøå ñèí ñóêìàí è êúñà ñêóðòåéêà ñ ëèñèöè. Íÿìàøå ÷îâåê.ñúùîòî. . íå îñòàíà âå÷å ÷îâåê. êîéòî äà íå ïîçíàâàøå Àëáåíà.

êîåòî é ðàçïðàâÿõà. ÷å êàëïàêúò ìó å áóòíàò íàçàä. Íî åòî èç øèðîêèòå âðàòè íà ìåëíèöàòà ñå ïîêàçà Íÿãóë. çàïëàêà.. ïî÷àêàéòå. .ïðîäóìà Íÿãóë.È òàç õóáàâà. ïðîìúêâàøå ñå èçìåæäó êîëÿòà è êîíåòå è èäåøå íàñàì. Çàâèêàõà. áåç äà ðàçáèðà òóé. Íÿãóëå! . .Êàê òúé Íÿãóë. æàëîñòòà êúì Àëáåíà èç÷åçíà â åäèí ìèã. . Àõíàõà îòâñÿêúäå: àêî Íÿãóë ñå øåãóâàøå. . ÷åñòåí ÷èëÿê å.âèêíà òîé íà êåõàÿòà.218 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . èçâåäíúæ ñïðÿ è çàìëúêíà. Ñëåçíè. Àëáåíà êèìíà ñ ãëàâà è çàïëàêà.Êàêâî.Àç óáèõ Êóöàðà.Íå. êàêâî êàçà.ñêî÷è íà êàðóöàòà è ñåäíà äî Àëáåíà. Æåíèòå ïàê ÿ çàñòðåëÿõà ñî÷è. . È íîñåøå è òîé êúñî øàå÷íî ïàëòî ñ êîæåíà ÿêà. ïðè ñëåäîâàòåëÿ. ñëåçíè. êàòî ÷å íå ìîæåõà äà òúðïÿò è Íÿãóëà äà ñåäè äî íåÿ.Êàðàé! .Äîëó! .èçâèêà ñòàðøèÿò. .Êàðàé! .Íÿìà äà ñëÿçà . Áåøå Íÿãóëèöà. ñëåä òîâà ñå âòóðíà ñëåä êàðóöàòà. â ãðàäà ëè? . çà äà ïîãëåäà è òîé” êàçàõà ñè íÿêîè. íå ìîæå.çàâèêà Ìàðèí ×îêîÿ. ÷å íèêîé íå çíàåøå îùå êàêâî äà ìèñëè è êàêâî äà ïðèêàçâà. êîéòî ñå áåøå êà÷èë íà êàðóöàòà. ìîëÿ. Âñè÷êî ñòàíà ÿñíî êàòî äåí. Äåìèðå .. Êàê ìîæå. êîéòî áåøå êìåòñêè íàìåñòíèê.Ïðàâî ëè êàçâà? .ïîïèòà òîé Àëáåíà.1944) áåøå òóïàë ãîðå â æåëåçíèÿ êîìèí êàòî ñúðöå. Êîãàòî ó÷óäâàíåòî ïîïðåìèíà. ñëàáà. íî ñå ñïðÿ. âñè÷êè ãî çíàåì.Ãîñïîäèí ñòàðøè.Íå ìîæå äà áúäå .Ñëèçàé! .. Íî Íÿãóë ñè îòâîðè ïúò. ÷å è Íÿãóë áåøå ðóñ è õóáàâåëÿê. ïîâåõíàëà.ïîâòîðè ñòàðøèÿò. íåéäå íàçàä ñå èçäèãíà ïàòåðèöàòà íà äÿäà Âëàñÿ. ïúëíè ñ îìðàçà. ðàçâàëè îùå åäíà êúùà!” Âðúç ëèöàòà íà ìúæåòå ïàäíà îáëàê è ìàêàð ÷å çà Àëáåíà íå êàçâàõà îùå íèùî. . . È ñÿêàø ñåãà ñå îòâîðèõà î÷èòå íà âñè÷êè è âèäÿõà. êìåòñêèÿò íàìåñòíèê. Ïîìèñëèõà. Íî âñè÷êî äîéäå òúé áúðçî è òúé íåî÷àêâàíî. .âèêàøå òîé. ÷îâåêà èìà æåíà. “Êó÷êàòà. . . Íî ×îêîÿ õâàíà êîíåòå çà þçäèòå. . Åäíà æåíà äîòè÷à îòêúì ìåëíèöàòà. Ïî-ñêîðî! . ÷å íåùî ñå å ïîâðåäèëî. äîéäå äî êàðóöàòà è êàòî ñè îáëå÷å ïàëòîòî êúñî øàå÷íî ïàëòî ñ êîæåíà ÿêà. òðúøíà ñå íà çåìÿòà è êàòî çàêðè î÷èòå ñè ñ ðúöå. ùåøå äà ñå ñìåå. . “Ìîæå äà å ñïðÿë ìåëíèöàòà. Îòíà÷àëî òÿ ñëóøàøå.âèêíà ìó ñòðàæàðÿò è ãî õâàíà çà ðàìîòî. çàãúë÷àõà âñè÷êè.Íàêúäå.âèêàøå òîé è ãëåäàøå êàòî òðåñíàò. . Îáúðêàí áåøå è Ìàðèí ×îêîÿ. à òîé áåøå ïîáåëÿë êàòî ïëàòíî. ìàéñòîðúò íà êàìúíèòå. Îêîëî êàðóöàòà ñå íàòèñêàøå ïëúòíà ìàñà îò õîðà. È êàðóöàòà áúðçî ïîòåãëè. äåöà. ìîæå ëè? Ñòàðøèÿò ìàõíà ñ ðúêà.. â îáùèíàòà. à ïåð÷àíúò ìó ðàçáúðêàí.ÿ îòúð÷è äà ïîâèêàø Íÿãóëèöà. ïðåäè âðåìå îñòàðÿëà.

äà ÷èñòè îáîðà íà íÿêîé õàí. òîé ñå ÿâÿâàøå ïî òèÿ ìåñòà íà Ãåðãüîâäåí èëè ïî Äèìèòðîâäåí. ìàëîâàæíà ðàáîòà: íà íÿêîÿ ìåëíèöà ñå ïðèñòàâÿøå äà õðàíè ñâèíåòå. Åíþ ïðîäúëæàâàøå äà ãî ãëåäà âòðåùåíî. . êîãàòî ñëóãèòå ìåíÿò ãîñïîäàðèòå ñè. òè ëè ñè? . èëè ïúê ïàñåøå åäèí-äâà äîáèòúêà. áàé Åíüî. íà ãëàâàòà ìó áåøå íàõëóçåíî ñìà÷êàíî áîìáå. îêúñàí. áåççâó÷íî. Äà òå âçåìå ìúòíàòà. è ìàëêî îáèäåí.Àç ñúì. Íàòóðàëåí êàòî æèâ.Ðàíî ñè íàïóñíàë. íå ìîæåøå äà ãî ïîçíàå êîé å. ÷å å òàëàñúì. äà òå âçåìå. È ìåæäó áåçáðîéíèòå ðàçíîöâåòíè êðúïêè íàé-ìíîãî ñå õâúðëÿõà â î÷è äâå-òðè ìíîãî ãîëåìè. èçãóáåí â îêúðïåíîòî ïàëòî êàòî â ïàøêóë. Ìèñëè ñè: êàêúâ ùå å òîç èçïàäíàë ãåðìàíåö! Ñåðàôèì ñå çàñìÿ òèõî. . Òîé áåøå ìúðøàâ. Íî íàé÷åñòî î÷èòå íà Åíÿ ñå âðúùàõà âúðõó ïàëòîòî íà íåïîçíàòèÿ: åäíî âðåìå òî ùå å áèëî ñèíüî... Ïîñðåä ëÿòî â òàÿ ñòðàøíà æåãà. Òîé áåøå îò ãðàäà. íàâðåä íàäóï÷åíî.. êîåòî íîñåøå íà ðàìîòî ñè. äà òå óáè! Íå ìîãà äà òå ïîçíàÿ áðå. êàòî ïîïñêî ðàñî. î÷èòå ìó. ñ åäúð øåâ è èçáåëåëè êîíöè. òîÿ ÷îâåê áåøå íàâëÿêúë äúëãî çèìíî ïàëòî.À áðå..Áèáëèîòåêà . òúé äà ñå êàæå. Ìîæåøå äà ðàáîòè ñàìî ëåêà.èçâèêà íàé-ïîñëå Åíþ. êîèòî íå ñà ñè äîñïàëè. ðàçíèùåíî. íèòî ñåëÿíèí. Äå áåøå òóé ëÿòî? . íèòî ãðàæäàíèí. Ñåðàôèìå.ïîïèòà ãî Åíþ. à êðàêàòà ìó áÿõà îáóòè ñ öúðâóëè. ñíå è ÷óâàë÷åòî. äðèïàâ.Óõ. ùúðêåëèòå îùå íå ñà ñè îòèøëè. . âçåòè ñÿêàø îò ÷óâàë èëè îò íàé-ïðîñòà àáà è ëåïíàòè. íàâðåä êúðïåíî. àç. Âñÿêà ãîäèíà. ÷åðíî ñ ðÿäêà ÷åðíà áðàäà. Äå áåøå? . Ëèöåòî ìó áåøå ñóõî. . .. ñ ïîäèãíàòè âåæäè.àç ïúê ðåêîõ. èäåøå êúì Åíþâîòî êàôåíå è ñàìñè Åíþ. êàêòî äîäå. ùå å áèëî îò åäèí ïëàò. ÷å Åíþ íå ìîæå äà ãî ïîçíà. ëåêî óñìèõíàò. íî ñåãà íèùî íå ëè÷åøå îðúôàíî. áÿõà âëàæíè è çàìúãëåíè. òîé ïîäïðÿ íà ïåéêàòà òîÿãàòà ñè. à ïîíÿêîãà ïðåç ãîäèíà è ïðåç äâå. ÷å ïëàøèëîòî îò äàñêàë Òîäîðîâàòà áàõ÷à èäå íàñàì. Ïîìèñëèõ. íåïîçíàòèÿ ñå óñìèõâàøå ïîâå÷å. äðåáåí ÷îâåê. îñòàâè ñå äà ãî ãëåäà Åíþ è çà÷àêà. äà òå óáèé çäðàâå. íî òúðñåøå ðàáîòà ïî ñåëàòà. ×îâåêúò äîäå íà äâå-òðè êðà÷êè è ñå ñïðÿ. Òîé ðàçáðà.Éîðäàí Éîâêîâ 219 ÑÅÐÀÔÈÌ Åäèí ÷óäíîâàò ÷îâåê. ñåäíàë îòïðåä êàôåíåòî íà ñÿíêà. êàòî ïîêëàùàøå ãëàâà. êàòî ó ïèÿíèöèòå èëè ó õîðà.

..Ùà. ñ ðàçøèðåíè è ó÷óäåíè î÷è. Èìà åäèí Ïàíàéîò òàì. Ùå ñè êóïÿ.Ñóõî áåøå òóé ëÿòî . Åäíî ïàëòî ùå ñè êóïÿ. äîáðî çà ìóçåÿ.. Åäíî ëÿñòîâè÷å ãíåçäî áåøå çàëåïåíî äî ñðåäíàòà äåáåëà ãðåäà.Òî å. Ñâúðøèõà ñå. çàùîòî òóé âåêå çà íèùî íå áèâà. Åäíà æåíà çàïúðïîëÿ ñ ïîëèòå ñè è âëåçå â êàôåíåòî. äâåòå ñòðåõè ñå ñðåùàõà íàâèñîêî è ìåæäó âúðëèíèòå. íóæäà îò ïàçà÷. à ïîñëå èçâåäíúæ ñå çàñìèâàøå è ìåæäó ïîñèíåëèòå ìó óñòíè ñâåòâàõà çúáèòå ìó.220 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ñåðàôèì ñå óñìèõíà è òúé êàòî áåøå ñúáëÿêúë ïàëòîòî ñè. ×å áàðåì äà ñìå ïî-äîáðå. ðåæåøå ïî ìàëêî ñ åäíà êîñòóðêà îò õëÿáà ñè è ñëàäêî-ñëàäêî äúâ÷åøå ñóõèòå çàëúöè. êîãà èìàò ïàðè. . ñå âèæäàøå ñåíîòî ïîä êåðåìèäèòå. Äâå-òðè âðàá÷åòà ïîäñêà÷àõà êúì Ñåðàôèìà è òîé ñå ïàçåøå äà íå ìðúäíå. . . Òîé ãîâîðåøå íèñêî. Êåðåìèäèòå ìó ïàçåõ. À íàøèòå áúëãàðè. ñëàáè÷åê.. Àìà è áåðåêåòÿ íàòúé ïî ñåëàòà áåøå äîáúð. òúé äà ñå êàæå. Êàòî ìèíà õàðìàí.çàáðàâèëè ñìå ãî. ñâîáîäåí ñè. òîé òîç÷àñ ñå ïîïèïà íàä êðúñòà. Òî áåøå ïðîñòà ñãðàäà. ñúñ ñïëúñòåíà ïîñèâÿëà êîñà.. íî Ñåðàôèì íå ÿ ïîãëåäíà. êàòî ÷å ñå áîåøå äà íå ãî ÷óå íÿêîé.. âëåçå âúòðå. . ïî ïàçâàòà. êàé. ïîâúðòÿ ñå.. äà ñìå çäðàâè êðúñòíèê Åíüî. ñåäíè äà ñè ïî÷èíåø . êîÿòî èìàøå ãíåçäî â êàôåíåòî.1944) .. áàé Åíüî. Òóé êèáðèò. êðúñòíèê Åíüî! Êàêâî äà êóïèì ñ äâå-òðè ÿéöà. äåòî ãè âçåìàìå ñóòðèí îò êîêîøêèòå? Åäâàì ñâàðâàìå äà ñè âçåìåì ïî êðèâà÷ ñîë è êàëúï ñàïóí. ñëåä òóé ïàê òúé áúðçî ñå ñòðåëíà íàâúí. ïðè íåãî áÿõ. È ÷îðáàäæèÿòà. Êàòî êàçà òîâà. òúé äà ñå êàæå. Âçåõà ãè? . ìúíè÷åê. ñëåä òóé ñòàíà è âëåçå â êàôåíåòî. à òî.ïðîäúëæè òîé. . Äà ñè êóïèø åäíî ïàëòî! . ÷å êàòî íàäîäîõà îíèÿ òóðëàöè ñ òàëèãèòå.×å âçåìè äà ñè êóïèø åäíî ïàëòî! . íàñëàãàíè íà÷åñòî. âñè÷êî ñêúïî. íÿìàøå òàâàí. çà äà ìîãàò äà ñè âçåìàò íÿêîÿ òðîõè÷êà. . . Ùîì îñòàâè ïàëòîòî íà ïåéêàòà. ùà. Ñåðàôèì..Äî åäíà.. ñòîåøå ñåãà. ñåäåøå íà ïåéêàòà..Òîé ïîãëåäíà ïàëòîòî è ñå óñìèõíà . ãàç . áàé Ñåðàôèìå. íà åäíà êåðåìèäàðíèöà..Ñåäíè. áàé Åíüî.. Ñëåä ìàëêî æåíàòà çàïðèêàçâà âèñîêî è òîé äàäå óõî: . òðåïíà ñ êðèëåòå ñè òîêó ïðåä ëèöåòî ìó. òà äà ñå îïå. . Ëÿñòîâè÷êàòà.äîáðà ñòîêà èçêàðàõà õîðàòà. Êîëêîòî ìîæåøå äà ñå âèäè ïðåç âðàòàòà. Ñêúïî. Äàäå ìè õàêà è. âúòðå â êàôåíåòî áåøå äúëáîêî è õëàäíî.ïîñúäè ãî ñòðîãî Åíþ. êàòî ïëåâíèê. èççåõà ùî êåðåìèäè èìàøå. ãîëîãëàâ.. êåðåìåê÷èÿ.Õúì.Âñå òðÿáâà äà ñè èçêàðàë íÿêîÿ ïàðà..êàçà Åíþ. êúùè ïðàâÿò. Áåëèöà áÿõ òóé ëÿòî. Ïàíàéîò: íÿìàì. ÷å òàì íåéäå å ñêúòàë ïàðèòå ñè. îòðÿçà ìè êèòàíöèÿòà. Òðè ãîëåìè êîëåëåòà áÿõà. Åíþ ðàçáðà.

áåç äà ñïèðà î÷è íÿêúäå. . .. Ñëåä òóé ïîëÿ ïðåä êàôåíåòî è ïðåìåòå.ðå÷å ìó Åíþ.. íÿìàì ïàðè! . Äîáðå.. Äóøàòà ìè ñå îáúðíà.. Ñåðàôèì ãè ïðèáðà íà åäíî ìÿñòî è ãè íàðåäè. ñ âñå.Íÿìàì ïàðè àç! Îòäå ùå òè âçåìà ïàðè äà òè äàì? Íÿìàì. æúëò. ãúòíà ñå ïðåä ñàì âðàòíèêà è óìðÿ. Òîé çàñòàíà òî÷íî ïî ñðåäàòà íà ìåãäàíÿ ïðåä êàôåíåòî è òàì âçå äà ñè ïðèãîòâÿ ëåãëî. ùå ïàäíå.Çà áîëíèöàòà òðÿáâàò ïàðè . . ..Áîëåñò èìà ïî äîáèòúêà . áÿõà ñòîâàðåíè êîé çíàé êîãà êàìúíè è êàêòî áÿõà íàñâàëÿíè. Ïðåä êúùàòà íà Åíÿ. Îòäå äà é ãè âçåìà.. Ñëåä òóé õîäè çà âîäà. . íå çíàì. Ñåãà ïî Ñâ.Ïàðè ëè èñêà? . áúëãàðèíî! . äà ãî äóõíåø. Èçâåäíúæ Åíþ èçâèêà: . êðúñòíèê Åíüî. ñèðîìàøèÿ. Ñåðàôèì ÿ ñëóøàøå êàê õúëöà è êàê âèå êàòî ïðåáèòà.Ïàðè èñêà. êàòî ïðúñò. . îòäå äîéäå. è áèâîëèöàòà. Ñèðîìàøèÿ äî øèÿ.Çíà÷è.×å íàëè íè óìðÿ èç îíçè äåí. íî íå îáè÷àøå äà ñòîè ïðàçåí. ïîäïèðà ãî åé òóêà å. Äóøè ãî íåùî â ãúðäèòå. . òúé ñè ñòîÿõà ðàçõâúðëÿíè. ïëàêàëè ñìå. . òóðè ãî íà êîëàòà è ãî çàâåäè â áîëíèöàòà. Äîäå ôåëäøåðà è êàçà: íå áèâà.ëåæè. à? Òúé äà ñå êàæå. íî êàòî ñå îñëóøà ïî-äîáðå. ÷å ñå øåïíå.. ñëåä òóé ïðîäúëæè: . Æåíàòà ìëúêíà è çàïëàêà.èçêðåùÿ Åíþ. ÷å ëèöåòî é íå ñå âèæäàøå.Òðÿáâàò àìè. íèùî é íÿìàøå.Îñòàâè ìå. ßäîñàí..È íà ìåíå ìè óìðÿ åäíà òåëèöà. . êàé. Æåíàòà èçëåçå îò êàôåíåòî è ñè îòèäå. êîÿòî áåøå íàáëèçî.Äàé . Ñåðàôèì òèõè÷êî ïðèáðà õëÿáà ñè è ñå èçïðàâè. Îòñëàíà.. Ñåðàôèì ðàçáðà. Òÿ òúé áåøå ñå çàáðàäèëà.. àç áàíêà ëè ñúì? Èñêàëà äà âîäè ìúæà ñè íà áîëíèöàòà. íè êîæàòà.Êàêâî ïðàâè Èâàí? Êàê å ñåãà? . . . ùå ÿ çàðîâèòå ñ êîæàòà. ÷å å ìëàäà.Íå äóìàé òúé.êàçà Åíþ. Åíþ ñå ïîêàçà íà âðàòàòà è ïîãëåäíà íàäàëå÷å. Ñåðàôèì ìàëêî ðàáîòåøå. êðúñòíèê Åíüî. Îõ.êàçà Åíþ.Áèáëèîòåêà . Æåíàòà çàìúë÷à. Âå÷åðòà Ñåðàôèì îñòàíà íà ãîñòè íà Åíÿ. áàâíî ïèïàøå. ÷åðåí. òî íàøåòî òåãëî! Íå çíàì. Èçêàðàõ ÿ ñóòðèíòà çäðàâà è ÷èòàâà. òè êàçâàì. êàòî ÷å óìðÿ ÷åëÿê. êðúñòíèê Åíüî. Îòäå äîéäå òàç áîëåñò. Íå å äîáðå. Äóìàò ìè: çàâåäè ã â áîëíèöàòà. êàêâî äà äàì? . ìîëÿ òè ñå êàòî íà ãîñïîäà.Éîðäàí Éîâêîâ 221 .Êàê ùå å Èâàí .×å ñà áàðåì òóêà ïîä ñòðÿõàòà áå. à âå÷åðòà êàòî ñè äîäå.. êàê äà íå òðÿáâàò! Æåíàòà âúçäúõíà. . Áîãîðîäèöà ùå ñòàíå ñåäåì ìåñåöà.. êðúñíèê Åíüî.ñúðäåøå ñå îùå Åíþ.. àìà êàòî íÿìàì? Êàòî íÿìàì.ïîøåïíà òîé íà Åíÿ.. Íî ïî âúðâåæà Ñåðàôèì ðàçáðà. íî îòêàçà äà ñïè â êàôåíåòî. êàê íå å ïîõâàíàë ðàáîòà.Íè îò ìåñîòî çåõìå. äà ÿäåòå îò íåÿ.

.222 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .. Àç ñåãà áÿõ ó òÿõ..êàçà òîé. .êðîòêî îòâúðíà Ñåðàôèì. ÷å Ñåðàôèì ñå ïîïèïâà ïî ïàçâàòà. êàòî ÷å áðîåøå êðúïêèòå èëè êàòî ÷å ñè ñïîìíÿøå íåùî.Íå ìè äóõà. íÿìà äà ìè âåé. Ñåðàôèì ãîâîðåøå ñ Åíÿ. Íà äðóãèÿ äåí òîé ñå çàáàâè êúñíî äîäå äà îòâîðè. çëàòíî..Ñåðàôèì âçå ïàëòîòî îò ïåéêàòà è ãî ðàçãúíà. òÿ ìè êàçà. ñëåä òó êàçà: . . êîéòî íå ïîçíàâàø? ×å ìîæå äà òå èçëúæå. äåòî èñêàøå ïàðè îò ìåíå. íî íå ãî ïîãëåäíà. îíàç. .Äàë ñè ïàðè íà Ïàâëèíà.Àç êàòî ãî ïîçàêúðïÿ ïàê. Ìîæå ïúê òàì äà ìè äàäàò íîâî ïàëòî. Òîé ñå óñìèõíà è ëåêî ïîêëàùàøå ãëàâà. ñ íåãî ìîæå è ïðåä áîãà. ïîçàãëåäà ñå ïðåä ñåáå ñè è ñå óñìèõíà. ðåæåøå ñè õëÿá ñ êîñòóðêàòà è çàêóñâàøå. çàòâîðè êàôåíåòî è ñè îòèäå â êúùè. “Ñòðàõ ãî å äà íå ãî îáåðàò” .ïðîäúëæè òîé ñ íÿêàêâà îñîáåíà ðàäîñò â ãëàñà ñè.. ïîìåæäó íè.Êîãàòî ãîñïîä íà íåÿ .À ïàëòî? Ñ êàêâî ùå ñè êóïèø ïàëòî? . ùå ìè ãè âúðíå òÿ. . Åíþ ñå èçïðàâè ïðåä íåãî. ìîæå äà ìó ïîìîãíàò äîêòîðèòå. ìîæå äà íå òè ãè âúðíå. Äà ìè äóõà ñåãà.. ñêúïîöåííî. îòêàêòî ñå êàíè äà ñè êóïè ïàëòî. òúé äà ñå êàæå. Îòòîãàç íà ïàëòîòî ìó âçåõà äà ñå ÿâÿâàò òèÿ ãîëåìè êðúïêè îò ñèâà àáà.×å íàëè èìàì ïàëòî? ß ãî ÿ! . ùå ïðåêàðàì ñ íåãî è òàç çèìà. Òîé ãî îñòàâè äà ïðàâè êàêâîòî ñè ùå.Õóáàâî ñè å òî. . çàùîòî òâúðäå íå áåøå çäðàâ. íèùî íå ìó å.1944) ñè ãúðáà íà ñòåíàòà. óñëîâèåòî çíàåø ëè êàê å? . Êàê òúé äàâàø ïàðè íà ÷îâåê. . Õóáàâî ñè å òî ìîéòî ïàëòî. Òîé ïóñíà ïàëòîòî íà êîëåíàòà ñè. èçãëåäà ãî ïðîäúëæèòåëíî. êàêâîòî èçêàðâàøå. . Ïúê àêî ìè å ïèñàíî. êàêòî áåøå ãè äàë òàÿ ñóòðèí íà Ïàâëèíà. òóé ïàëòî ìîæå äà ìè ïîìîãíå. íî ÷åñòî äàâàøå íÿêîìó ïàðèòå ñè. Àç íå áúðçàì. àêî èñêàø. Äåñåò è ïîâå÷å ãîäèíè èìà. íÿìà äà ìè äóõà.Ùå òè äóõà.ïîìèñëè ñè Åíþ.Áà. Íà íàñ. ÷å êàòî óìðà. Òîé ãëåäàøå Åíÿ è ñå óñìèõâàøå ñ íàñúëçåíèòå ñè î÷è. Äîêàòî áåøå ìëàä. ìîéòî ïàëòî .è òÿ íà ìåíå. íà îíçè ñâÿò.Êàêâî ñúì íàïðàâèë! Íèêîìó íèùî íå ñúì íàïðàâèë . À ïúê ìîèòå ïàðè ùå ãè âúðíå. èçïèâàøå ãî. ëåãíè íà ïåéêàòà.Íå. Òîé çàâàðè Ñåðàôèì ñåäíàë íà ïåéêàòà è êàêòî â÷åðà. òóê ìè å ïî-äîáðå ìåíå. Ñåãà âå÷å íå ïèåøå. . Òî òàì.Òè êàêâî ñè íàïðàâèë? . Íåêà çàâåäå ìúæà ñè íà áîëíèöàòà. êàòî çàáåëÿçà. äåòî ñíîùè áåøå òóêà. Åíþ ïðåõàïà óñòíèòå ñè è çàìúë÷à. ..

