FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1

ç>~(' ,'-,' µ;'--
Fetva
rreth shtyllave te lslamìt






nga dIjetarI:
Muhcmmed bìn Sclìh el·0the]mìn










permblodhI dhe rendItI:
Fehd bIn NasIr bIn ÌbrahIm es·Sulejman



perktheu:
Dmer FushdI 8erIsha





FIllImI I perkthImIt:4/Famazan/1422
19/Nentor/2001













FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 2

Hyrje

FalenderImI I takon vetem All·llahut, subhanehu ue teala, Ate e falenderojme
dhe vetem prej TIj ndIhme dhe falje kerkojme. Kerkojme qe All·llahu te na mbroje
nga sherrI I vetes tone dhe punet e keqIja. Ke e udhezon All·llahu nuk ka kush e
lajthIt dhe ke e humb All·llahu nuk ka kush e udhezon. 0eshmoj se nuk ka te
adhuruar tjeter me te drejte pos All·llahut I CIlI nuk ka shok, dhe deshmoj se
|uhammedI eshte rob dhe I 0erguar I TIj. Paqa dhe shpetImI I All·llahut qofte mbI
te, famIljen e tIj dhe shoket e tIj.
Paten deshIre dIsa nga vellezerIt tane botImIn e dIsa çeshtjeve lIdhur me
kushtet e ÌslamIt nga fetvate e dIjetarIt dhe mesuesIt tone, |uhammed bIn SalIh
el·UthejmIn, ashtuqe te shperndahet ne gjuhen arabe e me pas edhe perkthImI I
saj ne gjuhe tjera per te pasur dobI shume njerez. E kjo, per shkak te mbeshtetjes
qe e ben ne LIbrIn e All·llahut, ne TradIten (SunnetIn) e Fesulull·llahut dhe ne
fjalet e dIjetareve per te cIlet eshte deshmuar se e pasojne te verteten. Kete Ia
thash edhe mesuesIt tone All·llahu e meshIrofte dhe e shperblefte me te mIra per
ate qe berI per ÌslamIn dhe muslImanet. AI kete e pranoI bIle me dha kurajo edhe
me teper, ngase ne kete menyre behet ndIhma ne te mIra dhe devotshmerI dhe
perhapja e dIturIse se vertete. PasIqe mesuesI yne u pajtua atehere fIllova ne
permbledhjen e ketyre fetvave dhe zgjedhjen e tyre derIsa edhe perfundova.
E lus All·llahun ,subhanehu ue teala, qe te beje dobI me kete pune, dhe ta
beje ate te sInqerte vetem per fytyren e TIj te Ndershme, ta shperblen mesuesIn
tone me te gjItha te mIrat dhe te jep begatI nga dIturIa dhe puna e tIj. 7ertete All·
llahu eshte 8ujar dhe I Ndershem. Paqa dhe |eshIra qofshIn mbI te derguarIn tone,
|uhammedIn, famIljen dhe shoket e tIj.

Fehd bìn Nasìr es-Sule¡man





















FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 3

Fetvate e akIdes (besImIt)

P-1. Ç'është defInIcIonI I teuhIdIt dhe cIIat janë IIojet e tIj!
PërgjIgje: TeuhIdI gjuhesIsht rrjedh prej foljes "vehhade juvehhIdu" d.m.th.
e ka bere nje gje nje.
Kjo nuk arrIhet pos me mohIm dhe pohIm, mohImI I zoterImIt nga çdo gje
tjeter dhe pohImI I te njejtes All·llahut.
Ne themI: NjerIu nuk mund te kete teuhIdIn e plote perderIsa nuk deshmon
se nuk ka zot pos All·llahut, ne kete rast aI mohon çdo zoterIm e pastaj te njejten
Ia pershkruan All·llahut. Sepse mohImI I plote eshte zhdukje e plote, ndersa pohImI
I plote nuk pengon edhe pjesemarrjen e dIkujt tjeter ne zoterIm.
SIkurse nese thote: "FIlanI eshte ne kembe", tI ketu ke pohuar se aI eshte ne
kembe por nuk do te thote se vetem aI eshte ne kembe, e nese thote: "AsnjerI nuk
eshte ne kembe", ketu ke mohuar plotesIsht d.m.th. se nuk eshte ne kembe
askush, e kur thote: "AsnjerI nuk eshte ne kembe pos ZejdIt", ketu tI e ke veçuar
ZejdIn se vetem aI eshte ne kembe, sepse ke mohuar se dIkush tjeter eshte ne
kembe. Keshtu eshte kuptImI I TeuhIdIt.
Pra, kuptuam se teuhIdI nuk mund te quhet teuhId perderIsa ne te nuk ka
mohIm dhe pohIm.
Llojet e teuhIdIt bejne pjese ne nje defInIcIon te pergjIthshem, aI eshte:
"NjeshmerIa e All·llahut ,subhanehu ue teala, me ate qe I perket AtIj". Llojet e
teuhIdIt sIpas asaj qe I kane permend dIjetaret jane tre lloje:
• TeuhIdI rububIjeh (I zoterImIt)
• TeuhIdI uluhIjeh ( I IbadetIt)
• TeuhIdI I cIlesIve dhe emrave te bukur te All·llahut.
Kete e kane kuptuar gjate lexImIt, percjelljes dhe shIkImIt ne ajete dhe
hadIthe, ku e kane pare se keto mund te jene llojet e teuhIdIt dhe e kane ndare ne
kete menyre.
• TeuhIdI rububIjeh: Ky eshte: "NjeshmerIa e All·llahut ,subhanehu
ue teala, ne krIjIm, sundIm dhe rregullIm", sqarImI I kesaj eshte keshtu:
E para: Sa I perket njeshmerIse se TIj ne krIjIm, ajo eshte: All·llahu 7et eshte
krIjues I çdo gjeje dhe nuk ka krIjues pos TIj.
Ka thene All·llahu ,subhanehu ue teala,: " A ka krì¡ues µos All-llahut, ì Cìlì
¡u jurnìzon µre¡ Qìellìt dhe Tokes, nuk ka zot µos Tì¡." (FatIr J); poashtu ka
thene duke na bere te qarte te koten e zoterave te pabesImtareve: "Kush krì¡on
ashtu sì krì¡on All-llahu, a nuk µo mendonì" (en·Nahel 17).
7etem All·llahu ,subhanehu ue teala, eshte KrIjues, ka krIjuar çdo gje dhe ka
caktuar çdo gje.
KrIjImI I TIj perfshIn çdo gje, qofte ajo prej veprave te TIj apo prej veprave
te krIjesave te TIj.
|u per kete shkak edhe ImanI plotesohet atehere kur te besosh se All·llahu
eshte KrIjues I veprave te roberve te TIj, sI dhe ka thene: "All-llahu ¡u ka krì¡uar
¡uve dhe ate qe veµronì" (es·Saffat 96).
SI jo, kur dIhet se vepra e njerIut eshte prej cIlesIve te tIj, e njerIu eshte
krIjese e All·llahut, pra KrIjuesI I nje gjeje eshte edhe KrIjues I cIlesIve te tIj, sI
dhe çeshtja se vepra e njerIut ndodh me fuqIne dhe deshIren e plote te njerIut,
ndersa keto te dyja (deshIra dhe fuqIa) jane krIjesa te All·llahut, e dIhet se
KrIjuesI I shkakut eshte edhe KrIjues I rezultatIt.
Nëse dIkush thotë: SI mund te pajtojme kete (njeshmerIne e All·llahut
,subhanehu ue teala, ne krIjIm) kur krIjImI ndonjehere I pershkruhet edhe
tjeterkujt pos All·llahut, sIkurse ajetI: "l Lartesuar qojte me ì Mìrì ì krì¡uesve"
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 4

(el·|u'mInun 14), sI dhe fjala e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, per
pIktoret: ".e do të ]u thuhet ctyre: ]ìpunì shpìrt këtyre që ì krì]uct"
1
³
PërgjIgje: Se çdokush pos All·llahut nuk krIjon ashtu sI krIjon All·llahu, ngase
ata nuk munden asgjene ta bejne gje, as ta ngjallIn te vdekurIn.
KrIjImI I njerIut nuk behet ndryshe pos nepermjet transformImIt apo
ndryshImIt te cIlesIve te nje gjeje, e ajo ne te vertete, prap eshte krIjese e All·
llahut ,subhanehu ue teala,.
PIktorI p.sh. nese vIzaton dIçka, aI nuk ka bere asgje te re, gjene me te
madhe qe ka bere eshte se ka transformuar dIçka ne dIçka tjeter, ashtu sIkurse qe
dheun e ben ne forme te deves apo zogut sI dhe me ngjyrosjen e tIj e transformon
ngjyren dhe fleten e bardhe ne nje vIzatIm te ngjyrosur, e ne realItet edhe ngjyra
edhe fleta e bardhe jane krIjesa te All·llahut ,subhanehu ue teala,.
.Ky eshte dallImI mes atIj krIjImI qe I pershkruhet All·llahut dhe atIj krIjImI
qe I pershkruhet dIkujt tjeter. Pra, vetem All·llahu eshte I 7etmI I CIlI mund te
krIjon.
E dyta: NjeshmerIa e All·llahut me sundIm. AI eshte I 7etmI Sundues, AI
thote: "Qojte ì lartesuar Aì ne dore te te Cìlìt eshte sundìmì, Aì eshte ì
Plotejuqìshem mbì çdo y¡e". (el·|ulk 1); poashtu ka thene: "Thua¡: Ne dore te
ku¡t eshte mbìsundìmì ì y¡ìthçka¡eî Aì mbron çdo y¡e, ndersa kunder te Cìlìt
nuk ka asn¡e mbro¡tes.". (el·|u'mInun 88).
SunduesI I plote qe perfshIn çdo gje ne CjIthesI eshte All·llahu ,subhanehu ue
teala,.
E nese sundImI I pershkruhet edhe dIkujt tjeter, ky sundIm eshte sundIm
sIperfaqesor, sIkurse thote All·llahu ,subhanehu ue teala,: ".ose aty ku ¡u ì
sundonì (µosedonì) çelesat." (en·Nur 61); poashtu ka thene: "Perveç me
bashkeshortet e tyre ose ato qe ì kane nen sundìmìn (µronesìne) e tyre" (el·
|u'mInun 6), e keshtu me rradhe ku aludohet se edhe dIkush tjeter paska sundIm
(pronesI).
Por ky sundIm nuk eshte I plote sIkurse sundImI I All·llahut ,subhanehu ue
teala, por aI eshte sundIm I manget dhe I kufIzuar.
Kur eshte e manget atehere ajo nuk perfshIn çdo gje, pasurIa e cIla eshte nen
sundIm te ZejdIt nuk mund ta kete edhe AmIrI dhe ate qe eshte nen sundIm te
AmIrIt nuk mund ta kete ZejdI.
Poashtu thame se ky sundIm eshte edhe I kufIzuar, ngase njerIu nuk mund te
ben me ate qe sundon pos asaj qe Ia ka lejuar All·llahu ,azze ue xhel·le, ne te.
Per kete shkak Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka ndaluar te
humbet pasurIa per se kotI, dhe All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "0he mos
e lenì ne dore te mend¡elehteve µasurìne te cìlen All-llahu e ka bere m¡et
¡etese µer ¡u.". (en·NIsa 5).
Keto jane argumente se sundImI I njerIut eshte I manget dhe I kufIzuar, per
dallIm te sundImIt te All·llahut ,azze ue xhel·le, sundIm I cIlI eshte I pergjIthshem
qe perfshIn çdo gje dhe sundIm I cIlI eshte I pakufIzuar, ngase All·llahu ,azze ue
xhel·le, ben me te ç'te doje dhe nuk pyetet per te e ne do te pyetemI.
E treta: ZoterImI. All·llahu ,subhanehu ue teala, eshte I 7etmI I CIlI zoteron,
AI I zoteron krIjesat e TIj, a I zoteron QIejt dhe Token, ashtu sI ka thene: "Ja,
vetem Atì¡ ì takon krì¡ìmì dhe zoterìmì, ì Larte eshte All-llahu, Zotì ì
boterave". (el·A'raf 54).
Ky zoterIm eshte I plote, pa te nuk behet gje dhe ate nuk e kundershton gje.
E zoterImI I cIlI eshte te dIsa njerez, sIkurse zoterImI I njerIut mbI pasurIne,
femIjte, sherbetoret etj. aI eshte zoterIm I ngushte, I kufIzuar dhe I percaktuar.

1
DuIariu (2105} dIc Muslini (2106}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 5

|e kete qe sqaruam derI ketu po shohIm vertetesIne e fjales tone per
teuhIdIn se aI eshte: "NjëshmërIa e AII-IIahut ,subhanehu ue teaIa, në krIjIm,
sundIm dhe rreguIIIm"
LlojI I dyte. TeuhIdI UluhIjeh: AI eshte: "NjeshmerIa e All·llahut ,azze ue
xhel·le, me adhurIm (Ibadet)".
Ashtuqe njerIu te mos merr tjeter pos All·llahut ,subhanehu ue teala, per ta
adhuruar dhe per tu afruar tek aI ashtu sI adhuron All·llahun dhe afrohet tek AI.
Ne kete lloj te teuhIdIt kane devIjuar Idhujtaret te cIlet I ka luftuar Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe e ka lejuar gjakun e tyre, pasurIne,
token, shtepIte, roberImIn e grave dhe famIljeve te tyre.
Ky eshte teuhIdI me te cIlIn jane derguar pejgamberet, me te cIlIn jane
zbrItur LIbrat bashke me dy llojet tjera, teuhIdIn rububIjeh dhe ate te emrave te
bukur dhe cIlesIve te All·llahut ,subhanehu ue teala,.
Ky eshte aI lloj I teuhIdIt per te cIlIn jane munduar me se shumtI pejgamberet
me popujt e tyre, jane munduar qe ta mesojne njerIun se nuk guxon te drejtohet
me ndonje lloj te Ibadeteve dIkujt tjeter pos All·llahut ,xhel·le she'nuhu,. Nuk
guxon t'I drejtohet as ndonje meleku te afert, ndonje pejgamberI te derguar,
ndonje evlIjase dhe askujt prej krIjesave.
Ngase adhurImI nuk eshte I vertete pos per All·llahun ,azze ue xhel·le, e kush
e len kete pas dore aI eshte mushrIk (Idhujtar) dhe kafIr (pabesImtar) edhe nese e
pranon teuhIdIn rububIjeh dhe teuhIdIn e emrave dhe cIlesIve te All·llahut ,xhel·le
she'nuhu,.
Poqese dIkush beson se All·llahu eshte krIjues, sundues, zoterues I çdo gjeje
dhe beson se ato emra dhe cIlesI I perkasIn vetem AtIj, por aI pos All·llahut
adhuron edhe dIkend tjeter, ketIj njerIu nuk I ben dobI besImI I tIj ne ate qe e
thame.
Nese nje njerI e beson teuhIdIn rububIjeh dhe ate te emrave dhe cIlesIve te
All·llahut me nje besIm te plote, por shkon te ndonje varr dhe e lute ate, ose
therre kurban per te me qellIm te afrImIt tek aI, dIje se ky njerI eshte mushrIk,
kafIr dhe do te jete pergjIthmone ne Zjarr.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Aì ì cìlì ì ka bere All-llahut shok,
All-llahu ìa ka ndaluar ketì¡ Xhennetìn, e vend ì ketì¡ eshte Z¡arrì, ate dìte
zullumqaret nuk do te kene ndìhmetare". (el·|aIde 72).
Ate qe e dIn secIlI I cIlI e lexon LIbrIn e All·llahut ,azze ue xhel·le, se
Idhujtaret gjakun e te cIleve e kIshte lejuar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, sI dhe pasurIne e tyre, poashtu edhe roberImIn e grave dhe famIljeve te
tyre, te njejtIt keta besonIn se All·llahu eshte KrIjues I 7etem dhe nuk dyshonIn ne
te, por nga shkaku se ata adhuronIn edhe dIkend tjeter pos All·llahut, u ben
Idhujtare dhe merItuan ate qe merItuan.
LlojI I trete, teuhIdI I emrave te bukur dhe cIlesIve (TeuhIdul esmaI ue sIfat).
Ky eshte: "NjeshmerIa e All·llahut ,xhel·le she'nuhu, me ate qe e ka
emertuar apo cIlesuar 7etveten ne Kur'an apo ne SunnetIn e Fesulull·llahut ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
Kjo behet ashtuqe pohojme çdo emer dhe cIlesI te cIlen e ka vertetuar All·
llahu pa kurrfare ndryshImI, mohImI, perngjasImI apo pershkrImI te menyres".
Eshte patjeter te besohet ajo me te cIlen All·llahu ,subhanehu ue teala, e ka
emertuar ose cIlesuar 7etveten ne menyren e vertete sI kuptohen ato emra dhe
cIlesI e jo sI alegorI, edhe ate pa kurrfare pershkrImI te menyres apo perngjasImI.
Ne kete lloj te TeuhIdIt kane devIjuar shume njerez nga ky ummet te cIlet
drejtohen kah KIbla dhe te cIlet thone se jane muslIman.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin ó

0evIjImI I tyre eshte ne dIsa aspekte: ka prej tyre te cIlet e kane tepruar ne
mohIm apo "pastrIm"
1
, me te cIlen gje edhe dalIn prej ÌslamIt, ka prej tyre te cIlet
jane mesatar dhe ka qe jane afer Ehlu SunnetIt
2
.
8esImI I SelefIt
J
ne kete lloj te TeuhIdIt eshte qe All·llahu te emertohet dhe
cIlesohet me ate qe AI 7et e ka emertuar apo cIlesuar 7etveten duke I kuptuar ato
emra dhe cIlesI ne kuptImIn e drejte te tyre pa kurrfare ndryshImI, mohImI,
perngjasImI apo pershkrImI te menyres.
ShembuII për këtë: All·llahu ,subhanehu ue teala, e ka emertuar 7eten e TIj
"el·Hajjul Kajjum" (Ì CjallI I PerjetshmI), e ne e kemI oblIgIm te besojme se "el·
Hajj" eshte emer prej emrave te All·llahut ,azze ue xhel·le,, dhe e kemI oblIgIm te
besojme ne ate qe kuptohet prej ketIj emrI d.m.th. kuptojme Jeten e plote te
cIlen nuk e ka paraprIre asgjeja dhe nuk e pret mbarImI.
Poashtu I LartesuarI e ka emertuar 7etveten me "SemIIe"(0egjues), e ne e
kemI oblIgIm te besojme se "SemIIe" eshte emer prej emrave te All·llahut ,xhel·le
she'nuhu, dhe te besojme ne te njejten kohe se degjImI eshte edhe cIlesI prej
cIlesIve te TIj.
Kjo eshte ajo qe kuptohet prej ketIj emrI dhe kesaj cIlesIe, e aI qe thote se
eshte 0egjues pa degjIm ose ka degjIm por nuk degjon, kjo eshte dIçka jonormale,
krahaso edhe vet!!
ShembuII tjetër: Thote All·llahu ,subhanehu ue teala,: "Jehudìte thane
'dora e All-llahut eshte e shtrenyuar'. Qojshìn te lìdhura duart e tyre dhe
qojshìn te mallkuar µer ate qe u nxorrì yo¡a, µerkundrazì 0y 0uart e Tì¡ ¡ane
y¡eresìsht te shtrìra.". (el·|aIe 64).
Ketu All·llahu ,subhanehu ue teala, tha: "0y 0uart e TIj jane gjeresIsht te
shtrIra.", d.m.th. Ia vertetoI 7etvetes dy duar qe qenkan te shtrIra, e shtrIrja ne
kete rast ka per qellIm dhenIen e tepert.
Neve ketu na behet oblIgIm te besojme se All·llahu ,azze ue xhel·le, ka dy
duar me te cIlat dhuron shume te mIra, ku edhe e kemI oblIgIm qe me zemrat tona
mos te bejme paramendIme e as te mos flasIm dIçka rreth atyre duarve, sIkurse te
tregojme menyren e atyre duarve apo t'I perngjasojme me duart e krIjesave, sepse
All·llahu ,xhel·le she'nuhu, ka thene: "Atì¡ nuk ì µerny¡ason y¡e, Aì eshte
'Semììe'(dëy]ues) dhe 'ßesììr' (që sheh çdo y]ë)". (esh·Shuura 11); Poashtu thote:
"Thua¡: 'Zotì ìm ndaloì vetem te keqì¡at e turµshme, qojshìn haµtas aµo
jshehtas. Ndaloì mekatìn, ndaloì shtyµ¡en e t¡etrìt µa te dre¡te, ndaloì t'ì
mvìshnì All-llahut shok µa µatur kurrjare aryumentì dhe ndaloì te thonì µer
All-llahun ate qe nuk dìnì". (el·A'raf JJ); sI dhe thote: "Mos ìu qas asa¡ µer te
cìlen nuk ke n¡ohurì, seµse te dey¡uarìt, te µamurìt dhe zemra, µer te y¡ìtha
keto ka µery¡ey¡esì". (el·Ìsra J6).
AI I cIlI mundohet t'I perngjasoje keto dy duart, aI e ka pergenjeshtruar
ajetIn: "Atì¡ nuk ì µerny¡ason y¡e, Aì eshte 'Semììe'(dey¡ues) dhe 'ßesììr' (qe
sheh çdo y¡e)". 0he e ka kundershtuar urdherIn e ZotIt ,xhel·le she'nuhu, ku
thote: "Mos shµìknì µerny¡asìme µer All-llahun.". (en·Nahel 74).
AI I cIlI deshIron te tregon menyren e ketyre duarve, çfaredo menyre qofte
ajo, ky ka thene per All·llahun ate qe nuk dIn dhe I eshte qasur asaj per te cIlen
nuk ka njohurI.
Po sjellIm nje shembull tjeter lIdhur me cIlesIte e All·llahut ,azze ue xhel·le,:
qendrImI I TIj mbI Arsh (Fron). All·llahu ka vertetuar se AI qendron mbI Arsh, duke

1
Dulc ncnduar sc disa cnra dIc cilësi nul ¡ërlojnë nc All-llaIun ,azzc uc ×Icl-lc,
(sI.¡.}
2
Pasucsii c Sunnciii ië Fcsulull-llaIui ,sal-lall-llaIu alcjIi uc scl-lcn, (sI.¡.}
3
Tri gjcncraiavc ië ¡ara ië Islanii ië cilëi c lanë diiur Islanin në së niri ngasc
lanë qcnë në afër loIës së Fcsulull-llaIu sal-lall-llaIui alcjIi uc scl-lcn (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 7

e permend kete shtate here ne Kur'an, me fjalen:'Isteva' (qendroI, u ngrIt) dhe
fjalen: 'aIeI Arsh' (mbI Arsh).
Kur te kthehemI ne gjuhen arabe e shohIm se kur fjalen 'Isteva' e pason
pjeseza 'ala' kuptImI eshte lartesI dhe ngrItje. Ashtuqe kuptImI I fjales se All·
llahut: "l Meshìrshmì ì cìlì u nyrìt mbì Arsh" (Taha 5) dhe gjItha ajetet sI ky,
eshte se All·llahu ,subhanehu ue teala, eshte ngrItur me nje ngrItje qe eshte e
posaçme vetem per Te, jo sI ajo e njohura per neve.
Kjo ngrItje eshte e vertetuar per All·llahun ne kuptImIn e vertete, dhe themI:
AI eshte I ngrItur me nje ngrItje qe vetem AtIj I perkon, nuk I perngjan ngrItjes se
njerIut mbI shtratIn e tIj, as lartesIse se tIj mbI kafshet e as ngrItjes se tIj mbI
anIje te cIlen e ka permend All·llahu ,xhel·le she'nuhu,, ku thote: ". dhe ka s¡elle
µer ¡uve anì¡e dhe bayetì mbì te cìlat udhetonì, me qellìm qe ¡u te hìµnì ne to
te sìyurte dhe µasta¡ qe te µerku¡tonì Mìresìne e Zotìt tua¡, kur te hìµnì ne to
dhe te thonì: 'Lavdì ì qojte Atì¡ ì Cìlì e ka nenshtruar kete µer ne dhe ne kurre
nuk do te mund ta kìshìm ate. Me te vertete qe te Zotì yne do te kthehemì".
(ez·Zuhruf 12·14).
Per ate, ngrItja e nje krIjese mbI dIçka nuk mund t'I perngjason ngrItjes se
All·llahut ,subhanehu ue teala, ngase AtIj nuk I perngjet asgje.
Ka gabuar shume aI I cIlI thote se kuptImI I fjales 'Isteva' (u ngrIt) eshte
'Istevla' (e mbIsundoI), sepse kjo eshte ndryshIm I fjaleve nga vendI I duhur dhe
kundershtIm I koncenzusIt te shokeve te |uhammedIt ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, dhe TabIIneve (pasuesIt e sahabeve).
Pastaj nga kjo patjetersohen edhe shume gjera te cIlat nuk mund t'I nxjerr
goja e besImtarIt kur eshte fjala per All·llahun ,azze ue xhel·le,.
Kur'anI Famelarte padyshIm se ka zbrItur ne gjuhen arabe, thote All·llahu
,subhanehu ue teala,: "Ne e kemì bere ate Kur'an ne arabìsht, ashtuqe ¡u te
mendonì". (ez·Zuhruf J).
KuptImI I fjales per te cIlen po flasIm, ne gjuhen arabe e ka kuptImIn e
ngrItjes dhe perqendrImIt. KuptImI I fjalIse: "Isteva alel Arsh" d.m.th. u ngrIt mbI
te me nje ngrItje e cIla I perkon |adherIse dhe LartesIse se TIj.
AI qe thote se 'Isteva' eshte me kuptIm te 'Istevla', sIç thame, ky ka
ndryshuar fjalen nga vendI I duhur sepse e ka mohuar kuptImIn ne te cIlIn aludon
gjuha e Kur'anIt ·qe eshte lartesImI· dhe ka vertetuar kuptIm tjeter te kesaj fjale,
kuptIm qe eshte I kote.
Pastaj trI gjeneratat e para te ÌslamIt (SelefI) jane te nje mendImI per
kuptImIn e kesaj fjale dhe nuk transmetohet as nje shkronje prej tyre ku e
kundershton kete kuptIm qe e treguam ne.
Kur ne Kur'an na vjen nje fjale, dhe nga komentImI I SelefIt nuk transmetohet
se ajo kuptohet ndryshe, atehere ajo kuptohet ashtu sI eshte, ngase edhe ata e
kane kuptuar ne ate menyre.
E nëse thotë dIkush: A ka ndonje fjale te qarte prej selefIt ku e kane
komentuar fjalen 'Isteva' me 'ngrItje':
ThemI: Po, ka aso transmetIme, mIrepo edhe po te mos kIshte pasur, esenca
eshte se Kur'anI dhe SunnetI kuptohen sIpas gjuhes arabe, dhe mund te thuhet se
keshtu e kane kuptuar edhe SelefI.
Sa I perket se nese thuhet se 'Isteva' e ka kuptImIn e 'Istevla', patjetersohen
edhe gjera tjera, ajo eshte:
1. Se ArshI para krIjImIt te qIejve dhe Tokes nuk paska qene prone e All·llahut
,azze ue xhel·le, sepse All·llahu ka thene: "Me te vertete Zotì ¡ua¡, All-llahu ì
Cìlì krì¡oì qìe¡t dhe Token µer y¡ashte dìte, e µasta¡ 'ìsteva' (u nyrìt). " (el·
A'raf 54), d.m.th. All·llahu ,xhel·le she'nuhu, nuk paska qene Sundues I ArshIt para
krIjImIt te qIejve dhe Tokes.
2. SIpas kesaj atehere kemI te drejte te themI se All·llahu u ngrIt mbI Toke
(me kuptIm se e mbIsundoI) apo mbI çkado qofte prej krIjesave te TIj, e kjo
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 8

padyshIm se eshte kuptIm I pabaze dhe nuk I perkon All·llahut ,subhanehu ue
teala,.
J. Eshte ndryshIm I fjaleve nga vendI I duhur.
4. Eshte kundershtIm I koncenzusIt te SelefIt -All·llahu qofte I kenaqur me ta.
ShkurtImIsht per kete lloj te teuhIdIt -teuhIdIt te emrave dhe cIlesIve· : e
kemI oblIgIm te pershkruajme per All·llahun ,subhanehu ue teala, ate qe Ia ka
pershkruar AI 7etvetes ose Ia ka pershkruar |uhammedI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, duke I kuptuar ato ne kuptImIn e vertete pa kurrfare ndryshImI, mohImI,
perngjasImI apo pershkrImI te menyres se tyre.

P-2: Çfarë shIrku bënë Idhujtarët, te të cIIët u dërgua huhammedI ,saI-IaII-
IIahu aIejhI ue seI-Iem,!
PërgjIgje: Sa u perket Idhujtareve te te cIlet u dergua |uhammedI ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, shIrku I tyre nuk ka qene ne teuhIdIn FububIjeh, sepse
Kur'anI na tregon se ata I kane bere shIrk All·llahut ,subhanehu ue teala, ne Ibadet
(teuhIdIn UluhIjeh).
E ne FububIje, ata kane besuar se All·llahu ,xhel·le she'nuhu, I 7etmI AI eshte
Zot, se AI u pergjIgjet lutjeve te atyre qe kane nevoje, se AI e largon te keqen etj.,
per te cIlat na ka lajmeruar All·llahu ,subhanehu ue teala,.
Por ata IshIn mushrIke (Idhujtare, polIteIste) ne Ibadet (adhurIm), sepse
adhuronIn edhe tjeterkend pos All·llahut, e ky lloj I shIrkut te nxjerr nga Feja,
sepse sIç e permendem, teuhId eshte te besh dIçka nje, sIpas kuptImIt gjuhesor.
All·llahu ,azze ue xhel·le, ka te drejtat (haket) e veta, eshte oblIgIm te
njeshmerohet me ato, keto te drejta ndahen ne trI grupe:
• Te drejtat ne sundIm,
• Te drejtat ne adhurIm, dhe
• Te drejtat lIdhur me emrat dhe cIlesIte e TIj.
|u edhe per kete ulemate e kane ndare teuhIdIn ne tre lloje: rububIjeh,
uluhIjeh dhe esmau ve sIfat.
|ushrIket e asaj kohe bene shIrk ne kete lloj te teuhIdIt, teuhIdIt te
adhurImIt sepse adhuronIn tjeterkend dhe All·llahun, e All·llahu ,subhanehu ue
teala, ka thene: "Adhurone All-llahun, dhe mos ì µershkruanì Atì¡ y¡e" (en·NIsa
J6), d.m.th. ne adhurImIn e TIj. Poashtu ka thene: "Kush ì ben shok All-llahut,
ketì¡ All-llahu ìa ka ndaluar Xhennetìn e vendqendrìmì ì tì¡ do te ¡ete Z¡arrì, e
zullumqaret nuk do te kene ndìhmetar ate dìte". (el·|aIde 72). Pastaj ka thene:
"Me te vertete All-llahu nuk e jal shìrkun, ndersa ì jal mekatet t¡era atì¡ qe
don". (en·NIsa 48). SI dhe ka thene: "0he Zotì ¡ua¡ thote: Me lutnì Mua, Une do
t'u µery¡ìy¡em. Padyshìm se ata te cìlet behen mend¡emedhen¡ ne adhurìmìn
Tìm ata do te hy¡ne ne Xhehennem me µoshterìm". (CafIr 60). Ndersa ne suren
Ìhlas (SInqerItetI) ka thene: "Thua¡: "0 ¡u ¡obesìmtare! Une nuk adhuro¡ ate qe ¡u
e adhuronì! As ¡u nuk ¡enì adhurues te Atì¡ qe une e adhuro¡! 0he une kurre nuk
do te ¡em adhurues ì asa¡ qe ¡u adhuronì! Por edhe ¡u nuk do te ¡enì adhurues te
Atì¡ qe une adhuro¡! Ju kenì jene tua¡ (qe ì µermbahenì), e une kam jene tìme (qe
ì µermbahem)!".
Thash suren Ìhlas (sInqerItetI) ngase kjo eshte sureja e sInqerItetIt ne vepra,
edhepse quhet sureja el·KafIrun, por ajo ne te vertete eshte sureja e sInqerItetIt ne
vepra, sIkurse qe sureja "Kul huvell·llahu ehad" eshte sureja e sInqerItetIt ne dIturI
dhe besIm. All·llahu na dhashte sukses.

P-3: CIIët janë themeIet e AkIdes (besImIt) dhe gjërave tjera tek ehII sunneh
ueI xhema'a (pasuesIt e sunnetIt)!
PërgjIgje: Tek ehlI sunnetI, burImI per ne akIde (besIm) dhe çeshtje tjera
fetare, eshte kapja e plote per LIbrIn e All·llahut ,subhanehu ue teala, dhe SunnetIn e
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, sI dhe pasImI I kater halIfeve te drejte,
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin º

sepse All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Thua¡: nese ¡u e donì All-llahun,
atehere me µasonì mua dhe do t'¡u don All-llahu.". (AlI Ìmran J1). Poashtu ka
thene: "Kush e resµekton te deryuarìn aì e ka resµektuar All-llahun, e aì qe e
kthen shµìnen, Ne nuk te kemì deryuar sì ro¡tar ì tyre". (en·NIsa 80).
SI dhe ka thene: "Ate qe ¡u ¡eµ ì deryuarì, merrenì, e µre¡ asa¡ qe ¡u ndalon,
laryohunì". (el·Hasher 7). E ky ajet, edhepse eshte qellImI per ndarjen e pasurIse,
respektImI I urdherave te Fesulull·llahut ne çeshtje fetare eshte ne rend te pare.
Poashtu Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne hutben e xhumase, u
thonte njerezve: "F]clc më e mìrë është ]]clc e All·llchut, udhëzìmì më ì mìrë është
udhëzìmì ì Muhcmedìt ,scl·lcll·llchu cle]hì ue sel·lem, , punët më të këqì]c ]cnë cto
të shpìkurct, çdo e shpìkur është bìdct, çdo bìdct është humb]e (dclclet) dhe çdo
humb]e të çon në z]crr"
1
; sI dhe ka thene: "Përmbchunì sunnetìt tìm e pcs me]e
sunnetìt të hclì]ëve të dre]të, kcpunì për ctc dhe shtrënyohunì me dhëmbcllë, kenì
ku]des nyc veprct e shpìkurc sepse çdo e shpìkur është bìdct dhe çdo bìdct është
humb]e"
2
.
Argumentet per kete jane te shumta, e rruga e ehlI sunnetIt eshte kapja e forte
per lIbrIn e All·llahut, sunnetIn e te derguarIt dhe sunnetIn e halIfeve te drejte pas tIj
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, .
EhlI sunnetI e praktIkojne fene dhe nuk bejne ndarje ne te, duke e respektuar
urdherIn e All·llahut ,subhanehu ue teala, ku thote: "Aì u µercaktoì ¡uve µer je ate
qe ì µate µercaktuar Nuhut dhe ate qe Ne ta shµallem ty dhe ate me çka e µatem
µorosìtur lbrahìmìn, Musaìn dhe lsaìn, µraktìkone jene dhe mos benì ndar¡e ne
te.". (esh·Shura 1J).
Tek ehlI sunnetI edhe nese ndodh ndonje kundershtIm per çeshtje ku mund te
kete kundershtIme, ky kundershtIm nuk behet shkak per perçarjen e zemrave te tyre,
perkundrazI I sheh ata se sI jane te bashkuar dhe te dashur mes vete, edhepse mes
vete kane keso kundershtIme
J
.

P-4:Kush janë EhII SunnetI ueI Xhema'a!
PërgjIgje: Ehlu SunnetI jane ata te cIlet jane te kapur per SunetIn dhe jane
bashkuar ne te.
Nuk shIkojne ne tjeter pos ne te, as per punet mendore te besImIt e as per
punet veprore te dIspozItave.
|u per kete jane quajtur Ehlu Sunneh, sepse jane te kapur per te, dhe jane
quajtur uel Xhema'a (bashkImI) sepse jane te bashkuar ne te.
Poqese I shIkon bIdatxhIte
4
, do t'I shohIsh se ata jane te perçare ne shume
çeshtje te besImIt apo te dIspozItave, kjo, qe aludon se ata jane larg SunnetIt aq sa
kane shpIkur bIdate.

P-5: Ka Iajmëruar PesuIuII-IIahu ,saI-IaII-IIahu aIejhI ue seI-Iem, se ummetI I
tIj do të përçahet pas vdekjes së tIj, kërkojmë nga shkëIqesIa e juaj sqarIm për
këtë.
PërgjIgje: Ka lajmeruar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne hadIth
te vertete
5
se jehudIte jane perçare ne shtatedhjete e nje grup, krIshteret ne
shtatedhjete e dy grupe dhe se ky ummet do te perçahet ne shtatedhjete e trI grupe,
te gjItha keto grupe do te jene ne Zjarr perveç nje grupI.

1
Muslini (867}
2
Elu Davudi (4607}
3
Ka ¡ër çëllin lundërsIiinin i cili ariIci ¡as një Iuluniini ië iIcllë në arguncnic
¡rcj Kur'anii dIc sunnciii (sI. ¡.}
4
Aia që sI¡ilin në fc vc¡ra a¡o dis¡oziia ¡a arguncnic nga Kur'ani dIc Sunncii
quIcn lidai×Ii. (sI.¡.}
5
Elu Davudi (4596}; TirnidIiu (2642} dIc Ilën Ma×Ic (3991}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 10

Ky grup eshte aI grup I cIlI eshte ne rrugen e |uhammedIt ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, dhe shokeve te tIj.
Ky grup eshte grupI I shpetuar, I cIlI ne dunja ka shpetuar prej bIdateve dhe do
te shpetoje ne AhIret nga ZjarrI, aI eshte grupI I ndIhmuar derI sa te ndodhe KIjametI
dhe I cIlI do te jete çdohere prezent me ndIhmen e All·llahut ,subhanehu ue teala,.
Keto shtatedhjete e trI grupe, ku njerI prej tyre eshte ne te vertete e tjerat ne
te kote, jane munduar dIsa qe t'I numrojne (emertojne) keto grupe duke I pare
grupet qe jane prezente sot.
Ashtuqe I kane ndare bIdatxhIte ne pese grupe, e prej atyre grupeve jane
degezuar grupet tjera, e keshtu duke arrItur numrI I grupacIoneve ne shtatedhjete e
trI.
0Isa jane te mendImIt se nuk duhet te mundohemI t'I zbulojme keto grupe,
ngase keto grupe nuk jane te vetme, por ka pasur edhe me pare qe jane ndare edhe
ne me shume grupe pasI qe jane bere shtatedhjete e tre.
0he kane thene se ky numer nuk mund te mbaroje dhe nuk mund te dIhet numrI
I sakte pos 0Iten e CjykImIt.
|e se mIrI eshte qe te themI ashtu sI ka thene Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, d.m.th. t'I permendIm ne pergjIthesI se ky ummet do te perçahet ne
shtatedhjete e trI grupe, te gjItha do te jene ne Zjarr pos nje grupI.
Pastaj themI: SecIlI I cIlI e kundershton rrugen e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, dhe shokeve te tIj, aI ben pjese ne njeren prej ketyre grupeve.
Nuk mund ta dIjme se kush jane ato grupe me saktesI, sepse ndoshta Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, na ka dhene shenje me ate hadIth per grupe qe
do te devIjojne ne esence per te cIlat derI tanI nuk dIjme gje ose na ka dhene shenje
per grupe te cIlet do te devIjojne ne esence dhe do t'I kene edhe deget e tyre,
sIkurse qe edhe e kane komentuar dIsa dIjetare. All·llahu e dI me se mIrI.

P-6: CIIat janë cIIësItë më të daIIuara të grupIt të shpëtuar! hungesa e
dIçkaje prej këtyre cIIësIve, a të nxjerr nga grupI I shpëtuar!
PërgjIgje: Prej cIlesIve me te dalluara te grupIt te shpetuar eshte pasImI I
rruges se Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, qofte ne besIm, adhurIm,
moral (ahlak) dhe bashkepunIm.
CrupI I shpetuar ne keto kater cIlesI eshte me I dalluarI:
• Ne besIm I sheh se sI jane te kapur ne ate qe aludon Kur'anI dhe
sunnetI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, duke pasur teuhId te
sInqerte ne adhurImIn e All·llahut, sundImIn e TIj dhe ne emrat dhe cIlesIte e
TIj.
• Ne adhurIm I sheh se sI jane te kapur plotesIsht ne praktIkImIn e
Ibadeteve per Fesulull·llahun ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, duke qene te
perpIkte ne llojet e Ibadeteve, menyren, sasIne, kohen, vendIn dhe shkaqet.
Tek ata nuk mund te shohIsh shpIkje ne fene e All·llahut ,azze ue xhel·le, ata
jane shume te edukuar me All·llahun ,xhel·le she'nuhu, dhe Fesulull·llahun
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,. Nuk dalIn para All·llahut ,subhanehu ue teala,
duke futur ne Ibadete ate per te cIlen nuk ka urdheruar All·llahu ,subhanehu
ue teala,.
• Ne ahlak (moral) poashtu I sheh se sI dallohen prej te tjereve me moral
te mIre, sIkurse deshIra e te mIres per muslImanet, zemergjeresIa,
buzeqeshja, butesIa ne fjale, trImerIa sI dhe gjera tjera qe aludojne ne moral
te mIre.
• Ne bashkepunIm, I sheh se sI punojne me njerezIt me korrektesI dhe
sqarIm, per te cIlat dyja ka treguar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, ku thote: "0y vetë që bë]në shìtbler]e kcnë të dre]të në zy]edh]e
përderìsc nuk ndchen (lcryohen pre] n]ërì t]etrìt), nëse kcnë qenë korrektë
dhe kcnë sqcrucr (nëse kc pcsur ndon]ë mcnyësì sendì ì shìtur), do të kenë
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 11

bereqet në shìtbler]en e tyre, e nëse kcnë yën]yer dhe kcnë ]shehur (ctë që
është dcshtur të treyohet), humbet bereqetì ì shìtbler]es së tyre."
1

E nese pakeson dIçka prej ketyre cIlesIve, ky njerI nuk del nga grupI I shpetuar,
por secIlI I ka gradat e veta per ate qe ka bere, pakesImI apo mungesa nga ana e
teuhIdIt ndoshta e nxjerr njerIun nga grupI I shpetuar, sIkurse te mos pasurIt
sInqerItet.
Poashtu nga grupI I shpetuar dIlet edhe me bIdate (shpIkje).
Sa I perket anes se moralIt dhe bashkepunImIt te mIre, njerIu nuk del nga grupI I
shpetuar poqese nuk I ka keto cIlesI, edhepse ajo Ia ule graden mjaft.
Ndoshta kemI nevoje te zgjerohemI pak per çeshtjen e moralIt, sepse gjeja me
kryesore qe prItet prej moralIt eshte bashkImI dhe pajtImI ne te vertete.
Ne kete na ka keshIlluar All·llahu ,azze ue xhel·le, ku thote: "Aì u µercaktoì
¡uve µer je ate qe ì µate µercaktuar Nuhut dhe ate qe Ne ta shµallem ty dhe ate
me çka e µatem µorosìtur lbrahìmìn, Musaìn dhe lsaìn, µraktìkone jene dhe mos
benì ndar¡e ne te."; dhe ka treguar poashtu se ata te cIlet u ndane grupe grupe,
|uhammedI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte larg tyre.
8ashkImI I fjales dhe zemrave mes muslImaneve eshte prej veçantIve me te
dalluara te grupI I shpetuar (ehlI sunneh uel xhema'a).
Kur tek ata ndodhe ndonje kundershtIm I cIlI rrjedh nga hulumtImI ne gjerat ku
lejohet hulumtImI, ky kundershtIm atyre nuk u sjelle zIlI, armIqesI dhe as urrejtje,
perkundrazI ata e dIjne se jane vellezer edhepse mes tyre ka ndodhur ky
kundershtIm.
Kjo arrIn derI atje saqe ka mundesI te falet dIkush pas atIj per te cIlIn mendon
se nuk ka abdest e ImamI mendon se ka abdest, kjo ndodhe ashtuqe te falet dIkush
pas dIkujt I cIlI ka ngrene mIsh deve e ImamI per mIshIn e deves e ka mendImIn se nuk
e prIsh abdestIn e ky qe falet pas tIj e ka mendImIn se kjo gje e prIsh abdestIn
2
,
mIrepo prapseprap mendon se lejohet te falet pas atIj ImamI edhepse aI mendon se
po te Ishte falur vete ne ate menyre, nuk do ta kIshte pasur namazIn ne rregull.
E gjIthe kjo ngase ata e dIjne se kundershtImI I cIlI rrjedh nga hulumtImI aty ku
lejohet hulumtImI, ne te vertete ky edhe nuk eshte kundershtIm. Sepse qe te dyte
kane pasuar ate argument per te cIlIn kane menduar se e kane oblIgIm pasImIn e tIj.
Ata e kane mendImIn se nese vellaI I tyre eshte ne mendIm te kundert duke
pasur argumentet e veta, aI ne te vertete eshte ne pajtIm me ata, sepse qe te dy
thIrrIn ne pasImIn e argumentIt kudo qe te jene.
Nese haset ne ndonje kundershtIm per shkak te argumentIt te ndryshem, ne te
vertete ky eshte pajtIm, sepse aI ka ndjekur ate ne te cIlen thIrrIn dhe udhezojne qe
te dy, e aI eshte marrja per gjykues LIbrIn e All·llahut dhe sunnetIn e Fesulull·llahut
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
Nuk eshte e panjohur per ata qe kane dIturI per kesIsoj kundershtIme qe kane
ndodhur edhe mes shokeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, bIle
edhe ne kohen e tIj, dhe per kete nuk I ka qortuar.
SIkurse nje here kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, pasIqe u
kthye nga beteja e AhzabIt, I erdhI XhIbrIlI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe I tha
se duhet te shkohet derI te fIsI 8enI Kurejdha, sepse ata e kIshIn prIshur
marreveshjen, e Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I urdheroI shoket e tIj
qe te shkojne atje dhe u tha: "Askush prej jush mos ta fale namazIn e IqIndIse, pos te
fIsI 8enI Kurejdha".
J

0olen nga |edIneja ne rruge per te 8enI Kurejdha, dhe ne udhe I zurI namazI I
IqIndIse, dIsa prej tyre e vonuan IqIndIne derI kur arrIten te 8enI Kurejdha (pasIqe

1
Transncion DuIariu (2079}; dIc Muslini (1532}
2
DIc që ië dy ¡ër lëië i lanë arguncnici c vcia.
3
Transncion DuIariu në la¡iiullinin c frilës (946}; dIc Muslini në la¡iiullin c
×IiIadii (1770}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 12

kIshte kaluar koha e IqIndIse), duke e respektuar urdherIn e Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem,: Askush prej jush mos ta fale namazIn e IqIndIse, pos te fIsI
8enI Kurejdha", e dIsa te tjere e falen ne kohen e vet duke thene se Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur ka thene ashtu ka pasur per qellIm qe te ngutemI
dhe ta arrIjme IqIndIne te 8enI Kurejdha, e jo se na lejohet ta vonojme IqIndIne edhe
pas kohes se tIj -e keta jane ata qe Ia kane qelluar· por, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, asnjerIn prej atyre nuk e qortoI dhe askush prej atyre dy grupeve
nuk fIlloI te mbjelle armIqesI apo urrejtje mes vete per shkak se te njejtIn argument
te sherIatIt e kane kuptuar ndryshe.
|u edhe per kete them se te gjIthe ata muslImane te cIlet pretendojne se jane
ne rrugen e |uhammedIt ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e kane vaxhIb
1
qe te jene
nje grusht, dhe te mos ndodhIn mes tyre grupacIone.
Ky anon kah nje grup e aI kah grupI tjeter, I tretI me te tretIn dhe keshtu,
derIsa te arrIjne ne nje grade, saqe deshIrojne ta therrIn njerI tjetrIn me dhembet e
gjuheve te tyre, armIqesohen dhe urrehen per shkak te nje mospajtImI aty ku ka vend
per hulumtIm (lIdhur me ate çeshtje).
Nuk ka nevoje tash une te tregoj se kush prej grupeve ben keshtu, por, aI qe
eshte I mençur e kupton dhe I qartesohet çeshtja.
Them, ata qe jane ehlI sunneh uel xhema'a (pasuesIt e Fesulull·llahut), patjeter
duhet te bashkohen edhe nese hasIn ne mospajtIme aty ku hasIn, mospajtIme te cIlat
jane rrjedhoje e kuptImIt te ndryshem te argumenteve te SherIatIt.
Sepse ne kete gje All·llahu ,subhanehu ue teala, ka bere sadopak lIrI -elhamdu
lIl·lah·, me rendesI eshte afrImI I zemrave dhe njeshmerIa e fjales, ngase nuk ka
dyshIm se armIqte e ÌslamIt deshIrojne qe te muslImanet te shohIn perçarje, qofshIn
ata armIq te cIlet tregojne haptas se jane armIq, qofshIn armIq te cIlet pretendojne
mIqesI me muslImanet apo me ÌslamIn e ne te vertete nuk jane ashtu.
E kemI per oblIgIm qe te dallohemI me kete cIlesI (cIlesIne e moralIt), sepse kjo
eshte cIlesI e grupIt te shpetuar d.m.th. pajtImI ne nje fjale.

P-7: Ç'do të thotë të jesh mesatar në fe!
PërgjIgje: |esatar ne fe d.m.th. qe njerIu te mos e tepron ne fe, ashtuqe t'I
kaloje kufIjte e All·llahut ,azze ue xhel·le, sI dhe nga ana tjeter te mos mangesoje
nga ajo qe ka caktuar All·llahu ,xhel·le she'nuhu,.
|e qene mesatar ne fe d.m.th. te kapesh forte per sunnetIn e Fesulull·llahut
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,, teprImI eshte ta kalosh sunnetIn e mangësIa eshte te
mos e kumtosh ate.
Shembull per kete: nje njerI thote: une do te falem tere naten dhe nuk do te fle
asnjehere sepse namazI eshte IbadetI me I mIre, ashtuqe dua ta gjalleroj naten me
namaz.
Per kete themI: Ky e ka tepruar ne fe dhe nuk Ia ka qelluar aspak.
Fast sI ky ka ndodhur edhe ne kohen e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, kur njehere u mblodhen dIsa dhe thane: " Une do te falem tere naten", tjetrI:
"Une do te agjeroj çdo dIte", dhe I tretI: "Une nuk do te martohem".
Kur ky lajm I arrItI |uhammedIt ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, tha: "Ç'është
me këta njerëz që thanë kështu e kështu! Unë agjëroj dhe ha, faIem natën dhe
fIe, sI dhe martohem, e aI që Iargohet nga sunnetI Im, aI nuk është prej meje (prej
grupIt tIm) ".
2

Ata njerez pra, e tepruan ne fe e Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
u denoncua prej tyre sepse ata u larguan nga sunnetI I tIj, ne sunnetIn e te cIlIt ka
agjerIm dhe ngrenIe (mosagjerIm), namaz nate dhe gjume sI dhe martese.

1
D.n.iI. olligin i ¡aijciërsucsIën, sc¡sc ic dijciari UiIcjnin si dIc ic sIunë ijcrë
nul la dallin ncs va×Iilii dIc farzii. (sI.¡}
2
DuIariu (6101}; Muslini (1401}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 13

E sa I perket mangesIse: ajo eshte kur njerIu thote: "Une nuk kam nevoje per
gjera vullnetare, une I bej vetem farzet", bIle ndoshta mangeson edhe ne farze. Ky
pra, eshte I manget ne fe.
Ndersa mesatar eshte aI I cIlI mundohet te ece neper rrugen te cIlen ka ecur
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe HalIfet e drejte.
Shembull tjeter: Para tre njerezve eshte nje njerI tjeter mekatar, njerI prej
atyre thote: "Une ketIj nuk I jap selam, largohem nga aI dhe nuk I flas"; tjetrI thote:
"Une e shoqeroj kete mekatar, I jap selam, I buzeqeshI, e therras ne gostI dhe me
therret dhe aI per mua eshte sIkurse çdo njerI"; e I tretI thote: "Kete mekatar e urrej
per mekatet qe I ka dhe e dua per besImIn qe e ka, nuk largohem nga aI perveç nese
e shoh se largImI Im prej tIj do te kete ndIkIm ne permIresImIn e tIj, e nese largImI Im
nuk e ka ate dobI por, perkundrazI behem shkak qe aI edhe me teper te fundoset ne
mekate atehere nuk largohem nga aI".
ThemI: I parI eshte ekstrem dhe e ka tepruar, I dytI poashtu ekstrem ne anen e
kundert, ndersa I tretI eshte mesatar.
Keshtu eshte ne te gjItha Ibadetet dhe marredhenIet me njerezIt.
NjerezIt pra, jane ne tre grupe: ata qe e teprojne, qe mangesojne dhe qe jane
mesatare.
Edhe nje shembull: Nje burre eshte sIkurse rob I bashkeshortes se vet, e çon ajo
kah te doje, ky nuk e largon nga asnje mekat e as qe e nxIt per ndonje pune te mIre,
ajo grua Ia ka mbIsunduar trurIn dhe ajo eshte bere sunduesja e tIj.
E nje njerI tjeter behet I larte dhe mendjemadh ndaj bashkeshortes se vet dhe
nuk Interesohet per te, bIle sIkurse ajo per te eshte me poshte se sherbetorI.
Ndersa I tretI I cIlI eshte mesatar, bashkepunon me te shoqen ashtu sI e ka
urdheruar All·llahu ,subhanehu ue teala,: ". dhe ato kane te dre¡ta te barabarta
mbì ta ne ate shkalle qe eshte e arsyeshme, µor burrat kane n¡e shkalle me teµer
mbì to.". (el·8ekare 228). Ka thene Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,:
"Nuk e urren besìmtcrì besìmtcren, nëse e mërzìt ctë n]ë cìlësì e sc] duhet të
këncqet me cìlësì t]etër që është tek c]o"
1
.
Ky I fundIt eshte mesatar, I parI e ka tepruar e I dytI e ka lene mangut. SIpas
kesaj mund t'I krahasosh punet dhe Ibadetet tjera.

P-8: SI është defInIcIonI I besImIt (ImanIt) tek ehII sunnetI dhe a shtohet e
pakësohet aI!
PërgjIgje: ÌmanI te ehlI sunnetI eshte: "ßesImI me zemër, shqIptImI me fjaIë
dhe të vepruarIt me gjymtyrë". Ku shIhet se I permban tre gjera:
1. 8esIm me zemer,
2. ShqIptIm me goje dhe
J. 7eprIm me gjymtyre.
PasIqe eshte keshtu, atehere patjeter se aI shtohet apo pakesohet, per shkak se
besImI me zemer dallon te njerI nga tjetrI.
Nuk mund te barazohet besImI I cIlI ka ndodhur me te degjuar me besImIn I cIlI
ka ndodhur duke e ndIer me shqIsa, sI dhe besImI me lajmerImIn e nje njerIu dallon
nga aI me lajmerImIn e dy njerezve, e keshtu me rradhe.
Per kete edhe ÌbrahImI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "0 Zot me
treyo se sì ì ny¡alle te vdekurìt. Tha (All-llahu): A nuk ¡e duke besuarî Tha: Po, sì
¡o, µor dua ta dì qe te me qetesohet zemra." (el·8ekare 260).
ÌmanI shtohet varesIsht prej bIndjes dhe qetesIse se zemres. Kete njerIu e ndIne
ne veten e tIj, ashtuqe kur eshte ne ndonje ndeje ku ka keshIlla dhe ku permendet
XhennetI e ZjarrI, ne kete rast I shtohet ImanI aq, saqe I duket se eshte duke e pare
XhennetIn dhe ZjarrIn, e kur eshte ne te kote dhe eshte larg kesIsoj ndejave, atehere
I dobesohet bIndja dhe I pakesohet ImanI.

1
Transncion Muslini (1469}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 14

Poashtu ImanI shtohet nga ana e shqIptImIt. 0Ihet se aI I cIlI e permend All·
llahun dhjete here nuk eshte sIkur aI qe e permend njeqInd here, d.m.th. te I dytI
ImanI eshte shume me I shtuar.
Poashtu edhe ImanI I atIj I cIlI I praktIkon adhurImet ne menyre te plote eshte
me I shtuar sesa ImanI I atIj I cIlI I praktIkon adhurImet me mangesI.
SI dhe nga ana e veprImIt, kur nje njerI e ben ndonje veper me gjymtyre me
shume se dIkush tjeter, padyshIm se e ka edhe ImanIn me te shtuar sesa tjetrI.
Per shtImIn dhe pakesImIn e ImanIt kane ardhur argumente ne Kur'an dhe
Sunnet. All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "0he Ne s'kemì vene t¡eter veçse
meleke sì ro¡e te Z¡arrìt dhe ne e kemì s¡elle numrìn e tyre te µercaktuar (19)
vetem sì sµrove µer mosbesìmtaret, me qellìm qe ìthtaret e Lìbrave te µare te
arrì¡ne te n¡e bìnd¡e dhe qe besìmtaret te shto¡ne besìmìn." (el·|uddeththIr J1);
poashtu ka thene: "0he sa here zbret ndon¡e sure, dìsa µre¡ tyre (munajìkave)
thone: 'Cìlìt µre¡ ¡ush ìu shtua besìmì'î Sa u µerket atyre qe beso¡ne, a¡o ua ka
shtuar besìmìn dhe ata nd¡e¡ne kenaqesì. E sa u µerket atyre, ne zemrat e te
cìleve ka semund¡e, a¡o ua shton dyshìmìn edhe me teµer dhe vdesìn duke qene
mosbesìmtare." (et·Teube 124·125).
Ne nje hadIth te vertete Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene:
"D yrc, nuk kcm pcrë mcnyësì në mend]e dhe në ]e nyc n]ë burrë ì mençur e ì
mprehtë sesc ]u"
1
. Pra, ImanI shtohet dhe pakesohet.
Por cIlat jane shkaqet e shtImIt te ImanIt:
Shkaku I pare: Njohja e All·llahut ,xhel·le she'nuhu, me emrat dhe cIlesIte e tIj.
NjerIu sahere qe e njohton All·llahun ,subhanehu ue teala, nepermjet emrave
dhe cIlesIve te tIj, padyshIm se edhe ImanI I shtohet.
Per kete shkak edhe dIjetaret te cIlet I dIjne emrat dhe cIlesIte e All·llahu me
mIre se te tjeret, I sheh se edhe ImanI I tyre eshte me I forte ne kete aspekt.
Shkaku I dyte: |edItImI ne argumentet kosmologjIke dhe fetare. Çdohere kur
njerIu medIton ne argumentet kosmologjIke d.m.th. ne krIjesat, I shtohet besImI. All·
llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Ne Toke ka aryumente µer ata qe kane
besìm te µalekundur. ßìle edhe ne veten tua¡ ka. A nuk µo shìhnìî". (edh·0harIjat
20·21).
Ajete per kete çeshtje ka shume, kam per qellIm ajete te cIlat tregojne se
njerIu me studImIn dhe medItImIn e tIj per CjIthesIne, arrIn qe ta shtoje besImIn e
tIj.
Shkaku I trete: Ìbadetet (adhurImet) e shumta, ashtuqe sahere qe njerIu I shton
Ibadetet, njekohesIsht I shtohet edhe ImanI, qofshIn ato Ibadete gojore apo veprore.
Permendja e All·llahut e shton ImanIn ne sasI dhe menyre ashtu sI e shton edhe
namazI, agjerImI dhe haxhI.
E shkaqet per pakesImIn (dobesImIn) e ImanIt, jane ne te kunderten:
Shkaku I pare: |osdIja per emrat dhe cIlesIte e All·llahut ,subhanehu ue teala, e
cIla patjetersIsht e dobeson ImanIn.
Per arsye se kur dIturIa per cIlesIte dhe emrat e All·llahut pakesohet, padyshIm
se edhe besImI ne All·llahun pakesohet.
Shkaku I dyte: |osmedItImI ne argumentet kosmologjIke dhe fetare. Kjo gje
padyshIm se e dobeson ImanIn, ose se paku e stagnon dhe nuk lejon qe te shtohet.
Shkaku I trete: |ekatet. Sepse mekatet kane ndIkIm te madh ne zemer dhe ne
Iman, per kete edhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Nuk
është besìmtcr zìncxhìu (cì që bën mcrrëdhënìe ìntìme në mënyrë të pcle]ucr) në
momentìn kur bën zìnc.".
2

Shkaku I katert: LenIa e adhurImeve. |e te vertete lenIa e adhurImeve eshte
shkak per dobesImIn e ImanIt.

1
Transncion DuIariu (304}
2
Transncion DuIariu (6772} dIc Muslini (57}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 15

Por, nese aI adhurIm eshte I oblIgueshem (vaxhIb) dhe e le ate pa arsye, per
kete dobesIm ky njerI qortohet dhe denohet, e nese aI adhurIm nuk eshte vaxhIb ose
eshte vaxhIb, por e e le me arsye, atehere per kete dobesIm aI nuk qortohet.
Per kete edhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene se grate
jane te mangeta ne mendje dhe ne fe duke e arsyetuar kete se kur gruaja eshte ne
menstruacIone nuk falet dhe nuk agjeron, edhepse ajo nuk qortohet per lenIen e
namazIt dhe agjerImIt, perkundrazI ajo eshte e urdheruar qe te veproje ashtu, por
per shkak te lenIes se ketyre Ibadeteve I eshte thene se eshte e manget ne fe.

P-º: SI do t'I kIshIm pajtuar këto dy hadIthe, hadIthIn e XhIbrIIIt ,aIejhI
seIam,, ku PesuIuII-IIahu ,saI-IaII-IIahu aIejhI ue seI-Iem, ImanIn e sqaroI duke
thënë: 'Të besosh në AII-IIahun, meIekët e TIj, LIbrat e TIj, të dërguarIt e TIj,
0Itën e FundIt dhe në caktImIn e AII-IIahut qoftë I mIrë ose jo',
1
dhe hadIthIn e
grupIt të AbduIkajsIt në të cIIIn hadIth PesuIuII-IIahu ,saI-IaII-IIahu aIejhI ue seI-
Iem, ImanIn e sqaroI kështu: '0ëshmIa se nuk ka të adhuruar me të drejtë pos AII-
IIahut ,azze ue xheI-Ie, I CIII nuk ka ortak, faIja e namazIt, dhënIa e zekatIt dhe
dhënIa e pesë përqIndshIt nga pIaçka e Iuftës'.
2
!
PërgjIgje: Para se te fIlloj ne pergjIgjen e kesaj pyetje, deshIroj te tregoj se ne
Kur'an dhe Sunnet nuk ka kundershtIme mes vete, d.m.th. ne Kur'an nuk ka dIçka qe
kundershton dIçka tjeter ne vet Kur'anIn, sI dhe ne hadIthet e verteta nuk ka
kundershtIme mes vete.
Ne Kur'an dhe Sunnet nuk ka dIç qe e kundershton realItetIn, sepse realItetI
eshte dIç e vertete, e poashtu edhe Kur'anI e SunnetI jane te vertete, ashtuqe nuk
mund te kete kundershtIme ne te vertete.
Nese e kupton kete rregull do te te zgjIdhen shume probleme. All·llahu
,subhanehu ue teala, ka thene: "A nuk e medìto¡ne ata Kur'anìnî Sìkur te ìshte
µre¡ dìku¡t t¡eter µos µre¡ All-llahut, do te y¡enìn ne te shume kundershtìme".
(en·nIsa 82).
Pra, nuk mund te kete kundershtIme mes hadItheve te Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem,.
Nese aI e ka sqaruar ImanIn me nje komentIm, e ne vend tjeter me komentIm
tjeter, ku ne shIkImIn e pare duket se ka kundershtIm, mIrepo nese mendon pak me
thelle nuk mund te gjesh ndonje kundershtIm.
Ne hadIthIn e XhIbrIlIt ,alejhI selam, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, me ate sqarIm e ka ndare fene ne tre grupe:
• Ì parI: Ìslam,
• Ì dytI: Ìman dhe
• Ì tretI: Ìhsan (besIm me sInqerItet te plote)
Ndersa ne hadIthIn e grupIt te AbdulkajsIt nuk ka folur pos per njerIn prej ketyre
grupeve, ka folur per grupIn e pare, ÌslamIn.
Kur permendet ÌslamI, ketu perfshIhet edhe ÌmanI, sepse Ìslam eshte praktIkImI
I gjerave te cIlat I ka permend Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne
hadIthIn e dyte, e keto gjera nuk mund t'I beje pos atIj qe ka Ìman.
Pra, kur permendet ÌslamI perfshIn edhe ÌmanIn, kur permendet ÌmanI perfshIn
edhe ÌslamIn, e kur permenden te dy, atehere ÌmanI ka te beje me zemren e ÌslamI ka
te beje me gjymtyret.
Kjo eshte nje dobI me rendesI per nxenesIn e dIjes.
Edhe nje here, kur te permendet vetem ÌslamI nenkuptohet edhe ÌmanI, All·
llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "Me te vertete je e vetme e µranuar tek All-llahu
eshte lslamì".

1
Transncion DuIariu (50} dIc Muslini (9}
2
Transncion DuIariu (53} dIc Muslini (17}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1ó

0Ihet mIrefIllI se feja Ìslame eshte jo vetem besIm (Ìman) por ne te ka edhe
lIgje. E kur permendet ÌmanI nenkuptohet ÌslamI, e kur te permenden qe te dy,
atehere me Ìman kemI per qellIm ate qe ka te beje me punet e zemres, ndersa me
Ìslam ate qe ka te beje me gjymtyret.
|u per kete dIsa prej gjeneratave te para kane thene: "ÌslamI eshte dIçka qe
behet haptas e Ìman qe behet fshehurazI", sepse ÌmanI eshte ne zemer.
Per kete edhe mund te shohIsh ndonje dyftyresh (munafIk) I cIlI falet, jep
sadaka dhe agjeron, ky eshte muslIm (me Ìslam), por nuk eshte mu'mIn (me besIm),
ashtu sI ka thene All·llahu ,subhanehu ue teala,: "Ka µre¡ n¡erezve qe thone: 'l
kemì besuar All-llahut dhe 0ìtes se Fundìt', µor ata nuk ¡ane besìmtare". (el·
8ekare 8).

P-10: SI mund t'I pajtojmë këto: se "Iman është besImI në AII-IIahun,
meIekët e TIj, LIbrat e TIj, të dërguarIt e TIj, 0Itën e FundIt dhe në caktImIn e
TIj, qoftë I mIrë ose jo" dhe fjaIën e PesuIuII-IIahut ,saI-IaII-IIahu aIejhI ue seI-
Iem,: "ImanI është shtatëdhjetë e dIsa degë."!
1

PërgjIgje: ÌmanI I cIlI eshte akIde (qe ka te beje me zemren) perbehet prej
gjashte themeleve, qe jane te permendur ne hadIthIn e XhIbrIlIt ,alejhI selam, kur e
pyetI Fesulull·llahun ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, per domethenIen e ÌmanIt e aI I
tha: "Ìman eshte besImI ne All·llahun, meleket e TIj, LIbrat e TIj, te derguarIt e TIj,
0Iten e FundIt dhe ne caktImIn e TIj, qofte I mIre ose jo".
Ndersa ÌmanI I cIlI I perfshIn edhe veprat dhe llojet e saj, aI eshte shtatedhjete
e dIsa dege.
8Ile All·llahu ,subhanehu ue teala, namazIn e ka quajtur Iman ne fjalen e TIj:
"0he All-llahu kurre nuk do t'ua humbase besìmìn (lmanìn). S'ka dyshìm se All-
llahu eshte shume ì ßute dhe Meshìrues nda¡ n¡erezve". (el·8ekare 14J).
Komentatoret e Kur'anIt kane thene per fjalen ".besImIn." d.m.th. namazIn tuaj
drejt |esxhIdul Aksase, ngase para se te faleshte namazI kah Ka'beja, u faleshte kah
|esxhIdul Aksaja.

P-11: A thuhet për një njerI se është besImtar, për shkak se faIë namazet në
xhamI, ashtu sI është në hadIth!
PërgjIgje: Po, s'ka dyshIm se aI I cIlI I fale namazet ne xhamI, vete prezenca e
tIj eshte argument per besImIn e tIj.
Ate njerI vetem besImI I forte e ka nxjerrur prej shtepIe dhe te shkoje derI ne
xhamI per faljen e namazIt.
PyetesI me fjalen e tIj: ".ashtu sI eshte ne hadIth:", ka per qellIm hadIthIn:
"Kur të shìhnì n]ë n]erì se v]en në xhcmì, dëshmonì se është besìmtcr".
2
Por, ky
hadIth eshte I dobet dhe nuk eshte I vertete.

P-12: Ka një njerI të cIIIt I pëshpërIt shejtanI me dyshIme të mëdhaja që
kanë të bëjnë më besImIn në AII-IIahun ,xheI-Ie she'nuhu, - e aI është shumë I
frIkësuar për këtë gjë. Ç'është këshIIIa e juaj për këtë njerI!
PërgjIgje: Ajo qe u permend se pyetesI ka frIke nga rezultatet e ketyre
peshperItjeve, une them: E pergezoj ate se nuk do te kete rezultate te keqIja, por do
te kete rezultate te mIra.
Keto jane peshperItje me te cIlat shejtanI lufton kunder besImtareve qe t'ua
drIdhe besImIn e tyre te shendoshe dhe t'I fute ne pasIgurI shpIrterore dhe mendore
me qellIm qe t'ua ndyte pastertIne e besImIt, bIle edhe pastertIne e jetes.
FastI I ketIj nuk eshte I parI dhe as I fundIt, bIle keso raste do te kete çdohere
derIsa ka besImtare mbI Toke.