ïîðàäè êîåòî ñå ïðåìåñòâà â ïåäàãîãè÷åñêîòî ó÷èëèùå â Õàðìàíëè.Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 223 ÃÅÎÐÃÈ ÊÀÐÀÑËÀÂΠ1904. êúäåòî ñå óâëè÷à ïî êîìóíèñòè÷åñêàòà èäåîëîãèÿ. Êâàðòàë íà ãðàä Ïúðâîìàé) ñå ðàæäà Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ. 1923 Ó÷è â Òåëåãðàôîïîùåíñêîòî ó÷èëèùå â Ñîôèÿ. 1922 Çàâúðøâà ãèìíàçèÿòà â Ïúðâîìàé. Èçêëþ÷åí å. 12 ÿíóàðè  ñåëî Äåáúð (äí. 1920 Ïå÷àòà ïúðâîòî ñè ñòèõîòâîðåíèå â ñïèñàíèå “Ó÷åíè÷åñêà ìèñúë”. Ó÷àñòâà â Ñåïòåìâðèéñêîòî âúñòàíèå. .

Ï óáëèêóâà ïîâå ñòòà “Ñåëêîð”. Âðúùà ñå â Áúëãàðèÿ è çàâúðøâà àãðîíîìñòâî â Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò. Ñòàâà ðåäàêòîð íà õóìîðèñòè÷íèÿ âåñòíèê “Æóïåë”. Èçëèçà ðîìàíúò “Òàòóë”. Çà äà ñå èçäúðæà ðàáîòè êàòî îáù ðàáîòíèê â ïðàæêîòî ïðåäãðàäèå Ñïîðæèëîâ. .224 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ðåäàêòîð å íà âå ñòíèê “Ïîãëåä”. 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932 1933 1938 1942 Çàïèñâà ñå êàòî ñòóäåíò â Êàðëîâèÿ óíèâåðñèòåò â Ïðàãà. Èçäàâà ñáîðíèê ñ õóìîðèñòè÷íè ðàçêàçè “Èç÷àäèÿ àäîâè”. Èçäàâà ðåïîðòàæíèÿ ðîìàí “Ñïîðæèëîâ”. Èçëèçà ðîìàíúò “Ñíàõà”. 1925 Ñòàâà ñòóäåí ïî àãðîíîìñòâî â Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò. Àêòèâíî ïèøå æóðíàëèñòè÷åñêè ìàòåðèàëè. Èçêëþ÷åí å îò óíèâåðñèòåòà êàòî åäèí îò îðãàíèçàòîðèòå íà ñòóäåíòñêà ñòà÷êà. Èçäàâà ïúðâàòà ñè êíèãà – ñáîðíèê ðàçêàçè “Óëè÷íèöè”.1944) 1924 Ðàáîòè êàòî ó÷èòåë â ðîäíîòî ñè ñåëî. Ïóáëèêóâà ðàçêàçè â ðàçëè÷íè âåñòíèöè. Èçëèçà âòîðèÿò ìó ñáîðíèê ñ ðàçêàçè “Êàâàëúò ïëà÷å”.

à äîðè íàïðîòèâ – â ðåäèöà ñâîè íàïðàâëåíèÿ. Èçáðàí å çà àêàäåìèê íà Áúëãàðñêàòà àêàäåìèÿ íà íàóêèòå.  “Õîðî” Ñòðàøèìèðîâ íå ñàìî îáâúðçâà ñþæåòà ñ äðàìàòè÷íèòå èñòîðè÷åñêè ñúáèòèÿ. íî è èçãðàæäà ìíîæåñòâî òåêñòóàëíè . Åäèí âíèìàòåëåí ïîãëåä âúðõó òåêñòîâåòå. Ñòàâà äèðåêòîð íà Íàðîäíèÿ òåàòúð â Ñîôèÿ. Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ óìèðà â Ñîôèÿ. Èçáðàí å çà íàðîäåí ïðåäñòàâèòåë â Ïúðâîòî íàðîäíî ñúáðàíèå.Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 1945 1946 1947 1950 1952 1958-1962 1961 1980. Åäíî îò íàé-çíà÷èòåëíèòå ïðîèçâåäåíèÿ íà Ñåïòåìâðèéñêàòà ëèòåðàòóðà å ðîìàíúò “Õîðî” (1926) íà Àíòîí Ñòðàøèìèðîâ (1872 . å â èñòèíñêè ðàçöâåò. Ñòàâà ãëàâåí ðåäàêòîð íà ñïèñàíèå “Ñåïòåìâðè”. Èçëèçà ïúðâàò à ÷àñò îò øåñòòîìíèÿ åïîñ “Îáèêíîâåíè õîðà”.1937). 26 ÿíóàðè 225 Ðàáîòè â Ïîëèòè÷åñêîòî óïðàâëåíèå íà àðìèÿòà. Ì ÿñòîòî íà Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ â èñòîðèÿòà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ñå ñâúðçâà ãëàâíî ñ íåãîâèòå äâà ðîìàíà “Òàòóë” è “Ñíàõà”. îñîáåíî ùî ñå îòíàñÿ äî èñòîðè÷åñêèÿ ðîìàí. Ñèëåí ñòèìóë çà ðàçâèòèåòî íà ðîìàíà îêàçâàò ñåïòåìâðèéñêèòå ñúáèòèÿ îò 1923 ã. Íå ñëó÷àéíî òîçè ðîìàí ñå âúçïðèåìà è êàòî íàé-ñòîéíîñòíàòà òâîðáà â áîãàòîòî íàñëåäñòâî íà ïèñàòåëÿ. Èçäàâà ïîâåñòòà “Òàíãî”. ùå çàáåëåæè. Ñòàâà ïðåäñåäàòåë íà Ñúþçà íà áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè. ÷å åäâà ñåãà çà ïúðâè ïúò ñïîìåíàâàìå íàé-èçâåñòíèÿ áåëåòðèñòè÷åí æàíð â ëèòåðàòóðàòà – òîçè íà ðîìàíà. íà êîèòî ñå ñïðÿõìå äî òîçè ìîìåíò. Åñòåñòâåíî âúçíèêâà âúïðîñúò äàëè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ïðåç òîçè ïåðèîä æàíðúò å â êðèçà? Ðîìàíúò â Áúëãàðèÿ ïðåç ñëåä Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà íå ñàìî íå å â êðèçà.

 ðåçóëòàò ñå ïîÿâÿâàò ñòîòèöè ïðîèçâåäåíèÿ. Äî ãîëÿìà ñòåïåí öåëèòå.1966) ãîíè âúçìîæíîñòèòå íà ïñèõîëîãèçìà â “Ïîðó÷èê Áåíö” (1938). Íèêîëàé Ðàéíîâ (1889 . êîèòî ïðåòúðïÿâà ñòðàíàòà ïðåç äåñåòèëåòèåòî. Îñîáåíî âíèìàíèå òðÿáâà äà îáúðíåì íà ðàçâîÿ íà èñòîðè÷åñêèÿ ðîìàí â ïåðèîäà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè. Äèìèòúð Äèìîâ (1909 . Ñúçäàâàò ñå ðåäèöà áèáëèîòåêè êàòî íàïðèìåð “Äðåâíà Áúëãàðèÿ”. “Áðàòÿ” (1927) íà Äîáðè Íåìèðîâ (1882 . Ïèñàòåëÿò å ïðåäñòàâèòåë íà ïðîëåòàðñêàòà ëèòåðàòóðà. ðåàëèñòè÷íàòà òåíäåíöèÿ ñúùî èìà ñâîèòå ñåðèîçíè ïðåäñòàâèòåëè â îáëàñòòà íà ðîìàíà.  Ðóñèÿ ïðåç ïúðâîòî ñëåäðåâîëþöèîííî äåñåòèëåòèå ïðîëåòàðñêèòå ïèñàòåëè çàùèòàâàò ðàçëè÷íè íå ñàìî ôîðìàëíè. à Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ å îò íàéòàëàíòëèâèòå ñðåä òÿõ. êîèòî ñå ïðåñëåäâàò ñ òåçè ïðîèçâåäåíèÿ. íî ÷åñòî ïúòè è èäåéíè ïëàòôîðìè. òåòðàëîãèÿòà “Æúòâà” (1930 .  Áúëãàðèÿ ìàëêî îò òåçè õóäîæåñòâåíè áîðáè äîñòèãàò â òÿõíàòà òåîðåòè÷åñêà ïúëíîòà è çðÿëîñò. “Ñîëóíñêèÿò ÷óäîòâîðåö” (1930) è “Äúùåðÿòà íà Êàëîÿíà” (1936) íà Ôàíè ÏîïîâàÌó òàôîâà (1902 . Ðàçáèðà ñå. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà. êîèòî èìàò âàæíî ìÿñòî â ðàçâîÿ íà èñòîðè÷åñêèÿ ðîìàí â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Íåçàâèñèìî îò òîâà è áúëãàðñêèòå ïðîëåòàðñêè òâîðöè ñïîðÿò è äèñêóòèðàò îòíî ñíî .1969). Ñòèìóëèðàíè è ïîäïîìàãàíè îò ïîëèòè÷åñêàòà âëàñò. íî åäíîâðåìåííî ñ òîâà è åäíà îò íàé-ñëîæíèòå. ïèñàòåëèòå ïðåç 30-òå ãîäèíè çàïî÷âàò íàñòîé÷èâî äà ïèøàò ïðîèçâåäåíèÿ íà èñòîðè÷åñêè òåìè. Åäíîâðåìåííî ñ Àíòîí Ñòðàøèìèðîâ è ìíîçèíà äðóãè ðîìàíèñòè ïîëàãàò ñåðèîçíè óñèëèÿ äà ìîäåðíèçèðàò ðîìàíà.1945). ×àâäàð Ìóòàôîâ íàïðèìåð åêñïåðèìåíòèðà ñ åêñïðåñèîíèñòè÷íèòå åçèêîâè ñðåäñòâà â “Äèëåòàíò” (1926). Íî ñðåä òåçè ìíîãîáðîéíè òâîðáè íà èñòîðè÷åñêà òåìà ìîæåì äà îòêðèåì è ïðîèçâåäåíèÿ êàòî “Äåí ïîñëåäåí – äåí ãîñïîäåí” (1934) íà Ñòîÿí Çàãîð÷èíîâ (1889 .1944) íèâà ñúñ ñêðèòè èëè ÿâíè ïðåïðàòêè êúì áèáëåéñêè è ôîëêëîðíè ìîòèâè. êîèòî â ïî-ãîëÿìàòà ñè ÷àñò ñà íà ìíîãî íèñêî õóäîæåñòâåíî íèâî.1933) íà Êîíñòàíòèí Ïåòêàíîâ (1891 .  òîçè ñìèñúë “Õîðî” å åäíà íàé-èíòåðåñíèòå òâîðáè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. ñà ÷èñòî óòèëèòàðíè – äà ñå ïîâèøè ïàòðèîòè÷íèÿò äóõ íà áúëãàðèíà ñëåä íàöèîíàëíèòå êàòàñòðîôè. òîé ÷åðïè èäåè è îòäåëíè òåìè îò ñâîèòå èçñëåäâàíèÿ â îáëàñòòà íà äóøåâíîñòòà è íàðîäîïñèõîëîãèÿòà íà áúëãàðèíà.1954) èíòåðïðåòèðà õðèñòèÿíñêàòà òåîëîãè÷íà ìèñúë â “Ìåæäó ïóñòèíÿòà è æèâîòà” (1919).1952). êîèòî ñà ôèíàíñèðàíè îò ïðàâèòåëñòâîòî ñ åäèíñòâåíàòà öåë äà ñå îáåçïå÷àò ôèíàíñîâî àâòîðèòå.1977).226 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .

ñïîðåä òÿõ. õóä. Ïî òîçè íà÷èí òå ñå ïðîòèâîïîñòàâÿëè íà èäåàëèñòè÷íîòî. ïðè êîèòî ñå ðàçâèâàëà Áúëãàðèÿ ïðåç òîçè èñòîðè÷åñêè ïåðèîä. ïî÷òè âñè÷êè áúëãàðñêè ïðîëåòàðñêè òåîðåòèöè íàáëÿãàò â ñâîèòå ñòàòèè âúðõó íåîáõîäèìîñòòà îò ñú÷åòàâàíåòî íà ðåàëèçìà ñúñ ñîöèàëíîòî ìèñëåíå âúðõó îáùåñòâåíèòå ïðîáëåìè. êîåòî èìàëî çà öåë äà îòêëîíÿâà ïðåäñòàâèòåëèòå íà ðàáîòíè÷åñêàòà êëàñà îò äåéñòâèòåëíèòå èì ïðîáëåìè è êëàñîâîòî èì îñúçíàâàíå.Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 227 ëèòåðàòóðíèòå ïðèíöèïè. Îñîáåíî âëèÿíèå â òîçè ñìèñúë èçèãðàâà . âìåñòî æèâè è îðèãèíàëíè îáðàçè ïðîëåòàðñêèòå ïèñàòåëè ïðîèçâåæäàëè øàáëîííè òâîðáè ñ åëåìåíòàðíè äèàëîçè. Âîäåùî èçèñêâàíå êúì ïðîëåòàðñêèòå òâîðöè å ðåàëèñòè÷íîòî. èçêóñòâî íà áóðæîàçèÿòà. íî èäåîëîãèçèðàíî âúçïðîèçâåæäàíå íà äåéñòâèòåëíîñòòà. âñè÷êè ñà îáåäèíåíè îòíîñíî “îáùåñòâåíàòà ñëóæáà íà ëèòåðàòóðàòà”. “Ãîñòåíêà”. Âàñèë Ñòîèëîâ (1927) Ðîäåíîòî ïðåç 30-òå ãîäèíè â Ðóñèÿ ïîíÿòèå “ñîöèàëèñòè÷åñêè ðåàëèçúì” âñå îùå áèëî íåïðèëîæèìî êúì óñëîâèÿòà.  îáùè ëèíèè îáà÷å. “ïðèîðèòåòà íà ñúäúðæàíèåòî íàä ôîðìàòà” (Ãåîðãè Áàêàëîâ) è îñíîâíîòî ìÿñòî íà ïðîëåòàðñêèÿ ãåðîé. âîäåíè îò ñõåìàòè÷íè è áåçæèçíåíè ïåðñîíàæè. Íåçàâèñèìî îò òîâà. Òâúðäå ÷åñòî îáà÷å.

÷å ñëåä èçëèçàíåòî íà “Ñíàõà” êîìóíèñòè÷åñêèÿò òåîðåòèê îñúæäà Êàðàñëàâîâ. Íåçàâèñèìî îò òîâà. îòðàæàòåëíèÿò õàðàêòåð íà èçêóñòâîòî ñïîðåä Ïàâëîâ ñúîòâåòñòâà íà íàòóðàëèñòè÷íàòà òåîðèÿ íà Åìèë Çîëà. Äðóã å âúïðîñúò.  Áúëãàðèÿ ïî òîâà âðåìå èìåòî íà Òîäîð Ïàâëîâ èìà èçêëþ÷èòåëåí àâòîðèòåò ñðåä ëÿâàòà èíòåëèãåíöèÿ. êîéòî òðÿáâà äà ðúêîâîäè òâîðåöà â ïðîöåñà íà ñúçäàâàíåòî íà íåãîâàòà òâîðáà. ñúçäàäåíà è ïðîìåíÿíà âñåêè äåí îò íåãî. åêñïëîàòèðàùè íàåìíèòå ðàáîòíèöè). êîèòî òîé ðàçâèâà â ñâîÿòà ñòàòèÿ “Åêñïåðèìåíòàëíèÿò ðîìàí” (1880). â êîÿòî è òîé íà ñâîé ðåä ïîñòîÿííî ïðåòúðïÿâà íÿêàêâà ïðîìÿíà”.  ñâîÿòà “Îáùà òåîðèÿ íà èçêóñòâîòî” Ïàâëîâ ïîä÷åðòàâà îñíîâíàòà ðîëÿ íà ðåàëèçìà. à íå òîçè íà ðàáîòíè÷åñêàòà êëàñà. êàòî íàé-ïëîäîòâîðåí ìåòîä ïðè îòðàçÿâàíå íà äåéñòâèòåëíîñòòà. èçëèçà ãîäèíà è ïîëîâèíà ñëåä ïóáëèêóâàíåòî íà òåîðåòè÷åñêàòà êíèãà íà Ïàâëîâ ïðåäïîëàãà íÿêàêâî èäåéíî âëèÿíèå îò íåÿ. “Òàòóë”. êîéòî å áàçèðàí âúðõó ïðèíöèïà íà îòðàæåíèåòî. ÷å ñå çàíèìàâà äà ïîêàçâà æèâîòà íà êóëàöèòå (îò ðóñêè åçèê – áîãàòè ñåëÿíè. Ñàìî ãîäèíà ïðåäè íåéíîòî èçëèçàíå àâòîðúò èçäàâà â ÑÑÑÐ íà ðóñêè åçèê ñâîÿ òðóä “Òåîðèÿ íà îòðàæåíèåòî”. Äîñòà ñòðàíèöè àâòîðúò îòäåëÿ è íà çíà÷åíèåòî íà ìàðêñèñòêî-ëåíèíñêèÿ ìèðîãëåä.228 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Äîêàòî ôðåíñêèÿò ðîìàíèñò ïîêàçâà “æèâèÿ ÷îâåê â îáùåñòâåíàòà ñðåäà. .  íÿêàêâà ñòåïåí åñòåòè÷åñêèòå ïîñòàíîâêè íà Ïàâëîâ ïðåäñòàâëÿâàò âóëãàðíîñîöèîëîãè÷åñêè ïðåâîä íà èäåèòå íà Åìèë Çîëà. ñå âúçïðèåìàò îò áúëãàðñêèòå êîìóíèñòè÷åñêè ïèñàòåëè êàòî îðèãèíàëíè òåçè ñ âàæíî òåîðåòè÷åñêî çíà÷åíèå. Åíãåëñ è Ëåíèí. ÷å â îáùè ëèíèè òîé ïðåïîâòàðÿ äîáðå ïîçíàòèòå ôèëîñîôñêè ïîñòàíîâêè íà Ìàðêñ.  òîçè ñìèñúë ëèòåðàòóðàòà ñå îñúçíàâà êàòî îáåêò íà ñîöèàëåí àíàëèç. îñîáåíî â îáëàñòòà íà èçêóñòâîòî. íåãîâèòå êíèãè. Êàòî èçêëþ÷èì ÷èñòî èäåîëîãè÷åñêèòå ïîñòàíîâêè. êîéòî ñå âúçïðèåìà îò ñúâåòñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà íàóêà çà åïîõàëíî ïðîäúëæåíèå íà Ëåíèíîâèòå èäåè çà îáåêòèâíèÿ îòðàæàòåëåí õàðàêòåð íà ïîçíàíèåòî. áëàãîäàðåíèå íà ðåâîëþöèîííî îñúçíàòèÿ ÷îâåê. òåçà.1944) êíèãàòà íà Òîäîð Ïàâëîâ “Îáùà òåîðèÿ íà èçêóñòâîòî” (1937). Òîâà ÷å ïúðâèÿò îò äâàòà ðîìàíà. Ìîæå áè ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà íÿêîè áúëãàðñêè èçñëåäîâàòåëè îòêðèâàò â ðîìàíèòå “Òàòóë” è “Ñíàõà” âëèÿíèå îò ôðåíñêèÿ ðîìàíèñò. òî ñïîðåä áúëãàðñêèÿ òåîðåòèê îáùåñòâåíàòà ñðåäà òðÿáâà äà ñå ïîêàæå êàòî ñïîñîáíà íà ïðîìÿíà. êîÿòî çà êëàñèöèòå íà èñòîðè÷åñêèÿ ìàòåðèàëèçúì èìà ñòîéíîñò íà íåïîêëàòèìà äîãìà. òÿ òðÿáâà äà ðàçêðèâà ïðÿêàòà çàâèñèìîñò ìåæäó áèòèåòî è ñúçíàíèåòî.

. çà äà èçáåãíå áúäåùè íîâè ïðîáëåìè ñ âëàñòòà è ïîëèöèÿòà.  êðàÿ íà ïîâåñòòà ãåðîÿò å ïðåäñòàâåí êàòî èçãðàäåí ðåâîëþöèîíåð è ñåëêîð (ñúêðàùåíèå íà ñåëñêè êîðåñïîíäåíò) íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïðåñà. Êîëêîòî è íåâåðîÿòíî äà çâó÷è. Êàòî ñå èìà ïðåäâèä. êîåòî èçäàâà äî 1938 ã. êîåòî â êðàÿ íà êðàèùàòà ãî äîâåæäà äî èçðàñòâàíåòî ìó êàòî êëàñîâîîñúçíàò èíäèâèä è áóíò ñðåùó áèâøèÿ ìó ãîñïîäàð. àâòîðúò åäâà ëè ìîæå äà ñå ïîõâàëè ñ íåùî ñòîéíîñòíî. ñ êîèòî Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ âëèçà â èñòîðèÿòà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Äîðè íàïðîòèâ. âñúùíîñò ðàæäà ãîëåìèÿ òâîðåö ó íåãî. ÷å ñ òâîðáàòà ñè ïîäñòðåêàâà êúì îáùåñòâåíî íåïîä÷èíåíèå è èçâúðøâà êîìóíèñòè÷åñêè ïîïóëèçúì. Êàðàñëàâîâ å ïëàêàòíèÿò èäåîëîãèçúì. Ãëàâíèÿò ãåðîé – Êàçàêà – ðàòàé ïðè íàé-áîãàòèÿ ñåëñêè ñòîïàíèí. ñàìî ñëåä äâå ãîäèíè Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ ùå èçäàäå ñâîÿ ðîìàí “Òàòóë” (1938). Òàêà íàïðèìåð â ñâîÿ ðàíåí ðåïîðòàæåí ðîìàí “Ñïîðæèëîâ” (1930) Êàðàñëàâîâ ïëúòíî ñëåäâà èíñòðóêöèÿòà ïðîëåòàðñêîòî èçêóñòâî äà âúçïðîèçâåæäà æèâîòà è äåéíîñòòà íà ðàáîòíè÷åñêàòà êëàñà. ñå âïèñâà íàïúëíî â èäåéíîòî è ôîðìàëíî êëèøå íà ïðîëåòàðñêàòà ëèòåðàòóðà.  “Òàòóë” è “Ñíàõà” àâòîðúò íå èçîñòàâÿ èäåîëîãè÷åñêèòå ïðåäïîñòàâêè. ùå ñå ïðåâúðíå â åäíî îò íàé-ñòîéíîñòíèòå â õóäîæåñòâåíî îòíîøåíèå áåëåòðèñòè÷íè ïðîèçâåäåíèÿ â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ìåæäó äâåòå ñâåòîâíè âîéíè. ïîñòåïåííî ñå îñúçíàâà è îáðàçîâà. íî ñå îòêàçâà îò òîâà äà ãè åêñïëèöèðà è àôèøèðà. òàêà êàêòî è ïîâåñòòà “Ñåëêîð” (1936). êîèòî ãî âîäÿò äî òîçè ìîìåíò. Îáâèíåíèÿòà ñðåùó ïèñàòåëÿ ñà. â êîåòî àâòîðúò èçâåñòíî âðåìå áèë îáù ðàáîòíèê. ãàðíèðàí ñúñ ñóõè è “Êàâàëúò ïëà÷å” (1927) ìúðòâîðîäåíè îáðàçè. êîÿòî Êàðàñëàâîâ ñè íàëàãà. êîéòî.. ïèøåù ñâîèòå äîïèñêè ïîä áëàãàòà óñìèâêà íà ïîðòðåòà íà Ëåíèí.Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 229 Äî ïîÿâàòà íà äâàòà ðîìàíà. Ïî òàêúâ íà÷èí âúòðåøíàòà öåíçóðà. çàåäíî ñ ìàëêî ïî-êúñíèÿ “Ñíàõà” (1942). à ãè ñêðèâà çàä õóäîæåñòâåíè àëþçèè è àñîöèàöèè. ÷å äåéñòâèåòî ñå ðàçâèâà â ïðàæêîòî ïðåäãðàäèå Ñïîðæèëîâ. Îò ÷èñòî õóäîæåñòâåíà ãëåäíà òî÷êà ðîìàíúò íÿìà àáñîëþòíî íèêàêâè äîñòîéíñòâà. âñè÷êî. Âîäåùîòî â ïîâåñòòà Êîðèöàòà íà âòîðàòà êíèãà íà Ã. ÷å ïðîèçâåäåíèåòî å âèñîêî öåíåíî îò ïàðòèéíàòà êðèòèêà è çàðàäè íåãîâèÿ èíòåðíàöèîíàëåí õàðàêòåð. çàðàäè êîÿòî Êàðàñëàâîâ å àðåñòóâàí è å èçïðàòåí íÿêîëêî ìåñåöà â çàòâîðà. ñòàâà ÿñíî. ïîïàäàéêè ñðåä êîìóíèñòè÷åñêè äðóãàðè.

÷å àâòîðúò èì å èìàë íàìåðåíèåòî äà ãè âêëþ÷è â åäèí îáù ïðîåêò. â ñåìåéñòâîòî èìàëî ìèð è “Áàáà è âíó÷êà”. õóä. óìèðà ïðè íåùàñòåí ñëó÷àé. Ðîìàíúò çàïî÷âà ñ ïîãðåáåíèåòî íà Ìèí÷î – ìëàä ìúæ. Çà êàêâî ñå ðàçêàçâà â “Òàòóë”. à ñëåä ñìúðòòà íà ãîëåìèÿ áðàò ðàáîòèòå òðúãâàò îùå ïî-ëîøî. êîéòî. æåíà ìó Òîøêà è áðàò ìó Èâàí ñÿêàø åäâà ïðè òðîïîòà íà áóöèòå ïðúñò âúðõó êîâ÷åãà îñúçíàâàò óæàñà íà ñïîëåòÿëàòà ãè çàãóáà. Òåçè áåëåçè ãîâîðÿò çà òîâà. Òå è äî òîçè ìîìåíò òðóäíî âðúçâàò äâàòà êðàÿ. òðåòèðàùè ïðîáëåìà çà óíèùîæèòåëíàòà ñèëà íà ÷àñòíàòà ñîáñòâåíîñò. Êàðàñëàâîâ íå óñïÿâà äà äîâúðøè îñòàíàëèòå äâå ïðîèçâåäåíèÿ.230 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ñåìåéñòâîòî å åäíà îò áåäíèòå ôàìèëèè â îòäàëå÷åíî íÿêúäå èç òðàêèéñêîòî ïîëå ñåëî. Âåðîÿòíî ïîðàäè íàñòúïèëèòå äðàìàòè÷íè ãîäèíè íà Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà. ñúñòîÿù ñå îò ÷åòèðè ðîìàíà. Äîêàòî Ìèí÷î å æèâ. Øîêúò çà öÿëîòî ñåìåéñòâî å ñòðàøåí. Çàòîâà äâàòà ðîìàíà ñå ðàçãëåæäàò è ÷åòàò êàòî ñàìîñòîÿòåëíè òâîðáè. Ìàéêà ìó Ìàðüîëà. êàêòî ñå ðàçáèðà.1944) È äâåòå ïðîèçâåäåíèÿ ñè ïðèëè÷àò â ÷èñòî ôîðìàëíî îòíîøåíèå – ñúñòîÿò ñå îò ïî 31 íåòèòóëóâàíè ÷àñòè è èìàò îáåì îò îêîëî 200 ñòàíäàðòíè ñòðàíèöè. Âëàäèìèð Äèìèòðîâ-Ìàéñòîðà .

Íåçàâèñèìî îò òîâà. Âñè÷êè â äîìà åäèí ñëåä äðóã ñå ðàçáîëÿâàò è . ÷èÿòî åäèíñòâåíà ìèñúë å êàê ïî-áúðçî äà íàïóñíå êúùàòà èì êàòî âçåìå ïîëàãàùèòå é ñå íèâè. îò äðóãà ñòðàíà.  ñåëîòî îáà÷å ñå ðàçïðîñòðàíÿâà ìúëâàòà. òúé êàòî ñ íèâèòå.Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 231 ñïîêîéñòâèå. íî äîðè è ïðåç óì íå é ìèíàâà äà íàïóñíå äîìà è äà ñå îæåíè îòíîâî. Ìëàäàòà æåíà ïîçíàâà ñâîåíðàâíèÿ õàðàêòåð íà ñâåêúðâà ñè è ïðåãëúùà ïîäìÿòàíèÿòà è çëèòå ïîãëåäè êàòî ãè îòäàâà íà ìúêàòà ïî çàãóáåíèÿ ñèí. ÷å ìàéêà ìó ìèñëè ñàìî äîáðîòî è èñêà äà ãî ïðåäïàçè îò ëè÷íî íåùàñòèå. êîéòî äî òîçè ìîìåíò íèêîãà íå ñå áåë çàìèñëÿë çà òîâà. íî.  ñâîèòå íåñïîêîéíè ðàçñúæäåíèÿ ñàìî ïðåäñòàâàòà çà ñìúðòòà íà Òîøêà óñïîêîÿâà ñòàðàòà æåíà. íî òàêà èëè èíà÷å íå óñïÿâà â òåçè ñè íàìåðåíèÿ. Ñàìèÿò Èâàí å ó÷óäåí îò ðÿçêàòà ïðîìÿíà â ïîâåäåíèåòî íà ìàéêà ñè è íà íÿêîëêî ïúòè ñå îïèòâà äà êàæå. Ïðèÿòåëè è áëèçêè ðîäíèíè íà Èâàí ãî ñúâåòâàò äà ãîâîðè ñ äâåòå æåíè. Íàé-íàêðàÿ ñòàðàòà æåíà ðàçêðèâà ïðåä ñèíà ñè ïðèòåñíåíèÿòà ñè – çàêîíúò ïîçâîëÿâà íà Òîøêà äà ïðåòåíäèðà çà äÿë îò èìîòèòå èì. ðàáîòëèâ ñòîïàíèí è äîáúð îðàòîð. îïðàâäàâà Òîøêà. Òîâà áè áèëî ãîëÿì óäàð çà äâàìàòà. ñìåñåíà ñ âèíî. Ðàçãîâîðèòå ñ àäâîêàòè è ñúñåëÿíèòå ÿ îáåçêóðàæàâàò – çàêîíúò å íà ñòðàíàòà íà âäîâèöàòà. ÷å óïðåöèòå êúì Òîøêà ñà íåñïðàâåäëèâè. çà äà é äàäå âìåñòî ëåê îòðîâíàòà îòâàðà. êîèòî îôîðìèë ñ ÷åòåíåòî íà äåáåëè êíèãè. Öÿëà çèìà Ìàðüîëà ñå îïèòâà äà ïðîñòóäè ìëàäàòà æåíà. Òîé áèë íå ñàìî ñèëíàòà ôèãóðà â äîìà. Ìèí÷î å áèë è àêòèâèñò íà êîìóíèñòè÷åñêàòà îïîçèöèÿ – ëåæàë â çàòâîðà çàðàäè ñâîèòå èäåè. ÷å Ìàðüîëà ñå äúðæè ãðóáî ñúñ ñâîÿòà ñíàõà. êîèòî èìàò. Ïðåç äúëãèòå è áåçñúííè íîùè ñòàðàòà æåíà ìèñëè êàê áè ìîãëà äà ïðîãîíè Òîøêà. òå è òàêà åäâà ïðåæèâÿâàò. çàùîòî òîé âå÷å å ãëàâàòà íà ñåìåéñòâîòî. êîÿòî âèíàãè å áèëà ñòóäåí è íåñúðäå÷åí ÷îâåê. íî ñúùî òàêà áëàã è ëþáÿù ñúïðóã. íî Ìàðüîëà ñå íàõâúðëÿ è ñðåùó íåãî. Ìàðüîëà. áåç òÿ äà ìîæå äà âçåìå íèâèòå èì. Ìàðüîëà ðåøàâà äà ïðîìåíè ïîâåäåíèåòî ñè ñïðÿìî ñíàõà ñè. Ñàìèÿò Èâàí. ñåãà çàïî÷âà äà âèæäà â ëèöåòî íà Òîøêà ïðèêðèòà ëè÷íîñò. ìëàäèÿò ìúæ ïðîäúëæàâà äà íå îäîáðÿâà ïîâåäåíèåòî íà ìàéêà ñè. äîðè íàïðîòèâ – îòâåäíúæ ïðîìåíÿ âçàèìîîòíîøåíèÿòà â íåãî. çàùîòî èíà÷å ùå íàñòðîè õîðàòà ñðåùó ñåáå ñè. Äúëáîêî â ñåáå ñè òîé âÿðâà. Ïî÷òè âñè÷êè âäîâèöè îò ñåëîòî óñïåëè äà èçìúêíàò ïîëàãàùèòå èì ñå çåìè. êîÿòî íå ñàìî ñ íèùî íå å âèíîâíà çà ñìúðòòà íà áðàò ìó è äúëáîêî ñòðàäà çà çàãóáåíèÿ ñè ñúïðóã. à îñâåí òîâà Èâàí íàïúëíî áè çàãóáèë âúçìîæíîñòòà äà ñå îæåíè è äà íàïðàâè ñîáñòâåí äîì. Ñìúðòòà ìó îáà÷å íå ñïëîòÿâà ñåìåéñòâîòî. çàïî÷âà äà ñå äúðæè ñúñ ñíàõà ñè îùå ïî-ñòðîãî è ãðóáî. Òÿ êðîè ðàçëè÷íè ïëàíîâå êàê äà óáèå ñíàõà ñè è íàé-íàêðàÿ ðåøàâà äà ÿ îòðîâè ñ òàòóë.

òîé å õîëåðèê ïî õàðàêòåð – íåðâåí è íåäîâîëåí. Èçìèñëÿ ïîâîä äà èçïðàòè ñèíà ñè è âíóêà ñè óæ ïî ðàáîòà ïðè ðîäíèíè è. Åäèí äåí îáà÷å âèæäà çà÷åðâåíèòå î÷è íà ñíàõà ñè è ÿ ÷óâà äà êàøëÿ.232 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .1944) îçäðàâÿâàò. ÷å íÿêîé å áðàë îò öàðåâèöàòà. Òàêà ìàëêî ïî ìàëêî íàòðóïâà òîëêîâà ìíîãî çåìÿ. Þðòàëàíà å îò÷àÿí îò íåùàñòèåòî. ìíîãî ñå ðàäâà íà âðúçêàòà íà äúùåðÿ é ñúñ Ñòîéêî – íàé-ìå÷òàíèÿ è áîãàò æåíèõ â ñåëîòî. â òîçè ðîìàí ñå ïðîñëåäÿâàò áëèçî 10 ãîäèíè îò æèâîòà íà ãåðîèòå. Ñàìàòà Ìàðüîëà êàòî âúçðàñòíà æåíà ìíîãî òåæêî ïðåêàðâà áîëåñòòà. Ïîäîáíî íà Ìàðüîëà. Òîé å òðóäîëþáèâ è äååí ñòîïàíèí – çíàå êîãà êàêâî äà ïîñåå è êàê äà ãî îòãëåäà. êîëêîòî íèêîé äðóã â ñåëîòî íÿìà. È òóê ñå ðàçãëåæäàò âçàèìîîòíîøåíèÿòà â åäíà ôàìèëèÿ – òàçè íà Þðòàëàíà. à Þðòàëàíà íàïðåãíàò è ñ ÷óâñòâî íà âèíà äàâà êóðàæ íà ñâîÿ áðàòîâ÷åä äà ïðîäúëæè . íå ñà îò íàé-áîãàòèòå â ñåëîòî. Ìàéêàòà íà Ñåâäà. Âå÷åðòà ñúñ Ñòîéêî òàéíî ïîãðåáâàò òÿëîòî íà ìàëêîòî äåòå. Òîøêà ãî èçïèâà áåç äà ïîäîçèðà íèùî è íå ñëåä äúëãî ñå ñâëè÷à ìúðòâà. êîãàòî îáùóâà ñ íàäíè÷àðèòå. Êàçúëáàøêàòà. Þðòàëàíà å åäèí îò íàéáîãàòèòå ñîáñòâåíèöè â åäíî ñúùî òàêà íåíàçîâàíî áúëãàðñêî ñåëî. Óáèòîòî ìîì÷å ñå îêàçâà ñèí íà åäèí äàëå÷åí ðîäíèíà íà Þðòàëàíà. êîåòî ãî ñïîëèòà. Åäèí äåí Þðòàëàíà èçëèçà äà íàãëåäà ñâîèòå ïî-îòäàëå÷åíè íèâè. ÷å èäâà âðåìåòî äà îñúùåñòâè ïëàíîâåòå ñè. ÷èèòî ðîäèòåëè – Êàçúëáàøèòå. Ðàçáèðà. íî ðåøàâà äà ñêðèå ïðåñòúïëåíèåòî. êîÿòî öÿë æèâîò ñå å ãðèæèëà çà äîìàøíîòî ñòîïàíñòâî è ðåäà â êúùàòà è íèêîãà íå å èìàëà êàêâèòî è äà áèëî äðóãè èíòåðåñè. Öÿëîòî ñåëî å ó÷óäåíî îò èç÷åçâàíåòî íà äåòåòî. Ñòîéêî å âëþáåí â Ñåâäà. Çà ðàçëèêà îò Ìàðüîëà. êúäåòî ñþæåòíîòî äåéñòâèå îáõâàùà ñàìî íÿêîëêî ìåñåöà. ÷å íÿìà äà ÿ ïðåæèâåå. Íî çà ðàçëèêà îò “Òàòóë”. Æåíà ìó – Þðòàëàíêàòà – å ïðîñòà æåíà. ñàìî Òîøêà íèòî êèõà. Íå ñëåä äúëãî çúðâà è êðàäåöà – ìàëêî ðóñîêîñî ìîì÷å – è õóêâà äà ãî ãîíè. ðàáîòåùè çåìèòå ìó. Äåòåòî âçèìà ïðåäíèíà è â áåçïîìîùíîñòòà ñè Þðòàëàíà ãðàáâà êàìúê è ãî õâúðëÿ êúì ìîì÷åòî. Çàáåëÿçâà îáà÷å. È â “Ñíàõà” Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ åêñïëîàòèðà ïîäîáåí êàìåðåí ñþæåò. ÷å êàêòî âñÿêà ãîäèíà íåãîâàòà çåìÿ å íàé-äîáðà è ïëîäîðîäíà. ïðåäëàãà íà Òîøêà îòðîâíîòî ïèòèå. à â ñåìåéñòâîòî å ñòóäåí è íåîáùèòåëåí. íî ñ ãðèæèòå íà Òîøêà è Èâàí îòíîâî ñòàâà íà êðàêà. Ðàäîñòíà îò íåî÷àêâàíîòî ïîâåäåíèå íà ñâåêúðâà ñè. êîéòî å ìëàäåæêè îòâîðåí è ñãîâîð÷èâ. Ìèñëè ñè. íèòî ïîäñìúð÷à. Äîêàòî ñå ðàçõîæäà ñ ðàäîñò ìèñëè. Çà íåùàñòèå êàìúêúò óäðÿ ôàòàëíî äåòåòî â ãëàâàòà. íî ðîìàíúò ñå çàíèìàâà ïî÷òè ñàìî ñúñ Ñòîéêî. íî äîìúò èì å âèíàãè ïðåãëåäåí è óþòíî ïîäðåäåí. ïðàâåùà ñå íà çàãðèæåíà. Äâàìàòà èìàò òðè äåöà.

Ñåâäà ñå ÷óâñòâà êàòî â ïðèêàçêà – ðàäâà ñå íà ñâîåòî ùàñòèå. Âëàäèìèð Äèìèòðîâ-Ìàéñòîðà äà ãî òúðñè èç ãîëåìèòå ãðàäîâå. ÷å íå ìó å êàçâàëà çà òîçè ñâîé òàëàíò. à Ñåâäà è Ñòîéêî ñå îæåíâàò è â äîìà íà Þðòàëàíà ïðèñòèãà ìëàäàòà ñíàõà. óíåñåíà âúâ âñåêèäíåâíèòå ãðèæè. Áàùà ìó íå âÿðâà íà îïëàêâàíèÿòà ìó è íà ëåêàðñêèòå . Ñëó÷âà ñå è äðóãî íåùàñòèå – Ñòîéêî ñå ðàçáîëÿâà è âå÷å íå ìîæå äà ðàáîòè. õóä. ÷å ñàìî åäíî íåùî å ñêðèë îò íåÿ è é ðàçêàçâà çà óáèòîòî ìîì÷å. à òÿ ãî óïðåêâà. íî áúðçî çàáðàâÿ çà íåãî. Ñåâäà å óæàñåíà îò ïðåñòúïëåíèåòî. ÷å ñèãóðíî è òîé ñè èìà ñâîèòå òàéíè. à òÿ òàêà è íå óñïÿâà äà çàáðåìåíåå. çàùîòî Ñòîéêî ÿ îáè÷à èñêðåíî è ñèëíî. êúäåòî Ñåâäà íàäïÿâà ñåëñêèÿ ïåâåö è ïå÷åëè âúçõèùåíèåòî íà âñè÷êè ãîñòè. ÷å ãîäèíèòå ìèíàâàò. Åäèí äåí äâàìàòà ñà íà ñâàòáà. Âå÷åðòà Ñòîÿí ãàëåíî é ñå êàðà. Ìàëêî ïî ìàëêî âñè÷êè çàáðàâÿò çà èç÷åçíàëîòî äåòå.Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 233 “Æúòâàð”. Ñòîéêî ïðèçíàâà. Ìëàäàòà æåíà ñå áåçïîêîè ïîâå÷å îò òîâà. Âúïðåêè ÷å â áîãàòàøêèÿ äîì îòíîøåíèÿòà ñà ïî-ñòóäåíè îòêîëêîòî â ðîäíàòà é êúùà.

Ñåâäà ñå ÷óâñòâà íåëîâêî. ò. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà ïúðâàòà äåéíîñò íà ðåâîëþöèîííîòî ïðàâèòåëñòâî â ÑÑÑÐ å äà îñúùåñòâè íàöèîíàëèçàöèÿ. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà. à îò åäèí ìàëúê åëèò – åêñïëîàòàòîðèòå êàïèòàëèñòè. ÷å è äðóã çíàå çà ïðåñòúïëåíèåòî è çàïî÷âà äà ñå ïàçàðè ñúñ Ñåâäà êàòî é ïðåäëàãà äðóãè çåìè. õâàùà ïî ëîøè ïúòèùà – íå ó÷è è ïî öåëè äíè ñòîè èç êàôåíåòàòà.  êðàÿ íà ðîìàíà Þðòàëàíà ðåøàâà çà ïî-äîáðå äà ñå ïðåäàäå íà âëàñòòà ñëåä äåñåò ãîäèíè ïðèêðèâàíå. åäèí äåí Ñåâäà ñå ñåùà çà äúëãî ïàçåíàòà òàéíà è ÿ ðàçêàçâà íà ðîäèòåëèòå ñè. Òîçè ïðîöåñ òðÿáâà â êðàÿ íà . èëè íèùî. íî Þðòàëàíà îòêàçâà äà é äàäå ïîëàãàùèòå é ñå âåùè. íåùî êîåòî èçêðèâÿâà ñúùíîñòòà ìó. òàêà òîé ïðàâè âúâ âñè÷êè ñâîè ïðîèçâåäåíèÿ. Þðòàëàíà ñå äúðæè îùå ïî-õëàäíî ñ íåÿ è ðåøàâà äà ïðîãîíè ìëàäàòà æåíà.234 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . êîèòî èìà âúðõó îáèêíîâåíèÿ ÷îâåê ôåòèøèçèðàíåòî íà ñîáñòâåíîñòòà. Êàêòî äîáðå çíàåì. Àëåêñè. Áàùà é ÿ ïîäòèêâà äà èçíóäâà Þðòàëàíà êàòî â çàìÿíà íà ìúë÷àíèåòî é ÿ ïðèíóæäàâà äà ïîèñêà íàéãîëÿìà íèâà. Êóëìèíàöèÿòà íà òåçè íåùàñòèÿ èäâà ñúñ ñìúðòòà íà Ñòîéêî. íî íå îòñòúïâà – èëè ãîëÿìàòà íèâà. ïðåäèçâèêâà ãî êúì ëèöåìåðèå è ëúæà êàòî ïîòèñêà äîáðîäåòåëíàòà ìó àëòðóèñòè÷íà ïðèðîäà. çàùîòî ïî ïðèíöèï òîé å îñúäåí äà æèâåå â êîëåêòèâ. Ñïîðåä êîìóíèñòè÷åñêàòà èäåîëîãèÿ ÷àñòíàòà ñîáñòâåíîñò ïîäáóæäà â ÷îâåêà íåãîâèòå åãîèñòè÷íè èíòåðåñè. äà ëèêâèäèðà ÷àñòíàòà ñîáñòâåíîñò. ïîìàëêèÿò ìó ñèí. Þðòàëàíà ñå ïðîâàëÿ è â îïèòèòå ñè äà âëåçå â óïðàâàòà íà ñåëîòî. òàçè ïîñòàíîâêà å êðàéúãëåíèÿò êàìúê íà ïîëèòèêîèêîíîìè÷åñêîòî ó÷åíèå íà Êàðë Ìàðêñ è Ôðèäðèõ Åíãåëñ.  “Òàòóë” è “Ñíàõà” èäåîëîãåìàòà òðÿáâà äà ðàçêðèâà ïàãóáíîòî âëèÿíèå íà ÷àñòíîñîáñòâåíè÷åñêàòà ñòðàñò â êàïèòàëèñòè÷åñêîòî îáùåñòâî.  òîçè ñìèñúë êàòî ïîñëåäîâàòåëåí è óáåäåí êîìóíèñò Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ ïðåäâàðèòåëíî ïîñòàâÿ èäåîëîãåìàòà – äà ðàçêðèå ïàãóáíèòå ñîöèàëíè è ïñèõîëîãè÷åñêè ïîñëåäèöè. îòêîëêîòî äà èçãóáè íèâàòà. Þðòàëàíà å óæàñåí îò òîâà. çàùîòî ñúñåëÿíèòå ìó íå ãî îáè÷àò. Íå ñàìî â òåçè äâà ðîìàíà Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ ïðåäâàðèòåëíî çàëàãà åäíà èäåîëîãè÷åñêè îôîðìåíà òåçà. êîéòî èçïðàùà äà ñå ó÷è â ãîëåìèÿ ãðàä.å. Èçïúëíåíà ñ îìðàçà êúì ñâîèòå òúñòîâå. çàùîòî ôèíàíñîâèòå ñðåäñòâà íå ñå óïðàâëÿâàò îò ðåàëíèòå ñè ñòîïàíè – ðàáîòíè÷åñêàòà êëàñà.. ÷å íå å æåëàíà â ãîñïîäàðñêèÿ äîì è ñå ïðèáèðà ïðè ðîäèòåëèòå ñè. Çàðàäè ñîáñòâåíîñòòà ÷îâåê çà ÷îâåêà ñå ïðåâðúùà â çâÿð.1944) ïðåïîðúêè äà ñè ïî÷èâà è äà èçáÿãâà ðàáîòàòà. ñïîðåä êîèòî êàïèòàëèçìúò íåìèíóåìî ùå áúäå çàìåíåí îò êîìóíèñòè÷åñêîòî îáùåñòâî. Ñåâäà îòâåäíúæ îñúçíàâà âðàæäåáíîñòòà íà ÷óæäèÿ äîì. Ñåâäà ðàçáèðà. Îñòàíàëà ñàìà.

Ðåäèöà îò ãîëåìèòå èìåíà â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà êàòî Åëèí Ïåëèí. Êàðàñëàâîâ íå áè ìîãúë äà èçãðàäè óáåäèòåëíî ñâîÿ õóäîæåñòâåí ñâÿò. äîðè ìîæå äà ñå êàæå. çàëåãíàëè â òâîðáèòå. áåç äà ïîñòàâè ñâîèòå ïåðñîíàæè â åäèí îðãàíè÷åí . ïðåäñòàâÿùà ñúäáàòà íà îáèêíîâåíèÿ ñåëñêè ÷îâåê. õóä. Èëèÿ Âîëåí. ÷å òÿ å îñíîâíà çà ðåàëèñòè÷íàòà ëèíèÿ â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. êîìïîçèöèîííî äîáðå ðàçâèòè è ïñèõîëîãè÷åñêè óáåäèòåëíè îáðàçè. Íÿìà òâîðáà. áåç äà ñå äîêîñíå äî ìíîãî òúíêè è âàæíè ïñèõîëîãè÷åñêè íàöèîíàëíè õàðàêòåðèñòèêè. Ñîöèàëíîòî êàòî ïúðâè÷íî íàìåðåíèå ñå âëèâà è ñòàâà ÷àñò îò ïñèõîëîãè÷åñêàòà è íàöèîíàëíàòà îïðåäåëåíîñò íà òâîðáàòà.Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 235 êðàèùàòà äà äîêàæå.  òîçè ñìèñúë èäåîëîãèçèðà“Æúòâàðêà”. ÷å ïðèñòðàñòÿâàíåòî êúì ñîáñòâåíîñòòà ïðåâðúùà ÷îâåêà â ïðåñòúïíèê. Éîðäàí Éîâêîâ çàñÿãàò â ñâîè ðàçêàçè ïðîáëåìà çà êîíôëèêòèòå. ðàçäåëÿíåòî èëè ïðîñòî ñòîïàíèñâàíåòî íà îáðàáîòâàåìàòà çåìÿ. Òåìàòà çà çåìÿòà âèíàãè å èìà ëà ñâîåòî èçêëþ÷èòåëíî âàæíî ìÿñòî. êîèòî ïîðàæäà íàñëåäÿâàíåòî. à ñå ò ðàíñôîðìèðàò â èçêëþ÷èòåëíî ñïîëó÷ëèâî ðåà ëèçèðàíè. Òîâà ñà èäåîëîãè÷åñêèòå ïðåäïîñòàâêè. íî ïîðàäè ðåäèöà ïðè÷èíè òå íå ñå øàáëîíèçèðàò. Êîíñòàíòèí Ïåòêàíîâ. Âëàäèìèð Äèìèòðîâ-Ìàéñòîðà íåòî íà òåìàòà îò ñòðàíà íà Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ ñå âïèñâà â åäíà îáùîíàöèîíàëíà è ñàìà ïî ñåáå ñè èçâúíèäåîëîãè÷åñêà ïëîñêîñò. ò àêà êàêòî ñòàâà ïðè ïîâå÷åòî ïðîëåò àðñêè ïèñàòåëè. êîÿòî â íÿêàêâà ñòåïåí äà íå çàñÿãà è ïðîáëåìà çà èçòî÷íèêà íà íåãîâîòî ïðåïèòàíèå. â óáèåö.