1
Transncion TirnidIiu (2614} dIc Ilën Ma×Ic (57}
2
Transncion TirnidIiu (2617}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 17

0uhet ta dIjme se kjo gje Iu ka ndodhur edhe shokeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, (Sahabeve) [radIjall·llahu anhum]. Tregon Ebu Hurejra
,radIjall·llahu anhu, se dIsa prej sahabeve erdhen te Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, dhe e pyeten: Neve na ndodhe qe ndonjehere te na vIje dIçka ne
mendjet tona qe frIkohemI te flasIm per te. |uhammedI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, tha: "A ]u kc ndodhur k]o³" Thane: Po. Tha: Aì është ìmcnì ì vërtetë.
Transmeton |uslImI.
1

Poashtu ne 0y SahIhet transmetohet nga Ebu Hurejra ,radIjall·llahu anhu, se
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Mund t'ì vì]ë she]tcnì dìku]t
dhe t'ì tho]ë: Kush e krì]oì këtë³ Kush këtë³ 0erìsc t'ì tho]ë se kush e krì]oì Zotìn³!
Nëse ì v]en dìku]t k]o, le të kërko]ë mbro]t]e pre] All·llchut dhe le të lcryohet nyc të
menducrìt në këtë".
2

SI dhe Ìben AbbasI ,radIjall·llahu anhu, na tregon se nje njerI erdhI te Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe I tha: Une I flas vetes per dIçka, por qe te
behem hI eshte me e dashur per mua sesa ta shfaqI ate gje. Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, tha: "Fclënderìmì ì tckon Atì] ì Cìlì e pcskc kthyer këtë
çësht]e në vesvese".
J

Shejhul Ìslam Ìben TejmIje rahImehull·llah ne lIbrIn "el·Ìman" ka thene:
"8esImtarI sprovohet me dyshIme, kam per qellIm dyshImet e mosbesImIt, te cIlat
behen shkak per ngushtImIn e shpIrtIt te tIj. Ashtu sI kane thene edhe sahabet:
Ndonjehere na vjen dIçka ne vetet tona qe po te gjuheshIm prej QIellIt ne Toke, do te
Ishte me e dashur per ne sesa ta shfaqIm ate. E Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, u ka thene: "Aì është ìmcnì ì vërtetë", ne nje transmetIm tjeter: ".qe
frIgohemI te flasIm per te.", Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, tha:
"Fclënderìmì ì tckon Atì] ì Cìlì e pcskc kthyer këtë çësht]e ne vesvese".
0.m.th. ndodhja e vesveses ne kete rast me kete urrejtje te madhe ndaj saj dhe
largImIn e saj nga zemra eshte prej ImanIt te vertete, sIkurse muxhahIdI (luftetarI ne
rruge te All·llahut) te cIlIt I afrohet armIku, e aI e largon ate derIsa ta fItoje teresIsht.
Edhe kjo gje I ngjane xhIhadIt"; dhe me pas tha: "|u edhe per kete shkak vesveset
dhe dyshImet me te medhaja te nxenesIt e dIjes dhe te adhuruesIt e medhenj jane
me te shumta sesa te tjeret. Ngase te tjeret nuk shkojne rruges se All·llahut ,azze ue
xhel·le, por jane te dhenur pas epsheve dhe gjerave te kota, gje te cIlen e do
shejtanI. Ndersa te nxenesIt dhe te adhuruesIt shprehet (shejtanI) sI armIku me I
madh me qellIm qe t'I largoje nga rruga e All·llahut ,subhanehu ue teala,. (mbaroI
fjala e tIj derI aty ku Ishte qellImI yne, kete e ka permendur ne faqen 147 nga botImI
I ÌndIse).
KetIj pyetesI I them: Nese bIndesh se keto vesvese jane prej shejtanIt, atehere
luftoI ato me nje lufte te ashper dhe dIje se nuk do te mundIn ato vesvese te te bejne
ndonje dem perderIsa tI mundohesh ta luftosh dhe largosh ate, sI dhe te mos I
shfaqIsh ato dyshIme.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "All·llchu ìc kc ]clur
ummetìt tìm dyshìmet që ]u vì]në përderìsc nuk vepro]në ose ]lcsìn (mundohen t'ì
mbro]në) për cto dyshìme".
4

Nese te thuhet ty: A I beson ato vesvese qe te vIjne: A beson se jane te verteta
ato: A beson se All·llahu mund te cIlesohet me dIç te tIlle: 0o te kIshe thene: Nuk
kemI te drejte te flasIm per kete, All·llahu eshte I Lartesuar, kjo eshte shpIkje. 0o ta

1
Transncion Muslini (132}
2
Transncion DuIariu (3276} dIc Muslini (134}
3
E falëndcron All-llaIun ,sulIancIu uc icala, jo ¡sc i lanë ardIur dysIinci, ¡or
¡ër sIlal sc vcsvcscja c iij në lëië rasi ësIië sIcnjë c inanii ngasc ¡o ië nos
lisIic ¡asur vcsvcsc d.n.iI. c la ¡ranuar aië gjë ië cilën sIcjiani nundoIci i'ia
fuië në zcnrën c iij (sI.¡.}. Këië IadiiI c iransncion Elu Davudi (5112} dIc Inan
AIncdi në Musncd (1/340}
4
Transncion DuIariu (2528} dIc Muslini (127}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 18

kIshe mohuar ate me zemer dhe me gjuhe dhe do te Ishe prej atyre qe I IkIn ketyre
gjerave.
Pra, keto qenkan vetem dIsa vesvese te thjeshta dhe rrezIqe kunder zemres
tende, sI dhe jane drItare te shIrkut qe I ka hapur shejtanI I cIlI qarkullon te njerezIt
ashtu sI qarkullon gjaku. Te gjItha keto aI I ben qe te te dergoje ne dyshIme dhe te ta
perzIn fene.
Edhe vete mund te bIndesh duke e pare se shejtanI per dIsa gjera te kota aspak
nuk mundohet te te sjelle dyshIme apo akuza.
Shembull, tI ke degjuar se dIkund ne LIndje a PerendIm ka qytete te
rendesIshme, te medhaja dhe perplote me ndertesa dhe banore, por asnjehere nuk te
ka ardhur nepermend qe te dyshosh ne ekzIstImIn apo kualItetIn e tyre, se ne to ka
çrregullIme dhe shkaterrIme dhe se nuk jetohet ne ato vende.
Pse ndodhe kjo:
Sepse shejtanI nuk ka kurrfare dobIe te te sjelle dyshIme ne keto gjera, ndersa
aI ka dobI te madhe ne prIshjen e ImanIt te besImtarIt, aI nxIton me mIsh e me shpIrt
qe ta shuaje nga zemra e besImtarIt drIten e dIturIse dhe te udhezImIt dhe qe ta fuse
ne erresIren e dyshImIt.
Por, neve Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, na ka mesuar IlaçIn e
dobIshem ne te cIlIn ka sherIm, aI eshte: ".le të kërko]ë mbro]t]e pre] All·llchut dhe
le të lcryohet nyc të menducrìt në këtë".
1

Kur te denoncohet njerIu nga kjo dhe vazhdon ta adhuroje All·llahun ,azze ue
xhel·le, duke e kerkuar dhe deshIruar ate qe eshte tek All·llahu, do te largohet aI
dyshIm me fuqIne e TIj.
Largohu pra, nga te gjItha rrymat te cIlat jane kunder zemres tende lIdhur me
kete çeshtje.
Keshtuqe, tI tash behesh aI qe e adhuron All·llahun, e lute dhe e larteson, e
poqese degjon se dIkush e cIleson All·llahun me dIçka qe fute ne dyshIme, do ta kIshe
vrare po te kIshe mundesI, pra, te gjItha ato dyshIme nuk qenkan te verteta, por, ato
jane vetem dyshIme e rrezIqe te pabaza.
SIkurse nje njerI I cIlI pasIqe I pastron rrobat fIllon namazIn, e pastaj I vIjne
mendIme se mos valle I ka rrobat e papastra, ky njerI me sIgurI se nuk do t'I
kushtonte rendesI kesaj dhe do ta Injoronte menjehere.
KeshIlla Ime me shkurte do te Ishte keshtu:
1. KerkImI I mbrojtjes nga All·llahu ,subhanehu ue teala, dhe largImI prej saj
plotesIsht nga te gjItha rrymat qe çojne ne te, ashtu sIç na keshIlloI I 0erguarI ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem,,
2. Permendja e All·llahut dhe edukImI I vetes ne mosvazhdImIn e futjes ne
keto vesvese,
J. ZellshmerIa ne Ibadet dhe pune, duke e respektuar All·llahun dhe duke e
kerkuar kenaqesIne e TIj. Sahere qe njerIu u kthehet adhurImeve me zellshmerI
dhe sInqerItet, automatIkIsht harrohen dhe largohen keto vesvese, dhe
4. Te kthyerIt e tepert kah All·llahu dhe lutja Ate, qe te te shpetoje nga kjo
gje.
E lus All·llahu ,subhanehu ue teala, qe te te shpetoje nga çdo e keqe dhe e
urrejtur.

P-13: A është obIIgIm për pabesImtarIn (kafIrIn) ta përqafojë IsIamIn!
PërgjIgje: DblIgIm e ka çdo pabesImtar ta perqafoje (pranoje) ÌslamIn edhe
nese eshte I krIshtere apo çIfut, ngase All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene:
"Thua¡ (0 Muhammed): 0 ¡u n¡erez! Une ¡am ì deryuar ì All-llahut te te y¡ìthe
¡u, te Cìlìt ì takon sundìmì ì qìe¡ve e ì Tokes, s'ka te adhuruar t¡eter µos Tì¡,
Aì ¡eµ ¡ete dhe Aì ¡eµ vdek¡e, µra besonì All-llahun dhe te deryuarìn e Tì¡,

1
Transncion DuIariu (3276} dIc Muslini (134}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1º

µe¡yamberìn qe nuk dì shkrìm e as kendìm, qe beson All-llahun dhe ne j¡alet e
Tì¡, shkonì µas rruyes se tì¡ nese donì te ¡enì te udhezuar". (el·A'raf 158).
Pra, I gjIthe njerezImI e ka oblIgIm te besoje ne te derguarIn e All·llahut ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
|Irepo prej meshIres se All·llahut ne Ìslam eshte t'u lejohet te tjereve te
mbajne fene e tyre me kusht qe tu nenshtrohen lIgjeve Ìslame.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Lujtonì ata qe nuk beso¡ne All-
llahun e as boten t¡eter, nuk e konsìdero¡ne te ndaluar ate qe e ndaloì All-
llahu dhe ì deryuarì ì Tì¡ dhe nuk e beso¡ne jene e vertete. Ata te cìleve u
eshte dhene lìbrì, derìsa ta µayua¡ne xhìz¡en
1
, e ne kete menyre ta ndì¡ne
veten te µoshteruar". (et·Teube 29).
SI dhe transmetohet ne SahIhul |uslIm ne hadIthIn e 8urejdes se Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur e caktonte dIkend emIr (udheheqes) te
nje ushtrIe apo ekspedIte, pasI qe e keshIllonte qe t'I kete frIke All·llahut ,azze ue
xhel·le, dhe ata muslImane qe jane me te, I thonte: "Atyre u propozon trì y]ërc,
cìlësdo që ì përy]ìy]en, tì ctëherë nuk ì sulmon".
2
Prej ketyre trI gjerave eshte
edhe pagImI I xhIzjes.
|u per kete, mendImI I vertete eshte se xhIzja pranohet edhe prej popujve
tjere, e jo vetem prej çIfyteve dhe te krIshtereve.
|e rendesI eshte se jomuslImanet e kane per oblIgIm te hyjne ne Ìslam ose
t'u nenshtrohen lIgjeve te tIj. All·llahu na ndIhmofte.

P-14: Ç'është hukmI (dIspozIta) për ate që pretendon se e dIn gajbIn
(gjërat e fshehta)!
PërgjIgje: HukmI per ate qe pretendon se e dIn gajbIn eshte se aI eshte kafIr,
sespe aI e pergenjeshtron All·llahun ,azze ue xhel·le,.
All·llahu thote: "Thua¡: Askush nya qìe¡t dhe Toka nuk e dìn ya¡bìn µos
All-llahut, sì dhe nuk e dì¡ne se kur do te rìny¡allen". (en·Nemel 65). PasIqe All·
llahu ,subhanehu ue teala, e urdheron |uhammedIn ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, qe te lajmeroje ne CjIthesI se askush nuk e dIn gajbIn pos All·llahut, atehere
ky I cIlI pretendon se e dIn gajbIn njekohesIsht edhe e pergenjeshtron All·llahun
,xhel·le she'nuhu, per kete lajm.
Atyre Iu themI: SI mundet ju ta dInI gajbIn e Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, mos ta dIje:! A ju jenI me te mIre apo aI:!
Nese thone se jane me te mIre, me kete fjale behen kafIra, e nese thone se aI
eshte me I mIre, Iu themI: pse aI nuk e ka dItur gajbIn e ju e dInI:! E All·llahu
,subhanehu ue teala, ka thene: "Aì (All-llahu) e dìn te jshehten dhe ate jshehtesì
nuk ìa zbulon asku¡t. Me µer¡ashtìm te ndon¡e te deryuarì qe don Aì. Atebote
Aì ve ro¡e edhe µara edhe µraµa tì¡." (el·XhInn 26·27).
Edhe ky ajet poashtu argumenton qarte per kufrIn e atIj I cIlI pretendon kete
dIturI.
All·llahu ,subhanehu ue teala, e ka urdheruar te derguarIn qe per vete te
thote: "Thua¡: Une nuk ¡u them se une kam Thesaret e All-llahut, as edhe qe dì
ya¡bìn, as nuk ¡u them se une ¡am melek. Une vetem nd¡ek ate qe me
shµallet.". (el·En'am 50).

P-15: SI mundemI të pajtojmë atë se tanI mjekësIa ka arrItur të dIn se ç'ka
në mItrën e nënës me ajetIn ku thuhet: ". dhe e dì (All-llahu) ç'ka ne mìtra.",
poashtu me transmetImIn e Ibën XherIrIt nga huxhahIdI se një njerI e pyetI
PesuIuII-IIahun ,saI-IaII-IIahu aIejhI ue seI-Iem, se çka do të IInd bashkëshortja e

1
XIizjc ÷ iaiin i nllcdIur nga ¡o¡ullsia jonuslinanc c cila ësIië nën ¡usIiciin
dIc nlrojijcn c sIiciii nuslinan.
2
SaIiIul Muslin (1730}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 20

tIj, e atëherë zbrItI ky ajet; sI dhe me komentIn që Katadeja rahImehuII-IIah Ia
bërI këtIj ajetI! 0he ç'është ajo që e veçanton përgjIthshmërInë në ajetIn:
".ç'ka ne mìtra."!
PërgjIgje: Para se te fIlloj ne pergjIgjen e kesaj pyetje dua te sqaroj se nuk
ka mundesI asnjehere qe te bIe ndesh Kur'anI I qarte me realItetIn. ]
Nese ne shIkIm te pare duket se ka ndonje kundershtIm, atehere me sIgurI ose
realItetI eshte vetem nje pretendIm I pavertete ose Kur'anI Famelarte mos te jete
mjaft I qarte ne ate kundershtIm.
Kur'anI I qarte dhe realItetI jane dy gjera te sIgurta dhe te verteta, e nuk ka
mundesI qe mes tyre te kete ndonje kundershtIm.
Nese kjo eshte e qarte, atehere themI: Ata kane arrItur qe me ndIhmen e dIsa
mjeteve precIze te dIjne ate qe eshte ne mItra dhe te dIjne gjInIne e tIj.
Nese kjo nuk eshte e vertete
1
, atehere nuk kemI pse te flasIm, e nese eshte e
vertete, nuk ka aspak kundershtIm me ajetIn e lartepermendur.
AjetI aludon ne njeren prej pese çeshtjeve te fshehta qe nuk I dIn asnjerI pos
All·llahut ,azze ue xhel·le, çeshtjet e fshehta lIdhur me frytIn e mItres jane: koha
e qendrImIt te tIj ne mIter, jeta e tIj, puna e tIj, rIzku (furnIzImI) I tIj, lumturIa
apo deshprImI I tIj sI dhe gjInIa e tIj, te gjItha keto jane para se te formohet sI
trup.
Ndersa pasIqe te formohet, çeshtja per gjInIne e tIj me nuk eshte gajb (e
fshehte), sepse aI me formImIn e tIj me behet I dItur, pos se eshte I mbuluar ne trI
erresIra, te cIlat po te hIqeshIn do te Ishte e qarte çeshtja e tIj.
Pas kesaj, nuk themI se eshte e pamundshme qe All·llahu te kete krIjuar aso
rreze te forta, te cIlat I kalojne keto erresIra qe te shIhet a eshte mashkull apo
femer.
Pastaj ne ajet nuk eshte qarte e permendur se e ka per qellIm dIturIne lIdhur
me gjInIne e frytIt. 0Içka e tIlle nuk gjIndet as ne SunnetIn e vertete.
Ndersa ajo qe transmeton Ìben XherIrI nga |uxhahIdI se nje njerI e pyetI
Fesulull·llahun ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, se çka do te lInd bashkeshortja e
tIj, e atehere zbrItI ky ajet, ky transmetIm nuk eshte I vertete, sepse |uxhahIdI
eshte prej tabIIneve.
2

Ndersa komentI I Katades per kete "se askush nuk e dIn gjInIne e foshnjes",
mund te themI se e ka pasur per qellIm kohen para formImIt te frytIt, e pas
formImIt mund ta dIje edhe dIkush tjeter.
Ìben KethIrI ,rahImehull·llah, ne tefsIrIn e tIj te ajetI I sures Lukman thote:
".askush nuk dIn se çka do te krIjoje All·llahu pos AI 7ete, por pasI qe te urdheron
qe te jete mashkull apo femer, I lumtur apo jo, prej ketIj momentI me nuk eshte
gajb sepse kete tanI e dIne edhe meleket dhe ata te cIlet All·llahu ua lejon ta
dIne".
E pyetja juaj lIdhur me veçantImIn e pergjIshmerIse
J
ne ajetIn: ".ç'kc në
mìtrc.", themI: nese ne ajet eshte per qellIm edhe gjInIa pasI qe te formohet
frytI, kete e veçanton shqIsa dhe realItetI.
0Ijetaret e shkences se UsulIt (rregullave te SherIatIt) kane treguar se
pergjIthshmerIa ne Kur'an dhe sunnet mund te sqarohet me tekst tjeter,
koncenzus, kIjas, me shqIse dhe me mendje, kjo dIhet mIrefIllI.
E nese eshte per qellIm gjInIa e tIj para formImIt te tIj, atehere nuk ka aspak
kundershtIm me ate qe thame lIdhur me gjInIne e frytIt.

1
Sc¡sc la njafi rasic ië cilëvc u lanë iIënë ië ¡rcsin njërën ¡rcj gjinivc, ndërsa iu
la dal c lundëria c saj. (sI.¡}
2
E si nund ië iransnciojë ngjarjc nga jcia c Fcsulull-llaIui ,sal-lall-llaIu alcjIi uc
scl-lcn, ¡a ircguar nga lusI c la dëgjuar. (sI.¡}
3
D.n.iI. ¡ërgjiiIsInëria ësIië sc nul diIci ç'la në niiër c nc ¡o vcçaniojnë
diiurinë lidIur nc gjininë c iij. (sI.¡}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 21

Falenderojme All·llahun ,subhanehu ue teala, qe nuk ka dhe nuk do te kete
ne realItet gje e cIla e kundershton Kur'anIn e qarte.
Ndersa shpIkjet te cIlat I bejne armIqte e muslImaneve duke thene se
realItetI ka kundershtIm me Kur'anIn Famelarte, kjo eshte nga kuptImI I ceket qe
kane per Kur'anIn ose kjo ndodh per shkak te qellImeve te keqIja qe I kane.
Por, te besImtaret dhe dIjetaret ka hulumtIme dhe arrItje derI te e verteta
aq, sa mjafton per luftImIn e dyshImeve te tyre. All·llahut I takon falenderImI.
NjerezIt ne kete çeshtje jane, dy ekstreme dhe nje mesatar.
Nje ekstrem, I cIlI kapet per fjalet e Kur'anIt duke mos analIzuar ne ato dhe
mohon çdo gje tjeter edhe nese eshte realItet.
|e kete aI shkakton ofendIme te drejtuara atIj per shkak te mendjelehtesIse
se tIj, apo shkakton ofendIme dhe sulme ndaj Kur'anIt Famelarte, sepse eshte duke
I kundershtuar gjerat qe shIhen.
TjetrI eshte aI I cIlI ua ka kthyer shpInen udhezImeve te Kur'anIt dhe I pranon
vetem mendImet materIalIste, e me kete aI behet prej ateIsteve.
Te mesem jane ata qe I pranojne udhezImet e Kur'anIt Famelarte, e kuptojne
realItetIn dhe e dIjne se qe te dyja jane te verteta.
Nuk ka mundesI qe Kur'anI te kundershtoje dIçka qe dIhet nepermjet
shqIsave.
Keta bashkojne mes punes me tekst (Kur'an dhe sunnet) dhe me gjerat e
logjIkshme. E me kete shpeton feja dhe mendjet e njerezve. Ì udhezoI All·llahu ata
qe polemIzuan per te verteten, All·llahu udhezon ke te doje ne rrugen e drejte.
All·llahu na mundesofte kete te gjIthve, dhe na befte prej udhezuesve dhe te
udhezuarve dhe prej shembelltyrave te cIlet permIresojne.
SuksesI Im eshte vetem ne duar te All·llahut ,azze ue xhel·le, ne Te
mbeshtetem dhe tek AI kthehem.

P-16: A rrotuIIohet 0IeIII rreth Tokës!
PërgjIgje: SIpas asaj qe aludojne argumentet e SherIatIt, tregojne se 0IellI
eshte aI I cIlI rrotullohet rreth Tokes dhe me kete arrIhet nderrImI I nates dhe dItes
ne Toke.
Ne nuk kemI te drejte te besojme ndryshe nga ajo qe aludojne argumentet,
pos nese gjejme ndonje argument me te forte qe argumenton ndryshe.
Prej argumenteve te cIlet argumentojne se 0IellI rrotullohet rreth Tokes dhe
me kete arrIhet nderrImI I nates dhe dItes jane keto:
1. Thote All·llahu ,subhanehu ue teala, duke treguar argumentImIn e ÌbrahImIt
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ndaj atIj I cIlI I bente polemIke per All·llahun:
".All-llahu e s¡ell 0ìellìn nya Lìnd¡a, e sìlle tì nya Perendìmì.". (el·8ekare
258). PasIqe 0IellI eshte aI I cIlI vjen nga LIndja, ky eshte argument I qarte se aI
sIllet rreth Tokes.
2. Poashtu thote duke treguar per ÌbrahImIn ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,:
"Kur µa duke lìnd 0ìellì dhe sì nyrìhe¡ larte, tha: Ky eshte Zotì ìm. Ky eshte
me ì madh. Por kur aì µerendoì, tha: 0 µoµullì ìm, me te vertete une
denoncohem nya a¡o qe ¡u adhuronì". (el·En'am 78) Pra, 0IellI Ishte aI qe
perendoI e jo Toka. SIkur te kIshte qene Toka ajo qe rrotullohet do te kIshte thene
per Token.
J. Poashtu ka thene: "0he ¡u mund ta kìshì µare 0ìellìn kur lìndte, barte¡
µre¡ shµelles se tyre nya ana e d¡athte, e kur µerendonte laryohe¡ nya ata nya
ana e ma¡te." (el·Kehf 17) SI po e shohIm ketu, bartjen dhe perendImIn Ia ka
pershkruajtur 0IellIt, e kjo eshte argument se aI levIze. E sIkur te kIshte qene Toka
ajo qe levIze do te kIshte thene: .bartej shpella nga aI (0IellI). Poashtu kur themI
se 0IellI lInd dhe perendon edhe kjo eshte argument se 0IellI rrotullohet, edhepse
eshte argument me I dobet se fjalet: ".bartej. largohej.".
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 22

4. Poashtu ka thene: "0he Aì eshte qe krì¡oì naten dhe dìten, 0ìellìn dhe
Henen, secìlì duke notuar ne orbìte". (el·EnbIja' JJ) Ka thene Ìben AbbasI
,radIjall·llahu anhu,: "Notojne ne orbIte me lehtesI", kjo eshte e njohur nga aI.
5. Poashtu ka thene: ".Aì s¡elle naten sì mbulese te dìtes qe me te shµe¡te
e kerkon ate." (el·A'rafe 54) Pra, e ka bere naten sI kerkuese te dItes, e kerkuesI
nxIton dhe arrIt e dIhet se nata dhe dIta jane pasoje e 0IellIt.
6. Poashtu ka thene: "Aì krì¡oì qìe¡t e Token me qellìm te caktuar, Aì naten
ìa mbesht¡ell dìtes dhe dìten ìa mbesht¡ell nates, Aì nenshtroì 0ìellìn dhe
Henen, qe secìlì levìze derì ne n¡e ajat te caktuar, µra Aì eshte Nyadhn¡yesì,
Mekatjalesì". (ez·Zumer 5) Fjala e All·llahut ,azze ue xhel·le,: ".Aì naten ìa
mbesht¡ell dìtes." d.m.th. e rrotullon mbI te sIkurse mbeshtjellja e 'Imames
1
, kjo
eshte argument se rrotullImI behet nga ana e nates dhe dItes mbI Token, e po te
kIshte qene se Toka rrotullohet mbI ato, do te kIshte thene: "Token e mbeshtjell
mbI naten dhe dIten". Ndersa fjala e All·llahut ,xhel·le she'nuhu,: ".0ìellìn dhe
Henen, qe secìlì levìze." eshte sqarIm I asaj qe thame derI tanI, ku tregon se
0IellI dhe Hena levIzIn me nje levIzje te vertete. Ngaqe nenshtrImI I trupIt I cIlI
levIz eshte me I qarte sesa nenshtrImI I trupIt te palevIzshem.
7. Poashtu ka thene: "ßetohem µer 0ìellìn dhe shkelqìmìn e tì¡! Per Henen
kur e nd¡ek ate" (esh·Shems 1·2), e ndjek d.m.th. vjen pas tIj. Ky eshte argument
se ato udhetojne dhe rrotullohen rreth Tokes. Po te Ishte Toka ajo qe rrotullohet
rreth tyre, Hena nuk do ta ndIqte 0IellIn, por here Hena 0IellIn do ta ndIqte e here
0IellI Henen, sepse 0IellI eshte me larte se Hena. ArgumentImI me kete ajet kerkon
medItIm.
8. 0he ka thene: "Edhe 0ìellì udheton µer ne kujìrìn e vet. Aì eshte
µercaktìm ì Nyadhn¡yesìt, te 0ì¡shmìt. Edhe Henes ì kemì µercaktuar jazat e
sa¡a, derìsa te kthehet ne tra¡ten e harkut. As 0ìellì nuk mund ta arrì¡e
Henen,e as nata dìten, µor secìlì noton ne n¡e yalaksìon". (JasIn J8·40) PasIqe
udhetImI po I pershkruhet 0IellIt, e kjo me caktImIn e NgadhnjyesIt, te 0IjshmIt,
tregon se aI udheton vertete dhe me caktIm, ashtuqe shkakton nderrImIn e nates
dhe dItes dhe stInave. PercaktImI I fazave te Henes aludon ne levIzjen e saj neper
ato faza. E po te kIshte qene Toka ajo qe levIz, percaktImI I fazave do te kIshte
qene I Tokes e jo I Henes. |ohImI I arrItjes, 0IellI Henen dhe nata dIten aludon ne
levIzjet e 0IellIt dhe Henes sI dhe nates dhe dItes.
9. Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I ka thene Ebu 0her·rIt
,radIjall·llahu anhu,: "Perëndoì 0ìellì, e dìn ku shkoì³" Tha: All·llahu dhe I derguarI
e dIjne. Tha: "Aì shkon dhe bën sexhde ndër Arsh dhe kërkon le]e që të vczhdo]ë
më te], dhe ì le]ohet. Por kìhet dro se n]ëherë nuk do t'ì le]ohet, do t'ì thuhet:
Kthehu pre] nyc erdhe, e c]o do të lìnd nyc Perëndìmì." (|uttefekun alejhI)
2
.
Fjala e tIj: ".Kthehu pre] nyc erdhe.", tregon qarte se ajo rrotullohet rreth
Tokes dhe me rrotullImIn e tIj ndodh lIndja dhe perendImI.
10. SI dhe shume hadIthe qe tregojne se lIndja, perendImI dhe zenItI ndodhIn
me ndIhmen e 0IellIt e jo me te Tokes.
|e sIgurI ka edhe argumente tjera te cIlat tanI nuk me kujtohen, por mendoj se
keto qe I permenda mjaftojne per ate qe kIsha qellIm te tregoj. All·llahu na
ndIhmofte.

P-17: Eshtë pyetur dIjetarI ynë për dy dëshmItë!
PërgjIgje: 0y deshmIte, deshmIa se nuk ka zot pos All·llahut dhe deshmIa se
|uhammedI eshte I derguar I All·llahut jane çeles I ÌslamIt, nuk mundet te hyhet ne
Ìslam pa ato.

1
Një lloj nlulcsc c lolës ic aralëi që ësIië c gjaië dIc nlësIiillci rrciI
lolës.(sI.¡}
2
Transncion DuIariu (3199} dIc Muslini (159}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 23

|u per kete kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e dergoI
|uadhIn ne Jemen qe te beje da'vet, I tregoI se gjeja e pare ne te cIlen duhet t'I
thIrre jane deshmIte se nuk ka zot pos All·llahut dhe se |uhammedI eshte I derguar
I All·llahut.
1

Sa I përket fjaIës së parë, deshmIse se nuk ka zot pos All·llahut, kjo eshte qe
njerIu te pranon me zemren dhe gjuhen e tIj se nuk ka te adhuruar te vertete pos
All·llahut ,azze ue xhel·le,.
PasIqe zot do te thote I adhuruar, kjo deshmI kuptohet keshtu: "Nuk ka te
adhuruar me te drejte pos All·llahut, Nje te 7etmIt".
Ne kete fjalI ka mohIm dhe pohIm, mohImI eshte fjala 'nuk ka zot' ndersa
pohImI eshte fjala 'pos All·llahut'.
Pra, kjo eshte shqIptIm me goje pas besImIt me zemer se nuk ka te adhuruar
me te drejte pos All·llahut ,subhanehu ue teala,.
Nga kjo patjetersohet adhurImI I sInqerte ndaj All·llahut ,xhel·le she'nuhu,
dhe mohImI I çdo adhurImI tjeter.
Fjala yne "me të drejtë" I pergjIgjet problematIkes te cIlen e sjellIn dIsa
njerez duke thene: 'SI thonI ju se nuk ka te adhuruar tjeter pos All·llahut, kur e
dIjme mIrefIllI se ka shume njerez qe adhurojne zotera pos All·llahut, bIle edhe
All·llahu ,subhanehu ue teala, I ka quajtur zotera, ku ka thene: "E kur erdhì
urdherì ì Zotìt tend, atyre nuk u ben dobì asy¡e zoterat e tyre, te cìleve ìu
luteshìn µos All-llahut". (Hude 101); poashtu ka thene: "Mos shoqero me All-
llahun ndon¡e zot t¡eter". (el·Ìsrae J9) dhe ka thene: ".nuk adhuro¡me zot
t¡eter µos Tì¡." (el·Kehf 14).
E sI mund pra, te themI se nuk ka zot tjeter pos All·llahut, ndersa All·llahu ka
treguar per zoterImIn e dIkujt tjeter pos TIj: Ne anen tjeter sI mund te themI se ka
zoterIm tjeter, e pejgamberet popujve te tyre u kane thene: "Adhurone All-
llahun, nuk kenì zot t¡eter µos Tì¡" (el·A'raf 59).
PergjIgja per kete problematIke eshte paramendImI I fjales 'me të drejtë' (te
fjala: nuk ka zot tjeter).
Ashtuqe themI: Keta zotera qe adhurohen pos All·llahut jane zotera, por
zotera te kote e aspak te vertete, dhe ata ne te vertete nuk kane kurrfare
zoterImI, per kete argumenton fjala e All·llahut ,subhanehu ue teala,: "K¡o treyon
se All-llahu eshte Zotì ì vertete, dhe se a¡o qe adhuro¡ne ata µos Tì¡ eshte
yen¡eshter. All-llahu eshte Aì ì Lartì, ì Madhì". (Lukman J0).
Ne kete aludon edhe fjala e TIj ,xhel·le she'nuhu,: "E ¡u, a e shìhnì Latìn
dhe Uzaneî 0he ate te tretìn e te jundìt Menatìn (a kane juqì sì All-llahu). A
mendonì se meshku¡t ¡ane te ¡ua¡ e te Atì¡ jemratî! Atehere, a¡o eshte n¡e
ndar¡e e µadre¡te. Ata qe ì adhuronì nuk ¡ane t¡eter veçse emra qe ¡u dhe
µrìnderìt tua¡ ì emertuat, e All-llahu nuk zbrìtì µer ta ndon¡e aryument.". (en·
Nexhem 19·2J), sI dhe fjala e All·llahut, ku shprehe fjalet e JusufIt ,alejhI selam,:
"Ata qe ¡u ì adhuronì µos All-llahut, nuk ¡ane t¡eter veçse emra qe ì emertuat
¡u dhe µrìnderìt tua¡, All-llahu nuk shµallì ndon¡e jakt µer ta". (Jusuf 40).
Pra, u pa qarte se fjala: "nuk ka zot pos All·llahut" ka per qellIm: Nuk ka te
adhuruar me te drejte pos All·llahut ,subhanehu ue teala, ndersa zoterat tjere, qe
adhuruesIt e tyre I konsIderojne per zotera, ato nuk jane te vertete d.m.th. jane te
kote. Ì gjIthe ZoterImI I takon vetem All·llahut ,subhanehu ue teala,.
E sa I përket fjaIës së dytë: "|uhammedI eshte I derguar I All·llahut",
kuptImI eshte shqIptImI me goje pas besImIt me zemer se |uhammedI I bIrI I
Abdull·llahut nga fIsI Kurejsh eshte I derguar I All·llahut ,azze ue xhel·le, derI te te
gjIthe njerezIt dhe xhInet, sIç thote All·llahu ,subhanehu ue teala,: "Thua¡: 0 ¡u
n¡erez! Une ¡am ì deryuar ì All-llahut te te y¡ìthe ¡u, All-llahut qe vetem ì Tì¡
eshte sundìmì ì qìe¡ve dhe ì Tokes, s'ka te adhuruar t¡eter µos Tì¡, Aì ¡eµ ¡ete

1
Transncion DuIariu (4347} dIc Muslini (19}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 24

dhe Aì ¡eµ vdek¡e, µra besone All-llahun dhe te deryuarìn e Tì¡, µe¡yamberìn e
µashkolluar, qe beson All-llahun dhe shµall¡et e Tì¡, ndìqnì rruyen e tì¡ qe ta
y¡enì te verteten". (el·A'rafe 158). SI dhe ka thene: "Qojte ì madheruar Aì ì Cìlì
ìa zbrìtì Furkanìn (dalluesìn e te vertetes nya e µaverteta, Kur'anìn) robìt te
Vet, qe te behet µe¡yamber ì te y¡ìtheve". (el·Furkan 1).
Kjo deshmI ta ben te patjetersueshme t'I besosh Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, ne ate qe ka lajmeruar, te praktIkosh ate qe ka urdheruar, te
largohesh nga ajo qe ka ndaluar dhe qortuar dhe ta adhurosh All·llahun ,subhanehu
ue teala, ashtu sI te ka mesuar aI, e jo ndryshe.
Poashtu kjo deshmI ta ben te patjetersueshme qe te besosh se Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk ka kurrfare fuqIe ne zoterIm dhe ne rregullImIn
e CjIthesIse, nuk ka kurrfare te drejte ne adhurIm (t'I behet atIj), por te besosh se
aI eshte rob dhe nuk adhurohet, I derguar dhe nuk genjen, dhe nuk ka mundesI qe
t'I beje vetes apo dIkujt tjeter dem ose dobI pos asaj qe deshIron All·llahu ,azze ue
xhel·le, sIç ka thene All·llahu ne Kur'an per te derguarIn: "Thua¡: Une nuk ¡u
them se ì kam ne komµetence thesaret e All-llahut, as nuk µretendo¡ se ì dì
jshehtesìte as nuk ¡u them se une ¡am melek. Une nd¡ek vetem ate qe me
shµallet mua.". ( el·En'am 50).
Pra, aI eshte rob I urdheruar I cIlI e praktIkon ate me te cIlen eshte
urdheruar, thote All·llahu ,subhanehu ue teala,: "Thua¡: Une une nuk kam ne
dore y¡e qe t'¡u laryo¡ denìmìn, as t'¡u s¡ell dobì! Thua¡: Ështe e vertete se
mua nuk me mbron askush µre¡ denìmìt te All-llahut dhe µerveç Tì¡, une nuk
y¡e¡ mbeshtet¡e". (el·XhInn 21·22). Poashtu thote: "Thua¡: Une nuk kam ne dore
µer veten tìme as ndon¡e dobì, as ndon¡e dem, µos çka do All-llahu. Sìkur ta
dì¡a te jshehten do te shumo¡a µer vete te dobìshmet, e nuk do te me yodìste
y¡e e keqe. Une nuk ¡am t¡eter veçse qortues dhe µeryezues µer n¡erezìt qe
beso¡ne". (el·A'raf 188).
Pra, ky eshte kuptImI I deshmIse: "Nuk ka zot tjetër pos AII-IIahut dhe
huhammedI është I dërguar I tIj".
Nga ky kuptIm e meson se adhurImI nuk I takon as te derguarIt te All·llahut
,azze ue xhel·le, e as ndokujt tjeter prej krIjesave dhe bIndesh se aI I takon vetem
All·llahut ,subhanehu ue teala, te 7etmIt.
Thote All·llahu ,xhel·le she'nuhu,: "Thua¡: Namazì ìm, kurbanì ìm, ¡eta ìme
dhe vdek¡a ìme ¡ane th¡eshte vetem µer All-llahun, Zotìn e boteve. Aì nuk ka
shok. Me kete ¡am ì urdheruar dhe ¡am ì µarì ì muslìmaneve". (el·En'am 162·
16J).
SI dhe meson se ne, te derguarIn duhet ta ngrIsIm ne ate grade sa e ka ngrItur
All·llahu ,subhanehu ue teala, se aI eshte rob I All·llahut ,azze ue xhel·le, dhe I
derguar I TIj, paqa dhe meshIra e All·llahut qofte mbI te.

P-18: SI mundet që fjaIa 'La IIahe II-IaII-IIah' (Nuk ka zot pos All·llahut) t'I
përmbIedh të gjItha IIojet e teuhIdIt!
PërgjIgje: Ajo I permbledh te gjItha llojet e teuhIdIt, ose me permbajtje ne
vete ose me domosdoshmerI.
Kjo shIhet p.sh. ne fjalen e atIj qe thote: '0eshmoj se nuk ka te adhuruar pos
All·llahut", prej fjales se ketIj duket se e ka per qellIm teuhIdIn uluhIje (te
adhurImIt), e kjo ne vete e permban edhe teuhIdIn rububIje (te zoterImIt), sepse
dIhet se askush nuk do ta kIshte adhuruar perderIsa nuk beson ne zoterImIn e TIj
,azze ue xhel·le,.
Poashtu ne vete e permban edhe teuhIdIn e cIlesIve dhe emrave te All·llahut,
sepse njerIu e adhuron All·llahun pasIqe bIndet se AI e merIton adhurImIn, e ne
kete bIndet nepermjet emrave dhe cIlesIve te TIj ,azze ue xhel·le,.
|u per kete ÌbrahImI ,alejhI selam, ka thene: "0 babaì ìm, µse e adhuron
ate qe nuk dey¡on e as qe sheh dhe nuk te ben kurrjare dobìe". (|erjem 42).
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 25

Pra, teuhIdI I adhurImIt I permban ne vete edhe teuhIdIn e zoterImIt dhe ate
te emrave dhe cIlesIve te All·llahut ,subhanehu ue teala,.

P-1º: Ç'është urtësIa e krIjImIt të njerëzve dhe xhInëve!
PërgjIgje: Para se te fIlloj te flas ne kete pyetje, dua te potencoj nje rregull
te pergjIthshem qe ka te beje me ate se çka krIjon All·llahu ,subhanehu ue teala,
dhe çka lIgjeson.
Ky rregull eshte nxjerrur nga ajetI I All·llahut ,subhanehu ue teala,: "Aì eshte
ì 0ìturì, ì Urtì" (et·TahrIm 2); dhe nga ajetI: "Me te vertete All-llahu eshte ì
0ìtur dhe ì Urte". (en·NIsa 42), sI dhe shume ajete tjera qe aludojne qarte ne
urtesIne e All·llahut ,subhanehu ue teala, ne ate qe krIjon dhe ne ate qe lIgjeson,
qofshIn ato prej lIgjeve kosmologjIke apo fetare.
Çdo gje qe ka krIjuar All·llahu ,subhanehu ue teala, ka urtesIne e vet qofte ne
shpIkjen e tIj, qofte ne zhdukjen e tIj. SI dhe çdo gje qe lIgjeson ka urtesIne e vet
pa dallIm se a ka te beje me oblIgIme, lejIme apo ndalIme.
Por, keto urtesI, kosmologjIke apo fetare ka mundesI qe ne t'I dIjme ose jo,
apo ka mundesI qe nje grup I njerezve t'I dIjne e nje tjeter jo, per shkak te
dIturIse dhe mençurIse qe ka nje grup me shume se tjetrI.
Pas kesaj mund te themI se krIjImI I njerezve dhe xhIneve ka nje urtesI te
madhe dhe qellIm te mrekullueshem, ajo eshte adhurImI I All·llahut ,subhanehu ue
teala,, sIç edhe ka thene ne Kur'an: ".dhe nuk ì kam krì¡uar n¡erezìt dhe xhìnet
µer t¡eter µos se te Me adhuro¡ne". (edh·0harIjat 56); poashtu ka thene: "Mos
valle kenì menduar se ¡u kemì krì¡uar µer se kotì dhe se nuk do te kthehenì te
Neî". (el·|u'mInun 115); dhe ka thene: "A mendon n¡erìu se do te lìhet ì
harruar". (el·KIjameh J6).
SI dhe shume ajete tjera qe tregojne se All·llahu ,azze ue xhel·le, ka urtesI te
madhe per krIjImIn e njerezve dhe xhIneve, per Ibadet (adhurIm) pra, Ibadet
eshte: "NënshtrImI ndaj AII-IIahut ,azze ue xheI-Ie, me dashurI dhe madhërIm
duke I praktIkuar urdhërat e TIj dhe duke u Iarguar prej ndaIesave të TIj, në
atë mënyrë ashtu sI kanë ardhur në sherIat". Ka thene All·llahu ,subhanehu ue
teala,: "0he nuk u urdheruan µer t¡eter veçse ta adhuro¡ne All-llahun me n¡e
adhurìm te sìnqerte, duke qene te µaster ne besìmìn e tyre". (el·8ejjIneh 5).
Kjo eshte pra, urtesIa e krIjImIt te njerezve dhe xhIneve, e aI I cIlI rrebelohet
ndaj ZotIt te tIj dhe behet mendjemadh ndaj adhurImIt te TIj, aI e kundershton
kete urtesI, per shkak te se cIles I ka krIjuar roberIt e TIj.
Kjo veper e tIj tregon se aI beson se eshte I krIjuar per se kotI dhe pa qellIm,
edhepse aI nuk e shpreh kete, por kjo kuptohet nga rrebelImI dhe mendjemadhesIa
e tIj ndaj respektIt te All·llahut ,subhanehu ue teala,.

P-20: NjerIu bën dua (lutje) dhe nuk ka përgjIgje! E AII-IIahu ,subhanehu
ue teaIa, ka thënë: "Me lutnì Mua e Une ¡u µery¡ìy¡em". SI mundet kjo!
PërgjIgje: FalenderImI I takon All·llahut ,azze ue xhel·le,, paqa dhe meshIra
e All·llahut qofte mbI |uhammedIn ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
E lus All·llahun ,subhanehu ue teala, per mua dhe per vellezerIt e mI per
besIm, fjale dhe pune te qelluara.
Thote All·llahu ,xhel·le she'nuhu,: "Tha Zotì ¡ua¡: Me lutnì Mua e Une ¡u
µery¡ìy¡em, e ata te cìlet behen mend¡emedhen¡ nda¡ adhurìmìt Tìm, do te
hy¡ne ne Xhehennem duke qene te µoshteruar". (CafIr 60).
PyetesI thote se e lute All·llahun ,azze ue xhel·le, dhe nuk I pergjIgjet per
lutjen, dhe kjo gje I beka problematIke me ajetIn e lartecItuar, ku premton All·
llahu ,azze ue xhel·le, se aI qe I lutet, AI I pergjIgjet asaj lutjeje, dhe dIhet se All·
llahu ,subhanehu ue teala, nuk e thyen premtImIn.
PergjIgjeja per kete eshte, per pranIm te duave, ka dIsa kushte te cIlat duhet
patjeter te plotesohen, ato jane:
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 2ó

KushtI I parë: SInqerItetI ne All·llahun ,azze ue xhel·le, ashtuqe te jete I
sInqerte gjate lutjes se tIj dhe te kthehet kah AI ,subhanehu ue teala, me zemer te
plote, I bIndur ne kthyerjen kah All·llahu, me dIturI se All·llahu ,xhel·le she'nuhu,
mundet t'I pergjIgjet lutjes dhe duke shpresuar ne pranImIn e lutjes se tIj.
KushtI I dytë: 0uhet te ndIeje gjate lutjes se tIj se eshte me se I nevojshem
per All·llahun ,subhanehu ue teala, sI dhe ta dIje se All·llahu eshte I 7etmI I CIlI I
pergjIgjet lutjes se te nevojshmIt kur aI e lut, dhe e largon te keqen nga robI I 7et.
E nese e lute All·llahun duke u ndIer se nuk eshte aq I nevojshem per All·llahun,
por vetem ben dua keshtu tradIcIonalIsht, ky nuk eshte duke kerkuar pergjIgje ne
realItet.
KushtI I tretë: Te jete larg te ushqyerIt me haram, sepse te ushqyerIt me
haram eshte pengese mes njerIut dhe pergjIgjes se lutjes se tIj.
Kjo shIhet ne hadIthIn e vertete nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, ku thote: "All·llchu është ì Mìrë dhe nuk prcnon pos të mìrës dhe All·llchu ì
kc urdhërucr besìmtcrët me ctë që ì kc urdhërucr pe]ycmberët", e All·llahu
,subhanehu ue teala, ka thene: "0 ¡u besìmtare, hanì µre¡ te mìrave qe ¡u kemì
jurnìzuar dhe jalenderone All-llahun, nese Ate ¡enì duke e besuar". (el·8ekare
172); poashtu ka thene: "0 ¡u te deryuar hanì nya te mìrat dhe µunonì veµra te
mìra". (el·|u'mInun 51).
SI dhe ka permendur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, rastIn e
udhetarIt te parregulluar e te pluherosur, I cIlI ngrItI duart larte dhe tha: D Zot! D
Zot!, ndersa ushqImI I tIj eshte prej haramIt, veshja e tIj prej haramIt dhe eshte
furnIzuar me haram. Tha Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,: E sì t'ì
përy]ìy]et All·llchu këtì]³!
1
.
Pra, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e konsIderoI sI te
pamundshme qe All·llahu t'I pergjIgjet ketIj njerIu, I cIlI I berI shkaqet e dukshme
per pranImIn e lutjeve, ato jane:
Së parI: NgrItja e duarve drejt QIellIt d.m.th. drejt All·llahut ,azze ue xhel·
le,, sepse AI eshte ne qIell, mbI Arsh. E zgjatja e duarve drejt All·llahut
,subhanehu ue teala, eshte prej shkaqeve te pranImIt te duave, sIç na tregon
hadIthI te cIlIn e transmeton Ìmam AhmedI ne |usned: "All·llchu është ì Turpshëm
dhe ì Ndershëm, turpërohet kur robì ì Tì] ì nyre ducrt për tc lutë Atë, e t'ìc kthen
ducrt të zbrczëtc".
2

Së dytI: Ky njerI e ka lutur All·llahun me emrIn Zot (Fabb), "D Zot, o Zot!".
NdermjetesImI tek All·llahu ,azze ue xhel·le, me kete emer eshte prej
shkaqeve te pranImIt te duave. Sepse Zot eshte KrIjues, Posedues dhe Zoterues I te
gjItha çeshtjeve, ne dore te TIj jane punet e qIejve dhe Tokes.
|und te veresh ne Kur'an se duate me te shumta qe jane, jane me kete
emer: "0 Zotì yne, ne dey¡uam n¡e thìrres qe jtonte ne besìm duke thene: te
besonì Zotìn tua¡! E ne besuam! Zotì yne, na ì jal mekatet tona, na ì mbulo te
metat tona dhe µas vdek¡es na bashko me te mìret! Zotì yne, na ¡eµ ate qe
neµerm¡et te deryuarve Tu na e µremtove dhe ne 0ìten e Kì¡ametìt mos na
turµero, vertete Tì ¡e Aì qe nuk e shkele µremtìmìn! Zotì ì tyre ìu µery¡ìy¡
lut¡es se tyre e tha: Une nuk ìa humbì mundìn asn¡erìt µre¡ ¡ush, mashkull
qojte aµo jemer, ¡u ¡enì µre¡ n¡erì t¡etrìt". (AlI Ìmran 19J·195).
NdermjetesImI (tevessulI) pra, tek All·llahu me kete emer eshte prej
shkaqeve te pranImIt te lutjeve.
Se tretI: Ky njerI Ishte udhetar, e udhetImI ne te shumten e rasteve eshte
prej shkaqeve te pranImIt te duave.
Ngase njerIu ne udhetIm e ndIen nevojen per All·llahun ,azze ue xhel·le, me
teper sesa kur eshte ne vend te vet.

1
Transncion Muslini
2
Transncion AIncdi në Musncd (5/428}; TirnidIiu (3556} dIc Ilën Ma×Ic (3865}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 27

Poashtu edhe cIlesImI I tIj sI I parregulluar e I pluherosur tregon se e ka lene
anash kujdesjen per dukjen e tIj dhe gjeja me me rendesI per te eshte bere duaja
ndaj All·llahut ,subhanehu ue teala, ne çfaredo gjendje te jete, I parregulluar, I
pluherosur apo ne gjendje te mIre. E keto dy te parat kane ndIkIm ne pranImIn e
duave, sIç shIhet kjo nga hadIthI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ku
tregon se All·llahu ,azze ue xhel·le, ne mbremjen e dItes se ArafatIt zbret ne
qIellIn e 0unjase dhe u levdohet melekeve me njerezIt qe jane ne Arafat, duke Iu
thene: "Më kcnë crdhur nyc çdo luyìnë, të pluhërosur, ]o të ku]desshëm për veten
e tyre dhe rrìnë në 0ìell".
1

Te gjItha keto shkaqe per pranImIn e duave nuk I kane bere fare dobI, sepse
ushqImI e veshja e tIj ka qene prej haramIt, dhe eshte furnIzuar me haram.
Andaj, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, tha: "E sì t'ì përy]ìy]et
All·llchu këtì] n]erìu".
Keto jane pra, kushtet e pranImIt te duave, nese keto nuk plotesohen
pergjIgjeja e duase eshte larg, e nese plotesohen keto dhe nuk hase ne pergjIgje
prej All·llahut ,subhanehu ue teala, kjo me sIgurI eshte prej urtesIse se All·llahut
,xhel·le she'nuhu, qe e dIn vetem AI, "ndoshta ¡u deshìronì dìç µor a¡o eshte e
keqe µer ¡u".
Dse ndoshta All·llahu me kete deshIron t'Ia largon ndonje te keqe edhe me te
madhe qe aI nuk e dIn ose don All·llahu ,subhanehu ue teala, qe per shkak te kesaj
t'Ia shumfIshoje shperblImIn 0Iten e KIjametIt.
Ashtuqe nese nuk I pranohet duaja pas plotesImIt te kushteve dhe nuk I
largohet ndonje e keqe qe eshte edhe me e madhe, ky njerI I ka bere shkaqet dhe
nuk I eshte pranuar duaja, e me kete All·llahu Ia shumfIshon shperblImIn 0Iten e
KIjametIt me dIç me te madhe dhe me te plote.
|e rendesI poashtu eshte qe mos te behet njerIu I padurueshem ne pranImIn
e duase, sepse kjo eshte prej shkaqeve te mospranImIt te duave, sIç shIhet ne
hadIthIn ku thote Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,: "Secìlìt nyc ]u ì
prcnohet duc]c nëse nuk nyutet", I thane: D I derguar, e sI ngutet:! Tha: "Atëherë
kur thotë: 0 lutc, u lutc, u lutc dhe nuk mu prcnuc duc]c".
2

Pra, nuk I ka hIje njerIut qe te behet I padurueshem ne pranImIn e duave,
ashtuqe pastaj te merzItet dhe te largohet nga duaja. Por, duhet qe vazhdImIsht te
beje dua, sepse çdo dua me te cIlen I lutesh All·llahut ,azze ue xhel·le, eshte
adhurIm me te cIlIn afrohesh tek All·llahu ,subhanehu ue teala, dhe t'I shton
shperblImet.
E tI vella, ben sa me teper lutje per te gjItha çeshtjet, te pergjIthshme apo
te veçanta per ty, te medhaja apo te vogla.
SIkur mos te kIshte nga duaja dobI tjeter pos asaj se eshte adhurIm, do te
mjaftonte kjo sI shkak per te mos u larguar nga duaja. All·llahu na ndIhmofte.

P-21: Ç'është IhIasI (sInqerItetI)! 0he ç'është dIspozIta kur dIkush me
adhurImIn e tIj ka për qëIIIm dIkë tjetër!
PërgjIgje: KuptImI I sInqerItetIt per All·llahun ,azze ue xhel·le, eshte:
"NjerIu me adhurImIn e tIj të ketë për qëIIIm afrImIn tek AII-IIahu ,xheI-Ie
she'nuhu, dhe shpërbIImIn e TIj".
E nese me adhurImIn e tIj ka per qellIm dIç tjeter, ajo mund te jete njera
prej llojeve vIjuese:
LIojI I parë: |e adhurImIn e tIj te kete per qellIm afrImIn te dIkush tjeter pos
All·llahut ,azze ue xhel·le, dhe te arrIje levdIm te njerezIt.
Kjo gje I zhduke punet e mIra dhe eshte shIrk. Transmeton Ebu Hurejra
,radIjall·llahu anhu, se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Ka

1
Transncion Muslini (436}
2
Transncion DuIariu (6340} dIc Muslini (2735}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 28

thene All·llahu ,subhanehu ue teala,: "0në ]cm më ì pcnevo]shmì për shok, e kush
bën ndon]ë vepër duke Më shoqërucr në ctë vepër dìkë t]etër, lcryohem nyc cì
dhe veprc e tì]".
1

LIojI I dytë: |e adhurImIn e tIj te kete per qellIm arrItjen e ndonje qellImI te
dunjase, sIkurse post, autorItet ose pasurI dhe jo afrImIn tek All·llahu ,azze ue
xhel·le,.
Kjo I asgjeson veprat e tIj dhe nuk afrohet tek All·llahu, sepse AI ka thene:
"Kush ka µer qellìm ¡eten e kesa¡ bote dhe te mìrat e sa¡, Ne do t'u µloteso¡me
atyre shµerblìmìn e veµrave te tyre ne te, dhe atyre nuk do t'u munyo¡e y¡e.
Te ketìlleve ne boten t¡eter u µerket vetem Xhehennemì, e a¡o qe veµruan dhe
µunuan ka deshtuar dhe eshte asy¡esuar". (Hude 15·16).
0allImI mes kesaj dhe asaj me pare eshte se I parI ka per qellIm qe njerezIt te
thone se ku e adhuroka All·llahun ,azze ue xhel·le, shume, ndersa I dytI nuk e ka
kete qellIm dhe nuk I Intereson e levdoI dIkush apo jo.
LIojI I tretë: |e adhurImIn e tIj te kete per qellIm afrImIn tek All·llahu
,subhanehu ue teala, sI dhe dobIne e kesaj dunjaje qe mund te arrIhet prej atIj
adhurImI.
SIkurse pas qellImIt per adhurImIn e All·llahut me abdest te kete per qellIm
relaksImIn dhe pastertIne e trupIt, me namaz te kete per qellIm gjImnastIken, me
agjerIm pakesImIn e peshes dhe me HaxhIn te kete per qellIm pamjen e vendeve
Interesante dhe haxhIleret.
Kjo e mangeson shperblImIn e ÌhlasIt, ne rast se qellImI per adhurImIn e All·
llahut eshte me I madh sesa dobIa, mIrepo per kete nuk ka ndonje mekat, sIkurse
thote All·llahu ,azze ue xhel·le,: "Nuk eshte mekat µer ¡u te kerkonì beyatì nya
Zotì ¡ua¡." (el·8ekare 198).
E nese qellImI me I madh nuk eshte adhurImI I All·llahut ,subhanehu ue teala,
aI ne AhIret nuk ka shperblIm per ate veper, bIle frIgohem se ndoshta edhe mund
te beje mekat, sepse adhurImIn e All·llahut ,azze ue xhel·le, -qe eshte prej
qellImeve me te medhja· e ka bere sI mjet per dobIte e kesaj bote te pavlefshme.
Ky eshte sIkur ata per te cIlet ka thene All·llahu ,subhanehu ue teala,: "Ka
µre¡ tyre qe do te be¡ne vere¡t¡e ne ndar¡en e lemoshes, nese u ¡ìµet nya a¡o
ata mbesìn te kenaqur, e nese nuk u ¡ìµet, ata hìdherohen". (et·Teube 58).
Transmeton Ebu 0avudI ne SunenIn e tIj nga Ebu Hurejra ,radIjall·llahu anhu,
se nje njerI tha: D I derguar, dIkush don te beje xhIhad dhe me te deshIron ndonje
te mIre prej te mIrave te dunjase:! E Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
tha: "Aì nuk kc shpërblìm",
2
Ia perserItI trI here e Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, thonte: "Aì nuk kc shpërblìm".
Poashtu tregohet ne dy SahIhet nga DmerI ,radIjall·llahu anhu, se Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush shpërnyulet (bën hìxhret)
për të ]ìtucr dìç pre] dun]csë ose për tc mcrtucr ndon]ë yruc, shpërnyul]c e tì]
është për ctë që kc vendosur".
J

E nese qellImI I tIj eshte I barabarte, per adhurIm dhe per dobI te dunjase,
atehere duhet te shIhet, por prapseprap mendoj se me e verteta eshte se aI nuk ka
shperblIm per vepren, ngase aI ne kete rast eshte sIkurse aI qe vepron per All·
llahun dhe per dIkend tjeter.
0allImI mes ketIj llojI dhe atIj me pare eshte se tek aI I llojIt te meparshem,
dukshem shIhet se aspak nuk e ka per qellIm adhurImIn e All·llahut ,azze ue xhel·
le, por aI deshIron vetem ate (dobIne e dunjase) qe Ia mundeson adhurImI I All·
llahut ,azze ue xhel·le,.

1
Transncion Muslini (2985}
2
Transncion Elu Davudi (2516} dIc Ncsaiu (3140}.
3
Transncion DuIariu (1} dIc Muslini (1907}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 2º

Nëse dIkush thotë: SI mund ta dIjme se kur qellImI eshte me I forte per
adhurIm dhe kur per dobI te dunjase:
ThemI: ShIhet mIrefIllI atehere kur njerIu pasIqe e kryen adhurImIn, nuk
Interesohet se a ka arrItur ndonje dobI te dunjase apo jo, kjo te jep te kuptosh se
qellImI kryesor I ketIj eshte adhurImI I All·llahut ,subhanehu ue teala,.
SIdoqofte, nIjetI (qellImI) qe eshte fjale e zemres, çeshtja e saj eshte e
madhe dhe e rrezIkshme.
|und te te ngrIte ne graden e te sInqerteve ose te te gjuaje te me te
poshtmIt e ZjarrIt.
0Isa nga SelefI kane thene: "Nuk kam luftuar dIçka me lufte me te forte sesa
ÌhlasIn (sInqerItetIn)".
LusIm All·llahun te na jep neve dhe juve sInqerItet ne vepra dhe t'I
permIresoje punet tona.

P-22: CIII është medhhebI (mendImI) I ehII sunne ueI xhema'a IIdhur me
shpresën dhe frIkën!
PërgjIgje: 0Ijetaret, lIdhur me ate se frIkes apo shpreses duhet dhene
perparesI kane dIsa mendIme:
Ìmam AhmedI rahImehull·llah ka thene: "Shpresa dhe frIka e njerIut duhet te
jene nje, mos t'I jep perparesI njeres ndaj tjetres, e nese ndonjeres I jep
perparesI, aI shkaterrohet".
Shkaterrohet ngase, poqese I jep perparesI shpreses, ndodhe qe ta ndIje
veten te sIgurte, ne momentIn kur eshte ne hIdherIm te All·llahut ,azze ue xhel·le,
me veprat qe I ben, e nese I jep perparesI frIkes ndodhe qe t'I kepuse shpresat nga
|eshIra e All·llahut ,subhanehu ue teala,.
0Isa dIjetare kane thene: "0uhet t'I jIpet perparesI shpreses gjate kryerjes se
veprave te mIra, dhe t'I jIpet perparesI frIkes ne rast te deshIres per vepra te
keqIja".
Sepse kur ben vepra te mIra, kjo I patjeterson qe te kete mendIm te mIre per
All·llahun, ashtuqe I jep perparesI shpreses, d.m.th. shpreses lIdhur me pranImIn e
asaj vepre nga ana e All·llahut ,subhanehu ue teala,.
E kur te deshIron te beje veper te keqe, I jep perparesI frIkes, ashtuqe te mos
bIe ne te.
0Isa tjere kane thene: "Ì shendoshI duhet t'I jep perparesI frIkes, e I semurI
duhet t'I jep perparesI shpreses". Sepse kur I shendoshI I jep perparesI frIkes, aI
largohet prej mekateve, e I semurI kur I jep perparesI shpreses, e takon All·llahun
,subhanehu ue teala, duke pasur mendIm te mIre per Te.
E mendImI Im per kete çeshtje eshte se kjo dallon ashtu sI dallojne gjendjet e
njerezve.
Kur njerIu frIgohet se poqese I jep perparesI frIkes, me kete do t'I keput
shpresat ne meshIren e All·llahut ,azze ue xhel·le, ky e ka per oblIgIm ta largoje
kete dhe t'I jep perparesI shpreses.
E nese frIgohet se poqese I jep perparesI shpreses, me kete do ta ndIeje
veten te sIgurte duke qene ne hIdherIm te All·llahut me veprat qe I ben, ky e ka
per oblIgIm ta largoje kete dhe t'I jep perparesI frIkes.
Nje gje eshte e vertete, njerIu eshte mjek I vetvetes nese e ka zemren e
gjalle, e aI qe e ka zemren e semure, nuk mundohet per ta sheruar ate dhe nuk I
shIkon gjendjet e saja, ketIj edhe nuk I Intereson kjo çeshtje.

P-23: ßërja e sebepeve (shkaqeve) a konsIderohet mohIm I tevek-kuIIt
(mbështetjes në AII-IIahun)! 0Isa njerëz në fIIIIm të Iuftës së CadIshuIIIt ArabIk,
I bënë shkaqet (u pregatItën), e dIsa të tjerë I Iënë ato, duke thënë se ata janë
të mbështetur në AII-IIahun ,azze ue xheI-Ie,!
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 30

PërgjIgje: DblIgIm e ka besImtarI qe zemren e tIj ta lIdhe per All·llahun
,subhanehu ue teala, te besoje forte se All·llahu ,azze ue xhel·le, eshte AI I CIlI I
sjelle dobIte dhe I largon te keqIjat, sI dhe ta dIje se mbreterIa e Tokes dhe e
qIejve I takon vetem AtIj ,subhanehu ue teala,.
All·llahu thote: "Vetem All-llahut ì takon dì¡a µer jshehtesìte e qìe¡ve dhe
te Tokes, çdo çesht¡e ì kthehet vetem Atì¡, µra adhuro¡e Ate, mbeshtetu tek
Aì, se Zotì yt nuk eshte ì µan¡ohur µer ate qe veµronì". (Hude 12J).
Poashtu |usaI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I tha popullIt te tIj: "0 µoµullì
ìm, nese ì kenì besuar All-llahut, vetem ne Te mbeshtetunì, µoqese ¡enì
muslìman. Ata ìu µery¡ìy¡en duke ì thene: All-llahut ìu kemì mbeshtetur, Zotì
yne, mos ì mundeso µoµullìt mìzor te na sµrovo¡e! 0he me meshìren Tende, na
shµeto µre¡ µoµullìt ¡obesìmtar". (Junus 84·86).
Poashtu ka thene All·llahu ,subhanehu ue teala,: ".e besìmtaret le te
mbeshteten tek All-llahu". (Alu·Ìmran 160).
SI dhe ka thene: "Kush mbeshtetet ne All-llahun, Aì ì m¡ajton atì¡, All-
llahu do t'ìa realìzo¡e deshìren atì¡ dhe All-llahu çdo y¡e¡e ì ka bere mase te
caktuar". (et·Talake J).
Pra, besImtarI e ka oblIgIm te mbeshtetet ne ZotIn e tIj, ZotIn e qIejve dhe
Tokes dhe te kete mendIm te mIre per Te.
Por, duhet t'I veproje sebepet per te cIlat ka urdheruar All·llahu ,subhanehu
ue teala, te veprohen.
7eprImI I sebepeve qe jane shkak per ardhjen e te mIrave dhe ndalImIn e te
keqIjave, tregon besImIn ne All·llahun ,subhanehu ue teala, dhe ne UrtesIne e TIj e
assesI qe e mohon tevek·kulIn.
Eja te shohIm zoterIun e atyre qe mbeshteten ne All·llahun, te shohIm
|uhammedIn ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I cIlI I vepronte shkaqet e duhura per
ate qe kIshte nevoje: aI para gjumIt kerkonte mbrojtje prej All·llahut me suret
Felek dhe en·Nas, neper beteja e vIshte mburojen sI dhe gropoI hendekun perreth
|edInes atehere kur e rrethuan grupet e Idhujtareve.
All·llahu ,subhanehu ue teala, prej mIresIse se TIj ka krIjuar gjera me te cIlat
njerIu mund te mbrohet neper luftera dhe per kete merIton falenderIm.
Ne Kur'an per 0avudIn ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, thote: "Ne ì mesuam
atì¡ edhe artìn e µrodhìmìt te kemìshave metalìke sì mburo¡e µer t'u mbro¡tur
ne lujte, a do te ¡enì jalenderues µraî" (el·EnbIja' 80).
E urdheroI 0avudIn ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, qe t'I beje ato me kualItet
te larte dhe t'I beje qe me to te vIshet I gjIthe trupI, ashtuqe te jene me efIkase
per mbrojtje.
Nga kjo kuptojme, se ato vende te cIlat presIn ndonje lufte, nuk kane
kurrfare mekatI ne veprImIn e shkaqeve, sIç jane perdorImI maskave kunder gazIt
per t'I mbrojtur vetet e tyre apo IzolImI I shtepIve te tyre qe mos te depertoje ky
gas
1
.
Kjo eshte prej shkaqeve qe te mbrojne prej demeve, sI dhe nuk ka aspak
mekat nese furnIzohen me me teper ushqIm dhe tjera, nese mendojne se do te
kene nevoje per to.
Sahere qe rrItet frIka nga ajo (lufta), rrItet edhe kerkImI I mbrojtjeve.
Por, prapseprap ata duhet te mbeshteten tek All·llahu ,subhanehu ue teala, I
perdorIn keto sebepe per shkak se All·llahu ,subhanehu ue teala, I ka bere te
lIgjshme ato, e jo se ato jane esenca ne arrItjen e te mIrave dhe largImIn e
demeve.

1
QëllinisIi c ¡ërncnd gazin sc¡sc c la ¡ër qëllin CadisIullin Aralil. E aijc nul
¡riici sc dilusI nund ië Iyjë dIc i'i lufiojë, ¡or nësc lëIci ndonjë lufië, do ië lëIci
fillinisIi nc Iclninc. Siç ndodIi në Iral. (sI.¡}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 31

SI dhe e kane oblIgIm ta falenderojne All·llahun ,azze ue xhel·le, per kete
lehtesIm qe ua ka mundesuar dhe lejuar.
E lus All·llahun ,subhanehu ue teala, ta na mbroje nga çdo sprove dhe
shkaterrIm, te na jep Iman dhe mbeshtetje te forte dhe te na mundesoje veprImIn
e sebepeve te cIlat I ka lejuar dhe eshte I kenaqur nga ato me neve.
|e te vertete AI eshte 8ujar dhe I Ndershem. Paqa dhe |eshIra e All·llahut
qofte mbI te derguarIn tone, |uhammedIn, famIljen e tIj dhe gjIthe shoket e tIj.

P-24: Ç'është dIspozIta e mbështetjes së pIotë në sebepe!
PërgjIgje: |beshtetja ne shkaqe eshte tre lloj:
LIojI I parë: Ajo qe konsIderohet mohIm I teuhIdIt, ajo eshte qe njerIu te
mbeshtetet ne dIçka, qe nuk mund te kete ajo ndonje efekt dhe mbeshtetet ne te
plotesIsht, duke u larguar nga All·llahu ,subhanehu ue teala, sIkur ata qe
mbeshteten ne ata qe jane ne varre per t'ua larguar ndonje fatkeqesI.
Kjo gje eshte shIrk I madh qe nxjerr prej ÌslamIt.
0IspozIta e ketIj eshte ashtu sI ka thene All·llahu ,azze ue xhel·le,: "Aì ì cìlì ì
shoqeron All-llahut ndon¡e shok, All-llahu atì¡ ìa ndalon Xhennetìn, e vendì ì tì¡
do te ¡ete Z¡arrì. Per zullumqaret nuk do te kete ndìhetare". (el·|aIde 72).
LIojI I dytë: Te mbeshtetet ne ndonje sebep te lIgjshem dhe te realte, duke
qene neglIzhent se kush eshte shkaktarI I vertete -qe eshte All·llahu· , kjo eshte
prej llojeve te shIrkut qe nuk nxjerre nga feja Ìslame.
Sepse aI eshte mbeshtetur ne shkak por e ka harruar ShkaktarIn, All·llahun
,azze ue xhel·le,.
LIojI I tretë: Te mbeshtetet ne shkak ashtu thjeshte, veç per ate se eshte
shkak, duke qene I mbeshtetur esencIalIsht ne All·llahun ,subhanehu ue teala,.
8eson se ky shkak eshte prej All·llahut, nese do All·llahu e ndale nese do e le,
dhe beson se shkaku nuk ka kurrfare ndIkImI ne 0eshIren e All·llahut ,azze ue xhel·
le,.
Kjo nuk konsIderohet mohIm I teuhIdIt, as pjeserIsht e as plotesIsht.
Edhepse ka shkaqe te lIgjshme e te realta, duhet qe njerIu te mos lIdhet per
shkaqe, por duhet te lIdhet per All·llahun ,subhanehu ue teala,.
Ì punesuarI I cIlI e ka lIdhur zemren e vet plotesIsht me drejtorIn e tIj duke e
harruar shkaktarIn e vertete -qe eshte All·llahu·, kjo eshte nje lloj shIrku, e nese
beson se drejtorI eshte shkak (per furnIzImIn e tIj) e All·llahu ,azze ue xhel·le,
Shkaktar, kjo nuk eshte mohIm I teuhIdIt.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I bente shkaqet duke qene I
mbeshtetur ne All·llahun ,xhel·le she'nuhu,.

P-25: Ç'është dIspozIta e të fryerIt (rukjes)
1
! 0he ç'është dIspozIta e
shkrImIt të ajeteve dhe IIdhjes së tyre në qafë të të sëmurIt!
PërgjIgje: Te fryerIt me Kur'anI ose me lutjet e lejuara per te semurIn qe e ka
godItur sIhrI (magjIa) ose ndonje semundje tjeter eshte I lejuar dhe nuk ka gje te
keqe.
Transmetohet se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, u ka bere
rukje shokeve te tIj, prej gjerave me te cIlen u ka bere, eshte edhe kjo lutje: "D
Zotì ynë, All·llch, ì Cìlì ]e në Qìell, ì Shen]të është emrì Yt, Tì urdhëron në Qìell
dhe në Tokë. Ashtu sì është mëshìrc yte në Qìell bë]e edhe në Tokë, zbrìt n]ë
mëshìrë pre] Mëshìrës Tënde dhe n]ë shërìm pre] Shërìmìt Tënd për këtë
sëmund]e"
2
, dhe u shendoshte. Poashtu prej lutjeve eshte edhe kjo: "Në emër të

1
Lc×inii ië Kur'anii osc luijcvc ië ndrysInc ¡ër larginin c sënundjcs. (sI.¡}
2
Transncion Elu Davudi (3982}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 32

All·llchut të bë] ruk]e nyc çdo sëmund]e që të mundon dhe nyc çdo shpìrt dhe sy
që të kc zìlì, All·llchu të shëron, në emër të All·llchut të bë] ruk]e"
1
.
Prej metodave eshte edhe venIa e dores te vendI ku dhemb dhe te thuhet kjo
lutje: "Kërko] mbro]t]e nyc All·llchu dhe Krencrìc e Tì] nyc e keq]c të cìlën e kcm
dhe që ì ]rìyohem"
2
, sI dhe lutje te tjera qe I kane permendur dIjetaret prej
transmetImeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
E sa I perket shkrImIt dhe lIdhjes se tyre, per kete ka dy mendIme, dIsa e
lejojne e te tjeret e ndalojne, me afer te vertetes eshte ndalImI I saj, sepse kjo
gje nuk ka ngjare ne jeten e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, por aI e
praktIkonte lexImIn per te semurIn.
Edhe nje here, sa I perket lIdhjes se ajeteve dhe lutjeve ne qafe te te
semurIt, ne dore, nder jastek apo dIkund tjeter, kjo eshte prej gjerave te
ndaluara, sIpas me te vertetes, sepse nuk eshte praktIkuar gjate jetes se Fesulull·
llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dIç e tIlle.
SecIlI qe thote per dIçka se eshte shkak I dIçkaje, dhe te njejten gje All·llahu
nuk e ka quajtur shkak per te, kjo pune e tIj eshte nje lloj shIrku, sepse aI thote
per dIçka se eshte sebep, per te cIlen nuk ka thene All·llahu ,azze ue xhel·le,.

P-26: Pukja a konsIderohet mohIm I tevek-kuIIt!
PërgjIgje: Tevek·kulI eshte mbeshtetja e sInqerte ne All·llahun ,subhanehu
ue teala, per arrItjen e te mIrave dhe largImIn e te keqIjave duke I vepruar
shkaqet, te cIlat I ka urdheruar All·llahu.
Nuk quhet tevek·kul te mbeshtetesh ne All·llahun ,azze ue xhel·le, duke mos I
vepruar shkaqet.
|beshtetja ne All·llahun ,subhanehu ue teala, duke mos I vepruar shkaqet
konsIderohet fyerje e All·llahut dhe UrtesIse se TIj, qofte I Lartesuar AI nga keto.
All·llahu ,subhanehu ue teala, I ka lIdhur rezultatet me shkaqe, te cIlat duhet
te veprohen.
Ketu na paraqItet nje pyetje: CIlI prej njerezve ka qene me tevek·kul me te
forte:
PërgjIgje: AI eshte I derguarI, |uhammedI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, aI
I vepronte shkaqet e mbrojtjes nga te keqIjat.
Po, aI kur u nIste per ne lufte veshte mburojen per tu mbrojtur prej
shIgjetave, bIle ne luften e UhudIt ka veshur dy mburoja, gjIthe kete e ka bere sI
pergatItje per ate qe mund te ndodhe.
7eprImI I shkaqeve nuk konsIderohet mohIm I tevek·kulIt me kusht qe njerIu
te beson se ato jane thjeshte vetem shkaqe, dhe nuk kane ndIkIm pos me lejen e
All·llahut ,subhanehu ue teala,.
Pra, rukja, lexImI I njerIut per vetveten apo vellezerIt e tIj te semure, nuk
konsIderohet mohIm I tevek·kulIt.
Sepse dIhet mIrefIllI se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I
lexonte vetvetes dhe shokeve te tIj kur semuheshIn. All·llahu e dI me se mIrI.

P-27: Ç'është dIspozIta e mbajtjes së hajmaIIve!
PërgjIgje: |bajtja e hajmalIve eshte dy lloj:
LIojI I parë: Ne hajmalI te kete te shkruar Kur'an, per kete lloj dIjetaret e
hershem dhe te tashem kane dy mendIme.
Prej tyre ka te cIlet e lejojne, duke thene se kjo hyn ne fjalet e All·llahut
,subhanehu ue teala,: "Nya Kur'anì qe zbresìm ka sherìm dhe meshìre µer
besìmtaret". (el·Ìsra' 82), dhe: "Lìber qe ìa kemì zbrìtur atì¡, e ne te ka

1
Transncion Muslini (2186}
2
Transncion Muslini (2202}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 33

beyatì". (Sad 29). E prej begatIse se tIj eshte edhe mbajtja e saj, per largImIn e te
keqIjave.
E te tjeret e kane ndaluar, duke thene: Kjo nuk eshte vertetuar nga Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, se eshte prej sebepeve te lejuara me te cIlen
largohen te keqIjat.
Esenca ne çeshtje sI kjo, eshte ndalImI I saj.
Ky eshte mendImI I vertete, pra, nuk lejohet mbajtja e hajmalIve qofshIn
edhe prej Kur'anIt, sI dhe nuk lejohet te futIsh ate nder jastekun e te semurIt (per
ta sheruar ate), varrjen e tIj ne mur ose dIç te ngjashme.
Per te semurIn behet dua dhe I lexohet Kur'an drejtpersedrejtI, ashtu sIç
bente Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
LIojI I dytë: Ne hajmalI te kete te shkruar jo Kur'an, por dIçka e cIla nuk
mund te kuptohet. Kjo nuk lejohet assesI.
Aty nuk dIhet se çka shkruhet, dIsa njerez neper to shkruajne shenja sekrete,
gjera qe Iu besojne dhe shkronja te perzIera qe nuk mund t'I lexosh e t'I kuptosh.
Kjo eshte prej bIdateve, eshte haram dhe nuk lejohet ne asnje menyre. All·
llahu e dI me se mIrI.

P-28: A Iejohet shkrImI I dIsa ajeteve sI p.sh. "AjetuI KursInë" nëpër enë
të ushqImIt, me qëIIIm të shërImIt!
PërgjIgje: E kemI oblIgIm ta dIjme se LIbrI I All·llahut ,azze ue xhel·le, eshte
me krenare dhe me I larte sesa te nençmohet dhe te keqperdoret derI ne kete
shkalle.
SI mundet shpIrtI I nje besImtarI qe ta veje Kur'anIn apo ajetIn me
madheshtor (Ajetul KursIne) ne ene ne te cIlen do te pIn, ashtuqe ta nençmoje, ta
gjuaje neper shtepI dhe te luajne femIte me te:!
Kjo gje padyshIm se eshte haram, dhe oblIgIm eshte per ata te cIlet kane
kesIsoj ene, t'I fshIjne ajetet qe gjInden ne to, nese nuk mundet le te shkoje te aI
qe I ka prodhuar per t'I fshIre ato ajete.
Nese nuk ka mundesI edhe kete atehere aI e ka oblIgIm te gropon nje grope
ne ndonje vend te paster dhe t'I fuse aty.
E lenIa e tyre ne shtepI ashtu me nençmIm dhe keqperdorIm, duke pIre dhe
luajtur femIte me to, mjekImI me Kur'an ne kete menyre nuk ka ndodhur te SelefI
[radIjall·llahu anhum].

P-2º: 0Isa prej taIebeve (nxënësve) mësojnë nëpër dIsa vende IsIame se
medh'hebI I EhII SunnetIt është: "ßesìmì ne emrat dhe cìlesìte e All-llahut
,azze ue xhel-le, µa bere kurrjare ndryshìmì, mohìmì, µerny¡asìmì aµo
µershkrìmì te menyres". Poashtu dua te µyes µer ndar¡en e Ehlì Sunnetìt ne dy
shkolla: Shkolla e lben Te¡mì¡¡es [rahìmehull-llah] dhe nxenesve te tì¡ dhe
shkolla e Esh'arì¡ve dhe Maturìdì¡ve, a eshte k¡o ndar¡e e verteteî Sì dhe çjare
qendrìmì duhet te kete muslìmanì kundre¡t dì¡etareve qe be¡ne te'vìl
1
î
Pery¡ìy¡e: PadyshIm se ajo qe e mesojne talebet neper ato shkolla se
medh'hebI I EhlI SunnetIt eshte: "8esImI ne emrat dhe cIlesIte e All·llahut ,azze ue
xhel·le, pa bere kurrfare ndryshImI, mohImI, perngjasImI apo pershkrImI te
menyres", eshte ne pajtIm te plote me realItetIn e medh'hebIt te EhlI SunnetIt, sIç
shIhet kjo te lIbrat e medhaja dhe te vogla te EhlI SunnetIt, keshtu eshte e verteta
ashtu sI ka ardhur ne Kur'an, HadIth dhe ne fjalet e SelefIt.
Ne kete aludon edhe medItImI dhe mendja e shendoshe.
TanI nuk e kemI temen ne sjelljen e argumenteve nje nga nje, ngase pyetesI
nuk e kerkoI kete.

1
Tc'vil d.n.iI. ndrysIin i lu¡iinii ië fjalës nga lu¡iini i vëricië. (sI.¡}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 34

Ne do t'I pergjIgjemI detajIsht per pyetjen e tIj qe ka te beje me ndarjen e
EhlI SunnetIt ne dy grupe, gjegjesIsht ne dy shkolla:
E para: Shkolla e Ìben TejmIut ,rahImehull·llah, dhe nxenesve te tIj, te cIlet
e ndalojne ndryshImIn e kuptImIt te argumenteve nga ajo qe kuptohet ne shIkIm te
pare.
E dyta: Shkolla e Esh'arIjve dhe |aturIdIjve, te cIlet e bejne te oblIguar
ndryshImIn e kuptImIt te argumenteve qe kane te bejne me emrat dhe cIlesIte e
All·llahut ,azze ue xhel·le,.
ThemI: 0Ihet mIrefIllI se mes ketyre dy shkollave ka kundershtIm te qarte ne
lIdhje me emrat dhe cIlesIte e All·llahut ,azze ue xhel·le,.
|esuesIt e shkolles se pare e bejne te oblIguar kuptImIn e argumenteve ashtu
sI jane, argumentet qe kane te bejne me emrat dhe cIlesIte e All·llahut ,subhanehu
ue teala, duke mohuar ate qe eshte oblIgIm per tu mohuar, sIkurse perngjasImI apo
pershkrImI I menyres.
Ndersa keta te shkolles se dyte e bejne te oblIguar ndryshImIn e kuptImIt te
argumenteve qe kane te bejne me emrat dhe cIlesIte e All·llahut ,azze ue xhel·le,.
Keto dy medh'hebe
1
kane dallIm te plote mes vete, kjo shIhet nga shembullI
vIjues:
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: ".µerkundrazì, dy duart e Tì¡ ¡ane
y¡eresìsht te shtrìra, dhe Aì jurnìzon ashtu sì te do¡e". (el·|aIde 64).
Poashtu ka thene, ne rastIn kur e qortoI ÌblIsIn kur refuzoI t'I beje sexhde
AdemIt ,alejhI selam,: "Tha: 0 lblìs, ç'te ndaloì ty qe te mos ì bìesh ne sexhde
atì¡, te cìlìn e kì¡ova me dy duart e Mìa". (Sad 75).
Per dy duart te cIlat Ia ka pershkruar All·llahu ,subhanehu ue teala, 7etvetes,
mes ketyre dy shkollave ka mospajtIm.
Ata te shkolles se pare kane thene: E kemI oblIgIm t'I kuptojme ashtu sI jane,
d.m.th. se All·llahu ka dy duar, ne ate menyre ashtu sI I perkon AtIj ,xhel·le
she'nuhu,.
E ata te shkolles se dyte kane thene: 0uhet te ndryshohet kuptImI I pare I
tyre dhe eshte e ndaluar te thuhet se All·llahu ka dy duar.
|e pas ky grup ka kundershtIm mes vete se me duar eshte per qellIm FuqIa
apo |IresIa e All·llahut ,azze ue xhel·le,.
Nga ky shembull u qartesua se keto dy rruge jane te ndryshme dhe ne
kundershtIm mes vete, e pas gjIthe ketIj dallImI nuk mundet qe te bashkohen ne
nje fjale, ne fjalen EhlI Sunne.
0.m.th. eshte patjeter qe me kete emer te veçantohet njerI prej ketyre dy
grupeve, urdhero pra, te gjykojme drejte! T'I vendojme ne peshoren e drejtesIse,
ne peshoren e Kur'anIt, SunnetIt dhe fjales se sahabeve dhe pasuesve te tyre me
sInqerItet, sIç jane selefI dhe Imamet e tyre.
Ne kete peshore, ne asnjeren prej menyrave, qofte ajo aludIm, permbajtje
ne brendesI, pajtIm apo domosdoshmerI nuk ka dIç nga ajo qe thone mesuesIt e
shkolles se dyte.
PerkundrazI, ne kete peshore qarte shIhet se e verteta eshte me ata te
shkolles se pare.
Pra, emertImI me emrIn 'EhlI Sunne' eshte veçantI e atyre te shkolles se pare
dhe me kete emer nuk mund te emertohen ata te shkolles se dyte.
Ngase emertImI I te dyve me kete emer eshte krIm dhe bashkIm mes dy te
kundertave. KrImI eshte I ndaluar me SherIat ndersa bashkImI mes dy te
kundertave eshte I pamundshem logjIkIsht.

1
McdI'Icl quIci çdo ncndin a¡o qëndrin i një dijciari, qofië ai ncndin vciën i iij
a¡o cdIc i n×ënësvc ië iij. E nul ësIië c vëricië sc ncdI'Iclc janë vciën laiër,
(McdI'Icli Hancfij, SIafiij, Hanlclij dIc Malilij} ¡or aio janë në ië njoIurai, dIc në
ië sIuniën c çësIijcvc në ië vëriciai. (sI.¡}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 35

Sa I perket fjales se atyre te shkolles se dyte, ku thone: ¨Nuk ka kurrfare
ndalese qe emrat dhe cIlesIte e All·llahut te behen te'vIl
1
, perderIsa nuk bIen ne
kundershtIm me ndonje argument te SherIatIt¨.
Per kete themI: 7ete ndryshImI I kuptImIt te fjales pa argument eshte
kundershtIm I argumentIt dhe eshte e folur per All·llahun ,azze ue xhel·le, pa dIje.
Ndersa All·llahu ,azze ue xhel·le, ka ndaluar nga kjo duke thene: ¨Thua¡:
Zotì ìm ì ndaloì vetem te keqì¡at e turµshme, qojshìn ato te haµta ose te
jshehta! Ndaloì mekatìn, ndaloì shtyµ¡en e t¡etrìt µa te dre¡te, ndaloì t'ì
mvìshnì All-llahut shok µa µatur kurrjare aryumentì dhe ndaloì te thonì µer
All-llahun ate qe nuk e dìnì se eshte e vertete¨. (el·A'raf JJ). 0he ka thene: ¨Mos
ìu qas asa¡ µer te cìlen nuk ke n¡ohurì, seµse te dey¡uarìt, te µamurìt dhe
zemra, µer te y¡ìtha keto ka µery¡ey¡esì¨. (el·Ìsra' J6).
Keta qe I bene te'vIl emrat dhe cIlesIte e All·llahut ,azze ue xhel·le, nuk kane
ndonje dIturI bazore apo medItIm logjIk.
Nuk kane gje, pos dIsa dyshIme me te cIlat argumentojne, e qe ato dyshIme
bIen ndesh mes vete, bIle po te besoheshIn ato dyshIme ashtu sI thone ata, do te
patjetersoheshte te thuheshte se All·llahu ka mangesI ne 7eten e TIj, cIlesIte dhe
ne shpalljen (Kur'anIn) e TIj.
E kjo mangesI do te Ishte ne mase me te madhe ne krahasIm me ate qe
mendojne ata se po te lIheshIn ato emra dhe cIlesI ashtu sI jane, pa Iu bere
kurrfare te'vIlI,
2
do te patjetersoheshte mangesI.
TanI nuk e kemI temen per kete qe te zgjerohemI me teper.
QellImI yne eshte te tregojme se emertImI me EhlI Sunne nuk mund t'u behet
te dy grupeve, pasIqe dallImI mes tyre eshte shume I qarte.
Kete emer e merIton vetem aI qe eshte ne pajtIm me SunnetIn, e nuk ka
dyshIm se ata te shkolles se pare (qe nuk bejne te'vIl) jane ata qe e merItojne kete
emer, e jo ata te shkolles se dyte (qe bejne te'vIl).
Kete e sheh aI qe I studIon keto dy rruge me dIturI dhe drejtesI.
Pra, nuk eshte e vertete ndarja e EhlI SunnetIt ne dy grupe, por EhlI SunnetI
jane nje grup.
Ndersa ata qe argumentojne me fjalen e Ìben XhevzIut ne kete teme, Iu
themI: argumentohet per fjalet e dIjetareve, por nuk argumentohet me fjalet e
tyre, poashtu fjala e nje dIjetarI nuk eshte argument mbI fjalet e dIjetareve tjere.
E ata qe thone se Ìmam AhmedI e ka bere te'vIl hadIthIn: "Zemrct e n]erëzve
]cnë mes dy yìshtcve pre] yìshtcve të er·Rehmcnìt (All·llchut)", hadIthIn: "6urì ì
zì (që y]ìndet te Kc'be]c) është e d]cthtc e All·llchut në Tokë", sI dhe ajetIn: "Aì
eshte me ¡uve kudo qe te ¡enì" (HadId 4).
Ketyre Iu themI: Nuk eshte e vertetuar se Ìmam AhmedI I ka bere te'vIl dy
hadIthet e lartepermendura.
Shejhul Ìslam Ìben TejmIju ne fetvat e tIj vellImI I peste, faqe J98 nga
permbledhja e Ìben KasImIt, ka thene: ".ate qe thote Ebu HamId el·CazalIu se
AhmedI nuk ka bere te'vIl, perveç ne keto trI vende: ne hadIthIn: "Zemrct e
n]erëzve ]cnë mes dy yìshtcve pre] yìshtcve të er·Rehmcnìt (All·llchut)", hadIthIn:
"6urì ì zì është e d]cthtc e All·llchut në Tokë", dhe: "Une e ndIej se ndIhma e All·
llahut vjen nga ana e JemenIt" , kjo eshte genjeshter mbI AhmedIn, askush nuk e

1
Tc'vil quIci ndrysIini i lu¡iinii ië fjalës nga lu¡iini i vëricië.
2
Ngasc, lur ly gru¡ i lëri ic'vil cnrai dIc cilësiië, i lëri dulc u arsyciuar sc ¡o ië
liIcn asIiu, aiëIcrc duIci ië iIcni sc All-llaIu la nangësi d.n.iI. la ncvojë ¡ër
diç. P.sI. nësc iIcni sc All-llaIu ,sulIancIu uc icala, la dorë, ljo ësIië nangësi
¡ër Të, sc¡sc Ai nul la ncvojë ¡ër dorë. Mirë¡o ljo la ndodIur ngasc aia fillinisIi
lanë galuar lur All-llaIun, cnrai dIc cilësiië c Tij i lanë lraIasuar nc lrijcsai,
asIiuqë rczuliaii iu la dalur sc ljo ësIië nangësi ¡ër All-llaIun, c icl Ai nul duIci
ië lcië nangësi. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 3ó

transmeton kete nga aI me zInxhIr te vertete dhe nuk dIhet se dIkush prej shokeve
te tIj e ka thene kete nga AhmedI ,rahImehull·llahu,".
Fjalen e All·llahut ,azze ue xhel·le, : "Aì eshte me ¡uve kudo qe te ¡enì",
Ìmam AhmedI nuk e ka bere te'vIl, por e ka komentuar ne ate qe aludon ajo fjale,
e ka komentuar duke thene se eshte per qellIm dIturIa e All·llahut ,subhanehu ue
teala, e me kete t'I kundershtoje XhehmIjt, te cIlet thone se All·llahu gjIndet ne
çdo vend me QenIen e tIj -qofte I lartesuar All·llahu nga kjo fjale·.
Pra, Ìmam AhmedI ka treguar se shoqerImI (d.m.th. fjala me) ne kete ajet
eshte per qellIm te perthekuarIt e krIjesave, e ketu hyn edhe te perthekuarIt me
dIturI.
Keshtu e ka komentuar, ngase dIhet mIrefIllI se shoqerImI nuk do te thote
shkrIerje ne njerI tjetrIn dhe perzIerje.
Kjo shIhet nga shembujt vIjues: ne themI: "|e dha te pIj qumesht me uje.
Poashtu thuhet: "U fala me xhemat", dhe thuhet: "FIlanI eshte me bashkershorten
e vet".
Ne shembullIn e pare nenkuptohet perzIerje e plote, ne te dytIn, nenkuptohet
pjesemarrje ne vend dhe veper, por pa perzIerje, e ne shembullIn e trete
nenkuptohet shoqerIm edhepse ne te nuk ka pjesemarrje ne vend e as veper.
Kur te behet e qarte kjo se kuptImI I shoqerImIt dallohet sIpas asaj se kujt I
shoqerohet, atehere qartesohet edhe ajo se shoqerImI I All·llahut me krIjesat
dallon nga shoqerImI I krIjesave me krIjesat.
0.m.th. nuk mund te nenkuptohet shkrIrje dhe perzIerje me krIjesat e tIj apo
pjesemarrje ne vend, sepse kjo eshte e pamundur per shkak se eshte vertetuar se
AI eshte I ndare nga krIjesat e TIj dhe eshte I Larte mbI krIjesat e TIj.
AjetI pra, kuptohet keshtu: AI eshte me neve edhepse gjIndet mbI Arsh, mbI
qIejt.
AI na perthekon neve me dIturI, fuqI, mbreterI, degjIm, shIkIm, qeverIsje dhe
gjera tjera qe I perkojne AtIj ,azze ue xhel·le,.
AI I cIlI e komenton kete ajet me dIturI, nuk Ia ka ndryshuar kuptImIn, dhe
kete nuk e konsIderon askush sI te'vIl, perveç atIj I cIlI shoqerImIn (d.m.th. fjalen
'me' ose dIç te ngjashme) e kupton sI pjesemarrje ne vend apo perzIerje dhe
shkrIrje ne çfaredo rastI qe thuhet kjo.
Kete e qartesuam me larte se kjo nuk kuptohet njejte ne çdo rast.
Kjo eshte sa I perket asaj qe eshte transmetuar se Ìmam AhmedI I ka bere
te'vIl keto trI tekste te SherIatIt.
Ndersa sa I perket dIrekt atyre teksteve, eshte ajo qe thame me heret, se nuk
konsIderohet sI te'vIl nese ajetI I lartepermendur komentohet se eshte per qellIm
dIturIa.
Sepse ky eshte komentIm I ajetIt ne ate qe aludon, e jo ndryshIm I kuptImIt
te vertete te tIj.
Ndersa hadIthIn: "Zemrct e n]erëzve ]cnë mes dy yìshtcve pre] yìshtcve të
er·Rehmcnìt (All·llchut), dhe ]cnë sì n]ë zemër, ì ndryshon cto sì të do]ë \etë", e
ka transmetuar Ìmam |uslImI ne SahIhun e tIj, kaptIna e KaderIt te tItullI I trete,
numer 17, faqe 2045.
EhlI sunnetI kete hadIth nuk e ben te'vIl por e beson ashtu sI kuptohet
hadIthI, d.m.th. vertetohet se All·llahu ,azze ue xhel·le, ka gIshta, por ashtu sI I
perket AtIj.
Per ate se zemrat tona jane mes gIshtave te TIj, nuk do te thote se All·llahu I
preke zemrat tona, sepse edhe rete notojne mes QIellIt e Tokes, por nuk e prekIn
as Token e as QIellIn, keshtu eshte edhe me zemrat e njerezve, qe jane mes
gIshtave te All·llahut ,subhanehu ue teala, dhe nuk do te thote prekje aspak.
Per hadIthIn tjeter: "6urì ì zì është e d]cthtc e All·llchut në Tokë", themI
ate qe ka thene Shejhul Ìslam Ìben TejmIjje ,rahImehull·llahu, ne fetvate e tIj
fq.J97 v.6 nga permbledhja e Ìben KasImIt, aI thote: "Transmetohet nga Fesulull·
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 37

llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, me zInxhIr te pavertetuar, ndersa njIhet sI
fjale e Ìben AbbasIt ,radIjall·llahu anhu, se ka thene: "CurI I zI eshte e djathta e
All·llahut ne Toke, kush e pershendet dhe e puthe ate, eshte sIkurse ta kIshte
pershendetur All·llahun ,azze ue xhel·le, dhe sIkur ta puthte (doren) te djathten e
TIj", e ne faqen 44 nga vellImI I trete thote: "Eshte e qarte se gurI I zI nuk eshte
prej cIlesIve te All·llahut ,subhanehu ue teala, dhe nuk eshte (dora) e djathta e TIj
ne te vertete, sepse ka thene: ". e djathta e All·llahut ne Toke", pra e ka
kufIzuar, ne Toke dhe nuk e ka pergjIthesuar, sIkur te kIshte thene: " e djathta e
All·llahut" (vetem keshtu), dhe e dIme se e kufIzuara eshte krejt tjeter nga e
pergjIthshmja.
0he ka thene: ".kush e pershendet dhe e puthe ate, eshte sIkurse ta kIshte
pershendetur All·llahun ,azze ue xhel·le, dhe sIkur ta puthte (doren) te djathten e
TIj", e dIhet mIrefIllI se I perngjasuarI eshte tjeter nga ajo me te cIlen
perngjasohet".
Them: HadIthI ne fjale, pra, nuk aludoka ne ndonje prej cIlesIve te All·llahut
,azze ue xhel·le, I cIlI eshte komentuar ndryshe nga ajo qe aludon. Andaj, nuk
mund qe ky komentIm te quhet te'vIl.
E sa I perket fjales qe thone se ka dy shkolla, njera e Ìben TejmIjjes, u themI
se kjo eshte gabIm, sepse dIkush mund te mendon se I parI qe I ka pasur keto
mendIme ka qene Ìben TejmIjju ,rahImehull·llah, e kjo nuk eshte e vertete, sepse
Ìben TejmIjju I ka pasur ato mendIme qe I kane pasur gjeneratat e para te
muslImaneve dhe Ìmamet e ketIj UmmetI.
Pra, nuk eshte aI qe e ka shpIkur kete shkolle ashtu sI kuptohet nga fjala e
pyetesIt, e me kete t'Ia ule pozIten kesaj shkolle. All·llahu na ndIhmofte.
E qendrImI yne ndaj atyre qe bejne te'vIl, themI: Per ate qe dIme se ka
qellIm te mIre dhe shIhet sInqerItetI I tIj ne fe dhe pasImIn e SunnetIt, themI se
eshte I arsyetuar per te'vIlIn qe e ka bere.
Por, arsyetImI per te nuk na pengon qe te sqarojme menyren e gabuar te tIj
qe eshte ne kundershtIm me rrugen e SelefIt, d.m.th. kuptImIn dhe besImIn e
teksteve ashtu sI jane, pa perngjasIme dhe pershkrIm menyre.
Pra, duhet te behet dallIm mes gjykImIt te fjales dhe thenesIt te saj dhe mes
vepres dhe vepruesIt te saj.
Fjala e gabuar, nese eshte sI rezultat I mundIt per te dhe me qellIm te mIre,
nuk duhet te qortohet thenesI I saj, perkundrazI aI ka shperblIm per mundIn qe ka
dhene, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kur të
y]ykon y]yqtcrì, ì cìlì ]ep mundìn dhe ìc qëllon, ì kc dy shpërblìme, e nëse y]ykon
pcs mundìt që e ]ep dhe ycbon, ky e kc n]ë shpërblìm"
1
. |uttefekun alejhI.
E cIlesImI I tIj me dalalet (humbje), duhet te shIkohet, nese eshte per qellIm
dalaletI per te cIlIn qortohet njerIu dhe urrehet, ky cIlesIm nuk I behet ndonjerIt
sIkur ky qe e permendem, per te cIlIn dIhet se ka pasur qellIm te mIre, sI dhe
njIhet per sInqerItetIn qe e ka ne fe dhe pasImIn e SunnetIt te Fesulull·llahut ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
E nese cIlesohet me dalalet, por nuk eshte per qellIm qortImI I thenesIt te
asaj fjale, nuk ka gje te keqe, sepse ky nuk eshte sI dalaletI I lartepermendur.
Ngase aI njerI I ka qelluar mjetet, ka dhene mundIn e tIj per te arrItur derI te
e verteta, por rezultatI I tIj eshte dalalet sepse eshte ne kundershtIm me te
verteten.
|endoj se me kete sqarIm te gjere largohet problematIka qe u rreh. All·llahu
na ndIhmofte.

P-30: SI është besImI I EhII SunnetIt IIdhur me emrat dhe cIIësItë e AII-
IIahut ,azze ue xheI-Ie,! CIII është daIIImI mes emrIt dhe cIIësIsë! Nga pohImI I

1
Transncion DuIariu -raIincIull-llaIu- (7352} dIc Muslini (1716}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 38

emrIt a është I domosdoshëm edhe pohImI I cIIësIsë që përmban aI emër! 0he
nga pohImI I cIIësIsë a është I domosdoshëm edhe pohImI I emrIt që përmban
ajo cIIësI!
PërgjIgje: 8esImI I EhlI SunnetIt lIdhur me emrat dhe cIlesIte e All·llahut
,subhanehu ue teala, eshte pohImI I gjIthe atyre emrave dhe cIlesIve te cIlat All·
llahu Ia ka pohuar 7etvetes, pa kurrfare ndryshImI, mohImI, pershkrImI apo
perngjasImI.
0allImI mes emrIt dhe cIlesIse eshte se emer eshte ajo me te cIlen All·llahu
,subhanehu ue teala, e ka emertuar 7etveten, ndersa cIlesI eshte ajo me te cIlen e
ka cIlesuar 7etveten, mes ketyre ka dallIm te qarte.
EmrI eshte sI shenje me te cIlen njIhet All·llahu ,azze ue xhel·le, e qe ne vete
permban edhe cIlesI.
Nga vertetImI I emrIt behet e domosdoshme edhe vertetImI I cIlesIse qe
permban aI emer.
SIkur qe eshte ne ajetIn: "Vertete All-llahu eshte Fales dhe Meshìrues".
Cafur (fales) eshte emer, por ne te njejten kohe patjeterson cIlesIne se AI fale,
dhe emIr FahIm (|eshIrues) patjeterson cIlesIne e meshIres.
Por nga vertetImI I cIlesIse nuk eshte e domosdoshme te patjetersohet
vertetImI I emrIt.
Nga cIlesIa e te folurIt qe ka All·llahu ,subhanehu ue teala, nuk mund te
themI se All·llahun mund ta emertojme me emrIn Foles.
Pra, sIpas kesaj po e shohIm se cIlesIte kane kuptIm me te gjere sepse çdo
emer ne vete permban cIlesI, por jo edhe çdo cIlesI emer.

P-31: Emrat e AII-IIahut ,subhanehu ue teaIa, a kanë numër të kufIzuar!
PërgjIgje: Ato nuk kane numer te caktuar, argument per kete eshte fjala e
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne hadIthIn e vertete: "D Zot, unë
]cm robì yt, ì bìrì ì robìt dhe robëreshës tënde. të lutem me çdo emër Tëndìn, që
e ke emërtucr \etveten, cpo e ke zbrìtur në Lìbrìn Tënd, ose ìc ke mësucr don]ërìt
pre] robërve tu cpo që është në dìturìnë Tënde të pcku]ìshme".
1

AI emer qe gjIndet ne dIturIne e pakufIshme te All·llahut, nuk mund ta dIjme
ne ate, pasIqe nuk dIhet d.m.th. emrat e TIj jane te pakufIzuar.
Ndersa fjalen qe e ka thene Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,:
"All·llchu ì kc nëntëdh]etë e nëntë emrc, kush ì numron cto, do të hy]ë në
xhennet".
2
Nuk eshte per qellIm ketu se AI I ka vetem keto emra, por kuptImI eshte
se kush I numron keto emra do te hyje ne xhennet.
Fjala e tIj: "..kush ì numron cto.." eshte plotesIm I fjalIse se pare dhe nuk
eshte fjalI ne vete.
Kjo fjalI I ngjan fjalIse: "Ì kam njeqInd kuaj, I kam bere gatI ato per xhIhad
ne rruge te All·llahut", nuk do te thote kjo se aI nuk ka me shume kuaj, por do te
thote se keto njeqInd I ka te gatshem per kete gje.
Shejhul ÌslamI Ìben TejmIjju ka permendur pajtImIn e dIjetareve te shkences
se hadIthIt se hadIthI ne te cIlIn permenden ne numer te kufIzuar emrat e All·llahut
nuk eshte I vertete -dhe kjo eshte e vertete per shkak te mospajtImIt te madh qe
ekzIston per kete çeshtje.
Ata te cIlet mundohen te thone se aI hadIth eshte I vertete thone: Kjo çeshtje
eshte me rendesI te madhe, sepse ajo ta mundeson hyrjen ne Xhennet, e shoket e
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, me sIgurI e kane pyetur se cIlat jane
ato emra, ashtuqe aI ua ka treguar emrat e All·llahut ,subhanehu ue teala.
Por, ne Iu pergjIgjemI atyre duke u thene se nuk eshte ashtu, per shkak se po
te kIshte qene ashtu, atehere keto emra do te IshIn edhe me te njohur sesa drIta e

1
Transncion AIncdi (1/391}
2
Transncion DuIariu (2736} dIc Muslini (2677}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 3º

0IellIt, sI dhe do te transmetoheshIn edhe ne dy SahIhet e njohur, sepse kjo eshte
shume me rendesI, e ne po shohIm se ky hadIth nuk na ka arrItur perveç nepermjet
dIsa rrugeve te dobeta dhe menyra te llojllojshme.
E Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk I ka treguar ato emra per
shkak te nje urtesIe te madhe, e ajo eshte qe njerezIt t`I kerkojne ato emra dhe te
hulumtojne ne Kur`an dhe sunnet, e ne kete menyre njIhet I InteresuarI per kete
çeshtje nga I paInteresuarI.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, me fjalen e tIj "kush ì numron
cto" nuk e ka patur per qellIm qe ato emra te shkruhen ne ndonje flete dhe te
perserIten derIsa te mesohen permendesh, por, kuptImI I asaj fjale eshte:
Ne fIllIm: |esImI I tyre,
Pastaj: KuptImI I domethenIes se tyre dhe
Se tretI: Ta adhurosh All·llahun ashtu sI aludojne ato emra, e kjo ne dy
menyra:
E para: Ta lutesh All·llahun me ato emra, sepse AI ka thene: "0he lutenì All-
llahun me ato emra". (el·A`raf 180).
Ashtuqe I ben ato sI mjet per kerkesen tende qe ke, duke e zgjedhur emrIn e
pershtatshem per ate qe kerkon. Kur kerkon falje nga All·llahu, I drejtohesh me
emrIn: "D Fales, me fal mua", e assesI nuk do te thuash: "D 0enues I Forte, me fal
mua", sepse kjo mund te llogarItet sI tallje, e me kete emer mund ta lusIsh ".me
shpeto nga denImI Yt".
E dyta: Te mundohesh t`I transformosh aludImet e ketyre emrave ne
adhurImIn dhe sjelljen tende.
EmrI I TIj 'FahIm' aludon ne meshIre, pra, punoje punen e mIre e cIla ta sjell
kete cIlesI te çmuar.
Ky eshte kuptImI I fjales "kush ì numron cto". AI I cIlI do te punoje ne kete
menyre, merIton qe sI shperblIm ta kete XhennetIn.

P-32: CIII është mendImI I saktë për ngrItjen (IartësInë, epërsInë) e AII-
IIahut ,azze ue xheI-Ie! 0he ç'është puna e atIj I cIII thotë se ZotIt nuk I
përkasIn "gjashtë anët", dhe se AI është në zemrat e besImtarëve!
PërgjIgje: |endImI I sakte eshte se All·llahu ,subhanehu ue teala, me QenIen
e TIj eshte mbI krIjesat e TIj.
AI ka thene: "Nese nuk µa¡tohenì µer ndon¡e çesht¡e, atehere µarashtrone
ate te All-llahu dhe te ì 0eryuarì, nese vertet ¡u ì besonì All-llahut dhe 0ìten e
Fundìt. K¡o eshte me e dobìshm¡a dhe µerjundìmì me ì mìre". (en·NIsa 59). 0he
ka thene: "Per çdo send qe nuk µa¡tohenì, y¡ykìmì µer te ì takon All-llahut".
(esh·Shura 10). SI dhe ka thene: "Kur te thìrren besìmtaret µer y¡ykìm me lìy¡ìn
e All-llahut dhe te 0eryuarìt, e vetm¡a j¡ale e tyre eshte te thone: 0ey¡uam
dhe resµektuam! Te tìllet ¡ane ata te shµetuarìt. Kush e resµekton All-llahun
dhe te 0eryuarìn e Tì¡, ì ka jrìken All-llahut dhe ì µermbahet udhezìmìt te Tì¡,
te tìllet ¡ane ata jìtìmtaret". (en·Nur 51·52). 0he ka thene: "Kur All-llahu ose ì
0eryuarì y¡yko¡ne µer ndon¡e çesht¡e, nuk ì takon asn¡e besìmtarì aµo
besìmtare¡e qe ne ate çesht¡e te be¡ne ndon¡e zy¡ìdh¡e t¡eter jare. E kush e
kundershton All-llahun dhe te 0eryuarìn e Tì¡ aì eshte humbur ne n¡e humb¡e
te qarte". (el·Ahzab J6). E poashtu ka thene: "Per Zotìn tend ¡o, ata nuk ¡ane
besìmtare µerderìsa mos te te zy¡edhìn ty µer te y¡ykuar mes tyre, me kusht
qe mos te ndìe¡ne µakenaqesì nya y¡ykìmì yt dhe µerderìsa te mos bìnden
sìnqerìsht". (en·NIsa 65).
Nese te eshte bere e qarte se zgjIdhja e mospajtImeve mes besImtareve,
eshte kthyerja te LIbrI I All·llahut dhe sunnetI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, degjImI dhe respektImI I tyre, moskerkImI I dIçkaje pos tyre dhe se
besImI I vertete nuk eshte ndryshe perveç keshtu, duke qene te kenaqur dhe duke
pasur bIndje te plote per ate gjykIm. Atehere, dIje se dalja nga kjo rruge ta
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 40

patjeterson te bIesh ne fjalet e All·llahut: "0he kushdo qe kundershton te
0eryuarìn, µasì t'ì ¡ete treyuar qarte atì¡ rruya e dre¡te dhe nd¡ek rruye t¡eter
nya a¡o e besìmtareve, Ne do ta mba¡me ate ne ate dre¡tìm qe aì vete e ka
zy¡edhur. 0he do ta d¡eyìm ate ne z¡arr, dhe sa µerjundìm ì keq qe eshte aì".
(en·NIsa 115).
Pra, sIpas kesaj, aI I cIlI medIton per kete çeshtje, çeshtjen e ngrItjes se All·
llahut me QenIen e TIj mbI krIjesat e TIj, pas shIkImIt ne LIbrIn e All·llahut dhe ne
sunnetIn e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, do t'I behet e qarte se
Kur'anI dhe sunnetI kane treguar qarte nga te gjItha aspektet se All·llahu eshte I
ngrItur me QenIen e TIj mbI krIjesat, me shprehje te ndryshme, ato jane:
1. ÌnformIm I qarte se All·llahu eshte ne qIej, ku thote: "A mos valle
nd¡ehenì te sìyurte se Aì ì Cìlì eshte ne qìell, nuk do te deryo¡e kunder ¡ush
vorbull urayanì te eyerî Ateher do ta merrnì vesh sa ì tmerrshem ka qene
keshìllìmì lmî" (el·|ulk 17).
Poashtu Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, duke e sheruar nje te
semure tha: "D Zotì ynë, All·llch, ì Cìlì ]e në qìell."
1
Poashtu ka thene: "Pcshc
Atë në 0orë të të Cìlìt është shpìrtì ìm, nuk kc burrë ì cìlì e thërret yrucn e vet në
shtrct dhe c]o re]uzon, e të mos ]etë ì hìdhërucr Aì që është në qìell, derìsc të
]etë ì këncqur cì burrë me ctë yruc". Transmeton |uslImI.
2

2. ÌnformIm I qarte se AI eshte mbI gjIthçka, All·llahu ,azze ue xhel·le, thote:
"Aì eshte Mbìzoteruesì mbì robet e Tì¡". (el·En'am 18). 0he thote: ".ì jrìyohen
All-llahut qe eshte mbì ta". (en·Nahel 50).
E Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kur All·llchu
mbcroì krì]ìmìn e krì]escve, e kc shkrucr tek Aì, mbì Arsh: Mëshìrc lme e kc
te]kclucr hìdhërìmìn Tìm". Transmeton 8uharIu.
J

J. ÌnformIm I qarte se dIsa gjera ngrIten tek AI dhe zbresIn nga AI.
E dIhet mIrefIllI se ngrItja behet per larte sI dhe zbrItja ndodhe nga larte,
sIkur qe thote All·llahu ,azze ue xhel·le, : ".tek Aì nyrìten te y¡ìtha j¡alet e
mìra, ndersa µunet e mìra edhe me teµer ì larteso¡ne ato (j¡ale)". (FatIr 10).
0he thote: "Tek Aì nyrìten meleket dhe Xhìbrìlì.". (el·|earIxh 4). Poashtu
thote: "Aì rreyullon çdo çesht¡e nya Qìe¡t ne Toke, µasta¡ a¡o çesht¡e do te
shko¡e larte tek Aì.". (Sexhde 5). SI dhe thote: "Nuk hyn yen¡eshtra ne te
(Kur'anìn) as nya µara e as nya µraµa, Aì eshte ì zbrìtur nya ì Urtì e ì 0en¡ì".
(FussIlet 42).
Kur'anI eshte fjale e All·llahut ,subhanehu ue teala, sIç thote edhe AI 7ete:
"Ne qojte se ndon¡e µre¡ ìdhu¡tareve kerkon mbro¡t¡en tende, atehere sìyuro¡ì
atì¡ strehìm, me qellìm qe aì ta dey¡o¡e F¡alen e All-llahut". (Teube 6).
PasIqe Kur'anI qenka fjale e All·llahut sI dhe e zbrItur nga AI, vet kjo aludon
se AI me QenIen e TIj eshte larte.
Kete e shohIm edhe nga fjala e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
ku thote: "Zotì ynë zbret në Qìellìn e Tokës ctëherë kur të mbetet n]ë e tretc e
nctës dhe thotë: Kush Më lutë Muc.", ky hadIth eshte I vertetuar ne dy SahIhet
dhe ne lIbra tjere.
4

Poashtu e ka mesuar 8era' Iben AzIbIn qe para gjumIt te thote: "8esovc në
Lìbrìn Tënd që e ke zbrìtur dhe në të dëryucrìn Tënd që e ke dëryucr". Edhe ky
hadIth gjIndet ne SahIhul 8uharI dhe ne lIbra tjere.
5

4. CIlesImI I All·llahut ,subhanehu ue teala, me ngrItje dhe IartësI, sIç shIhet
nga ajetI: "Lavdero¡e tì Zotìn tend Te larte". (el·A'la 1). Poashtu thote: "Aì nuk

1
Transncion Elu Davudi (3892}
2
Transncion DuIariu (3237} dIc Muslini (1436}, dIc iclsii ësIië nga Muslini
3
Transncion DuIariu 3194 dIc Muslini (2751}
4
iransncion DuIariu (1145} dIc Muslini (758}.
5
Transncion DuIariu (6313} dIc Muslini (2710}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 41

nd¡en asµak lodh¡e ne rua¡t¡en e tyre, dhe Aì eshte Me ì Lartì, Me
Madheshtorì". (el·8ekare 255).
SI dhe ajo qe thonte Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne sexhde:
"Subhcne rcbbì]el c'lc· ì Lcvdërucr është Zotì ìm ì Lcrtë".
5. TregImI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, me gIsht drejt
QIellIt kur u betonte ne Arafat, ne ate vend madheshtor, vendIn ne te cIlIn IshIn
mbledhur te gjIthe muslImanet, kur tha: "A dëshmonì se unë kumtovc ]enë
lslcme", thane: Po, tha: D Zot, dëshmo për këtë", duke e ngrItur gIshtIn larte e
pastaj tregonte drejt njerezve. Kjo eshte e vertetuar ne SahIhul |uslIm nga hadIthI
I XhabIrIt
1
. Kjo tregon qarte se All·llahu ,subhanehu ue teala, eshte larte,
perkundrazI ngrItja e gIshtIt larte do te kIshte qene e kote.
6. FastI kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e pyetI ate vajzen:
"Ku është All·llchu"³ Ajo tha: "Ne QIell". Atehere aI urdheroI: "Lìro]e, sepse qenkc
besìmtcre". Kete e transmeton |uslImI
2
nga hadIthI I gjate te cIlIn e tregon
|uavIje Iben Hakem, e ky hadIth verteton qarte se All·llahu eshte larte me QenIen
e TIj; sepse me fjalen 'Ku' pyetet per vend dhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, u pajtua me pergjIgjen e kesaj vajze se All·llahu eshte ne QIell dhe na
e berI te qarte se kjo eshte shenje e ImanIt duke thene: "Lìro]e, sepse qenkc
besìmtcre". Pra, robI nuk mund te jete besImtare perderIsa nuk beson se All·llahu
eshte larte.
Keto jane dIsa prej argumenteve nga Kur'anI dhe sunnetI te cIlet qartesojne
se All·llahu eshte I ngrItur me QenIen e TIj mbI krIjesat.
Argumentet tjera jane te shumte, andaj nuk mundemI te gjItha t'I
permendIm tanI.
Ì gjIthe selefI jane te nje mendImI per aludImIn e argumenteve te
meparshme, se All·llahu eshte larte me QenIen e TIj, gjegjesIsht eshte mbI krIjesat
e TIj, mu ashtu sIkurse jane te pajtImIt se cIlesIte e TIj jane te larta dhe absolute,
All·llahu ,subhanehu ue teala, thote: "Atì¡ ì takon shembullì me ì larte ne Qìe¡
dhe toke dhe Aì eshte mbìzoteruesì ì Urtì". (er·Fum 27). 0he thote: "Atì¡ ì
tako¡ne emrat me te mìre, dhe ¡u lutenì me ato". (A'raf 180). Poashtu thote:
"Pra, mos ì µershkruanì All-llahut shembu¡! All-llahu ì dìn te y¡ìtha, e ¡u nuk
dìnì". (en·Nahl 74). SI dhe thote: "Pra, mos ì µershkruanì All-llahut shoke duke
e dìtur kete". (el·8ekare 22).
Poashtu ka shume ajete qe tregojne persosmerIne e QenIes, cIlesIve dhe
veprave te All·llahut ,azze ue xhel·le.
Per ngrItjen e All·llahut ,azze ue xhel·le, mbI krIjesat e tIj, perveç
argumentImIt te Kur'anIt, SunnetIt dhe ÌxhmaIt, kete e argumenton edhe logjIka
dhe natyrshmerIa (fItre·ja) e njerIut.
ArgumentImI logjIk: ThemI: Nuk ka dyshIm se (lartesIa) eshte prej cIlesIve te
plota dhe se e kunderta e saj eshte mangesI.
E All·llahut ,azze ue xhel·le, nuk mund t'I pershkruajme pos cIlesI te plota, e
ne kete nuk ka kurrfare mangesIe.
Ne themI se lartesIa e TIj nuk nenkupton se dIçka prej krIjesave te TIj e
rrethon Ate.
E aI I cIlI mendon se pohImI I kesaj cIlesIe e patjeterson ate (rrethImIn),
vetemse kote ka menduar dhe mendja I ka lajthItur.
ArgumentImI I natyrshmerIse se All·llahu eshte larte me QenIen e TIj: Eshte
faktI se secIlI I cIlI deshIron t'I beje lutje All·llahut per çfaredo çeshtje, zemra e tIj
padyshIm se do te drejtohet kah QIellI, mu per kete shkak edhe I ngrIt duart
perpjete, sepse keshtu e ka mesuar vet natyrshmerIa e tIj.

1
Transncion Muslini (1218}
2
Transncion Muslini (537}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 42

Keshtu I ka thene edhe el·HemedanI Ebul |ealI el·XhuvejnIut: "A e ke pare se
çdohere kur lutesI lutet, duart I drejton kah qIellI:". XhuvejnIu fIlloI t'I bjere kokes
se tIj dhe te thote: "|e ka habItur el·HemedanI, me ka habItur el·HemedanI".
Keshtu tregohet ky rast, pa marre parasysh a eshte sahIh apo jo, sepse kete
secIlI e kupton.
Poashtu ne sahIhun e |uslImIt transmetohet nga Ebu Hurejra kur Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e permendI rastIn e atIj njerIu I cIlI ngrItI
duart lart dhe thonte: D Zot, o Zot...
1
.
SI dhe çdohere I verejme njerezIt kur falen se zemrat I kane te drejtuara kah
qIellI, e sIdomos kur jane ne sexhde, kur thone: Subhane FabbIjel A'ela (Ì lavderuar
eshte ZotI Im me I LartI), per shkak se e dIjne se I AdhuruarI I tyre eshte larte.
Ndersa fjalen qe e thone: "All·llahu nuk eshte ne asnjeren prej gjashte
aneve", themI se kjo fjale, e tera eshte e kote, sepse ajo mundohet ta ben te kote
ate qe All·llahu Ia ka pershkruajtur 7etvetes dhe ate qe Ia ka pershkruajtur krIjesa
me e dItur, krIjesa qe me se mIrI e ka adhuruar All·llahun, ajo krIjese eshte
|uhammedI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I cIlI ka thene se AI eshte larte, gje qe
numrohet sI ane.
8Ile kjo fjale e tyre eshte pershkrIm I All·llahut ,subhanehu ue teala, me
asgjesI, sepse anet jane gjashte: larte, poshte, djathtas, majtas, prapa dhe para.
Ashtuqe çdo send qe ekzIston ka te beje me ndonjeren prej ketyre aneve, dhe
kete e dIn çdo kush qe ka pak mend.
Pra, kur te thuhet se All·llahu nuk gjIndet ne asnjeren prej ketyre aneve, kjo
patjeterson mosekzIstImIn e TIj.
Kjo eshte gje te cIlen e qarteson mendja, sepse nuk mundet asgje te
ekzIstoje jashte ketyre gjashte aneve.
Ne besojme dhe mendojme se secIlI besImtar duhet te beson se All·llahu
,subhanehu ue teala, eshte larte, mbI krIjesat e TIj, mu ashtu sIç ka treguar
Kur'anI, sunnetI, IxhmaI (njezeshmerIa) I selefIt, mendja dhe natyrshmerIa, ashtu
sI treguam me larte.
Poashtu ne besojme se All·llahu ,azze ue xhel·le, rrethon çdo send me QenIen
e TIj dhe asgje nga krIjesat nuk e rrethon Ate, besojme se AI eshte I Pasur dhe nuk
ka nevoje per asgje nga krIjesat e TIj.
SI dhe, ne besojme se nuk I lejohet asnjerIt prej besImtareve qe te largohet
nga ajo qe tregon Kur'anI dhe sunnetI per shkak te ndonje fjale te dIkujt, kushdo
qofte aI.
E per kete I kemI treguar argumentet qe ne fIllIm te pergjIgjes.
Ndersa fjala e tyre: 'All·llahu gjIndet ne zemren e çdo besImtarI', nuk ka
kurrfare baze ne Kur'an, sunnet apo ne ndonje fjale te SelefIt.
PadyshIm se kjo fjale eshte e kote, nese kane per qellIm se All·llahu ,azze ue
xhel·le, eshte I vendosur ne zemren e besImtarIt, kjo eshte gabIm padyshIm, sepse
All·llahu eshte me |erItor dhe me I Larte se kjo gje.
Eshte çudI e madhe qe njerIu te largohet nga ajo qe aludon Kur'anI dhe
sunnetI se All·llahu eshte larte, e pastaj t'I qetesohet zemra ne dIçka qe nuk
gjIndet ne Kur'an e as ne sunnet sIç eshte fjala: 'All·llahu gjIndet ne zemren e çdo
besImtarI'.
Ne Kur'an nuk ka asnje shkronje qe do te aludonte ne kete.
E nese kane per qellIm se All·llahu eshte ne zemren e çdo besImtarI per shkak
se aI e permend All·llahun ne çdo çast, kjo eshte e vertete.
Por kjo, duhet te shprehet qarte, ashtuqe mos te kuptohet prej saj dIçka e
kote dhe qe eshte ne kundershtIm me lIgjet e ÌslamIt.
|und te shprehet keshtu: |e te vertete permendja e All·llahut çdohere eshte
ne zemren e besImtarIt.

1
Muslini në la¡iiullin c zcqaiii.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 43

|Irepo neve na eshte bere e qarte se ata qe e thone kete fjale, kane per
qellIm mohImIn e te qenurIt e All·llahut mbI Arsh.
Le te kete kujdes besImtarI nga mohImI I asaj qe aludon LIbrI I All·llahut,
sunnetI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe njezeshmerIa e te
pareve tane te mIre.
Le te ece rruges se te kaluarve dhe te pareve, rruges se muhaxhIreve dhe
ensareve, ashtuqe te fIton kete premtIm te All·llahut ,subhanehu ue teala,: "All-
llahu eshte ì kenaqur me te hershmìt e µare µre¡ muhaxhìreve (mìyruesve) dhe
µre¡ ensareve (vendasve-ndìhmetare) dhe µre¡ atyre qe ì µasuan ata me µune
te mìra, e edhe ata ¡ane te kenaqur nda¡ Tì¡. Atyre u ka µeryatìtur xhennete,
ne te cìlet rr¡edhìn lumen¡, ku do te ¡ene µer¡ete te µasosur. E ky eshte jìtìm ì
madh". (et·Teube 100).
All·llahu ,azze ue xhel·le, na befte neve dhe juve prej tyre dhe na dhashte
nga meshIra e TIj, me te vertete AI jep shume.

P-33: A është e vërtetë se komentImI I ngrItjes (IstIva-së) së AII-IIahut mbI
Arsh se 'ajo është ngrItje ashtu sI I takon hadhështIsë së TIj' është komentIm I
SeIefu-SaIIh-It!
PërgjIgje: KomentImI I ngrItjes (IstIva·se) se All·llahut mbI arshIn e tIj se ajo
eshte ngrItje mbI ArshIn e TIj ashtu sI I takon |adheshtIse se TIj eshte komentIm I
Selefu·SalIh·It.
Ìben XherIrI, ImamI I komentatoreve te Kur'anIt, ka thene: "Prej kuptImeve te
fjales 'ÌstIva' jane lartesI dhe ngrItje, kur te thote dIkush: 'Ìsteva fulanun ala...' ka
per qellIm ngrItjen e tIj mbI dIçka.
Ndersa ne komentIn e fjales se All·llahut: "l Meshìrshmì mbì Arsh u nyrìt
(ìsteva)", (Taha 5), ka thene: "Thote I LartesuarI: I |eshIrshmI u ngrIt, u lartesua,
qendron mbI ArshIn e TIj".
E nuk ka ndonje fjale tjeter prej SelefIt qe e kundershton kete.
E kjo, per shkak se ne gjuhe perdoret ne dIsa menyra:
1. Te jete e pergjIthshme, e papercaktuar, ne kete rast e ka kuptImIn e
dIçkaje te plote dhe pa mangesI, sIç thote All·llahu ,azze ue xhel·le,: "Kur aì
arrìtì µ¡ekurìne e µlote dhe (Isteva) u µerkrye (ne burrerI)...". (el·Kasas 14).
2. Te jete e paraprIre me pjesezen lIdhese 'dhe' (¤¤ ), ku do te kete kuptImIn
e barabaresIse, sIç thuhet: "U be barabare ujI dhe pragu".
J. Te jete e paraprIre me pjesezen 'derI' (_¹' ), ku do te kete kuptImIn e te
mesyerIt, sIç thuhet ne fjalen e All·llahut ,azze ue xhel·le,: "...e µasta¡ ìa
mesyu qìellìt...". (el·8ekare 29).
4. Te jete e paraprIre me pjesezen 'mbI' _¹= ( ) dhe ketu do te kete kuptImIn e
ngrItjes dhe lartesIse, sIç thote All·llahu ,subhanehu ue teala,: "l Meshìrshmì
mbì Arsh u nyrìt (ìsteva)".
Nje grup prej SelefIt kane mendImIn se kur kjo folje eshte e paraprIre me
pjesezen 'derI' eshte njesoj sIkur te jete e paraprIre me pjesezen 'mbI'. SI dhe
dIsa te tjere kane mendImIn se kur ajo folje eshte e paraprIre me 'mbI' e ka
kuptImIn e hypjes dhe perqendrImIt.
Ndersa per komentIn e kesaj se eshte per qellIm ulja, Ìben KajjImI ka
transmetuar ne lIbrIn e tIj 'es·SavaIk' v.4 fq.1J0J nga HarIxheh Iben |us'ab se aI
per ajetIn: "l Meshìrshmì mbì Arsh u nyrìt (ìsteva)" ka thene: " nuk është t]etër
pos ul]es".
Poashtu ulja eshte permendur ne nje hadIth qe e transmeton Ìmam AhmedI
nga Ìben AbbasI ,radIjall·llahu anhuma,. All·llahu e dI me se mIrI.

P-34: 0Ijetar I nderuar, IIdhur me ngrItjen e AII-IIahut ,azze ue xheI-Ie,
thatë: "Ajo është ngrItje e posaçme mbI Arsh, që I ka hIje hadhështIsë së TIj",
ne shpresojmë bujarI nga ju që këtë të na sqaronI më tepër!
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 44

PërgjIgje: |e fjalen: "Ajo eshte ngrItje e posaçme mbI Arsh, qe I ka hIje
|adheshtIse se TIj", kemI per qellIm se ajo eshte ngrItje e veçante per ArshIn, dhe
nuk eshte ngrItje e pergjIthshme, sIkurqe eshte ngrItja e krIjesave, mu per kete
nuk eshte e sakte te themI se All·llahu u ngrIt mbI krIjesat, mbI qIell dhe mbI toke
edhepse AI eshte larte nga ato.
Por themI: AI ,azze ue xhel·le, eshte larte nga te gjItha krIjesat, larte nga
toka, larte nga qIellI etj.
E per ArshIn themI: All·llahu eshte mbI Arsh dhe I NgrItur mbI te.
Te ngrIturIt eshte me e percaktuar sesa vetem te qenurIt larte.
Pra, ngrItja e All·llahut mbI Arsh eshte prej cIlesIve veprore te TIj, te lIdhura
ngushte me deshIren e TIj, gje qe nuk eshte edhe me te qenurIt e TIj larte, sepse
kjo e dyta eshte prej cIlesIve qenesore te TIj, nga e cIla nuk ndahet.
Per kete qe thame, qarte ka folur edhe Shejhul Ìslam Ìben TejmIju ne
|exhmuul fetava v.5 fq. 522, kur ka thene: "Nese dIkush thote: Nese All·llahu
eshte ngrItur mbI Arsh pasIqe ka krIjuar qIejt dhe token per gjashte dIte, d.m.th.
se AI para kesaj nuk ka qene mbI Arsh.
KetIj I themI: ÌstIvaja (ngrItja) eshte ngrItje (lartesI, epersI) e veçante, çdo
gje qe eshte e ngrItur mbI dIçka, ajo eshte edhe mbI te, e çdo qe eshte mbI dIçka
nuk do te thote se ajo eshte e ngrItur mbI te.
Pra, çdo gjeje qe eshte mbI dIçka nuk I thuhet se ajo eshte e ngrItur mbI te,
ndersa çdo gje per te cIlen thuhet se eshte ngrItur mbI dIçka mund te themI se ajo
eshte mbI te".
|e gjeresIsht mund te shIkohet ne lIbrIn e tIj.
Ndersa me fjalen: "...qe I ka hIje |adheshtIse se TIj", eshte per qellIm se
ngrItja e TIj mbI Arsh eshte sIkurse cIlesIte e tjera te TIj, qe I kane hIje vetem AtIj,
ngrItja e TIj nuk eshte aspak e ngjashme me ngrItjen e krIjesave, kjo eshte njesoj
sIkurse mënyra e ngrItjes se TIj (qe nuk dIme gje per te), e sIç dIhet cIlesIte jane
ne pajtIm me te cIlesuarIn.
Pra, sIkur qe All·llahu ka QenIen e TIj qe nuk I perngjet qenIes se askujt,
ashtu ka edhe cIlesI qe nuk I perngjasIn cIlesIve te askujt "Asn¡e send nuk eshte sì
Aì; Aì eshte dey¡uesì, shìkuesì".(esh·Shura 11).
SI AI nuk eshte asgje, qofte ne QenIen e TIj apo cIlesIte e TIj.
|u per kete, kur Ìmam |alIku eshte pyetur per ngrItjen (IstIvane) se sI eshte
ajo, ka thene: "NgrItja dIhet ç'eshte, menyra e saj eshte e pakapshme per
mendjen tone, te besojme ne te eshte oblIgIm dhe te pyetet per te eshte bIdat".
Kjo eshte peshore per te gjItha cIlesIte e TIj, e ato jane cIlesI te TIj sepse AI
7ete Ia ka pershkruar 7etvetes ne ate menyre sI I ka hIje pa kurrfare ndryshImI,
mohImI, perngjasImI apo pershkrImI te menyres.
|e kete na qartesohet dobIa e fjales se ngrItja mbI Arsh eshte lartesI e
veçante mbI Arsh, qe I perket vetem All·llahut ,subhanehu ue teala, sepse lartesIa
e pergjIthshme I ka takuar All·llahut edhe para krIjImIt te qIejve dhe tokes, gjate
krIjImIt te tyre dhe pas krIjImIt te tyre, nga shkaku se ajo eshte prej cIlesIve
qenesore te TIj, sIç jane: degjImI, shIkImI, fuqIa etj, gje qe nuk eshte edhe me
ngrItjen (IstIvane).

P-35: CIIat janë ato gjëra për të cIIat duhet të themI " =' -'~ ,! " (In-
shaAII-IIahu : Në dashtë AII-IIahu), dhe për cIIat nuk duhet të themI!
PërgjIgje: Per çdo gje te ardhme, me mIre eshte te thuash 'Ne dashte All·
llahu', sepse All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "0he mos thua¡ kurrsesì µer
ndon¡e çesht¡e: "Une do te be¡ kete neser!" Vetem (nese ì shton): "Ne
dashte All-llahu!". (el·Kehf 2J·24).
Ndersa per gjerat e kaluara nuk thuhet: 'Ne dashte All·llahu', perveç nese
deshIron te tregoje shkakun. P.sh. nese nje person te thote: '|uajI Famazan kete
vIt ka hyre naten e 0Iell, In·shaAll·llah', nuk ka bere mIre, sepse kjo eshte e kaluar
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 45

dhe e dItur. Apo te thote: 'Ì vesha rrobat InshaAll·llah', duke I pasur te veshura,
nuk eshte mIre, ngase kjo ka kaluar dhe eshte kryer.
Perveç nese deshIron te tregoje shkakun, d.m.th. deshIron te tregoje se kjo
ndodhI me lejen e All·llahut, atehere nuk ka problem.
Kur dIkush pasIqe te falet thote: U fala InshaAll·llah dhe ka per qellIm se e ka
kryer namazIn, me kete nuk ka bere mIre, sepse aI eshte falur me.
|Irepo nese ka per qellIm shpresen e tIj per t'u pranuar aI namaz, atehere I
lejohet ta perdore fjalen 'ÌnshaAll·llah', sepse aI nuk e dIn a e ka namazIn te
pranuar apo jo.