Êàðàñëàâîâ çàñÿãà åäíà èçêëþ÷èòåëíî ÷óâñòâèòåëíà ÷åðòà â ïñèõîëîãèÿòà íà áúëãàðèíà. à ïðåäñòàâëÿâàò ñëîæåí êîìïëåêñ îò ïñèõîëîãè÷åñêè. çàùîòî íå âîäè äî èçÿñíÿâàíå íà ïðîáëåìèòå. íî è é ñú÷óâñòâà. Ìàðüîëà. Íî Êàðàñëàâîâ ïîäõîæäà ñïðÿìî õóäîæåñòâåíàòà äåéñòâèòåëíîñò. äîêàòî Òîøêà â îáùè ëèíèè ñàìî ñòðàäà îò ãðóáîòî ïîâåäåíèå íà òúùà ñè. êîÿòî å ÷àñò îò ïàòðèàðõàëíàòà éåðàðõè÷íà öåííîñòíà ñèñòåìà – ëèïñàòà íà êîíòàêò. äî îòêðèòîòî èì ïîñòàâÿíå è òÿõíîòî ðàçðåøàâàíå. íå å îïèñàíà êàòî äåìîíè÷íî ñúùåñòâî. ñîöèàëíè è íàöèîíàëíè èçìåðåíèÿ. ïî êîéòî Êàðàñëàâîâ ÷ðåç âúòðåøíèòå ìîíîëîçè è ðàçìèñëè íà ãåðîèòå ïîêàçâà ñêðèòàòà ñîáñòâåíà ïðàâîòà íà âñåêè åäèí îò òÿõ. Ìàðüîëà ìèñëè. íà îáùóâàíå ìåæäó ÷ëåíîâåòå íà ôàìèëèÿòà. Èìåííî òóê ìîæå äà ñå îòêðèå è åäèí îò íàé-èíòåðåñíèòå îò ïñèõîëîãè÷åñêà ãëåäíà òî÷êà ìîìåíòè â ðîìàíà – íà÷èíúò. Îáðàçèòå íà Ìàðüîëà è Þðòàëàíà ñå ïðåâðúùàò â åäíè îò íàéóáåäèòåëíèòå îòðèöàòåëíè ïåðñîíàæè â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. à Èâàí å ðàçïîëîâåí â ìèñëèòå ñè çà äâåòå æåíè – îáè÷à. Íåãîâèòå öåíòðàëíè ïåðñîíàæè – Ìàðüîëà è Þðòàëàíà – íå ñà òîëêîâà âúïëúùåíèÿ íà ñîöèàëíèÿ äåòåðìèíèçúì. êîéòî ïðåäîïðåäåëÿ åãîèñòè÷íèÿ èì õàðàêòåð. â öåíòúðà íà êîèòî òðÿáâà ñòîè ñîöèàëíèÿò ôàêòîð. ÷å Òîøêà ùå ãè íàïóñíå è ùå ñè âçåìå ïîëàãàùîòî é ñå. ïîäîáíî íà ãîëåìèòå ðåàëèñòè â åâðîïåéñêàòà ëèòåðàòóðà Åìèë Çîëà. “Òàòóë” è “Ñíàõà” â äåéñòâèòåëíîñò ñå ïðåâðúùàò â òâîðáè. Ãè äüî Ìîïàñàí è Ãóñòàâ Ôëîáåð. äîðè íàïðîòèâ.236 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . êîèòî îôîðìÿò òÿõíîòî õóäîæåñòâåíî ïîâåäåíèå. à íå ÷ðåç àâòîðñêè ìîðàëèçàòîðñêè ïðèñúäè. Äèàëîãúò â “Òàòóë” å ïñåâäîäèàëîã. è Þðòàëàíà èçâúðøâàò ïðåñòúïëåíèÿ è íå ìîãàò äà áúäàò îïðàâäàíè îò ìîðàëíà ãëåäíà òî÷êà. ïîñòàâÿùè ñëîæíè è îáùî âçåòî íåðàçðåøèìè ìîðàëíè äèëåìè. êîåòî óáèâà áåçñêðóïóëíî ñâîÿòà ñíàõà. Çàìèñëåíè êàòî ïðîèçâåäåíèÿ. Áåç ñúìíåíèå öåíòðàëíèòå ïåðñîíàæè â äâàòà ðîìàíà ñà ïðåäñòàâåíè â íåãàòèâåí ïëàí.1944) õóäîæåñòâåí ñâÿò. îñòàâÿéêè òåêñòúò äà ãîâîðè ñàì çà ñåáå ñè. à äîðè íàïðîòèâ – öåëåíàñî÷åíî ñå îòêëîíÿâà . È Ìàðüîëà. Ãåðîèíÿòà íà Êàðàñëàâîâ ïðåç öÿëîòî âðåìå å âîäåíà îò äúëáîêî õóìàííè è öåííîñòíî çíà÷èìè â íàöèîíàëåí àñïåêò ìîòèâè – æåëàíèåòî äà ïðåäïàçè åäèíñòâåíèÿ ñè îñòàíàë ñèí îò óíèçèòåëíî è áåäíî ñúùåñòâóâàíå. Íèòî âåäíúæ òðèìàòà öåíòðàëíè ãåðîè íå ñòèãàò äî ðàçÿñíÿâàíå íà èçìú÷âàùèòå ãè âúïðîñè. íî è ñå äðàçíè îò ãðóáàòà ñè ìàéêà – ñòðàõóâà ñå îò ñíàõà ñè. áåç ïî íÿêàêúâ íà÷èí äà ñå íàìåñâà â íåãî. íàïðèìåð. íà ãîâîð. Òàêà ïåðñîíàæèòå ìó ñå ïðåäñòàâÿò ïðåä ÷èòàòåëÿ ñ âúòðåøíèòå ñè ìîíîëîçè è ðàçìèñëè. îñúæäàíèÿ è îïðàâäàíèÿ.

êîÿòî ïðè âñÿêà ïî-ìåêà äóìà íà ñâåêúðâà ñè. èçïàäà â óìèëåíèå è íàäåæäà è íå ñìåå äà ïîòúðñè óòåõà è ïîìîù ïðè áëèçêèòå ñè. Åäíà îò îñíîâíèòå ïðè÷èíè çà ñìúðòòà íà Ïàâåë íàïðèìåð å íåäîâåðèåòî. Ìú÷èòåëíàòà áîðáà. íàé-ìíîãî ÿ ïëàøàò. Ïàòðèàðõàëíîòî ñúçíàíèå å êîíñåðâàòèâíî. èçáÿãâà ãè. Ñïîðåä íåéíîòî ìèñëåíå íÿìà ãðÿõ. êîåòî áàùà ìó ïðîÿâÿâà êúì äîêòîðèòå. èçãðàäåí êàòî íåäîñòàòú÷íî àêòèâåí è èíèöèàòèâåí. Íÿìà ïðåñòúïëåíèå. Òîøêà è Ñåâäà. ôàêòè÷åñêè ñà íàïúëíî áåçïîìîùíè ñðåä çàêîñòåíåëèòå è îáùîâàëèäíè ïàòðèàðõàëíè âçàèìîîòíîøåíèÿ. è Þðòàëàíà ñà ïðåäñòàâåíè êàòî ëèøåíè îò âñÿêàêâè èçâúíëè÷íè èíòåðåñè. îò ñâîÿ ñòðàíà. Ãåðîèòå íà Êàðàñëàâîâ ñà â ìíîãî ïî-ãîëÿìà ñòåïåí ïðîäóêò íà îãðàíè÷åíàòà çàòâîðåíà ñèñòåìà íà áúëãàðñêîòî ñåëî. Âñè÷êî íîâî è ðàçëè÷íî èëè íå ñúùåñòâóâà â ñúçíàíèåòî èì (Ìàðüîëà) èëè ïëàøè ñúñ ñëîæíîñòòà ñè (Þðòàëàíà).  ñúùîòî âðåìå ïåðñîíàæèòå ñ ïî-ðàçëè÷íî ìèñëåíå . Ìàðüîëà âåëèêîëåïíî âúïëúùàâà ïðèðîäàòà íà òîçè òèï ñúçíàíèå.Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 237 îò òÿõ. äåéñòâà ñòðèêòíî ñúîáðàçÿâàéêè ñå ñ ñîöèàëíèòå íîðìè íà ñâåòà.  òîçè ñìèñúë ñëóõîâåòå.  òîçè ñìèñúë â ñâîèòå ðîìàíè Êàðàñëàâîâ â ìíîãî ïî-ãîëÿìà ñòåïåí èçâúðøâà ñîöèàëíà êðèòèêà íà êîíñåðâàòèâíîòî ïàòðèàðõàëíî îáùåñòâî è ñúçíàíèå. È Ìàðüîëà. êîèòî ñå íîñÿò èç ñåëîòî çà íåÿ. êàêòî è íà åëåìåíòàðíèòå åãîèñòè÷íè íóæäè. â êîéòî æèâåå. àêî òîé îñòàíå èçâúí î÷èòå è óøèòå íà äðóãèòå. ñà ïðåäñòàâåíè êàòî ñòðàõëèâè è íåñèãóðíè. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà òÿ ïðåäïðèåìà ñëåäâàùàòà êðàéíà ñòúïêà ïðè çàùèòàòà íà ñâîèòå öåííîñòè è ïðàâî – ïðåñòàâà äà ñå äîâåðÿâà äîðè è íà ñèíà ñè Èâàí. ïîñòîÿííî îòëàãà îòêðèâàíåòî íà èñòèíàòà. Îò åäíà ñòðàíà. òàêúâ å Èâàí â “Òàòóë”. îòêîëêîòî íà êëàñîâàòà ðàçäåëåíîñò. Òî îíòîëîãè÷íî îòðè÷à ðàçèñêâàíåòî è ðàçÿñíÿâàíåòî íà íåïîçíàòîòî. Òîøêà å èçãðàäåíà êàòî íàïúëíî ïàñèâíà íàòóðà. Îò äðóãà ñòðàíà. Ñåâäà. êîÿòî Ìàðüîëà âîäè ñúñ ñåáå ñè. äàëè äà ðàçêðèå ñâîèòå ïëàíîâå ïîíå íà ñåñòðà ñè è â . îòêîëêîòî íà íåãîâèòå ñîöèàëíè íàïðåæåíèÿ. íåçàâèñèìî îò ñâîÿòà íåâèííîñò è äîáðîòà. Îñíîâíà ïðè÷èíà çà óáèéñòâîòî íà Òîøêà ñå îêàçâà ìíîãîêðàòíî îòëàãàíèÿò è â êðàÿ íà êðàèùàòà òàêà è íå îñúùåñòâåí ðàçãîâîð ìåæäó íåÿ è Èâàí. çàòâîðåíî â ñîáñòâåíèòå ñè öåííîñòè è ïðåäðàçñúäúöè. Òîøêà äîðè è íå ìîæå äà ïðåäïîëîæè ïîðàäè êàêâè ïðè÷èíè Ìàðüîëà äðàñòè÷íî ïðîìåíÿ ïîâåäåíèåòî ñè ñïðÿìî íåÿ ïðåäè äà ÿ ïîãóáè. îòäàäåíè íà ðåëèãèîçíè ñóåâåðèÿ è ïðåäðàçñúäúöè. ñïîðåä êîåòî çàêîíúò íà ðîäà å ïî-ñèëåí îò çàêîíà íà äúðæàâàòà è íà ìîðàëà. àêî òî ñå ïàçè äîáðå â òàéíà.

1944) êðàéíà ñìåòêà çàïàçâàíåòî íà òàéíàòà. òâúðäå ïîïóëÿðåí è åêñïëîàòèðàí ñðåä áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè. Âëàäèìèð Äèìèòðîâ-Ìàéñòîðà . çàùîòî ïîñëåäíîòî íåùî. êîåòî ìîæå äà ñå î÷àêâà îò ãåðîèíÿòà å ïðîÿâà íà ãóçíà ñúâåñò. ïðåäñòàâëÿâà òðèóìô íà öåííîñòíî îãðàíè÷åíèÿ ïàòðèàðõàëåí ñâÿò. ÷å ïðåñòúïëåíèåòî ùå îñòàíå íåðàçêðèòî. êîèòî ñà ñè îòèøëè çäðàâè è ïðàâè. õóä. Íåçàâèñèìî îò îòâîðåíèÿ õàðàêòåð íà ðîìàíà. Òàéíàòà òÿ ùå çàâëå÷å è â ãðîáà.238 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Äîðè íàïðîòèâ. Êàðàñëàâîâ íå ðàçâèâà ñâîÿ ðîìàí ïî ìîäåëà íà “Ïðåñòúïëåíèå è íàêàçàíèå”. Îñâåí òîâà ïðåñòúïëåíèåòî é å ïåðôåêòíî îñúùåñòâåíî – íÿìà ñâèäåòåëè è ïðåä íèêîãî íå å ðàçêðèëà íàìåðåíèÿòà ñè. òàêà êàêòî ãî ïðàâè â “Ñíàõà”. ìîðàëíèÿò êàçóñ â “Òàòóë” å òîòàëíî ïðåîáúðíàò. Íàïðîòèâ â ñêàëàòà íà íåéíàòà öåííîñòíà ñèñòåìà òÿ âúçñòàíîâÿâà åäíà íåñïðàâåäëèâîñò – ïðåìàõíàëà å çàïëàõàòà çà ñâîÿ ðîä. “Æúòâàð”. áåç äà ïîðîäÿò ó íèêîãî è êàï÷èöà ïîäîçðåíèå. Ìàðüîëà âúçïðîèçâåæäà â ñúçíàíèåòî ñè âñè÷êè ñïîìåíè çà ñëó÷àéíî ïî÷èíàëè õîðà îò ñåëîòî. àâòîðúò íååäíîêðàòíî ïîäñêàçâà.

Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 239 Íàïúëíî èäåíòè÷åí å ïðåäñòàâåí ìîòèâúò çà ìúë÷àíèåòî â “Ñíàõà”.  òîçè ñìèñúë Ìàðüîëà è Þðòàëàíà ñå ðàçêðèâàò êàòî äúëáîêî äðàìàòè÷íè îáðàçè. ïëîä íà åäíà îòìèíàëà åïîõà îò áúëãàðñêàòà èñòîðèÿ. ñòðàõ îò ñïðàâåäëèâîñòòà. ×ðåç òÿõ Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ îñúùåñòâÿâà êîëêîòî ñîöèàëíà êðèòèêà. Ïúðâîíà÷àëíî òÿ ïî ñâîåìó ïðèåìà “çàêîíà” çà ìúë÷àíèåòî. âèæäàéêè ñòðàäàíèåòî íà ñâîÿ ñâåêúð. ñòàâà ïóáëè÷íî äîñòîÿíèå è ïî òîçè íà÷èí ñå ëåãèòèìèðà êàòî ïðåñòúïëåíèå. êîãàòî âñå îùå å ÷àñò îò ñåìåéñòâîòî íà Þðòàëàíà ìíîãî áúðçî “çàáðàâÿ” çà ïðåñòúïëåíèåòî. Äîðè íàïðîòèâ. êîåòî ìîæå äà ñå êàæå çà îáðàçèòå íà Ìàðüîëà è Þðòàëàíà å. çàùîòî ïî òîçè íà÷èí òî íå ñúùåñòâóâà è çà îáùíîñòòà. Íî òîãàâà. è íàöèîíàëíè ÷åðòè – èçäèãàíåòî â êóëò íà òðóäà è ñåìåéñòâåíîñòòà. èçîëèðàí îò ñâåòà. òå ñà åäíî ñëîæíî ñú÷åòàíèå îò ÷èñòî ïñèõîëîãè÷åñêè õàðàêòåðèñòèêè – ëîø è ãðóá õàðàêòåð. Çíàíèåòî çà óáèéñòâîòî â ðàìêèòå íà ñåìåéñòâîòî àâòîìàòè÷íî “àìíèñòèðà” ïðåñòúïëåíèåòî. êîãàòî å âîäåíà åäèíñòâåíî îò èíòåðåñà è îìðàçàòà èçâåäíúæ ñè âúçñò àíîâÿâà ñïîìåíà. È â òîçè ñìèñúë àâòîðúò óñïÿâà â ñâîèòå íàìåðåíèÿ. ôåòèøèçèðàíå íà çåìÿòà. òîëêîâà è íà àíàëèç íà åäíà ïðîñëîéêà îò áúëãàðñêèÿ íàðîä – òàçè íà êîíñåðâàòèâíèÿ áúëãàðñêè ñåëÿíèí. öåííîñòèòå íà êîÿòî îáà÷å ïðîäúëæàâàò äà ñúùåñòâóâàò â ñúçíàíèåòî íà ðåäèöà îò äíåøíèòå áúëãàðè. çà äà èçâë å÷å ïîëçà èëè íàé-ìà ë êîòî óäîâëåòâîðåíèå. Äî ãîëÿìà ñòåïåí òÿ ñúùî å ðàçêðèòà êàòî ïðîäóêò íà ñúùîòî òîâà îãðàíè÷åíî ïàòðèàðõàëíî ìèñëåíå. çàùîòî ñúçäàâà çà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà èçêëþ÷èòåëíî æèâè. ñòóäåíèíà è ìíèòåëíîñò. Ïî òîçè íà÷èí òàéíàòà âå÷å ãóáè ìàãèÿòà íà çàùèòåíîñòòà â çàòâîðåíèÿ äîì. Òÿ ñå åêñòåðèîðèçèðà. ïëúòíè è óáåäèòåëíè îáðàçè. ÷å ïðåäñòàâëÿâàò òèïàæè. . Êàðàñëàâîâ â íèêàêúâ ñëó÷àé íå ïðåâðúùà Ñåâäà â æåðòâà íà Þðòàëàíà. Ñìúðòòà íà Ñòîéêî è íåòúðïèìèÿò õàðàêòåð íà Þðòàëàíà îáà÷å ïðåäèçâèêâàò Ñåâäà äà íàïóñíå äîìà è ôàêòè÷åñêè òÿ ñå ïðåâðúùà âúâ âúíøåí ÷îâåê. Ïîñëåäíîòî íåùî. ñîöèàëíè áåëåçè – îãðàíè÷åíîñò. à è íÿìà êàê äà íå å òàêà.

Áåøå êàïòèðàíî è îãðàäåíî ñ òåæêè äÿëàíè êàìúíè îò íÿêîé ñè Åìèí àãà. áëÿñâàõà ñúðïîâå. áÿõà ñå èçñåëèëè âñè÷êè îêîëíè òóðöè. ìîíîòîííè è æàëíè. òîé ñå äîòúòðè äî Åìèíàãîâîòî êàéíà÷å è ñå òðúøíà â ñÿíêàòà íà ñàìîòíàòà øèïêà. íà ìåñòà ìàõàøå âèñîêî ñ ðúêà: . Òóê-òàì ðåæåõà âúðøè è íàä îãîëåíèòå ìàìóëè. èçïîòåí.1944) ` ÑÍÀÕÀ 4 Íàä çåìÿòà ñå ñèïåøå âå÷å æåãàòà íà ÿñíèÿ ëåòåí äåí. òÿõ ïðåíàñÿõà íàé-ïîñëå. òîé ãî ñïèðàøå çà ìàëêî. Íÿêîãà – òîé ãî ïîìíè – òîâà êàéíà÷å áåøå ãîëÿì áèñòúð èçâîð. óïëåòåíè ïîä áåçêðàéíà è íåóëîâèìà ìðåæà. Íà ìåñòà Þðòàëàíà êèìàøå íà ðàíîáóäíèòå ñòîïàíè. Íàä õúëìîâåòå ñå ñïëèòàõà ïúðâèòå îãíåíîñâåòëè æè÷êè íà ðàííàòà ìàðàíÿ è íèâèòå ïàäàõà è ñå ãóáåõà. äåòî ìó áåøå ïî ñúðöå. íàëåíè ñúñ çúðíî è ðàçêðèâåíè íàä äúëáîêèòå êàðúöè. ïîäàâàøå ìó êóòèÿòà ñ öèãàðèòå è êèìàøå ñ ãëàâà êúì íàòîâàðåíàòà êîëà: . ñå ìÿðêàõà áåëè êúðïè. çàëèâàøå èçïîìà÷êàíèòå ñòúðíèùà è ðåäêèòå óãàðè è óãàñâàøå â ïîñúðíàëàòà çåëåíèíà íà öàðåâè÷íèòå ïîëåòà.Òåæè ëè? Òåæè ëè? .Ñðåäíà õóáîñò. ïðåìàëÿëà îò ñòðàøíèòå ãîðåùèíè.240 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Óìîðåí. . Òåçè ñíîïè áÿõà îò íàé-äàëå÷íèòå íèâè. çåìÿòà êàòî ÷å ëè èñêàøå äà ñè ïîåìå äúõ. Óòúïêàíèÿò êðàé ïúòèùàòà ÷åðíîçåì áåøå ñå íàïóêàë.íî èìåòî íà òîçè íåçíàåí áëàãîäåòåë . Íèêîé âå÷å íå ïîìíåøå òîçè áëàãîðîäåí òóð÷èí – îòäàâíà. Ïî êðèâèòå ìåæäóñåëñêè ïúòèùà ñêúðöàõà êîëè. íàòîâàðåíè ñúñ ñíîïè. ïðîçâó÷àâàõà îòêúñëå÷íè ïåñíè. îùå ïî Ñðúáñêî-áúëãàðñêàòà âîéíà ïðåç 1885 ãîäèíà. çàæàäíÿëà çà âëàãà è äúæä. ïðîñíàòà îò ñèíêàâèòå âúðõîâå íà Ñòàðà ïëàíèíà äî ìîðàâèòå î÷åðòàíèÿ íà Ðîäîïèòå.Äîáðà ñðåùà! Äîáðà ñðåùà! Àêî ñå ñëó÷åøå íÿêîé ïî-áëèçúê.

Àñëú òúêìî äîêàòî äà ïðåíåñàò ôèÿ. ìîæåõà äà ïî÷àêàò äî åäíà ñåäìèöà. òà íå áåøå âèäÿë ñ î÷èòå ñè. . ãóðåëèâî îêî. çàìèñëÿ ñå òîé. Êàòî âñè÷êè ôðîíòîâàöè è òîé íå ìîæåøå îùå äà ñå íàðàäâà. ùå ÿ äúðæè ÷àê äî íàïðîëåò. Òîé ñå èçïðàâè. à íå ìó äîñòèãàëè ïàðèòå. òà äà é âèäè ñëàäîñòòà. êàïëàäèñàíè ÷óâàëè è òîï÷åòà íîâè÷êè. ïðîëîìîòè åäíà òåæêà ïñóâíÿ è ïîå êúì íèâàòà ñè. Äîòîãàâà òîâà ìÿñòî ìèíàâàøå çà ñëàáîâàòè÷êî. âñè÷êî êðàäÿõà è èçïî÷óïâàõà ïðîêëåòèòå ìó õîðà.. Þðòàëàíà îòäàâíà íå áåøå ìèíàâàë íàñàì. âîäíè áóáîëå÷êè. Òîé ìèãàøå ñàìî è â óìà ìó ñå ïðåìÿòàõà êóïîâå ìàìóëè. âñå åäíî äâàéñåò è ïåò õèëÿäè ëåâà ùå âçåìå . ñïîìíÿ ñè êàê ÿ êóïè òàçè íèâà è ñå óñìèõíà. Ãëåäàøå ÿ òîé è ìó ñòàâàøå ëåêî. Åòî. Òîêó-ùî áåøå ñå âúðíàë îò âîéíàòà. îò òàçè öàðåâèöà òîé ÷àêàøå íàé-ìíîãî òàçè ãîäèíà. Åòî. äåòî èìà åäíà ïðèêàçêà.. Êúñìåò.Äåå. ïî ñëàáèíèòå è ïî êðúñòà. è ãúðäèòå ìó ñå èçäóâàõà. èçòúðñè ñå åäèí äåí ïðè íåãî Èâàí÷î Ïîïòîäîðîâ. Ñàìî ÷å ïðåç Åâðîïåéñêàòà âîéíà êàéíà÷åòî áåøå ñúñèïàíî – åäíà íîù êìåòúò çàäèãíà êàìúíèòå è ñåãà òî ñúëçåøå êàòî ìúòíî. íèòî êðàòóíêà. äà èìà.Áèáëèîòåêà . íå áúðøåøå ïîòòà. Ùå ÿ ïðîäàäå íà öåíà.. íàìðúùè ñå. îùå íåïèïàíè áàíêíîòè. ÷å öàðåâèöàòà ìó å èçáóÿëà òàêà è å çàâúðçàëà òàêîâà åäðî. Äâàäåñåò è äâà äåêàðà – öÿëî ïîëå. îò ðàäîñò íå ñåùàøå ñòðàøíàòà ãîðåùèíà. Þðòàëàíà ñå íàâåäå. ÷å ñëåä òðèãîäèøíè ìúêè è ñðàæåíèÿ å çàïàçèë äóøàòà ñè. Âúðøèòå é îùå íå áÿõà çà ðÿçàíå. ïî-ïîëåêà! – ãúë÷åøå ãè òîé ãàëåíî. ñå êðúñòîñâàõà íà âñè÷êè ñòðàíè è ãî òóïàõà ïî êðàêàòà. Òÿ áåøå çàñÿòà ìàëêî ïî-êúñíè÷êî îò äðóãèòå.Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 241 îñòàíà ñâúðçàíî ñ èçâîðà è ñ öåëèÿ òúäÿâàøåí êúð. ïðîñíàòîòî íà õàðìàíà çúðíî. Äâå-òðè æàáè ñå ãóðêàõà â çåëåíÿñàëèòå ìó âîäè. íà ñòàðèÿ ïîï Òîäîðà íàé-ìàëêèÿ ñèí – ïðîäàâàë ñè äåëà. âðåìåòî ëè áåøå òàêîâà. Íàñèëà ìó ÿ òèêàõà â ðúöåòå. äà ïîñêúïíå. àëà ñòàíà åäíà öàðåâèöà çà ÷óäî. çà íèâè è çà èìîò îùå íå ìó ñå ìèñëåøå. Þðòàëàíà íàâëåçå íàâúòðå. Êóïèë ñè òàì èìîòåö.” Íÿìà äà ïðîäàâà öàðåâèöàòà. íî íà âëàãà ëè ñå óëó÷è. ïðåòúïêàíè êîëè. åäðè ìàìóëè. – ïðåñìÿòàøå òîé. îáâåñèëè ðúæäèâîêàôÿâè ðåñíè. êîÿòî ñå ñòè÷àøå ïî ÷åëîòî ìó è ïî äúëáîêèòå ñòðàíè÷íè áðú÷êè ñòèãàøå äî î÷èòå.. êàòî áúðøåøå ÷åëî – äà èìà íàé-ìàëêî ïåò õèëÿäè êèëîãðàìà. ïî ïëèòêîòî äàíî øàâàõà ìúìàðèöè.. . ÷åðâåé÷åòà. Àìà êîëêîòî è äà ìèíå. Íÿìàøå íèòî êàí÷å.. Î÷èòå ìó íå ñå îòêúñâàõà îò âèñîêàòà ñòåíà íà ïëîäîíîñíèòå ñòðúöè. “Äà èìà . ùÿë äà ñå ìåñòè â ãðàäà. ÷å òîãàâà. Ãúñòà øóìà áåøå ñå ñïëåëà íàä êàðúöèòå. ñìúäåøå ãî è çàìðåæâàøå ïîãëåäà ìó.Äàéòå ïèò äà ìèíà. êàêâàòî öåíà è äà ìó äàâàò. íî ïè. êîÿòî çàïî÷âàøå îò Îðëîâèÿ äúá è ñå èçâèâàøå íàäîëó ÷àê äî Çìèèí äîë. çäðàâî çúðíî. . è äèøàíåòî ìó áåøå äúëáîêî è ñëàäêî. Àëà íå ùåø ëè. íå ìîæåøå äà ñå ðàçáåðå.

íî ÿ áÿõà èçîñòàâèëè è ñå îáúðíà òÿ íà öåëèíà. ïî ãúñòîòàòà íà ñòðúöèòå ìîæåøå äà ïîçíàå êàêúâ å ñòîïàíèíúò – ðàáîòëèâ èëè ìúðçåëèâ. çàäóøíî. íàìåñòè ñå íà ñòðúìíèÿ ñèíîð ïîä ÷àäúðåñòàòà êðóøà è ñå çàãëåäà çàä Çèìèèí äîë êúì êîðèÿòà.Àà. Ïðåäè ãîäèíè. “Ùå íàìèíà äà ÿ âèäÿ è íåÿ! – õðóìíà ìó èçâåäíúæ. . Þðòàëàíà áåøå êàòî ó äîìà ñè. çàêîâàë àë÷åí è ðåâíèâ ïîãëåä. Ñàìî îò âðåìå íà âðåìå. ñúâçå ñå òàÿ íèâà. çà÷åðâåí îò çàäóõà è âúëíåíèå. äàëå÷ îò õîðñêèòå ïîãëåäè. Ïî-ñóãàðíèòå öàðåâèöè ñå îòäåëÿõà è îïèòíîòî îêî ÿñíî ìîæåøå äà ðàçëè÷è òúíêèòå ëèíèè íà òåõíèòå ñèíîðè. Òîé ìèíàâàøå îò íèâà â íèâà è ïî òðîñêîòà è êàðúöèòå.  òàêîâà âðåìå. íèòî øóì. à äðóã ïúò íàäàëè ùå ìîãà äà îòñêî÷à íàòàì. Þðòàëàíà ãëåäàøå óïîðèòî íàòàì è î÷åðòàâàøå ñ ïîãëåä ãðàíèöèòå íà íàé-ìëàäàòà öàðåâèöà. Äåëèõà ÿ ñ áðàò ñè – òúìíîçåëåíîòî ïåòíî îòäÿñíî å íåãîâèÿò äÿë. ïúê àç ùå òè ðàæäàì! – òà ãî íå èçëúãà íè åäíà ãîäèíà. îñòàíàëà îò áàùà ìó. Çàñåÿ ÿ ñ ïøåíèöà è ñòàíà åäíà ïøåíèöà – çëàòî. ñàì. ñåòíå ñúáðà ìèäæèè. òà ÿ èçîðà äúëáîêî. ñðåä òåçè êîðèè áåøå èçðàñíàë! . Êàòî ÿ çàêóïè. îòíèêúäå íå èäåøå äîðè ñÿíêà îò ïîëúõ. ðàçõâúðëÿõà ãî íàâñÿêúäå. ÷å êàòî ðå÷å – òè ñåé. – Íå å ìíîãî äàëå÷å. Áåøå òèõî. îùå äî Áàëêàíñêàòà âîéíà. òîé è òàì èìà íèâà. ñðåä òàêîâà ìÿñòî. Ïîïòîäîðîâèòå áÿõà ÿ ðàáîòèëè òàçè íèâà.ß ãî âèæ òè Ïúøèí Ãîãî – ùå ÿäå êà÷àìàê! Ïðåä åäíà ìàëêà íèâà òîé ñå ñïðÿ ñëèñàí è äúëãî ñòîÿ. íî ñåãà ïî-ïëèòêî. Êàêâè ãîäèíè áÿõà òîãàâà – ïëàòè ÿ íàâåäíúæ.1944) Þðòàëàíà ìó äàäå äâàéñåò õèëÿäè ëåâà – êàòî íà øåãà. íàé-ãîëåìèÿ îâ÷àð â ñåëîòî. Îùå ùîì ÿ îæúíà. ïóõêàâà ïÿíà. ñïîêîéíî. áàé Ñòîéî – ìèñëåøå ãëàñíî Þðòàëàíà. È âçå ãèäèöêîòî ìó ìîì÷å. Âúðòÿ Ðàéêî îâöåòå ñè íÿêîëêî ìåñåöà èç ïîäìåòíàòîòî ñòúðíèùå. â êðàêàòà ìó ñå ñòðåëêàøå ïúðãàâ ãóùåð. Îò ñðåùíèÿ ãîë áðÿã äî íèñêàòà äúáîâà ãîðè÷êà âñè÷êî áåøå çàñÿòî ñ öàðåâèöà. òà ñêëîíè. Òîâà å íåãîâàòà öàðåâèöà. îòíèêúäå íå ñå ÷óâàøå íèòî çâóê.242 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Þðòàëàíà ñå çàïðåòíà. íå ñè! Íà äðóãî ìÿñòî òîé ïðåõàïâàøå óñòíè è ãëåäàøå çàâèñòëèâî: . íåõàåí èëè ïðåñìåòëèâ. Íî íå ñâúðøè ñ òîâà. áåçïëîäíà è çàãóáåíà öåëèíà. ñïàçàðè ñå ñ Ðàéêî Ìóðäæåâ. Áåëåçíèêàâèòå öâåòîâå íà âèñîêèòå ñòðúöè çàëèâàõà òîâà çåëåíî ìîðå êàòî íÿêàêâà íåæíà. Âïðåãíà ïàê Þðòàëàíà âîëîâåòå è ÿ èçîðà âòîðè ïúò. íàëè èç òåçè íèâè. Íî òîé çíàåøå âñÿêà ñòúïêà îò òîçè êúð. ñ äâå êîëè ïøåíèöà. Þðòàëàíà ñëåçå íàäîëó. êàòî ñå ïîñïèðàøå íà åäíè ñèíîð. êîãàòî ìèíàâàøå ïðåç òðåâÿñàëèòå ñèíîðè. äà îòêàðà ñòàäîòî ñè íà åãðåê ñðåùó äâå êîëè ôèåâà ñëàìà. òîêóðå÷è. îòêàðàõà òðèéñåòèíà êîëè òîð. èçÿäîõà åäíà îâöà íà øèø è ñå ðàçîòèäîõà.íå ñè íàòèñêàë ðàëîòî. .” Þðòàëàíà ïîå íàäîëó è ïîòúíà êàòî â íÿêàêâî áåçäúííî ìîðå.

.Íå ïúëíÿò õàìáàðà òåçè âðåòåíà! Þðòàëàíà ñïðÿ ïðåä ñèíîðà íà ñâîÿòà íèâà. òàé ñè ãè è îñòàâÿë. .Åòî òîâà å ñòîêà – ðå÷å ñàìî òîé è òðúãíà ïàê ïîëåêè÷êà. Íÿêîè êðàâè áÿãàõà îò ÷åðäàòà è ñúùî ïàêîñòÿõà ïî êúðà. Èç öàðåâèöèòå ÷åñòî ñêèòàõà è ìàãàðåòà. òúé ñè è îñòàíà ïðèêîâàí íà ìÿñòî: ñ÷óõà ìó ñå ñòúïêè îòêúì êðóøàòà. íàòåæàëà îò åäðè ìàìóëè êàòî áóõàëêè. êàòî ÷å ëè ñòîïàíèíúò áåøå ïðåä íåãî. Ðàçáåëâàë ìàìóëèòå íà ñòðúêà è êîåòî çúðíî íå ìó õàðåñàëî. êîãàòî äðóãèòå öàðåâèöè áÿõà ñïåêëè âå÷å çúðíîòî. Þðòàëàíà ñå âãëåäà â åäèí âèñîê ñòðúê è ïëàìíà: . Þðòàëàíà íàãàçè â íèñêà.. õåì äà âèäè äàëè íÿìà óçðåëè êðóøè.Íÿêîå äîáè÷å! – ïîâäèãíà ñå íà ïðúñòè Þðòàëàíà è ñå âãëåäà.Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 243 . àìà äå äà âèäèì! – çàêàíè ñå òîé. ñâàëè ñè ãóãëàòà. Òîé ñå çàïúòè êúì ãîëÿìàòà êðóøà ïî ñðåäàòà õåì äà ñè ïîñåäíå íà ñÿíêà. Ñòúïêèòå èçâèâàõà íàâúòðå. òà ùå ãî ïèòàì ñåòíå îòêúäå èçãðÿâà ñëúíöåòî. Äîïàäíà é åäèí õóáàâ äúæä.Íÿêîé íåõðàíèìàéêî å ìúðñóâàë. ïîçåëåíÿë îò ãíÿâ. êàòî ÷å ëè çà âòîðè ïúò ñå çàñèëè äà ðàñòå.Áèáëèîòåêà . Êðàäåöúò áåøå îáõîäèë öåëèÿ äîëåí êðàé è íàâñÿêúäå áåøå íàïðàâèë ïîðàçèÿ. Ñàìî åäíî – áåøå ìíîãî ñóãàðíà. . È îòïðà îùå ïî-äúëãè ëèñòà. èçáúðñà áàâíî è âíèìàòåëíî ïîòòà îò ëèöåòî ñè è âúçäúõíà ðàäîñòíî. Íÿìàøå íèùî.Òàçè å íà Äèíÿ Äðúíäàâåëîâ – îáõîäè ÿ òîé ñ ÿñòðåáîâ ïîãëåä. âñè÷êî ñå ñïîòàè ïàê. . äîëîâè íÿêàêúâ øóì.È íà öàðåâèöèòå ñúì ïðúâ! – îòïóñíà ñå òîé. ÷å íàìèíàõ äà ÿ âèäÿ. Òàêèâà ñà õîðàòà – ÷óæäîòî èì èçãëåæäà ïî-õóáàâî. ãðîõíàë îò çàäóõàòà è äúëãèÿ ïúò. .Êúðøèëè ñà çà ïå÷åíå! Íî íå áåøå ñàìî åäèí ñòðúê – ìàìóëèòå áÿõà îêúðøåíè íàðåä è âñå êðàé ñèíîðà. êàòî ÷å ëè íÿêîé ðàçãðúùàøå øèðîêèòå çåëåíè ëèñòà. ñòî ñúñèïàë. çàìèñëåí è ÿäîñàí çà ãîëÿìàòà ïàêîñò. – Íå ñè íàòèñêàë ðàëîòî. Ïðåç ãîðåùèòå ëåòíè äíè ìíîãî äðúãëèâè îâ÷àðñêè êó÷åòà òúðñåõà ïðîõëàäà è ñïàñåíèå îò ìóõèòå â êðúñòöèòå èç âèñîêèòå ñòúðíèùà è ïîä ñåí÷åñòèòå äúðâåòà èç öàðåâèöèòå. – Âúë÷à ðàáîòà – åäíî èçÿë.À.Õàðíî íàïðàâèõ. Öàðåâèöàòà ñå îòäåëÿøå îò âñè÷êè äðóãè öàðåâèöè – áóéíà. . ñàìî äàëå÷å íÿêúäå ïî ïúòÿ òðàêàøå ìîíîòîííî êîëà. ïîæúëòÿëà öàðåâèöà: . íî íà òÿõ òîé íå õâàùàøå òâúðäå âÿðà.. Íàèñòèíà ñúñåäèòå ÿ õâàëåõà. – Ùå ïàäíå íÿêîé â êëîïêàòà. Äèíüî! – çàêàíè ñå òîé. ùå âèêàì êîìèñèÿ! – ðåøè Þðòàëàíà. êîèòî íàéíàïðåä ñè ÷îïëåõà íåâèííî êðàé ñèíîðèòå è ñëåä òîâà õèòðî è áúðçî . È êàêòî ñè âúðâåøå.

Íî îòêúì êðóøàòà ïàê ñå ñ÷óõà ñòúïêè è ëèñòàòà ïàê ïðîøóìîëÿõà. Àêî å êðàâà – êðàâèòå ñà ìíîãî ïëàøëèâè æèâîòíè. Íî êúäåòî è äà èäå. îòïóñíà ðúöå. Òðÿáâàøå äà ñå áúðçà. Êó÷åòàòà èç÷åçâàõà òàêà áúðçî. ùå ãî îòâåäå â îáùèíàòà. “Àõ. Þðòàëàíà íÿìà äà ÿ îñòàâè. çàùîòî ñå èçâúðíà êúì êîðèÿòà. íî òå âñå áÿõà ñå ìÿðêàëè èç óëèöèòå. íå å! Ìåæäó âèñîêèòå ñòðúöè ñå ïîêàçà åäíà ñóõà ãëàâà ñ ÷åòèíåñòà êîçèíà.  òàêèâà ñëó÷àè ïëàùà îíçè. Ïúê ïî-íàòàòúê êîìèñèÿòà ùå âèäè êàêâè ïîðàçèè å íàïðàâèë. Ìîì÷å! Êîå ëè ùå äà å? Äà å ñâîå. è äîðè ëèñòàòà íà äúðâåòàòà áÿõà çàêîâàíè. È äâàìàòà áÿõà íàîñòðåíè. ðîäíèíñêî? Íå. Íå ñå âèæäàøå õóáàâî ïðåç ãúñòèòå ëèñòà. ïîòúíàëè â äúëáîêàòà òèøèíà íà çàäóøíàòà ëÿòíà ïëàäíÿ. çàùîòî ïúøêàøå îò âðåìå íà âðåìå. ïðåç êîÿòî íÿìàøå íèêàêúâ ïîëúõ. çà äà áúäå áåç äúëãà äðúæêà. áåç øóì è áåç ñëåäà. Þðòàëàíà íå ïîçíàâàøå òàìîøíèòå äåöà. Òîé áåøå ðàçáåëèë åäèí ìàìóë è ñåãà ñå ìú÷åøå äà ãî îòêúñíå.. Íî íå ãî ïîçíàâàøå. äà ñå áàâè è ãëåäà . âèäè ñå. êîãàòî òî ñå ìÿðíà â îòâîðà ìåæäó äâàòà ðåäà. íî äúëáîêî è êðúâòà áèåøå â ñëåïèòå ìó î÷è..1944) õëúòâàõà â öàðåâèöèòå. ùå ãî ïðåäàäå òàì è ùå èñêà îöåíêà íà çàãóáèòå. Íå áåøå ðàòàé÷å-äðóãîñåë÷å. íî ìîì÷åòî äîëîâè òåçè ëåêè ñòúïêè. Ëèöåòî íå ñå âèæäàøå. . ðàáîòàòà íå áåøå ëåêà. ùå èçôó÷è – è èäè ÿ ãîíè. Òàêà ñïèðàõà êîëèòå. êîãàòî ñå ðàçìåñòÿõà ñíîïèòå èëè êîãàòî ñå ñ÷óïåøå íåùî. íî. çà äà ãî èçäåáíå. ñâèò êàòî êîòêà. Þðòàëàíà ïðåêðà÷è îùå åäèí ðåä. íî íà äâà-òðè ïúòè. õåì íÿìà äà áèå ïåøà ÷àê äî ñåëîòî . Âèæäàõà ñå áîñè êðà÷åòà è îïúðïàíè êðà÷îë÷åòà íà èçáåëåëè ïàìó÷íè ïîòóðêè. . ïî õîðà è ñâàòáè. Ñòîïàíèíúò ñëåäåøå æåðòâàòà ñè. Äà çíàåøå áàðåì îò êîè å.Êó÷å òðÿáâà äà áåøå – ðåøè Þðòàëàíà. òîé ùå ãî çàëîâè. Êàêâîòî è äà å. ëåñíî ùå ñå íàðåäè.ùå âèðíå ðîãà. Þðòàëàíà ùå ãî íàìåðè è â ñåëîòî. ðàçáîéíèê! – ãëåäàøå ãî Þðòàëàíà è êèïåøå îò ÿä. Þðòàëàíà ïðåêðà÷è áàâíî äâà ðåäà è ñå íàâåäå â äúëáîêèÿ êàðúê. Àëà òîçè ïúò íå ðàçáðà îòêúäå ãî äåáíàò. Àêî å ìàãàðå. êîéòî ïàäíå â êëîïêàòà. Ïîíÿêîãà è òå çàãëúõâàõà. Áåøå òèõî. Ìåæäó ñïëåòåíèòå øèðîêè ëèñòà ñå ìåðíà ïúñòðà ðèçà. Äâå ðú÷è÷êè ïèïàõà ÷åâðúñòî. ñïîêîéíî è íåòúðïèìî ãîðåùî. íî òðÿáâà äà áåøå îò äîëíèÿ êðàé íà ñåëîòî. Ñàìî òðÿáâàøå äà ïðèñòúïÿ ïðåäïàçëèâî. äèøàøå ñäúðæàíî. çàùîòî ìàëêèÿò êðàäåö ìîæåøå äà ãî âèäè è äà õóêíå. Íî òå îáèêíîâåíî ñïèðàõà ïîä íÿêîÿ ñÿíêà è áåëåõà ëåíèâî ëèñòàòà íà ìàìóëèòå.244 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ðàçãëåäà ñå è ñå îñëóøà. – Êàê ñúñèïâà ñòîêàòà!” Íå ìîæåøå äà òðàÿ ïîâå÷å. Þðòàëàíà ìîæà äà ãî çúðíå â ëèöåòî. Äîëèòàõà ñàìî îòêúñëå÷íè ñêúðöàíèÿ îò íàòîâàðåíàòà êîëà. Ãîëÿìàòà ðóñà ãëàâà ñå íàâåäå ïàê è ðú÷è÷êèòå çàöåïèõà âúðõîâåòå íà çåëåíèòå ìàðóëè. Ïî åäíî âðåìå ìîì÷åòî ïàê ñå èçïðàâè è ïàê ñå îñëóøà. Õåì áúðçî ùå ãî õâàíå. Ïðåâèâàøå ãî ãîðå. çàùîòî êðàäåöúò áåøå èçâúðíàò ãúðáîì.

Áèáëèîòåêà . îñòàâà ìó îùå ìàëêî è ùå ñå ãìóðíå â êîðèÿòà. êîèòî ãî ïåðêàõà ïî ëèöåòî. Íî ìîì÷åòî íàáëèæàâàøå êîðèÿòà. Ùå ãî ñïèïà. ñèòíåøå ñ áîñèòå ñè êðà÷åòà è âçåìàøå âñå ïî-ãîëÿìà ïðåäíèíà. Äåòå ëè áèëî? ×å êàêâî êàòî å äåòå! Íåêà è ñòàðèòå äà ñå ïîó÷àò îò íåãî. “Ùå ãî ïðåáèÿ!” – ïîáåñíÿ òîé è ñå õâúðëè ïàê íàïðåä. À ìîì÷åòî ñå ïðîâèðàøå îòäîëó êàòî ëàëóãåð. Îäåâå òðîïàøå êîëà ïî ïúòÿ. äðóãè áÿõà äîâúðøàëè è ïî÷èñòâàõà õàðìàíèòå. Íî íà åäíî ìÿñòî Þðòàëàíà ñïëåòå êðàêà. Ùå ñå ñèïíå öÿëîòî ñåëî.. òè÷à êàòî âèõðóøêà. èçâè ñå è ãðîõíà ïî ëèöå â äúëáîêèÿ êàðúê. Òîé êðèâåøå è ÷óïåøå ñòðúöè. íå÷îâåøêè ñêîê ðúêàòà ìó äîêîïà íÿêàêúâ ðúáàò êàìúê. õîðàòà èçâåäíúæ ãî èçîñòàâÿõà êàòî ÷óìàâî è ïîòúâàõà â ñåëîòî – èç õàðìàíèòå è ïî äâîðèùàòà. ñâèðåï è ñòðàøåí. Âîëîâàðè. Äå ùî èìà õàéäóòè-õàðñúçè. Ìîì÷åòî ñêî÷è êàòî óæèëåíî. îãëåäà ñå êàòî çàåê. êàêòî è äà òè÷à è êúäåòî è äà èäå. ìú÷íî áè ãî õâàíàë.. âèäÿ ãî è õóêíà êúì êîðèÿòà. Ùå âèäÿò êîé å Þðòàëàíà è êàêâî ìîæå äà íàïðàâè òîé.Ñòîîé! – èçâèêà ïîâåëèòåëíî Þðòàëàí è ñå õâúðëè ñëåä íåãî. Ìîì÷åòî ïàê áåøå âçåëî ïðåäíèíà. Òîé íàïðàâè êëå÷åøêîì äâå ñòúïêè. Ïðåä î÷èòå ìó èãðàåõà ñàìî çàëåíèòå âúðøè íà êîðèÿòà è ãîëÿìàòà ðóñà ãëàâà íà ìàëêèÿ áåãëåö. Íà ãúðáà ìó ñå ïðåìÿòàøå øèðîêà ñèâà òîðáà ñ íàáðàíèòå ìàìóëè. Êîé áåøå ëóä äà õîäè ñåãà èç êîðèÿòà èëè äà ñå øëÿå èç çàïàëåíèÿ ïúò? Ðàçãúðäåí è çàäúõàí. Åòî íà. à äî êîðèÿòà îñòàâàõà îùå òðèäåñåòèíà ðàçêðà÷à. ðàç÷îðëåí è ïðàøåí. Ñòîé! – çàêàíè ñå ïàê Þðòàëàíà è ãëàñúò ìó. Þðòàëàíà ñå õâúðëÿøå êàòî ëóä èç âèñîêàòà öàðåâèöà. “Äà ìó ñå íå âèäè ìàêàð! – êîñåøå ñå Þðòàëàíà. ìîì÷åòî èçîñòàâà.  òîçè äèâ.” Ïî òîâà âðåìå ïîëåòî îñèðîòÿâàøå. Åäíè âúðøååõà ñ äèêàíè. ïúäàðè è ñëó÷àéíè ðàáîòíèöè ïî êúðà ñå ïðèáèðàõà ïî òîâà âðåìå íà ñÿíêà êðàé êëàäåíöè è èçâîðè. òðåòè îùå ñâëè÷àõà ñíîïè îò äàëå÷íèòå íèâè è ÷àêàõà âúðøà÷êàòà. ïî ëèöåòî ãî øèáàõà ìåòëåñòèòå öâåòîâå è øèðîêèòå îñòðè ëèñòà. Àêî ñå øìóãíå âúòðå. ùå ãî íàñòèãíå äî ïúòÿ. .Ñòîé! – ðåâíà Þðòàëàíà è çàìàõíà ñ êàìúêà. Òî ùå ñå ïðîâèðà êàòî ãóùåð ïðåç õðàñòàëàöèòå. ùå ñå ñâèå íÿêúäå è ùå ñå ñïîòàéâà êàòî ÿðåáèöà. ñïúâàøå ñå è ñå áëúñêàøå îò ðåäèöà â ðåäèöà. à îòïðåä ùå áèå áàðàáàíúò. Ïî ñëàáèíèòå ãî ÷óêàõà åäðèòå ìàìóëè. à îùå íèêàêâà ÿ íÿìà. âïëåòå ñå â åäíà òèêâåíà âëàñòóíà è ïàäíà â êàðúêà. è îòòàì ùå ãî èçìúêíå.  ìèøà äóïêà äà ñå ñêðèå. .Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 245 òåçè ïîðàçèè. Òîé íå ãëåäàøå âå÷å êúäå ñòúïâà. íå ðàçãðúùàøå ñ ðúöå øèðîêèòå îñòðîâúðõè ëèñòà. . òà äà ãî âèäè çà ïðèêàç è ïðèìåð. íå ïàçåøå êðåõêèòå ñòðúöè. Åé ñ òàçè òîðáà ïðåç ðàìî è ñ òåçè ìàìóëè íà ãúðäèòå ùå ãî ïðåêàðàò ïðåç ñåëîòî. êàòî ÷å ëè îùå ïîâå÷å ïîäïëàøè ïðúêíàëîòî ìîì÷å. È åòî. äà ñå ñâèÿò â ÷åðóïêèòå ñè.