P-36: Sa IIoj është vuIInetI!
PërgjIgje: 7ullnetI ndahet ne dy:
E para: 7ullnet kosmologjIk dhe
E dyta: 7ullnet legjIsllatIv (I lIgjesuar me SherIat).
Çdo vullnet qe ka te beje vetem me lejImIn, pelqImIn apo caktImIn e All·
llahut ,subhanehu ue teala, eshte vullnet kosmologjIk, ndersa aI vullnet qe ka te
beje me deshIren e TIj eshte vullnet legjIsllatIv.
Ja nje shembull per vullnetIn legjIsllatIv, thote All·llahu ,subhanehu ue
teala,: "All-llahu ka vullnet qe t'u jale ¡uve". (en·NIsa 27). Fjala e TIj 'jurIdu' ne
kete ajet ka per qellIm se AI ka deshIre, e nuk eshte kuptImI se AI cakton apo
lejon, ngase po te Ishte kuptImI I ajetIt: 'All·llahu cakton qe t'u fale juve', atehere
do te kuptoheshte se All·llahu ua fale te gjItheve, e kjo eshte nje gje qe nuk mund
te ndodhe, sepse shume nga bIjte e AdemIt ,alejhI selam, jane kafIra, d.m.th.
"All-llahu ka vullnet qe t'u jale ¡uve" eshte per qellIm se AI ka deshIre qe t'u
fale juve.
Kur All·llahu ,azze ue xhel·le, e do nje gje, kjo nuk do te thote se ajo duhet
te ndodhe patjeter, ngase ka mundesI qe UrtesIa e madhe e All·llahut te jete ne
mosndodhjen e saj.
Ndersa shembull per vullnet kosmologjIk eshte fjala e All·llahut: "...nese
vullnetì ì All-llahut eshte qe t'¡u ço¡e ne humb¡e".(Hud J4), sepse All·llahu ,azze
ue xhel·le, nuk do qe t'I çoje ne humbje roberIt e TIj, d.m.th. nuk eshte qellImI I
ajetIt: "nese ka deshIre All·llahu qe t'ju çoje ne humbje", por qellImI eshte: "Nese
All·llahu cakton qe t'ju çoje ne humbje".
0he, neve na mbetet qe te tregojme dallImIn mes vullnetIt kosmologjIk dhe
atIj legjIsllatIv, sa I perket ndodhjes se tyre.
ThemI: 7ullnetI legjIsllatIv patjeter duhet te ndodhe, sepse çdo send qe All·
llahu ,subhanehu ue teala, cakton apo lejon qe te ndodhe, ajo ndodhe. All·llahu
thote: "Kur Aì cakton ndon¡e send, urdherì ì Tì¡ eshte vetem t'ì thote: "ßehu!"
Aì men¡ehere behet". (Ja SIn 82).
E vullnetI legjIslatIv, ka mundesI qe te ndodhe e ndoshta edhe jo.
|und qe All·llahu te kete vullnet per dIçka dhe ta doje ate gje, mIrepo ajo
nuk ndodhe, sepse gjeja e dashur ndonjehere ka mundesI qe te ndodhe e
ndonjehere jo.
Nese dIkush thote: All·llahu ,azze ue xhel·le, a I do mekatet:
Ì themI: Ì don me vullnetIn e TIj kozmologjIk dhe jo me ate legjIsllatIv, sepse
vullnetI legjIsllatIv ka per qellIm dashurIne e TIj, e All·llahu nuk I do mekatet.
|Irepo All·llahu ,subhanehu ue teala, I do ato me vullnetIn e TIj kosmologjIk,
sepse çdo gje qe gjIndet ne qIej dhe toke eshte me caktImIn dhe lejImIn e All·
llahut ,subhanehu ue teala,.
1


1
Mcndoj sc la ncvojë ¡ër një sqarin rrciI lësaj çësIijc. Vullnci losnologjil ësIië
çdo scnd që All-llaIu ,azzc uc ×Icl-lc, c la ligjësuar në losnos, qofsIin aio gjëra ië
nira a¡o ië lëqija, sI¡ërllcIci ¡ër aio a¡o dënoIci, siç janë. lanirësia, rcs¡clii,
lrini, vrasja, nalirciini cij. Ndërsa vullnci lcgjisllaiiv janë vciën gjërai c nira, ië
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 4ó


P-37: Ç'është IIhadI (mosbesImI) në emrat e AII-IIahut ,azze ue xheI-Ie,
dhe cIIat janë IIojet e tIj!
PërgjIgje: Ìlhad gjuhesIsht d.m.th. anIm, kjo shIhet ne ajetIn: "Mìreµo,
y¡uha e atì¡ nya ì cìlì ano¡ne (suµozo¡ne) ata eshte ¡o arabe (e µaqarte), e k¡o
(e Kur'anìt) eshte y¡uhe arabe e stìlìt te larte e te qarte". (en·Nahel 10J),
poashtu edhe te llojI I varrIt qe eshte quajtur Lahd per shkak se ajo gropohet anash
nga varrI.
Nuk mund ta njohIm ÌlhadIn pa e njohur ne fIllIm te verteten, ngase thuhet ne
nje fjale te urte: "|e te kunderten qartesohen gjerat".
E verteta lIdhur me emrat dhe cIlesIte e All·llahut ,azze ue xhel·le, eshte:
8esImI ne ato emra dhe cIlesI ne menyren e realte te tyre, ashtu sI I ka hIje All·
llahut ,subhanehu ue teala, pa kurrfare ndryshImI, mohImI, perngjasImI apo
pershkrImI te menyres, sIpas rregullIt te EhlI sunnetIt qe e ka ne kete kapItull.
Kur ta njohIm te verteten ne kete teme, atehere e dIme se çdo gje qe eshte
ne kundershtIm me te eshte Ìlhad.
0Ijetaret kane permbledhur dIsa lloje te ÌlhadIt ne emrat dhe cIlesIte e All·
llahut ,subhanehu ue teala, dhe te gjItha ato I permbledh kjo fjale: "AnImI prej
çdo gjeje qe eshte oblIgIm te besohet". Kjo eshte dIsa lloj:
LIojI I parë: |ohImI I dIsa emrave apo cIlesIve qe kuptohen nga ato emra.
SIkur ata qe mohojne se 'er·Fahman' nuk eshte prej emrave te All·llahut,
kete e kane bere ne kohen e XhahIlIjetIt.
Poashtu ka edhe prej atyre qe beson ne emrat e All·llahut, mIrepo I mohon
cIlesIte qe gjInden ne ato emra, sIç thone dIsa bIdatxhI: All·llahu eshte FahIm
(|eshIrues) mIrepo pa meshIre, ose eshte SemIe (0egjues) por pa degjIm.
LIojI I dytë: EmertImI I All·llahut ,azze ue xhel·le, me dIçka qe AI nuk e ka
emertuar 7etveten.
Kjo quhet Ìlhad per shkak se emrat e All·llahut ,subhanehu ue teala, jane te
shpallura drejt prej ZotIt (TeukIfIjeh). Ashtuqe nuk I lejohet askujt qe ta emerton
All·llahun me ndonje emer qe AI 7et nuk e ka emertuar 7etveten, sepse kjo
konsIderohet fjale per All·llahun pa dIturI dhe eshte armIqesI ndaj All·llahut ,azze
ue xhel·le.
Keshtu kane vepruar fIlozofet, kur e kane emertuar All·llahun sI 'Shkaku
veprues', dhe te krIshteret kur e emertuan All·llahun sI '8abe', etj.
LIojI I tretë: 8esImI se keta emra te All·llahut ,subhanehu ue teala, aludojne
ne ngjashmerIne e All·llahut me krIjesat e TIj.
Kjo eshte Ìlhad nga shkaku se aI I cIlI beson se emrat e TIj aludojne ne
ngjashmerIne e All·llahut me krIjesat e TIj, vetemse e ka mohuar kuptImIn e
vertete dhe ka anuar prej te vertetes.
Fjalet e All·llahut dhe te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I ka
bere aluduese ne mosbesIm (kufer), sepse te thuhet se All·llahu eshte I ngjashem
me krIjesat eshte kufer, ngase kjo bIe ndesh me fjalen e All·llahut ,subhanehu ue
teala,: "Asn¡e send nuk eshte sì Aì; Aì eshte dey¡uesì, shìkuesì". 0he fjalen: "A
dì µer Te ndon¡e te barabarte". (|erjem 65).
Nuajm Iben Hamad el·HuzaI, mesuesI I 8uharIut ka thene: "Kush e perngjason
All·llahun me krIjesat ka bere kufer, kush mohon dIçka nga ajo qe All·llahu ka
emertuar apo cIlesuar 7etveten, ka bere kufer, dhe dIjenI se nuk ka perngjasIm ne
ate qe All·llahu ka emertuar apo cIlesuar 7etveten".
LIojI I katërt: Te nxjerrurIt prej emrave te All·llahut emra per putat, sIkur qe
kane nxjerre emrIn Lat (I putIt) nga emrI Ìlah (Zot), Uzza nga emrI AzIz dhe |enat
nga emrI |ennan.

ligjësuara nc SIcriai, gjëra ¡ër ië cilai sI¡ërllcIci njcriu, siç janë. lanirësia,
rcs¡clii, nësini, nanazi, Ia×Ii cij. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 47

Kjo eshte Ìlhad sepse emrat e All·llahut ,subhanehu ue teala, jane te veçante
per Te.
Nuk lejohet transferImI I kuptImIt te ketyre emrave te ndonje nga krIjesat, qe
te respektohet me nje respekt qe nuk e merIton kush pos All·llahut ,subhanehu ue
teala.
Keto jane llojet e ÌlhadIt ne emrat e All·llahut ,azze ue xhel·le.

P-38: Sa IIoj janë ato emra (fjaIë) që përcaktohen
1
me emrIn e AII-IIahut
,azze ue xheI-Ie, sIç janë Fytyra e AII-IIahut, 0ora e AII-IIahut etj.!
PërgjIgje: Emrat qe percaktohen me emrIn e All·llahut ,azze ue xhel·le, jane
tre lloj:
LIojI I parë: 0Içka qe eshte vete dhe e ndare.
PercaktImI I saj me emrIn e All·llahu eshte nga aspektI I percaktImIt te
krIjeses me KrIjuesIn.
Kjo mund te jete e pergjIthshme, sIç eshte ne ajetIn: "toka lme eshte e
y¡ere", (Ankebut 56), dhe mund te jete e posaçme, per shkak te vleres qe ka ajo
gje, sIç eshte ne ajetIn: "...µastro¡e shteµìne (Qaben) Tìme µer ata qe e
vìzìto¡ne (be¡ne tavaj) qe qendro¡ne ne kembe duke u jalur, µerkulur dhe qe
be¡ne sexhde".(el·Haxhxh 26), dhe ne ajetIn: "Kenì ku¡des devene e All-llahut
dhe nda¡ µenyìmìt te sa¡ qe te µì¡e u¡e". (esh·Shems 1J).
Ne kete lloj bejne pjese krIjesat.
LIojI I dytë: 0Içka qe nuk mund te jete pa dIkend tjeter, sIç eshte ne ajetIn:
"...dhe ìshte jryme (shµìrt)
2
nya Aì". (en·NIsa 171).
PercaktImI I ketIj shpIrtI me emrIn e All·llahut eshte nga aspektI I percaktImIt
(lIdhjes) te krIjeses me KrIjuesIn, sI nderIm prej All·llahut per ate krIjese.
AI eshte nje shpIrt prej shpIrterave qe I ka krIjuar All·llahu ,azze ue xhel·le, e
nuk eshte pjese nga All·llahu, sepse po ky shpIrt u fut tek ÌsaI ,alejhI selam, e aI
eshte gje e ndare nga All·llahu ,subhanehu ue teala.
Edhe ne kete lloj behet fjale per krIjesat.
LIojI I tretë: 0Içka qe eshte vetem cIlesI, e ne kete rast I percaktuarI eshte
cIlesI e All·llahut ,subhanehu ue teala, d.m.th. ne kete lloj nuk bejne pjese
krIjesat, sepse cIlesIte e All·llahut ,azze ue xhel·le, nuk jane te krIjuara.
Shembull per kete lloj jane: FuqIa e All·llahut, KrenarIa e All·llahut dhe
shume tjera.

P-3º: Ç'është dIspozIta e mohImIt të dIsa cIIësIve apo emrave të AII-IIahut,
subhanehu ue teaIa!
PërgjIgje: |ohImI eshte dy lloj:
LIojI I parë: |ohIm pergenjeshtrues, e ky padyshIm se eshte kufer.
Nese dIkush mohon ndonje emer apo cIlesI te All·llahut ,azze ue xhel·le, qe
gjIndet ne Kur'an apo sunnet, sIkur te thote: All·llahu nuk ka dore, ky njerI eshte
kafIr sIpas mendImIt te gjIthe muslImaneve.
LIojI I dytë: |ohIm komentues (shpjegues), d.m.th. aI mohon duke bere
komentIn e tIj, e kjo eshte dy sIsh:
E pcrc: Ky koment te kete ndonje baze ne gjuhen arabe, ne kete rast nuk
eshte kufer.
E dytc: Ky koment te mos kete kurrfare baze ne gjuhen arabe, e kjo eshte
kufer, sepse kur nuk ka ndonje baze, atehere kjo veper eshte pergenjeshtrIm. SIkur

1
LidIcn nc lidIjc gjcniiivc (sI.¡.}
2
Auiori la dIënë sIcnlull nc sI¡iriin sc¡sc sI¡irii ësIië diçla që nul nund ië
jcië ¡a dilënd ijciër, d.n.iI. duIci ië jcië i lidIur nc ndonjë iru¡, All-llaIu c din
në së niri. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 48

te thote: 'All·llahu nuk ka dore ne te vertete' dhe kete nuk e komenton as me
mIresI e as me fuqI
1
, atehere ky eshte kafIr.
PasIqe kete e mohon plotesIsht atehere ky eshte pergenjeshtrues ne te
vertete.
Nese per fjalen e All·llahut ,azze ue xhel·le,: "Jo, duart e Tì¡ ¡ane te
shlìra". (el·|aIde 64), thote se duart qe permenden ne kete ajet jane per qellIm
qIejt dhe toka, atehere aI eshte kafIr, sepse kjo nuk ka kurrfare baze ne gjuhen
arabe e as qe eshte kuptImI ne te cIlIn aludon sherIatI.
Ky pra, eshte mohues dhe pergenjeshtrues.
E nese thote se qellImI me fjalen dore eshte mIresIa apo fuqIa, atehere nuk
eshte kafIr, sepse fjala dore ndonjehere e ka kuptImIn edhe te mIresIse.

P-40: Ç'është dIspozIta e atIj I cIII beson se cIIësItë e KrIjuesIt janë të
njëjta me të krIjesave!
PërgjIgje: AI I cIlI beson se cIlesIte e KrIjuesIt jane te njejta me te krIjesave,
aI eshte I humbur, sepse cIlesIte e KrIjuesIt aspak nuk u ngjajne cIlesIve te
krIjesave.
All·llahu ,subhanehu ue teala, thote: "Asn¡e send nuk eshte sì Aì; Aì eshte
dey¡uesì, shìkuesì". (esh·Shura 11).
EkzIston nje rregull mjaft I njohur se: kur dy gjera jane te njejta ne emer,
nuk eshte patjeter qe te jene te njejta edhe ne realItet.
NjerIu ka fytyre dhe devja ka fytyre! Keto dy cIlesI pajtohen ne emer, por
shume dallIm ka ne realItet. 0evja ka dore dhe mIza ka dore, a thua valle I kane
duart e njejta:! PadyshIm se jo.
Prandaj pse nuk thua se All·llahu ,azze ue xhel·le, ka fytyre por jo sI fytyrat e
krIjesave dhe se All·llahu ka dore, por jo sI duart e krIjesave:!
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Ata nuk e çmuan All-llahun me ate
madheshtìne qe ì takon, ndersa, ne dìten e kì¡ametìt e tere toka eshte ne
yrushtìn e Tì¡, e qìe¡t te mbesht¡elle ne te d¡athten e Tì¡". (ez·Zumer 67), dhe:
"Ate dìte kur Ne e µalo¡me qìellìn sìkurse µalìmì ì jleteve ne lìber". (el·EnbIja
104).
A thua valle, dIkush nga krIjesat ka kesIsoj dore: PadyshIm, jo.
Pra, e kemI oblIgIm ta dIme se krIjesat nuk I ngjajne aspak KrIjuesIt, as ne
QenIen (¤¤¤) e TIj e as ne cIlesIte e TIj, "Asn¡e send nuk eshte sì Aì; Aì eshte
dey¡uesì, shìkuesì".
|u per kete edhe nuk lejohet qe asnjehere te mundohesh te parafytyrosh
ndonje prej cIlesIve te All·llahut ,subhanehu ue teala, apo te mendosh se cIlesIte e
TIj jane sI cIlesIte e krIjesave.

P-41: 0Ihet mIrëfIIII se nata rrotuIIohet vazhdImIsht rreth pIanetIt Tokë
dhe AII-IIahu ,azze ue xheI-Ie, zbret në qIeIIIn e tokës në një të tretën e fundIt
të natës, e sIpas kësaj kuptohet se AI gjatë gjIthë kohës është në qIeIIIn e
tokës. Pra, ç'është përgjIgja për këtë!
PërgjIgje: Ne e kemI oblIgIm te besojme gjIthçka All·llahu ,azze ue xhel·le, I
ka pershkruar 7etvetes apo e ka emertuar 7etveten, qofte ne Kur'an apo ne sunnet
pa kurrfare ndryshImI, mohImI, perngjasImI apo pershkrImI te menyres.
NdryshImI behet ne tekstet e Kur'anIt apo sunnetIt. |ohImI behet ne besIm.
PershkrImI I menyres dhe perngjasImI behen ne cIlesIm, vetemse perngjasImI ka
kuptIm me te veçante, sepse aI eshte I percaktuar me perngjasIm mes KrIjuesIt dhe
krIjesave.

1
Sc¡sc la ¡rcj aiyrc që c lanë noIuar sc All-llaIu la dorë nirë¡o lanë iIënë sc
dora c All-llaIui që ¡ërncndci në Kur'an, ësIië ¡ër qëllin nirësia a¡o fuqia c Tij.
(sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 4º

8esImI yne duhet te jete larg nga keto kater rrezIqe.
Poashtu besImtarI duhet ta ndaloje vetveten nga pyetjet: Pse: dhe SI:, kur
behet fjale per emrat dhe cIlesIte e All·llahut ,subhanehu ue teala, sI dhe te
largohet nga te menduarIt e menyres, sI duket kjo apo ajo:!
Nese aI e ndjek kete rruge, do te jete shume I rehatshem, keshtu kane
vepruar edhe Selefu·salIhI.
Prandaj kur erdhI nje njerI tek Ìmam |alIku dhe I tha: "l Meshìrshmì mbì
Arsh u nyrìt (ìsteva)", e sI u ngrIt: Ìmam |alIku lekundI koken dhe tha: "NgrItja
dIhet ç'eshte, menyra e saj eshte e pakapshme per mendjen tone, te besojme ne
te eshte oblIgIm dhe te pyetet per te eshte bIdat, e une mendoj se tI je bIdatxhI".
E ky I cIlI pyet per ate se All·llahu ,subhanehu ue teala, zbret ne qIellIn e
tokes ne nje te treten e fundIt te nates çdo nate dhe se kjo patjeterson qe AI ,azze
ue xhel·le, gjate gjIthe nates te jete ne qIellIn e tokes, sepse nata vazhdImIsht
rrotullohet rreth planetIt Toke, ashtuqe nje e treta transferohet prej nje vendI ne
vend tjeter.
KetIj I pergjIgjemI keshtu: Kete pyetje nuk e kane bere shoket e Fesulull·
llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.
Po te kIshte mundesI qe kjo pyetje te paraqItet ne zemren e besImtarIt te
nenshtruar plotesIsht, do ta kIshte sqaruar kete All·llahu ,azze ue xhel·le, apo
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.
Kur te jete nje e treta e fundIt te nates, ne themI se All·llahu zbret ne qIellIn
e tokes sI dhe kur te largohet nata themI se tanI nuk zbret.
Ne nuk mund ta dIme se sI zbret AI dhe as qe mund ta kuptojme, por e dIme
se asnje send nuk eshte sI AI.
E kemI oblIgIm te nenshtrohemI dhe te themI: "0egjuam, besuam, pasuam,
respektuam dhe kjo na Intereson".

P-42: Ç'është mendImI I SeIefIt për të parët e AII-IIahut ,azze ue xheI-Ie,!,
dhe ç'është dIspozIta për atë I cIII mendon se të parët e AII-IIahut nuk do të
jetë me sy, por me fjaIën 'të parët e AII-IIahut' është për qëIIIm bIndja e pIotë!
PërgjIgje: Kur All·llahu ,subhanehu ue teala, ne Kur'an permendI KIjametIn,
tha: "Ate dìte do te kete jytyra te shkelqyera (te yezuara). Qe Zotìn e tyre e
shìko¡ne". (el·KIjame 22·2J).
ShIkImIn ne kete ajet e percaktoI me fytyra, e ajo qe ne fytyre ka mundesI te
shIkoje eshte syrI.
Ne kete ajet ka argument se All·llahu do te mund te shIkohet me sy.
ShIkImI yne drejt TIj nuk do te thote se do ta perfshIjme te TerIn, ngase All·
llahu ,subhanehu ue teala, thote: "...µor dì¡a e tyre nuk mund ta µerjshì¡e
Ate".(Ta ha 110).
PasIqe nuk mundemI qe ta perfshIjme me dIjen tone (e perfshImI me dIje
eshte me I gjere dhe me perfshIres sesa perfshImI me shIkIm), kjo na e ben te
qarte se nuk mundemI qe ta perfshIjme me shIkIm.
Kete na e tregon edhe ky ajet: "Te shìkuarìt (e n¡erezve) nuk mund ta
µerjshìne Ate, e Aì ì µerjshìne shìkìmet". (el·En'am 10J).
Pra, edhe nese e shIkojme nuk mund ta perfshIjme me shIkIm. 0.m.th. All·
llahu do te shIkohet me shIkIm te vertete, por nuk do te mund te perfshIhet sepse
AI eshte shume I |adh qe te mund te perfshIhet.
Ky eshte mendImI I SelefIt dhe poashtu mendojne se mIresIa me e madhe qe
do te shperblehet njerIu me te eshte te paret e All·llahut ,azze ue xhel·le, prandaj
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e bente kete lutje: "Të lus që të mc
mundësosh këncqësìnë e shìkìmìt në ]ytyrën Tënde".
1
Tha: "këncqësìnë e
shìkìmìt", sepse ne kete shIkIm ka nje kenaqesI te madhe, te cIlen nuk mund ta

1
Ncsaiu, lrcu 62, IadiiIi nr.1304 dIc AIncdi 5/191.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 50

kuptoje askush pos atIj qe do ta perjetoje me mIresI dhe ndere nga All·llahu
,subhanehu ue teala,.
Lus All·llahun qe te jemI dhe te jenI prej atyre.
Ky eshte mendImI per te cIlIn jane pajtuar I gjIthe SelefI.
E mendImI I atIj qe mendon se nuk do te shIhet me sy dhe se me fjalen 'te
paret e All·llahut' eshte per qellIm bIndja e plote, eshte mendIm I kote, ne
kundershtIm me argumentet dhe me realItetIn.
Sepse bIndja e plote gjIndet qe ne kete bote, ja Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, sI e ka komentuar ÌhsanIn: "lhscn është tc cdhurosh All·llchun
sìkur me e pc, edhepse tì nuk e sheh, Aì ty të sheh".
1

Ta adhurosh All·llahun sIkur me e pa, kjo eshte bIndje e plote.
Ndersa pretendImI I tyre se argumentet qe jane per te paret e All·llahut jane
sInonIm I bIndjes se plote sepse I bIndurI me bIndje te plote eshte njesoj sIkur aI qe
sheh me sy, ky eshte pretendIm I kote dhe ndryshIm I teksteve te sherIatIt, e assesI
nuk eshte shpjegIm apo komentIm, por eshte ndryshIm I kote dhe duhet te
kundershtohet secIlI qe e thote kete.

P-43: A mund të ndIkojnë xhInët mbI njerëzIt dhe sI mund të mbrohemI
prej tyre!
PërgjIgje: Ska dyshIm se xhInet mund te ndIkojne mbI njerezIt duke Iu bere
dem atyre, e kjo ndonjehere arrIn edhe derI ne vrasje, kane mundesI qe t'I bejne
dem duke e gjuajtur me gure apo duke e frIkesuar ate, sI dhe shume gjera tjera
per te cIlat tregohet ne sunnet apo shIhen ne realItet.
Transmetohet se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne njeren prej
betejave -mendoj se eshte beteja e Hendekut· I lejoI dIsave qe te kthehen te
famIljet e tyre, e nje djalosh I posamartuar kur arrItI ne shtepI e pa te shoqen te
dera e shtepIse dhe u hIdherua me te
2
, e ajo I tha: Hyj brenda, aI hyrI dhe pa se
mbI shtrat Ishte nje gjarper I terthorte, e djaloshI kIshte nje shIgjete me te cIlen
fIlloI ta godIte gjarperIn derIsa e mbytI, ne te njejtIn moment (d.m.th. kur e
mbytI) vdIq edhe djaloshI dhe nuk dIhet se kush u mbyte I parI gjarperI apo
djaloshI.
Kur e lajmeruan Fesulull·llahun ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, per kete rast,
atehere aI ndaloI qe te mbytet gjarperI I bardhe qe gjIndet neper shtepI, pos
gjarperIt Ebter dhe 0hu Tefejjetejn
J
(te cIlet duhet te mbyten)".
Kjo eshte argument se xhInet mund t'I sulmojne dhe t'I demtojne njerezIt.
Per kete deshmon edhe realItetI I sotshem, ku kemI degjuar shume Informata
lIdhur me kete, sIç tregojne se ndonje njerI shkon te ndonje vend te shembur dhe
duke ndejtur fIllon te gjuan guraleca (duke lozur) ne ate vend, dhe nuk sheh se ka
dIkush aty, mIrepo aty degjon dIsa zera, degjon zhurme te çudItshme apo dIçka
tjeter nga e cIla frIkesohet dhe e godIsIn deme.
Poashtu xhInI mund qe te hyn ne trupIn e njerIut, nga shkaku se e dashuron,
deshIron ta demton apo per ndonje shkak tjeter, per kete aludon edhe ky ajet:
"Ata qe e hane kamaten, ata nuk nyrìten ndryshe µos sìç nyrìtet ì çmendurì
nya te µrekurìt e d¡allìt". (el·8ekare 275).
Ashtuqe, xhInI mund qe te flet nga brendesIa e njerIut dhe te ben dIalog me
ate I cIlI I lexon ajete nga Kur'anI, sIç mund te jep besen se aI me nuk do te
kthehet tek aI trup, dhe shume gjera tjera, te cIlat po I degjojme çdo dIte.

1
DuIariu (50} dIc Muslini (9}.
2
U IidIërua ¡ër sIlal ië ×Iclozisë që lisIic ¡ër faniljcn c iij, andaj nul la dasIur
që ia ialojë jasIië sIië¡isë. E lur c sIoqja, c ¡a asIiu ië IidIëruar i iIa. Hyj
lrcnda, dulc dasIur i'i iIoië sc nul lan dalur ¡a lurrfarë sIlalu. (sI.¡}
3
Elicr quIci një lloj i gjar¡injvc nc lisIi ië sIlurië (Lilri cl-Caril nga Ilën Sclani
1/56} ndërsa dIu Tufcjjcicjn ësIië lloj i gjar¡injvc që në ¡jcsën c c¡ërnc lanë dy
vija ië lardIa (Fci'Iul Dari 6/348}. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 51

|brojtja me e suksesshme nga xhInet eshte lexImI I asaj per te cIlen na ka
treguar sunnetI se na mbron nga ata, sIç eshte ajetI KursIj, sepse aI qe e lexon
ajetIn KursIj naten, All·llahu do t'Ia dergon nje rojtar qe te mos afrohet asnje
shejtan derI ne mengjes.
All·llahu ,subhanehu ue teala, eshte FuajtesI me I |Ire.

P-44: XhInët a I dIjnë punët e fshehta (gajbIn)!
PërgjIgje: As xhInet e askush ne qIej dhe toke nuk e dIn gajbIn.
Lexoje ajetIn: "E kur ìa caktuam atì¡ vdek¡en (Sule¡manìt), askush t¡eter,
nuk ì n¡ojtoì ata (xhìnet) µer vdek¡en e tì¡, µerveç krìmbìt qe e bre¡tì shkoµìn
e tì¡, e kur u rrezua aì, µer xhìnet u be e qarte se sìkur te ìshìn ata qe e dìnìn
te jshehten, nuk do te vazhdonìn te qendronìn ne mundìmìn e rende". (Sebe'
14).
Kush pretendon se e dIn gajbIn aI eshte kafIr dhe aI I cIlI I beson pretendImIt
te tIj eshte poashtu kafIr, sepse All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "Thua¡:
"Askush veç All-llahut as ne qìe¡t, as ne toke nuk e dì te jshehten".(en·Nemel
65).
Pra, gajbIn e qIejve dhe te tokes nuk e dIn askush pos All·llahut, Te 7etmIt.
Ata qe pretendojne se e dIne te ardhmen, e gjIthe kjo eshte prej fallIt, e
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush shkon te n]ë
]cllxhor dhe e pyet ctë, ncmczì ì këtì] nuk prcnohet kctërdh]etë dìtë", e nese I
beson ne ate qe I thote aI, atehere ky eshte kafIr
1
, sepse ka besuar se aI fallxhor e
dIn gajbIn, e kjo eshte ne kundershtIm me ajetIn: "Thua¡: "Askush veç All-llahut
as ne qìe¡t, as ne toke nuk e dì te jshehten".

P-45: Ç'është hukmI (dIspozIta) I cIIësImIt të PesuIuII-IIahut sI 'I dashurI I
AII-IIahut (HabIbuII-IIah)'!
PërgjIgje: |uhammedI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, padyshIm se eshte I
HabIb I All·llahut, aI e do shume All·llahun dhe All·llahu e do ate shume.
|Irepo eshte nje cIlesI edhe me e larte se kjo, ajo eshte |Ik I All·llahut
(HalIlull·llah). |uhammedI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte HalIlull·llah, I cIlI
ka thene: "All·llchu më kc bërë muc mìk për \ete cshtu sì e pctë bërë lbrchìmìn
mìk".
2

Prandaj, aI I cIlI e cIleson sI HabIbull·llah, Ia ka ulur graden e duhur, ngase
mIqesIa eshte me e madhe dhe me e larte se dashurIa.
Te gjIthe besImtaret jane te dashurIt e All·llahut ,azze ue xhel·le, por
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte ne grade me te larte se gjIthe,
e ajo eshte mIqesIa, sepse All·llahu e ka zgjedhur per mIk ashtu sI e ka zgjedhur
edhe ÌbrahImIn ,alejhI selam,.
Pra, ne themI se |uhammedI, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
eshte HalIlull·llah, e kjo eshte me e larte sesa te themI HabIbull·llah, sepse
mIqesIa ne vete permban edhe dashurIne, bIle edhe dIç me teper sepse ajo eshte
kulmI I dashurIse.

P-46: Ç'është hukmI I transferImIt të IëvdImIt të PesuIuII-IIahut në tregtI!
PërgjIgje: Kjo eshte haram, dhe duhet ta dIme se levdImI I Fesulull·llahut
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte dy lloj:
I parI: LevdImI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, me ate qe e
merIton duke mos e tepruar, nese vepron keshtu nuk ka gje.

1
Këiu lën ¡jcsë cdIc ai që c lc×on Ioroslo¡in (nul i ¡ranoIci nanazi 40 diië} dIc
ai që i lcson Ioroslo¡ii (ësIië lafir}. (sI.¡.}
2
Ilën Ma×Ic në 'cl-Muladdinc' 141.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 52

0.m.th. nuk ka kurrfare te keqe qe ta levdon Fesulull·llahun ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, me ate qe e merIton, sIkur qe jane cIlesIte e mIra e te plota ne
moralIn dhe udhezImIn e tIj.
I dytI: LevdImI derI ne ate mase I Fesulull·llahut saqe arrIhet ne teprIm, gje
nga e cIla na ka ndaluar vete aI, kur ka thene: "Mos më lcrtësonì cshtu sì e
lcrtësucn krìshterët lscìn ,cle]hì selcm, sepse unë ]cm rob, cndc] thucnì: rob ì All·
llchut dhe ì dëryucr ì Tì]".
1

Ajo qe dIkush e levdon Fesulull·llahun ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, duke
thene se aI u ndIhmon atyre qe kerkojne ndIhme, u pergjIgjet lutjeve te
nevojtareve, eshte sundues I kesaj bote dhe tjetres, e dIn gajbIn sI dhe gjera tjera,
me te vertete eshte haram (e ndaluar), e ndonjehere mund te jete edhe shIrk I
madh, qe te nxjerr prej fese Ìslame.
Pra, nuk lejohet qe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, te levdohet
derI ne ate mase saqe te teprohet, sepse aI vete na ka ndaluar nga ajo gje.
Ì kthehemI çeshtjes se transferImIt te kesaj gjeje ne tregtI, per te fItuar me
te.
Per kete poashtu themI se eshte haram dhe nuk lejohet kjo veper, sepse te
levduarIt e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, me ate qe merIton aI,
sIç jane cIlesIte e tIj, moralI I tIj, udhezImI I tIj, kjo veper eshte Ibadet (adhurIm)
me te cIlIn njerIu afrohet kah All·llahu ,azze ue xhel·le,.
E çdo gje qe eshte Ibadet, nuk lejohet qe te behet sI mjet per te fItuar ne
kete bote
2
.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Kush ka µer qellìm ¡eten e kesa¡
bote dhe te mìrat e sa¡, Ne do t'u µloteso¡me atyre shµerblìmìn e veµrave te
tyre ne te, dhe atyre nuk do t'u munyo¡e y¡e. Te ketìlleve ne boten t¡eter u
µerket vetem xhehennemì. A¡o qe µunuan dhe veµruan ata, ka deshtuar dhe
eshte asy¡esuar". (Hud 15·16). All·llahu eshte AI qe udhezon ne rrugen e drejte.

P-47: Ç'është hukmI I atIj I cIII beson se huhammedI është drItë prej
drItës së AII-IIahut, se nuk është njerI dhe se aI e dIn gajbIn, e pastaj kërkon
ndIhmë prej tIj duke besuar se në dorë të tIj janë e mIra dhe e keqja! A Iejohet
që të faIemI pas këtIj njerIu ose pas dIkujt sI ky! Na tregonI AII-IIahu ju
shpërbIeftë!
PërgjIgje: Kush beson se |uhammedI eshte drIte prej drItes se All·llahut, se
nuk eshte njerI dhe se aI e dIn gajbIn, ky njerI eshte kafIr, eshte prej armIqve te
All·llahut dhe te derguarIt te TIj dhe nuk eshte prej mIqve te All·llahut dhe te
derguarIt te TIj.
Ky besIm I ketIj e pergenjeshtron All·llahun dhe te derguarIn e TIj, e aI I cIlI e
pergenjeshtron All·llahun dhe te derguarIn eshte kafIr.
Argument se kjo fjale eshte pergenjeshtrIm per All·llahun dhe te derguarIn
jane keto ajete: "Thua¡: "Une ¡am vetem n¡erì, sìkurse ¡u". (el·Kehf 110);
"Thua¡: "Askush veç All-llahut as ne qìe¡t, as ne toke nuk e dì te
jshehten".(en·Nemel 65); "Thua¡: "Une nuk u them ¡uve se ì kam ne
komµetence deµote e All-llahut (e t'¡u s¡elle mrekullì), as nuk µretendo¡ se ì dì
jshehtesìte (e t'¡u treyo¡e se kur do t'¡u vì¡e denìmì), as nuk u them se une ¡am
eny¡ell. Une nd¡ek vetem ate qe me shµallet mua". (el·En'am 50); "Thua¡: "Une
nuk kam ne dore µer veten tìme as ndon¡e dobì, as ndon¡e dem, µos çka do All-
llahu. Sìkur ta dì¡a te jshehten, do te shumo¡a µer vete te dobìshmet, e nuk do

1
DuIariu, ic la¡iiulli 'HadiiIci c ië dërguarvc'; lrcu. 'Ajcii. ºE, ¡ërncndju në lëië
lilër (ircginin ¡ër} Mcrjcncn"(Mcrjcn 16}, IadiiIi nr.3445
2
Në lëië lën ¡jcsë cdIc aië që lëjnë sIunë Io×Iallarë në irojci iona, lan ¡ër
qëllin lc×inin c Mcvludii, sc¡sc në Mcvlud lëvdoIci MuIanncdi ,sal-lall-llaIu
alcjIi uc scl-lcn, c aia lëië gjë c lëjnë ¡ër ië Iolla, osc në nirë ië iIcn. ¡ër ië
jciuar ¡rcj Mcvludii. All-llaIu na nlrofië nga çdo lidai. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 53

te me µrekte y¡e e keqe. Une nuk ¡am t¡eter vetem se qortues dhe µeryezues
µer n¡erezìt qe beso¡ne". (el·Aeraf 188). SI dhe ky hadIth: "0në ]cm n]erì sìkurse
]u, hcrro] sìkurqë hcrronì ]u, prcndc] kur të hcrro] dìçkc mc përku]tonì".
1

Kush kerkon ndIhme prej Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, duke
besuar se ne dore te tIj jane e mIra dhe e keqja, aI eshte kafIr, mushrIk dhe
pergenjeshtrues I All·llahut ,subhanehu ue teala, I CIlI thote: "Zotì ¡ua¡ ka thene:
"Me thìrrnì Mua, Une ¡u µery¡ìy¡em, e ata qe nya mend¡emadhesìa ì shmanyen
adhurìmìt nda¡ Me¡e, do te hy¡ne te nençmuar ne Xhehennem". (CafIr 60), dhe
thote: "Thua¡: "Une nuk kam ne dore qe t'¡u laryo¡e demìn, as t'¡u s¡ell dobì!
Thua¡: "Ështe e vertete se mua nuk me mbron askush µre¡ (denìmìt) te All-
llahut dhe µerveç se ne Te, une nuk y¡e¡ mbeshtet¡e". (el·XhInn 21·22).
Poashtu Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, te afermve te tIj u ka
thene: "0në tek All·llchu nuk mund t']u bë] ]uve kurrc]crë dobìe".
2
Kete fjale Ia
tha bIjes se vet FatImes dhe halles SafIjes.
Nuk lejohet qe te falet namazI pas ketIj ose pas dIkujt sI ky, namazI nuk eshte
ne rregull dhe poashtu nuk lejohet qe njerez sI ky te dalIn Imam.

P-48: HadIthet që kanë të bëjnë me ardhjen e hehdIut, janë të vërteta
apo jo!
PërgjIgje: HadIthet qe kane te bejne me ardhjen e |ehdIut mund t'I ndajme
kater sIsh:
• HadIthe te rrejshme,
• HadIthe te dobeta (daIfe),
• HadIthe te mIra (hasen) te cIlat bashkarIsht mund te arrIjne ne hadIthe
sahIha d.m.th. sahIh lIgajrIhI.
J

• HadIthe sahIha, sIpas mendImIt te dIsa dIjetareve.
|Irepo aI nuk eshte |ehdIu per te cIlIn mendohet se gjIndet ne ndonje tunel
nentokesor ne Ìrak.
Kjo nuk ka kurrfare baze, eshte bestytnI dhe nuk ka ne te realItet.
|ehdIu per te cIlIn flasIn hadIthet eshte njerI sIkurse çdonjerI, lInd ne kohen
e vet dhe do te paraqItet te njerezIt ne kohen e vet. Ky eshte tregImI per
|ehdIun.
|ohImI total I tIj eshte gabIm e poashtu dhe pohImI total, sepse pohImI total
me nje aspekt e perfshIn edhe pohImIn e atIj |ehdIu per te cIlIn mendohet se
gjIndet ne ate tunel, e kjo eshte gabIm, sepse besImI ne kete |ehdI eshte
çmendurI ne mendje dhe dalalet ne sherIat ngase nuk ka baze.
Ndersa pohImI I |ehdIut per te cIlIn ka lajmeruar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, dhe per te cIlIn ka shume hadIthe, I cIlI do te lInd ne kohen e
vet dhe do te paraqItet ne kohen e vet, kjo eshte e vertete.

P-4º: Kush janë je'xhuxhët dhe me'xhuxhët!
PërgjIgje: Je' xhuxhet dhe me'xhuxhet jane dy popuj prej bIjve te AdemIt
,alejhI selam, dhe ekzIstojne.
All·llahu ,azze ue xhel·le, thote: "0erì kur arrìtì mes dy kodrave (sì µenda)
dhe mbraµa tyre y¡etì n¡e µoµull qe thua¡se nuk kuµtonte asn¡e y¡uhe
(µerveç y¡uhes se vet). Ata thane: "0 0hulkarne¡n, vertet Je'xhuxhì dhe
Me'xhuxhì ¡ane duke bere shkaterrìme ne toke, a ben qe ne te ¡aµìm ty n¡e
kontrìbut (n¡e jorme tayrì a tatìmì), e qe te besh n¡e µende mes nesh dhe

1
DuIariu, la¡iiulli 'Nanazi'; lrcu. 'Të liIycrii laI Killa' (401} dIc Muslini,
la¡iiulli 'XIaniië'; lrcu. 'Harrcsa në nanaz dIc sc×Idcja ¡ër ië' (572}.
2
DuIariu (2703} dIc Muslini (351}.
3
SaIiI ligajriIi ësIië IadiiIi Iascn i cili ësIië i ¡ërforcuar nc IadiiI ijciër që c la
ië njëjiin lu¡iin dIc ësIië në gradën c iij ië vëriciësisë a¡o në larië sc ai. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 54

mes tyreî"Aì (0hulkarne¡nì) tha: "Ate qe mua ma mundesoì Zotì ìm eshte
shume me e mìre (nya a¡o qe me ojronì ¡u), µo ¡u me ndìhmonì me juqì
µunetore te be¡ n¡e µende te jorte mes ¡ush dhe mes atyre!". Me sìllnì coµa
te hekurìt! E kur e nìvelìzoì aì me dy anet e kodrave, tha: "Ndìznì!" e kur e
berì ate (hekurìn) z¡arr (sì z¡arr nya te ndezurìt) tha: "Me sìllnì baker te
shkrìre t'ìa hedhe atì¡!"E ata as nuk arrìten ta kaµercenìn e as ta shµonìn. Aì
(0hulkarne¡nì) tha: "K¡o eshte n¡e e mìre nya Zotì ìm, e kur te v¡en caktìmì ì
Zotìt tìm, Aì e ben ate rrajsh, e caktìmì ì Zotìt tìm eshte ì sìyurt". (el·Kehf
9J·98).
SI dhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, thote: "All·llchu 0ìtën e
kì]cmetìt do të thotë: D Adem, nyrìtu dhe përcìlle yrupìn e z]crrìt pre]
pcscrdhësve tu", vazhdoI hadIthIn Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
derIsa tha: "Myzhde, pre] ]uve do të ]etë n]ë e n]ëmì]ë pre] ]e'xhuxhëve dhe
me'xhuxhëve".
1

E sa I perket daljes se tyre qe eshte prej shenjave te KIjametIt, fIlla per
daljen e tyre ka ndodhur qysh ne kohen e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem,.
Tregon Ummu HabIbja ,radIjall·llahu anha,: "0olI nje dIte Fesulull·llahu
paprItur, I skuqur ne fytyre dhe tha: Lc ìlche ìl·lcll·llch, m]erë për crcbët
(n]erëzìt) nyc e keq]c që po c]rohet, sepse sot ]e'xhuxhët dhe me'xhuxhët kcnë
çelur nyc murì mbro]tës kcq (dhe bërì n]ë rreth me yìshtìn treyues dhe të
mcdhìn)".
2


P-50: Pse të gjIthë pejgamberët Ia kanë tërhequr vërejtjen popujve të
tyre nga 0exhaIII, kur dIhet fare mIrë se aI do të daIë pak para se të
përfundojë kjo botë!
PërgjIgje: Sprova me e madhe ne sIperfaqen e tokes, prej krIjImIt te AdemIt
,alejhI selam, e derI ne 0Iten e KIjametIt eshte sprova e 0exhallIt, sIç ka treguar
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
|u per kete te gjIthe pejgamberet -prej te Nuhu e derI |uhammedI ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem,· I kane lajmeruar popujt e tyre per te,
J
duke ua
potencuar, duke ua rrItur kete çeshtje dhe duke ua terhequr verejtjen nga aI.
All·llahu ,azze ue xhel·le, e dIn se aI do te dale pak para perfundImIt te kesaj
bote, por I ka urdheruar pejgamberet qe t'ua terheqIn verejtjen popujve te tyre
nga 0exhallI, ashtuqe te behet e qarte problemI dhe rendesIa e tIj.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Po të del cì duke
qenë unë y]cllë, unë ]u m]c]to] ]uve, e nëse ]o ctëherë secìlì duhet tc mbron
vetveten, e All·llchu është në vend tìmìn për çdo besìmtcr".
4
Sa Zevendes I |Ire
qe eshte ZotI yne.
Çeshtja e 0exhallIt eshte çeshtje e madhe, bIle aI eshte sprova me e madhe
prej krIjImIt te AdemIt ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e derI ne 0Iten e
KIjametIt, sIç na eshte treguar ne hadIth.
Per kete edhe ka merItuar qe te bejme lutje te veçante ne namaz per
mbrojtje nga aI, edhepse, edhe aI ben pjese ne sprovat e jetes.
Kam per qellIm lutjen e cIla thuhet ne fund te namazIt: "Kerkoj mbrojtje prej
All·llahut nga denImI I XhehenemIt, denImI I varrIt, nga sprovat e jetes dhe te
vdekjes sI dhe nga sprova e 0exhallIt".
Fjala 0exhall rrjedh nga fjala dexhel qe d.m.th. maskIm, shtremberIm, sepse
ky eshte maskues e mashtrues, bIle mashtruesI dhe genjeshtarI me I madh.

1
DuIariu (3348} dIc Muslini (222}.
2
DuIariu (7095} dIc Muslini (2880}.
3
DuIariu (7127}.
4
Muslini (2937}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 55


P-51: Ç'është hukmI I atIj I cIII e mohon botën tjetër dhe thotë se ajo
është prej bestytnIve të shekujve të mesëm, dhe a mundemI t'I bIndIm ata në
të kundërtën e asaj që besojnë!
PërgjIgje: Kush e mohon boten tjeter dhe thote se ajo eshte prej bestytnIve
te shekujve te mesem, aI eshte kafIr, sepse All·llahu ,azze ue xhel·le, thote:
"Ata thane: "Nuk ka t¡eter, vetem k¡o ¡eta ¡one ne kete bote, dhe ne nuk do
te rìny¡allemì. 0he, sìkur t'ì kìshe µare ata kur te ndalohen µara Zotìt te
tyre e u thuhet atyre: "A nuk eshte k¡o (rìny¡all¡a) e verteteî" Ata thone: "
Po, µer zotìn tone!" thote: "Shì¡onì µra denìmìn µer ate qe mohonìt!". (el·
En'am 29·J0), dhe ka thene: "Ate dìte eshte shkaterrìmì µer
µeryen¡eshtruesìt. Te cìlet nuk e beso¡ne dìten e µery¡ey¡esìse. E ate dìte
nuk e mohon kush, µerveç atì¡ qe ka sharruar teµer ne mosbesìm e ne µune te
keqì¡a. E qe kur ì lexohen atì¡ aryumentet Tona, thote: "Ley¡enda te te
µareve!"Jo, nuk eshte ashtu! Por te keqì¡at qe ì µunuan, zemrat e tyre ua
mbuluan. Jo dhe ¡o! Ate dìte do te ¡ene te µenyuar µre¡ (ta shohìn) Zotìt te
tyre. Pasta¡ ata do te hy¡ne ne Xhehennem. 0he do t'u thuhet: "Ky eshte aì
te cìlìn e kenì µeryen¡eshtruar!". (el·|utaffIfIn 10·17), dhe: "Por ¡o, ata
µeryen¡eshtruan kìametìn, e Ne µer ata qe nuk beso¡ne dìten e y¡ykìmìt kemì
µeryatìtur z¡arr te jorte". (el·Furkan 11), sI dhe ka thene: "E ata qe nuk
besuan aryumentet e All-llahut dhe takìmìn me Te, te tìllet kane humbur
shµresen nya meshìra lme dhe ata ì µret denìmì ì hìdhur". (el·Ankebut 2J).
Ata mund t'I bIndIm sI vIjon:
FIIIImIsht: Çeshtja e rIngjalljes eshte çeshtje per te cIlen kane treguar te
gjIthe pejgamberet ne lIbrat e ZotIt dhe sherIatet (lIgjet) e TIj, dhe kete gje
popujt e tyre e kane pranuar.
SI mundenI qe ju ta mohonI kete, e ne anen tjeter besonI shume gjera qe
flasIn fIlozofet apo ndonje mendImtar, edhepse fjalet e tyre nuk kane arrItur ate
qe e ka arrItur lajmI per rIngjallje, as ne "mjetIn" transmetues e as ne deshmIne
e realItetIt.
Pastaj: Per çeshtjen e rIngjalljes ka deshmuar edhe logjIka se mund te
ndodhe ajo, edhe ate ne dIsa aspekte:
1. Nuk mohon askush se eshte I krIjuar pasIqe ka qene asgje dhe se aI ekzIston
pasIqe nuk ka qene. E, aI I cIlI e ka krIjuar dhe e ka shpIkur pa mos qene, me
sIgurI se eshte I afte ta perserIse prap kete proces. SIç thote All·llahu ,subhanehu
ue teala,: "0he Aì eshte qe e shµìk ¡eten dhe µasta¡ e µerserìt ate, e a¡o
(µerserìt¡a) eshte edhe me e lehte µer Te". (er·Fum 27), dhe thote: "Ashtu
sìkunder e kemì jìlluar krì¡ìmìn (tua¡), e rìkthe¡me. Ky eshte µremtìm ì Ynì, e
Ne e be¡me kete". (el·EnbIja 104).
2. Nuk ka kush qe mohon madheshtIne e krIjImIt te qIejve dhe te tokes, per
shkak te madhesIse se tyre dhe ndertImIt Interesant qe kane. AI I cIlI I krIojI ato,
me sIgurI se ka mundesI qe te krIjoje njerez dhe t'I rIngjalle ata. ShIh se çka
thote All·llahu ,subhanehu ue teala, ne keto ajete: "S'ka dyshìm se krì¡ìmì ì
qìe¡ve dhe tokes eshte me ì madh se krì¡ìmì ì n¡erezve". (CafIr 57), "A nuk e
dìne ata se All-llahu qe krì¡oì qìe¡t dhe token dhe nuk u lodh ne krì¡ìmìn e
tyre, Aì ka juqì t'ì ny¡alle te vdekurìt. Po, Aì eshte ì µlotjuqìshem µer çdo
send". (el·Ahkaf JJ), "A nuk eshte ì juqìshem Aì, qe krì¡oì qìe¡t e token, te
krì¡o¡e n¡erez sìkunder qe ì krì¡oì ataî Po Aì eshte krì¡uesì, ì dì¡shmì. Kur Aì
deshìron ndon¡e send, urdherì ì Tì¡ eshte vetem t'ì thote: "ßehu!" Aì
men¡ehere behet". (Ja sIn 81·81).
J. SecIlI qe ka sy, e sheh kur gjIthe ç'ka ne toke thahet dhe vdes, e kur bIe
shIu ngrItet dhe ngjallet çdo send ne te, pasIqe Ishte e vdekur. AI I cIlI e ngjall
token pas vdekjes se saj, a nuk mundet qe t'I rIngjalle edhe njerezIt. All·llahu
,azze ue xhel·le, ka thene: "Nya aryumentet e Tì¡ eshte edhe toka qe tì e sheh
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 5ó

ate te thate (shkretetìre), e kur Ne ì lesho¡me asa¡ shìun, a¡o y¡allerohet e
shtohet. E, s'ka dyshìm se Aì qe e ny¡allì ate, do t'ì rìny¡alle te vdekurìt,
seµse Aì ka mundesì µer çdo y¡e". (FussIlet J9).
Së tretI: Çeshtjen e rIngjalljes e ka vertetuar edhe vete shqIsa e njerIut se
ajo mund te ndodhe. Kete e shohIm ne ato Infromata qe na I ka treguar All·llahu
,azze ue xhel·le, ku tregohen raste te rIngjalljes. All·llahu ,subhanehu ue teala,
ne suren el·8ekare I ka permendur pese keso raste, e kjo ne vIjIm eshte nje prej
tyre: "0se (nuk ¡e ì n¡ohur) me shembullìn e atì¡ qe kaloì µrane n¡e jshatì qe
ìshte rrenuar ne kulmet e tì¡, e tha: "Sì e ny¡alle All-llahu kete µas
shkaterrìmìt te tì¡î" e All-llahu e berì te vdekur ate (µyetesìn) n¡eqìnd v¡et,
µasta¡ e rìny¡allì dhe ì tha: "Sa qendrove (ì vdekur)î" Aì tha: "N¡e dìte, ose
n¡e µ¡ese te dìtes (duke menduar se ka qene ne y¡ume)!" Aì (All-llahu)
Tha:"Jo, µor ke nde¡ur (ì vdekur) n¡eqìnd v¡et, shìko¡e ushqìmìn dhe µì¡en
tende sì nuk eshte µrìshur, e shìko¡e edhe yomarìn tend (sì ì ¡ane
shkaµerderdhur eshtrat). E µer te bere ty aryument µer n¡erezìt (beme kete
sµrove), shìko se sì ì kombìno¡me eshtrat e µasta¡ ì veshìm me mìsh. E kur ìu
be e qarte atì¡ tha: "U bìnda se me te vertete All-llahu ka mundesì µer çdo
send!". (el·8ekare 259).
Së katërtI: 7ete urtesIa e njerIut tregon se do te kete rIngjallje pas vdekjes,
ashtuqe secIlI shpIrt te fItoje ate qe ka punuar.
SIkur te mos Ishte kjo, atehere krIjImI I njerezve do te Ishte I kote, pa vlere
dhe pa kurrfare urtesIe. E poashtu edhe nuk do te kIshte pasur dallIm mes
njerezve dhe kafsheve ne kete jete.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ne ajetet vIjuese thote: "A menduat se Ne u
krì¡uam kot dhe se nuk do kthehenì ¡u te Neî l larte eshte All-llahu, Sunduesì ì
vertet, nuk ka zot t¡eter µos Tì¡, Zot ì Arshìt bu¡ar". (el·|u'mInun 115·116),
"S'ka dyshìm se momentì (kì¡ametì) do te vì¡e µat¡eter, Une yatì e kam
jshehe ate; (do te vì¡e) µer t'u shµerblyer secìlì n¡erì µer ate qe ka bere".
(Ta ha 15), "Ata u betuan ne All-llahun, me betìmìn e tyre te jorte se "All-
llahu nuk e rìny¡all ate qe vdes!" Po, (ì rìny¡all) aì eshte µremtìm ì Tì¡ ì
µrere, µor shumìca e n¡erezve nuk dìne. l rìny¡alle µer t'ua sqaruar atyre ate
µer çka µolemìzonìn dhe, µer t'ua bere me dì¡e atyre qe nuk besuan se me te
vertete ìshìn yen¡eshtare. Ne kur deshìro¡me n¡e send vetem ì themì atì¡:
"ßehu!", aì men¡ehere behet". (en·Nahel J8·40), dhe ajetI: "Ata qe nuk
besuan, menduan se kurrsesì nuk do te rìny¡allen. Thua¡: "Po, µasha Zotìn
tìm, µat¡eter do te rìny¡allenì dhe do te n¡ìhenì me ate qe kenì µunuar, e a¡o
µer All-llahun eshte lehte!". (et·Tegabun 7).
Te gjItha keto argumente nese u tregohen mohuesve te botes tjeter dhe ata
nuk heqIn dore nga mendImI I tyre, atehere ata jane mendjemedhenj dhe
kembengules ne te kote.
E ata qe bene zullum do ta kuptojne se ç'perfundImI jane duke shkuar.

P-52: A ekzIston dënIm në varr!
PërgjIgje: 0enImI ne varr ekzIston dhe kjo eshte treguar qarte ne sunnet,
eshte aluduar per te ne Kur'an sI dhe muslImanet jane te njezeshem per kete
çeshtje. Pra, keto jane tre argumente.
Eshte treguar qarte ne sunnet, kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, ka thene kete: "Kërkonì mbro]t]e pre] All·llchut nyc dënìmì ì vcrrìt,
kërkonì mbro]t]e pre] All·llchut nyc dënìmì ì vcrrìt, kërkonì mbro]t]e pre] All·
llchut nyc dënìmì ì vcrrìt".
1

ThemI se muslImanet jane te njezeshem per kete çeshtje sepse te gjIthe ata
ne namaz thone: "Kerkoj mbrojtje prej All·llahut nga denImI I XhehenemIt,

1
Muslini (2867}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 57

denImIt ne varr...". Kete bIle e thone edhe njerezIt e thjeshte, te cIlet nuk jane
dIjetare.
E aludImIn ne Kur'an e kuptojme kur I lexojme dIsa ajete te ngjashme sI keto
qe vIjojne.
All·llahu ,subhanehu ue teala, per Ithtaret e FaraonIt thote keshtu: "Ata ì
nenshtrohen z¡arrìt meny¡es e mbrem¡e, e dìten e kì¡ametìt (u thuhet
eny¡e¡ve): "lthtaret e jaraonìt jutnì ne denìmìn me te rende!". (CafIr 46).
Nuk ka dyshIm se nenshtrImI I tyre ndaj zjarrIt, nuk eshte per shkak te asaj qe
ata te lIrohen (shperblehen), por eshte per shkak te asaj qe ata ta shIjojne
denImIn.
Poashtu ,subhanehu ue teala, ka thene: "E, sìkur t'ì shìh¡e mìzoret kur ¡ane
ne ayonì te vdek¡es, e eny¡e¡t kane shtrìre duart e veta e (u thone): "Tanì
µra, nxìrrnì shµìrtat tua¡...", All·llahu Ekber, keta aq koprrace qe jane, saqe
nuk deshIrojne qe shpIrterat e tyre te dalIn, "...e sot µer¡etonì denìmìn e
turµshem µer shkak se e thoshìt te µaverteten µer All-llahun, dhe nda¡
aryumenteve te Tì¡ ìshìt kryeneç". (el·En'am 9J), pra, All·llahu tha: "...e
sot..." e me kete dIhet mIrefIllI se flItet per kohen e tashme, d.m.th. kjo dIte
eshte dIten e vdekjes se tyre, ku do te perjetojne "...denìmìn e turµshem µer
shkak se e thoshìt te µaverteten µer All-llahun, dhe nda¡ aryumenteve te Tì¡
ìshìt kryeneç".
Pra, denImI ne varr u argumentua me sunnet qartesIsht, me aludImIn e
Kur'anIt dhe njezeshmerIne e muslImanenve.
Keto aludIme te Kur'anIt qe I permendem pothuajse tregojne qarte per kete
çeshtje, edhepse I permendem sI aludIm.

P-53: Nëse njerIu nuk varroset dhe e hanë kafshët apo e bartIn erërat, a
do të përjetojë dënImIn e varrIt apo jo!
PërgjIgje: Po, do ta perjetoje, dhe denImI do te jete mbI shpIrtIn, sepse trupI
I tIj ka shkuar, eshte kalbur dhe nuk ekzIston.
|Irepo kjo eshte çeshtje e fshehte (gajb) dhe nuk mundem qe te flase prere
se trupI nuk denohet, edhepse mund te jete zhdukur apo djegur.
Kete e them nga shkaku se çeshtjet e botes se ardhme nuk kemI drejt t'I
krahasojme me ato qe I shohIm ne kete bote.

P-54: SI t'I përgjIgjemI atIj I cIII e mohon dënImIn në varr dhe argumenton
se po ta hapIm ndonjë varr, do të kIshIm parë se në të nuk ka ndryshuar gjë,
varrI as nuk është zgjeruar e as ngushtuar!
PërgjIgje: AtIj I cIlI e mohon denImIn ne varr dhe argumenton se po ta hapIm
ndonje varr, do te kIshIm pare se ne te nuk ka ndryshuar gje, I pergjIgjemI me
dIsa pergjIgje, ja dIsa prej tyre:
• 0enImI ne varr eshte I argumentuar me sherIat, All·llahu ,subhanehu ue
teala, per Itharet e FaraonIt thote: "Ata ì nenshtrohen z¡arrìt meny¡es e
mbrem¡e, e dìten e kì¡ametìt (u thuhet eny¡e¡ve): "lthtaret e jaraonìt jutnì
ne denìmìn me te rende!". (CafIr 46). Poashtu Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, thote: "Po të mos kìshc ]rìkë se do t'ì ìknì vcrrìmìt, do tc kìshc lutur
All·llchun që t'uc mundëso]ë të dëy]onì ctë që unë dëy]o] nyc dënìmì ì n]erëzve
në vcrr, pcstc] u kthye kch shokët e tì] dhe thc: Kërkonì mbro]t]e pre] All·llchut
nyc dënìmì ì vcrrìt, thcnë: Kërko]më mbro]t]e pre] All·llchut nyc dënìmì ì vcrrìt,
thc: Kërkonì mbro]t]e pre] All·llchut nyc dënìmì ì vcrrìt, thcnë: Kërko]më
mbro]t]e pre] All·llchut nyc dënìmì ì vcrrìt".
1
SI dhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, per besImtarIn ka thene: "Atì] ì zy]erohet vcrrì cq shumë sc

1
Muslini (2867}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 58

mund t'ì shìko]ë syrì".
1
Poashtu ka edhe shume argumente tjera, andaj nuk
lejohet qe ato te lIhen anash vetem per nje fjale te pabaze, por oblIgIm eshte qe
ato te besohen dhe te nenshtrohet njerIu ndaj tyre.
• Ne esence denImI I varrIt behet mbI shpIrtIn dhe nuk eshte gje qe mund ta
ndIjne shqIsat e trupIt. E sIkur te Ishte e ndIjshme per trupIn, atehere kjo çeshtje
nuk do te Ishte prej çeshtjeve te gajbIt dhe besImI ne te nuk do te kIshte pasur
dobI. Por, ajo eshte prej çeshtjeve te gajbIt, ashtuqe perjetImet e jetes se varrIt
nuk mund te krahasohen me perjetImet e kesaj bote.
• 0enImI ne varr, mIresIa, gjeresIa dhe ngushtImI I tIj, mund t'I ndIje vetem I
vdekurI e askush tjeter. Kete e verejme edhe kur dIkush sheh ndonje enderr duke
qene ne shtrat, mIrepo sheh se eshte ngrItur, ka shkuar, eshte kthyer, ka rrahur,
eshte rrahur, sheh se eshte ne ndonje vend te ngushte e frIkesues apo se gjIndet
ne ndonje vend te gjere ku kenaqet. Te gjItha keto aI mund t'I sheh, mIrepo aI
qe eshte prane tIj nuk mund te sheh asgje.
Ne çeshtje sIkur kjo, e kemI oblIgIm te themI: 0egjuam, respektuam, besuam
dhe vertetuam.

P-55: A Iehtësohet dënImI në varr për besImtarIn mëkatar!
PërgjIgje: Po, ka mundesI qe te lehtesohet, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, kur njehere kaloI prane dy varreve, tha: "Këtc po dënohen,
dhe nuk po dënohen për dìçkc të mcdhe, por c]o është e mcdhe, n]ërì pre] tyre
po dënohet sepse nuk kìshte ku]des y]ctë urìnìmìt, ndërsc t]etrì nxìtte përçcr]e
duke bcrtur ]]clë", pastaj morI nje dege te njome, e ndajtI ne dy, vendosI nga
nje te ato dy varre, dhe tha: "K]o do t'uc lehtëso]ë dënìmìn derìsc të thchet".
2

Ky eshte argument se ka mundesI qe denImI I varrIt te lehtesohet, mIrepo
ç'eshte pershtatshmerIa e ketyre dy degeve me lehtesImIn e denImIt te ketyre
dyve:
1. 0Isa kane thene: Sepse keto dy dege bejne tesbIh (e lavderojne All·llahun)
derIsa te thahen, e tesbIhu Ia lehteson denImIn te vdekurIt.
0uke u nIsur nga kjo ata thane -gje e cIla eshte gabIm· se mIre eshte qe njerIu te
shkoje te varret dhe te ben tesbIh me shkas te lehtesImIt te denImIt.
2. E dIsa dIjetare kane thene: Kete qe e thane keta eshte mendIm I dobet,
sepse deget çdohere bejne tesbIh pa marre parasysh se a jane te thata apo te
njoma. All·llahu ,azze ue xhel·le, thote: "Lartmadherì te merìtuar ì shµrehìn
Atì¡ shtate qìe¡t e toka dhe çka ka ne to, e nuk ka asn¡e send qe Ate nuk e
lavderon (nuk ì bene tesbìhe), duke ì shµrehur jalenderìm Atì¡, µor ¡u nuk
kuµtonì ate lavderìm te tyre". (el·Ìsra' 44). Poashtu eshte degjuar tesbIhu I
gureve ne kohen e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, edhepse guret
jane te thate.
Pra, ç'eshte urtesIa per keto dy deget:!
UrtesIa eshte: Se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, shpresoI dhe e
lutI All·llahun qe ketyre dyve t'ua lehtesoje denImIn aq sa do te jene te njoma
keto dy dege, d.m.th. per nje kohe te shkurte.
Kete e ka bere per t'ua terheq verejtjen te tjereve nga keto vepra, sepse
veprImI I tyre eshte gje e madhe, sIç ka ardhur ne transmetIm: "...por c]o është e
mcdhe...". njerI prej tyre nuk eshte kujdesur gjate urInImIt, e moskujdesja nga ajo
shpIe ne te falurIn e namazIt pa abdest, e tjetrI ka bartur fjale qe te nxIse perçarje
mes njerezve -All·llahu na ruajte · te fute mes tyre armIqesI dhe urrejtje, pra,
çeshtja eshte e madhe.
Ky eshte mendImI me I vertete, se ajo veper Ishte shefat (ndermjetesIm) I
perkohshem me qellIm te terheqjes se verejtjes nga kjo veper, e jo se Fesulull·

1
DuIariu (1374} dIc Muslini (2870}.
2
DuIariu (1378} dIc Muslini (292}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 5º

llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte koprrac qe t'u beje ndermjetesIm te
çdohershem.
Po permendIm edhe dIçka: 0Isa dIjetare -All·llahu ua falte· kane thene: |Ire
eshte qe njerIu te veje mbI varr ndonje dege te njome, dege apo dIçka tjeter,
per lehtesIm te denImIt te atIj qe eshte ne varr.
Ky mendIm eshte shume larg te vertetes dhe nuk na lejohet qe te veprojme
ashtu, per dIsa shkaqe:
Se parI: Ne nuk e dIjme se a eshte duke u denuar njerIu ne varr, sIç e dInte
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.
Se dytI: 0o te kIshte qene sjellje jokorrekte nga ana jone per te vdekurIn po
te vepronIm ashtu, sepse ne menduam keq per te kur menduam se aI po denohet.
Ku mundet te dIhet kjo, ndoshta aI gjIndet ne kenaqesI, ndoshta All·llahu
ketIj te vdekurI Ia ka mundesuar pak para vdekjes faljen e mekateve, sepse
ndoshta tek aI njerI eshte gjIndur ndonje shkak prej shkaqeve te shumta per
faljen e mekateve, ashtuqe ka vdekur dhe All·llahu ,subhanehu ue teala, Ia ka
falur mekatet, dhe aI tanI nuk merIton denIm.
Se tretI: Ky mendIm eshte ne kundershtIm me rrugen te cIles ecte Selefu·
SalIh, njerez te cIlet IshIn me te dIturIt per lIgjet e All·llahut ,subhanehu ue
teala,.
AsnjerI prej shokeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk
berI dIçka te tIlle, e pse ne te bejme ate:!
Se katertI: Neve All·llahu ,subhanehu ue teala, na ka mundesuar dIç me te
mIre se ajo.
Kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, mbaronte me varrImIn e
dIkujt, u ndalte afer varrIt dhe thonte: "Kërkonì ]cl]e për vëllcìn tuc] dhe lutenì
All·llchu që tc bë]ë të përqëndrueshëm, sepse cì tcnì po pyetet".
1


P-56: Ç'është shefatI dhe sa IIoj është aI!
PërgjIgje: CjuhesIsht, esh·shefa'a rrjedh prej fjales esh·shef'e ( _-~¹' -çIft) e
kunderta e vIter (tek), d.m.th. berja e tekut çIft, sIkurse te berIt e njeshIt dy,
treshIt kater etj.
TermInologjIkIsht: "NdermjetesImI per dIkend, per t'I sjellur dobI apo per ta
mbrojtur nga ndonje e keqe".
0.m.th. aI qe ndermjeteson te jete mes atIj per te cIlIn ndermjeteson dhe
atIj nga I cIlI kerkon ndermjetesIm, per t'I sjellur dobI apo per ta mbrojtur nga
ndonje e keqe ate per te cIlIn ndermjeteson.
ShefatI eshte dy lloj:
LIojI I parë: ShefatI I vertete dhe I lIgjesuar.
Ajo eshte te cIlen e ka pohuar All·llahu ,subhanehu ue teala, ne Kur'an apo
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne sunnetIn e tIj, dhe kjo eshte
vetem per ata qe kane pasur TeuhId dhe sInqerItet.
Ebu Hurejra ,radIjall·llahu anhu, I ka thene Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem,: "D I derguar I All·llahut, kush do te jete njerIu me I lumtur me
shefatIn tend:" Tha: "Aì ì cìlì kc thënë: 'Lc ìlche ìl·lcll·llch' me sìnqerìtet nyc
zemrc e tì]".
2

Ky shefat ka tre kushte:
1. All·llahu te jete I Kenaqur me ate qe ben shefat,
2. Te jete I Kenaqur me ate per te cIlIn behet shefat dhe
J. T'I lejoje All·llahu ,subhanehu ue teala, atIj qe ben shefat ta beje ate.
Keto kushte pergjIthesIsht jane te permendura ne kete ajet: "E sa eny¡e¡ ka
ne qìe¡, e qe nderm¡etesìmì ì tyre nuk ben dobì asy¡e, vetem µasì qe All-llahu

1
Elu Davudi (3221}.
2
DuIariu (99}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin ó0

te ¡aµe le¡e µer ate qe deshìron dhe qe eshte ì kenaqur µer te". (en·Nexhem
26), ndersa detajIsht ne keto ajete: "Kush mund te nderm¡eteso¡e te Aì, µos
me le¡en e Tì¡". (el·8ekare 255), "Ate dìte nuk ben dobì as nderm¡etesìmì,
µerveç atì¡, te cìlìn e ka le¡uar ì C¡ìthmeshìrshmì te nderm¡eteso¡e dhe µer
te cìlìn e µelqeu nderm¡etesìmìn¨. (Ta ha 109), dhe: "...dhe ata nuk mund te
nderm¡eteso¡ne µos µer ate me te cìlìn eshte ì kenaqur Aì". (el·EnbIja 28).
Pra, eshte patjeter qe te plotesohen keto tre kushte per te pasur shefat.
Per kete lloj te shefatIt dIjetaret -All·llahu I meshIrofte· kane thene se
ndahet ne dy pjese:
E para: ShefatI I pergjIthshem, me pergjIthshmerIne ketu eshte per qellIm se
All·llahu ,subhanehu ue teala, do t'u lejon dIsave nga roberIt e TIj te mIre, qe te
bejne shefat per ata qe kane te drejte te bejne shefat.
Kete shefat do ta gezoje Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
pejgamberet tjere, njerezIt e sInqerte, shehIdat dhe te mIret.
Keta mund te bejne shefat qe te dalIn prej xhehenemIt ata mekatare qe
kane qene besImtare.
E dyta: ShefatI I veçante, I cIlI I perket vetem Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem,.
ShefatI me I madh eshte aI I cIlI do te jete 0Iten e KIjametIt, atehere kur
njerezIt do t'I kaploje deshprImI e mundImI aq sa nuk munden, do te fIllojne te
kerkojne dIkend I cIlI mundet te ndermjetesoje per ata tek All·llahu dhe te
rehatohen nga kjo gjendje e veshtIre.
0o te shkojne tek AdemI ,alejhI selam, pastaj te NuhI, pastaj te ÌbrahImI,
pastaj te |usaI, pastaj te ÌsaI dhe asnjerI prej tyre nuk pranon qe te beje shefat
per ta, derIsa te arrIjne tek |uhammedI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I cIlI do
te ngrItet qe te ndermjetesoje tek All·llahu ,subhanehu ue teala, per t'I lIruar
keta njerez nga kjo gjendje e rende.
All·llahu ,azze ue xhel·le, I pergjIgjet lutjes se tIj dhe Ia pranon shefatIn.
Kjo njeherItt eshte vendI I lavdIshem (|ekamu |ahmud) te cIlIn Ia premtoI
All·llahu ,subhanehu ue teala, |uhammedIt ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur
tha: "0he ne n¡e µ¡ese te nates y¡ìthashtu jalu me te (duke lexuar Kur'an),
namaz vullnetar k¡o µer ty. Ështe e sìyurt se Zotì yt do te nyrìse ty ne n¡e
vend te lavdìshem". (el·Ìsra' 79).
Ne kete shefat ben pjese edhe shefatI te cIlIn do ta beje Fesulull·llahu ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, per banoret e xhennetIt per te hyre ne xhennet.
Ngase banoret e xhennetIt kur ta kalojne uren (SIratIn) do te ndalohen mes
xhennetIt dhe xhehenemIt me qellIm qe zemrat e tyre te pastrohen dhe te jene
plotesIsht te mIra.
|e pas do t'u lejohet hyrja ne xhennet, ashtuqe dyert e xhennetIt do te
hapen me shefatIn e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
LIojI I dytë: ShefatI I kote, I cIlI nuk do t'u beje kurrfare dobIe atyre qe e
bejne ate.
Ne kete ben pjese ajo qe e pretendojne mushrIket se zotat e tyre do te bejne
shefat per ta tek All·llahu, e kjo nuk do t'u beje kurrfare dobIe, sIç ka thene All·
llahu ,subhanehu ue teala,: "E tanìme, atyre nuk u ben dobì nderm¡etesìmì ì
nderm¡etesuesve".
Ajo ndodhe sepse All·llahu ,subhanehu ue teala, nuk eshte I kenaqur me
shIrkun qe e bejne ata mushrIke dhe nuk lejon qe per ta te behet shefat, ngase
treguam se nuk merIton shefat askush, pos atIj me te cIlIn eshte I Kenaqur All·
llahu ,azze ue xhel·le,.
All·llahu kurre nuk kenaqet me kufrIn dhe nuk e don zullumIn.
|beshtetja e tyre ne zoterat e tyre te cIlet I adhurojne dhe per te cIlet
thone: "Keta ¡ane nderm¡etesuesìt tane te All-llahu!"(Junus 18), eshte
mbeshtetje e kote dhe e padobIshme, perkundrazI kjo edhe me teper ua shton
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin ó1

largImIn nga All·llahu I Lartesuar, sepse ata shpresojne shefatIn me mjet te kote,
e aI mjet eshte adhurImI I atyre Idhujve.
PadyshIm se eshte mendjelehtesI e tyre qe ne kete menyre te afrohen tek All·
llahu, e ne te vertete edhe me teper largohen nga AI ,subhanehu ue teala,.