. “Äà ñå å ñïúíàëî è äà ñå å óäàðèëî ëîøî ïðè ïàäàíåòî? – ïîãëåäíà ãî îçàäà÷åíî Þðòàëàíà. èçáåëåëèòå ïîòóðêè áÿõà çàëåïíàëè îòçàä. òà ñå êúñàõà. ìîì÷å! – îïóëè ñå òîé è ðàçäúðïà óâèñíàëàòà ðúêà. â ñòèñêàòà ñè áåøå ñãðàá÷èëî ìàëêî ïðúñò. íå ñè èãðàé! . ñìðàçÿâàù ñòðàõ ðÿçíà ñúðöåòî ìó.1944) Ìîì÷åòî ñå ïîõëóïè ïî î÷è è íå ìðúäíà. ÷å òàêà ùå ñå îòúðâå ñàìî ñ íÿêîå ìúìðåíå. áåç äà ñè ãè äîêîñíàë. Äà ãî âèäÿò âñè÷êè – çà ïðèêàç è çà ïðèìåð. .Åé. äëàíòà îïèðàøå íà ÷åëîòî äî âîäàòà.Ñòàâàé. áåç äà ñè ãè óäàðèë. Íà ñåëî ùå âúðâè. òà ãî õâàíà çà ðúêàòà è êðàêà. êàòî ÷å ëè å â áåçñúçíàíèå. ñòàíè! – âèêàøå òîé. íàïóêàíèòå ïåòè÷êè è îùàâåíèòå ïî÷åðíåëè ñòúïàëà áÿõà èçðàíåíè. Ãîëÿìàòà ðóñà ãëàâà ñ ÷åòèíåñòàòà êîñà ñå îòìåòíà íàñòðàíè êàòî îòêúñíàòà. Þðòàëàíà ãî õâàíà çà ìèøíèöàòà è ãî äðúïíà ãðóáî. êàòî ãî .. çàäóøåí îò âúëíåíèå. Þðòàëàíà îòìàëÿ è èçñòèíà. ïúõàõà ïðúñò â íîñà ñè è öàïàõà ëèöåòî ñè ñ êðúâ.Ñòàíè äå. Ìîì÷åòî áåøå ïëåùåñòî. ïðàâåõà ñå íà ñìàçàíè îò áîé. Ïúñòðàòà èçâåõòÿëà ðèçêà áåøå íàáðàíà êúì ðàìåíåòå. äëàíòà âèñåøå êàòî ïðåòðîøåíà. ãîëåìè ðúæäèâè êëåïà÷è ïàäàõà âúðõó òÿõ è êàòî ÷å ëè èñêàõà äà ïðèêðèÿò ñòóäåíèÿ ñòúêëåí áëÿñúê íà çåíèöèòå. íàáèòî – òåæåøå.. ðàçáîéíèêî.. äà òå íàó÷à àç êàê ñå áåðå ÷óæäà öàðåâèöà! – êðåñíà ñòðîãî Þðòàëàíà è ãî îáúðíà.  ëåâèÿ úãúë íà óñòèöàòà áåøå ïîòåêëà ñëþíêà è ñå áåøå ïîëåïíàëà ïðúñò. íà ñåëî. ïðåìèíàõà ïî ãúðáà è èçöåäèõà íà ÷åëîòî ìó ñèòíè êàï÷èöè ñòóäåíà ìú÷èòåëíà ïîò. ÷å íèêîãà âå÷å íÿìà äà ïîìèñëÿò çà ëóäîðèè è ïàêîñòè. ñÿêàø òî îùå ñå ìú÷åøå äà ñå çàïàçè îò íÿêàêúâ óäàð. íèòî äèøà. . Äÿñíàòà ìó ðúêà áåøå ïðåâèòà. È òîçè õàéäóòèí. î òîé ñå ïðàâè íà ïðåáèò è íèòî ïúøêà.. ×óâàø ëè? Ñòàíè – íèùî íÿìà äà òè ñòîðÿ! È êàòî ãî ïðèõâàíà âíèìàòåëíî. – Ñòàíè äå. ìîëåõà ñå äà ãè ïóñíàò è ñå êúëíÿõà â ìàé÷èíîòî ñè ìëÿêî. – Ñåãà ïúê ùå ñå ïðåñòðóâà!” Èìàøå ãè è òàêèâà õèòðè è êîðàâè äåöà – ïëà÷åõà. èçìåðè ãî îò ãëàâàòà äî êðàêàòà è ñå íàâåäå. – Êúäå ùå ñå óäàðè â òàçè ðîõêà ïðúñò! . – Èãðàå ñè ñ ìåíå!” – îêóðàæè ñå òîé. Äà å â áåçñúçíàíèå? Äà íå ñúì ãî óäàðèë àç ñ êàìúêà? Ñìúòåí.246 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Î÷è÷êèòå ìó áÿõà ïîëóîòâîðåíè.Ñòàâàé! Íî ðúêàòà íà ìîì÷åòî áåøå îòïóñíàòà. àêî íÿêîé ñå îïèòàøå äà ãè äèãíå. Ìèñëè ñè. Òî ëåæåøå íåïîäâèæíî è ïî òÿëîòî ìó íå òðåïêàøå íèòî åäíî ìóñêóë÷å. òðúïêè íà óæàñ è ñòðàõ ïðîïúëçÿõà îò êðàêàòà ìó. “Çíàåì ãè íèå òåçè äÿâîëèè – óõèëè ñå çëîðàäî òî. ðèòàõà è ïèùÿõà. . Òîðáàòà ñ ìàðóëèòå ñå ïðåìåòíà è òóïíà ïðåä ãëàâàòà ìó. äèãíà ãî íà ðúöå è ãî ñëîæè â ñêóòà ñè. Þðòàëàíà âðúõëåòÿ âúðõó íåãî. Ëÿâàòà ìó ðúêà áåøå ïðîòåãíàòà íàïðåä.

Âèæ ìå! Àç ñúì ÷è÷î òè Òîäîð .Ãåîðãè Êàðàñëàâîâ 247 øëÿïàøå ëåêè÷êî ïî áóçàòà. ñëåä êàòî ñå ñúáóäåøå../ .Áèáëèîòåêà . ÷å ñúíóâà ñòðàøåí. Þðòàëàíà õëúöíà îáíàäåæäåí. È êîëêîòî ïî-ìú÷èòåëíè è ñòðàøíè áÿõà òå... òîëêîâà ïî-îáëåê÷åíî âúçäúõâàøå òîé.. êîëêîòî ñè èñêàø. – Õàéäå! . Õàéäå ïðèáåðè ñè òîðáè÷êàòà. Þðòàëàíà ãî ãëåäàøå âòðåùåí. Ìîì÷åòî êàòî ÷å ëè ñå ïîìðúäíà. Òàêèâà ñúíèùà ìó ñå ÿâÿâàõà.. Íå áåøå ëè òîâà òàêúâ óæàñåí ñúí? /. ïðîçÿ ñå åäâà çàáåëåæèìî è ñå îòïóñíà. Ñâúðøè. ùå òè äàì öàðåâèöà. ìèãàøå è ìó ñå ñòðóâàøå.. Íî òî ñå èçïúíà ñàìî. ìú÷èòåëåí ñúí. êîãàòî áåøå ìàëúê.

1924 Çàâúðøâà ïðîãèìíàçèÿ â Áàíñêî.248 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . 1927 Ïå÷åëè ñ êîíêóðñåí èçïèò ìÿñòî â Ìîðñêîòî ìàøèííî ó÷èëèùå âúâ Âàðíà.1944) ÍÈÊÎËÀ ÂÀÏÖÀÐΠ1909. 7 äåêåìâðè  Áàíñêî ñå ðàæäà Íèêîëà Âàïöàðîâ. Àêòèâíî ñå çàíèìàâà ñ áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà è òåàòúð. Îòïå÷àòâà ïúðâîòî ñè ñòèõîòâîðåíèå “Êúì ñâåòëè èäåàëè!” âúâ âåñòíèê “Áîðáà”. 1926 Çàâúðøâà ãèìíàçèÿòà â Ðàçëîã. .

Íàïèñâà äðàìàòà “Âúëíàòà. Çàïî÷âà ðàáîòà êàòî îãíÿð â õàðòèåíàòà ôàáðèêà â ñ. Óâîëíåí å îò ôàáðèêàòà â Êî÷åðèíîâî è ñå ïðåìåñòâà ñúñ ñåìåéñòâîòî ñè â Ñîôèÿ. ñëåä êàòî çàâúðøâà Ìîðñêîòî ó÷èëèùå. Èçëèçà åäèíñòâåíàòà ñòèõîñáèðêà íà Âàïöàðîâ “Ìîòîðíè ïåñíè”. Ïðèáèðà ñå â Áàíñêî. Êî÷åðèíîâî (áëèçêî äî Áëàãîåâãðàä). Îæåíâà ñå çà Áîéêà Äèìèòðîâà. Ïóáëèêóâà âúâ âåñòíèêà “Êîðìèëî”. Ðàáîòè êàòî ìåõàíèê â Òúðãîâñêèÿ ôëîò è ïúòóâà ïî Ñðåäèçåìíî ìîðå. êîÿòî áó÷è”. Ñàìî íà íÿêîëêî ìåñåöà óìèðà ñèíúò ìó. Ñòàâà ÷ëåí íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ. Ó÷àñòâà â ðåäàêöèîííàòà êîëåãèÿ . Ïóáëèêóâà âúâ âåñòíèê “Íîâà êàìáàíà”.Íèêîëà Âàïöàðîâ 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1939 1940 249 Ñëóæè íà êîðàáèòå “Êàì÷èÿ” è “Äðúçêè”. Ðàáîòè êàòî ìàøèíèñò â ñòîëè÷íà ìåëíèöà è êàòî îãíÿð â Áúëãàðñêèòå äúðæàâíè æåëåçíèöè. Ïå÷åëè ëèòåðàòóðåí êîíêóðñ íà ñïèñàíèå “Ëåòåö” ñúñ ñòèõîòâîðåíèåòî “Ðîìàíòèêà”. Óìèðà áàùà ìó Éîíêî. Èçíàñÿ ñêàçêàòà “Òðàãåäèÿòà íà ßâîðîâ è Ëîðà” ïî ñëó÷àé 20 ãîäèíè îò ñìúðòòà íà ïîåòà.

Ìàëêî ïî-êúñíî ñà àðåñòóâàíè è äðóãè êîìóíèñòè÷åñêè àêòèâèñòè. âñÿêà èñòîðèÿ íà ëèòåðàòóðàòà çàäúëæèòåëíî çàâúðøâàøå ðàçãëåæäàíåòî íà ìåæäóâîåííèÿ ïåðèîä ñ èìåòî íà Íèêîëà Âàïöàðîâ. èìåòî íà Âàïöàðîâ ïðîäúëæàâà äà ïðèñúñòâà âúâ âñè÷êè ó÷åáíè ïðîãðàìè. çà ðàçáèðàíåòî íà êîåòî òðÿáâà äà ñå âçåìàò ïðåäâèä öÿë êîìïëåêñ îò . îñèãóðÿâà êâàðòèðè íà ÷ëåíîâå íà áîéíèòå ãðóïè. Ó÷àñòâà â àêöèÿ çà ñêëþ÷âàíå íà ñúþç ìåæäó Áúëãàðèÿ è Ñúâåòñêèÿ ñúþç. Ïðåç 45-ãîäèøíîòî êîìóíèñòè÷åñêî óïðàâëåíèå â Áúëãàðèÿ. Àðåñòóâàí å â Áàíñêî çàðàäè “êîìóíèñòè÷åñêà ïðîïàãàíäà”. çàðàäè ïðîòèâîäúðæàâíà äåéíîñò. Ïðåíàñÿ îðúæèÿ è ðàäèîñòàíöèè. Òîçè ôàêò êðàñíîðå÷èâî ãîâîðè çà òîâà. Îñúäåí å íà ñìúðò ÷ðåç ðàçñòðåë. Íà 23 þëè å ðàçñòðåëÿí íà Ãàðíèçîííîòî ñòðåëáèùå â Ñîôèÿ. Æèâîòúò è ïîåçèÿòà íà Âàïöàðîâ âåëèêîëåïíî ñå âïèñâàõà â òàçè èäåîëîãè÷åñêà ìàòðèöà.1944) 1941 1942 íà âåñòíèê “Òåõíè÷åñêè ãëàñ”. íî âåäíàãà å îñâîáîäåí. Äî ãîëÿìà ñòåïåí òîòàëèòàðíàòà âëàñò ïðåâúðíà ïðîëåòàðñêèÿ ïîåò â èêîíà – òîé òðÿáâàøå äà áúäå òàëàíòëèâ. à åñòåòè÷åñêèòå äîñòîéíñòâà ñà âîäåùèÿ ôàêòîð ïðè îïðåäåëÿíå íà âèñîêîòî ìÿñòî íà ïîåçèÿòà íà Íèêîëà Âàïöàðîâ â èñòîðèÿòà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. ïîðàäè êîåòî å ïîäâåäåí ïîä ñúäåáíà îòãîâîðíîñò. ÷å íå èäåîëîãè÷åñêèòå. Äîðè ñëåä äåìîêðàòè÷íèòå ïðîìåíè îáà÷å ïðåç 1989 ã.250 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Ðåäàêòèðà âåñòíèê “Ëèòåðàòóðåí êðèòèê”. Ïîåçèÿòà íà Âàïöàðîâ ïðåäñòàâëÿâà ñëîæíî õóäîæåñòâåíî ÿâëåíèå. Âêëþ÷âà ñå â òåðîðèñòè÷íèòå âîåííè ãðóïè íà íåëåãàëíàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ. âñåîòäàäåí íà âÿðàòà ñè è æåðòâîãîòîâåí. Ïðåç ìàðò Âàïöàðîâ å àðåñòóâàí îò ïîëèöèÿòà.

È àêî ïðåäè 1912 ã. ñëåä êàòî ïîâå÷å îò äâå ãîäèíè å äúðæàí êàòî çàëîæíèê îò ñâîèòå ïðîòèâíèöè. Ñëåä îñâîáîæäàâàíåòî íà Ìàêåäîíèÿ ïðåç 1912 ã. êîëêîòî äðàìàòè÷íè áîðáè ìåæäó ðàçëè÷íèòå ïîëèòè÷åñêè ìàêåäîíñêè îðãàíèçàöèè. Òîçè ôàêò áèë äîïúëíèòåëåí ïîâîä çà ãîðäîñò íà Éîíêî. Äÿäî ìó áèâà óáèò îò òóðöèòå çàðàäè ñâîåòî ó÷àñòèå â ðåâîëþöèîííèòå áîðáè. ðàçêðàñÿâà ë îùå ïîâå÷å ñâîèòå õàéäóøêè ðàçêàçè. ñëåä Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà àêòèâíî ñå âêëþ÷âà âúâ âúòðåøíèòå áîðáè íà ìàêåäîíñêàòà îðãàíèçàöèÿ. à áàùà ìó Éîíêî ñëåä ó÷àñòèåòî ñè â îñâîáîäèòåëíèòå êîìèòñêè ÷åòè. òî ïðåäè åäíî ñòîëåòèå. óñèëèÿòà íà ìàêåäîíèñòèòå áèëè îáåäèíåíè îò îáùàòà öåë çà ïîñòèãàíå íà Îñâîáîæäåíèåòî. Ðèëà è Ðîäîïèòå. âðåìåíàòà íå ñà ïðåäïîëàãàëè òîëêîâà ïîâîäè çà åñòåòè÷åñêè íàñëàäè. êîéòî. òîé âñå îùå å â ðàìêèòå íà Îñìàíñêàòà èìïåðèÿ. Íå ñëó÷àéíî â áúëãàðñêàòà èñòîðèÿ åäíè îò íàé-êðúâîïðîëèòíèòå è æåñòîêè ïîëèòè÷åñêè óáèéñòâà ñà ñâúðçâàíè ñ ïðèâúðæåíèöèòå íà åäíî èëè äðóãî êðèëî íà ÂÌÐÎ (Âúòðåøíà ìàêåäîíñêà ðåâîëþöèîííà îðãàíèçàöèÿ). Îò âñåêè êúò íà ãðàäà ñå îòêðèâà ôàíòàñòè÷íà ãëåäêà êúì åäíè îò íàé-âèñîêèòå âúðõîâå íà Áàëêàíñêèÿ ïîëóîñòðîâ – Âèõðåí. Àêî äíåñ ãðàäúò ïðåäñòàâëÿâà åäèí îò íàé-ìîäåðíèòå è êîëîðèòíè ñêèòóðèñòè÷åñêè öåíòðîâå íà Èçòî÷íà Åâðîïà è Áàëêàíèòå. Íà ïúðâî ìÿñòî ñðåä òÿõ ùå ðàçãëåäàìå áèîãðàôè÷íèòå. îãðàäåí îò äåöàò à ñè. Êàòî äåòå Íèêîëà Âàïöàðîâ îáè÷àë äà ñëóøà ðàçêàçèòå íà áàùà ñè çà êîìèòñêèòå ìó ïîäâèçè èç Ïèðèí ïëàíèíà.  êðàÿ íà êðàèùàòà. Éîíêî ó÷àñòâàë â åäíà âúñòàíè÷åñêà ÷åòà ñ ãîëåìèÿ áúëãàðñêè ïèñàòåë ßâîðîâ. íÿêîè íàïúëíî èçâúíëèòåðàòóðíè. êîéòî â ñâîÿòà ìåìîàðíà êíèãà “Õàéäóøêè êîïíåíèÿ” íà íÿêîëêî ïúòè ñïîìåíàâà ñâîÿ áàíñêàëèéñêè äðóãàð.Íèêîëà Âàïöàðîâ 251 ôàêòîðè. Äÿäîòî è áàùàòà íà Âàïöàðîâ äîáðå èëþñòðèðàò äóõà íà òåçè ïðîöåñè. Éîíêî óìèðà â åäíà ñîôèéñêà áîëíèöà. çàùèòàâàùè ïîâå÷å ëèäåðñêèòå àìáèöèè íà òåõíèòå âîæäîâå. Ñàìèÿò Âàïöàðîâ ïî âðåìåòî íà ñâîåòî äåòñòâî å âèæäàë íàäâèñíàëèòå ïëàíèíñêè ñêëîíîâå îò ñàìèÿ äâîð íà áàùèíàòà ñè êúùà è îáè÷àë ÷åñòî äà ñå ðàçõîæäà èç ãúñòèòå áîðîâè ãîðè â ïîäíîæèåòî íà Ïèðèí. â ãîäèíàòà ïðåç êîÿòî ñå ðàæäà ïîåòúò. êîèòî íå ïîäáèðàò ñðåäñòâà ïðè ðåàëèçèðàíåòî íà ïëàíîâåòå ñè. ñìàçàí è èçòîðìîçåí îò áîëåñòè. Õîðàòà îò òîçè êðàé íà Áàëêàíèòå âèíàãè ñà èìàëè ñëàâàòà íà áóéíè è ïëàìåííè ãëàâè. . îãðàäåíî îò òðèòå íàé-êðàñèâè ïëàíèíè â Áúëãàðèÿ – Ïèðèí. â Áàíñêî. òî ñëåä òîâà íàñòúïâà ðàçäåëåíèå íà ðàçëè÷íè ôðàêöèè. Âàïöàðîâ å ðîäåí ïðåç 1909 ã. Òîäîðêà è Êóòåëî. Áàíñêî ñå íàìèðà íà ìàëêî æèâîïèñíî ïëàòî.

êàòî âîäè âåäíúæ ñúñ ñåáå ñè ó Âàïöàðîâè äîðè ãåðìàíñêèÿ èìïåðàòîð Âèëõåëì ²². Éîíêî èìà ñëàâàò à íà åäèí îò íàéïðèáëèæåíèòå áàíñêàëèè äî öàðñêàòà âëàñò â Áúëãàðèÿ. Çàâúðøèëà . ÷ å êîìóíèñòè÷åñêèÿò ðåæèì íà Ñòàëèí å íàé-ñòðàøíîòî íåùî. íî è íà ñìåë áîðåö çà ñâîáîäàòà íà áúëãàðñêèÿ íàðîä. Äî ãîëÿìà ñòåïåí ñòðàñòòà. Öàð Ôåðäèíàíä ãî ïðàâè ñâîå äîâåðåíî ëèöå è ïðåêàðâà ïúðâèÿ äèðåêòåí òåëåôîí â Áàíñêî îò íåãîâèÿ äîì äî äâîðåöà â Ñîôèÿ.252 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . çà äà ìîãàò äà èìàò áúðçà è óäîáíà âðúçêà. Ïî-êúñíî Âàïöàðîâ íå ñàìî ùå íàó÷è íàèçóñò ïî÷òè âñè÷êè ñòèõîòâîðåíèÿ íà ßâîðîâ. êîÿòî å áèëà ðÿäêî îáðàçîâàí è èíòåëèãåíòåí ÷îâåê çà ñâîåòî âðåìå. Ñàìî ïî òàêúâ íà÷èí ìîæåì äà ñè îáÿñíèì ïî÷òè ðåëèãèîçíàòà âÿðà íà Íèêîëà Âàïöàðîâ â óòîïè÷íèòå êîìóíèñòè÷åñêè. Íååäíîêðàòíî öàðÿò ãîñòóâà â êúùàòà íà Éîíêî â ïëàíèíñêèÿ ãðàä. ñå äúëæè íà ÷èñòî ïñèõîëîãè÷åñêàòà ðåàêöèÿ íà ìëàäèÿ ÷îâåê ìàêñèìàëíî äà ñå îñâîáîäè îò ñèëíàòà ëè÷íîñò íà ñâîÿ áàùà. Îïèòâ à ë ñ å ä à ì ó â í ó ø è . ñêàòà ãðàäèíà íà Âàðíà ïðåç 1926 ã. Êúì óâëå÷åíèÿòà íà ñâîÿ ñèí ïî ëåâèòå èäåè òîé âèíàãè ñå îòíàñÿë Íèêîëà Âàïöàðîâ ñ áàùà ñè â Ìîðñ ïðåíåáðåæåíèå è îòðèöàíèå. ñ êîÿòî Íèêîëà Âàïöàðîâ ñå âêîï÷âà â êîìóíèñòè÷åñêèòå èäåè.1944) Òàêà èìåòî íà ßâîðîâ ïðèäîáèâà äîïúëíèòåëíà ìàãèÿ â î÷èòå íà áúäåùèÿ ïîåò. íî è ïðåç ïúðâèòå ãîäèíè íà ñâîèòå ðàííè ëèòåðàòóðíè îïèòè ñúçíàòåëíî ùå ìó ïîäðàæàâà. êîåòî ìîæå äà ñïîëåòè åäíà ñòðàíà. ×ðåç òÿõ òîé å íàìåðèë ñâîå çàùèòåíî ïîëå è àëòåðíàòèâíà ñàìîèäåíòèôèêàöèÿ ïðåä ÷îâåêà. êîéòî èçîáùî íå ïðèçíàâàë íåãîâîòî ïðàâî íà ñâîáîäà è ìèñëåíå. Òâúðäå ìíîãî áúäåùèÿò ïîåò äúëæè è íà ñâîÿòà ìàéêà Åëåíà. Åäíîâðåìåííî ñúñ ñâîÿòà äåéíîñò âúâ ÂÌÐÎ. Åñòåñòâåíî Éîíêî ïàçè ñèëíà ñèìïàòèÿ è êúì íàñëåäíèêà íà ïðåñòîëà Áîðèñ ²²². Îùå îò äåòñêà âúçðàñò ßâîðîâ âëèçà â íåãîâîòî ñúçíàíèå êàòî ìîäåë çà ïîâåäåíèå ñ îðåîëà íå ñàìî íà òàëàíòëèâ ïîåò.

Äðóã âàæåí ôàêòîð çà ôîðìèðàíåòî íà âúçãëåäèòå íà Âàïöàðîâ èçèãðàâà îáùåñòâåíîïîëèòè÷åñêàòà îáñòàíîâêà ïðåç 30-òå è 40-òå ãîäèíè íà ÕÕ âåê â Áúëãàðèÿ è â Åâðîïà. . êîéòî êàòî âñåêè äååí îáùåñòâåí ÷îâåê. ÷å åäèíñòâåíàòà àìáèöèÿ íà Âàïöàðîâ áèëà äà ñå ðåàëèçèðà â ëèòåðàòóðàòà. ÷å åäèíñòâåíî ðåâîëþöèÿòà ïî ðóñêè ìîäåë ìîæå äà äîâåäå äî òàêà áëåíóâàíîòî ðàáîòíè÷åñêî óïðàâëåíèå. Âåðîÿòíî è ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà ïðåç ñâîÿ êðàòúê æèâîò íèêîãà íå áèë ïðèìàìâàí îò êíèæîâíà ðàáîòà.  êðàÿ íà êðàèùàòà ïðàãìàòèçìúò íà Éîíêî íàääåëÿë è ñëåä çàâúðøâàíå íà ó÷èëèùå Íèêîëà Âàïöàðîâ áèë çàñòàâåí äà ñå çàïèøå â Ìîðñêîòî ó÷èëèùå âúâ Âàðíà. íî íàéäúëãî ñå çàäúðæà êàòî îãíÿð íà ëîêîìîòèâ â æåëåçíèöèòå. äðàìàòóðçè è áåëåòðèñòè.  Ñîôèÿ òîé ñìåíÿ ìíîæåñòâî òåæêè ïðîôåñèè. îòõâúðëÿò èçáîðèòå êàòî ïúò çà ñïå÷åëâàíåòî íà âëàñòòà è âÿðâàò. òàì Âàïöàðîâ çà ïúðâè ïúò å îìàãüîñàí îò òåõíèêàòà. Òàêà ñè ñïå÷åëâà ïðîçâèùåòî îãíÿðÿ èíòåëèãåíò (ïî íåãîâîòî ñòèõîòâîðåíèå “Îãíÿðîèíòåëèãåíñêà”). Ñ èíòåðåñ ÷åòå íå ñàìî ïîåòè. Äîðè íàïðîòèâ. íî ïðîÿâÿâàëà ñïåöèàëíî îòíîøåíèå è êúì ëèòåðàòóðàòà. Ïåéî ßâîðîâ è Èâàí Âàçîâ. Òåõíèòå ðàäèêàëíè èäåè ïðåäèçâèêâàò è ñúîòâåòíèòå êðàéíè ìåðêè íà óïðàâëÿâàùèòå.Íèêîëà Âàïöàðîâ 253 Àìåðèêàíñêèÿ ïðîòåñòàíòñêè ïàíñèîí â ãðàä Ñàìîêîâ. íå å ïðàçåí ïåðèîä â æèâîòà íà ïîåòà. Ïî òîçè íà÷èí Íèêîëà Âàïöàðîâ îùå îò ñúâñåì ìàëúê íàó÷àâà ìíîãî ñòèõîòâîðåíèÿ íå ñàìî íà íàé-ãîëåìèòå áúëãàðñêè ïèñàòåëè Õðèñòî Áîòåâ.  ðåäèöà ñâîè ïèñìà òîé èçêàçâà âúçõèùåíèåòî ñè îò êðàñîòàòà è ëîãèêàòà â ïðèíöèïèòå íà ìàøèíàòà. ñ÷èòàë èçêóñòâîòî çà ïðàçíà ðàáîòà. ñå íàáëþäàâàò èäåíòè÷íè ïðîöåñè íà ïîëèòè÷åñêà ðàäèêàëèçàöèÿ. Âñÿêà âå÷åð òÿ ñúáèðàëà ñâîèòå äåöà è èì ÷åòÿëà ðàçëè÷íè êíèãè èëè äåêëàìèðàëà ñòèõîâå íà ëþáèìè ïîåòè. òÿ íå ñàìî çíàåëà àíãëèéñêè åçèê. Ëèòåðàòóðàòà èçöÿëî âëàäååëà ñúçíàíèåòî è öåííîñòèòå íà ïîåòà è òî÷íî ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà íå èñêàë äà ÿ ïðåâúðíå â çàíàÿò÷èéñòâî. Òàêà ìîæåì äà ñè îáÿñíèì è ôàêòà. Èçíåíàäâàùî îáà÷å ìëàäèÿò ÷îâåê óñïÿë äà ñå àäàïòèðà â òåæêèòå ïî÷òè êàçàðìåíè óñëîâèÿ êàòî â ñúùîòî âðåìå ïðîäúëæàâàë ñâîåòî ñàìîîáó÷åíèå â ëèòåðàòóðàòà. Ïðåç 30-òå ãîäèíè ïðîòèâîðå÷èÿòà ìåæäó áóðæîàçíàòà âëàñò è îáÿâåíàòà âå÷å çà íåëåãàëíà êîìóíèñòè÷åñêà îïîçèöèÿ îùå ïîâå÷å ñå èçîñòðÿò. Êîìóíèñòèòå îáÿâÿâàò âñÿêî áóðæîàçíî ïðàâèòåëñòâî çà ôàøèñòêî. êîéòî ïðåêàðâà â Ìîðñêîòî ó÷èëèùå. ×åòèðèãîäèøíèÿò ïåðèîä. íî è ðúêîâîäñòâà ïî ìåõàíèêà è óñòðîéñòâîòî íà äèçåëîâèÿ äâèãàòåë. íî è òåçè íà Øåêñïèð è Ãüîòå. Âúâ âñè÷êè åâðîïåéñêè äúðæàâè ñëåä èäâàíåòî íà âëàñò íà Àäîëô Õèòëåð ïðåç 1933 ã. Òîâà èçîáùî íå ñå õàðåñâàëî íà íåãîâèÿ áàùà.