P-57: Ku është përfundImI I fëmIjëve të besImtarëve sI dhe I atyre të
pabesImtarëve, nëse vdesIn duke qenë të vegjëI!
PërgjIgje: PerfundImI I femIjeve te besImtareve eshte ne xhennet, sI pasues
te baballareve te tyre, thote All·llahu ,subhanehu ue teala,: "E ata qe vete
besuan, e edhe µasardhesìt e tyre ìshìn me besìm, Ne atyre do t'ua
shoqero¡me µasardhesìt e tyre dhe asy¡e nuk u µakeso¡me nya veµrat e tyre
(µrìnderve). Secìlì n¡erì eshte µeny ì asa¡ qe ka µunuar". (et·Tur 21).
E femIu I cIlI eshte lIndur nga prInder jomuslIman, prej mendImeve me te
verteta eshte ky: All·llahu e dIn se çka do te punonIn ata.
Pra, ne dIspozItat e kesaj bote ata jane njejte sIkur prInderIt e tyre e ne ato
te botes tjeter All·llahu e dI me se mIrI se çka do te kIshIn punuar po te
mbeteshIn gjalle, keshtu ka thene edhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem,
1
.
All·llahu e dI perfundImIn e tyre, ky eshte mendImI yne.
Ne te vertete kjo eshte edhe çeshtje e cIla nuk na Intereson aq shume, ajo qe
na Intereson neve eshte lIdhur me dIspozItat e tyre ne kete bote.
0IspozItat e tyre ne kete bote jane: ata jane sIkurse mushrIket, nuk u lahet
xhenazja, nuk vIshen me qefIn, nuk u falet namazI I xhenazes dhe nuk varrosen te
varrezat e muslImaneve.
All·llahu ,subhanehu ue teala, e dI me se mIrI.

P-58: SI dhuratë për burrat në xhenet janë përmendur hyrIjet, e çka ka
për gratë!
PërgjIgje: All·llahu ,subhanehu ue teala, per mIresIte ne xhennet thote:
"At¡e ¡u do te kenì y¡ìthçka do t'¡u deshìro¡e shµìrtì dhe µer ¡u at¡e do te
¡ete çjare te kerkonì. Kenaqesì nya Falesì ì Madh, Meshìreµlotì". (FussIlet J1·
J2). Poashtu thote: "Aty do te kene çka t'u deshìro¡e shµìrtì dhe t'u kenaqet
syrì. Ju do te ¡enì aty µery¡ìthmone". (ez·Zuhruf 71).
0Ihet mIre se martesa eshte prej gjerave qe me se shumtI I deshIron shpIrtI
dhe kete All·llahu ,subhanehu ue teala, do t'ua mundesoje banoreve te
xhennetIt, qofshIn burra apo gra.
Crate All·llahu ,subhanehu ue teala, do t'I martoje me ata burra qe I kane
pasur ne kete bote, ka thene All·llahu ,azze ue xhel·le,: "Zotì yne, shtì¡ì ne
Xhennete te Adnìt, te cìlet ua ke µremtuar atyre dhe te dre¡teve nya te
µaret e tyre, yrave te tyre dhe µasardhesve te tyre. Vertet, Tì ¡e Me Krenarì
dhe ì Urtì!". (CafIr 8).
Nese nje grua nuk ka qene e martuar ne kete bote, atehere All·llahu
,subhanehu ue teala, do ta martoje me ate te cIlIn do ta pelqeje ajo.

P-5º: A është e vërtetë se banorët më të shumtë të xhehenemIt do të jenë
gra, dhe pse!
PërgjIgje: Kjo eshte e vertete, se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, kur Ishte duke u lIgjeruar grave, Iu tha: "D ]u yrc, ]epnì scdckc (lëmoshë),
nycse unë kcm pcrë se ]u ]enì bcnorët më të shumtë të Z]crrìt".

1
DuIariu (1384}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin ó2

Kjo pyetje Iu parashtrua edhe Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I
thane: "E sI ashtu o I derguar:!" Tha: "Sepse shpesh mcllkonì dhe nuk
]clënderonì për të mìrct".
1

Pra, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, tregoI shkakun se pse ato
do te jene banoret me te shumte te ZjarrIt, ato e teprojne ne fyerje dhe mallkIm
sI dhe nuk falenderojne per te mIrat, eshte per qellIm te mIrat e bashkeshorteve
te tyre.
Ashtuqe ne kete menyre u bene shumIca e banoreve te ZjarrIt.

P-60: Çka do t'I kIshIt porosItur atIj I cIII nuk dëshIron të mëson Iëndën e
akIdes (besImIt), e në veçantI çështjen e kaderIt (caktImIt), nga frIka se do të
rrëshqasë nga e vërteta!
PërgjIgje: Kjo çeshtje eshte sIkur shume çeshtje tjera te rendesIshme, per te
cIlen njerIu ka nevoje ne fene dhe jeten e tIj, per te cIlen duhet te mundohet
shume dhe te kerkoje ndIhme prej All·llahut ,subhanehu ue teala, qe t'Ia
mundesoje ta hulumton mIre dhe ta njeh te verteten lIdhur me kete çeshtje.
Ngase nuk eshte mIre qe njerIu te kete dyshIm ne çeshtje te ketIlla.
Ndersa po te mos I mesonte dIsa çeshtje tjera nga frIka se ato do te jene
shkak per devIjIm dhe te cIlat nuk do te shkaktonIn mangesI ne fene e tIj, ne
kete rast nuk ka dIç te keqe perderIsa ka çeshtje me te rendesIshme se ato.
Çeshtjet e kaderIt jane prej çeshtjeve te rendesIshme te cIlat jane oblIgIm
per secIlIn qe t'I mesoje mIre, derIsa te arrIje bIndjen e forte.
Çeshtja e kaderIt -elhamdu lIl·lah· nuk eshte aspak problematIke ne kuptImIn
e saj.
Shkaku se per dIsa njerez, çeshtjet e besImIt jane te renda, eshte se ata ·per
fat te keq· e kane mbIvleresuar aspektIn e 'SI·se' mbI aspektIn e 'Pse·se'.
NjerIu per punen e tIj do te pyetet me dy ndajfolje prej ndajfoljeve pyetese,
ato jane: 'Pse' dhe 'SI'.
Kur thuhet: 'Pse e bere kete', behet fjale per sInqerItetIn; e kur thuhet: 'SI e
bere kete', ketu behet fjale per pasImIn e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem,.
ShumIca e besImtareve mIrren me hulumtImIn e pergjIgjes te ndajfoljes 'SI' e
ne anen tjeter jane krejtesIsht neglIzhent ndaj pergjIgjes se 'Pse·se', mu per
kete shkak, sheh se ata per aspektIn e sInqerItetIt nuk jane te Interesuar shume,
ndersa ne aspektIn e pasImIt jane te kujdesshem edhe per gjerat me te Imta.
Pra, njerezIt jane duke I dhene me shume rendesI ketIj aspektI dhe jane te
pakujdesshem per aspektIn me me rendesI, qe eshte aspektI I akIdes (besImIt),
sInqerItetIt dhe teuhIdIt.
Keshtuqe mund te shohIsh njerez, te cIlet pyesIn per çeshtje me te vertete te
Imta te kesaj bote, e ne anen tjeter, zemrat e po te njejteve jane te thelluara
ne kete bote.
Jane te pakujdesshem per All·llahun ,subhanehu ue teala, kur blejne e kur
shesIn, kur udhetojne, ku jetojne dhe sI vIshen.
0Isa prej njerezve mund te jene adhurues te kesaj bote, mIrepo kete nuk e
verejne, mund te jene mushrIke dhe te mos e ndIejne, sepse nuk I kane dhene
rendesI aspak aspektIt te akIdes dhe teuhIdIt.
Kjo dukurI -per fat te keq· nuk gjIndet vetem te popullI I thjeshte, por edhe
te dIsa nxenes te dIjes, e kjo me te vertete eshte gje e rrezIkshme.
Poashtu edhe perqendrImI vetem ne mesImIn e akIdes, duke mos Ia
bashkangjItur edhe punen eshte gabIm, sepse kohen e fundIt po degjojme neper
dIsa medIume dhe po lexojme ne dIsa revIsta, se fe e vertete eshte vetem
akIdeja e paster etj., e ne te vertete kjo mund te jete çeles I asaj dere ne te

1
DuIariu (304} dIc Muslini (79}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin ó3

cIlen mund te hyje dIkush duke I bere hallall dIsa harame, duke u argumentuar se
aI e paska akIden e shendoshe.
Pra, duhet dhene rendesI qe te dy aspekteve, per te qene pergjIgja e drejte
ndaj 'Pse·se' dhe 'SI·se'.
Thënë shkurt: NjerIu e ka oblIgIm qe te mesoje shkencen e teuhIdIt dhe
akIdes, te jete syçele per ZotIn dhe te adhuruarIn e tIj ,subhanehu ue teala,
syçele per emrat, cIlesIte dhe veprat e All·llahut ,azze ue xhel·le, syçele per
dIspozItat e TIj kosmologjIke dhe legjIsllatIve, syçele per urtesIne e atyre
dIspozItave, per fshehtesIte e lIgjesImIt dhe krIjImIt te tyre, ashtuqe mos ta çoje
veten ne humbje e me pas edhe te tjeret.
Shkenca e teuhIdIt eshte prej shkencave me me vlere, e kjo, per shkak te
vleres qe ka AI me te CIlIn lIdhet ajo shkence.
0Ijetaret kete shkence e kane quajtur FIkhul Ekber (KuptImI me I madh), e
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Atì] që All·llchu ìc don
të mìrën, ì ]ep kuptìm në ]e"
1
.
E para gje qe hyn ne kuptImIn e fese eshte teuhIdI.
Por, njerIu duhet te kete kujdes se sI e nxen kete dIturI dhe prej çfare
burImeve e nxjerre. Andaj, se parI duhet t'I merr gjerat qe jane te shendosha
dhe qe nuk ka dyshIme ne to, pastaj fIllon te meson per ato gjera ne te cIlat jane
shpIkur dyshIme dhe bIdate, ashtuqe te dIn se sI t'I kundershtoje ato dyshIme,
per ta mbrojtur ate besIm te paster qe e ka mesuar.
SI burIm kryesor nga I cIlI duhet mesuar keto çeshtje eshte Kur'anI dhe
sunnetI, pastaj fjala e shokeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
pastaj fjala e dIjetareve te gjenerates se tabIInve dhe etbau tabIInve e pastaj ajo
qe e kane thene dIjetaret, dIturIse dhe emanetIt te se cIleve u besohet, ne
veçantI Shejhul Ìslam Ìben TejmIju dhe nxenesI I tIj Ìben KajjImI, All·llahu I
kaplofte ata dy, te gjIthe muslImanet dhe dIjetaret e tyre me meshIren e TIj.

P-61: 0ëshIrojmë nga shkëIqesIa e juaj të na e sqaronI çështjen e kaderIt!
SI dhe ju pyesIm se a vetëm esenca e veprës është e caktuar, e mënyra I
është Iënë njerIut, apo sI!
Ja një shembuII: Nëse AII-IIahu ,subhanehu ue teaIa, ka caktuar se fIIanI
do të ndërtojë një xhamI, aI patjetër se do ta ndërtojë, mIrëpo aI është I IIrë
të mendojë se në çfarë mënyre do ta bëjë atë, poashtu edhe për mëkatIn,
nëse Ia ka caktuar dIkujt se do ta bën, aI do ta bën -ska dyshIm- por e ka Iënë
të IIrë se në çfarë mënyre do ta veprojë atë.
Pra, a është e vërtetë se njerIu është I IIrë në zgjedhjen e mënyrës së
veprImIt të asaj që I është caktuar!
PërgjIgje: Kjo çeshtje (çeshtja e kaderIt) ka qene dIskutabIle mes njerezIse
qe ne kohet e lashta, ashtuqe njerezIt lIdhur me ate jane ndare ne tre grupe, dy
ekstreme dhe nje I mesem. Ato dy ekstremet:
Njëra prej tyre: Ka shIkuar pergjIthesIsht ne caktImIn e All·llahut ,azze ue
xhel·le, dhe nuk ka mundur te shohe se njerIu paska tjeter zgjedhje, ashtuqe
kane thene: NjerIu eshte I dhunuar qe t'I beje veprat e tIj dhe nuk ka ne to
kurrfare zgjedhje.
|endojne se kur njerIu bjen nga kulmI per shkak te eres, eshte njesoj sIkur
kur aI zbret prej shkalleve me deshIren e tIj.
E ekstremët e dytë: Kane pare se njerIu vepron dhe len me zgjedhjen e tIj
dhe nuk kane mundur ta shohIn caktImIn e All·llahut ,subhanehu ue teala,.
Ashtuqe kane thene: NjerIu eshte I pavarur ne veprImIn e tIj dhe nuk ka aspak
lIdhje caktImI I ZotIt me veprat e tIj.

1
DuIariu (71}dIc Muslini (1037}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin ó4

E të mesmIt: ShIkuan ne te dy anet, ne caktImIn e All·llahut ,azze ue xhel·le,
dhe ne zgjedhjen qe I mundesohet njerIut, ashtuqe kane thene: 7epra e njerIut
ndodhe me caktImIn e All·llahut ,subhanehu ue teala, dhe me zgjedhjen
(deshIren) e njerIut.
0Ihet mIrefIllI dallImI mes renIes se njerIut nga kulmI prej eres se forte dhe
zbrItjes se tIj me zgjedhjen e tIj, prej shkalleve.
FenIa eshte prej veprave te tIj, por pa zgjedhjen e tIj, ndersa zbrItja eshte
me zgjedhjen e tIj, e qe te dyja ndodhIn me caktImIn e All·llahut ,subhanehu ue
teala, sepse nuk mund te ndodh ne mbreterIne e TIj nje gje te cIlen AI nuk e don,
por duhet te dIhet se te gjItha oblIgImet qe I ka njerIu, I vepron ose nuk I vepron,
jane me zgjedhjen e tIj.
Por, njerIu nuk mund ta merr per argument kaderIn kur aI I kundershton
urdherat ose ndalesat, ngase aI ne momentIn kur e ben ate kundershtIm nuk e dIn
se çka ka caktuar All·llahu ,subhanehu ue teala, per te, ashtuqe kundershtImI I
tIj, me zgjedhjen e tIj eshte shkak qe aI te denohet ne kete bote ose tjetren.
Po te Ishte I dhunuar qe aI te ben ate kundershtIm, atehere ajo nuk do te
quheshte kundershtIm, dhe nuk do te denoheshte, per shkak se ka arsye aI
person.
PasIqe njerIu e ka kuptuar se Ikja e tIj nga zjarrI I rendomte duke gjetur vend
te sIgurte, sI dhe kerkImI I ndonje shtepIe te bukur, komode dhe te rehatshme
jane me zgjedhjen e tIj dhe pa kurrfare dhunImI, e ne te njejten kohe beson se
keto ndodhIn me caktImIn e All·llahut ,azze ue xhel·le, sI dhe e dIn se ndejtja ne
zjarr apo moskerkImI I shtepIse se mIre do te Ishte gje anormale dhe humbje e te
mIrave, per te cIlen gje merIton qortIm, atehere pse nuk e kupton kete gje lIdhur
me ato gjera te cIlat jane shkak per shpetImIn nga zjarrI I xhehenemIt apo per
hyrjen ne xhenet:!
E sa I perket shembullIt se nese All·llahu ,subhanehu ue teala, ka caktuar se
fIlanI do te ndertoje nje xhamI, aI patjeter se do ta ndertoje, mIrepo aI eshte I
lIre te mendoje se ne çfare menyre do ta beje ate, nuk eshte shembull me vend,
sepse prej tIj kuptohet se menyra e ndertImIt I perket vetem mendjes dhe eshte
e pavarur, sI dhe nuk ben pjese ne caktImIn e All·llahut ,subhanehu ue teala, e
ne anen tjeter kuptohet se vetem esenca e ndertImIt eshte prej caktImIt te All·
llahut ,azze ue xhel·le, dhe njerIu nuk ka hapesIre per zgjedhje.
Ndersa e verteta eshte se esenca e mendImIt per ndertImIn e saj ben pjese ne
zgjedhjen e njerIut dhe aI nuk eshte I dhunuar qe te beje ate, mu ashtu sIkurse
nuk eshte I dhunuar ne rIndertImIn apo renovImIn e shtepIse se tIj personale.
Kete mendIm te tIj All·llahu ,subhanehu ue teala, Ia ka caktuar robIt te tIj
prej kah nuk e ndjen aI, ngase njerIu nuk mund ta dIje a I ka caktuar All·llahu
dIçka perderIsa nuk ndodhe ajo gje.
Pra, kaderI eshte gje e fshehte dhe nuk mund te dIhet assesI pos nese All·
llahu shpalle dIçka apo pasIqe te ndodhe.
Ashtuqe edhe menyra e ndertImIt hyn ne kaderIn e All·llahut ,subhanehu ue
teala, sepse All·llahu çdo send ka caktuar globalIsht dhe detajIsht, dhe njerIu nuk
mund te zgjedh dIçka qe nuk e do apo e cakton All·llahu ,azze ue xhel·le,.
Kur njerIu zgjedh dIçka dhe e vepron ate, do ta kuptoje se me te vertete kete
veper e ka caktuar All·llahu ,subhanehu ue teala, pra, njerIu eshte I lIre te
zgjedhe, per sa I perket shkaqeve konkrete dhe te dukshme, shkaqe te cIlat All·
llahu I ka caktuar sI shkak per te ndodhe ajo veper.
NjerIu kur vepron nje veper, asnjehere nuk e ndjen se dIkush eshte duke e
dhunuar qe ta beje ate, por, kur aI e ben ate ne pajtIm me shkaqet te cIlat All·
llahu I ka caktuar sI shkaqe, e kuptojme se All·llahu ,subhanehu ue teala, e paska
caktuar ate veper globalIsht dhe detajIsht.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin ó5

E sa I perket shembullIt te dyte qe e parashtruat lIdhur me mekatet, se nese
All·llahu ,azze ue xhel·le, Ia ka caktuar dIkujt se do ta ben, aI do ta ben -ska
dyshIm· por e ka lene te lIre se ne çfare menyre do ta veproje ate.
Per kete themI ate qe thame lIdhur me ndertImIn e xhamIse: FaktI se All·llahu
Ia ka caktuar ta ben ate mekat nuk e mohon faktIn se aI ka te drejte per
zgjedhje, sepse aI kur zgjedh (vendos) ta beje mekatIn, nuk e dIn se çka I ka
caktuar All·llahu ,azze ue xhel·le, pra, aI e ben mekatIn me zgjedhjen e tIj dhe
nuk ndjen se dIkush e dhunon qe aI ta ben ate veper.
E pasIqe te ben ate veper atehere ne e kuptojme se kete Ia paska caktuar All·
llahu ,subhanehu ue teala,.
Poashtu edhe faktI per menyren e veprImIt te mekatIt, gje e cIla eshte me
zgjedhjen e njerIut, nuk e mohon faktIn se kjo eshte me caktImIn e All·llahut
,subhanehu ue teala, sepse All·llahu ,azze ue xhel·le, I ka caktuar te gjItha gjerat
globalIsht dhe detajIsht sI dhe I ka caktuar shkaqet qe çojne derI te ajo.
Ashtuqe nuk mund te del dIçka jashte asaj qe ka caktuar All·llahu ,subhanehu
ue teala, qofshIn ato veprat e TIj apo te roberve te TIj, veprat me zgjedhje apo
pa zgjedhje.
All·llahu ,subhanehu ue teala, thote: "A nuk e ke dìtur se All-llahu dì çka
ekzìston ne qìell e ne toke, e tere a¡o eshte e shenuar ne lìber, a¡o µer All-
llahun eshte shume lehte". (el·Haxh 70); dhe thote: "0he keshtu (sìkurse edhe
ty) çdo µe¡yamberì ì beme armìq, qe ìshìn d¡a¡ nya n¡erezìt dhe xhìnet, qe
me j¡ale te shkelqyeshme ne menyre te jshehte nxìtnìn n¡erì-t¡etrìn ne
mashtrìme. E sìkur te donte Zotì yt, ata nuk do te benìn ate (armìqesì), µo
tì, lerì ata dhe ate qe ata trìllo¡ne". (el·En'am 112); dhe thote: "Keshtu
shumìces se ìdhu¡tareve, ìdhu¡t ua hì¡eshuan atyre mbyt¡en e jemì¡eve te
vet, µer t'ì shkaterruar (me mashtrìme) dhe µer t'ua nyaterruar jene (qe e
kìshìn µasur te lsmaìlìt). Po sìkur te donte All-llahu, ata nuk do te benìn ate,
anda¡ hìqu tyre dhe asa¡ qe shµìjìn". (el·En'am 1J7); sI dhe thote: "E sìkur te
donte All-llahu, nuk do te mbyteshìn nderm¡et vete ata qe ìshìn µas tyre,
µasìqe u µaten zbrìtur aryumentet, µor ata mey¡ìthate u µerçane. E µatì
µre¡ tyre qe besuan dhe µatì te tìlle qe nuk besuan, e sìkur te deshìronte All-
llahu ata nuk do te mbyteshìn, µor All-llahu µunon çka deshìron". (el·8ekare
25J).
Pas kesaj themI: Nuk eshte mIre qe njerIu vet, apo me dIkend tjeter te
hulumton ne kesIsoj çeshtje, te cIlat shkaktojne ngaterrIme (perzIerje) te
çeshtjeve dhe te cIlat bejne te dyshosh se nuk ka pajtIm mes lIgjeve te sherIatIt
dhe kaderIt.
Kjo nuk ka qene rruge e shokeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, e ata kane qene njerezIt me te kujdesshen ne njohjen e realIteteve dhe me
afer ndIhmuesIt dhe zgjIdhesIt te problemeve.
Transmetohet ne SahIhul 8uharI nga AlIj Iben EbI TalIbI ,radIjall·llahu anhu,
se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "(don]ërìt nyc ]u, All·
llchu ìc kc ccktucr vendìn për në xhenet ose për xhehenem". Thame: D I
derguar, pra, a te mbeshtetemI: (Ne nje transmetIm tjeter thote: A te
mbeshtetemI ne te caktuaren dhe ta leme punen) Tha: "1o, punonì, nycse secìlìt
do t'ì lehtësohet", e ne transmetIm tjeter thote: "Punonì sepse secìlìt do t'ì
lehtësohet për ctë që është krì]ucr, kush është pre] të lumturve, do t'ì
lehtësohet që të ]etë pre] tyre, dhe kush është pre] të dëshprucrve, do t'ì
lehtësohet të ]etë pre] tyre".
1
Pastaj lexoI ajetIn: "E, sa ì µerket atì¡ qe ¡eµ
dhe ruhet, dhe verteton bìndshem µer me te mìren, Ne do ta µeryatìtìm ate
µer me te lehten. E sa ì µerket atì¡ qe ben koµrracì dhe ndìen veten te

1
DuIariu (1362} dIc Muslini (2647}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin óó

µavarur (nya Zotì), dhe qe µeryen¡eshtron ate me te mìren, Ne do ta
µeryatìsìm µer me te veshtìren". (el·Lejl 5·10).
Pra, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka ndaluar qe te
mbeshtetemI ne te caktuaren dhe te largohemI nga puna, sepse njerIu nuk mund
ta dIje se ç'eshte caktuar per te.
Ka urdheruar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, qe njerIu te
punoje aq sa mundet, dhe ka argumentuar me ajetIn se aI I cIlI punon pune te
mIra dhe beson ZotIn, do t'I lehtesohet rruga drejt te lehtes (mIresIse).
Ky pra, eshte IlaçI me efIkas dhe I favorshem, ku mundet njerIu ta gjeje
lumturIne dhe shendetIn e plote, ashtuqe nxIton drejt veprave te mIra, te
bazuara ne besIm (Iman) sI dhe gezohet shume me ate gje kur All·llahu
,subhanehu ue teala, e InspIron kah e lehta, ne kete bote dhe tjetren.
E lus All·llahun ,azze ue xhel·le, qe te na InspIroje ne veprImIn e veprave te
mIra, te na e lehtesoje rrugen kah e lehta, te na largoje nga e veshtIra dhe te na
I fale gabImet e para dhe te fundIt, AI eshte |e 8ujarI dhe |e FIsnIku.

P-62: A ka ndIkIm Iutja në ndryshImIn e asaj që I është caktuar njerIut që
para se të krIjohet!
PërgjIgje: Nuk ka dyshIm se lutja ka ndIkIm ne ndryshImIn e asaj qe eshte e
caktuar, mIrepo edhe ky ndryshIm eshte caktuar per shkak te lutjes.
Andaj mos mendo se tI kur lutesh, je duke e lutur All·llahun per dIçka qe nuk
eshte e caktuar.
0uhet te dIhet se lutja eshte e caktuar dhe çka ndodhe pas saj eshte e
caktuar.
8Ile ne jemI deshmItare se kur dIkush I lexon Kur'an ndonje te semurIt aI
sherohet, sIç eshte rastI me ekspedIten qe e dergoI Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, kur ata arrIten te nje popull, kerkuan ushqIm prej tyre por ata
nuk I dhane. Ne keto momente ndodhI qe nje gjarper e kafshoI zoterIun e tyre (te
popullIt), dhe ata kerkuan qe dIkush t'I lexoje (Kur'an) atIj, e sahabet kete gje
(lexImIn) e kushtezuan me pagese, e ata u dhane dIsa dhen. Atehere shkoI njerI
prej sahabeve, Ia lexoI te semurIt suren FatIha dhe aI u ngrIt sIkur mos te kIshte
pasur gje.
0.m.th. lexImI I Kur'anIt ndIkoI ne sherImIn e te semurIt.
Pra, lutja ka ndIkIm, por prapseprap nuk e ndryshon caktImIn sepse edhe ajo
lutje ka qene e caktuar.
8Ile çdo gje tek All·llahu ,azze ue xhel·le, eshte e caktuar.
Poashtu çdo shkak ka ndIkIm ne te shkaktuaren me lejen e All·llahut
,subhanehu ue teala, d.m.th. edhe shkaqet edhe te shkaktuarat jane te caktuara.

P-63: PIzku (furnIzImI) dhe martesa a janë të caktuara në LeuhI hahfudh
(pIIakën e ruajtur)!
PërgjIgje: Çdo send, prej krIjImIt te lapsIt e derI ne dIten e kIjametIt eshte e
shenuar ne LeuhI |ahfudh, ngase All·llahu ,subhanehu ue teala, kur e krIjoI
lapsIn, I tha: "Shkruaj! Tha: D ZotI Im, po ç'të shkruaj! Tha: Shkruaje të gjIthë
atë që do të ndodhë. Në atë moment u tregua çdo gjë që do të ndodhë derI në
dItën e kIjametIt".
1

Poashtu ka treguar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, se femIse I
cIlI eshte ne mIter te nenes, kur t'I arrIje kater muaj, All·llahu Ia dergon nje
melek I cIlI Ia jep shpIrtIn dhe Ia shenon rIzkun (furnIzImIn), jeten, punen dhe a
do te jete prej te mIreve apo jo.
FIzku poashtu eshte I caktuar me dIsa shkaqe dhe nuk rrItet e as nuk
pakesohet.

1
Transncion Inan AIncdi (5/317}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin ó7

Prej shkaqeve eshte te punuarIt per kerkImIn e furnIzImIt, All·llahu ,azze ue
xhel·le, ka thene: "Aì eshte qe ¡uve token ua berì te µershtatshme, anda¡,
ecnì neµer µ¡ese te sa¡ dhe shjrytezonì beyatìte e Tì¡, meqe vetem te Aì
eshte e ardhm¡a". (el·|ulk 15).
Prej shkaqeve eshte edhe lIdhja e farefIsnIse, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush dëshìron që t'ì shtohet rìzku dhe t'ì zy]ctet
]etc, le tc lìdhë ]cre]ìsnìnë".
1

Poashtu prej shkaqeve te furnIzImIt eshte edhe devotshmerIa, ngase All·llahu
,azze ue xhel·le, ka thene: "...e kush ì ka jrìke All-llahut, atì¡ Aì ì haµ rruye,
dhe e jurnìzon ate µre¡ nya nuk e ku¡ton jare...". (et·Talak 2·J).
Nuk ke te drejte te thuash se furnIzImI Im eshte I caktuar dhe I kufIzuar,
andaj nuk do t'I veproj shkaqet qe çojne drejt furnIzImIt, sepse kjo tregon
paaftesIne tende.
ShkathtesI dhe mençurI eshte te vraposh pas furnIzImIt tend dhe pas asaj qe
do te ben dobI ne kete bote dhe tjetren.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "l mençurì është cì ì
cìlì trìum]on mbì epshìn e tì] dhe punon për pcs vdek]es e ì pcc]tì është cì ì cìlì
vetveten ìc kc lënë epshìt të tì] dhe shpreson së kotì".
2

Pra, sIkur qe furnIzImI eshte I caktuar, poashtu edhe martesa eshte e caktuar,
qe te dy bashkeshorteve u eshte caktuar se do te jene bashkeshorte te njerI
tjetrIt.
All·llahut ,azze ue xhel·le, nuk mund t'I fshIhet asgje qe ka ne qIej dhe toke.

P-64: Ç'është hukmI I atIj I cIII hIdhërohet kur e godet ndonjë e keqe!
PërgjIgje: NjerezIt kur godIten me ndonje fatkeqesI, ndahen ne kater grade:
Crada e parë: HIdherImI, e kjo eshte dIsa lloj:
LIojI I parë: HIdherImI te jete me zemer, sIkurse te hIdherohet ndaj ZotIt dhe
pelcet nga ajo qe Ia ka caktuar All·llahu ,subhanehu ue teala,.
Kjo sjellje eshte haram, bIle ndonjehere mund te arrIje edhe derI ne kufer,
All·llahu ,azze ue xhel·le, thote: "Ka nya n¡erezìt qe adhuron All-llahun me
medysh¡e (luhatshem) nese e yodet ndon¡e e mìre aì qetesohet me te, µo nese
e yodet ndon¡e e µakendshme, aì kthehet ne jytyren e vet te vertete (te
meµarshme), aì ì ka humbur kete dhe ¡eten t¡eter". (el·Haxh 11).
LIojI I dytë: Te jete me gjuhe, sIkurse te lutet me mjerIm, humbje
J
etj. Edhe
kjo eshte haram.
LIojI I tretë: Te jete me gjymtyre, sIç eshte rrahja e fytyres, shkyerja e
rrobave, shkulja e flokeve etj. E gjIthe kjo eshte haram dhe eshte ne kundershtIm
me sabrIn (durImIn), per te cIlIn jemI te urdheruar.
Crada e dytë: 0urImI, shume mIre e ka pershkruar poetI:
Scbrì sì scbër me të vërtetë kc shì]en e ìdhët
por, për]undìmet ì kc më të ëmblc se m]cltì
Ky njerI e ndjen se kjo fatkeqesI eshte e rende per te, mIrepo permbahet, ky
e urren kete qe I ka ndodhur, por besImI I tIj e mbron nga hIdherImI.
Te ky ndodhja e fatkeqesIse apo mosndodhja nuk jane te njejta.
Kjo eshte oblIgIm per secIlIn, sepse All·llahu ,subhanehu ue teala, ka
urdheruar qe te durojme, kur ka thene: "0uronì, me te vertete All-llahu eshte
me durìmtaret". (el·Enfal 46).
Crada e tretë: KenaqesIa, ashtuqe njerIu te kenaqet kur e godet ndonje e
keqe.

1
Transncion DuIariu (2067}.
2
Transncion TirnidIiu, lrcu 25 (2459} dIc Ilën Ma×Ic (4260}.
3
Silursc ië iIoië. 'AI, i njcri unë'; 'AI, ç'u Iunla'cij. (sI.¡.}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin ó8

Per kete njerI, ndodhja apo mosndodhja e fatkeqesIse eshte e njejte dhe kjo
aspak nuk I vIe rende.
Kjo grade eshte mustehab (e levduar) dhe jo e oblIguar, sIpas mendImIt me te
vertete.
0allImI mes kesaj dhe grades para kesaj eshte e qarte, sepse ndodhja apo
mosndodhja e fatkeqesIse te ky eshte e njejte, ndersa tek aI para ketIj, fatkeqesIa
Ishte e rende per te, por aI duronte.
Crada e katërt: FalenderImI, e kjo eshte grada me e larte.
Ashtuqe njerIu ta falenderon All·llahun per fatkeqesIne qe I ka ndodhur, sepse
aI e dI se kjo fatkeqesI eshte shkak per t'Iu shlyer mekatet apo per t'Iu shtuar
sevapet.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "(do ]ctkeqësì që e
yodet muslìmcnìn është shkck që All·llchu t'ìc ]clë mëkctet, scqë edhe kur
lëndohet në ndon]ë therrë".
1


P-65: 0Ijetar I nderuar: Shpresojmë se do ta na sqaronI fjaIën e PesuIuII-
IIahut ,saI-IaII-IIahu aIejhI ue seI-Iem, ku thotë: "Nuk ka eµìdemì, as oyur, as
bestytnì me Hamme-n (qokthìn) e as bestytnì ne mua¡ìn sajer"
2
.
Çfarë IIoj mohImI është ky në këtë hadIth dhe sI mund të pajtojmë këtë
hadIth me hadIthIn "lk nya zy¡ebe¡a ashtu sì ìke nya luanì"
3
î
PërgjIgje: EpIdemI eshte transferImI I semundjes nga I semurI tek I
shendoshI, kjo sIkur qe eshte ne semundjet fIzIke poashtu mund te ndodhe edhe ne
ato psIkIke·morale.
Per kete Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene se shoku I
keq eshte sIkurse farkatarI, ose ta djeg rroben ose kur te dalIsh nga aI, del me ere
jo te mIre.
Pra, fjala epIdemI ne kete rast I perfshIn qe te dy kuptImet.
Dgur eshte pesImIzmI apo deshperImI nga dIçka qe sheh, degjon apo e dIn.
Hamme, kjo eshte komentuar me dy komente:
I parI: Se ajo eshte nje lloj semundje e cIla poashtu transferohet tek I
shendoshI, nese eshte kjo per qellIm atehere mund te themI se Fesulull·llahu ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, kete e ka permend me nje fjalI (me epIdemIne) sI
percaktIm te asaj qe ka kuptIm me te gjere (d.m.th. epIdemIja).
I dytI: Se eshte per qellIm shpendI I njohur me emrIn qokth
4
, e arabet me
pare kane besuar se kur te vrItet ndonje njerI, vjen qokthI te famIlja e te vrarIt
dhe kendon, e ata e kuptojne se ka ardhur per t'I nxItur ne hakmarrje, bIle dIsa
kane besuar se ajo eshte vete shpIrtI I te vrarIt dhe vjen te famIlja e tIj, kendon
dhe nuk I le te qete perderIsa te hakmerren.
E kur ndonjehere ky shpend u ndalte mbI shtepIne e dIkujt (ku nuk kIshte
ndodhur ndonje vrasje) dhe kendonte, ata merzIteshIn dhe thonIn se kjo alarmon
vdekjen e pronarIt te asaj shtepIe, mIrepo e gjIthe kjo eshte besIm I kote.
Safer eshte komentuar me dIsa komente:
Një: Kane thene se eshte per qellIm muajI I seferIt, sepse arabet e
konsIderonIn sI muaj I pafat.
0y: Se eshte nje semundje e barkut e cIla e godet devene dhe transferohet
prej te njera ne tjetren.

1
DuIariu (5640} dIc Muslini (2572}.
2
DuIariu (5707} dIc Muslini (2220}.
3
DuIariu (5707}.
4
SI¡cnd graliiçar nc ¡cndë ië nurrnc, ¡al në i vogël sc luluvajla, që lëndon
naiën në vcrë, quIci cdIc gjon. (sI.¡.}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin óº

Nese kjo kIshte qene e verteta do te thonIm prap se Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, kete e ka permend me nje fjalI (me epIdemIne) sI
percaktIm te asaj qe ka kuptIm me te gjere.
Tre: Se eshte per qellIm dredhIa e njohur e muajIt sefer, dredhIne te cIlen e
kane bere pabesImtaret, te cIlet e prolongonIn (e vononIn) shenjterIne e muajIt
|uharem ne muajIn Sefer, here e shenjteronIn muajIn |uharem e here jo.
1

|endImI me I vertete eshte: me kete eshte per qellIm muajI I seferIt, muaj te
cIlIn e konsIderonIn sI te pafat ne kohen e Injorances.
Ne te vertete koherat nuk kane kurrfare ndIkImI ne ndodhIte dhe ne caktImIn
e All·llahut ,azze ue xhel·le, muajI Sefer eshte njesoj sIkurse muajt tjere, ne te
cIlIn mund te ndodhIn gjera te mIra dhe gjera te keqIja.
E ne anen tjeter, dIkush prej njerezve sot kur te kryen ndonje pune gjate
muajIt Sefer, eshte I qete dhe thote: "kjo pune u krye ne fIlan daten te muajIt të
mIrë Sefer".
Kjo fjale e ketIj ben pjese ne mjekImIn e bIdatIt me bIdat apo mjekImIn e
padIturIse me padIturI.
|uajI Sefer nuk eshte as muaj I mIre e as I keq, por eshte sIkurse çdo muaj
tjeter.
|u per kete dIsa nga selefI kane urrejtur kur dIkush e ka degjuar qokthIn duke
kenduar te thote " hajr InshaAll·llah", nuk thuhet as hajr as sherr, por aI kendon
sIkurse çdo shpend tjeter.
Keto kater gjera qe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I ka mohuar
ne kete hadIth, tregojne se e kemI oblIgIm qe te mbeshtetemI ne All·llahun me
bIndje, te kemI vendosje te sInqerte dhe te mos tregohemI te dobet kur te
ballafaqohemI me keto gjera.
Kur muslImanI preokupohet shume me bestytnI, nuk shpeton prej ketyre dy
gjendjeve:
Një: T'Iu pergjIgjet ketyre gjerave, duke vazhduar punen e tIj ose duke u
larguar nga ajo per shkak te tyre.
Ne kete rast, ky person I ka lIdhur gjerat me dIçka qe nuk eshte reale.
0y: Te mos Iu pergjIgjet, duke vazhduar punen e tIj pa mos I Interesuar per
keto, mIrepo ne veten e tIj ka nje lloj pasIgurIe apo merzIe.
Kjo edhepse eshte me e lehte se e para, prapseprap e ka oblIgIm qe mos tu
pergjIgjet ketyre gjerave, por te jete I bIndur dhe I mbeshtetur vetem ne All·llahun
,subhanehu ue teala,.
0Ikush prej njerezve hape |us'hafIn per te kerkuar fat, nese e sheh se aty ku
e ka hapur Kur'anIn permendet zjarrI, thote "kjo shenje nuk eshte e mIre", e nese
ndodhe te permendet xhenetI thote "kjo eshte mIre".
Kjo veper ne te vertete eshte e njejte me vepren e atyre qe e kane bere
gjate Injorances, te cIlet me short kerkonIn fatIn.
|ohImI I cIlI eshte ne hadIth, nuk eshte mohIm I ekzIstImIt te tyre sepse ato
ekzIstojne te njerezIt, por eshte mohIm I ndIkImIt te tyre, sepse ndIkues eshte
vetem All·llahu.
Prej ketyre gjerave, ajo per te cIlen dIhet se eshte shkak, ajo eshte shkak I
vertete, e ajo per te cIlen vetem mendohet, ëndrrohet apo supozohet se eshte
shkak, ajo eshte shkak I kote.
Pra, keto shkaqet e llojIt te dyte, nuk mund te ndIkojne ne dIç apo te
shkaktojne dIçka.
EpIdemIja ekzIston, dhe per kete eshte argument fjala e Fesulull·llahut ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem,: "Mos të c]rohet ì sëmurì prcnë të shëndoshìt",

1
Në Islan la laiër nuaj ië sIcnjië. Fc×Icl, DIul-Ka'dc, DIul-Hi×I×Ic dIc
MuIarcn, nuaj në ië cilëi nul lcjoIci lufia. E drcdIia c lëiyrc la qcnë sc aia
sIcnjiërinë c nuajii MuIarcn c ¡rolongonin ¡ër në nuajin Scfcr. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 70

d.m.th. mos te afrohet aI qe I ka devete e semura prane atIj qe I ka devete e
shendosha, ashtuqe mos te perhapet semundja.
Poashtu eshte argument edhe hadIthI: " lk nyc zy]ebe]c cshtu sì ìkë nyc
lucnì", pra ka urdheruar qe te Iket, qe te mos perhapet semundja, ketu pohon se
epIdemIja ka ndIkIm, por ndIkImI I saj nuk eshte I pavarur, qe te ndIkoje vete.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka urdheruar qe te Iket nga
zgjebeja dhe ka ndaluar qe te afrohet I semurI prane te shendoshIt nga aspektI I
largImIt prej shkaqeve, jo nga aspektI se ato ndIkojne vete.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "...e mos hìdhnì veten ne rrezìk..."
(el·8ekare 195).
Pra, nuk eshte e drejte qe te thuhet se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, e mohon ndIkImIn e epIdemIse, sepse kete e tregojne sI te pavertete
realItetI dhe hadIthet qe I lexuam.
Nese dIkush thote se kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, tha:
"Nuk kc epìdemì...", nje njerI tha: D I derguar, ç'thua per dIsa deve te cIlat rrIne
ne nje ranIshte dhe jane te shendosha, e aty afrohet nje deve e semure nga
zgjebeja, ashtuqe edhe ato I godet semundja:! Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, tha: "E kush e sëmurì të pcrën"³!
PergjIgjemI: Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, me fjalen e tIj "E
kush e sëmurì të pcrën" deshIron te tregon se semundja eshte transferuar nga e
semura te te shendoshat me caktImIn e All·llahut ,azze ue xhel·le,. Ngase
semundja nuk e ka godItur te paren me epIdemI, por e ka godItur nga caktImI I All·
llahut, sepse ndonje gjeje mund t'Ia dIjme shkakun por mund edhe te mos Ia
dIjme.
Pra, per semundjen e te pares nuk dIhet, pos se eshte me caktImIn e All·
llahut ,azze ue xhel·le, e per semundjet e te tjerave kemI njohurI per shkakun, e
nese kIshte dashur All·llahu te mos semuheshIn, nuk do te semuheshIn, prandaj
ndodhe qe devene ta godet zgjebeja pastaj te sherohet dhe te mos vdes.
Poashtu edhe kolera, e cIla ka mundesI qe te perhapet ne nje shtepI, t'I
godet dIsa dhe te vdesIn e nje grup tjeter shpeton, bIle as qe I godet ajo.
8esImtarI duhet te mbeshtetet ne All·llahun dhe te jete I bIndur ne Te.
Tregohet se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, Ishte me nje njerI
qe Ishte I semure nga zgjebeja dhe I tha: "Hc!" (nga ushqImI ku hante edhe vete
Fesulull·llahu), sepse aI e kIshte bIndjen e forte ne All·llahun ,subhanehu ue teala,
ashtuqe kjo lloj bIndje mund t'I beje balle ketIj shkaku I cIlI eshte ne dore te All·
llahut ,azze ue xhel·le,.
Kete pajtIm te hadItheve qe e permendem eshte pajtImI me I mIre qe eshte
ndermjet ketyre hadItheve.
0Isa dIjetare kane thene se hadIthI I pare eshte I deroguar, por aI pretendIm
nuk eshte I vertete. Sepse prej kushteve te derogImIt eshte pamundesIa e pajtImIt
(bashkImIt), e kur eshte e mundur te behet pajtImI eshte oblIgIm te pranohet aI,
sepse me pajtImIn e argumenteve d.m.th. punohet me qe te dy argumentet, e nese
e derogon ndonjeren, atehere njerIn argument e ke lere anash.
PunImI me qe te dy argumentet eshte me e kerkuar sesa menjanImI I njerIt
argument. All·llahu e dI me se mIrI.

P-66: A e godet njerIun mësyshI! SI shërohet prej tIj! 0he mbrojtja nga aI
a është në kundërshtIm me tevekkuIIn!
PërgjIgje: E kemI pare te gjIthe se mesyshI eshte realItet me argumente te
sherIatIt dhe me vete shqIsat tona, All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "E ata qe
nuk besuan yatì se te zhdukìn me shìkìmet e tyre..." (el·Kalem 51). Ìben AbbasI
,radIjall·llahu anhu, dhe te tjere gjate komentImIt te ketIj ajetI kane thene: "te
msyshojne me syte e tyre".
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 71

Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, thote: "Mësyshì është reclìtet,
nëse kc dìç që e kclon kcderìn, c]o është mësyshì. Prcndc], nëse kërkohet pre]
]uve që të pcstrohenì, pcstrohunì!"
1
Transmeton |uslImI.
Prej argumenteve eshte edhe ajo qe e transmetojne NesaIu dhe Ìben |axhe
se Amer Iben FebIah kaloI prane Sehel Iben HanIf, I cIlI Ishte duke u lare dhe tha:
"Nuk kam pa sI sot, me keso lekure te ruajtur". Pas pak kohe SehlI ra per toke dhe
e sjellen te Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e I thane: Ka ra ne balte
te holle dhe Ishte sI I vdekur. Tha: Ke e akuzonI per kete: Thane: AmIr Iben FebIan,
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, tha: "Pse dìkush nyc ]u e mbyt
vëllcìn e tì], kur dìkush të sheh dìçkc të mìrë te vëllcì ì tì], le të lutet për të me
bereqet".
2

Pastaj urdheroI te sIllet uje dhe e urdheroI AmIrIn qe te merr abdest, te lane
fytyren, krahet gjer ne berryle, gjunjet e tIj dhe brendesIne e IzarIt, pastaj
urdheroI qe me ate uje (te perdorur) te lahet SehlI.
Poashtu, se mesyshI eshte realItet argumenton vete realItetI ne te cIlIn
jetojme dhe kete nuk ka te drejte askush ta mohoje.
Nese dIkujt I ndodh kjo, atehere aI duhet te perdore sherImet e sherIatIt, ato
jane:
1. LexImI I Kur'anIt, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene:
"Nuk bëhet ruk]e (lexìm) pos për mësyshìn ose helmìmìn"
J
.
Edhe XhIbrIlI I bente rukje Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I
thonte: "8IsmIl·lahI erkIke, mIn kul·lI shej'In ju'dhIke, mIn sherrI kul·lI nefsIn, eu
ajnIn hasIdIn, All·llahu jeshfIke, bIsmIl·lahI erkIke" (Ne emer te All·llahut te bej
rukje, nga çdo e keqe qe te demton, nga sherrI I çdo shpIrtIt ose syrIt zIlIqar, All·
llahu te sheron, ne emer te All·llahut te bej rukje"
4
.
2. KerkImI qe te pastrohet aI qe ka marre mesysh, sIç Ishte rastI me AmIr Iben
FebIan, e pastaj me ate uje te lahet I semurI.
E sa I perket marrjes se ujIt me te cIlen eshte pastruar pas kryerjes se
nevojes se madhe apo te vogel, kjo nuk ka kurrfare baze.
Ajo qe dIhet eshte ajo qe u permend me pare. All·llahu e dI me se mIrI.
Ne mbrojtjen nga mesyshI nuk ka gje te keqe dhe kjo nuk eshte ne
kundershtIm me tevekkulIn, perkundrazI, kjo eshte tevekkul.
Sepse tevekkulI eshte mbeshtetja ne All·llahun ,azze ue xhel·le, duke I
vepruar shkaqet e lejuara apo te urdheruara.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kerkonte mbrojtje per HasanIn
e HusejnIn kur thoshte: "0ìdhukumc bìkelìmctìl·lchì·t·tcmmeh, mìn kul·lì
she]tcnìn ve hcmeh ue mìn kul·lì c]nìn lcmeh" (E lus All·llahun qe t'ju mbroje me
fjalet e TIj te plota nga çdo shejtan, nga çdo dyshIm I tIj dhe nga çdo sy I keq).
5

0he thonte se me keto fjale edhe ÌbrahImI ,alejhI selam, kerkonte mbrojtje per
Ìs'hakun dhe ÌsmaIlIn [alejhImes selam], transmeton 8uharIu.

P-67: A mund të jetë I arsyetuar njerIu me padIturInë e tIj, për çështjet
që kanë të bëjnë me besImIn!
PërgjIgje: |ospajtImI (hIlafI) ne çeshtjen e arsyetImIt me padIturI eshte
sIkurse shume çeshtje tjera te jurIspudences Islame, bIle ndonjehere mund te jete
vetem mospajtIm gjuhesor kur duhet qe me ate dIspozIte te gjykohet ndonje
person I caktuar.

1
Muslini (2188}.
2
Ilën Ma×Ic (3509}
3
DuIariu (5704} dIc Muslini (216}. Ku¡iini i IadiiIii ësIië sc rulja ësIië në c
dolisInc ¡ër lëio dyja, c jo sc lcjoIci vciën ¡ër lëio. Ky ësIië ncndini i
dijciarëvc. (sI.¡.}.
4
Muslini (2186}.
5
Ilën Ma×Ic (3527}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 72

Ndodhe qe te gjIthe te pajtohen se nje fjale, nje veper apo lenIe e ndonje
vepre eshte kufer, mIrepo a mundet qe me kete hukem (dIspozIte) ta gjykojme nje
person te caktuar, I cIlI I ka te qarta keto gjera dhe nuk ka pengese qe ta gjykojme
me ate dIspozIte, apo nuk mundemI ta gjykojme sepse aI nuk I ka dIsa gjera te
qarta ose gjIndet ndonje prej pengesave.
E kjo, per shkak se padIturIa tek aI I cIlI ben kufer eshte dy lloj:
Një: Kjo veper te jete nga nje person I cIlI ka fe tjeter pos asaj Ìslame ose
nuk beson fare ne ndonje fe, dhe nuk ka paramenduar se eshte ne gabIm fetarIsht.
Per kete lloj, ne kete bote vlejne dIspozItat qe jane sI rezultat I veprave te
tIj, e ne boten tjeter, çeshtjen e tIj e ka ne 0ore All·llahu ,azze ue xhel·le,.
|endImI me I vertete eshte se per ata do te kete provIm nga ana e All·llahut,
ne ate menyre sI 0o AI, dhe All·llahu e dI me mIre ç'do te kIshIn punuar.
|Irepo ne e dIjme se aI nuk do te hyje ne zjarr pos nese ka bere mekat, sepse
All·llahu ,subhanehu ue teala, thote: "e Zotì yt nuk ì ben µadre¡t asku¡t" (el·
Kehf 49).
Thame se per te ne kete bote vlejne dIspozItat qe jane sI rezultat I veprave
te tIj, d.m.th. dIspozItat e kufrIt, sepse aI nuk e beson ÌslamIn dhe nuk mund te
themI se eshte muslIman.
Poashtu thame se mendImI me I vertete eshte se atyre do t'u behet provIm ne
boten tjeter, sepse kjo na eshte transmetuar ne shume transmetIme, te cIlat I ka
permendur Ìben KajjImI ,rahImehullah, ne lIbrIn e tIj: "TarIkul hIxhretejnI", kur e
ka permendur mendImIn e tete per femIjte e mushrIkeve, nder shkrImIn e tIj per
gjeneraten e katermbedhjete.
0y: Kjo veper te jete nga nje person I cIlI e beson ÌslamIn, mIrepo ka jetuar
duke e bere kete veper te kufrIt duke mos e dItur se kjo eshte ne kundershtIm me
ÌslamIn dhe askush nuk Ia ka terhequr verejtjen per kete.
Per kete person poashtu gjykojme me dIspozItat Ìslame sI per nje muslIman, e
ne boten tjeter çeshtja e tIj eshte ne 0ore te All·llahut ,subhanehu ue teala,.
Ne kete aludon Kur'anI, sunnetI dhe fjalet e dIjetareve.
Prej argumenteve te Kur'anIt jane: "E Ne nuk deno¡me aske µara se t'ìa
deryo¡me te deryuarìn" (el·Ìsrae 15); "Zotì yt nuk eshte ì tìlle qe te
shkaterro¡e venbanìmet µara se ne kryeqender te tyre te deryo¡ µe¡yamber, ì
cìlì do t'u lexo¡e atyre aryumentet Tona, dhe Ne nuk shkaterruam vendbanìme,
µo vetem kur banoret e tyre ìshìn zullumqare." (el·Kasas 59); "Te deryuar qe
ìshìn la¡myezues e kercenues, ashtuqe µas deryìmìt te deryuarve n¡erezìt te
mos kene jakt (arsyetìm) µara All-llahut". (en·NIsa 165); "Ne asn¡e nya te
deryuarìt nuk e deryuam ndryshe vetem ne y¡uhen e µoµullìt te vet, ashtuqe aì
t'u shµ¡eyo¡e atyre (ne ate y¡uhe). E All-llahu e le te humbur ate qe do, dhe e
udhezon ne rruye te dre¡te ate qe do". (ÌbrahIm 4); "All-llahu nuk e humb n¡e
µoµull µasì qe ta kete udhezuar ate, µara se t'u sqaro¡e atyre se µre¡ çka
duhet rua¡tur". (et·Teube 115); "0he ky eshte lìber, dobìµrures, Ne e zbrìtem,
µermban¡u ketì¡, rua¡unì ashtu qe te meshìrohenì. (E zbrìtem Kur'anìn) Qe te
(mos) thonì: "Lìbrì u zbrìtì vetem dy yruµeve µara nesh (¡ehudìve e te
krìshtereve) dhe se ne ìshìm te µan¡ohur me lìbrat (me mesìmet) e tyre. 0he qe
te (mos) thonì: "Sìkur te na kìshte zbrìtur neve lìbrì, (sìkurse u zbrìtì atyre dy
yruµeve) ne do te ìshìm edhe me te udhezuar se ata. Juve ¡u erdhì nya Zotì
¡ua¡ aryumentì (Kur'anì), ¡u erdhì udhezìmì, meshìra." (el·En'am 155·157).
SI dhe shume argumente tjera qe aludojne se nuk arrIhet argumentI, pos pas
dIturIse dhe sqarImIt.
Prej sunnetIt, po permendIm hadIthIn qe gjIndet ne SahIhul |uslIm (1/1J4)
nga Ebu Hurejra ,radIjall·llahu anhu, se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, ka thene: "Pcshc Atë, në 0orë të Të Cìlìt është shpìrtì ì Muhcmmedìt, nuk kc
n]erì ì cìlì do të dëy]on për muc, çì]ut cpo krìshter dhe vdes duke mos besucr në
ctë që më është zbrìtur, e të mos ]etë pre] bcnorëve të z]crrìt".
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 73

E prej fjaleve te dIjetareve: Ne lIbrIn 'el·|ugnI' (8/1J1) thuhet: "...nese
eshte prej atyre te cIlet nuk e dIjne se eshte oblIgIm, sIkur ata qe jane te rInj ne
Ìslam, jetojne ne vende joIslame ose jetojne larg qyteteve dhe larg dIjetareve, nuk
mund te gjykojme se eshte kafIr".
Poashtu shejhul Ìslam Ìben TejmIju ,rahImehullah, ne Fetvate (J/229) e tIj
thote: "Une çdohere ·aI I cIlI ka jatuar me mua e dIn· kam qene prej atyre qe me
se shumtI kane ndaluar qe nje person I caktuar te cIlesohet sI kafIr, fasIk apo
mekatar, perpos kur dIhet se atIj I eshte sqaruar argumentI, te cIlIn argument po ta
kundershtonte do te Ishte kafIr, fasIk apo mekatar.
|endImI Im eshte se ketyre lloj njerezve (qe nuk u ka arrItur argumentI) All·
llahu ua fale gabImet, qofshIn ato gabIme ne besIm apo praktIke.
SelefI shume here kane dIskutuar rreth ketyre çeshtjeve, mIrepo asnjerI prej
tyre nuk ka gjykuar dIkend ( te ketIj llojI) me kufer, fIsk apo mekat ... dhe
vazhdImIsht kam sqaruar se ajo qe eshte transmetuar nga SelefI se 'kush thote apo
ben keshtu ose ashtu eshte kafIr', poashtu eshte me vend, por duhet te behet
dallIm mes asaj kur flet per vepren dhe kur flet per ndonje njerI te caktuar ... te
gjykuarIt me kufer eshte kercnIm, andaj edhepse fjala e dIkujt mund te jete
pergenjeshtrIm I fjaleve te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, mIrepo
ndoshta aI person eshte I rI ne Ìslam ose eshte rrItur ne fshatra te largeta, d.m.th.
njerezIt sIkur ky nuk bejne kufer nese mohojne dIçka nga ÌslamI perderIsa t'u
sqarohet argumentI per te njejten.
Ndoshta aI person nuk I ka degjuar me pare ato argumente, ose I ka degjuar
mIrepo nuk I ka mbajtur mend.
8Ile ndoshta Ia ka treguar dIkush I cIlI, Ia ka komentuar ndryshe prej kuptImIt
te vertete".
Ndersa shejhul Ìslam |uhammed Iben Abdul7ehhabI ne lIbrIn 'ed·0ureru·s·
sunnIjeh' (1/56) ka thene: "Sa I perket gjykImIt te njerezve per kafIra, une Iu them
kafIra atyre te cIlet e kane njohur |uhammedIn ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
dhe pasIqe e kane njohur e kane share, I kane ndaluar njerezIt nga udhezImI I tIj
dhe I kane armIqesuar veprat e tIj, kete lloj te njerezve une I gjykoj per kafIra".
Ne faqe 66 thote: "...e rrenat dhe shpIfjet qe jane bere se ne u themI kafIra
shumIces se muslImaneve dhe ua oblIgojme qe te shperngulen te ne atyre qe
munden ta shfaqIn fene Ìslame, e gjIthe kjo eshte shpIfje dhe genjeshter. Keto
shpIfje I bejne per shkak se deshIrojne t'I pengojne njerezIt nga feja e All·llahut
dhe e te 0erguarIt ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
SI mund t'I gjykojme per kafIra ata te cIlet nuk kane bere shIrk vetem per
shkak se nuk shperngulen te ne dhe nuk luftojne per neve, e te mos I gjykojme per
kafIra -dhe nuk I gjykojme· ata te cIlet adhurojne putIn, I cIlI eshte mbI varrIn e
AbdulKadrIt, putIn I cIlI eshte mbI varrIn e Ahmed el·8edevIj sI dhe te tjereve, nuk
I gjykojme per kafIra sepse ata nuk dIjne dhe nuk ka pasur kush t'ua terheq
verejtjen".
PasIqe ky qenka aludImI I Kur'anIt, sunnetIt dhe fjaleve te dIjetareve, aI
poashtu eshte aludIm I UrtesIse se All·llahut ,azze ue xhel·le, 8utesIse dhe |eshIres
se TIj, I CIlI nuk do ta denon asnjerIn perderIsa nuk Ia dergon argumentIn.
|endjet tona nuk mund te jene te pavarura ne kuptImIn e asaj se çka kemI
oblIgIm ndaj All·llahut ,subhanehu ue teala, sepse po te kIshte qene ashtu atehere
nuk do te kufIzoheshte argumentI ne dergImIn e te derguarve.
Esenca per ate I cIlI thote se eshte muslIman eshte qe aI te mbetet sI I tIlle,
perderIsa nuk vertetohet se nuk eshte ashtu, e kjo me argumente nga sherIatI.
Nuk lejohet qe ta konsIderojme te lehte gjykImIn e njerezve per kafIra, sepse
ne ate ka dy rrezIqe te medhaja:
Njëra: Se eshte shpIfje ne gjykImIn e All·llahut ,subhanehu ue teala, dhe per
personIn te cIlIn e ka nençmuar me ate emer (kafIr).
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 74

Pra, eshte e qarte se ky ka gjykuar se eshte kafIr fIlanI per te cIlIn All·llahu
,subhanehu ue teala, nuk ka thene ashtu, kjo eshte njesoj sIkurse ndalImI I asaj qe
e ka lejuar All·llahu ,subhanehu ue teala,.
Te drejten e gjykImIt se a eshte kafIr apo jo, e ka vetem All·llahu ,subhanehu
ue teala, njesoj sIkurse gjykImI per çeshtjet hallall·haram.
E tjetra: Sepse aI e ka cIlesuar muslImanIn me cIlesI te kundert, ka thene: AI
eshte kafIr, e aI ne te vertete eshte larg saj.
Ashtuqe ka mundesI qe kjo cIlesI t'I kthehet vete thenesIt te kesaj fjale.
Kete e perfItojme nga hadIthI I cIlI gjendet ne SahIhul |uslIm nga Abdullah
Iben DmerI ,radIjall·llahu anhu, se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
thene: "Kur muslìmcnì e y]ykon vëllcìn e tì] për kc]ìr, k]o ]]clë ì kthehet n]ërìt
pre] tyre"
1
, ne nje transmetIm tjeter: "Nëse është cshtu sì kc thënë, prcnohet, e
nëse nuk është ctëherë c]o ì kthehet ctì] që e kc thënë".
2

Poashtu transmeton |uslImI nga Ebu 0her·rI ,radIjall·llahu anhu, se Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush e thìrrë dìkënd me ku]ër ose
ì thotë crmìk ì All·llchut, e cì nuk është cshtu, cto ]]clë ì kthehen ctì]"
J
.
Fjala e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, te hadIthI I Abdullah
Iben DmerIt"...e nëse nuk është..." dhe te aI I Ebu 0her·rIt: "...e cì nuk është
cshtu...", d.m.th. nuk eshte ashtu sIpas gjykImIt te All·llahut ,subhanehu ue
teala,.
Ky pra eshte rrezIku I dyte, kthyerja e cIlesIse te vete aI, nese vellaI I tIj
eshte larg nga ajo.
|e te vertete eshte rrezIk I madh dhe mundet qe te bIhet ne te.
|e se shumtI shpejton ne gjykImIn e vellaIt per kafIr, aI I cIlI vetpelqehet me
veprat e tIj dhe I nençmon te tjeret.
Ne kete rast ky ka bashkuar mes vetpelqImIt, gje e cIla mund te behet shkak
ne zhdukjen e veprave; dhe mendjemadhesIse, e cIla e patjeterson denImIn nga
All·llahu me zjarr, sIç na eshte treguar ne hadIthIn qe e transmetojne Ìmam
AhmedI dhe Ebu 0avudI nga Ebu Hurejra ,radIjall·llahu anhu, se Fesulull·llahu ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "All·llchu ,czze ue xhel·le, kc thënë:
Krencrìc është rìdc]c lme e Mcdhështìc është ìzcrì lm. Aì ì cìlì mundohet të Më
c]rohet në n]ërën nyc cto, e y]uc] në z]crr".
4

Para se te gjykohet per kufer, duhet te kIhen parasysh dy gjera:
E para: ArgumentIm nga Kur'anI ose sunnetI se kjo veper eshte kufer, ashtuqe
mos te shpIfe ndaj All·llahut genjeshtra.
E dyta: AI gjykIm t'I perket personIt te gjykuar me ate gjykIm, ne ate menyre
qe te plotesohen kushtet dhe te anulohen pengesat.
Prej kushteve me me rendesI eshte qe personI te jete I dItur me
kundershtImIn qe ka bere, kundershtIm I cIlI eshte kufer, e kjo ngase All·llahu
,azze ue xhel·le, ka thene: "Kush ì kundervìhet te deryuarìt, µasì qe ì eshte
bere e qarte e verteta dhe nd¡ek rruye t¡eter nya a¡o e besìmtareve, Ne e leme
ne ate qe ka zy¡edhur (ne dun¡a) e jusìm ne Xhehennem. Perjundìm ì keq eshte
aì". (en·NIsa 115).
Ne kete ajet shIhet qarte se All·llahu ,subhanehu ue teala, e kushtezoI
denImIn me zjarr per ate person I cIlI I kundervIhet Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, pasIqe t'I behet e qarte e verteta.
Por, a eshte kusht qe ky person t'I dIje edhe pasojat e gabImIt te tIj sIç jane
kufrI etj. apo mjafton vetem te dIje se ka bere gabIm edhepse nuk e dIn se çfare
pasoje mund te kete aI gabIm:

1
DuIariu (6104} dIc Muslini (60}.
2
Muslini (60}.
3
Muslini (61}.
4
Elu Davudi (4090} dIc Ilën Ma×Ic (4174}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 75

PergjIgje: SI duket eshte e dyta, d.m.th. vete dIja e tIj se ajo gje eshte gabIm
mjafton per gjykImIn e tIj ashtu sI merIton gabImI I tIj, sepse Fesulull·llahu ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, Ia oblIgoI kefaretIn (shlyerjen) atIj I cIlI berI
marredhenIe IntIme me te shoqen gjate dItes se FamazanIt, ngase aI e dInte se ka
gabuar edhepse nuk e dInte se per ate gabIm ka kefaret.
Poashtu edhe aI njerI I martuar I cIlI ben zIna dhe e dIn se ajo eshte e
ndaluar, aI duhet te gurezohet derI ne vdekje edhe nese nuk e ka dItur se çfare
pasoje ka ajo. E po ta kIshte dItur ndoshta edhe nuk do te bente zIna.
E prej pengesave (per gjykIm se eshte kafIr) eshte detyrImI I personIt ne
berjen e asaj vepre qe eshte kufer, All·llahu ,azze ue xhel·le, thote: "Aì qe µas
besìmìt te tì¡ e mohon All-llahun, me µer¡ashtìn te atì¡ qe dhunohet (µer te
mohuar), e zemra e tì¡ eshte e bìndur µlotesìsht me besìm. Ndersa aì ì cìlì e
µranon mosbesìmìn me y¡oks te haµur, keta ì ka kaµur hìdherìmì nya All-llahu
dhe ata kane n¡e denìm te madh". (en·Nahel 106).
Prej pengesave eshte edhe kur njerIu nuk mund te kontrollon mendjen dhe
qellImIn e tIj, ashtuqe nuk dIn se çka thote nga gezImI, deshprImI, nervoza, frIka
etj, ngase All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Nuk eshte ndon¡e mekat ì
¡ua¡ì a¡o µer çka kenì yabuar, µor (eshte mekat) a¡o qe zemrat tua¡a e be¡ne
qellìmìsht, µo All-llahu eshte qe jale, eshte Meshìrues". (el·Ahzab 5).
Poashtu ne SahIhun e |uslImIt (2104) transmetohet nga Enes Iben |alIku
,radIjall·llahu anhu, se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene:
"All·llchu me teuben (pendìmìn) e robìt të tì] yëzohet më tepër sesc cì ì cìlì pctë
qenë me kc]shën e tì] në n]ë tokë të pcn]ohur, e pcstc] ì humbì kc]shc sëbcshku
me hc]en dhe pì]en, cshtuqë ì këputì shpresct dhe rc nën hì]en e n]ë drurì, ku nuk
shpresonte se do tc y]e]ë kc]shën. Në momentet duke nde]tur në këtë hcll, e sheh
kc]shën e tì] përpcrc (me hc]en dhe pì]en) dhe men]ëherë e kcpë, e nyc yëzìmì ì
mcdh thotë: D Zot, Tì ]e robì ìm e unë ]cm Zotì yt, ky ycboì pre] yëzìmìt të mcdh
që e pctì".
E poashtu prej pengesave eshte edhe kur aI person ka ndonje dyshIm rreth
kuptImIt te atIj gabImI, ashtuqe mendon se eshte ne te drejte.
Eshte pengese kjo, sepse ky njerI nuk ka patur per qellIm mekatIn dhe
kundershtImIn ndaj All·llahut, ashtuqe edhe per kete vlen ajetI: ""Nuk eshte
ndon¡e mekat ì ¡ua¡ì a¡o µer çka kenì yabuar, µor (eshte mekat) a¡o qe zemrat
tua¡a e be¡ne qellìmìsht".
Pastaj, ky person edhe e ka dhene te gjIthe mundIn e tIj (per te kuptuar te
verteten), ashtuqe mund te beje pjese ne kete ajet: "All-llahu nuk nyarkon aske
µerte¡ mundesìve te veta". (el·8ekare 286).
AutorI I lIbrIt "el·|ugnI" (8/1J1) thote: "...nese e ben te lejuar vrasjen e te
pafajshmeve dhe grabItjen e pasurIse se tyre, duke mos patur dyshIm e as
keqkuptIm, ky eshte kafIr, e nese I ben ato nga keqkuptImI (te'vIlI) sIç jane
havarIxhet
1
.
Ne permendem se shumIca e dIjetareve nuk I kane gjykuar havarIxhet sI kafIra
edhepse ata e kane bere te lejuar vrasjen e muslImanIt dhe grabItjen e pasurIse se
tIj dhe e bejne kete duke menduar se ashtu afrohen tek All·llahu ,subhanehu ue
teala, me teper... dIhet mIre se prej medhhebIt te havarIxheve eshte edhe gjykImI
me kufer I shume shokeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe
kane lejuar gjakun dhe pasurIne e tyre, bIle e kane konsIderuar sI afrIm tek All·
llahu ,azze ue xhel·le,.
Por, prapseprap, dIjetaret nuk I kane quajtur (havarIxhet) kafIra per shkak se
te gjIthe kete e kane bere nga keqkuptImI (te'vIlI).

1
Havari×I quIcn aia nuslinanë ië cilëi i quajnë nuslinanëi ijcrë lafira ¡oqcsc
lëjnë ndonjë galin, cdIc nësc ësIië galin i vogël.(sI.¡}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 7ó

Kjo vlen edhe per çdo ndalese tjeter te cIlen mund ta lejon dIkush me keso
lloj keqkuptImI".
1

Ne fetvate e Shejhul Ìslam Ìben TejmIut ,rahImehullah, (1J/J0) thuhet:
"8IdatI I havarIxheve ne te vertete rrjedh nga keqkuptImI qe kane pasur per
Kur'anIn, nuk kane pasur per qellIm te kundershtojne por kane kuptuar nga Kur'anI
ate qe nuk ka aluduar Kur'anI dhe kane menduar se Kur'anI oblIgon tekfIrIn
2
e
mekatareve".
Ne faqe 210 thote: "HavarIxhet e kane kundershtuar sunnetIn, te cIlIn jemI te
oblIguar ta pasojme, I bene tekfIr besImtaret, te cIlet eshte oblIgIm te
mIqesohen... dhe keshtu vazhduan ne pasImIn e ajeteve muteshabIh (jo te qarta
mjaft) duke I komentuar me komentIm te pavend, duke mos e dItur kuptImIn e
tyre, duke mos patur dIturI, duke mos e pasuar sunnetIn dhe duke mos I verIfIkuar
dIturIte e tyre te dIjetaret Ìslam te cIlet e kuptojne Kur'anIn".
Poashtu ka thene (28/518): "Te gjIthe Imamet jane te nje mendImI ne
sharjen e havarIxheve dhe se ata jane ne humbje, mIrepo ne çeshtjen e tekfIrIt te
tyre jane ndare ne dy mendIme te njohura".
|Irepo ne 7/217 ka thene: "Se asnjerI prej shokeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, nuk I ka gjykuar sI kafIra, as AlIj Iben EbI TalIbI as dIkush
tjeter, por I kane konsIderuar sI muslIman zullumqare, sIç e kemI pare kete ne
shume transmetIme nga ata".
0he ne 28/518 ka thene: "Ky eshte edhe mendIm I vulosur I Imamave, sIç
eshte Ìmam AhmedI dhe te tjere".
Poashtu ne J/282 thote: "HavarIxhet, per te cIlet ka urdheruar Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, te luftohen, I ka luftuar EmIrul |u'mInIn AlIj Iben
EbI TalIbI ,radIjall·llahu anhu, I cIlI Ishte njerI prej kater halIfeve te drejte, per
luftImIn e tyre jane te nje mendImI edhe te gjIthe dIjetaret nga gjenerata e
shokeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nga tabIInet dhe te
gjIthe pas tyre.
|Irepo nuk I ka quajtur kafIra as AlIj Iben EbI TalIbI, as Sa'd Iben EbI 7ekkasI
,radIjall·llahu anhuma, dhe askush tjeter nga sahabet, por I konsIderuan sI
muslImane te cIlet duhet te luftohen.
8Ile AlIju ,radIjall·llahu anhu, nuk I luftoI perderIsa nuk derdhen gjakun e
muslImanIt dhe perderIsa nuk sulmuan pasurIte e tyre, e kur I bene keto gjera,
atehere AlIju ,radIjall·llahu anhu, I luftoI per tu mbrojt nga zullumI dhe padrejtesIa
e tyre, e nuk I luftoI sI kafIra.
|u per kete shkak edhe nuk I roberoI grate e tyre dhe nuk ua morI pasurIne e
tyre.
Keta nuk u kunsIderuan sI kafIra edhepse dalaletI (humbja) I tyre eshte I
vertetuar me tekst dhe Ixhma'.
E sI mund pra, qe dIsa grupacIone te akuzojne njera tjetren se jane kafIra, te
cIleve u eshte mbeshtjelle e verteta ne dIsa çeshtje, ne te cIlat çeshtje kane
gabuar edhe njerez te dItur:!
Nuk I lejohet askujt nga keto grupacIone ta beje tekfIr tjetrIn, dhe nuk guxon
te e lejoje per vete gjakun dhe pasurIne e tjetrIt, edhe nese ne grupIn tjeter
ekzIston bIdat. SI mundet ta beje kete, e ne te njejten kohe ky grup I njerezve (qe
bejne tekfIr) ka poashtu bIdate, bIle ndoshta bIdatI I ketyre eshte me I rende sesa
bIdatI I tjereve, e ne te shumten e rasteve te gjIthe ata jane te padItur me
realItetIn e asaj per te cIlen kane mospajtIme".

1
Fjala ic'vil gjuIësisIi d.n.iI. sI¡jcgin, loncniin ¡or në icrninologjinë c
sIunicës së dijciarëvc ¡ërdorci si. sI¡jcgin i galuar, loncniin ¡a vcnd,
lcqlu¡iin cij. (sI.¡}
2
Tclfir. ië gjyluarii nc lufër. Këië fjalë do ia ¡ërdorin lësIiu dcri në fund ië lilrii.
(sI.¡}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 77

0erIsa ka thene (fq.288): "...ne qofte se muslImanI gabImIsht (me te'vIl, me
keqkuptIm) e lejon luftImIn e dIkujt ose e ben tekfIr dIkend, kjo nuk konsIderohet
sI kufer per te"; poashtu ka permendur se: "...dIjetaret jane ndare ne tre
mendIme lIdhur me urdherat e All·llahut dhe te 0erguarIt, se a jane te
oblIgueshme ato urdhera edhe per roberIt para pjekurIse apo jo.
|Irepo e verteta eshte ajo ne te cIlen ka aluduar Kur'anI, ku thuhet: "E Ne
nuk denuam aske µara se t'ìa deryo¡me te deryuarìn". (el·Ìsra 15).
Poashtu thote ,subhanehu ue teala,: "Te deryuar qe ìshìn la¡myezues e
qortues, ashtu qe µas deryìmìt te deryuarve n¡erezìt te mos kene jakt
(arsyetìm) µara All-llahut". (en·NIsa 165).
E ne dy SahIhet transmetohet se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, ka thene: "Nuk kc kush ì cìlì e do më së tepërmì crsyetìmìn sesc All·llchu,
për këtë shkck edhe kc dëryucr të dëryucr që ìshìn lc]myëzues e qortues".
Pra, po e shohIm se I padIturI eshte I arsyetuar per ate qe e thote apo punon
qofte ajo kufer ose ndonje mekat ne pergjIthesI, dhe u pa kjo prej argumenteve
nga Kur'anI, sunnetI, logjIka dhe fjalet e dIjetareve.

P-68: Ç'është dIspozIta e atIj I cIII nuk gjykon me IIgjIn e AII-IIahut
,subhanehu ue teaIa,!
PërgjIgje: Them, - e All·llahu jep sukses·, them e nga All·llahu kerkoj
udhezImIn dhe te verteten: Te gjykuarIt me lIgjIn e All·llahut ,subhanehu ue teala,
eshte prej teuhIdIt rububIje, sepse aI eshte praktIkIm I lIgjIt te All·llahut ,azze ue
xhel·le, gje qe eshte e lIdhur ngushte me ZoterImIn e TIj, PosedImIn dhe
Udheheqjen e plote te TIj.
Per kete shkak, All·llahu ,subhanehu ue teala, te pasuarIt ne jogjykIm te lIgjIt
te All·llahut, I quajtI zotera te pasuesve te tyre, kur ka thene: "Ata ì konsìderuan
"ahbaret" (µrìjter ¡ehudì) e tyre, "ruhbanet" (mury¡ìt e krìshtere) e tyre dhe
Mesìhun (lsaìn) bìrìn e Mer¡emes, µer zota µos All-llahut, ndersa ata nuk ¡ane
urdheruar µer t¡eter (nya µe¡yamberet) µos µer adhurìmìn nda¡ All-llahut N¡e,
e qe nuk ka te adhuruar t¡eter µos tì¡. l larte eshte Aì nya a¡o çka ì
shoqero¡ne".
Pra, All·llahu ,subhanehu ue teala, keta qe u pasuan I quajtI zotera sepse ata
nxorren lIgje pos lIgjIt te All·llahut, e pasuesIt e tyre I quajtI rober te tyre nga
shkaku se ata Iu gunjezuan atyre dhe I respektuan ne kundershtIm te lIgjIt te All·
llahut ,azze ue xhel·le,.
AdIj Iben HatImI ,radIjall·llahu anhu, I tha Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem,: Por, ata nuk I adhuruan ata:! Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, Ia ktheu: "Përkundrczì, ctc uc ndclonìn të le]ucrën dhe uc le]onìn të
ndclucrën e këtc ì respektonìn, ky është cdhurìmì ì tyre".
1

Nese e kuptove kete, tanI dIje se per ate I cIlI nuk gjykon me lIgjIn e All·
llahut dhe nuk deshIron te gjykohet para lIgjIt te All·llahut dhe te 0erguarIt te TIj,
kane ardhur ajete qe mohojne ImanIn e tIj dhe ajete qe tregojne kufrIn,
padrejtesIne dhe mekatIn e tIj.
LIojI I parë, qe mohojne ImanIn e tIj: All·llahu ,subhanehu ue teala, thote:
"A ì vure re ata qe mendo¡ne se besuan ate qe te zbrìtì ty, dhe ate qe zbrìtì
µara te¡e, se sì deshìro¡ne mes tyre te y¡yko¡e tayutì (d¡allì), e duke qene se
¡ane urdheruar qe te mos e beso¡ne ate. E d¡allì deshìron t'ì humbe ne
µajundesì. Kur u thuhet atyre: "E¡anì (µer te y¡ykuar) te a¡o qe e zbrìtì All-
llahu dhe te ì deryuarì!" ì sheh se sì dyjtyreshìt ta kthe¡ne shµìnen. E qysh do
te ¡ete (y¡end¡a e tyre) kur t'ì yodase ata ndon¡e e keqe, e shkaktuar nya vete
duart e tyre, e µasta¡ vì¡ne te tì (µer t'u arsyetuar) dhe betohen ne All-llahun:

1
TirnidIiu (3095}, dIc SIcjIul Islan Ilën Tcjniju la iIënë sc IadiiIi ësIië Iascn,
në lilrin Kiialul inan fq. 67.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 78

"Ne nuk µatem t¡eter qellìm, vetem ajrìm e µa¡tìm" (e ¡o rejuzìmìn e y¡ykìmìt
tend). Ata ¡ane µer te cìlet e dì All-llahu çka mba¡ne ne zemrat e tyre. Po tì
hìqu tyre, terhìqu vere¡t¡en (µer hìµokrìzì) dhe thua¡u j¡ale qe lene µershtyµ¡e
ne veten e tyre. Ne nuk deryuam asn¡e te deryuar vetem qe me urdherìn e All-
llahut t'ì behet resµekt (nya n¡erezìt) atì¡. E sìkur te vìnìn ata te tì, µasìqe ta
kene demtuar veten e tyre (nuk kane µranuar y¡ykìmìn tend), e te kerkonìn ata
vete nd¡ese te All-llahu, e edhe ì deryuarì te kerko¡e nd¡ese µer ta, ata do te
kuµtonìn se All-llahu µranon µendìmìn dhe eshte meshìrues. Per Zotìn tend ¡o,
ata nuk ¡ane besìmtare (te asa¡ qe te zbrìtì ty as te asa¡ µara te¡e) derìsa te
mos te zy¡edhìn ty µer te y¡ykuar ne ate konjlìkt mes tyre, e µasta¡ (µas
y¡ykìmìt tend) te mos ndìe¡ne µakenaqesì nya y¡ykìmì yt dhe derìsa te mos
nenshtrohen sìnqerìsht". (en·NIsa 60·65).
Pra, All·llahu ,azze ue xhel·le, keta njerez qe pretendojne se jane besImtare
e ne te vertete jane munafIke, ne keto ajete I cIlesoI me ca cIlesI:
Nje: 0eshIrojne qe gjykImI te jete te tagutI, e tagut quhet çdo gje qe
kundershton lIgjIn e All·llahut dhe te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, sepse kundershtImI I lIgjIt te All·llahut eshte tIranI dhe kalIm I kufIjve te AtIj,
te CIlIt I takon gjykImI I perhershem, All·llahu ,subhanehu ue teala, thote: "Ja,
vetem Atì¡ ì takon krì¡ìmì dhe sundìmì. l madheruar eshte All-llahu, Zotì ì
boteve". (el·A'raf 54).
0y: Kur te thIrren per gjykIm me lIgjIn e All·llahut dhe te 0erguarIt, ata
pengojne dhe kthjene shpInen.
Tre: Kur I godet ndonje e keqe per shkak te puneve te tyre, (sIkurse kur e
pranojne gabImIn) vIjne dhe thone se ata nuk kane dashur gje te keqe, por kane
dashur mIresI dhe pajtIm. SIç eshte hallI I atyre qe sot I refuzojne lIgjet Ìslame dhe
gjykojne me lIgje tjera qe jane ne kundershItm me ato te ÌslamIt, dhe arsyetohen
se ajo eshte mIresI dhe pajtIm me aktualItetIn e kohes.
|e tej, All·llahu ua ka terheq verejtjen ketyre pretenduesve te besImIt, te
cIlesuar me keto cIlesI, se AI ,subhanehu ue teala, e dIn ate qe ata e fshehIn ne
zemrat e tyre, I dIn ato gjera te cIlat jane ne kundershtIm me fjalet e tyre.
Ashtuqe e urdheroI te 0erguarIn qe t'I keshIlloje ata dhe t'u thote fjale te
medhaja, te cIlat do t'u lene pershtypje ne vetet e tyre.
Pastaj sqaroI All·llahu ,subhanehu ue teala, se urtesIa e dergImIt te 0erguarIt
eshte qe aI (I 0erguarI) te jete I respektuar dhe I pasuar (nga njerezIt) e jo dIkush
tjeter, sadoqe te kene mendIme te forta apo arrItje te larta.
E ne fund All·llahu ,subhanehu ue teala, u betua ne ZoterImIn e TIj, cIlesI
kjo, e cIla eshte prej me te veçantave te TIj, u betua ne te duke treguar edhe nje
here se besImI nuk eshte I drejte perpos me tre kushte:
Ì parI: CjykImI prej çdo mospajtImI te kthehet te Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem,.
Ì dytI: CjykImI I tIj te pranohet me zemergjeresI, dhe te mos ndIhet kurrfare
pakenaqesIe apo ngushtImI nga aI gjykIm.
Ì tretI: Te jete nenshtrImI I plote ndaj atIj gjykImI, duke pranuar ate qe ka
gjykuar aI dhe duke e praktIkuar te njejtIn, duke mos e vonuar apo shtremberuar.
LIojI I dytë, sI p.sh. keto ajete: "...E kush nuk y¡ykon me ate qe e zbrìtì
All-llahu, ata ¡ane kajìra". (el·|aIde 44); "...E kush nuk y¡ykon sìµas asa¡ qe
zbrìtì All-llahu, ata ¡ane zullumqare (te µadre¡te)". (el·|aIde 45) dhe: "...E
kush nuk y¡ykon sìµas asa¡ qe All-llahu e zbrìtì, te tìllet ¡ane mekatare". (el·
|aIde 47).
|e keto tre cIlesI a mundet qe te pershkruhet nje person:
0.m.th. qe secIlI I cIlI nuk gjykon me lIgjIn e All·llahut ,subhanehu ue teala,
eshte kafIr, zullumqar dhe mekatar, sepse All·llahu ,subhanehu ue teala, kafIrat ne
ajete tjera I ka pershkruar sI zullumqare dhe mekatare, ka thene: "...e kajìrat
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 7º

¡ane ata zullumqaret". (el·8ekare 254); dhe ka thene: "...Ata mohuan All-llahun
dhe te 0eryuarìn, e vdìqen duke qene mekatare". (et·Teube 84).
Pra, secIlI kafIr a eshte zullumqar dhe mekatar:
Apo, me keto cIlesI mundet te cIlesohen dy te ndryshem, varesIsht prej asaj
se çka e ka shtyre ate te mos gjykoje me lIgjIn e All·llahut ,subhanehu ue teala,:
Kjo e dyta, sIpas mendImIt tIm eshte me e drejte.
Pra, themI: Kush nuk gjykon me lIgjIn e All·llahut duke e zene kete sI gje te
vogel, apo duke e nençmuar, apo duke besuar se ndonje lIgj tjeter eshte me I
shendoshe ose me I dobIshem se ky lIgj... ky njerI eshte kafIr dhe I dalur nga
ÌslamI.
Prej ketyre njerezve jane ata te cIlet vejne lIgje te reja qe jane ne
kundershtIm me lIgjet e ÌslamIt dhe I bejne ato planprogram, te cIlIt duhet
permbajtur.
Sepse keta njerez, nuk I kane nxjerre keta lIgje perpos duke besuar se keto
jane me te shendosha dhe me te dobIshme per njerezIne.
0Ihet shume mIre logjIkIsht dhe natyrIsht se njerIu nuk largohet nga nje rruge
ne rruge tjeter, perveç kur e sheh se rruga tjeter eshte me e dobIshme sesa ajo ne
te cIlen ka qene.
Kush nuk gjykon me lIgjIn e All·llahut, mIrepo jo qe e konsIderon kete sI gje
te vogel, as qe e nençmon, e as qe beson se ndonje lIgj tjeter eshte me I
shendoshe apo me I dobIshem, por gjykon me lIgj tjeter duke dashur te mbIsundoje
tjetrIn apo duke u hakmarrur per vete etj., ky eshte zullumqar dhe nuk eshte kafIr.
Poashtu zullumI I ketIj eshte shkalle·shkalle, varesIsht se çfare metoda
perdore gjate sundImIt te tIj.
E kush nuk gjykon me lIgjIn e All·llahut, jo duke e konsIderuar lIgjIn e All·
llahut sI gje te vogel, as duke e nençmuar e as duke besuar se ndonje lIgj tjeter
eshte me I shendoshe apo me I dobIshem, por gjykon me lIgj tjeter duke dashur qe
te behet I dashur te popullI, qe te arrIje respektIn te njerezIt, per ryshfet apo
gjera tjera nga te mIrat e dunjase, ky eshte fasIk, mekatar e nuk eshte kafIr,
poashtu mekatI I ketIj eshte shkalle·shkalle, varesIsht se me çfare metoda e kryen
gjykImIn e tIj.
Shejhul Ìslam Ìben TejmIju ,rahImehullah, lIdhur me ata qe I konsIderuan
ahbaret dhe ruhbanet per zotera pos All·llahut, thote se ata jane dy lloj:
NjërI: Ata njerez qe e kane dItur se ata (ahbaret dhe ruhbanet) e kane
ndryshuar fene e All·llahut ,subhanehu ue teala, dhe Iu besuan ne kete ndryshIm sI
dhe pranuan lejImIn e te ndaluares dhe ndalImIn e te lejuares, per shkak te pasImIt
te kryetareve te tyre duke e dItur se me kete kane kundershtuar fene e All·llahut.
Kjo eshte kufer, dhe kete e ka quajtur keshtu All·llahu dhe I 0erguarI I TIj.
TjetrI: Ata qe besojne se lejImI I te ndaluares dhe ndalImI I te lejuares nuk
lejohet, mIrepo I kane pasuar kryetaret e tyre, dhe me kete kane bere mekat ndaj
All·llahut ,subhanehu ue teala,.
Puna e ketyre eshte njesoj sIkurse e atyre muslImaneve, te cIlet bejne
mekate dhe e dIjne se ato jane mekate.
Pra, dIspozIta e ketyre eshte e njejte me dIspozIten e mekatareve ne
pergjIthesI.

P-6º: Ç'është hukmI I therrjes që bëhet për afrIm te dIkush tjetër pos AII-
IIahut! 0he, a Iejohet të hahet nga aI mIsh!
PërgjIgje: Therrja per dIkend tjeter pos All·llahut eshte shIrk I madh, sepse
therrja eshte Ibadet, dhe per kete ka urdheruar All·llahu ,azze ue xhel·le,:
"Anda¡, tì jalu dhe µre¡ kurban µer hìre te Zotìt tend". (el·Kevther 2), dhe ka
thene: "Thua¡: "Namazì ìm, kurbanì ìm, ¡eta ìme dhe vdek¡a ìme ¡ane th¡esht
µer All-llahun, Zotìn e boteve. Aì nuk ka shok (nuk adhuro¡ t¡eter). Me kete
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 80

¡am ì urdheruar dhe ¡am ì µarì ì muslìmaneve (ì µarì qe µrano¡ dhe bìndem)".
(el·En'am 162·16J).
AI qe therr jo per All·llahun, aI eshte mushrIk dhe I dalur nga ÌslamI -All·llahu
na ruajte·, pa marre parasysh se a e ka bere kete per ndonje melek prej melaqeve,
per ndonje pejgamber, kryetar, evlIja apo per ndonje dIjetar, e tera kjo eshte
shIrk dhe nxjerres prej ÌslamIt.
DblIgIm e ka njerIu qe t'I kete frIke All·llahut ,subhanehu ue teala, dhe te
mos e sjelle veten e tIj ne shIrk, per te cIlIn All·llahu ,subhanehu ue teala, ka
thene: "...aì qe ì µershkruan Zotìt shok, All-llahu ìa ka ndaluar (ìa ka bere
haram) atì¡ xhennetìn dhe vendì ì tì¡ eshte z¡arrì. Per zullumqaret nuk ka
ndìhmes". (el·|aIde 72).
Poashtu edhe ngrenIa nga ky mIsh eshte haram, I ndaluar, sepse ajo eshte
bere jo per All·llahun.
Çdo gje e cIla pregatItet jo ne emer te All·llahut apo therret per Idhuj eshte
e ndaluar.
Kete na e ka treguar All·llahu ,subhanehu ue teala, ne ajetIn e trete te sures
el·|aIde: "Juve u ¡ane ndaluar (t'ì hanì): nyordhesìra, y¡aku, mìshì ì derrìt, a¡o
qe therret ¡o ne emrìn e All-llahut, e jurm¡a, e mbytura, e rrezuar¡a, e
shµuar¡a (nya brìrì ì t¡etres), a¡o qe e ka nyrene eyersìra, µerveç asa¡ qe
arrìnì ta therrnì (µara se te nyordhe), a¡o qe eshte therrur ne NUSUß
1
...".
Keto kafshe te therrura jo ne emer te All·llahut jane qe nuk lejohet ngrenIa e
mIshIt te tyre.

P-70: Ç'është hukmI I atIj I cIII bën shaka me fjaIë në të cIIën fjaIë ka
taIIje me AII-IIahun, PesuIuII-IIahun apo me fenë IsIame!
PërgjIgje: Kjo veper, tallja me All·llahun, Fesulull·llahun, LIbrIn e ZotIt apo
me ÌslamIn, edhe nese eshte shaka ose behet me qellIm qe te qeshIn te tjeret
eshte kufer dhe dyftyresI.
Kjo eshte e njejta gje qe ndodhI njehere ne kohen e Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, kur dIsa njerez thane: "Nuk kemI pare njerez qe me se
tepermI kujdesen per barqet e tyre, qe genjejne me teper dhe qe frIgohen ne
beteje me se tepermI sesa lexuesIt tane". 0.m.th. Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, dhe shoket e tIj me te dItur.
Per keta njerez zbrIten keto ajete: "E nese ì µyet tì ata (µerse tallen), do
te thone: "Ne vetem ¡emì mahnìtur e dejruar". (et·Teube 65). Ngase ata erdhen
te Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe thonIn: "Ne IshIm duke bere
bIsede gjate udhetImIt dhe donIm ta çlodhemI nga rruga, e Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, u thonte ate qe All·llahu ,subhanehu ue teala, e urdheroI
t'u thote atyre: "A me All-llahun, lìbrìn dhe te deryuarìn e Tì¡ tallenìî Mos
kerkonì jare nd¡ese, ¡u µasìqe (shµallet se) besuat, kenì bere kujer". (et·Teube
65·66).
Çeshtja e ZotIt, pejgamberllekut, shpalljes dhe fese jane çeshtje te
nderuara, dhe nuk I lejohet askujt t'I neperkembe ato duke u tallur ose duke I
nençmuar ato, e nese ben dIç te tIlle aI eshte kafIr.
Sepse kjo aludon ne mosserIozItetIn e tIj me ZotIn, te derguarIt e TIj, LIbrat e
TIj dhe me lIgjIn e TIj.
AI I cIlI ben kete e ka oblIgIm te pendohet nga kjo veper, sepse kjo eshte
dyftyresI, andaj duhet te pendohet, te kerkoje falje, te permIresohet dhe te
vendose ne zemren e tIj frIken nga All·llahu ,subhanehu ue teala, madherImIn e
TIj, perulesIne dhe dashurIne ndaj TIj. E All·llahu jep sukses.


1
Nusul. aliarë guri lu lëIci lurlan në cnër ië idIujvc, ×Iinnëvc, nclclëvc,
njcrëzvc ië sIquar, sIcnjiorëvc cij. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 81

P- Ç'është hukmI I Iutjes së varrezave!
PërgjIgje: Lutja (duaja) eshte dy sIsh:
Nje: Lutje adhurImI sI p.sh. namazI, agjerImI sI dhe Ibadete tjera. Pra, kur
njerIu falet apo kur agjeron, ky me kete faktIkIsht e lute All·llahun qe t'Ia fale
mekatet, ta shpetoje prej denImIt te ZjarrIt dhe t'I dhuroje nga shperblImet e TIj.
Ne kete aludon fjala e All·llahut ,subhanehu ue teala,: "Zotì ¡ua¡ ka thene:
"Me thìrrnì Mua, Une ¡u µery¡ìy¡em, e ata qe nya mend¡emadhesìa ì shmanyen
adhurìmìt nda¡ Me¡e, do te hy¡ne te nençmuar ne Xhehennem".
Pra, lutjen e quajtI Ibadet (adhurIm), e kush Ia drejton ndonjeren prej
Ibadeteve dIkujt tjeter pos All·llahut ,subhanehu ue teala, aI ka bere kufer dhe ka
dalur prej ÌslamIt.
Nese njerIu I perkulet apo I ben sexhde dIkujt duke e madheruar ate ashtu sI
e madheron All·llahun ne ruku dhe sexhde, ky njerI behet mushrIk dhe del prej
ÌslamIt.
|u per kete Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka ndaluar nga
kerrusja gjate takImIt me ndonje te dashur, me kete, duke e penguar arrItjen derI
te shIrku.
E pyeten per njerIun I cIlI takon vellaIn e tIj, a lejohet te kerruset per te:
Tha: Jo.
E ajo qe e bejne dIsa Injorante, kur kerrusen duke te pershendetur eshte
gabIm, dhe tI e ke oblIgIm t'I sqarosh atIj se kjo eshte gabIm dhe ta ndalosh nga
kjo gje.
0y: Lutje kerkImI, e kjo nuk eshte e tera shIrk, ketu duhet sqarIm:
Se parI: Nese I luturI eshte gjalle dhe mundet ta kryeje kerkesen tende, kjo
nuk eshte shIrk, sIkur te thuash: '|e jep uje' atIj qe mundet te te jep. Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush ]u thërret (]u lutë),
përy]ìy]unì ctì]"
1
.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "0he kur te ajermìt, ¡etìmet dhe te
varjurìt ndodhen aty ne kohen e ndar¡es (se trasheyìmìse), ¡eµunì edhe atyre
nya µasurìa...". (en·NIsa 8).
Pra, nese I varfurI e zgjate doren dhe thote: "|e jep", kjo eshte e lejuar, sIç
e pame nga ajetI I lartecItuar.
Se dytI: Nese I luturI eshte I vdekur, eshte shIrk dhe dalje nga feja te lutet aI.
Per fat te keq, ne dIsa vende te muslImaneve ka njerez qe besojne se fIlanI I
varrosur ne fIlan varrIn, te cIlIt I ka mbetur trupI apo e ka ngrene toka, mund te te
beje dobI ose dem, se mundka qe t'I jep femIje atIj qe nuk ka.
Kjo -All·llahu na ruajte· eshte shIrk I madh dhe nxjerr nga feja.
|IratImI I kesaj eshte me e keqe sesa mIratImI I pIrjes se alkoolIt,
prostItucIonIt, homoseksualIzmIt, sepse ajo quhet mIratIm I kufrIt dhe jo mIratIm
vetem I mekatIt.
E lusIm All·llahun ,azze ue xhel·le, qe ta permIresoje gjendjen e
muslImaneve.

P-72: Ndodhë që dIkush të kërkojë ndIhmë nga dIkush tjetër pos AII-IIahut
dhe supozon se është evIIja. Pra, cIIat janë shenjat e evIIjave!
PërgjIgje: Shenjat e evlIjave, All·llahu ,subhanehu ue teala, I ka sqaruar ne
ajetIn: "Ta kenì te dìtur se te dashurìt e All-llahut (evlìate) nuk kane jrìke (ne
boten t¡eter) e as kurrjare brenyos¡eî (Ata ¡ane ata) Te cìlet besuan dhe kìshìn
jrìke All-llahun". (Junus 62·6J).
Keto pra jane shenjat e mIqesIse, evlIjallekut, dashamIresIse: besImI ne All·
llahun ,subhanehu ue teala, dhe frIkerespektI ndaj TIj.

1
DuIariu, në lu¡iin ië iij (5173} dIc Muslini (1429}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 82

Kush eshte besImtar dhe I devotshem, eshte evlIja I All·llahut, e aI I cIlI I ben
shIrk All·llahut ,subhanehu ue teala, aI nuk eshte mIk e evlIja I All·llahut, por eshte
armIk I All·llahut.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Kush eshte armìk ì All-llahut, ì
eny¡e¡ve te Tì¡, ì te deryuarve te Tì¡, ì Xhìbrìlìt dhe ì Mìkaìlìt, All-llahu µa
dyshìm eshte armìk ì mosbesìmtareve". (el·bekare 98).
Pra, secIlI qe lute tjeterkend pos All·llahut, kerkon ndIhme nga dIkush tjeter
per gjerat qe nuk mund t'I kryen pos All·llahu, aI njerI eshte mushrIk, kafIr e nuk
eshte evlIja edhe nese e pretendon ate.
PretendImI I tIj eshte I rrejshem, sepse aI eshte larg teuhIdIt, besImIt dhe
devotshmerIse, e keto gjera padyshIm se jane shkaterruese te mIqesIse me All·
llahun (evlIjallekut).
KeshIlla Ime per vellezerIt e mI muslImane eshte qe mos te mashtrohen me
keta njerez, dhe sI baze per kete ta kene LIbrIn e All·llahut dhe sunnetIn e vertete
te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ashtuqe shpresImI dhe
mbeshtetja e tyre te jene vetem ne All·llahun ,subhanehu ue teala, ashtuqe te
jene te bIndur dhe te qetesuar ne kete besIm sI dhe t'I ruajne pasurIte e tyre nga
rrembImI I atyre llafazaneve.
Poashtu, me pasImIn e Kur'anIt dhe sunnetIt lIdhur me keso lloj çeshtje,
arrIjme qe keta njerez t'I largojme nga vetepelqImI I tyre.
Ata te cIlet vetvetet here I quajne zoterInj e here I quajne evlIja, e nese pak
me teper thellohesh dhe mendon rreth gjendjes se tyre, e sheh se ata jane larg
zoterIse dhe larg evlIjallekut.
|Ik I vertete I All·llahut (evlIja) eshte aI I cIlI eshte larg thIrrjes se njerezve
qe te shkojne pas tIj, ta madherojne, t'I perkulen apo dIç te ngjashme.
Ate e sheh sI besImtar te vertete, I devotshem, I fshehur· nuk deshIron ta
reklamon veten, nuk deshIron qe te jete I njohur, nuk deshIron qe njerezIt t'I
kthejne shIkImet kah aI apo te lIdhen per te, ne frIke apo shpresIm.
7ete faktI, kur njerIu deshIron qe te tjeret ta madherojne, nderojne,
respektojne, te lIdhen per te dhe te jete vendkthIm per ta, kjo ne realItet eshte ne
kundershtIm me devotshmerIne dhe mIqesIne me All·llahun ,subhanehu ue teala,.
|u per kete edhe kane ardhur kercnIme te ashpra per ate I cIlI kerkon dIturI
me qellIm qe t'I nençmon te padIturIt, t'u beje konkurrence te dIturve apo per tu
kthyer fytyrat e njerezve kah aI. KemI per qellIm fjalen e Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem,: "...cpo për t'u kthyer ]ytyrct e n]erëzve kch cì..."
1
.
Ata qe pretendojne se jane evlIja dhe deshIrojne qe njerezIt t'I kthejne
fytyrat kah ata, ata jane njerezIt me te larget nga mIqesIa e All·llahut ,subhanehu
ue teala, (evlIjalleku).
Edhe nje here I keshIlloj vellezerIt e mI muslImane qe mos te mashtrohen me
çIftIn e ketyre njerezve, çdohere t'I kthehen LIbrIt te All·llahut dhe sunnetIt te te
0erguarIt, ndersa deshIrat dhe shpresat e tyre t'I lIdhIn vetem per All·llahun ,azze
ue xhel·le,.

P-73: Ç'është sIhrI (magjIa) dhe a Iejohet të mësohet aI!
PërgjIgje: 0Ijetaret gjuhesIsht sIhrIn e kane defInuar keshtu: "Çdo gje qe
fshIhet dhe nuk duket shkaku I saj". Ashtuqe kane ndIkIm te fshehte, te cIlIn nuk
mund ta verejne njerezIt tjere.
Ne kete kuptIm hyn edhe astrologjIa dhe fallI, e poashtu mund te hyn edhe
oratorIa, sIç ka thene Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,: "Me të
vërtetë orctorìc kc mcy]ì" .
2


1
TirnidIiu (2654}.
2
DuIariu (5146}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 83

Ndersa termInologjIkIsht dIsa dIjetare e kane defInuar keshtu: "Yshtje,
hajmalI dhe lIdhje nyjesh, te cIlat ndIkojne ne zemra, mendje dhe trupera,
ashtuqe grabIsIn trunjet, nxIsIn dashurI dhe urrejtje mes bashkeshorteve, semurIn
trupIn sI dhe grabIsIn te menduarIt e personIt".
|esImI I sIhrIt eshte I ndaluar, haram, bIle mund te jete edhe kufer kur behet
me ane te djajve.
All·llahu ,azze ue xhel·le, thote: "E ndoqen ate qe thonìn d¡a¡t ne kohen e
sundìmìt te Sule¡manìt. Por Sule¡manì nuk ìshte ì µajè, d¡a¡t ìshìn te µajè,
seµse u mesonìn n¡erezve may¡ìne. (Ndoqen) Edhe çka u zbrìtì ne ßabìl dy
eny¡e¡ve, Harutìt dhe Marutìt. E ata te dy nuk ì mesonìn asku¡t (may¡ìne) µara
se t'ì thonìn: "Ne ¡emì vetem sµrove, µra mos u ben ì µa jè!" E, mesonìn
(n¡erezìt) µre¡ atyre dyve ate (may¡ì) me çka ndanìn burrìn µre¡ yruas se vet,
µor µa le¡en e All-llahut me ate asku¡t nuk mund t'ì benìn dem dhe ashtu
mesonìn çka u sìllte dem e nuk u sìllte dobì atyre. E ata (¡ehudìte) e kane dìtur
se aì qe (hodhì lìbrìn) dhe zy¡odhì ate (may¡ìne), aì ne boten t¡eter nuk ka
ndon¡e te dre¡te (ne meshìren e Zotìt)". (el·8ekare 102).
Pra, te mesuarIt e ketIj sIhrI eshte kufer, e poashtu edhe perdorImI I tIj eshte
kufer, zullum dhe armIqesI ndaj njerezve.
|u per kete, magjIstarI duhet te mbytet, ose per kufrIn qe ka be ose per
demtImIn e njerezve.
Nese magjIa e tIj eshte ne ate grade saqe e arrIn kufrIn, aI vrItet sI kafIr, e
nese nuk e arrIn kufrIn aI vrItet ne menyre qe mos t'I demtoje njerezIt.

P-74: A Iejohet të nxIsIm dashurI mes bashkëshortëve me magjI!
PërgjIgje: Kjo gje eshte haram, nuk lejohet. Te cIlen gje e quajne bashkIm
dhe te kunderten e quajne ndarje, e cIla poashtu eshte haram.
Poashtu mund te jete edhe kufer e shIrk. All·llahu ,subhanehu ue teala, ka
thene: "E ata te dy nuk ì mesonìn asku¡t (may¡ìne) µara se t'ì thonìn: "Ne ¡emì
vetem sµrove, µra mos u ben ì µa jè!" E, mesonìn (n¡erezìt) µre¡ atyre dyve
ate (may¡ì) me çka ndanìn burrìn µre¡ yruas se vet, µor µa le¡en e All-llahut me
ate asku¡t nuk mund t'ì benìn dem dhe ashtu mesonìn çka u sìllte dem e nuk u
sìllte dobì atyre. E ata (¡ehudìte) e kane dìtur se aì qe (hodhì lìbrìn) dhe e
zy¡odhì ate (may¡ìne), aì ne boten t¡eter nuk ka ndon¡e te dre¡te (ne meshìren
e Zotìt)". (el·8ekare 102).

P-75: Ç'është faIII! 0he a Iejohet që të shkohet te faIIxhorët!
PërgjIgje: FallI eshte kerkIm I te vertetes me gjera qe nuk kane baze.
Ne kohen e Injorances (xhahIlIjetIt) kete veper e benIn dIsa njerez te cIlet
kIshIn lIdhje me djajt, te cIlet djaj vjedhnIn lajme nga qIellI dhe u tregonIn ketyre
njerezve.
PasIqe e merrnIn kete lajm nga djajt, ata pastaj I mveshnIn atIj lajmI edhe
fjale te tjera, e ne fund ua thonIn njerezve tjere.
E kur ndodhte dIç qe Ishte ne pajtIm me lajmerImIn e tyre (fallxhoreve),
shume njerez u mashtronIn dhe per çdo mospajtIm apo lajmerIm per te ardhmen u
kthenIn tek ata.
Per kete themI: Fallxhor eshte aI I cIlI lajmeron per gjerat e fshehta ne
ardhmerI.
Ata qe shkojne te fallxhoret jane tre lloj:
Një: Qe shkojne te fallxhorI, e pyesIn por nuk I besojne, kjo eshte haram.
0enImI per kete person eshte se nuk I pranohet namazI katerdhjete dIte, sIç na ka
treguar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,: "Kush shkon tek ]clltorì dhe
e pyet, nuk ì prcnohet ncmczì kctërdh]etë dìtë (cpo kctërdh]etë netë)".
1


1
Muslini (2230}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 84

0y: Qe shkojne tek fallxhorI, e pyesIn dhe I besojne ne ate qe thote, kjo
eshte kufer, sepse I ka besuar ne pretendImIn e tIj se aI e dIn gajbIn (te fshehtat).
E pohImI se njerezIt e dIjne gajbIn eshte pergenjeshtrIm I fjales se All·llahut
,subhanehu ue teala,: "Thua¡: "Askush veç All-llahut as ne qìe¡t, as ne toke nuk
e dì te jshehten". (en·Nemel 65).
Per kete edhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush
shkon te ]cllxhorì dhe ì beson në ctë që thotë, cì kc mohucr ctë që ì është zbrìtur
Muhcmmedìt".
1

Tre: Qe shkojne te fallxhorI, e pyesIn per ta provokuar ate dhe per t'ua
sqaruar njerezve realItetIn e tIj, se e gjIthe ajo eshte humbje, maskIm dhe
genjeshter.
Ne kete veper ska gje te keqe. Argument per kete eshte rastI kur Ìben SajjadI
I erdhI Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,. Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, paramendoI dIçka ne vetvete dhe e pyetI: "(kc kcm ]shehur nyc
tì³" Tha: Tym. Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, tha: "Lcryohu, se
kurrë nuk do të të rrìtet ncmì".
Keto pra, jane llojet e atyre qe shkojne te fallxhoret:
Një: Qe shkojne, e pyesIn dhe nuk I besojne dhe nuk kane per qellIm sqarImIn
e realItetIt te tIj, kjo eshte e ndaluar dhe denIm per kete eshte se nuk I pranohet
namazI katerdhjete dIte.
0y: Qe e pyesIn dhe I besojne, kjo eshte kufer. AI person duhet te pendohet
dhe te kthehet ne besImIn e All·llahut, perndryshe vdes sI kafIr.
Tre: Qe shkojne per ta pyetur me qellIm te provokImIt dhe sqarImIt te
realItetIt te tIj. Ne kete nuk ka gje te keqe.

P-76: Ç'është hukmI I atIj IbadetI që është I përzIer me 'rIja' (punë sa për
sy e faqe)!
PërgjIgje: Per hukmIn e IbadetIt qe eshte I perzIer me rIja themI se ajo
ndodhe ne trI aspekte:
AspektI I parë: Kur, qe nga fIllImI, sI shtytes ne berjen e IbadetIt te jete vete
rIjaja, sIkur qe aI I cIlI ngrItet per tu falur per ta pare njerezIt dhe ta levdojne per
kete veper. Ne kete rast IbadetI eshte I kote.
AspektI I dytë: Kur rIjaja perzIhet me IbadetIn gjate kryerjes se tIj, d.m.th.
shtytes I IbadetIt ne fIllIm ka qene sInqerItetI ndaj All·llahut ,azze ue xhel·le, e me
pas I vIje shejtanI dhe e nxIte qe IbadetIn ta beje per sy e faqe.
Ky Ibadet nuk shpeton nga keto dy gjendje qe vIjojne:
C¡end¡a e µare: Kur fIllImI I IbadetIt nuk ka lIdhje te ngushte me fundIn e tIj,
ashtuqe fIllImI I ketIj IbadetI eshte I vertete, mIrepo fundI I tIj eshte I kote.
P.sh. Nje njerI ka 1000 denar dhe deshIron t'I jep sadaka per hIre te All·
llahut, dhe I jep 500 denare me qellIm te paster, e 500 te tjerat I jep sa per sy e
faqe.
Ketu pra, sadakaja e pare e tIj eshte e pranuar e pjesa tjeter eshte sadaka e
kote, nga shkaku I perzIerjes se nIjeteve.
C¡end¡a e dyte: Kur fIllImI dhe fundI I IbadetIt jane te lIdhura ngushte, e ne
kete rast njerIu nuk shpeton prej dy çeshtjeve:
Çesht¡a e µare: Te mundohet ta refuzon rIjane, te mos qetesohet me te dhe
ta urren. Ne kete rast rIjaja nuk ndIkon gje, sepse Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, ka thene: "All·llchu ìc ]clë këtì] ummetì ctë që u ]let shpìrtì ì
tyre (prej te keqIjave), përderìsc nuk e shqìpto]në ctë cpo e prcktìko]në".
2


1
TirnidIiu (135}, Ilën Ma×Ic (639}, dIc Allani në lilrin ºIrvaul Calil" (6817} iIoië
sc IadiiIi ësIië saIiI.
2
DuIariu dIc Muslini (127}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 85

Çesht¡a e dyte: Te qetesohet ne kete rIja dhe te mos mundohet ta refuzoje,
ne kete rast I tere IbadetI I tIj eshte I kote, sepse fIllImI dhe fundI jane te lIdhura
ngushte.
Shembull per kete: kur njerIu fIllon namazIn me sInqerItet per All·llahun, e ne
rekatIn e dyte I paraqItet deshIra per tu treguar para te tjereve, ne kete rast I
prIshet I tere namazI, per shkak te lIdhjes se ngushte te fIllImIt dhe fundIt te ketIj
IbadetI.
AspektI I tretë: T'I paraqItet rIjaja pas mbarImIt te IbadetIt, kjo nuk ndIkon
ne IbadetIn dhe nuk e prIshe ate, sepse IbadetI eshte kryer ne menyre te plote dhe
nuk prIshet me paraqItjen e rIjase.
Nuk konsIderohet rIja kur njerIu gezohet se te tjeret e dIjne se ky ben Ibadet,
sepse kjo I eshte paraqItur pas kryerjes se IbadetIt.
Poashtu nuk quhet rIja gezImI I njerIut me veprat e tIj te mIra, sepse kjo
eshte argument per besImIn e tIj, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
thene: "Kush yëzohet për të mìrct që ì bën dhe dëshprohet për të këqì]ct, ky
është besìmtcr".
1

Poashtu, kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte pyetur per
kete, ka thene: "Ky është përyëzìm ì pcrckohshëm për besìmtcrìn".

P-77: A Iejohet betImI në hus'haf!
PërgjIgje: Per kete pyetje mendoj se duhet dhene pergjIgje me te gjere, nga
shkaku se betImI ne dIçka tregon madheshtIne e asaj gjeje, nje madheshtI te
posaçme te cIlen e ndIen edhe aI qe betohet.
|u per kete shkak nuk lejohet qe dIkush te betohet pos ne emer te All·llahut
,subhanehu ue teala, ne ndonje prej emrave te TIj apo ne ndonje prej cIlesIve te
TIj.
|und te thote: Pasha All·llahun do te beje... pasha ZotIn e Qabes do te
beje... pasha KrenarIne e All·llahut do te beje, dhe keshtu me rradhe.
E mus'hafI permban Fjalen e All·llahut, fjala e All·llahut eshte prej cIlesIve te
TIj.
Kjo cIlesI eshte cIlesI e TIj qenesore (dhatIjeh) dhe veprore (fI'lIjeh).
Sepse kur veshtrojme ne esence, e shohIm se All·llahu vazhdImIsht ka qene
dhe do te jete I cIlesuar me kete cIlesI, ngase Te folurIt eshte PlotesI (kemal).
Nga ky aspekt po e shohIm se Te folurIt e TIj eshte prej cIlesIve te TIj
qenesore sepse All·llahu ,subhanehu ue teala, çdohere ka qene dhe do te jete
Foles dhe 7eprues I asaj qe deshIron.
E kur veshtrojme ne veprat e TIj, e shohIm se ajo eshte prej cIlesIve te TIj
veprore, ngase AI flet kur te doje. AI ka thene: "Kur Aì deshìron ndon¡e send,
urdherì ì Tì¡ eshte vetem t'ì thote: "ßehu!" Aì men¡ehere behet". (Ja SIn 82).
Ne kete ajet, Te Folmen e lIdhI me 0eshIren e TIj, dhe kjo eshte argument se
Te FolurIt e All·llahut eshte e lIdhur ngushte me deshIren e TIj ,subhanehu ue
teala,.
Argumentet per kete çeshtje jane teper te shumta.
Poashtu fjala e TIj shkakton ndodhjet ashtu sIç e 0In UrtesIa e TIj.
|e kete e kuptojme se mendIm I kote eshte ajo qe thone dIsa "se fjala e All·
llahut eshte e perhershme, nuk mund te jete e lIdhur me 0eshIren e TIj, ajo (Fjala)
eshte kuptIm qe ndodhe ne 7eten e TIj dhe nuk eshte ajo gje te cIlen e degjon
personI, te cIlIt I flet All·llahu ,subhanehu ue teala", ky pra, eshte mendIm I kote.

1
TirnidIiu (2195}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 8ó

Shkaku se pse kane thene keshtu, eshte se ata Fjalen e All·llahut qe degjohet
1

kane thene se eshte e krIjuar.
Shejhul Ìslam Ìben TejmIju ,rahImehullah, ne kete teme ka shkruar nje lIber
qe njIhet me emrIn "et·TIs'InIjeh - Nentedheteshja".
Ne kete lIber ka sqaruar gabImIn e ketIj mendImI nga nentedhjete aspekte.
PasIqe mus'hafI permban fjale te All·llahut, e fjala e All·llahut eshte prej
cIlesIve te TIj, atehere themI se lejohet betImI ne |us'haf, sIkur te thote njerIu:
"Pasha |us'hafIn" dhe te kete qellIm ate qe gjIndet ne te.
Ne kete kane treguar qarte fukahate
2
e medhhebIt HanbelIj.
|Irepo, prapseprap me se mIrI eshte qe njerIu te betohet me dIç qe nuk I
habIt te tjeret, me mIre eshte te betohet ne emer te All·llahut, pra, te thote
"pasha All·llahun", "pasha ZotIn e Qabes", "Pasha Ate ne dore te Te CIlIt eshte
shpIrtI Im", sI dhe betIme tjera te cIlat nuk jane te habItshme per njerezIt e
thjeshte.
Sepse tu flasIsh njerezve me ate qe e dIne dhe jane te qete ne te eshte me
mIre dhe me e udhes.
PasIqe treguam se betImI behet vetem ne emer te All·llahut, ne emrat dhe
cIlesIte e TIj, po tregojme se nuk I lejohet askujt qe te betohet ne dIkend tjeter,
as ne emer te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, as XhIbrIlIt ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, as te Qabes dhe askujt tjeter prej krIjesave.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush kc ndërmend
të betohet, le të betohet në All·llchun ose le të heshtë".
J
Poashtu ka thene: "Kush
betohet ¡o në All·llchun, kc bërë ku]ër ose shìrk".
4

Kur dIkush degjon dIkend duke u betuar ne pejgamberIn, jeten e pejgamberIt
apo ne jeten e dIkujt tjeter, le ta ndaloje nga kjo veper dhe le t'Ia sqaroje se kjo
veper eshte haram, nuk lejohet.
|Irepo, gjate ndalImIt dhe sqarImIt le te veproje me urtesI ashtuqe te jete I
bute, I lehte dhe me respekt ndaj personIt te cIlIn deshIron ta keshIlloje dhe ta
largoje nga kjo gje e ndaluar.
Ngase dIsa njerez gjate urdherImIt apo ndalImIt I kape xhelozIa, ashtuqe
nervozohen, skuqen dhe u fryhen damaret e qafes, dhe keshtu ndodhe qe personI
te cIlIt I flItet mendon se eshte duke e ndaluar sI hakmarrje per veten e tIj dhe
shejtanI Ia vendos kete mendIm ne veten e tIj dhe pastaj nuk pranon gje.
Poqese njerIu te gjIthe njerezIt I respekton ashtu sI merItojne dhe ben thIrrje
me urtesI, butesI dhe fjale te lehta, kjo do te Ishte me shpresedhenese per ta
pranuar ata kete thIrrje.
Eshte transmetuar se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene:
"Me të vërtetë, All·llchu ]ep cty ku kc butësì ctë që nuk ]ep cty ku kc cshpërsì"
5
.
Askush nuk e ka te panjohur ate qe I ndodhI Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, kur nje bedevI (katundar) hyrI ne xhamI dhe fIlloI te urInoje ne
nje pjese te saj, e te gjIthe njerezIt e qortuan dhe I bertIten, ndersa Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I ndaloI nga kjo.
PasIqe e kreu nevojen, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e thIrrI
kete person dhe I tha: "Këto ]cnë xhcmì, dhe në të nuk bën të ]uten të këqì]ct dhe
pcpcstërtìtë, xhcmìtë ]cnë për tekbìr, tesbìh dhe lexìm të Kur´cnìt".
ó


1
ºQë dëgjoIci"- auiori nc lëië la qëllin, rasici lur All-llaIu ,sulIancIu uc icala,
u la folur disa ¡cjganlcrëvc siç janë Musai dIc MuIanncdi |sal-lall-llaIu alcjIina
uc scl-lcn|, si dIc lur dëgjoIci lc×ini i Kur'anii Fanëlarië.(sI.¡}
2
FulaIa ësIië sIunësi i fjalës FcliI që d.n.iI. njcri që la lu¡iin në
juris¡udcncën Islanc. (sI.¡}
3
DuIariu (2679} dIc Muslini (1646}.
4
TirnidIiu (1535}
5
Muslini (2593}
6
Muslini (285}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 87

Pastaj I urdheroI shoket e vet qe mbI ate urIne te gjuajne nje kove ujI, dhe
keshtu u largua e keqja, u pastrua vendI dhe u arrIt qellImI ne keshIllImIn e
bedevIut Injorant.
Keshtu duhet te jemI edhe ne, ne thIrrjen e njerezve ne fene e All·llahut
,subhanehu ue teala, te jemI thIrres ne rrugen e All·llahut duke ndjekur rrugen me
te afert per te arrItur e verteta ne zemrat e krIjesave dhe per t'I permIresuar ata.
All·llahu na ndIhmofte.

P-78: Ç'është hukmI I betImIt në PesuIuII-IIahun ,saI-IaII-IIahu aIejhI ue
seI-Iem, dhe në Çabenë! SI dhe në nderIn apo fjaIën, sIç thotë dIkush: Pasha
fjaIën!
PërgjIgje: 8etImI ne Fesulull·llahun ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk
lejohet, bIle konsIderohet prej shIrkut, e poashtu edhe betImI ne Qaben, nuk
lejohet dhe konsIderohet prej shIrkut.
Fesulull·llahu edhe Qabja jane krIjesa, e betImI ne çfaredo krIjese
konsIderohet shIrk.
Poashtu edhe betImI ne nder nuk lejohet, ashtu sI nuk lejohet edhe betImI ne
fjale. Ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush betohet
¡o në All·llchun, kc bërë ku]ër ose shìrk".
1
0he ka thene: "Mos u betonì në
bcbcllcrët e ]uc], kush betohet le të betohet në All·llchun ose le të heshtë"
2
.
Por, e kemI oblIgIm ta dIme se kur njerIu thote: "Pasha fjalen" nuk eshte per
qellIm betImI ne fjale, por ka per qellIm ka garantImIn, d.m.th. une te garantoj
dhe kjo eshte ne pergjegjesIne tIme.
Kjo eshte per qellIm me kete fjale. E nese ka per qellIm betImIn, atehere ky
betIm nuk lejohet, ngase nuk eshte betIm ne All·llahun.
|Irepo ajo qe me duket mua, se njerezIt kur e thone kete fjale, nuk kane per
qellIm betImIn, por kane per qellIm pergjegjesIne apo garancen.

P-7º: Ç'është hukmI I atIj që I bën Ibadet varreve duke bërë tavaf rreth
tyre, duke I Iutë ata, duke u zotuar në ata sI dhe IIoje tjera të Ibadeteve!
PërgjIgje: Kjo pyetje eshte pyetje e madhe, dhe pergjIgjeja per te kerkon
spjegIm te gjere.
|e ndIhmen e All·llahut ,azze ue xhel·le, po themI: Te vdekurIt qe jane ne
varre, jane dy grupe:
CrupI I parë: Crup te cIlet kane vdekur sI muslIman dhe njerezIt flasIn mIre
per ta, per keta shpresohet mIresI.
|Irepo, keta jane te nevojshem per vellezerIt e tyre muslIman qe ta lusIn All·
llahun ,subhanehu ue teala, t'I fale dhe t'I meshIroje.
Kjo ben pjese ne kete ajet te pergjIthshem: "Edhe ata qe kane ardhur µas
tyre e thone: "Zotì yne, jalna ne dhe vellezerìt tane qe µara nesh u µa¡ìsen me
besìm dhe mos le¡o ne zemrat tona jare urre¡t¡e¡e nda¡ atyre qe besuan. Zotì
yne Tì ¡e ì bute, meshìrues!" (el·Hasher 10).
Ndersa vete ata qe gjInden ne varr nuk munden t'I bejne dobI askujt, pasIqe
jane te vdekur, eshtra ose kalbesIra. Te cIlet nuk munden ta largojne te keqen nga
vetja e as nga te tjeret e poashtu nuk munden t'I sjellIn dobI vetes e as te tjereve.
Keta jane pra, te nevojshem per dobIne e tjereve dhe nuk munden te sjellIn
dobI per askend.
CrupI I dytë: Nga veprat e te cIleve kupton mekatet e tyre, mekate te cIlat
te nxjerrIn nga feja.

1
TirnidIiu (1535}
2
DuIariu (6108} dIc Muslini (1646}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 88

SIç eshte hallI I atyre te cIlet pretendojne se jane evlIja, se kane njohurI nga
bota e fshehte, se I sherojne te semuret sI dhe sjellIn dobI me shkaqe te panjohura
me shqIsa e as me sherIat.
Keta jane ata te cIlet kane vdekur sI kafIra, nuk lejohet lutja per ta e as te
kerkohet meshIre per ta, ngase All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Nuk
eshte e dre¡te µer Pe¡yamberìn e as µer besìmtaret te kerko¡ne jal¡e µer
ìdhu¡taret, edhe nese ¡ane te ajert te tyre, µasìqe ta kene te qarte se me te
vertete ata (ìdhu¡taret) ¡ane banues te xhehennemìt. Edhe lut¡a e lbrahìmìt
µer babaìn e vet nuk ìshte t¡eter, µos µer shkak te n¡e µremtìmì qe ìa µate
µremtuar atì¡, e kur ìu be e qarte se aì ìshte armìk ì All-llahut, u laryua µre¡
tì¡. S'ka dyshìm, lbrahìmì ìshte shume ì ndìeshem dhe ì bute". (et·Teube
11J,114).
Ata nuk I bejne dobI askujt dhe nuk mund ta demtojne askend, dhe nuk
lejohet qe dIkush te lIdhet per ta. Edhe nese ndodhe qe dIkush te sheh ndonje gje
te çudItshme tek ata sIkur te ndodhe qe te sheh drIte ne varret e tyre, apo del
ndonje ere e mIre nga varret e tyre etj.
PasIqe dIhet se ata kane vdekur sI kafIra, kjo eshte prej kurthave dhe
mashtrImIt te shejtanIt, per tu sprovuar njerezIt me keta te varrosur.
Une ua terheqI verejtjen vellezerve te mI muslIman qe te lIdhen ne dIkend
pos All·llahut ,azze ue xhel·le,.
All·llahu ,subhanehu ue teala, eshte AI te CIlIt I takon fuqIa supreme ne qIej
dhe toke, e gjIthe çeshtja kthehet tek AI, nuk I pergjIgjet lutjes se te nevojshmIt
pos All·llahut dhe nuk e largon te keqen askush pos All·llahut, AI ka thene: "0he
çdo te mìre qe e kenì, a¡o eshte µre¡ All-llahut, mad¡e edhe kur ¡u yodet e
keq¡a, ¡u vetem te Aì e nyrìtnì zerìn (me lut¡e)". (en·Nahel 5J).
Poashtu I keshIlloj qe mos ta pasojne verberIsht askend dhe te mos shkojne
pas hapave te askujt, pos hapave te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
ngase All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Per ¡uve shembull me ì mìre
eshte ì deryuarì ì All-llahut, kuµtohet µer ate qe shµreson ne All-llahun, dìten
e Fundìt dhe e µermend All-llahun shume". (el·Ahzab 21). 0he ka thene: "Thua¡:
Nese e donì All-llahun, atehere e¡anì µas me¡e qe All-llahu te ¡u do¡e". (AlI
Ìmran J1).
|uslImanet e kane per oblIgIm qe punet e atyre qe pretendojne se jane
evlIja, t'ua peshojne me ate qe eshte ne Kur'an dhe sunnet.
Nese veprat e tIj jane ne pajtIm me Kur'anIn dhe sunnetIn, atehere mund te
shpresojme se aI eshte prej evlIjave, e nese ato vepra e kundershtojne Kur'anIn
dhe sunnetIn, aI person nuk eshte prej evlIjave.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ne Kur'an na ka treguar peshoren me te drejte
per njohjen e evlIjave, ka thene: "0ì¡enì se te dashurìt e All-llahut (evlìate) nuk
kane jrìke (ne boten t¡eter) e as kurrjare brenyos¡eî (Ata ¡ane ata) Te cìlet
besuan dhe kìshìn jrìke All-llahun". (Junus 62,6J).
AI I cIlI eshte besImtar e I devotshem, aI eshte evlIja, e kush nuk eshte
keshtu, nuk eshte evlIja. E nese dIkush ka besIm dhe eshte I devotshem derI dIku,
ky eshte ne nje grade te ulet te evlIjallekut.
|Irepo, prapseprap, ne nuk themI per asnje person konkretIsht se eshte apo
nuk eshte prej evlIjave, ndersa ne pergjIthesI themI se aI I cIlI eshte besImtar e I
devotshem, aI eshte evlIja.
0uhet te dIhet se ka mundesI qe All·llahu ,subhanehu ue teala, ta sprovoje
dIkend ne kete çeshtje, ndodh qe njerIu te lIdhet per nje varr dhe e lute ate te
vdekurIn ose merr prej dheut te varrIt per te fItuar bereqet dhe me vone I vjen ajo
e kerkuara (per te cIlen eshte lutur).
Kjo eshte sprove nga All·llahu ,azze ue xhel·le, per kete njerI, sepse ne e
dIme se varrI nuk I pergjIgjet lutjes dhe dheu nuk behet shkak per largImIn e te
keqes apo fItImIn e te mIres.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 8º

Kete e dIjme duke lexuar fjalen e All·llahut ,azze ue xhel·le,: "Kush eshte
me ì humbur se aì qe µos All-llahut lute dìç qe nuk ì µery¡ìy¡en atì¡ derì ne
kì¡amet, seµse ata (te luturìt) as qe e dì¡ne se dìkush eshte duke ì lutur. E kur
do te tubohen n¡erezìt, ata (zotat e tyre) do te ¡ene armìq te tyre (te
adhuruesve) dhe do ta moho¡ne adhurìmìn e tyre (te ìdhu¡tareve)". (el·Ahkaf
5,6). 0he ka thene: "Ata (ìdhu¡t) qe ì adhuro¡ne (ìdhu¡taret) µos All-llahut, ata
nuk krì¡o¡ne asn¡e send, µo vete ata ¡ane te krì¡uar. Jane te vdekur e ¡o te
y¡alle, dhe ata nuk e dìne se kur do te rìny¡allen". (en·Nahel 20,21).
Ka shume ajete ne kete kuptIm, qe aludojne ne ate se çdo gje qe lutet pos
All·llahut, nuk do t'I pergjIgjet lutjes dhe nuk do t'I beje dobI lutesIt. Por ka
mundesI qe ndonjehere te ngjan ajo e kerkuara per te cIlen e ka lutur ate gje (pos
All·llahut) sI sprove dhe provIm per kete person.
Por duhet te kemI kujdes, ne themI se kjo e kerkuara e tIj ka ngjare ne kohen
kur, ky e ka lutur ate send, e jo se ajo e kerkuar ka ngjare per shkak te lutjes qe Ia
ka bere asaj gjeje, ka dallIm mes ketyre dyjave.
Ne e dIme bIndshem se te luturIt e dIkujt tjeter pos All·llahut nuk mund te
jete shkak per te fItuar ndonje te mIre apo per te larguar ndonje te keqe, kete e
kemI mesuar prej ajeteve te shumta qe All·llahu ,subhanehu ue teala, I ka
permendur ne LIbrIn e TIj, mIrepo kjo (e kerkuara) mund te rastIs ne keso lutje sI
sprove dhe provIm.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ndodhe qe e sprovon njerIun me gjera qe e
dergojne ne mekate per ta marrur vesh se kush eshte rob I vertete I All·llahut dhe
kush eshte rob I epshIt te vet.
A ke degjuar per as'habu sebt (njerezIt e te shtunes) qe IshIn jehudI, te
cIleve All·llahu ,subhanehu ue teala, ua pate ndaluar qe te gjuajne peshq dIten e
shtune, e ne anen tjeter I sprovoI me faktIn se te shtunave peshqIt vInIn ne numer
te shumte, e dIteve te tjera u rrallonIn.
Kjo zgjatI nje kohe. Thane: SI ta prIvojme veten tone nga keta peshq, pastaj
menduan, shIkuan, hulumtuan dhe thane: Te bejme nje rrjete dhe ta vejme ate
dIten e premte ndersa peshqIt I marrIm dIten e dIel. Ashtu edhe vepruan, gje e cIla
Ishte hIle per t'I bere mekat All·llahut, e All·llahu ,subhanehu ue teala, pas kesaj I
shnderroI ne majmuna te perbuzur.
Ja sI e ka pershkruar All·llahu ,subhanehu ue teala, kete: "0he µyetì tì
(Muhammed) µer jshatìn qe ìshte ne brey te detìt e ata e shkelen rendìn e te
shtunes (qe e kìshìn te ndaluar y¡ua¡t¡en e µeshqve), kur ne te shtunen e tyre
µeshqìt u vìnìn sheshazì mbì u¡e, e ne dìten qe nuk jestonìn nuk u vìnìn. Ja,
keshtu ì sµrovuam ata nyase ìshìn mekatare". (el·A'raf 16J); dhe ka thene: "Ju
tanìme e kenì te n¡ohur çesht¡en e atyre nya mesì ¡ua¡ qe nuk resµektuan
(urdherìn) ne te shtunen, e Ne u thame: Shnderrohunì ne ma¡mune te µerbuzur!
Ate (shnderrìmìn e tyre) e beme mase ndeshkuese µer ata qe e µer¡etuan (me
sy) dhe µer te µasta¡shmìt, µor edhe sì keshìlle µer te devotshmìt". (el·8ekare
65,66).
ShIko pra, sa te lezetshem Iu jane dukur peshqIt ne dIten e ndaluar per
peshkIm, dhe ata -All·llahu na ruajte· nuk duruan dhe e bene ate hIlen duke I bere
mekat All·llahut ,subhanehu ue teala,.
Pastaj, krahaso rastIn me ate qe u ndodhI shokeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, te cIlet All·llahu ,subhanehu ue teala, I sprovoI qe gjate
IhramIt
1
, ua ndaloI gjuetIne ne pergjIthesI.
|Irepo, gjahu u vInte para duarve, mIrepo keta -All·llahu qofte I kenaqur me
ta· nuk e thyen urdherIn e All·llahut.
AI ,subhanehu ue teala, ka thene: "0 ¡u qe besuat, All-llahu do t'¡u
sµrovo¡e me dìçka nya y¡ahu qe e arrì¡ne duart ose shìy¡etat tua¡a, µer t'u

1
Cjaië loIës lur lëIci unrc osc Ia×I. (sI.¡}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin º0

dalluar te All-llahu aì qe ì jrìkesohet Atì¡ µa e µare. E kush ì shkel (dìsµozìtat)
µas ketì¡ (sqarìmì) aì ka denìm te dhembshem". (el·|aIde 94).
Cjahu u vInte para duarve, dhe kIshIn mundesI t'I zene me dore, poashtu
edhe shpendet mund t'I arrInIn me shIgjetat e tyre, d.m.th. nje gjuetI e lehte
shume, por ata -All·llahu qofte I kenaqur me ta· paten frIke All·llahun ,azze ue
xhel·le, dhe nuk moren kurrfare InIcIatIve per te zene gjahun.
Keshtu pra, njerIu e ka per oblIgIm qe kur t'I lehtesohen rruget per te bere
nje mekat, t'I kete frIke All·llahut ,subhanehu ue teala, dhe te mos e beje ate
mekat.
0uhet ta dIje se ky lehtesIm eshte sprove dhe provIm, andaj le te ndale veten
dhe le te duroje, sepse perfundImI u takon te devotshmeve.