“Êàìåíàðè”. ÷å ïðåç ñúùàòà 1933 ãîäèíà. ó÷àñòâà â . êîÿòî îòêðèòî ïîäêðåïÿëà ãåðìàíñêàòà ïîëèòèêà. â êîÿòî íàöèîíàëñîöèàëèñòèòå îêóïèðàò âëàñòòà â Áåðëèí. Ïðåç 1941 ã. å ïðîòèâ íàñ.1944) Åëåìåíòàðíèÿò ïðèíöèï íà îòõâúðëÿíåòî – êîéòî íå å ñ íàñ. êîãàòî âñåêèäíåâíî ñà ïðîñòðåëâàíè ïîëèòè÷åñêè è îáùåñòâåíè ëèöà èëè ñà âçðèâÿâàíè ñêëàäîâå è âëàêîâè êîìïîçèöèè. Ïðåíàñÿ îðúæèå. ïðèäðóæåíè ñ ëèòåðàòóðíè ÷åòåíèÿ èëè òåàòðàëíè ïîñòàíîâêè. ãðàôèêà íà Âåñåëèí Ñòàéêîâ (1938) Íèêîëà Âàïöàðîâ âîäè àêòèâåí ïîëèòè÷åñêè æèâîò – çàíèìàâà ñå ñ ïðîâåæäàíå íà àãèòàöèîííè ñúáðàíèÿ ñðåä ðàáîòíè÷åñêèòå êîëåêòèâè.254 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Íèêîëà Âàïöàðîâ àêòèâíî ñå âêëþ÷âà â êîíñïèðàòèâíàòà äåéíîñò. îáà÷å ñëåä ïðåêðàòÿâàíåòî íà äîãîâîðà çà íåíàïàäåíèå ìåæäó ÑÑÑÐ è Ãåðìàíèÿ Áúëãàðñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ ïðåäïðèåìà ïîëèòèêà íà òåðîðèñòè÷íè àêöèè ñðåùó áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî è áóðæîàçèÿòà. Öåëòà å áèëà ÷ðåç óáèéñòâà è äèâåðñèè äà ñå äåñòàáèëèçèðà âëàñòòà. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà èìà íÿêàêâà çàêîíîìåðíîñò â òîâà.  òàêàâà îáñòàíîâêà. íå ïðåäîñòàâÿë ìíîãî ãîëÿì ðàçóìåí èçáîð ìåæäó Ñòàëèí è Õèòëåð. Íèêîëà Âàïöàðîâ ñòàâà ÷ëåí íà Áúëãàðñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ.

êîèòî ùå ðàçãëåäàìå ïî-âíèìàòåëíî. êîÿòî òîé òðÿáâàëî äà àäàïòèðà êúì äåéñòâèòåëíîñòòà. êîèòî ïîëçâàò áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà êàòî áàçà. Ñâåòúò íà êíèãèòå. Îùå îò þíîøåñêà âúçðàñò Âàïöàðîâ óñúðäíî íå ñàìî ÷åòå è èçó÷àâà ïîåçèÿ. Îò òîâà âðåìå ñà çàïàçåíè ñòîòèöè íåãîâè ñòèõîòâîðåíèÿ. íî òàêà èëè èíà÷å âñè÷êèòå ìó óñèëèÿ îñòàâàò â ðàìêèòå íà ïîäðàæàíèåòî. îòêîëêîòî ñàìàòà äåéñòâèòåëíîñò. íå ìîãëè äà ïðåäîòâðàòÿò èçïúëíåíèåòî íà ñìúðòíàòà ïðèñúäà ïðåç 1942 ã. êîéòî õàðàêòåðèçèðà òåçè ïîåòè.  òîçè ñìèñúë ìÿñòîòî íà Âàïöàðîâ â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà å îñîáåíî èíòåðåñíî. Âñå îùå è öåííîñòíî íå å îòñÿòî òâîð÷åñòâîòî ñ íåîáõîäèìèòå âèñîêè õóäîæåñòâåíè êà÷åñòâà. Îñîáåíî àêòèâåí å ïåðèîäà. íî áåçñïîðíî è â çðÿëîòî ìó òâîð÷åñòâî ïðîäúëæàâà äà ñå óñåùà ñïåöèôè÷íèÿ èíòèìåí äóõ. Âúâ ôîðìàëíî îòíîøåíèå ïîâå÷åòî îò òÿõ ñà èçãðàäåíè ÷ðåç ñðåäñòâàòà íà êëàñè÷åñêèÿ ñòèõ êàòî îñîáåíî ïîä÷åðòàíî ñå äîëàâÿ âëèÿíèåòî íà ëèðèêàòà íà Õðèñòî Áîòåâ è Ïåéî ßâîðîâ. Ïî-êúñíî ïîñòåïåííî çàòèõâàò ïðåêèòå çàåìêè è ìîòèâè îò òÿõíàòà ïîåçèÿ. Íåçàâèñèìî îò ñâîÿ àêòèâåí êîíñïèðàòèâåí æèâîò. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà â íåãîâèòå ñòèõîòâîðåíèÿ ñå ïðåïëèòàò íÿêîëêî õóäîæåñòâåíè ïëàñòà íà ñèìâîëíè ñèñòåìè. íà òåàòðàëíèòå ïîñòàíîâêè è íà êèíîïðîæåêöèèòå èìàë ñÿêàø ìíîãî ïî-ðåàëíè èçìåðåíèÿ çà íåãî. Âàïöàðîâ å åäèí îò ïúðâèòå ïîåòè.Íèêîëà Âàïöàðîâ 255 îðãàíèçèðàíåòî íà àòåíòàòè. íî â ïî-ãîëÿìàòà ñè ÷àñò òå ñèëíî ñà ïîâëèÿíè îò ÷óæäèòå îáðàçöè. Ïî òîâà âðåìå áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà âñå îùå èìà ñðàâíèòåëíî êúñà èñòîðèÿ – îêîëî 60-65 ãîäèíè. Òàçè âèðòóàëíà ðåàëíîñò íà èäåèòå è èçìèñëåíèòå îáðàçè èçãðàäèëà ó íåãî åäíà ôîðìà íà èäåàëèçúì. . ÷å âñå îùå íå å äîñòèãíàòà îíàçè äèñòàíöèðàíîñò âúâ âðåìåòî. Ìíîãîáðîéíè ñà îïèòèòå íà êóðñàíòà äà ñå äîáëèæè äî ôîëêëîðíèòå ñòèëèçàöèè íà äâàìàòà êëàñèöè. Àêî ßâîðîâ ïðåäñòàâëÿâà íàéáåçñïîðíàòà è î÷åâèäíà îòïðàâíà òî÷êà. Ìèíàëè ñà íÿêîëêî ïîêîëåíèÿ áúëãàðñêè ïèñàòåëè. Íå ñëåä äúëãî å àðåñòóâàí è îñúäåí íà ñìúðò. ÷å ÷ðåç òâîð÷åñòâîòî ñè ïîåòúò èçãðàæäàë ñâîÿòà âèçèÿ çà áúäåùåòî. Ëèëèåâ è Êèðèë Õðèñòîâ. à ìíîãî äðóãè ñà èçãóáåíè. êîãàòî å êóðñàíò â Ìîðñêîòî ó÷èëèùå. íî ñúùî òàêà è ïèøå ñòèõîâå. íà ÷èÿòî îñíîâà äà ïîëîæè ñîáñòâåíèòå ñè õóäîæåñòâåíè êîíñòðóêöèè. êîèòî äà ïîçâîëÿò íà ìëàäèòå ïèñàòåëè äà ïîëçâàò òâîð÷åñòâîòî íà ïðåäõîäíèòå ïîêîëåíèÿ êàòî òåìàòè÷åí è ôîðìàëåí èçâîð. Íèêîëà Âàïöàðîâ å ïî-ñêîðî èíòåëåêòóàëíà ôèãóðà. êîèòî íåãîâèÿò ðîä ïîääúðæàë. Ìîæå äà ñå êàæå îáà÷å è îáðàòíîòî. â íåãîâîòî ðàííî òâîð÷åñòâî ìîæåì äà îòêðèåì ñèëíè âëèÿíèÿ è îò ñòèõîâåòå íà Äåáåëÿíîâ. Ìîæåì äà ñè îáÿñíèì òîâà ñ ôàêòà. îíîâà “îòñòðàíåíèå” îò ëèòåðàòóðàòà. Äîðè âðúçêèòå ñ äâîðåöà.

Ïîåòúò íå âëàäååë íèêàêúâ ÷óæä åçèê ñ èçêëþ÷åíèå íà ðóñêèÿ. Íåçàâèñèìî îò òîâà å ñòðàñòåí ïî÷èòàòåë íà ñëåäðåâîëþöèîííàòà ðóñêà ëèòåðàòóðà. êîèòî íå ïðèåìàò ïðèíöèïèòå íà åêñïåðèìåíòàëíîòî èçêóñòâî. êîÿòî ñàìî äâå ãîäèíè ñëåä òîòàëèòàðíèòå ÷èñòêè íà Ñòàëèí îñòàâà åäèíñòâåíàòà ëèòåðàòóðíà îðãàíèçàöèÿ ïîä èìåòî Ïèñàòåëñêè ñúþç. Îò Ìàÿêîâñêè Âàïöàðîâ óñâîÿâà òåõíèêàòà íà ver libr (ñâîáîäíèÿ ñòèõ). çà äà ñìå ñúâñåì òî÷íè. ÷å ïî÷òè íå ïðèëàãà . Ìàÿêîâñêè å ïðèíóäåí äà ñòàíå ÷ëåí íà êàçèîííàòà ÐÀÏÏ (Ðóñêà àñîöèàöèÿ íà ïðîëåòàðñêèòå ïèñàòåëè). Íî â ñúùîòî âðåìå Âàïöàðîâ ñå ðàçëè÷àâà îò ðóñêèÿ ïîåò ñ òîâà. Òîé å âîäåùàòà ôèãóðà ñðåä ò. çà äà ïîñòèãíå îùå ïî-ãîëÿì õóäîæåñòâåí åôåêò. êóáîôóòóðèñòè – ðàäèêàëíî òâîð÷åñêî êðèëî íà ðóñêèÿ ôóòóðèçúì. Ëþáèìèÿò ìó ïîåò å Âëàäèìèð Ìàÿêîâñêè. êîåòî èçöÿëî îòðè÷àò äîðåâîëþöèîííîòî èçêóñòâî è ïëåäèðà çà íàïúëíî íîâ õóäîæåñòâåí åçèê. íî è ÷å òðÿáâà äà íàáëÿãà íà ñìèñëîâîòî óäàðåíèå. ÷å íå ñàìî ìóçèêàëíîñòòà íà ôðàçàòà ïðåâðúùà ïîåçèÿòà â èçêóñòâî.1944) Âàæåí ôàêòîð ïðè ôîðìèðàíåòî íà ëèðè÷åñêèÿ åçèê íà Âàïöàðîâ èãðàå ôóòóðèñòè÷íàòà ðóñêà ëèòåðàòóðà. í. Íåçàâèñèìî îò ñâîÿòà âúçòîðæåíà ïîäêðåïà íà íîâàòà âëàñò ñëåä 1917 ã. êîÿòî äî íà÷àëîòî íà 30-òå ãîäèíè “Áåçðàáîòåí ìèíüîð”.. Áåç ñúìíåíèå ðóñêèÿò ïîåò å åäèí îò íàé-èçâåñòíèòå è ìîäåðíè àâòîðè ïî îíîâà âðåìå. Ìàëêî ïðåäè äà ñå ñàìîóáèå ïðåç 1930 ã. Äîðè. òðÿáâà äà êàæåì. Âàïöàðîâ íàó÷àâà. Ñòîÿí Ñîòèðîâ áå ç ñ ï î ð í î ñ å ð à ç â è âà èíòåíçèâíî.256 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ôóòóðèñòèòå ñà â ÿðîñòíà îïîçèöèÿ íà ïðîëåòàðñêèòå ëèòåðàòóðíè îðãàíèçàöèè. óïîòðåáàòà íà ðàçãîâîðíèÿ åçèê è âàæíàòà ðîëÿ íà ñèíòàêñèñà â ñòèõîñëîæåíèåòî. òúé êàòî íèêîãà íå ãî å ó÷èë ñèñòåìíî è çàäúëáî÷åíî.. ÷å òîé ïî-ñêîðî ïîëçâàë ðóñêèÿ åçèê. îò êîãîòî çíàå íàèçóñò ìíîæåñòâî ñòèõîâå è ïîåìè è íå ïðîïóñêà ïî âðåìå íà ñáèðêè äà ðåöèòèðà ëþáèìèòå îò òÿõ. õóä.

. ëèðèêàòà íà Âàïöàðîâ ñå õàðàêòåðèçèðà ñ òîâà. ÷å ðàçêàçâà çà åäèí èíäèâèäóàëèçèðàí ïåðñîíàæ. Ñòèõîâåòå ìó òðÿáâàëî äà âúçäåéñòâàò ñúñ ñâîÿ áëèçúê äî ìàñèòå. ïúëíè ñ ðåâîëþöèîíåðè è ïðîëåòàðèàò. õóä. êàòî ñàì òîé êàçâàë. êàêòî è òàêèâà. íàñòúïâàùè â îòäåëíèÿ ÷îâåê.Íèêîëà Âàïöàðîâ 257 íåãîâèÿ äåêëàìàòèâåí ñòèõ. “Ïåñíè” è “Ïåñíè çà åäíà ñòðàíà”. “Ïåñíè çà ðîäèíàòà”.  ñúùîòî âðåìå îáà÷å. èçïúëíåíè ñ ðàáîòíèöè. à íå çà êîëåêòèâíèÿ îáðàç íà íîâèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ÷îâåê. Ìíîãî íåãîâè ñúâðåìåííèöè ðàçêàçâàò êàê ïî âðåìå íà ëèòåðàòóðíè ÷åòåíèÿ çàëèòå. ÷å íåãîâèòå èäåàëíè ñëóøàòåëè ñà õîðàòà îò “ïëîùàäà è óëèöàòà”. “Ñïîìåí”. ÷àñò îò êîèòî ïðåäñòàâÿò âÿðàòà è íàäåæäèòå íà ëèðè÷åñêèÿ àç â åäíî ñïðàâåäëèâî îáùåñòâî – “Âÿðà”. Âúâ ôîðìàëíî îòíîøåíèå ïðîèçâåäåíèÿòà â íåÿ ñà ðàçäåëåíè íà ÷åòèðè äÿëà “Ïåñíè çà ÷îâåêà”. Ïîñëåäíîòî ïðîèçâåäåíèå – ïîåìàòà “Ïåñåí çà ÷îâåêà” ïðåäñòàâÿ ÷óäîòâîðíîòî íðàâñòâåíî ïðåîáðàæåíèå íà åäèí îòöåóáèåö. èçïàäàëè â åóôîðèÿ îò íåãîâèòå ñòèõîòâîðåíèÿ è ãî ïðèíóæäàâàëè äà ïðåïîâòàðÿ ìíîãîêðàòíî ëþáèìè ïàñàæè. “Ðîìàíòèêà”. “Çàâîä”. ñïîðåä òîãàâàøíèòå óòîïè÷íè ïðåäñòàâè íà êîìóíèñòè÷åñêèòå àêòèâèñòè è ïèñàòåëè. ÷ðåç êîèòî òîé îòêðèâà ñâîÿòà âÿðà â åäíî ñïðàâåäëèâî îáùåñòâî. “Äâóáîé” è “Ïèñìî”. ðàçáèðàåì è â ñúùîòî âðåìå åêñïëîçèâåí åçèê. Êîðèöàòà íà “Ìîòîðíè ïåñíè”. Ñàìè ïî ñåáå ñè çàãëàâèÿòà äîñòàòú÷íî êðàñíîðå÷èâî ãîâîðÿò çà õàðàêòåðà íà îòäåëíèòå ñòèõîòâîðåíèÿ. Âàïöàðîâ ïðåäïî÷èòà äà ïðåäñòàâÿ ìàëêèòå ðåâîëþöèè. Äî ãîëÿìà ñòåïåí è ëèðèêàòà íà Âàïöàðîâ èìà ñúùèòå öåëè. Ïðåç 1940 ã. Ïîåçèÿòà íà Ìàÿêîâñêè îñíîâíî áèëà ïðåäíàçíà÷åíà çà ÷åòåíå â îãðîìíèòå çàëè. Ïúðâèÿò äÿë “Ïåñíè çà ÷îâåêà” ñúäúðæà 8 òâîðáè. èçëèçà åäèíñòâåíàòà ñòèõîñáèðêà íà Âàïöàðîâ “Ìîòîðíè ïåñíè”. ïîêàçâàùè òåæêîòî åæåäíåâèå íà Áîðèñ Àíãåëóøåâ (1940) ðàáîòíèêà – “Ïðîëåò â çàâîäà”.

Áèõìå ìîãëè äà îòêðèåì ðàçèãðàí è ìîòèâà çà ÷óäîäåéíîòî íðàâñòâåíî ïðåîáðàçÿâàíå. Äîêàòî êðàòêèòå äâå òâîðáè â òðåòèÿ äÿë “Ïåñíè” – “Îãíÿðîèíòåëèãåíñòêà” è “Ëþáîâíà”. êîéòî å áîðåö â çàùèòà íà ðåïóáëèêàòà. . â êîÿòî Ôåðíàíäåñ å óáèò. òîçè íà çàâîäñêèÿ ðàáîòíèê. à ðàáîòíèöèòå ñà âêàðàíè â áåçêðàéíèÿ êðúãîâðàò íà ìú÷èòåëíèÿ ðîáñêè òðóä è ñèãóðíàòà ñìúðò (“Çàâîä”.  öåíòúðà íà ñâîÿ öèêúë “Ïåñíè çà åäíà ñòðàíà” Âàïöàðîâ ïîñòàâÿ åäèí ïåðñîíàæ. ïðîäúëæèëà òðè ãîäèíè. ñëåä êàòî ëÿâîòî ïðàâèòåëñòâî íà Êàáàëåðî å ñâàëåíî ÷ðåç ôàøèñòêèÿ ïðåâðàò íà ãåíåðàë Ôðàíêî. Òâîðöèòå îò Áúëãàðèÿ ñúùî íå îñòàâàò áåçðàç-ëè÷íè êúì ñúáèòèÿòà â Èñïàíèÿ – ïèøàò ñå ìíîæåñòâî êíèãè è ðåïîðòàæè êàòî åñòåñòâåíî íàé-àêòèâíè ñà ðåïóáëèêàíöèòå. í. â Èñïàíèÿ èçáóõâà ãðàæäàíñêà âîéíà. “êîëåëà”. Ïîåçèÿòà íà Âàïöàðîâ èìà åäèí-åäèíñòâåí òåìàòè÷åí èíòåðåñ. âúçïÿâàò ôèëîñîôèÿòà íà ðàáîòíèêà èíòåëèãåíò è íåãîâîòî ëþáîâíî ÷óâñòâî. â “Ïåñåí íà äðóãàðÿ” – áèòêàòà. Ðàáîòíè÷åñêàòà êëàñà ñå âúçïðèåìà îò âñè÷êè ïðîëåòàðñêè ïèñàòåëè êàòî çàêîííèÿò è åäèíñòâåí õåãåìîí â ïîáåäèëîòî êîìóíèñòè÷åñêî îáùåñòâî. “øóì”. “ñàæäè” è ò. “Ïèñìî”). êîãàòî òå ñàìèòå ùå ñà ñòîïàíè íà ñðåäñòâàòà çà ïðîèçâîäñòâî (“Äâóáîé”. ñå ñðåùà èçâåäåí êàòî îñíîâåí âúâ “Âÿðà” è “Ðîìàíòèêà”. Ìîòèâúò çà íåñðàçèìàòà âÿðà â ïî-äîáðîòî áúäåùî îáùåñòâî.  ÷åòèðè îò ïåòòå ñòèõîòâîðåíèÿ àâòîðúò ïðîñëå-äÿâà ðàçëè÷íè ìîìåíòè îò ñúäáàòà íà ãåðîÿ: â “Ñúí” – áàðèêàäíèòå ìå÷òè çà áúäåùèÿ ùàñòëèâ æèâîò. Æèâîòúò ñå ïðåäñòàâÿ êàòî íåïîñèëíî áðåìå. ïîñâåòåíè íà ãðàæäàíñêàòà âîéíà â Èñïàíèÿ – “Èñïàíèÿ”. áëàãîäàðåíèå íà äîñåãà ñ õîðà.258 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ÷å òîëêîâà ÷åñòî â íåãîâèòå ñòèõîâå ñå ñðåùàò äóìè è òåðìèíè.  áîðáàòà. “Ïåñåí íà äðóãàðÿ”. “Ñïîìåí”) èëè êàòî ñâåòëà íàäåæäà â óòðåøíèÿ äåí.1944) Ñòèõîòâîðåíèÿòà â “Ïåñíè çà ðîäèíàòà” ñà îáùî øåñò íà áðîé – “Ðîäèíà”. à ïî÷òè âñè÷êè åâðîïåéñêè èíòåëåêòóàëöè è ïèñàòåëè çàñòàâàò íà ñòðàíàòà íà ðåïóáëèêàíöèòå. Êàòî öÿëî îòíîøåíèåòî íà ïîåòà êúì äåéñòâèòåëíîñòòà å åäíîçíà÷íî. “Ñúí”. “Çåìÿ”. Êàêòî äîáðå å èçâåñòíî ïðåç 1936 ã. “ìàøèíè”. ñâúðçàíè ñ ðàáîòíè÷åñêîòî åæåäíåâèå êàòî “çàâîä”. “ñãóð”. ïîâÿðâàëè âå÷å â êîìóíèñòè÷åñêàòà èäåÿ (“Ïåñåí çà ÷îâåêà”). â “Ïåñåí íà æåíàòà” – òðåâîæíîòî î÷àêâàíå íà íåãîâàòà ëþáèìà è â “Ïèñìî” – èçâåñòèåòî äî ìàéêàòà íà Ôåðíàíäåñ çà ñìúðòòà íà ãåðîÿ. “Ìîòîðíè ïåñíè” çàâúðøâà ñ ïåò ñòèõîòâîðåíèÿ. Ñúâñåì íå å ñëó÷àéíî. “Èìàì ñè ðîäèíà”. ñå âêëþ÷âàò ìíîãî äîáðîâîëöè îò öÿëà Åâðîïà. “Ïåñåí íà æåíàòà” è “Ïèñìî”. “òðàíñìèñèè”. íàçîâàí Ôåðíàíäåñ. “Ïåñåí”. “Õàéäóøêà” è “Åëòåïñêà”.