P-80: SI t'I përgjIgjemI Iutësve të varreve, të cIIët sI argument e marrIn
varrosjen e PesuIuII-IIahut ,saI-IaII-IIahu aIejhI ue seI-Iem, në xhamInë e tIj!
PërgjIgje: PergjIgjeja per keta eshte prej dIsa pIkeve:
PIka e parë: XhamIa nuk eshte e ndertuar mbI varr, por eshte e ndertuar
duke qene gjalle Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
PIka e dytë: Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk eshte varrosur
ne xhamI, qe ata te thone se ja pra, te mIret duhet te varrosen neper xhamIa, por
eshte I varrosur ne shtepIne e tIj.
PIka e tretë: Se futja e dhomave te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, -e prej atyre dhomave, edhe dhoma e Ajshes ,radIjall·llahu anha,· nuk ka
qene me pajtImIn e sahabeve, bIle kjo ka ndodhur pasIqe kane vdekur shumIca e
tyre. Ajo ka ndodhur ne vItIn 94H perafersIsht.
Pra, nuk eshte gje te cIlen e kane lejuar sahabet, bIle dIsa prej tyre e paten
kundershtuar kete akt, prej tyre ka qene SeId Iben |usejjIbI ,radIjall·llahu anhu,.
PIka e katërt: Se varrI edhe pas futjes se tIj, tanI, nuk eshte brenda xhamIse;
ngase varrI eshte ne nje dhome te ndare nga xhamIa e xhamIa nuk eshte e ndertuar
mbI te.
Per kete edhe ky vend eshte I ruajtur dhe I rrethuar me tre mure. Nje mur,
ne nje skaj dhe I lakuar prej KIbles d.m.th. eshte sI trekendesh dhe nje I tIlle
poashtu nga ana e verIut (ana ne te cIlen falen njerezIt), ne menyre qe njerIu te
mos jete I kthyer kah varrI gjate faljes se namazIt.
Keshtu pra, bIe poshte argumentImI I lutesve te varreve me kete dyshIm.

P-81: A Iejohet të ndërtohet mbI varre!
PërgjIgje: NdertImI mbI varre eshte haram.
Kete e ka ndaluar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, sepse kjo
konsIderohet madherIm I varreve, mjet per te arrItur derI te adhurImI I ketyre
varreve dhe me vone per tu besuar sI zotera.
Ashtu sIç edhe ka ngjare ne shume ndertIme qe jane ndertuar mbI varre, ku
njerezIt kane fIlluar te bejne shIrk duke I lutur ato varre.
Te luturIt e varreve, kerkImI ndIhme nga ata per t'u lIruar nga dhImbjet eshte
shIrk I madh dhe dalje prej ÌslamIt. All·llahu na ndIhmofte.

P-82: A Iejohet varrImI I të vdekurve nëpër xhamI!
PërgjIgje: 7arrImIn neper xhamI e ka ndaluar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, sIç e ka ndaluar edhe ndertImIn e xhamIve mbI varre dhe I ka
mallkuar ata qe bejne kete veper.
Kete e ka thene ne momentet e vdekjes, Ia terheqte verejtjen ummetIt te
vet dhe I perkujtonte se kjo eshte prej veprave te krIshtereve dhe jehudIve
1
dhe
eshte mjet per te arrItur derI ne shIrk.

1
DuIariu (408} dIc Muslini (376}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin º1

Ngase ndertImI I xhamIve mbI varre dhe varrImI I te vdekurve ne xhamI eshte
prej mjeteve qe dergojne ne shIrk, duke I lutur keta te vdekur.
Sepse dIkush fIllon te beson se keta qe jane te varrosur neper xhamI kane
mundesI te te bejne dobI ose dem, apo mendon se keta kane nje veçantI ndaj
tjereve dhe kjo te jep te kuptosh se duhet te afrohesh tek ata duke Iu bere Ibadete
pos All·llahut.
|uslImanet e kane per oblIgIm te kene kujdes mjaft nga kjo dukurI e
rrezIkshme, ashtuqe xhamIte te jene bosh prej varreve.
XhamIte te jene te ndertuara mbI themelet e teuhIdIt dhe besImIt te pastert.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Vertete xhamìte ¡ane veçante µer
te adhuruar All-llahun, e mos adhuronì ne to aske t¡eter me All-llahun". (el·
XhInn 18).
Pra, xhamIte duhet te jene vetem te All·llahut ,subhanehu ue teala, te jene
boshe prej dukurIve te shIrkut dhe ne to te kryhet IbadetI vetem per All·llahun
,azze ue xhel·le, I CIlI nuk ka ortak.
Ky pra, eshte oblIgImI I muslImaneve. All·llahu eshte aI qe ndIhmon.

P-83: A Iejohet udhëtIm I veçantë për të vIzItuar varrIn e PesuIuII-IIahut
,saI-IaII-IIahu aIejhI ue seI-Iem,!
PërgjIgje: UdhetIm I veçante per te vIzItuar cIlIndo varr nuk lejohet, ngase
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Nuk le]ohet të bëhet
ndon]ë udhëtìm, përveç për te këto trì xhcmì: xhcmìc e Qcbes, xhcmìc ìme dhe
xhcmìc e Akscsë".
1

QellImI eshte se nuk lejohet te behet ndonje udhetIm I gjate ne cIlIndo vend
ne Toke me qellIm te IbadetIt.
Ngase vendet te cIlat jane te dalluara per udhetIm derI tek ato, jane vetem
tre xhamI, e per ne asnje vend tjeter nuk lejohet te behet udhetIm I veçante.
Pra, edhe per te varrI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk
lejohet te behet udhetImI, por, udhetImI behet per te xhamIa e tIj.
Kur te arrIje te xhamIa e tIj, atehere eshte sunnet per burrat qe te vIzItohet
varrI I tIj, ndersa per grate nuk eshte sunnet.
7etem All·llahu jep sukses.

P-84: Ç'është dIspozIta e marrjes bereqet prej varreve, tavafIt rreth tyre
me qëIIIm të kryerjes së ndonjë nevoje apo me qëIIIm të afrImIt te ata! 0he
ç'është dIspozIta e betImIt jo në AII-IIahun!
PërgjIgje: KerkImI I bereqetIt prej varreve eshte haram dhe eshte prej
llojeve te shIrkut.
E kjo, per shkak se me kete veper ky njerI pohon ndIkIm te nje gjeje per te
cIlen All·llahu nuk ka zbrItur argument dhe nuk ka qene prej tradItes se selefIt ky
lloj I kerkImIt te bereqetIt, e nga ky aspekt d.m.th. eshte edhe bIdat.
E nese personI qe kerkon bereqet beson se ky I varrosurI ka ndIkIm apo fuqI
ne largImIn e te keqIjave apo sjelljen e te mIrave, kjo veper eshte shIrk I madh,
nese e lut per largIm te te keqes apo sjellje te te mIres.
Poashtu prej shIrkut te madh eshte nese e lute te vdekurIn duke I bere ruku,
sexhde ose therre per te me qellIm te afrImIt tek aI apo me qellIm te madherImIt
te tIj.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "E kush adhuron me All-llahun edhe
ndon¡e zot t¡eter, µer te cìlìn nuk ka kurrjare jaktì, µery¡ey¡esìa e tì¡ eshte
µara Zotìt te vet, e kajìrat nuk do te shµeto¡ne". (el·|u'mInun 117); dhe ka
thene: "...e kush eshte qe e shµreson takìmìn e Zotìt te vet, le te be¡e veµer te
mìre, e ne adhurìmìn nda¡ Zotìt te tì¡ te mos µerzìe¡e aske". (el·Kehf 110).

1
DuIariu (1189} dIc Muslini (1397}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin º2

AI I cIlI ben shIrk te madh eshte kafIr dhe I perhershem ne Zjarr, ndersa
xhenetI per te eshte I ndaluar, sepse All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene:
"...aì qe ì µershkruan Zotìt shok, All-llahu ìa ka ndaluar (ìa ka bere haram)
atì¡ xhennetìn dhe vendì ì tì¡ eshte z¡arrì. Per mìzoret nuk ka ndìhmes". (el·
|aIde 72).
E sa I perket betImIt jo ne All·llahun, themI: Nese betuesI beson se aI ne te
cIlIn betohet eshte ne grade te njejte me All·llahun, ky eshte mushrIk qe ka bere
shIrk te madh.
E nese nuk beson ashtu, por ne zemren e tIj ekzIston nje madherIm per ate ne
te cIlIn betohet - gje qe e ka shtyre te betohet ne te· duke mos besuar se aI eshte
ne nje grade me All·llahun, ky ka bere shIrk te vogel, sepse Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush betohet ¡o në All·llchun, kc bërë ku]ër ose
shìrk".
1

Eshte vaxhIb qortImI I atIj I cIlI kerkon bereqet prej varreve, I lute te vdekurIt
ose betohet ne dIkend tjeter pos All·llahut.
Poashtu duhet t'I sqarohet atIj se nuk do ta shpetoje nga zjarrI fjala: "Kjo
eshte gje qe na ka mbetur", sepse kjo fjale eshte prej argumenteve te mushrIkeve
te cIlet I pergenjeshtruan te derguarIt, duke thene: "Ne ì y¡etem te µaret tane ne
kete jè dhe ne ¡emì te orìentuar y¡urmeve te tyre". (ez·Zuhruf 2J). E Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, u tha: "A edhe nese ¡u kam s¡ell rruye me
te mìre nya a¡o qe ì y¡etet te µaret tua¡î" Ata thane: "Ne nuk ì beso¡me asa¡
me çka ¡u ¡enì deryuar!". (ez·Zuhruf 24).
Poashtu All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "Atehere Ne u hakmorem
kunder tyre, e shìh sì ìshte µerjundìmì ì µeryen¡eshtruesve". (ez·Zuhruf 25).
Nuk I lejohet askujt ta mbroje te koten duke thene se ashtu I ka gjetur
prInderIt e tIj apo se ashtu eshte tradIta etj.
Nese me kete argumenton, ky argument eshte I pabaze tek All·llahu
,subhanehu ue teala, dhe nuk I ben kurrfare dobIe.
Ata te cIlet jane te sprovuar me kete, duhet te pendohen tek All·llahu ,azze
ue xhel·le, dhe ta pasojne te verteten kudo qe te jene, nga kushdo qe te jete dhe
kurdo qe te jete sI dhe te mos e pengoje nga pranImI I te vertetes tradIta e
popullIt apo qortImI I njerezve te thjeshte.
8esImtar I vertete eshte aI I cIlI nuk ua ve veshIn qortImIt te qortuesve kur
behet fjale per All·llahun ,subhanehu ue teala, dhe nuk e pengon nga feja e TIj
ndonje pengese.
All·llahu u dhashte sukses te gjItheve ne ato me te cIlat kenaqet AI dhe na
ruajte prej puneve me te cIlat hIdherohet dhe per to denon.

P-85: A Iejohet veshja e rrobave në të cIIat ka vIzatIme të kafshës apo
njerIut!
PërgjIgje: Nuk lejohet qe muslImanI te veshe rrobe ne te cIlat ka vIzatIme te
kafshes apo njerIut, sepse eshte vertetuar se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, ka thene: "Melcqet nuk hy]në në ctë shtëpì ku kc vìzctìme".
2

Per kete edhe mendojme se mbajtja e vIzatImeve per kujtIm -sIç thone· nuk
lejohet.
AI qe mban vIzatIme per kujtIm, e ka oblIgIm qe t'I zhduke ato, pa marre
parasysh a I mban ne mur, album apo dIkund tjeter.
Sepse te mbajturIt e tyre I prIvon te gjIthe anetaret e famIljes nga hyrja e
melaqeve ne ate shtepI.
E hadIthIn te cIlIn e permendem eshte I vertete.
All·llahu e dI me se mIrI.

1
TirnidIiu (1535}
2
DuIariu (5958} dIc Muslini (2106}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin º3


P-86: Ç'është dIspozIta e varrjes së vIzatImeve në mur!
PërgjIgje: 7arrja e vIzatImeve ne mur, e sIdomos ato te medhajat eshte
haram, edhe nese nuk eshte vIzatImI I plote.
Sepse ketu shIhet qarte se eshte per qellIm madherImI I atyre vIzatImeve.
Esenca e shIrkut rrjedh nga ky lloj teprImI, sIç transmetohet nga Ìben AbbasI
,radIjall·llahu anhu, se per Idhujt e popullIt te NuhIt ,alejhI selam, ka thene se ata
kane qene emra te dIsa njerezve te mIre, e me pas I kane vIzatuar ata persona qe
te perkujtohen ne IbadetIn e tyre, e pasIqe shkoI nje kohe, fIlluan t'I adhurojne.
1


P-87: Ç'është dIspozIta e fotografImIt me fotoaparat!
PërgjIgje: Ne fotografImIn me fotoaparat, ne te cIlIn nuk ka nevoje per pune
dore, nuk ka gje te keqe, sepse kjo nuk ben pjese ne vIzatIm apo pIkturIm.
|Irepo mbetet te dIhet, se me çfare qellImI behet ky fotografIm:
Nese e ka per qellIm qe t'I mbaje ato fotografI -qofte edhe per kujtIm·,
atehere ky fotografIm eshte haram.
E kjo, per shkak se mjetet kane dIspozIten e njejte me ate te qellImeve.
Pra, mbajtja e fotografIve per kujtIm eshte e ndaluar, ngase Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka lajmeruar se "Melcqet nuk hy]në në ctë shtëpì
ku kc vìzctìme".
2

Kjo aludon ne ndalImIn e mbajtjes se fotografIve ne shtepI.
Ndersa, per varrjen e fotografIve ne mur nuk ka dyshIm se eshte haram dhe
melaqet nuk hyjne ne ate shtepI ku ka fotografI.

P-88: Çka t'u themI bIdatxhIve, të cIIët I arsyetojnë bIdatet e tyre me
hadIthIn "Kush nxjerrë në IsIam një vepër të mIrë..."!
PërgjIgje: Atyre ua kthejme duke u thene: AI I cIlI e ka thene fjalen: "Kush
nx]errë në lslcm n]ë vepër të mìrë, cì për të kc shpërblìm dhe shpërblìmìn e ctyre
që do tc puno]në ctë vepër"
J
, e ka thene edhe kete fjale: "Kcpunì që të y]ìthë ]u
për sunnetìn tìm dhe sunetìn e hclì]ëve të dre]të e të udhëzucr. Kenì ku]des nyc
punët e shpìkurc, sepse çdo e shpìkur është bìdct, çdo bìdct është humb]e dhe çdo
humb]e për]udon në Z]crr"
4
.
PasIqe hallI eshte keshtu, atehere duhet te shIkojme ne shkakun e thenIes se
fjales: "Kush nx]errë në lslcm n]ë vepër të mìrë...".
Shkaku eshte ky: kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nxItte per
t'u dhene sadaka njerezve te cIlet kIshIn ardhur nga |edharI, te cIlet IshIn te
nevojshem per ndIhme, erdhI njerI prej shokeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, me nje ene te argjendIt dhe e la para Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, atehere Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, tha:
"Kush nx]errë në lslcm n]ë vepër të mìrë, cì për të kc shpërblìm dhe shpërblìmìn e
ctyre që do tc puno]në ctë vepër pcs tì] derì në 0ìtën e Kì]cmetìt".
PasIqe ta dIjme shkakun e hadIthIt dhe ta kuptojme sIpas tIj, e marrIm vesh
se ne fjalen "nxjerrje te nje vepre" eshte per qellIm nxjerrje e praktIkImIt te saj e
jo nxjerrje ne lIgjesIm.
Sepse lIgjesImI nuk I takon askujt perveç All·llahut dhe te derguarIt.
Pra, kuptImI I fjales: "Kush nx]errë në lslcm n]ë vepër të mìrë" eshte per
qellIm kush fIllon ta beje ate veper (e cIla ekzIston) dhe njerezIt e pasojne ne te,
aI do te kete shperblIm edhe per vepren e vet edhe shperblImIn e te tjereve qe
punojne me ate veper. Ky eshte kuptImI I hadIthIt.

1
DuIariu (4920}
2
DuIariu (5958} dIc Muslini (2106}
3
Muslini (1017}
4
Muslini në lilrin c ×Iunasë (867}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin º4

Dse ka mundesI qe qellImI I fjales "Kush nx]errë në lslcm n]ë vepër të mìrë"
te jete se: kush e nxjerre nje mjet me te cIlIn arrIhet derI ne Ibadet dhe njerezIt
me pas e pasojne, sIç eshte shkrImI I lIbrave, perhapja e dIturIse, ndertImI I
shkollave dhe gjera te ngjashme, te cIlat jane mjet per te arrItur derI te nje gje e
kerkuar me sherIat.
Pra, nese njerIu fIllon ta nxjerre ne praktIke nje veper te atIlle, nepermjet te
cIles arrIhet te nje veper e mIre (me sherIat), dhe per te cIlen nuk ka kurrfare
ndalese konkrete, e gjIthe kjo hyn ne kete hadIth.
E po te kIshte qene kuptImI I hadIthIt se njerIut I lejohet te lIgjesoje çka te
deshIron, nga kjo do te kuptoheshte se feja Ìslame nuk eshte kompletuar gjate
jetes se Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe secIlI grup atehere do
te kIshte lIgjIn dhe rrugen e tIj.
E nese aI qe ben bIdat thote se bIdatI I tIj eshte I mIre, kjo eshte gabIm.
Eshte gabIm sepse e pergenjeshtron fjalen e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, I cIlI thote: "Çdo bìdct është humb]e".

P-8º: A Iejohet të festohet dItëIIndja e PejgamberIt ,saI-IaII-IIahu aIejhI ue
seI-Iem,(hevIudI)!
PërgjIgje: Së parI: Nata e lIndjes se Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, nuk dIhet prere se kur ka qene, bIle dIsa dIjetare te kesaj kohe thone se
lIndja e tIj ka qene naten e nente te muajIt FebIul Euel e jo naten e dymbedhjete.
SIpas kesaj, berja e kesaj feste dIten e dymbedhjete nuk ka as fakt hIstorIk.
Së dytI: E nga aspektI I sherIatIt kjo feste nuk ka kurrfare baze ne sherIat.
Sepse, po te kIshte qene prej sherIatIt do ta bente vete Fesulull·llahu ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, ose do ta kIshte urdheruar ummetIn qe ta beje, e po ta
kIshte bere ose ta kIshte urdheruar ummetIn kjo do te dIheshte, sepse All·llahu
,azze ue xhel·le, ka thene: "Ne me madherìne Tone e shµallem Kur'anìn dhe Ne
y¡ìthsesì ¡emì mbro¡tes te tì¡".
PasIqe e kemI te njohur se kjo nuk ka qene prezente, e kuptojme se kjo feste
nuk eshte ne fene e All·llahut.
PasIqe nuk eshte prej fese se All·llahut, nuk na lejohet neve qe me te ta
adhurojme All·llahun apo te afrohemI tek AI.
Kur dIhet mIrefIllI se All·llahu ,subhanehu ue teala, ka caktuar rruge te
posaçme per tu afruar tek AI, e ajo eshte rruga e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, atehere sI mund te marrIm guxIm ne -qe jemI rober· te sjellIm
nje rruge nga vetja jone per tu afruar tek All·llahu:
Kjo konsIderohet krIm kundrejt All·llahut ,azze ue xhel·le, nese lIgjesojme ne
fe dIçka qe nuk eshte prej fese.
8Ile, poashtu ky veprIm ne vete permban edhe pergenjeshtrIm te fjales se All·
llahut: "Sot µersosa µer ¡u jene tua¡, µlotesova nda¡ ¡ush dhuntìne Tìme". (el·
|aIde J).
ThemI: Nese kjo feste do te kIshte bere pjese ne fene e persosur, patjeter se
do te kIshte ekzIstuar para vdekjes se Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, e nese nuk ben pjese ne fene e persosur, nuk ka mundesI qe te jete prej fese,
sepse All·llahu ka thene: "Sot µersosa µer ¡u jene tua¡".
E kush mendon se kjo ben pjese ne fene tone te persosur duke e dItur se kjo
eshte paraqItur pas jetes se Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kjo
fjale e tIj nenkupton pergenjeshtrImIn e ketIj ajetI fIsnIk.
Pastaj, nuk ka dyshIm se ata qe festojne mevludIn, me kete deshIrojne
madherImIn e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, deshIrojne te shfaqIn
dashurIne ndaj tIj dhe gjallerImIn I ndjenjave te tyre ne kete festIm, te gjItha keto
konsIderohen Ibadete.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin º5

0ashurIa ndaj Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte Ibadet,
bIle ImanI nuk eshte I plote perderIsa muslImanI te mos e doje te derguarIn me
teper se vetveten, femIjte, prInderIt dhe gjIthe njerezIt tjere.
|adherImI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte Ibadet e
poashtu edhe zgjImI I ndjenjave per Fesulull·llahun eshte prej fese, sepse me keto
ndjenja tregon edhe anImIn kah sherIatI I tIj.
Pra, festImI I mevludIt me qellIm te afrImIt tek All·llahu dhe me qellIm te
madherImIt te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte Ibadet.
PasIqe eshte Ibadet, atehere nuk lejohet kurre qe ne fe te shpIket ndonje
Ibadet qe nuk eshte prej fese, d.m.th. festImI I mevludIt eshte bIdat dhe haram.
Krahas kesaj, ne poashtu degjojme se ne kete festIm gjInden edhe te keqIja
tjera te cIlat nuk I lejon sherIatI, as shqIsa e as mendja.
Neper mevlude kendojne dIsa kasIde ne te cIlat ka teprIm per pozIten e
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, derIsa e kane bere me te madh se
All·llahun -All·llahu na ruajte·.
Poashtu kemI degjuar se dIsa njerez me mendjelehtesIne e tyre gjate
kendImIt te kasIdeve kur kenduesI arrIn te fjala "leu I shejtI" (lIndI I shenjtI),
ngrIten te gjIthe ne kembe pernjehere dhe thone se shpIrtI I Fesulull·llahut ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, tanI eshte prezent ketu, andaj ngrItemI sI respekt per
te.
Kjo, padyshIm se eshte ahmakllek.
Pastaj, nuk eshte mIresjellje qe te ngrItesh ne kembe per Fesulull·llahun ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, sepse aI e urrente qe dIkush te ngrItet ne kembe per
te.
E shoket e tIj, te cIlet me se shumtI e kane dashur, respektuar e madheruar,
asnjehere nuk jane ngrItur ne kembe per te, sepse e kane pare se aI e urren kete
gje.
E ç'te themI per keto fantazI:!
Ky bIdat -bIdatI I mevludIt· eshte paraqItur pas kalImIt te tre gjeneratave te
mIra, dhe per kete, ne te ndodhIn keso te keqIja, te cIlat konsIderohen mangesIm
ne fe.
E te mos flasIm per perzIerjet burra e gra qe behen neper keto festIme ne
dIsa vende sI dhe te keqIja tjera.

P-º0: A Iejohet të festohet e ashtuquajtura "festa e nënës"!
PërgjIgje: Te gjItha festat qe nuk bejne pjese ne festat e lIgjesuara me
sherIat, te gjItha ato jane festa te shpIkura, te cIlat nuk kane qene te njohura ne
kohen e te pareve tane, e ndoshta edhe jane te shpIkura nga pabesImtaret.
Ashtuqe me kete behet edhe perngjasIm me armIqte e All·llahut ,azze ue
xhel·le,.
Festat e lIgjesuara jane te njohura mes muslImaneve, 8ajramI I FamazanIt,
Kurban 8ajramI dhe festa e javes, e xhumaja.
Ndersa festa tjera perpos ketyre nuk ka ne Ìslam.
Te gjItha festat e shpIkura jane te refuzuara dhe te kota ne lIgjIn e All·llahut
,subhanehu ue teala, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene:
"Kush shpìkë dìç në ]enë tonë, c]o është e re]uzucr"
1
d.m.th. e refuzuar te
shpIkesI, e papranuar tek All·llahu; ne nje transmetIm tjeter thote: "Kush punon
n]ë punë që nuk është pre] ]esë tonë, c]o është e re]uzucr"
2
.
Nese kjo u be e qarte, atehere e kuptojme se festa e ashtuquajtur "festa e
nenes" nuk lejohet te manIfestohet duke shprehur gezIm, lumturI, duke dhuruar
dhurata etj.

1
DuIariu (1297} dIc Muslini (1717}
2
Muslini (1718}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin ºó

|uslImanI e ka oblIgIm qe te jete krenar me fene e tIj, te levdohet me te dhe
te perkufIzohet ne ate qe e ka caktuar All·llahu ,subhanehu ue teala, dhe I
0erguarI I TIj ne kete fe te çmuar, per te cIlen fe All·llahu ,subhanehu ue teala, qe
I kenaqur qe te jete fe per roberIt e TIj, andaj nuk duhet te shton asgje ne fe e as
te pakeson.
Poashtu muslImanI e ka per borxh qe te mos jete dallkauk I cIlI pason çdo gje,
perkundrazI, aI duhet te formoje personalItetIn e tIj nen hIjen e lIgjIt te All·llahut
,azze ue xhel·le, ashtuqe te jete I pasuar e jo pasues, sI dhe te jete shembull e jo
te merr shembull.
LIgjI I All·llahut -elhamdu lIla· eshte I plote ne te gjItha aspektet, All·llahu ka
thene: "Sot µersosa µer ¡u jene tua¡, µlotesova nda¡ ¡ush dhuntìne Tìme,
zy¡odha µer ¡u ìslamìn je". (el·|aIde J).
Poashtu duhet te dIhet se nena eshte me merItore sesa te nderohet vetem ne
nje dIte te vItIt, bIle femIjet e saj e kane per borxh ta ruajne te emen, te kujdesen
per te dhe ta respektojne ne çdo gje dhe çdohere, perpos nese urdheron t'I behet
mekat All·llahut.

P-º1: A Iejohet të festohen dItëIIndjet apo përvjetoret e martesës!
PërgjIgje: Ne Ìslam nuk ka feste tjeter pos dItes se xhuma -festa e javes·,
dIta e pare e muajIt sheval -FIter 8ajramI· dhe dIta e dhjete e muajIt dhul·
hIxhxhe· Kurban 8ajramI.
|und te quhet feste edhe dIta e ArafatIt per haxhInjte, ndersa dItet e
teshrIkut (dIta e 11, 12, 1J e muajIt dhul·hIxhxhe) bejne pjese ne festen e Kurban
8ajramIt.
Ndersa festat e dItelIndjeve, per vete apo per femIjte ose per pervjetorIn e
marteses, te gjItha keto jane te palIgjshme.
Keto jane me afer bIdatIt sesa lejImIt.

P-º2: 0Ikush ka hyrë të jeton në një shtëpI, e në të e kanë godItur dIsa
sëmundje dhe fatkeqësI tjera. Kjo ka bërë që aI dhe famIIja e tIj të frIgohen nga
kjo shtëpI. Pra, a Iejohet që aI ta Ië këtë shtëpI për këtë shkak!
PërgjIgje: Ndodhe qe dIsa shtepI, mjete udhetImI apo dIsa bashkeshorte te
jene te pafatshme per personIn I cIlI I ka ato, ose demtohet ne ndonjefare menyre
ose I humb ndonje dobI etj.
E gjIthe kjo eshte me UrtesIne e All·llahut ,subhanehu ue teala,.
0uke u bazuar ne kete themI se nuk ka gje te keqe qe ky person ta shete kete
shtepI dhe te shperngulet ne tjeter, e ndoshta All·llahu Ia sjelle te mIren ne ate
shtepI qe shperngulet.
Eshte transmetuar se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene:
"Pc]ctshmërìc mund të ]etë në trì y]ërc: shtëpì, yruc cpo kclì (m]et udhëtìmì)".
1

0Isa mjete udhetImI mund te jene te pafatshme, e poashtu edhe dIsa
bashkeshorte dhe shtepI.
Nese dIkush e veren kete ne shtepIne e vet, le ta dIje se kjo eshte me
caktImIn e All·llahut ,azze ue xhel·le, dhe me UrtesIne e TIj ka caktuar qe njerIu te
shperngulet prej nje vendI ne tjeter. All·llahu e dI me se mIrI.

P-º3: Ç'është dIspozIta për tevessuIIn!
PërgjIgje: Kjo pyetje eshte me rendesI, andaj dua qe te pergjIgjem
gjeresIsht.
Them: TevessulI rrjedh prej fjales tevessele·jetevesselu qe d.m.th. ka marrur
nje mjet I cIlI e dergon derI te qellImI I tIj. E me kete eshte per qellIm kerkImI I
arrItjes derI te qellImI I caktuar.

1
DuIariu (2858} dIc Muslini (2225}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin º7

TevessulI eshte dy sIsh:
Një: Qe eshte me vend, aI eshte tevessulI me ndonje mjet te drejte qe te
dergon derI te e kerkuara, e kjo eshte dIsa lloj, prej tyre po permendIm:
LIojIn e parë: TevessulI me emrat e All·llahut ,subhanehu ue teala,, e kjo ne
dy menyra:
hënyra e parë: Qe te jete ne menyre te pergjIthshme, shembull per kete
eshte hadIthI qe e transmeton Abdullah Iben |es'udI ,radIjall·llahu anhu, ne lutjen
me rastIn e shqetesImIt dhe pIkellImIt, thote: "D Zot, unë ]cm robì yt, ì bìrì ì robìt
Tënd dhe ì robëreshës Tënde, bcllì ìm është në dorën Tënde. 0ìspozìtct Tuc]c mbì
muc ì prcno], ì dre]të është y]ykìmì Yt mbì muc. Të lutem me çdo emër me të
cìlìn e ke emërtucr \eten Tënde ose që e ke zbrìtur në Lìbrìn Tënd, cpo ìc ke
mësucr dìku]t pre] krì]escve Tuc, cpo që e ke mbc]tur të ]shehur në 0ìturìnë
Tënde: bëre Kur´cnìn prcnverë të zemrës tìme dhe drìtë të y]oksìt tìm, shëndrìt]e
për shqetësìmìn dhe lcryìm për pìkëllìmìn"
1
.
Ketu pra, u be tevessul me emrat e All·llahut ne pergjIthesI, duke thene:
"...Të lutem me çdo emër me të cìlìn e ke emërtucr \eten Tënde...".
hënyra e dytë: Kur eshte ne menyre te veçante, sIkur qe njerIu te beje
tevessul me emer te veçante per ndonje nevoje te veçante e cIla ka lIdhje me ate
emer.
SIkur qe eshte ne hadIthIn e Ebu 8ekrIt ,radIjall·llahu anhu, kur kerkoI nga
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, qe t'Ia mesoje nje dua me te cIlen
do te luteshte ne namaz, e aI Ia mesoI kete: "D Zotì ìm, unë vetes tìme ì kcm bërë
shumë pcdre]tësì (duke bere mekate), e mëkctet nuk ì ]clë cskush pos Te]e, më
]cl muc me n]ë ]cl]e nyc Tì dhe më mëshìro, sepse Tì ]e Fclës dhe Mëshìrues"
2
.
Pra, kerkoI falje dhe meshIre duke bere tevessul me dy prej emrave te All·
llahut qe kane lIdhje me te kerkuaren, ato dy emra IshIn: Fales dhe |eshIrues.
Ky lloj I tevessulIt ben pjese ne fjalen e All·llahut: "All-llahu ka emrat me te
mìre, anda¡ Ate lutenì me ata" (el·A'raf 180).
Lutja ne kete ajet ka per qellIm edhe lutjen per kerkese edhe lutjen per
adhurIm.
LIojIn e dytë: TevessulI me cIlesIte e All·llahut ,azze ue xhel·le, edhe kjo
poashtu eshte ne dy menyra:
hënyra e parë: Te jete ne menyre te pergjIthshme, sIkurse te thuash: "D
ZotI Im, te lutem Ty me emrat e Tu te bukur dhe cIlesIte e Tua te larta", dhe
pastaj lutesh çka ke nevoje.
hënyra e dytë: Te jete ne menyre te veçante, kur ben tevessul tek All·llahu
me ndonje cIlesI te TIj te veçante per nje kerkese te veçante, sIç eshte permendur
ne kete hadIth: "D Zotì ìm, me dìturìnë që ke për të ]shehtct dhe me ]uqìnë që ke
ndc] krì]escve, më le të y]cllë përderìsc e dìn se c]o është më mìrë për muc dhe
mc merr shpìrtìn kur e dìn se c]o është më mìrë për muc"
J
.
Ketu pra, u be tevessul me cIlesIte 'dIturI' dhe 'fuqI', te cIlat jane te
pershtatshme per ate lutje.
Ketu ben pjese edhe tevessulI me cIlesIte e TIj ,azze ue xhel·le, veprore,
p.sh. "D Zot, kIj meshIre per |uhammedIn dhe famIljen e TIj, sIç pate meshIre per
ÌbrahImIn dhe famIljen e tIj".
LIojIn e tretë: Te beje tevessul njerIu me besImIn e vet qe ka ne All·llahun
dhe ne te derguarIn e TIj, duke thene: "D ZotI Im, une besova ne Ty dhe ne te
derguarIn Tend, andaj me fal mua dhe me jep sukses"; apo te thote: "D Zot, per
hater te besImIt qe kam ne ty dhe ne te derguarIn Tend me jep kete e kete", kete
e shohIm edhe ne keto ajete: "Zotì yne, ate qe Tì e jute ne z¡arr, ate e ke

1
Transncion AIncdi (1/391}
2
DuIariu (834} dIc Muslini (2704}
3
Ncsaiu (1304}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin º8

µoshteruar; µer mìzoret nuk ka ndìhmetare! Zotì yne, ne dey¡uam n¡e thìrres
qe jtonte µer besìm (e qe thoshte): Te besonì Zotìn tua¡! E ne besuam! Zotì
yne, na ì jale mekatet tona, na ì mbulo te metat dhe µas vdek¡es na bashko me
te mìret!". (AlI Ìmran 192,19J).
Pra, keta bene tevessul tek All·llahu me besImIn e tyre qe All·llahu t'ua fale
mekatet, t'ua zhduke te keqIjat dhe pas vdekjes t'I bashkoje me te mIret.
LIojIn e katërt: Te ben tevessul tek All·llahu me ndonje veper te mIre.
Shembull per kete e kemI rastIn e atyre tre personave te cIlet hyne ne nje shpelle
per te bujtur, kur paprItmas u ra nje shkemb perpara hyrjes se shpelles, te cIlIn
shkemb nuk mundnIn ta levIznIn.
0he, qe te trete ben tevessul me nje prej veprave te mIra qe kIshIn bere,
njerI berI tevessul me respektIn qe kIshte bere ndaj prInderve te tIj, tjetrI me
ndershmerIne e plote qe kIshte dhe I tretI me korrektesIne qe kIshte ndaj punetorIt
te vet.
Cjate lutjes ata thonIn: "D Zot, nese kete e kam bere vetem per ty, na lIro
nga kjo ku gjIndemI tanI", dhe shkembI u largua.
Keta pra, bene tevessul me veper te mIre.
LIojIn e pestë: Te ben tevessul tek All·llahu duke permendur hallIn e vet,
d.m.th. lutesI ben tevessul tek All·llahu ,subhanehu ue teala, duke permendur
gjendjen e tIj dhe duke treguar se çfare nevoje ka.
Per kete kemI edhe fjalen e |usaIt ,alejhI selam,: "0 Zotì ìm, une kam
nevo¡e µer çjaredo mìresìe qe te me ¡aµesh!". (el·Kasas 24).
Pra, berI tevessul duke permendur hallIn e tIj, ashtuqe All·llahu t'I jep mIresI.
Edhe me qarte per kete eshte fjala e ZekerIjaut ,alejhI selam,: "Zotì ìm!
Vertet, mua me ¡ane dobesuar eshtrat, dhe jloke te thìn¡ura ma kane mbuluar
koken, e me lut¡en tìme nda¡ Te¡e o Zotì ìm, asn¡ehere nuk kam qene ì
deshµeruar". (|erjem 4).
Keto lloje te tevessulIt, te gjItha jane te lejuara, sepse ato konsIderohen sI
shkaqe te mIra per te arrItur derI te e kerkuara me tevessul.
LIojIn e gjashtë: TevessulI tek All·llahu me lutjen e ndonje njerIu te mIre,
per lutjen e te cIlIt shpresohet pranImI.
Sahabet ,radIjall·llahu anhum, kerkonIn nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, qe te lutet per ta me lutje te pergjIthshme, por edhe me te veçante.
Ne dy SahIhet transmetohet nga Enes Iben |alIku ,radIjall·llahu anhu, se nje
njerI dIten e xhuma hyrI ne xhamI, e Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
Ishte duke mbajtur hutben, e ky njerI I tha: "D I derguar I All·llahut, na u
shkaterruan pasurIte dhe nuk kemI kah te furnIzohemI, lute All·llahun te na sjell
shI".
NgrItI duart Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe tha: "D Zot nc
s]ell shì" trI here, dhe para se te zbrese nga mInberI, vetemse I kullonte mjekrra
nga shIu qe fIlloI te bjere. Ky shI zgjatI nje jave.
E ne xhumane tjeter erdhI I njejtI njerI apo tjeter dhe I tha: "D I derguar I
All·llahut, u bene vershIme dhe po prIshen shtepIte, lute All·llahun qe ta ndale
shIun", ngrItI duart Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe tha: "D Zot,
zbrìte shìun në ]ushct tonc e mos mbì neve", dhe para se ta kryen lutjen mIre,
shIu u ndal, e kur dolen njerezIt prej xhamIe vetemse kIshte dalur dIellI.
1

Poashtu ka shume raste ne te cIlat sahabet e kane lutur Fesulull·llahun ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, te lutet per ta ne veçantI, sIç eshte rastI kur Fesulull·
llahu tregoI se prej ummetIt te tIj shtatedhjete mIj njerez do te hyjne ne xhenet
pa llogarI dhe pa denIm dhe tha se ata jane ata qe nuk kerkojne nga te tjeret tu
lexohet Kur'an (per tu sheruar), nuk kerkojne Ilaç me te djegur, nuk bejne ogur dhe
vetem ne ZotIn e tyre mbeshteten.

1
DuIariu (1013} dIc Muslini (897}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin ºº

Ukashe bIn |uhsInI u ngrIt dhe tha: D I derguar I All·llahut, lute All·llahun te
me beje prej tyre, tha: "TI je prej tyre".
1

Edhe ky lloj I tevessulIt poashtu eshte I lejuar, pra, qe te kerkohet nga nje
njerI per lutjen e te cIlIt shpresohet se do te pranohet, nese lutet per te.
|Irepo, mIre eshte qe ky I cIlI kerkon te behet lutja per te, te deshIroje
mIresI per vete dhe per vellaIn e tIj, nga I cIlI e kerkon lutjen.
Ne ate menyre qe lutja te mos jete vetem per vete.
Sepse kur tI, deshIron qe te kete dobI edhe vellaI yt edhe tI, kjo eshte
bamIresI ndaj tIj.
0uhet te dIhet se kur njerIu lutet per vellaIn e tIj, duke mos qene aI prezent,
All·llahu thote: "E pranova, edhe ty te qofte e njejta".
|e kete lutje qe ben ky, numrohet sI bamIres, e All·llahu I don bamIresIt.
0y: Tevessul qe eshte jo me vend, I padrejte. AI eshte:
Kur njerIu ben tevessul tek All·llahu me dIçka qe nuk eshte mjet, d.m.th. me
dIçka qe sherIatI nuk e ka caktuar sI mjet; tevessulI me dIç te ngjashme eshte
marrezI, kotesI dhe eshte ne kundershtIm me mendjen dhe argumentet.
Ne kete ben pjese tevessulI me lutjen e te vdekurve, duke I lutur te vdekurIt
qe te luten per te.
Eshte e kote, sepse kete sherIatI nuk e ka konsIderuar sI mjet te vertete.
8Ile kjo konsIderohet gomarllek, qe njerIu te kerkoje nga I vdekurI te lutet
per te.
Sepse kur njerIu vdes nderprItet puna e tIj dhe askush nuk mundet te lutet
per dIkend pasIqe te vdes, as Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk
mund ta beje nje gje te tIlle.
|u per kete shkak, sahabet ,radIjall·llahu anhum, nuk kane bere tevessul tek
All·llahu me lutjen e te derguarIt pasIqe aI pate vdekur.
Kur ne kohen e DmerIt ,radIjall·llahu anhu, njerezIt I kapI nje thatesIre e
madhe, aI u lute keshtu: "D Zot, me pare ne benIm tevessul tek TI me te derguarIn
dhe TI na sjellje shI, e tanI po bejme tevessul te TI me mIxhen e te derguarIt,
andaj o Zot, na sjell shI"
2
, e u ngrIt AbbasI ,radIjall·llahu anhu, dhe berI lutje.
KerkImI I lutjes nga te vdekurIt po te kIshte qene e drejte, kete do ta bente
DmerI ,radIjall·llahu anhu, dhe ata qe IshIn me te, do te kIshIn kerkuar te lutej per
ta Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, sepse lutja e Fesulull·llahut eshte
me afer pranImIt sesa lutja e AbbasIt ,radIjall·llahu anhu,.
Pra, me rendesI eshte te kuptojme se kerkImI I lutjes nga I vdekurI eshte
tevessul I kote dhe nuk lejohet.
Prej tevessulIt te padrejte eshte edhe tevessulI me famen (namIn) e Fesulull·
llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
E kjo, nga shkaku se fama e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
nuk ka dobI per lutesIn, fama e tIj nuk I ben dobI askujt por vete atIj, e lutesIt
aspak nuk I ben dobI nese aI ben tevessul me te.
Treguam ne fIllIm se tevessul eshte marrje e nje mjetI te mIre I cIlI jep fryt.
Çfare dobIe ke tI per ate se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
fame te larte tek All·llahu:
Nese deshIron qe te besh tevessul te drejte tek All·llahu, mund te thuash
keshtu: "D ZotI Im, per hater te besImIt qe kam ne Ty dhe ne te derguarIn Tend,
dhe per hater te dashurIse qe kam ndaj te derguarIt Tend..." sI dhe lutje te
ngjashme me kete, keto jane mjete te drejta dhe te dobIshme.

P-º4: Ç'është për qëIIIm me fjaIët veIa' (mIqësI) dhe bera' (IargIm,
armIqësI)!

1
DuIariu (5705} dIc Muslini (220}
2
DuIariu (1010}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 100

PërgjIgje: Nga armIqesImI dhe mIqesImI per hIre te All·llahut kuptojme se
njerIu duhet te denoncohet nga çdo gje, prej se cIles eshte denoncuar All·llahu
,azze ue xhel·le, I CIlI ka thene: "Ju e kenì shembullìn me te mìre te lbrahìmì
dhe te ata qe ìshìn me te, kur ì thane µoµullìt te vet: "Ne terhìqemì µre¡ ¡ush
dhe µre¡ asa¡ qe adhuronì µos All-llahut, nuk beso¡me tua¡en, µranda¡
nderm¡et nesh e ¡ush eshte e haµet armìqesìa e urre¡t¡a derìsa ta besonì
vetem All-llahun N¡e!". (el·|umtehane 4).
Keshtu duhet te jete me popullIn Idhujtar, sIç ka thene edhe ne kete ajet:
"0he (ky eshte) n¡e kumtìm nya All-llahu dhe ì deryuarì ì Tì¡, dre¡tuar y¡ìthe
n¡erezve ne dìten e haxhìt te madh, se All-llahu eshte denoncuar µre¡
ìdhu¡tareve, e n¡ekohesìsht edhe ì deryuarì ì Tì¡". (et·Teube J).
Pra, besImtarI duhet te denoncohet nga çdo Idhujtar, nga çdo kafIr. Kjo eshte
lIdhur me njerezIt.
Poashtu besImtarI e ka per oblIgIm qe te denoncohet edhe nga çdo veper e
cIla nuk e kenaqe All·llahun dhe te derguarIn, edhe nese nuk eshte ajo veper kufer,
sIkur qe jane mekatet dhe kundershtImI.
All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "...µor All-llahu ¡uve ua berì te dashur
besìmìn dhe ua zbukuroì ate ne zemrat tua¡a, ndersa kujrìn, mekatet dhe
kundershtìmìn, ua berì qe t'ì urrenì. Te tìlle ¡ane ata qe y¡eten rruyen e
dre¡te". (el·Huxhurat 7).
Nese te nje besImtar gjIndet edhe Iman edhe mekate, ne e mIqesojme ate
per ImanIn qe ka dhe e urrejme per mekatet qe ben.
Kete e shohIm mIre ne jeten tone te perdItshme, sIkur qe eshte puna me
IlaçIn, I cIlI zakonIsht ka shIje jo te mIre, dhe tI e urren kete shIje, mIrepo
prapseprap tI e don kete Ilaç per shkak te dobIse qe gjIndet ne te.
0Isa njerez, mekatarIn besImtar e urrejne me teper sesa kafIrIn, kjo eshte
çudI dhe ndryshIm I asaj qe duhet ne realItet.
KafIrI eshte armIk I All·llahut, I te derguarIt dhe I besImtareve, andaj e kemI
oblIgIm qe t'I urrejme nga gjIthe zemra: "0 ¡u qe besuat, nese kenì dale (µre¡
vendlìnd¡es) µer hìre te lujtes µer rruyen Tìme, duke kerkuar kenaqesìne Tìme
nda¡ ¡ush, atehere mos ì zìnì µer mìq armìqte e Mì dhe armìqte tua¡, duke
shµrehur nda¡ tyre dashurì, kur dìhet se ata mohuan te verteten qe u erdhì
¡uve. Sì dhe kane debuar te deryuarìn dhe ¡u (nya shteµìte tua¡a), vetem µer
shkak se ì besonì All-llahut, Zotìt tua¡. E ¡u jshehurazì u ojronì mìqesì, µo Une
me se mìrì e dì ate qe e kenì jshehur dhe ate qe e kenì µublìkuar. Aì qe µunon
ashtu nya µala ¡ua¡, ìa e ka humbur rruyen e dre¡te". (el·|umtehane 1). "0 ¡u
qe besuat! Mos zìnì mìq as ¡ehudìte, e as te krìshteret. Ata ¡ane mìq te n¡erì-
t¡etrìt. E kush µre¡ ¡ush ì mìqeson ata, aì eshte µre¡ tyre. Vertete All-llahu nuk
ve ne rruye te dre¡te µoµullìn zullumqare".(el·|aIde 51).
Keta te pafe, nuk do te jene te kenaqur me ty asnjehere, perveç nese pranon
fene e tyre dhe e shet fene tende, "As ¡ehudìte, e as krìshteret kurre nuk do te
¡ene te kenaqur me ty derì qe te µasosh jene e tyre". (el·8ekare 120). "Shume
ìthtare te lìbrìt (¡ehudì, krìshtere), kane deshìre qe edhe µasì besuat te
verteten, t'¡u kthe¡ne ne kajìra". (el·8ekare 109). KafIra, me te gjItha llojet e
kufrIt: jofalenderImI, mohImI, pergenjeshtrImI, shIrku, ateIzmI etj.
E sa I perket veprave, ne denoncohemI nga çdo veper e ndaluar. Nuk lejohet
qe te futemI ne aso vepra dhe t'I bejme ato.
0enoncohemI nga mekatarI besImtar per mekatIn te cIlIn e ben, ndersa e
mIqesojme dhe e dojme aq sa shohIm besIm tek aI.

P-º5: Ç'është dIspozIta e udhëtImIt në vendet e kafIrave! SI dhe ç'është
dIspozIta e udhëtImIt për turIzëm!
PërgjIgje: UdhetImI ne vendet e kafIrave nuk lejohet, perveç me trI kushte:
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 101

KushtI I parë: Qe njerIu te kete dIturI, me te cIlen do te mbrohet nga
dyshImet.
KushtI I dytë: Qe njerIu te jete I devotshem, per t'u mbrojtur nga epshet.
KushtI I tretë: Te kete nevoje per keso udhetImI.
Nese keto kushte nuk plotesohen, atehere nuk lejohet qe te udhetohet ne
vendet e kafIrave, per shkak te fItneve ne te cIlat mund te bjere, sI dhe ne keto
udhetIme behen humbje te pasurIse pa nevoje, ngase sIç e dIme ne keso lloj
udhetIme behen harxhIme te teperta.
E nese ka nevoje qe te shkon per sherIm apo per te studIuar ndonje shkence,
e cIla nuk studIohet ne vendlIndjen e tIj, atehere I lejohet ky udhetIm, duke mos
harruar ate se duhet te kete dIturI fetare dhe te jete I devotshem.
Ndersa udhetImI per turIzem ne vendet e kafIrave eshte I panevojshem, sepse
mundet qe te shkon ne ndonje vend IslamIk, I cIlI vend kujdeset per lIgjet e All·
llahut ,subhanehu ue teala,. SIkur qe eshte vendI yne
1
· elhamdu lIla·, I cIlI tanI
eshte bere vend turIstIk ne dIsa pjese te tIj.
Keshtuqe ka mundesI qe te shkon ne ato vende dhe te kalon pushImIn atje.

P-º6: D dIjetar I nderuar: njërI punon sëbashku me kafIra, çka do ta kIshIt
këshIIIuar atë!
PërgjIgje: Kete vlla I cIlI punon sebashku me kafIra, e keshIllojme qe te
kerkon ndonje pune tjeter, ne te cIlen pune nuk do te kete asnje prej armIqve te
All·llahut dhe te derguarIt.
Nese ka mundesI ta ben kete, duhet ta beje. E nese nuk ka mundesI, atehere
ska gje, sepse ky e ka punen e vet, ata e kane te tyren.
Por me kusht qe ne zemren e tIj te mos kete ndonje sImpatI ndaj tyre,
dashurI apo mIqesIm.
Poashtu duhet tu permbahet lIgjeve Islame duke I pershendetur ata dhe duke
ua kthyer pershendetjen.
SI dhe te mos prezentoje ne vdekjet e tyre, as festat e tyre dhe te mos ua
uroje ato festa.
Por, duhet dhene te gjIthe mundIn duke I thIrrur ata ne pranImIn e fese
Ìslame.

P-º7: SI të përfItojmë nga ajo që kanë kafIrat, duke mos rënë në mëkat!
0he me këtë a ka të bëjë rreguIII "0obI të përgjIthshme"
2
!
PërgjIgje: Ate qe punojne armIqte e All·llahut dhe armIqte tane, d.m.th.
kafIrat, ndahet ne trI pjese:
1. Ìbadete (adhurIme),
2. TradIta dhe
J. ÌndustrI dhe pune tjera.
Sa u përket adhurImeve, dIhet mIre se nuk I lejohet asnje muslImanIt qe t'I
perngjasoje adhurImet e tIj me te atyre.
Kush ben kete, aI eshte ne nje rrezIk te madh dhe kjo mund ta çoje derI ne
kufer dhe dalje prej ÌslamIt.
Ndërsa tradItat, sIç eshte veshja dhe gjera tjera, eshte e ndaluar qe te
perngjasohet muslImanI me ata, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, ka thene: "Kush përny]csohet me n]ë popull, cì është pre] tyre"
J
.
E sa I përket IndustrIve dhe punëve tjera, ne te cIlat ka dobI te
pergjIthshme, nuk ka gje te keqe nese mesojme nga ajo qe kane prodhuar dhe te
perfItojme nga ajo.

1
Mlrciëria c Aralisë Saudiic (sI.¡.}
2
Frcgull në sIlcncën c Usuli FilIui (sI.¡.}
3
Elu davudi (4031}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 102

Kjo nuk numrohet sI perngjasIm, por eshte pjesemarrje ne pune te dobIshme,
te cIlat pune nuk konsIderohen perngjasIm me ta.
Ndersa per fjalen e pyetesIt: 0he me këtë a ka të bëjë rreguIII "0obI të
përgjIthshme"!, themI: Nuk eshte mIre qe rregullI "dobI te pergjIthshme" te
konsIderohet argument ne vete.
Por themI se keto dobI te pergjIthshme, nese e vertetojme se jane dobI, do ta
verejme se per vertetesIne dhe pranImIn e ketyre dobIve ka deshmuar edhe
sherIatI.
E nese sherIatI deshmon se dIçka nuk eshte dobI ne te vertete, atehere themI
se nuk eshte dobI e pergjIthshme, edhe nese vepruesI I asaj vepre supozon se ajo
eshte dobI e pergjIthshme.
E nese nuk ka deshmuar sherIatI as per vertetesIne e as per te kunderten,
atehere kjo gje kthehet ne esence; nese ben pjese ne adhurIme, ketu esenca eshte
ndalImI, e nese nuk eshte prej adhurImeve, esenca ketu eshte lejImI.
|e kete pra, na behet e qarte se ky rregull nuk eshte argument ne vete.

P-º8: Ç'është dIspozIta e sjeIIjes së jomusIImanëve në CadIshuIIIn ArabIk!
PërgjIgje: FrIgohem se sjellja e jomuslImaneve ne CadIshullIn ArabIk
numrohet sI kundershtIm ndaj Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ngase
ka ardhur ne hadIth te vertete te 8uharIu se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, ne shtratIn e vdekjes se tIj tha: "Nxìrrnì ìdhu]tcrët nyc 6cdìshullì
Arcbìk"
1
; ndersa ne SahIhul |uslIm eshte keshtu: "0o t'ì nx]errì ]ehudìtë dhe të
krìshterët nyc 6cdìshullì Arcbìk, cshtuqë të mos lë në të përpos muslìmcnëve"
2

Ndersa sjellja e tyre per ndonje nevoje qe kemI, te cIlen gje nuk mund ta
kryen ndonje muslIman eshte e lejuar, me kusht qe mos t'I jIpet te drejte te jetoje
ketu pergjIthmone.
Kur themI se kjo eshte e lejuar, duhet te kemI parasysh ate se, poqese me
sjelljen e tIj ketu shkaktohen te keqIja fetare ne besIm dhe moral, atehere eshte e
ndaluar.
Sepse pas te lejuares nese shkaktohet dIç e keqe apo prIshje, atehere edhe
ajo behet e ndaluar.
0Ihet mIre rregullI se çdo mjet I cIII të sjeII në haram edhe aI mjet është
haram.
Prej te keqIjave qe mund te shkaktohen eshte frIka se ka mundesI qe dIkush
te fIllon t'I do ata, te jete I kenaqur me mosbesImIn te cIlIn I sheh ne ta apo t'I
zhduket xhelozIa fetare duke ndejtur me ta.
Elhamdu lIla, te muslImanet ka aq mIresI saqe mjaftojne, e lusIm All·llahun te
na jep udhezIm dhe sukses.

P-ºº: 0Ijetar I nderuar, dIsa njerëz pretendojnë se shkaku I
prapambeturIsë së musIImanëve është të kapurIt për feje.
SI argument për këtë marrIn atë se kur perëndImI e Ia anash fenë e vet,
arrItI derI aty ku arrItI në përparImIn bashkëkohor. ßIIe ndodhë që këtIj
argumentI Ia shtojnë edhe atë se në perëndIm ka më tepër shI dhe rrItje të
bImëve.
Ç'është komentI juaj për këtë!
PërgjIgje: Keto fjale nuk I thote perveç atIj I cIlI ka ImanIn e dobet apo
ImanIn e humbur plotesIsht, I panjohur ne hIstorI dhe I padItur ne shkaqet e
fItores.
Kur ummetI Islam Ishte I kapur forte ne fene e vet, ne fIllIm te IslamIt, aI
kIshte krenarIne, stabIlItetIn, fuqIne dhe mbIzoterImIn ne te gjItha sferat e jetes.

1
DuIariu (3053}
2
Muslini (1767}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 103

Te verteten e thone ata qe thone se perendImI te gjIthe ate qe e ka arrItur, e
ka arrItur me bartjen e shkencave prej muslImaneve, ne fIllIm te ÌslamIt.
|Irepo ummetI u largua shume nga feja e tIj dhe ne fene Ìslame nxorrI shume
bIdate, pa marre parasysh a IshIn ato ne akIde, fjale apo vepra.
Ashtuqe me kete mbeten te prapambetur derI ne kete shkalle.
Ne jemI te bIndur, e dIjme dhe betohemI ne All·llahun ,azze ue xhel·le, se po
t'I kthehemI fese tone ashtu sI e praktIkonIn te paret tane, neve do te na takonte
krenarIa, nderI e mbIzoterImI anekend botes.
|u per kete kur Ebu SufjanI I tregoI HeraklIut, mbretIt te romakeve -e
romaket ne ate kohe IshIn shtet I madh· se sI vepron Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, dhe shoket e tIj, (HeraklIu) tha: "Nese eshte e vertete kjo qe po
thua, atehere aI do ta kete ne dore kete qe eshte nder kembet e mIa (d.m.th. kete
toke)".
Kur Ebu SufjanI dhe shoket e tIj dolen nga HeraklIu, tha: "Ì eshte rrItur
çeshtja djalIt te Ebu KebshIt
1
, dhe prej ketIj po frIgohet mbretI I romakeve".
Ndersa perparImIn ne prodhIme dhe gjera tjera qe e kane arrItur shtetet
kafIre e ateIste, duhet ta dIme se feja jone nuk ndalon nga aI perparIm, po t'I
kIshIm dhene nje shIkIm asaj.
|Irepo per fat te keq, e humbem kete dhe ate, e humbem fene dhe e
humbem dunjane.
Perndryshe, duhet te dIhet se ÌslamI nuk e kundershton aspak perparImIn, bIle
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "E ¡u µeryatìtunì sa te kenì mundesì
jorce, (m¡ete lujtarake) e kua¡ te caktuar µer bete¡e kunder atyre (qe
tradhto¡ne) e me te, (me µeryatìt¡e) ta jrìkesonì armìkun e All-llahut dhe
armìkun tua¡". (el·Enfal 60). SI dhe ka thene: "Aì eshte qe ¡uve token ua berì te
µershtatshme, anda¡, ecnì neµer µ¡ese te sa¡ dhe shjrytezonì beyatìte e Tì¡".
(el·|ulk 15). Poashtu ka thene: "Aì (All-llahu) eshte qe µer ¡uve krì¡oì y¡ìthçka
ka ne toke". (el·8ekare 29).
SI dhe shume ajete tjera te cIlat I thone njerIut qarte se duhet te fIton,
punon dhe te kete dobI, mIrepo jo ne hesap te fese.
Popujt e perendImIt ne esence jane pabesImtare, feja nga e cIla jane larguar
eshte fe e kote, dhe nuk ka dallIm, a jane ateIsta apo fetare ne fene e tyre, jane
te njejte.
All·llahu ,subhanehu ue teala, thote: "E, kush kerkon je t¡eter µerveç jese
ìslame, atì¡ kurrsesì nuk do t'ì µranohet". (AlI Ìmran 85).
Edhepse jehudIte dhe krIshteret kane dIsa dallIme nga pabesImtaret tjere,
mIrepo sa I perket botes tjeter, ata jane te njejte.
|u per kete Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, u betua se çdo
jehudI apo I krIshtere I cIlI degjon per te dhe nuk shkon pas asaj qe urdheron aI,
ata do te jene banore te ZjarrIt.
Ata pra, ne esence jane pabesImtare, pa marre parasysh a e quajne veten te
krIshtere, jehudI apo asnjeren.
Ndersa shIu qe bjere tek ata dhe gjera tjera, keto jane sprovIm prej All·llahut
per ta, sI dhe shpejtIm I shfrytezImIt te mIrave ne kete bote, sIç I ka thene
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, DmerIt ,radIjall·llahu anhu, kur
DmerI e pa se hasra I kIshte lene gjurma ne nje pjese te trupIt te Fesulull·llahut
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe DmerI fIlloI te qaje dhe tha: D I 0erguar I All·
llahut, persIanet dhe romaket po jetojne ne mIresI te shumta, e pse tI te jesh ne

1
IdIujiarëi c Mclës iIonin sc i Dërguari la ¡rcjardIjc nga Elu KclsIi, i cili isIic
nga fisi Huza'a dIc i lisIic lundërsIiuar KurcjsIëi qysI në Icrëi në adIurinin c
idIujvc, ai adIuronic ¡oczinë, c lur Fcsulull-llaIu ,sal-lall-llaIu alcjIi uc scl-lcn, i
lundërsIioi ¡oasIiu në adIurinin c idIujvc, aia c ¡ërngjasuan nc Elu KclsIin.
PoasIiu iIuIci sc ai la qcnc gjysIi i ië Dërguarii nga ana c ië ënës së iij. SIiI. cn-
NiIajciu fi garilil IadiiI (4/144}. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 104

kete gjendje: Tha: "D Dmer, ctc ]cnë popull të cìlëve All·llchu uc shpe]ton të
mìrct në këtë dun]c, c nuk ]e ì këncqur që ctyre tu tckon dun]c]c e neve chìretì"
1
.
Pastaj, tek ata ndodhIn aso thatesIra, sprova, termete dhe erera shkaterruese
qe fort mIre I dIme, te cIlat tregohen ne medIa, ne revIsta te ndryshme etj.
|Irepo aI I cIlI ben kete pyetje eshte I verbet, Ia ka verberuar All·llahu
mendjen dhe aI tanI nuk e sheh aktualen dhe nuk e njeh realItetIn.
Une ate e keshIlloj qe te kthehet tek All·llahu dhe te pendohet per keto
pasqyrIme, para se ta befasoje vdekja, te kthehet te ZotI dhe te kuptoje se ne
asnjehere nuk do te kemI krenarI, ndere, mbIzoterIm dhe udheheqje perderIsa nuk
kthehemI ne fene Ìslame, me nje kthyerje te sInqerte, te cIlen do ta vertetoje
fjala dhe vepra.
0uhet ta dIje se ajo ne te cIlen gjenden kafIrat eshte e kote dhe jo e vertete
dhe ta dIje se perfundImI I tyre eshte ZjarrI, sIç na ka lajmeruar All·llahu dhe I
0erguarI I TIj.
Ta dIje se keto mIresI qe u jane dhuruar, nuk jane tjeter perpos bela, provIm
dhe shpejtIm I te mIrave ne kete bote, e kur te vdesIn dhe te ndahen nga te mIrat
qe I kane, atehere u shtohet pendImI, dhImbja dhe deshprImI.
Kjo eshte urtesIa e All·llahut ,subhanehu ue teala, per te mIrat qe ua ka
dhene.
0uke Ia shtuar kesaj edhe ate se edhe ata nuk jane duke shpetuar nga
fatkeqesIte qe ndodhIn, sIç jane termetet, thatesIrat, ererat, vershImet dhe tjera.
Lus All·llahun qe pyetesIn ta udhezoje dhe t'I jep sukses, sI dhe ta ktheje ne
rrugen e vertete e neve te na beje syçele ne dInIn tone, AI eshte 8ujar dhe FIsnIk.

P-100: 0Isa njerëz thonë se nuk është me rëndësI përmIrësImI I termeve,
nëse zemrën e ke të shëndoshë nga qëIIImet e këqIja, ç'thuanI për këtë!
PërgjIgje: |e fjalen "permIresIm I termeve" nese ka per qellIm perdorImIn e
tyre ne gjuhen arabe, atehere ka te drejte.
Sepse nese besImIn e ka te paster nuk eshte patjeter qe ato fjale te perdoren
ne gjuhen arabe, perderIsa ato kane kuptIm te drejte dhe te shendoshe.
E nese ka per qellIm moskujdesjen ne perdorImIn e fjaleve qe permbajne
kufer apo shIrk, atehere kjo nuk eshte me vend aspak, perkundrazI permIresImI I
termeve eshte mjaft me rendesI.
Nuk mundemI qe t'I themI njerIut, vetem fol tI, çfare te duash, perderIsa e
ke qellImIn e mIre, por duhet qe te themI fjale te matura dhe brenda kornIzave te
sherIatIt Ìslam.

P-101: A Iejohet t'I thuhet dIkujt: "AII-IIahu I bëftë dItët e tua të
përhershme"!
PërgjIgje: Shprehja: "All·llahu I befte dItet e tua te perhershme" eshte kalIm
I kufIjve ne lutje, sepse kjo lutje le vend per te dyshuar ne mohImIn e fjales se All·
llahut: "Çdo y¡e qe eshte ne te (ne toke) do te zhduket. E do te mbetet vetem
Zotì yt qe eshte ì madheruar e ì nderuar". (er·Fahman 26,27); dhe fjales: "Ne,
asn¡e n¡erì µara te¡e (Muhammed) nuk ì dhame ¡ete te µerhershme, e nese tì
vdes, a mos do te mbesìn ata µery¡ìthmoneî". (el·EnbIja J4).

P-102: 0Isa njerëz kërkojnë për hIrë të Fytyrës së AII-IIahut, thonë: hë
jep, këtë apo atë pashë Fytyrën e AII-IIahut! A Iejohet kjo!
PërgjIgje: Fytyra e All·llahut eshte me e |adherIshme sesa qe njerIu te
kerkoje me te dIçka prej dunjase, dhe me e madherIshme sesa te behet mjet per
te arrItur njerIu derI te e kerkuara e tIj.
Andaj, mos te kerkoje askush ne kete menyre apo me dIç te ngjashme sI kjo.

1
DuIariu (2428} dIc Muslini (1479}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 105


P-103: A Iejohet t'I thuhet dIkujt: "AII-IIahu ta zgjattë jetën"!
PërgjIgje: Nuk eshte mIre qe te kerkohet jete e gjate, sepse jeta e gjate
mund te jete e mIre, por mund te jete edhe e keqe.
NjerIu me I keq eshte aI I cIlI shume ka jetuar dhe keq ka punuar.
|Irepo, nese thote: "All·llahu ta zgjatte jeten duke e respektuar Ate",
atehere nuk ka gje te keqe.

P-104: Shpesh shohIm nëpër mure, shkrImIn e emrIt të të LartësuarIt "AII-
IIah" dhe anash tIj, emrIn "huhammed". Të njëjtën gjë e hasIm edhe në dIsa
petka sI dhe në dIsa kopertIna të IIbrave apo në kopertInat e hus'hafIt. A është
kjo gjë në rreguII!
PërgjIgje: Kjo gje nuk eshte ne rregull, sepse me kete IndIrekt thua se
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte I barabarte me All·llahun
,subhanehu ue teala,.
Ta zeme se njerI I cIlI nuk dIn se çka shkruan ne to, kur I sheh ne ate menyre
do te jete I bIndur se ata jane ne nje rang.
Ashtuqe e kemI oblIgIm ta fshIjme emrIn e Fesulull·llahut, mIrepo mbetet
çeshtja per shkrImIn e emrIt te ZotIt, vetem All·llah!
Fjale te cIlen e perdorIn dervIshet, te cIlet kete e konsIderojne ne vend te
dhIkrIt, thone: "All·llah, All·llah, All·llah".
Pra, sIpas kesaj, themI se nuk duhet te shkruhet as emrI "All·llah" e as
"|uhammed" neper mure, petka etj.

P-105: Ç'është dIspozIta e thënIes së kësaj fjaIe: "AII-IIahu po Interesohet
për ty"!
PërgjIgje: Kjo shprehje "All·llahu po Interesohet per ty" nuk lejohet, sepse
kjo aludon se All·llahu nuk e dIn çeshtjen e tIj, andaj paska nevoje qe te
Interesohet.
0Ihet mIre se kjo eshte dIçka mjaft e keqe, mIrepo thenesI I kesaj fjale - ne
realItet· nuk ka per qellIm te thote se All·llahut mund t'I hIke dIç nga 0IturIa e TIj
qe te kete nevoje per tu Interesuar.
Por, kjo shprehje ka kete aludIm apo mund qe ta kete kete aludIm, andaj
eshte oblIgIm qe te mos perdoret kjo shprehje dhe te zevendesohet me shprehje
tjera, sIkur: "E lus All·llahun qe te te nderoje", "te te meshIroje" etj.