 öåíòúðà íà ïîåìàòà ëèðè÷åñêèÿò àç ïðåäñòàâÿ ðàçêàç çà åäíî ïðåñòúïëåíèå – ñèí óáèë áàùà ñè çàðàäè ïàðè. ñïîðúò å íà òåìà “×îâåêúò âúâ íîâîòî âðåìå”). ÷å ïî÷òè âñÿêî ñòèõîòâîðåíèå ïðèòåæàâà ñâîé ñþæåò. à ïúê çâåçäèòå ìó ñå âúçõèòèëè íà ñìåëîñòòà. êîéòî ñå ïðåäñòàâÿ â ïîâå÷å èëè ïî-ìàëêî ðàçãúðíàò âèä. êîåòî ïîðîäèëî ñòðàõ â î÷èòå íà ñòðàæàðèòå. . êúäåòî àâòîðúò ïðåäñòàâÿ ñïîðà íà ëèðè÷åñêèÿ àç ñ åäíà äàìà îòíîñíî ìîðàëà íà ÷îâåêà (êàêòî â ïîåìàòà ñå êàçâà. êîÿòî äîðè ïðåäëàãà çà ïîñòàâÿíå â Íàðîäíèÿ òåàòúð â Ñîôèÿ. ïðîñòî çàùîòî ïðîïóñíàõìå ïîâå÷å èëè ïî-ìàëêî çíà÷èòåëíè åëåìåíòè îò ëèðè÷åñêîòî ñþæåòíî ðàçãðúùàíå. òàì îáà÷å “ïîïàäíàë íà õîðà / è ñòàíàë / ÷îâåê”. Ïîðàäè òàçè ïðè÷èíà íåéíèÿò åçèê è ôîðìà ñà íàïúëíî ðàçëè÷íè îò òåçè íà èíòèìíàòà ëèðèêà. . äîêàòî ëèðè÷åñêèÿò àç ñúñ çàäîâîëñòâî ïðàâè çàêëþ÷åíèåòî “Òîé ïååë ÷îâåêà. Òîçè ñïåöèôè÷åí âêóñ íà Âàïöàðîâ êúì ñþæåòíîñòòà â ëèðèêàòà ìîæåì äà ñè îáÿñíèì ñ íåãîâèÿ ïîä÷åðòàí èíòåðåñ êúì èçêóñòâîòî íà òåàòúðà. Òèïè÷åí è â ñúùîòî âðåìå íàé-ïîäðîáåí å ñþæåòúò íà ïîåìàòà “Ïåñåí çà ÷îâåêà”. ÷å ñòèõîâåòå ìîãàò äà ñå ïðåðàçêàçâàò ïî ïîäîáèå íà åäíî áåëåòðèñòè÷íî èëè äðàìàòóðãè÷íî ïðîèçâåäåíèå. íî ïîëó÷àâà îòêàç îò òîãàâàøíèÿ äðàìàòóðã. íåçàâèñèìî ÷å ÷åñòî ïúòè ñå çàíèìàâà ñ äóøåâíèòå ïðåîáðàçîâàíèÿ ó ÷îâåêà. “ðàçêàçíîñò”./ Òîâà å ïðåêðàñíî. óæàñåíà îò äðàìàòà. à èìåííî äà âíóøàâà îïðåäåëåíî ïîëèòè÷åñêî ïîñëàíèå. Ïî ïîäîáåí íà÷èí ìîãàò äà ñå ïðåäñòàâÿò âñè÷êè ïðîèçâåäåíèÿ îò ïúðâàòà è òðåòàòà ÷àñò íà ñòèõîñáèðêàòà – “Ïåñíè çà ÷îâåêà” è “Ïåñíè çà åäíà ñòðàíà”. îáðúùåíèÿ è ìîíîëîçè. êîèòî îòëè÷àâàò ñòèõîâåòå íà Âàïöàðîâ. Ñëåä êðàÿ íà èñòîðèÿòà äàìàòà ñå ðàçïëàêâà.  ëèðèêàòà íà Âàïöàðîâ “òåàòðàëíèòå” åëåìåíòè ñà ÿñíî îòêðèâàåìè êàêòî íà íèâîòî íà ñþæåòà. Ïî÷òè âñè÷êè èçñëåäîâàòåëè ãîâîðÿò çà ñïåöèôè÷íàòà “äèàëîãè÷íîñò”.  êðàÿ íà êðàèùàòà ïðåäè èçïúëíåíèåòî íà ñìúðòíàòà ïðèñúäà ãåðîÿò çàïî÷âà äà ïåå ïåñåí. “äèñêóðñèâíîñò”. òàêà è íà ÷åñòîòî ïðèñúñòâèå íà äèàëîçè. Êðàñíîðå÷èâ ïðèìåð çà òîâà å. Îñíîâíà õàðàêòåðèñòèêà íà óíèêàëíèÿ ñâÿò íà Âàïöàðîâàòà ëèðèêà å íåéíàòà êîìóíèêàòèâíîñò. íàëè?” Òîçè îïèò çà ïðåðàçêàç áè òðÿáâàëî äà íàðå÷åì êðàòúê. Âàïöàðîâ öÿë æèâîò ñå çàíèìàâà ñ òåàòðàëíîòî èçêóñòâî.Íèêîëà Âàïöàðîâ 259  îñíîâàòà ñè òàçè ïîåçèÿ èìà ôóíêöèÿòà äà èçïúëíÿâà åäíà ÷èñòî èäåîëîãè÷åñêà çàäà÷à. ñëåä êîåòî å âêàðàí â çàòâîðà. Íàèñòèíà âíèìàòåëíèÿò ïîãëåä âúðõó “Ìîòîðíè ïåñíè” ùå íè óáåäè. Ñðåä ðàáîòíè÷åñêèòå êîëåêòèâè ïîñòàâÿ äåñåòêè ïèåñè îò áúëãàðñêèÿ è ñâåòîâíèÿ òåàòúð êàòî ñàì ó÷àñòâà â ïðåäñòàâëåíèÿòà íà ïîâå÷åòî îò òÿõ. Àâòîð å è íà åäíà ïèåñà.

õóä. îáåêòèâíî ïðåäñòàâÿùè êîíñïèðàòèâíàòà òåðîðèñòè÷íà äåéíîñò íà ïîåòà.260 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ìÿñòîòî íà Íèêîëà Âàïöàðîâ áå ïîñòàâåíî ïîä ñúìíåíèå. êîÿòî òîé çàùèòàâà. Êîãàòî ñå ïîÿâèõà ìàòåðèàëè. È îò òàêàâà ãëåäíà òî÷êà . Ðåäèöà èçñëåäîâàòåëè îòðåêîõà èçöÿëî òâîð÷åñòâîòî íà Âàïöàðîâ. àðãóìåíòèðàéêè ñå ñ àðõàè÷íàòà èäåîëîãèÿ. åñòåñòâåíî ñå ïðèñòúïè è êúì ïðåîöåíÿâàíå íà ñìèñúëà íà èäåéíèòå ïîñëàíèÿ íà ñòèõîâåòå ìó. Òîâà áå åñòåñòâåíà ðåàêöèÿ íà äúëãîãîäèøíîòî êóëòîâñêî è ñèëíî ïîëèòèçèðàíî ÷åòåíå íà íåãîâîòî òâîð÷åñòâî.1944) “Êúì êîìóíèçúì”. Âëàäèìèð Äèìèòðîâ-Ìàéñòîðà (1945) Ñëåä 1989 ã.

Äî Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà êîìóíèñòèòå ñà áèëè ðàçäåëåíè íà áåçíàäåæäíè èäåàëèñòè è íà áåçíàäåæäíè òåðîðèñòè. êîÿòî Âàïöàðîâ òîëêîâà îáè÷àøå è íà êîÿòî çàëàãàøå òîëêîâà íàäåæäè. È. òàêàâà êàêâàòî ôàêòè÷åñêè å. Èñòîðèÿòà. òàêà êàêòî òàçè íà Ìàÿêîâñêè â èñòîðèÿòà íà ðóñêàòà ëèòåðàòóðà. Èíòåðåñíî å äàëè ñàìèÿò Âàïöàðîâ áè ñå ðàçñúðäèë íà ëîãè÷íîñòòà íà ñâîÿòà ëþáèìà èñòîðèÿ. áåç äà âèäÿò. èðîíè÷íî è ïàëàâî äåìîíñòðèðà ñâîåòî íåïîñòîÿíñòâî è èãðèâîñò. / æèâîòà ïî-ìúäúð” ìîæåì âå÷å ñàìî ñíèçõîäèòåëíî è ñ ëåêà òúãà äà ïîâòîðèì åäíî îò Èñóñîâèòå ñëîâà “áëàæåíè îíèÿ. òî ïîåçèÿòà ìó ùå îñòàíå â ñúêðîâèùíèöàòà íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà êàòî âàæåí åòàï îò íåéíîòî ðàçâèòèå. çàùîòî òîé ïîêàçà ïúòÿ. ñà ïîâÿðâàëè” (Éîàíà 20:29). êîèòî. êîìóíèêàòèâíî àêòèâåí è àòðàêòèâåí âúâ ôîðìàëíî îòíîøåíèå íà÷èí. “÷å óòðå ùå áúäå / æèâîòà ïîõóáàâ. Âàïöàðîâ ïî ñòðàíåí íà÷èí ñú÷åòàâà íå ñàìî äâàòà òèïà. òðÿáâà äà ïðèçíàåì. À èíà÷å ùî ñå îòíàñÿ äî âÿðàòà ìó. . ÷å âúâ ôîðìàëíî îòíîøåíèå ïîåçèÿòà íà Âàïöàðîâ èçâúðøè åäíà èçêëþ÷èòåëíî âàæíà êðà÷êà íàïðåä â áúëãàðñêàòà ëèðèêà. ïî êîéòî òîâà å âúçìîæíî äà ñå èçâúðøè òîâà ñ åäíà àíòèõóäîæåñòâåíà ñàìà ïî ñåáå ñè òåìà – òàçè çà çàâîäñêèÿ òðóä. ïîðàäè êîåòî íÿêàê ñè íàáúðçî è áåçïðåäìåòíî ãî èçõâúðëÿ îò æèâîòà.Íèêîëà Âàïöàðîâ 261 èìàõà ïúëíî îñíîâàíèå. äåéñòâèòåëíîñòòà ðÿäêî òúðïè ïðåêàëåíî óñëîæíåíèòå êîíôèãóðàöèè. êàêòî ÷åñòî ïúòè ñå ñëó÷âà. Òîé âúâåäå òåìàòà çà ñúäáàòà íà ðàáîòíèêà è â ñúùîòî âðåìå ãî íàïðàâè ïî åäèí íàïúëíî íåïîçíàò. Íî. îò äðóãà ñòðàíà. Ñëåä Âàïöàðîâ áúëãàðñêàòà ïîåçèÿ ïðèäîáè ñâîáîäàòà íà ôîðìàëíîòî ðàçèãðàâàíå íà âñè÷êè âúçìîæíè òåìè. Àêî âÿðàòà â áúäåùåòî çà ïîåòà âå÷å å åäíî áåçâúçâðàòíî ìèíàëî çà íàñ. çà êîåòî íèêîé íå áè èñêàë äà ñè ñïîìíÿ. àêî ñå áàçèðàìå ñàìî íà õóäîæåñòâåíèòå ôàêòè. íî è îùå åäèí – íà èçêëþ÷èòåëíî òàëàíòëèâèÿ òâîðåö. çàùîòî âÿðâàøå â íåéíèÿ ïðåäîïðåäåëåí õîä (âèæ ñòèõîòâîðåíèåòî “Èñòîðèÿ”).

ñåãà ìè îêà÷àò âúæåòî è ïèòàò: ”Êàê. Ñ æèâîòà ñìå â ðàçïðà. Ñ æèâîòà ïîä âåæäè ñå ãëåäàìå ñòðîãî è áîðÿ ñå ñ íåãî. íî òè íå ðàçáèðàé. æèâîòà ñúñ ãðóáèòå ëàïè ÷åëè÷íè àç ïàê ùå îáè÷àì! Àç ïàê ùå îáè÷àì! Äà êàæåì. íàïðîòèâ! Äîðè äà óìèðàì. æèâåÿ è ñòèõîâå ïèøà (òúé êàêòî óìåÿ). çëîäåè!” Çà íåãî . ÷å ìðàçÿ æèâîòà. äîêîëêîòî ìîãà.262 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . - .àç äèøàì.Æèâîòà íàïðàâèë áèõ âñè÷êî. èñêàø ëè ÷àñ äà æèâååø?” Âåäíàãà ùå êðåñíà: ”Ñâàëåòå! Ñâàëåòå! Ïî-ñêîðî ñâàëåòå âúæåòî. ðàáîòÿ. Íàïðîòèâ.1944) ÂßÐÀ Åòî .

áèõ âëåçíàë âúâ âçðèâíà ðàêåòà. áèõ ðåâíàë îò áîëêà êàòî ðàíåíà â ñúðöåòî ïàíòåðà. áèõ ðåâíàë òîãàâà. æèâîòà ïî-ìúäúð? 263 .Íèêîëà Âàïöàðîâ Ëåòÿë áèõ ñúñ ïðîáíà ìàøèíà â íåáåòî. ÷å îùå ùå áúäà. êîëêî? ïøåíè÷åíî çúðíî îò ìîÿòà âåðà. Ìîæå áè èñêàòå äà ÿ ñðàçèòå ìîÿòà âÿðà âúâ äíèòå ÷åñòèòè. äà ãëåäàì êàê ãîðå íåáåòî ñèíåå. Íî âñå ïàê ùå ÷óâñòâàì ïðèÿòíèÿ ãúäåë. äà êàæåì. ñàìè÷úê. È îùå ïî-ÿñíî. ìîÿòà âÿðà. ÷å óòðå ùå áúäå æèâîòà ïî-õóáàâ. ÷å îùå æèâåÿ. Êàêâî ùå îñòàíå îò ìåíå òîãàâà? Ìèã ñëåä ãðàáåæà ùå áúäà ðàçíèùåí. âèé âçåìåòå. Âñå ïàê ùå ÷óâñòâàì ïðèÿòíèÿ ãúäåë. è îùå ïî-ïðàâî ìèã ñëåä ãðàáåæà ùå áúäà àç íèùî. Íî åòî.Áèáëèîòåêà . áèõ òúðñèë â ïðîñòîðà äàëå÷íà ïëàíåòà.

1944) À êàê ùå ùóðìóâàòå. ìîëÿ? Ñ êóðøóìè? Íå! Íåóìåñòíî! Ðåñòî! .Íå ñòðóâà! Òÿ å áðîíèðàíà çäðàâî â ãúðäèòå è áðîíåáîéíè ïàòðîíè çà íåÿ íÿìà îòêðèòè! Íÿìà îòêðèòè! .264 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .

Çàùîòî ìèã íà íåêàêâà çàáëóäà.. Äúðâåòàòà îïèðàò âúâ íåáåòî. ñúâñåì çàáðàâåíî òîâà ïîëå! Åäíà ðúêà èçõâúðëè íà áîêëóêà èäèëèèòå ñ ñèíüîòî íåáå. æèâîòúò . áè çíà÷åëî íàïðàçíî äà çàãóáèø ðàáîòíèòå ñè æèëàâè ðúöå. ñëúíöåòî áëåñòè. à ñåíêèòå â çàâîäñêèòå ñòåíè. ñ ïúëíà ãðúä. Æèâîò áåç ìàñêà è áåç ãðèì îçúáåíî. 265 . È ñòàâà òîëêîç äóøíî. çà äà èçòðúãíåø îò çúáèòå íà òóé íàñòðúõíàëî. Âúâ çàëèòå ïëþùÿò êàèøè. È òðÿáâà äà ñå áîðèø íåóìîðíî. ñêó÷åí.Áèáëèîòåêà .òåæúê. è òðÿáâà äà ñè ñòðàøíî óïîðèò.. çàùîòî ìèã ñ ðàçìåêíàòî ñúðöå. ÷å äà äèøàø íå áè ìîãúë ñïîêîéíî. À íåäàëå÷å ïðîëåòíèÿ âÿòúð ëþëåå íèâè. Íàä íåãî îáëàöè îò äèì. òðàíñìèñèè ñêðèïòÿò îò âñåêè êúò. Íàðîäúò ïðîñò. âáåñåíî ïñå ïàð÷åíöå õëåá. ñâèðåïî êó÷å.Íèêîëà Âàïöàðîâ ÇÀÂÎÄ Çàâîä. Íî êàê å ÷óæäî è íåíóæíî òóêà.

Äîëàâÿõ. È òè. .. ñå ìú÷èø ïàê îòãîðå äà òðóïàø äèì è ñàæäè ïëàñò ñëåä ïëàñò.266 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . ñ êîÿòî áðîíèðàõìå æèâîòà ñè òàêà. ÷å ñëîæèø ëè ìó ïðúò âúâ êîëåëàòà ùå ñ÷óïèø ñâîÿòà ðúêà. È àç êðåùÿõ ãîäèíè öÿëà âå÷íîñò. ïðèòèñíàë ñ ìúêà òîëêîç õîðà ñ îñàæäåíè îò ÷åðåí òðóä ëèöà. êîåòî òå äåëè. Íàïðàçíî! Òè íè ó÷è äà ñå áîðèì ùå ñíåìåì íèå ñëúíöåòî ïðè íàñ... åäíî ñúðöå âúâ òåáå íåóìîðíî ïóëñèðà ñ õèëÿäè ñúðöà. ÷å è äðóãèòå êðåùÿò ìàøèíèòå.. Çàâîä.1944) È òîçè øóì è òðÿñúê íà ìàøèíè ùå òðÿáâà íåïðåìåííî äà êðåùèø. çàâîä. çàâîäà è ÷îâåêà îò íàé-çàòóëåíèÿ òúìåí êúò. È òîçè êðÿñúê ñòàíà ñïëàâ. äà ìîãàò äóìèòå ðàçáðàíî äà ïðåìèíàò ïðîñòðàíñòâîòî.

Áèáëèîòåêà . È íåðàçáðàëè òàçè ïåñåí ãîðäà. îáõîäèë îò ïîëþñ äî ïîëþñ ñâåòúò. êîèòî ïåÿò ïîä íåáåòî ñèíüî. Çàùî å òîçè õëåí÷? Çàùî âúçäèøàò õîðàòà ïî íÿêàêâà ðîìàíòèêà èçñòèíàëà? Ðîìàíòèêàòà å ñåãà â ìîòîðèòå.Íèêîëà Âàïöàðîâ ÐÎÌÀÍÒÈÊÀ Àç èñêàì äà íàïèøà äíåñ ïîåìà. â êîÿòî äà äèøà íà íîâîòî âðåìå ñòèõúò. íàïðàçíî ìðúùèòå ÷åëà. 267 . Äà òðúïíàò âúâ íåÿ êðèëàòà íà ãîðäèÿ äåìîí. Òÿ íîñè âå÷íàòà ÷îâåøêà áîäðîñò íà ÿêèòå ñòîìàíåíè êðèëà. Àç âèæäàì â áúäåùåòî òåç îðëÿöè äà ïðúñêàò äúæä îò ñåìåíà.

ïðåëèòàò íàä çåëåíèòå ïîëåòà è íàä àðêòè÷åñêèÿ ñíåã. ðóêíàëè îòãîðå. îáõîæäà äíåñ îò êðàé äî êðàé ñâåòúò.268 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . Àç âèæäàì êàê ïðåëèòàò íàä ìîðåòàòà.1944) È â ïåñíèòå èì. âèñîêî íàä åêâàòîðíèÿ ïåê. . È âúïëîòåíà â ñàìîëåòíî ÿòî. Òîâà å íîâàòà ðîìàíòèêà. äà áëèêà òðóä è ñâîáîäà. êîÿòî ñå ðàæäà è äîáèâà ñâîÿ ïëúò.

Ñìóòåíî ïîòðúïíàõ. À äàìàòà ñîïíàòà. áåç çëîáà. íàñÿêúë ñàì áðàò ñè. Àç ÷åòîõ êàê íÿêîé íàñÿêúë ñ ñåêèðà. . íà ÷åðêâà îòèøúë ïîäèðå è. .êàçâàì. ÷îâåêà. ñëó÷êàòà. ìîëÿ. ïîñëå ìó ñòàíàëî ëåêî. È ñòàíà ìè òåæêî. Íî àç ïîíàêóöâàì â òåîðèÿ è ðåêîõ ïîëåêà. Íå ñòðóâà òîé âàøòà çàùèòà. Íî òÿ ìå ïðåêúñâà ñúðäèòî: ..Àõ.Áèáëèîòåêà . ÷îâåøêè..Ïî÷àêàéòå . Òÿ.. 269 . íåêà. Èçìèë ñå.Íèêîëà Âàïöàðîâ ÏÅÑÅÍ ÇÀ ×ÎÂÅÊÀ Íèå ñïîðèìå äâàìà ñúñ äàìà íà òåìà: ”×îâåêúò âúâ íîâîòî âðåìå”. çíàåòå òðîïà.ïî÷àêàéòå. çàïðåòå! Àç ìðàçÿ ÷îâåêà. íåðâèðà ñå. äà ïðîáâàì ñúñ òàçè èñòîðèÿ. ñòàíàëà â ñåëî Ìîãèëà.. äàæå ïðîïëàêâà. Çàëèâà ìå ñ êàëíè ïîòîöè îò ðîïîò è ãðàä îò ñëîâåñíà àòàêà.

íîæà. ñúä. Íî â ìåñåö. â î÷èòå òè . ëîøî ñâåòúò å óñòðîåí! À ìîæå.” Òîãàâà çàïÿâàë òîé ñâîÿòà ïåñåí. ïî-èíà÷å ìîæå. êàê ñå îáúðêàõ è åòî òè òåáå áåñèëî.. íî ñâîÿòà ó÷àñò îò êíèãà ïî-ÿñíà ìó ñòàíàëà ñ íÿêàêâà ïåñåí.270 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .. Åõ. Íå çíàÿ ñ êàêâà å çàêâàñà çàêâàñåí. çàëèòíåø îò ìúêà è ñòúïèø â ïîãðåøíîñò íà ãíèëî. Íå ñòèãà òè õëåáà. çàòâîðèëè òîçè ñóáåêò.1944) Áàùàòà áèë ñêúòàë ïàðè. íå çíàÿ è êàê å çàìåñåí. âçåìàë ãè íàñèëà è ïîñëå áàùà ñè çàòðèë. åõ. Ñèíúò ãè ïîäóøèë. Îòâåëè òîãàâà çëîäåÿ çëîñòîðåí. . à ãî îñúæäàò íà ñìúðò. È ïîñëå ðàçïðàâÿë: “Áðåé.. È ÷àêàø òàêà êàòî ñêîò â ñêîòîáîéíà.. ëîøî. èëè ïúê âúâ ñåäìèöà ñàìî âëàñòòà ãî îòêðèëà è. âúðòèø ñå. Íî âúâ çàòâîðà ïîïàäíàë íà õîðà è ñòàíàë ÷ î â å ê. Àëà âúâ ñúäúò íå ïîòóïâàò ïî ðàìîòî.

” Ãëåäàëè õîðàòà òúïî è êóõî ñèâèòå.êàçàë..” Âúâ êîðèäîðà òèõî ãîâîðÿò. Ñëåä íåãî òå òðúãíàëè ñúùî è ÷óâñòâàëè íÿêàêúâ õëàä. ÷å æèâîòà å ñâúðøåí çà íåãî. ùå ìðå. Íî ëåêà-ïîëåêà ÷îâåêà ñå ñåòèë ñòðàõúò å áåç ïîëçà. .. Çàãàçèë ñè çäðàâàòà. ñòàíè. È íÿêàê â äóøàòà ìó ñòàíàëî ñâåòëî. è â ìèã ñêî÷èë. Îíçè â ëåãëîòî ðàçáðàë. Âîéíèêúò ñè êàçàë: “Âåäíúæ äà ñå ñâúðøè. Íî â êîðèäîâà òèõî ãîâîðÿò..Äîáðå. èçáúðñàë ïîòòà îò ÷åëîòî è ãëåäàë ñ äèâ ïîãëåä íà áèê. êàçàë ìó: “Õàéäå. Õîðà. áðàò. Çàä òÿõ ÷àñîâîé. Íÿêîé îò ãðóïàòà. âëàæíè ñòåíè. Íÿêîé ïîëåêà âðàòàòà îòâîðèë. . Òîé òðúãíàë. 271 . ïëàõî è ãëóõî..Áèáëèîòåêà .Íèêîëà Âàïöàðîâ çàïÿâàë ÿ áàâíî è òèõî Ïðåä íåãî æèâîòà èçïëàââàë ÷óäåñåí è ïîñëå çàñïèâàë óñìèõíàò. Ñåòíå ñåêóíäà ïîêîé.Äà òðúãíåì ëè? .

Óñìèõíàë ñå òîïëî.  î÷èòå ìó ïëàìúê öúôòÿë. Óñìèõíàòè ÷óëè çâåçäèòå îòãîðå .. øèðîêî è ñâåòëî. íî âèå ãðåøèòå. è ìèñëåë çà ñâîÿòà òåæêà. îòäðúïíàë ñå. â êîÿòî ñå êúïåëà ñ áëÿñúê çâåçäà. Êàê ìèñëèòå. Ñëåçíàëè ïîñëå íà äâîðà.ìîÿòà .ñâúðøè. áåçîêà ñúäáà. îíåçè ãî ãëåäàëè ñ ñòðàõ.äóìà ñëåä äóìà è òâúðäî ðåäèë ïåñåíòà. ×îâåêúò ïîãëåäíàë çîðàòà. òúé . Äîðè è çàòâîðà òðåïåðåë ïîçîðíî. à ãîðå âå÷å çîðàòà áëåñòè. æåñòîêà. ×îâåêúò ñïîêîéíî.. Ùå âèñíà îáåñåí.” Ñïîìåíàë çà ïåñåí è íåùî ñå ñåòèë. ìîæå áè òóêà ñå êðèå åäèí èñòåðè÷åí êîìïëåêñ? Ìèñëåòå òúé êàêòî ñè ùåòå.. Íî áåëêèì ñå ñâúðøâà ñúñ ìåí? Æèâîòúò ùå äîéäå ïî-õóáàâ îò ïåñåí.1944) Ìðàê ñå â úãëèòå òàè. ïîñëå çàïÿë. ïî-õóáàâ îò ïðîëåòåí äåí. “Òÿ . Îíåçè ãî ãëåäàëè ñ ïîãëåä áåçóìåí. è ìðàêà óäàðèë íà áåã. ÷îâåøêà. ïðèÿòåëêî..272 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 . äíåñ.

Ðàçêàçâàòå. ïîñëå ñìúðòòà.Áèáëèîòåêà . Êàê ìèñëèø. çíà÷è. òè? Òÿ. çàïî÷íà äà ïëà÷å. çàïî÷íà âúâ òðàíñ äà êðåùè: ”Óæàñíî! Óæàñíî! . ñÿêàø êàòî ÷å òàì ñòå áèëè!”.. áåäíàòà äàìà. ÷îâåê!” Íàòàòúê å ÿñíî. íàëè? 273 . â ñèíèòå óñòíè íàïèðàëà ïàê ïåñåíòà. ÷èòàòåëþ. Âúæåòî èçêóñíî ïðåç øèÿòà. Íî òàì â ðàçêðèâåíèòå.Íèêîëà Âàïöàðîâ è âèêíàëè: “Áðàâî. È òóê çàïî÷âà ðàçâðúçêàòà.. Òîâà å ïðåêðàñíî. Êàêúâ òè òóê óæàñ?! Òîé ïååë ÷îâåêà.

Îò óìîðà ñòàâèòå áîëÿò. Çíàÿ ñâîéòî ìÿñòî âúâ æèâîòà è íàïðàçíî íÿìà äà ñå äàì. Íÿêîé áè âúçäúõíàë: “Íå î÷àêâàì..” Íå! Î÷àêâàì! ×àêà ìå ñâåòúò..274 Ëåêöèè ïî áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà (1918 .1944) ÎÃÍßÐÎÈÍÒÅËÈÃÅÍÒÑÊÀ Ñúííî òðàêàò ðåëñèòå âúâ ìðàêà. . ×åñòíî ùå óìðà êàòî ðàáîòíèê â áîÿ íè çà õëÿá è ñâîáîäà.