P-106: A Iejohet të thuhet "FIIanI I mëshIruar (merhumI)", "E kapIoI AII-
IIahu me mëshIrën e TIj" apo "U shpërnguI në mëshIrën e AII-IIahut"!
PërgjIgje: Shprehjet "FIlanI I meshIruar" dhe "E kaploI All·llahu me meshIren
e TIj", nuk ka gje te keqe nese perdoren, sepse kur thuhen ato, thuhen ne aspekt
te optImIzmIt dhe shpreses e jo ne aspekt te lajmerImIt.
Pra, nese eshte me qellIm optImIzmI apo shprese, nuk ka gje te keqe.
Poashtu edhe per shprehjen "U shperngul ne meshIren e All·llahut" me sa me
duket, perdoret ne aspekt te optImIzmIt e jo ne aspekt te lajmerImIt, sepse
çeshtjet sIkur keto jane prej çeshtjeve te gajbIt dhe nuk mundet te flasIm prere
per to.
Poashtu nuk ben te thuhet edhe shprehja: "U shperngul te shoqerIa me e
larte".

P-107: A Iejohet të përdoren këto shprehje: "Në emër të atdheut, në
emër të popuIIIt, në emër të arabIzmIt"!
PërgjIgje: Nese me keto shprehje ka per qellIm se aI eshte duke folur ne
emer te arabeve apo ne emer te nje popullI tjeter, ne kete rast ska gje.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 10ó

E nese ka per qellIm qe me keto fjale te kerkoje bekIm apo ndIhme, atehere
kjo eshte nje lloj shIrku.
8Ile mund te jete edhe shIrk I madh, varesIsht çfare madherImI paraqet kjo
gje te personI ne fjale.

P-108: Ç'thua për shprehjen që e përdorë popuIII "Na e soIIe bekImIn"
apo "Na vIzItoI mbarësIa" për dIkënd që I vIzIton!
PërgjIgje: Kete shprehje popullI nuk e perdore ne ate menyre sIç e perdore
per All·llahun, por me kete kane per qellIm se 'na u sjell mbaresI e bekIm sebashku
me ardhjen tende'.
Ardhja e mbaresIse mund te kete lIdhje me ndonje njerI.
Usejd bIn HudajrI kur zbrItI ajetI I tejemumIt per shkak te qafores se AIshes
,radIjall·llahu anha, te cIlen e kIshte humbur, (UsejdI) tha: "Nuk eshte mbaresIa e
pare qe vjen per shkak te juve, o famIlja e Ebu 8ekrIt"
1
.
KerkImI I bekImIt apo mbaresIse mund te ndodhe ne dy menyra:
E para: Qe kerkImI I bekImIt te behet me dIç te lIgjesuar ne Ìslam, sI p.sh. me
Kur'anIn Famelarte, All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "Edhe ky (Kur'an) eshte
lìber qe e zbrìtem; eshte ì bekuar". (el·En'am 92).
Prej mbaresIse se Kur'anIt eshte, se aI qe kapet per te dhe lufton sIpas tIj, e
arrIn fItoren e pastaj me te (Kur'anIn) shume popuj I shpeton nga IdhujtarIa.
Poashtu prej mbaresIse se Kur'anIt eshte edhe ajo se me lexImIn e nje
shkronje te tIj, arrIhen dhjete sevape, e me kete njerIu mund te kursen mundIn
dhe kohen e tIj.
E dyta: KerkImI I bekImIt te jete me dIçka konkrete te njohur, sI p.sh.
dIturIa.
Ka njerI nga I cIlI mund te shpresohet bekImI per shkak te dIturIse qe ka dhe
per shkak te davetIt qe ben.
Usejd Iben HudajrI tha: "Nuk eshte mbaresIa e pare qe vjen per shkak te
juve, o famIlja e Ebu bekrIt
2
".
Ndodhe All·llahu ,azze ue xhel·le, te sjell aso te mIra per nje person qe nuk
sjell per personIn tjeter.
Ka edhe bekIme te supozuara, te kota, sIç bejne dIsa genjeshtare qe thone se
fIlan I vdekur - per te cIlIn supozojne se eshte evlIja· u sollI begatI apo dIç te
ngjashme, ky eshte bekIm I kote dhe pa ndIkIm.
Ka mundesI qe djajt te kene ndIkIm ne kete gje, mIrepo ato nuk jane perveç
ndIkIme te ndjehen dhe me kete, djajt, I ndIhmojne ketIj shehu per t'I mashtruar
te tjeret.
E sa I perket asaj se, sI t'I dallojme bekImet e verteta nga ato te kotat:
PergjIgja eshte se ato njIhen varesIsht prej hallIt te personIt.
Nese eshte prej personave te mIre, te devotshem, pasues te sunnetIt dhe
eshte larg bIdateve, atehere mund te themI se All·llahu me kete njerI mund te sjell
begatI qe nuk sjell me dIkend tjeter.
E nese aI eshte prej atyre qe kundershtojne Kur'anIn e sunnetIn, apo thIrre ne
gjera te kota, atehere themI se mbaresIa nga aI eshte supozIm, dhe mund qe ate
"mbaresI" ta sjellIn djajt sI ndIhme per kete person.


1
DuIariu (334} dIc Muslini (289}.
Uscjd Ilën Hudajri ësIië nga aia ¡crsona ië cilëi lisIin sIluar ia gjcjnë qaforcn c
AisIcs ,radijall-llaIu anIa, ië cilëi gjaië lërlinii ië qaforcs, i lisIic zënur loIa c
nanazii c aia nul lisIin ujë ¡ër ië narrur aldcsi. AsIiuqë All-llaIu ,sulIancIu
uc icala, c zlriii ajciin c icjcnunii (cn-Nisa 43}, dIc ljo isIic një lcIiësin i nadI
¡ër lcsiniarëi. Mu ¡ër lëië saIaliu Uscjdi, lëië c quajii nlarësi, lur iIa. ºNul
ësIië nlarësia c ¡arë që vjcn ¡ër sIlal ië juvc, o fanilja c Elu Dclrii". (sI.¡}.
2
Sc¡sc fanilja c Elu lclrii isIic c njoIur nc diiuri, davci, dcvoisInëri cij. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 107

P-10º: A Iejohet të thuhet: "NdërhyrI kaderI" apo "NdërhyrI kujdesI I AII-
IIahut"!
PërgjIgje: Fjala "NderhyrI kaderI" nuk eshte ne rregull.
Kjo aludon ne ate se kaderI dolI nga kontrollI duke u perzIer dhe duke e
Imponuar vetveten ne nje çeshtje.
Ndersa dIhet mIre se kaderI eshte esence, andaj sI mund te thuhet se
nderhyrI:!
|e mIre eshte te thuhet: |Irepo zbrItI kaderI apo godItI kaderI etj.
E njejta gje vlen edhe per fjalen "NderhyrI kujdesI I All·llahut".
|e e udhes eshte qe kjo te zevendesohet me fjalet: "NdodhI apo ashtu deshtI
kujdesI I All·llahut".

P-110: Po dëgjojmë dhe Iexojmë fjaIën "IdeoIogjI e IIrë". Kjo është thIrrje
për të pasur besIm të IIrë. SI do ta kIshIt komentuar ju këtë!
PërgjIgje: KomentI yne per kete eshte se aI I cIlI e lejon qe njerIu te jete I
lIre ne besIm, te beson cIlendo prej feve, atehere ky eshte kafIr.
SecIlI qe beson se nuk prIshe pune qe dIkush te kete fe tjeter pos fese se
|uhammedIt ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, aI eshte kafIr dhe duhet te kerkohet
nga aI qe te kthehet.
Nese kthehet, mIre, perkundrazI eshte oblIgIm vrasja e tIj.
Feja nuk eshte IdeologjI, por eshte shpallje nga All·llahu ,azze ue xhel·le, I
CIlI e zbret ate mbI te derguarIt e TIj, me qellIm qe roberIt e TIj te jetojne me te.
Ky term -kam per qellIm termIn "IdeologjI e lIre"· me te cIlIn eshte per
qellIm feja, eshte vaxhIb qe te fshIhet nga fjaloret e lIbrave Ìslam, sepse kjo
dergon ne kete kuptIm te prIshur, ne kuptImIn se feja Ìslame eshte IdeologjI,
krIshterImI IdeologjI dhe çIfutIzmI IdeologjI.
E me kete te thone se keto lIgje nuk jane tjeter pos dIsa Ide te njerezve, I
perqafon ato kush te doje.
Ndersa realItetI eshte se fete qIellore jane fe qIellore nga All·llahu
,subhanehu ue teala, I beson ato njerIu se jane shpallje prej All·llahut me te cIlat
njerezIt bejne adhurImIn e tyre. Nuk lejohet qe te quhen IdeologjI.
Shkurt: Kush beson se njerezve u lejohet qe te besojne ç'te deshIrojne dhe
se ata jane te lIre ne kete, ky njerI eshte kafIr, sepse All·llahu ,azze ue xhel·le, ka
thene: "E, kush kerkon je t¡eter µerveç jese ìslame, atì¡ kurrsesì nuk do tì
µranohet". (AlI Ìmran 85); dhe thote: "Fe¡a e µranueshme tek All-llahu eshte
ìslamì". (AlI Ìmran 19).
Pra, nuk I lejohet askujt te beson se njerIut I lejohet te zgjedhe ndonje fe
perveç ÌslamIt, bIle per kete qe beson keshtu, dIjetaret kane treguar qarte se aI
eshte kafIr, I dalur nga feja Ìslame.

P-111: A Iejohet që muftyun ta pyesIm kështu: Ç'është dIspozIta e IsIamIt
për këtë!; apo: Ç'është mendImI I IsIamIt!
PërgjIgje: Nuk eshte mIre te pyetet me: Ç'eshte dIspozIta e ÌslamIt per kete:;
apo: Ç'eshte mendImI I ÌslamIt:, ngase ka mundesI qe muftyu te gaboje, e ne kete
rast kjo fjale e tIj nuk eshte dIspozIte e ÌslamIt.
|Irepo nese behet fjale per ndonje çeshtje qe ka argument te prere, atehere
ska gje te keqe nese pyetet ashtu.
|und te pyesIsh: Ç'eshte dIspozIta e ÌslamIt per ngrenIen e coftIres: ThemI:
0IspozIta e ÌslamIt per ngrenIen e coftIres eshte haram.

P-112: A Iejohet të thuhet: "0eshtën kohërat që të ndodhë kështu" apo
"Kështu deshtI caktImI"!
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 108

PërgjIgje: Fjalet "0eshten koherat" apo "0eshtI caktImI" jane fjale te keqIja,
sepse koherat d.m.th. koha e poashtu edhe caktImI nuk mund qe te deshIrojne, te
deshIruarIt I takon All·llahut ,subhanehu ue teala,.
Por, nuk ka te keqe nese njerIu thote: "Ìshte domosdoshmerI e kaderIt te
ndodhe kjo e kjo".
Ndersa, nuk lejohet qe kaderI te cIlesohet se ka deshIre. Sepse kaderI eshte
cIlesI, andaj nuk mund qe edhe aI te cIlesohet me dIç.

P-113: A Iejohet të thuhet: FIIanI është shehId!
PërgjIgje: PergjIgjeja per kete eshte, se deshmIa per dIkend se eshte shehId
mund te jete ne dy menyra:
E para: Ta percaktosh ate me ndonje cIlesI; sIkur qe thua se secIlI I cIlI vrItet
ne rruge te All·llahut eshte shehId, kush vrItet duke e mbrojtur pasurIne e tIj eshte
shehId, kush vdes nga epIdemIa eshte shehId etj.
Kjo eshte e lejuar, sIç e shohIm nga argumentet. Sepse tI me kete deshmon
per ate qe ka lajmeruar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
0.m.th. nuk eshte e ndaluar kjo, bIle eshte oblIgIm te deshmojme per kete,
duke e konsIderuar kete sI vertetIm te fjales se Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem,.
E dyta: Ta percaktosh shehIdllekun ne ndonje person te caktuar, p.sh. te
thuash se fIlanI eshte shehId.
Kjo nuk lejohet, perveç per ate te cIlIn ka deshmuar Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, apo eshte pajtuar I gjIthe ummetI se aI eshte shehId.
8uharIu ,rahImehullah, per kete ka permbledhur hadIthe nen tItullIn "Nuk
lejohet te thuhet: fIlanI eshte shehId".
Ìben HaxherI ne Fet'hul 8arI (6/90) kete e ka komentuar duke thene: "Nuk
lejohet te thuhet kjo ne menyre te prere, perpos nese per ate deshmon shpallja".
AI me kete sIkurse donte te aludoje ne hadIthIn e DmerIt ,radIjall·llahu anhu, I cIlI
kur u folI njerezve njehere, u tha: "JenI duke thene per luftetaret tuaj, fIlanI
eshte shehId apo fIlanI vdIq sI shehId, e aI ndoshta e ka mbIngarkuar kafshen e vet,
andaj, mos thuanI ashtu, por thuanI ashtu sI ka thene Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem,: Kush vdes apo vrItet ne rruge te All·llahut, aI eshte shehId".
HadIthI eshte hasen, e transmeton AhmedI, SeId Iben |ensurI dhe te tjere me
zInxhIr nga |uhammed Iben SIrInI nga EbIl AxhfaI nga DmerI ,radIjall·llahu anhu,.
SI dhe deshmIa per dIç nuk behet perpos kur te kesh dIturI per te, e dIhet se
kusht per te qene njerIu shehId eshte qe te luftoje me qellIm qe fjala e All·llahut
te jete me e larta, e qellImI eshte dIç e fshehur dhe nuk ka mundesI te dIhet se
çfare qellImI ka pasur personI per te cIlIn deshIrojme te deshmojme.
Per kete Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur folte per
muxhahIdIn, shpesh thonte: "Shembullì ì muxhchìdìt në rruyë të All·llchut, e All·
llchu e dìn se kush lu]ton në rruyë të All·llchut..."
1
poashtu ka thene: "Pcshc Atë,
që shpìrtì ìm është në 0orën e Tì], secìlì që do të plcyoset në rruyë të All·llchut, e
All·llchu e dìn kush është plcyosur në rruyë të Tì], dìtën e Kì]cmetìt do të vì]ë
duke ì rr]edhur y]ckë c]o plcyë, ny]yrën do tc ketë ny]yrë y]cku ndërsc erën erë
mìsku".
2
HadIthet I transmeton 8uharIu nga Ebu Hurejre ,radIjall·llahu anhu,.
|Irepo per ate person qe dIjme vetem mIre, shpresojme qe te jete prej
shehIdeve, por nuk deshmojme per te, sI dhe nuk kemI mendIm te keq per te.
Shpresa eshte shkalle mes dy shkalleve, por ne kete bote mbI ate person I
praktIkojme lIgjet e shehIdeve, nese eshte I vrare ne xhIhad, ne e varrosIm ate me
gjakun dhe rrobat qe I ka pasur te veshura dhe nuk Ia falIm xhenazen, e nese eshte

1
DuIariu (2787}
2
DuIariu (2803}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 10º

prej shehIdeve te llojeve tjera, ate e pastrojme, Ia veshIm qefInIn dhe Ia falIm
xhenazen.
SI dhe, po te deshmojme per dIkend se eshte shehId, kjo do te thote se ne
deshmojme se aI eshte prej xhenetlIve, e kjo eshte ne kundershtIm me rrugen e
EhlI SunnetIt, sepse EhlI SunnetI nuk deshmon per aske se eshte prej xhenetlIve,
perveç per ate te cIlIn ka deshmuar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
duke e cIlesuar apo duke e percaktuar ndonje person.
E dIsa te tjere kane mendImIn se lejohet te deshmohet se eshte shehId aI
person per te cIlIn, I gjIthe ummetI jane ne pajtIm per mIresIne e tIj.
Kete mendIm e ka edhe Shejhul Ìslam Ìben TejmIju ,rahImehullah,.
|e kete pra, na behet e qarte se nuk lejohet te deshmojme per nje person te
caktuar se eshte shehId, perveç nese ka argument apo pajtIm te njezeshem.
|Irepo per ate qe dIjme vetem mIre, shpresojme qe te jete prej shehIdeve -
sIç treguam·, dhe kjo mjafton sI levdIm per te, e per te me se mIrI e dIn KrIjuesI I
tIj ,subhanehu ue teala,.

P-114: Ç'është mendImI I juaj për përdorImIn e fjaIës 'rastësIsht'!
PërgjIgje: |endojme se nuk ka gje te keqe ne perdorImIn e kesaj fjale, kjo
eshte nje gje e dItur.
0he mendoj se ka hadIthe ne te cIlat perdoret kjo fjale, "rcstësìsht nc erdhì
Resulull·llchu"; "rcstësìsht nc dolì Resulull·llchu", mIrepo momentalIsht nuk me
kujtohet ndonje hadIth konkret per kete gje.
1

Çeshtja e rastesIse lIdhur me veprat e njerIut eshte realItet, sepse njerIu nuk
e dIn gajbIn (te fshehten) dhe mund t'I rastIs dIçka pa e ndIer fare, pa I paraprIre
dIç dhe pa e paramenduar.
|Irepo kur ka te beje me veprat e All·llahut ,azze ue xhel·le, kjo nuk ndodhe,
sepse All·llahu ,subhanehu ue teala, e dIn çdo send dhe çdo send eshte I
percaktuar tek AI, andaj tek All·llahu nuk ndodhIn gjerat rastesIsht.
E sa me perket mua dhe ty, ne takohemI ndonjehere pa kurrfare termInI, kjo
quhet rastesI, dhe nuk ka gje te keqe te perdoret kjo fjale.
A sa I perket veprave te All·llahut, kjo nuk ndodhe asnjehere, andaj nuk
lejohet te perdoret ajo fjale.

P-115: Ç'është mendImI I dIjetarIt të nderuar -AII-IIahu e shpërbIeftë- për
termet 'IdeoIogjI IsIame' dhe 'mendImtar IsIam'!
PërgjIgje: Fjala 'IdeologjI Islame' eshte prej fjaleve qe duhet t'u Iket, ngase
kjo aludon ne ate se ne ÌslamIn po e bejme permbledhje te dIsa mendImeve te cIlat
mund te pranohen apo refuzohen.
E kjo eshte nje rrezIk I madh, kete fjale e kane futur tek ne armIqte tane
duke mos e ndIer ne aspak.
Ndersa ne fjalen 'mendImtar Islam' nuk shoh dIç te keqe, sepse kjo eshte
cIlesIm I njerIut muslIman, e muslImanI mund qe te jete mendImtar.

P-116: Ndarja e dIspozItave të fesë në të rëndësIshme (rrënjë) dhe të
parëndësIshme (Iëvozhga) (p.sh. mejkrra), a është me vend!
PërgjIgje: Ndarja e dIspozItave te fese ne te rendesIshme (rrenje) dhe te
parendesIshme (levozhga) eshte ndarje e gabuar, ngase e tere feja eshte e
rendesIshme, e tera eshte e dobIshme per njerIun, e tera te afron tek All·llahu
,subhanehu ue teala, per te teren njerIu shperblehet dhe me te terIn njerIu
perfIton varesIsht prej ImanIt dhe perkushtImIt te tIj ndaj All·llahut ,azze ue xhel·
le,.
Ne kete hyjne edhe çeshtjet qe kane te bejne me veshjen apo te ngjashme.

1
DuIariu (5361} dIc Muslini (4491, 4496}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 110

Te gjItha gjerat ne fe, nese njerIu I vepron me qellIm te afrImIt tek All·llahu
,subhanehu ue teala, dhe me qellIm te pasImIt te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, ky njerI do te shperblehet per ato.
E levozhgat, sIç e dIjme nuk perfItohet prej tyre, por ato gjuhen.
Ne fene apo sherIatIn Ìslam nuk ka dIç te parendesIshme sI levozhgat.
Ì tere sherIatI Ìslam eshte I rendesIshem (rrenje), dhe njerIu perfIton me te
nese eshte I sInqerte ndaj All·llahut ,subhanehu ue teala, dhe pasImIn ndaj
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e ben me vend.
E atyre te cIlet llomotIsIn me keto terme, u themI qe te mendojne me
serIozIsht rreth kesaj çeshtje, ashtuqe ta kuptojne te qelluaren, te verteten, e
pastaj duhet ta pasojne ate te vertete dhe t'I lene keto terme dhe te ngjashmet.
E vertete eshte se ne Ìslam ka gjera me te rendesIshme dhe me te medhaja,
sIç jane pese kushtet e ÌslamIt, te cIlat I ka sqaruar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, kur ka thene: "lslcmì është ì ndërtucr mbì pesë: 0ëshmìnë se
nuk kc zot të cdhurucr me të dre]të pos All·llchut dhe se Muhcmmedì është ì
dëryucr ì All·llchut, në ]cl]en e ncmczìt, dhënìen e zekctìt, cy]ërìmìn e Rcmczcnìt
dhe bër]en e Hcxhìt".
1

SI dhe ka gjera me pak te rendesIshme se ato, mIrepo nuk ka ne Ìslam gjera
qe krahasohen me levozhga, nga te cIlat nuk perfItohet gje, bIle gjuhen.
E sa I perket çeshtjes se mjekrres: Nuk ka dyshIm se leshuarja e saj eshte
Ibadet, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka urdheruar ashtu.
Çdo gje qe ka urdheruar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte
Ibadet dhe njerIu afrohet me ate gje tek All·llahu ,subhanehu ue teala,.
Kete e ka praktIkuar vete Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe
vellezerIt e tIj pejgambere, sIç ka thene All·llahu ,subhanehu ue teala, per HarunIn
,alejhI selam,: "Aì (Harunì) tha: "0 bìr ì nenes sìme, mos me kaµ as µer m¡ekrre
as µer jloke". (Ta ha 94).
Poashtu ka treguar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, se leshuarja
e mjekrres eshte prej natyrshmerIse ne te cIlen I ka krIjuar All·llahu njerezIt.
Pra, leshuarja e mjekrres eshte Ibadet dhe nuk eshte adet, a assesI nuk eshte
prej gjerave te parendesIshme sI levozhgat, sIç mendon dIkush.

P-117: A Iejohet të thuhet: "U varros në vendbanImIn e fundIt"!
PërgjIgje: ThenIa "U varros ne vendbanImIn e fundIt" eshte haram, nuk
lejohet te thuhet.
Ngase kur te thuash "ne vendbanImIn e fundIt" kjo aludon se varrI eshte gjeja
e fundIt per te, e kjo do te thote mohIm I rIngjalljes.
Te gjIthe muslImanet e dIjne se varrI nuk eshte gjeja e fundIt, perveç ata te
cIlet nuk e besojne rIngjalljen.
Ata besojne se varrI eshte gjeja e fundIt per njerIun. E muslImanI nuk beson
se varrI eshte gjeja e fundIt.
Nje njerI degjoI nje tjeter duke lexuar ajetet: "Juve u µreokuµoì µerµ¡ek¡a
µer shumìmìn (e µasurìse, te jemì¡eve, te µozìtes)! 0erìsa te mos ì vìzìtonì
varrezat (te vdìsnì)" (et·Tekathur 1·2); dhe tha: "7all·llahI, do t'I vIzItojme dhe
nuk do te mbesIm aty", sepse aI qe vIzIton, ndonjehere do te shkoje.
Patjeter se do te rIngjallemI, kjo eshte e verteta.
Prandaj, duhet larguar nga perdorImI I ketyre termeve, dhe nuk mund te
quhet varrI vendbanIm I fundIt, sepse vendbanImI I fundIt eshte ose xhenetI ose
zjarrI ne dIten e kIjametIt.

P-118: A Iejohet të quhet krIshterIzmI hesIhIzëm dhe I krIshterI të quhet
pasues I hesIhut!

1
DuIariu (8} dIc Muslini (16}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 111

PërgjIgje: Ska dyshIm se pretendImI I krIshtereve se jane pasues te |esIhut
(ÌsaIt ,alejhI selam,) pas dergImIt te |uhammedIt ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
eshte pretendIm jo I vertete.
Po te Ishte I vertete, ata do te kIshIn besuar edhe ne |uhammedIn ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem,.
8esImI I tyre ne |uhammedIn ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, d.m.th. besIm
ne |esIhun· ÌsaIn bIrIn e |erjemes ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, sepse All·llahu
,azze ue xhel·le, ka thene: "0he, kur lsaì, bìrì ì Mer¡emes tha: "0 benì ìsraìle,
une ¡am ì deryuar ì All-llahut te ¡u, ¡am vertetues ì Tevratìt qe ìshte µara
me¡e dhe ¡am µeryezues µer n¡e te deryuar qe do te vì¡e µas me¡e, emrì ì te
cìlìt eshte Ahmed!" E kur aì u erdhì atyre me aryumente te qarta, ata thane:
"K¡o eshte may¡ì e qarte". (Saff 6).
ÌsaI ,alejhI selam, nuk I pergezoI me ardhjen e |uhammedIt ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, perveçse me qellIm qe ata te pranojne sherIatIn me te cIlIn do te
vIje aI.
Sepse pergezImI me dIç qe nuk ka dobI, eshte e kote, te cIlen nuk e ben as
njerIu me I ulet ne mendje, e sI mund te paramendohet nje gje e tIlle qe ta beje
njerI prej prej te derguarve te nderuar, bIle njerI prej ulul·azmIt, sI mund qe dIç
te atIlle te thote ÌsaI bIrI I |erjemes ,alejhI selam,.
AI me te cIlIn I ka pergezuar ÌsaI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, 8enI ÌsraIlet
eshte |uhammedI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
E fjala e All·llahut: "E kur aì u erdhì atyre me aryumente te qarta, ata
thane: "K¡o eshte may¡ì e qarte"; aludon se I derguarI I premtuar u erdhI, mIrepo
ata e mohuan dhe thane se kjo eshte magjI e qarte.
PasIqe e mohuan |uhammedIn ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kjo d.m.th.
edhe mohIm I ÌsaIt ,alejhI selam, I cIlI I pergezoI se do te vIje |uhammedI ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem,.
SIpas kesaj, nuk eshte e drejte qe ata te quhen pasues te Ìsaut (|esIhut)
,alejhI selam,.
Po te kIshIn qene pasues te tIj, do te kIshIn besuar ne ate qe I pergezoI aI
vete.
Edhe ÌsaI ,alejhI selam, edhe pejgamberet tjere I dhane premtIm All·llahut se
do ta besojne |uhammedIn ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Perku¡to kur All-llahu morì
µremtìmìn e µe¡yambereve, duke u thene: Merrnì y¡ìthçka qe Une ¡u kam dhene
nya Lìbrì dhe Urtesìa, se µas ¡ush do te vì¡e n¡e ì deryuar, qe te verteto¡e ate
qe ¡u kenì µrane vetì (dhe atehere) ¡u duhet ta besonì dhe duhet ta ndìhmonì
ate. (All-llahu ) tha: A µa¡tohenì me kete dhe a do ta µerkrahnì µremtìmìn Tìm.
Ata thane: Pa¡tohemì. Aì u tha: 0eshmonì ¡u µer kete e edhe Une ¡am µre¡
deshmuesve". (AlI Ìmran 81).
AI qe erdhI pas tyre, qe te vertetoje ate qe kIshIn prane vete eshte
|uhammedI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne kete aludon fjala e All·llahut
,subhanehu ue teala,: "Ne edhe ty (Muhammed) ta zbrìtem lìbrìn (Kur'anìn) e
vertete qe eshte vertetues ì lìbrave te meµarshme dhe yarantues ì tyre.
C¡yko, µra, mes tyre me ate qe All-llahu e zbrìtì, e mos µelqe eµshet e tyre e
te laryohesh nya e verteta qe te erdhì". (el·|aIde 48).
Pra, qarte po kuptohet se pretendImI I tyre se jane pasues te |esIhut, eshte
pretendIm te cIlIn e pergenjeshtron realItetI, sepse ata e mohuan pergezImIn e
|esIhut ,alejhI selam, I cIlI pergezIm Ishte |uhammedI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem,.
E mohImI I |uhammedIt ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte edhe mohIm I
|esIhut ,alejhI selam,.

P-11º: Ç'mendonI për këtë shprehje: "ZotI mos e bëftë"!
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 112

PërgjIgje: Urrej qe dIkush te thote: "ZotI mos e befte". Sepse kjo fjale le pak
hapesIre te nenkuptosh se ka dIkush qe mund ta detyroje All·llahun ne dIçka.
All·llahu ,subhanehu ue teala, -sIç ka thene I derguarI· "Nuk mund tc
detyro]ë cskush". Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Të mos
tho]ë dìkush: D Zot, më ]cl nëse don, D Zot, më mëshìro nëse don, por, le të ]etë ì
vendosur në kërkesën e tì] dhe le të rrìtë shpresën, sepse All·llchun nuk mund tc
detyro]ë cskush në csy]ë, dhe Atì] çdo y]ë që e ]ep nuk ì duket e mcdhe".
1

|e mIre eshte te thote: "ZotI mos e caktofte" ne vend te fjales "ZotI mos e
befte", sepse kjo eshte me larg keqkuptImIt per All·llahun ,subhanehu ue teala,.

P-120: 0Isa njerëz, kur të vdes dIkush, Ia Iexon këto ajete: "0 tì shµìrt ì
bìndur µlotesìsht! Kthehu te Zotì yt ì vetekenaqur e ì µranuar!, a Iejohet kjo!
PërgjIgje: Kjo nuk lejohet t'I thuhet ndonje personI te caktuar, sepse kjo
eshte deshmI se ky njerI eshte prej ketIj llojI.



















Fetvate e namazIt
2


P-121: Ç'është esenca në pastrImIn për abdest dhe gusëII, sI dhe pastrImI
nga çdo papastërtI!
PërgjIgje: Esenca ne pastrImIn per abdest dhe gusell eshte ujI dhe nuk ka
pastrIm perpos se me uje, pa marre parasysh a eshte ujI plotesIsht I paster apo ka
ndryshuar ndonjeren prej cIlesIve te tIj me dIçka te paster.
Ngase mendImI me I vertete eshte se, nese ujI ndryshon ndonjeren prej
cIlesIve te tIj duke u perzIer me dIç te paster dhe pas kesaj ende mbetet I quajtur
uje, aI eshte I paster, I paster ne vete dhe pastrues per tjetrIn.
Nese nuk ka uje apo ekzIston frIka per demtIm nga perdorImI I ujIt, atehere
mIrret tejemmum, duke I meshuar tokes me duar, pastaj ferkImI I fytyres me duar
e pastaj ferkImI I duarve mes vete.
Kjo eshte sa I takon pastrImIt per abdest dhe gusell.
E sa I perket pastrImIt nga papastertIte tjera; ato pastrohen me çdo
menjanues I cIlI e menjanon ate papastertI, qofte uje apo dIç tjeter.
Keshtu, nga shkaku se me pastrImIn nga papastertIte eshte per qellIm largImI
I asaj papastertIe konkrete, me çkado qofte.

1
DuIariu (6339} dIc Muslini (2679}
2
I ¡ara¡rijnë disa fciva që lanë ië lëjnë nc ¡asiëriinë.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 113

Nese ajo papastertI konkrete menjanohet plotesIsht me uje, benzIn apo me
dIç tjeter prej gjerave te lengta apo te ngurta, kjo numrohet pastrIm I vertete.
|Irepo, te pastrImI nga papastertIa e qenIt eshte patjeter qe pastrImI te
behet shtate here, e hera e pare te jete me dhé.
|e kete e kuptojme dallImIn mes pastrImIt per abdest dhe gusell dhe
pastrImIt prej papastertIve tjera.

P-122: A pastrohet papastërtIa me dIç tjetër pos ujIt! SI dhe avuIII me të
cIIIn pastrohen paIItotë, a është pastrues apo jo!
PërgjIgje: |enjanImI I fellIqesIse nuk llogarItet sI adhurIm ne vete, porse
menjanImI I fellIqesIse eshte te lIruarIt nga nje fellIqesI konkrete.
Andaj, me çkado qe mundohesh ta largosh te papastren dhe arrIn ta
menjanosh ate dhe gjurmet e saj, ajo konsIderohet pastrues I tIj, pa marre
parasysh a eshte uje, benzIn apo ndonje menjanues tjeter. Pra, kur te menjanohet
e papastra me çkado qofte, kjo gje konsIderohet pastrIm I rregullt.
8Ile edhe sIpas mendImIt te vertete - te cIlIn mendIm e ka edhe shejhul Islam
Ìben TejmIju· nese papastertIa largohet rastesIsht nga dIellI apo era, edhe kjo
konsIderohet pastrIm me vend.
E kjo, nga shkaku se sIç thash: ajo eshte nje e fellIqesI konkrete, e cIla nese
gjIndet dIkund e ben te papaster ate gje, sI dhe kur te menjanohet, atehere ajo
kthehet prap ne pastertIne e meparme.
0.m.th. kur te menjanohet e papastra dhe gjurmet e saj -e nese mbetet
ngjyra e saj (e cIla nuk mund te menjanohet) nuk prIshe pune· kjo numrohet
pastrIm ne rregull.
0uke u bazuar ne kete themI: AvullI me te cIlIn pastrohen palltote
konsIderohet pastrues I tyre nese menjanohet e papastra.

P-123: Ç'është hukmI I atIj ujI I cIII ka ndryshuar për shkak të ndejtjes së
gjatë!
PërgjIgje: Ky uje eshte I paster dhe pastrues edhe nese ka ndryshuar, ngase
aI nuk ka ndryshuar duke u perzIer me dIç tjeter, porse ka ndryshuar me ndejtjen e
gjate ne kete vend.
Nuk ka gje te keqe te mIrret abdest nga ky uje, abdestI eshte ne rregull.

P-124: Ç'është urtësIa e ndaIImIt të mbajtjes së arIt për meshkujt!
PërgjIgje: 0Ije o tI qe pyet dhe le ta dIje secIlI qe e lexon kete pergjIgje se
urtesIa e te gjItha dIspozItave te sherIatIt per besImtarIn e vertete eshte fjala e
All·llahut dhe e te 0erguarIt te tIj ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,. AI ,azze ue
xhel·le, ka thene: "Kur All-llahu ka vendosur µer n¡e çesht¡e, ose ì deryuarì ì
Tì¡, nuk ì takon (nuk ì le¡ohet) asn¡e besìmtarì dhe asn¡e besìmtare¡e qe ne ate
çesht¡e te tyre µersonale te be¡ne ndon¡e zy¡ìdh¡e t¡eterjare...". (el·Ahzab
J6).
Pra, kushdo qe na pyet per oblIgImIn apo ndalImIn e dIçkaje per te cIlen kane
aluduar argumente nga Kur'anI dhe sunnetI, ne I themI: urtesIa ne ate eshte fjala e
All·llahut ose fjala e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e kjo urtesI
eshte e mjaftueshme per çdo besImtar.
Kur e pyeten Ajshen ,radIjall·llahu anha, se pse gruaja e cIla ka pasur
menstruacIone I kompenzon dItet qe nuk I ka agjeruar ndersa nuk I kompenzon
namazet qe nuk I ka falur, ajo tha vetem keshtu: "Kur na vInte hajzI, u urdheronIm
per kompenzIm te agjerImIt e nuk u urdheronIm per kompenzIm te namazIt
1
" ,
sepse per besImtarIn shkak I mjaftueshem eshte tekstI nga Kur'anI ose sunnetI.

1
DuIariu (321}; Muslini (335}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 114

Por, nuk ka gje te keqe nese njerIu hulumton rreth ndonje shkak tjeter apo
mundohet te gjen ndonje urtesI te asaj dIspozIte.
Kjo Ia shton edhe me teper qetesIne; I qartesohet pozIta e larte qe e ka lIgjI I
All·llahut ,subhanehu ue teala ne rastIn kur I lIdhe dIspozItat me shkaqet; sI dhe I
mundesohet qe te beje kIjas (krahasIm) per ndonje çeshtje tjeter per te cIlen nuk
ka tekst nga sherIatI, mIrepo ne te gjIndet I njejtI shkak qe eshte te çeshtja per te
cIlen ka tekst.
Pra, te njohurIt e urtesIve I ka keto trI dobI qe I permendem.
Pas gjIthe kesaj, per pyetjen qe parashtruat themI: Eshte vertetuar nga
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ndalImI I mbajtjes se arIt per
meshkujt, ndersa per femrat jo.
UrtesIa e kesaj eshte kjo: se arI eshte prej gjerave me te shtrenjta me te
cIlat njerIu zbukurohet dhe stolIset, arI eshte stollI dhe xhevahIr, e burrI nuk eshte
per kete gje.
0.m.th. nuk eshte njerI I cIlI ka nevoje per plotesIm me dIç tjeter, porse burrI
eshte I plote ne veten e tIj, per shkak te burrerIse qe gjIndet ne te dhe aI nuk ka
nevoje qe te zbukurohet per dIkend me dIçka qe mund te ndIkoje te personI tjeter,
gje qe eshte e kundert me gjInIne tjeter, sepse gruaja eshte e manget dhe ka
nevoje per plotesIm ne bukurIne e saj, ashtuqe ka nevoje te stolIset me llojet me
te shtrenjta te xhevahIreve dhe me kete te behet terheqese per bashkejetese mes
saj dhe burrIt te saj.
Per kete pra, gruas I eshte lejuar qe te stolIset me arI, ndersa burrIt jo.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ne nje cIlesIm te grave ka thene: "A, ate qe
rrìtet me stolì, e ne dìaloy eshte ì µaqarte". (ez·Zuhruf 18).
|e kete besoj se u be e qarte urtesIa e ndalImIt te mbajtjes se arIt per
burrat.
|e kete rast shfrytezoj qe t'ua jap nje keshIlle atyre meshkujve te cIlet
stolIsen me arI.
Ata me kete gjest e kane kundershtuar All·llahun, te derguarIn e TIj dhe e
kane shtyre veten e tyre ne nje prej cIlesIve te grave. SI dhe kane marrur ne duart
e tyre gace te zjarrIt dhe zbukurohen me te, sIç eshte vertetuar kjo nga Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
Ata e kane oblIgIm qe te pendohen nga kjo gje, e nese deshIrojne te
zbukurohen me argjend brenda kufIjve te sherIatIt, atehere nuk prIshe pune, e
poashtu edhe me dIç tjeter pos arIt nga metalet, nese mbajne unaza nga ato nuk
prIshe pune poashtu, nese nuk teprohet.

P-125: A Iejohet vëndImI I dhëmbëve të arIt!
PërgjIgje: 7endImI I dhembeve te arIt nuk lejohet per burrat, pos ne raste te
patjetersueshme, nga shkaku se ndalohet per meshkujt mbajtja e arIt dhe stolIsja
me te.
Ndersa per femrat, nese eshte nga tradIta e atIj popullI qe grate e tyre te
stolIsen me dhembe nga arI, atehere nuk prIshe pune qe ajo te vendoje dhembe
prej arIt nese e kane tradIten kesIsojI dhe nese nuk behen harxhIme te teperta.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Arì dhe mëndc]shì
]cnë bërë hcllcll për yrctë e këtì] ummetì"
1
.
Nese nje grua vdes ne kete gjendje apo ndonje burre I cIlI ka vere dhembe arI
per rast te patjetersueshem, atehere lejohet t'u hIqen ato dhembe perveç nese
kIhet dro dermImI I te vdekurIt gjegjesIsht kIhet dro nga çarja e mIshIt te
dhembeve, ne kete rast I lIhen dhembet. E kjo nga shkaku se arI konsIderohet
pasurI, e pasurIne duhet ta trashegojne trasheguesIt, ashtuqe lenIa e tyre te I
vdekurI dhe varrosja e tyre konsIderohet humbje e pasurIse pa nevoje.

1
TirnidIiu (1720}; Ncsaiu (5163}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 115


P-126: A Iejohet të kryhet nevoja (urIna) në vendet ku mIrret abdest, gjë
e cIIa është shkak për zbuIImIn e avretIt
1
të këtIj personI!
PërgjIgje: Nuk I lejohet njerIut qe te zbulon avretIn e tIj para dIkujt qe nuk
lejohet te shIkoje ne te. Kur njerIu zbulon avretIn e tIj neper vendet qe jane te
pregatItura per abdest dhe ne vend ku mund ta shohIn te tjeret, ky person me kete
gjest eshte mekatar.
Fukahate
2
·All·llahu I meshIrofte· kane thene se njerIu ne kete rast e ka per
oblIgIm te kryen nevojen larg nga njerezIt dhe nese nuk ka uje te pastrohet me
gure, me lecka apo me dIç tjeter, ashtuqe te pastron vendIn e daljes se nevojes me
tre te ferkuara apo me teper.
Kane thene: e ka oblIgIm te veproje keshtu nga shkaku se aI po te kryente
nevojen ne vend ku e shohIn njerezIt, do te bIente ne haram.
E ajo, pa te cIlen nuk mund te largohesh prej haramIt eshte vaxhIb.
Per kete pra, themI: Nuk I lejohet njerIut qe te zbulon avretIn para tjereve,
por duhet te mundohet te gjen vend ku nuk e shohIn te tjeret.

P-127: A Iejohet urInImI në këmbë!
PërgjIgje: UrInImI ne kembe lejohet me dy kushte:
Nje: Te jete I sIgurte nga sterpIkja me urIne.
0y: Te jete I sIgurte nga dIkush se mund t'a sheh avretIn e tIj.

P-128: A Iejohet të hyhet në nevojtore me mus'haf!
PërgjIgje: 0Ijetaret thone se nuk lejohet qe njerIu te hyn ne nevojtore me
mus'haf per shkak te nderIt dhe madheshtIse qe ka, andaj nuk ka hIje qe te hyhet
me te ne kete vend, All·llahu na ndIhmofte.

P-12º:A Iejohet të hyhet në nevojtore me Ietra në të cIIat është I shkruar
emrI I AII-IIahut!
PërgjIgje: Lejohet te hyhet ne nevojtore me keso lloj letra nese gjInden ne
xhep dhe nuk duken, por jane te fshehura dhe te mbuluara.
8Ile ne shume emra te njerezve gjIndet emrI I All·llahut ,azze ue xhel·le,
sIkurse Abdullah, AbdulAzIz etj.

P-130: Kur njerIu gjIndet në nevojtore, në çfarë mënyre duhet ta thotë
besmeIen!
PërgjIgje: Kur njerIu gjIndet ne nevojtore, besmelen e thote me zemer e jo
me gjuhe, sepse te oblIguarIt e shqIptImIt te besmeles para abdestIt dhe gusllIt nuk
eshte I argumentuar forte.
Ìmam AhmedI ,rahImehullah, ka thene: "Nuk ka ndonje transmetIm te vertete
nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, lIdhur me besmelen para
abdestIt".
Per kete dIjetarI el·|ueffIk -autorI I lIbrIt el·|ugnI· sI dhe te tjere kane
mendImIn se besmeleja para abdestIt eshte sunnet e jo vaxhIb.

P-131: A Iejohet të kthehemI kah Çabeja apo t'Ia kthejmë shpInën gjatë
kryerjes së nevojës!
PërgjIgje: Per kete çeshtje dIjetaret kane dIsa mendIme:

1
Avrci quIcn ¡jcsëi c iur¡sInc ië njcriui ië cilai nul lcjoIci ië zluloIcn ¡ara
ijcrëvc. (sI.¡.}
2
FulaIa ësIië sIunës i fjalës fcliI që d.n.iI. dijciar i juris¡udcncës islanc.
(sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 11ó

0Isa dIjetare kane thene se ndalohet te kthyerIt kah Qabeja apo te kthyerIt
shpInen asaj, kur kryerja e nevojes behet jashte nevojtoreve te ndertuara.
Per kete kane argumentuar me hadIthIn e Ebu EjjubIt ,radIjall·llahu anhu, se
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kur tc kryenì nevo]ën,
mos u kthenì kch Kìble]c dhe mos ìc kthenì shpìnën csc], por kthehunì nyc Lìnd]c
ose Perëndìmì
1
",
2
. Ebu EjjubI ka thene: Kur shkuam ne Sham, pame se nevojtoret e
tyre IshIn te ndertuara drejt Qabes, e ne gjate kryerjes se nevojes shtremberonIm
pak dhe pastaj kerkonIm falje prej All·llahut.
Ky grup I dIjetareve thane se ky hadIth ka per qellIm kryerjen e nevojes
jashte nevojtoreve te ndertuara.
Ndersa ne ato te ndertuara: Lejohet te kthyerIt kah KIbleja dhe te kthyerIt e
shpInes asaj, duke argumentuar me hadIthIn e Ìben DmerIt ,radIjall·llahu anhu, I
cIlI ka thene: "Ìsha nje dIte ne shtepIne e Hafses, dhe pashe te derguarIn duke
kryer nevojen I kthyer kah ShamI e me shpIne kah Qabeja"
J
.
0Isa tjere kane thene: Nuk lejohen asnjera prej dy menyrave ne asnje rast,
pa marre parasysh ne ndertesa apo jashte tyre dhe kane argumentuar me hadIthIn
e lartcItuar te Ebu EjjubIt.
Ndersa hadIthIt te Ìben DmerIt I jane pergjIgjur keshtu:
Së parI: Ka mundesI qe kjo te Ishte para se te vInte ndalImI I Fesulull·llahut
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
0y: NdalImIt I jIpet perparesI, sepse ndalImI eshte transferues nga esenca, e
cIla eshte lejImI, e transferuesI nga esenca ka perparesI.
Tre: HadIthI I Ebu EjjubIt eshte fjale e hadIthI I Ìben DmerIt eshte veper, e
ska mundesI qe vepra ta kundershton fjalen.
Per vepren ka mundesI te thuhet se ajo eshte e veçante per Fesulull·llahun
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, apo ka mundesI te thuhet se ka harruar sI dhe ka
mundesI te thuhet edhe dIç tjeter.
E mendImI I vërtetë sIpas meje ne kete mesele eshte:
Jane haram te dy metodat ne hapesIre, lejohet t'I kthehet shpIna brenda
ndertese e nuk lejohet te kthyerIt drejt saj.
Sepse per ndalImIn nga te kthyerIt drejt saj nuk ka ndonje transmetIm qe
kundershton kete, ndersa per ndalImIn nga te kthyerIt e shpInes eshte hadIthI I
Ìben DmerIt, poashtu te kthyerIt e shpInes eshte me e vogel sesa te kthyerIt drejt
saj.
|u per kete -All·llahu A'lem· ka ardhur lehtesImI kur njerIu gjIndet ne
ndertese, mIrepo me se mIrI eshte qe edhe kete mos ta beje, nese ka mundesI.

P-132: Kur të daIIn gazra nga njerIu, a është obIIgIm që të pastron vendIn!
PërgjIgje: 0alja e eres nga anusI e prIshe abdestIn, sepse Fesulull·llahu ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Mos të del cskush nyc ncmczì përderìsc nuk
dëy]on zë cpo ndìen erë"
4
.
|Irepo nuk e oblIgon pastrImIn e anusIt e as gusllIn sepse nuk ka dalur dIçka
qe e patjeterson gusllIn.
Pra, nese ndIen ere atehere prIshet abdestI dhe mjafton qe njerIu te merr
abdest (nese don te falet apo te rrIje me abdest), d.m.th. te lane fytyren sebashku
me gojen dhe hunden, krahet e tIj gjer ne berryla, te ferkon koken dhe veshet sI
dhe t'I lane kembet derI ne zogj.

1
I la urdIëruar ië liIcIcn laI Lindja osc Pcrëndini ¡ër sIlal sc Qalja ësIië në
Jug lur gjindcsI në Mcdinc, c Fcsulull-llaIu ,sal-lall-llaIu alcjIi uc scl-lcn, lur c
iIa lëië isIic në Mcdinc. D.n.iI. qëllini i ndalinii ië Tij ësIië që nos ië liIcIcn
laI Qalcja. (sI.¡.}
2
DuIariu (144}; Muslini (59}
3
DuIariu (145}
4
DuIariu (137} Muslini (361}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 117

Ketu dhe dua t'ua teheqI verejtjen dIsa njerezve per nje çeshtje, e ajo eshte:
se dIsa njerez pasIqe te kryejne nevojen e madhe apo te vogel e pastrojne vendIn e
fellIqur, e kur te vIje pastaj koha e namazIt, para se te marrIn abdest mendojne se
prap duhet te pastrojne organet e tyre, e kjo nuk eshte ne rregull.
Kur njerIu I lane organet e tIj pas kryerjes se nevojes, vetemse eshte pastruar
vendI, e pasIqe eshte pastruar nuk ka nevoje qe te perserItet pastrImI.
QellImI I pastrImIt te organeve pas kryerjes se nevojes eshte pastrImI I atyre
pjeseve te trupIt. E kur te pastrohen, nuk mundet qe prap te kthehet papastretIa
aty.

P-133: Kur përforcohet urdhërI për përdorImIn e mIsvakut! 0he ç'është
dIspozIta e përdorImIt të mIsvakut për atë I cIII është duke prItur namazIn gjatë
hutbes!
PërgjIgje: UrdherI per perdorImIn e mIsvakut perfocohet pas ngrItjes nga
gjumI, ne momentIn e hyrjes ne shtepI, gjate abdestIt kur te lane gojen dhe kur te
ngrItet per namaz.
Poashtu lejohet per ate I cIlI eshte duke prItur namazIn, por gjate hutbes nuk
ben, sepse kjo e largon nga degjImI I hutbes, perveç nese kotet, atehere e perdore
mIsvakun me qellIm qe ta largoje te koturIt.

P-134:A është vaxhIb besmeIeja para abdestIt!
PërgjIgje: 8esmeleja para abdestIt nuk eshte vaxhIb, por sunnet, per shkak se
ne verIfIkImIn e hadIthIt qe ka te beje me kete ka mendIm, Ìmam AhmedI
,rahImehullah, ka thene: "Nuk ka ndonje transmetIm te vertete nga Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, lIdhur me besmelen para abdestIt".
Ìmam AhmedI -sIç e dIjne te gjIthe· eshte prej Imamave ne çeshtjet e hadIthIt
dhe pre hafIzave te hadIthIt. E kur te thote se nuk ka ndonje transmetIm te vertete
rreth kesaj, atehere mbesIm dIçka te paqete ne shpIrt.
PasIqe ne verIfIkImIn e atIj hadIthI ka mendIme, atehere nuk I takon njerIut
qe t'ua patjetersoje te tjereve ate e cIla nuk eshte e vertetuar nga Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
|u per kete mendoj se besmeleja para abdestIt eshte sunnet, mIrepo aI I cIlI
mendon se hadIthI eshte I vertete e ka oblIgIm te punoje sIpas tIj, d.m.th. te
besoje se besmeleja eshte vaxhIb, sepse fjala e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem,: "Nuk kc cbdest..."
1
ka te beje me mohImIn e vertetesIse se abdestIt e
jo plotesInee tIj.

P-135: Ç'është dIspozIta e synetImIt për meshkujt dhe femrat!
PërgjIgje: 0IspozIta e synetImIt eshte çeshtje per te cIlen ka mjaft mendIme,
mendImI me I afert eshte se aI eshte vaxhIb per meshkujt e sunnet per femrat.
Po bejme dallIm mes gjInIve nga shkaku se te meshkujt ajo ben nje dobI te
madhe, e cIla ka te beje ngusht me nje nga kushtet e namazIt, e ajo eshte
pastertIa; sepse nese lafsha mbetet, atehere, kur te del urIna nga vrIma e penIsIt,
mbetet dhe mblIdhet nje sasI e urInes ne lafshe.
Kjo behet shkak qe te djeg penIsI apo per te marrur ndezje sI dhe çdohere qe
levIze del dIçka nga urIna dhe I ben te papastra rrobat, e me keto rroba nuk mund
te falet.
E tek femrat nuk ben asgje me teper sesa pakesImIn e epshIt, e kjo eshte
kerkIm I dIçkaje te panevojshme mjaft, e nuk eshte se deshIron te largon ndonje te
keqe me kete.

1
Ka ¡ër qëllin IadiiIin. ºNul la nanaz ¡a aldcsi dIc nul la aldcsi ¡a lisnilaI".
(sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 118

Per ta bere te oblIguar synetImIn dIjetaret e kane kushtezuar qe personI te
mos kete frIke se do te vdes apo do te semuret, e nese frIkohet atehere nuk e ka
oblIgIm.
Sepse vaxhIbet nuk jane te oblIgueshme ne raste te pamundesIse, frIkes nga
shkaterrImI apo demtImI.
E argumentet se kjo eshte vaxhIb per meshkujt jane:
Se parI: Ka shume hadIthe ku Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I
urdheronte te behen synet ata qe pranonIn ÌslamIn
1
, a esenca e urdherIt eshte
oblIgImI.
0y: SynetImI eshte dallIm mes muslImaneve dhe te krIshtereve. 8Ile
muslImanet pas betejave, ushtaret e tyre I njIhnIn nepermjet synetImIt.
Eshte thene: SynetImI eshte veçorI, pasIqe eshte veçorI atehere eshte
oblIgIm. Sepse e kemI oblIgIm te dallohemI prej kafIrave dhe e kemI te ndaluar te
perngjasohemI me ata, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
thene: "Kush përny]csohet me n]ë popull cì është me ctc".
2

Tre: SynetImI eshte prerje e nje pjese nga trupI, e prerja e dIçkaje nga trupI
eshte haram, e nuk mund te lejojme nje haram perveç nese ballafaqohet me nje
vaxhIb. SIpas kesaj e shohIm se synetImI eshte vaxhIb.
Kater: Te gjIthe jane te pajtImIt se kujdestarI I jetImIt mund ta urdheron
jetImIn qe te behet synet.
Kjo ne shIkIm te pare eshte demtIm ndaj jetImIt dhe pasurIse se tIj, sepse
edhe xherahun duhet ta paguaje nga pasurIa e jetImIt. S
SIkur te mos Ishte vaxhIb nuk do t'I lejoheshte demtImI I jetImIt dhe pasurIse
se tIj.
Keto argumente te sherIatIt dhe logjIkore argumentojne se synetImI eshte
vaxhIb per meshkujt.
E per vajzat nuk mund te themI se eshte vaxhIb.
Pra, mendImI me I sakte eshte se synetImI eshte vaxhIb per meshkujt e jo per
femrat.
Ka nje hadIth I dobet I cIlI thote: "Synetìmì është oblìyìm për burrct dhe
nderë për yrctë"
J
. E sIkur te Ishte hadIthI I vertete nuk do te kIshte nevoje per
argumente tjera.

P-136: Nëse njerIu ka dhëmbë artIfIcIaI, a e ka obIIgIm që gjatë Iarjes së
gojës në abdest t'I heqë ato apo jo!
PërgjIgje: Nese njerIu ka dhembe artIfIcIal, me e drejte me duket se nuk
duhet t'I heqe, kjo eshte e ngjashme me unazen, e unazen nuk duhet hequr gjate
abdestIt por me mIre eshte qe ta levIze vetem, mIrepo nuk e ka oblIgIm.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e mbante unazen dhe nuk ka
ndonje transmetIm se e ka hequr gjate abdestIt.
Kjo eshte me e drejte edhepse keto dhembe e pengojne depertImIn e ujIt,
bIle sI argument mund te shtojme edhe ate heqja dhe vendImI I tyre te dIkush
mund te shkaktoje veshtIresI te madhe.

P-137: Cjatë abdestIt, a duhet të mIrret ujë të rI për veshët!
PërgjIgje: Nuk duhet te mIrret uje te rI per veshet, bIle sIpas mendImIt te
vertete edhe nuk eshte e pelqyeshme. E kjo, ngase te gjIthe ata qe kane
transmetuar abdestIn e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk kane
permendur se aI mIrrte uje te rI per ferkImIn e vesheve.

1
Musncdi i Inan AIncdii (3/415}
2
Elu Davudi (4031}
3
Transncioi Inan AIncdi në Musncd (5/75}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 11º

|e se mIrI eshte qe t'I ferkon veshet me ujIn qe I ka mbetur neper gIshta pas
ferkImIt te kokes.

P-138: Çka do të thotë tertIbI (rendItja) dhe muvaIatI (vIjueshmërIa) në
abdest! 0he ç'është dIspozIta e tyre!
PërgjIgje: |e fjalen tertIb eshte per qellIm qe te fIllosh marrjen e abdestIt
ashtu sI ka fIlluar All·llahu, e All·llahu kur na e tregon abdestIn fIllon me
permendjen e larjes se fytyres, pastaj larjen e kraheve, pastaj ferkImIn e kokes e
pastaj larjen e kembeve.
Nuk ka permendur larjen e duarve para larjes se fytyres, sepse larja e duarve
para fytyres nuk eshte vaxhIb por eshte sunnet.
Ky pra, eshte tertIbI, te fIllosh larjen e atyre pjeseve te trupIt ashtu sI I ka
rendItur All·llahu ne ajetIn e abdestIt.
Kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, bente haxhxhIn dhe arrItI
te Sa'jI, fIlloI nga Safaja, e kur hypI ne te lexoI: "Saja" dhe "Merve" ¡ane nya
shen¡at (µer adhurìm) e All-llahut". (el·8ekare 158),(dhe tha) po fIlloj me ate qe
ka fIlluar All·llahu
1
, pra, sqaroI se fIlloI me Safane para |erves duke fIlluar me ate
qe ka fIlluar All·llahu ,azze ue xhel·le,.
E me fjalen muvalat eshte per qellIm qe gjate abdestIt te mos pauzohet prej
larjes se nje pjese te trupIt derI ne larjen e pjeses tjeter, sI p.sh. e lan fytyren,
ndersa larjen e kraheve e le per me vone.
Ne kete rast ketIj I ka Ikur muvalatI, keshtuqe e ka oblIgIm qe te perserIse
abdestIn prej fIllImIt, sepse kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, pa
nje njerI qe kIshte marrur abdest, mIrepo nje pjese sa thonjI ne kemben e tIj nuk e
kIshte lare, I tha: "Kthehu, dhe merr mìrë cbdest"
2
, ndersa ne transmetImIn e Ebu
0avudIt: "...dhe e urdhëroì që tc përsërìsë cbdestìn".
Kjo eshte argument se muvalatI (vIjueshmerIa) eshte kusht. Poashtu abdestI
eshte nje Ibadet dhe nuk mund te ndahet ne pjese.
ThemI: Se tertIbI dhe muvalatI gjate abdestIt jane dy farze prej farzeve te
abdestIt.

P-13º: Çka duhet të bën njerIu nëse pas abdestIt e sheh se ka harruar të
Ianë ndonjë pjesë prej pjesëve që duhet të Iahen!
PërgjIgje: Nese njerIu merr abdest dhe harron te lane ndonje prej pjeseve qe
duhet te lahen dhe kjo I kujtohet shpejt, atehere ky person e lane ate pjese dhe
pjeset qe vIjne me rend.
P.sh. nje person ka marrur abdest dhe ka harruar te lane krahun e majte,
d.m.th. ka lare krahun e djathte, ka ferkuar koken dhe veshet pastaj ka lare
kembet, e kur perfundon me kembet e veren se nuk e ka lare krahun e majte.
KetIj I themI: Laje krahun e majte, pastaj ferkoje koken dhe veshet dhe lajI
kembet. Ì themI te perserIse ferkImIn e kokes, te vesheve dhe larjen e kembeve
per shkak te tertIbIt (rendItjes), sepse eshte vaxhIb qe abdestI te jete I rendItur
ashtu sI e ka rendItur All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "...lanì jytyrat
tua¡a dhe krahet tua¡ derì ne berryla; jerkonì kokat tua¡a, e kembet lanì derì
ne dy zoy¡t...". (el·|aIde 6).
E nese kjo gje I kujtohet pas nje momentI me te gjate, atehere duhet ta
perserIse abdestIn prej fIllImIt.
Shembull: nje njerI merr abdest dhe harron te lane krahun e majte, e kryen
abdestIn pastaj kalon nje kohe me e gjate e tanI I kujtohet se ka harruar te lane
krahun e majte.

1
Muslini, la¡iiulli i Ia×Iii, lrcu. Mënyra c Ia×Iii ië Fcsulull-llaIui ,sal-lall-llaIu
alcjIi uc scl-lcn,.
2
Muslini (243}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 120

Ne kete rast e ka oblIgIm te merr perserI abdest per shkak se I ka Ikur
muvalatI (vIjueshmerIa), e muvalatI eshte kusht per vertetesIne e abdestIt.
Por, duhet ta dIne, qe nese kjo I ndodh me dyshIm, d.m.th. pasIqe te merr
abdest fIllon te dyshon se a e ka lare krahun e majte a te djathtIn apo jo, ose a e
ka lare gojen a hunden apo jo, ne kete rast nuk I jep rendesI dyshImIt aspak, por
vazhdon namazIn dhe nuk ka asgje te keqe.
Kjo eshte keshtu ngase dyshImI I cIlI vjen ne Ibadete pas kryerjes se tyre
eshte I pavlefshem.
SIkur te thonIm se eshte I vlefshem do te lejonIm hapjen e dyerve te vesveses
te njerezIt, dhe secIlI njerI do te fIllon te dyshoje ne adhurImet e tIj.
Prej meshIres se All·llahut ,subhanehu ue teala, eshte qe te mos I vIhet veshI
dyshImIt I cIlI ndodhe pas kryerjes se IbadetIt, perveç nese bIndet se ka lene
mangut dIçka, atehere e ka oblIgIm qe ta plotesoje ate. All·llahu e dI me se mIrI.

P-140: Nëse ndaIet ujI gjatë marrjes së abdestIt, e pastaj vjen prap pasIqë
të jenë tharë pjesët e Iara paraprakIsht, a duhet të vazhdon njerIu nga aty ku
ka mbetur apo duhet të merr prej fIIIImIt!
PërgjIgje: Kjo ka lIdhje te ngushte me ate se çka nenkuptojme me
vIjueshmerIne ne abdest dhe a eshte kusht per vertetesIne e abdestIt, dIjetaret ne
kete çeshtje kane dy mendIme.
|endImI I vertete eshte se vIjeshmerIa gjate abdestIt (muvalatI) eshte kusht
dhe se abdestI nuk konsIderohet ne rregull nese nuk e ben ate.
0.m.th. nese lane nje pjese, pastaj me vone vazhdon me pjeset tjera, nuk ka
abdest.
AbdestI eshte Ibadet ne vete dhe eshte patjeter qe te jete I ngjItur prej ne
fIllIm derI ne mbarIm.
Nese themI pra, se vIjueshmerIa eshte oblIgIm dhe kusht per vertetesIne e
abdestIt, atehere ne çfare menyre duhet te jete ajo:
0Isa dIjetare kane thene: |uvalatI eshte qe te mos e vonoje larjen e nje
pjese nga tjetra derIsa te thahet ajo e para, per nje kohe normale, perveç nese e
vonon per ndonje shkak qe ka te beje me vete pastertIne, sIkurse te kete ne
ndonje gjymtyre boje dhe mundohet ta hjeke ashtuqe vonohet derIsa t'I thahen
pjeset tjera.
Ne kete rast aI vazhdon prej aty ku ka mbetur edhe nese vonohet shume,
sepse vonImI I tIj kIshte lIdhje me vete pastertIne.
E nese vonohet per te gjetur uje -sIç eshte rastI ne kete pyetje·, dIsa dIjetare
kane thene: KetIj I ka Ikur muvalatI, andaj duhet te merr abdest serIsh, e dIsa tjere
thone: Nuk I ka Ikur muvalatI sepse kete nuk e ka bere me qejfIn e tIj, mIrepo aI
vazhdImIsht pret qe te ploteson abdestIn e tIj, andaj, sIpas mendImIt te dyte, kur
te vIje ujI prap, ky vazhdon abdestIn e tIj prej ku ka mbetur edhe nese I jane thare
pjeset e lara paraprakIsht.
E kjo, nga shkaku se dIsa dIjetare te cIlet kane mendImIn se muvalatI eshte
oblIgIm dhe kusht per abdestIn, thone: |uvalatI nuk ka te beje aspak me tharjen e
pjeseve, por ka te beje me tradIten.
Per ate qe thote tradIta se eshte vonIm, atehere aI eshte vonIm dhe prIshet
muvalatI, e per ate qe thote tradIta se nuk eshte vonIm, atehere nuk eshte vonIm
sI p.sh. ata qe presIn ardhjen e ujIt pasIqe eshte ndalur.
Ata ne kete moment jane te zenur me gjetjen e ujIt dhe kjo tek ata nuk
konsIderohet ndarje e fIllImIt te abdestIt me fundIn e tIj. Pra, vazhdojne nga aty
ku kane mbetur, kjo eshte me e mIra.
0.m.th. kur te vIje ujI, vazhdojne abdestIn, ·ZotI na ruajte· perveç nese
zgjate nderprerja e ujIt nje kohe te gjate, saqe del nga kufIjte e tradItItes,
atehere marrIn abdest prej fIllImIt. Kjo eshte çeshtje e lehte.

FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 121

P-141: A është me vend abdestI I asaj, e cIIa I ka thonjët e Iyera me IIak!
PërgjIgje: Nuk lejohet perdorImI I llakut ne kohet kur gruaja duhet te falet,
sepse aI pengon depertImIn e ujIt te thonjet gjate pastrImIt, dhe çdo gje qe
pengon depertImIn e ujIt, nuk lejohet te perdoret per ate qe merr abdest apo
deshIron te pastrohet, sepse All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "...lanì
jytyrat dhe duart
1
tua¡a...". (el·|aIde 6).
Kjo grua e cIla ne thonjet e saj ka llak, atehere kjo pengon arrItjen e ujIt,
nese nuk I lan thonjet d.m.th. nuk I ka lare duart, e me kete edhe ka lene nje farz
prej farzeve te abdestIt apo gusllIt.
E gruaja e cIla nuk falet ·d.m.th. eshte ne menstruacIone apo lehonI· I
lejohet te perdore llakun, perveç nese kjo veper eshte prej veçorIve te
pabesImtareve.
Nese eshte, atehere ndalohet per shkak te perngjasImIt me ata.
Kam degjuar se dIkush ka dhene fetva se kjo eshte e njejte sIkurse veshja e
mesteve dhe I lejohet gruas ta perdore llakun duke e lere ne thonjet e saj nje dIte
e nje nate, e nese eshte udhetare tre dIte e tre nate
2
, por kjo eshte gabIm.
|e çdo gje qe njerezIt mbulojne dIçka nga trupI nuk kuptohet se kjo eshte e
njejte me mestet, sepse mestet jane dIçka per te cIlen ka treguar sherIatI se
lejohet ferkImI mbI to, edhe ate ne rast nevoje me se shumtI. Kemba ka nevoje te
nxehet dhe te mbulohet, sepse ajo ka kontakt dIrekt me token, guret, te ftohtIn
etj., e All·llahu ,subhanehu ue teala, e ka veçuar ferkImIn mbI to.
|und te bejne krahasIm ndoshta edhe me Imamen
J
, por nuk eshte ne rregull,
sepse Imameja vIhet ne koke, e oblIgImI per koken (gjate abdestIt) eshte me I
lehte prej startIt, sepse farz eshte vetem ferkImI I kokes, e duart, eshte farz larja
e tyre.
Per kete edhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk u lejoI grave
qe te marrIn mes'h mbI dorezat e tyre edhepse ato e mbulojne doren.
Kjo aludon se nuk I lejohet njerIut qe te krahason çdo mbulese me mestet
dhe Imamen.
|uslImanI e ka oblIgIm qe te jep tere mundIn ne njohjen e te vertetes dhe te
mos veproje me asnje fetva para se te medItoje se All·llahu ,azze ue xhel·le, do ta
pyet per ate, sepse ky eshte lIgj I All·llahut ,azze ue xhel·le,.
All·llahu jep suksese dhe udhezon ne rrugen e drejte.

P-142: SI është forma e abdestIt të rreguIIt!
PërgjIgje: Forma e abdestIt te rregullt mund te jete ne dy menyra:
Nje menyre e cIla eshte vaxhIb pa te cIlen nuk mund te kete abdest, e kjo
eshte e permendur ne ajetIn: "0 ¡u qe besuat! Kur donì te nyrìtenì µer te jalur
namazìn, lanì jytyrat tua¡a, krahet tua¡ derì ne berryla; jerkonì kokat tua¡a,
e kembet lanì derì ne dy zoy¡t". (el·|aIde 6).
Ashtuqe duhet te lahet fytyra nje here e ketu hyn edhe larja e gojes dhe
hundes
4
, larja e kraheve prej gIshterInjve e derI te berrylat nje here ·duhet te
kujdeset njerIu mIre qe krahet sebashku me berrylat, sepse dIsa njerez, kete e
zene ne asgje dhe nuk I lajne perpos berrylave· e kjo eshte gabIm, pastaj ferkon
koken nje here e prej kokes jane edhe veshet dhe pastaj I lane kembet derI ne dy
zogjt nje here poashtu.

1
Nul la lundërsIiin ncs ¡ërliIinii ië lëiij ajcii në lëië vcnd dIc ic ¡ycija 139,
¡ër sIlal sc në gjuIën aralc dorë (jcdun} quIci ¡rcj gisIiërinjvc ië dorës c dcri icl
su¡ci. Për lëië sIlal nc c lcni ¡ërliIycr lëiu ºduari" c ic ¡ycija 139 c lcni
¡ërliIycr ºlraIëi". (sI.¡.}
2
AsIiu si lcjoIci cdIc nlajija c ncsicvc. (sI.¡.}
3
Një lloj nlulcsc c lolës ic aralëi që ësIië c gjaië dIc nlësIiillci rrciI
lolës.(sI.¡}
4
Sc¡sc goja dIc Iunda janë ¡jcsë ië fyiyrës. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 122

Kjo menyre eshte ajo e oblIguara, qe duhet patjeter te behet.
E menyra e dyte e abdestIt, e cIla eshte mustehab do ta tregojme ne vIjIm me
ndIhmen e All·llahut ,subhanehu ue teala,:
Thote ne fIllIm 8IsmIl·lah dhe I lane duart e tIj trI here, pastaj e lan gojen
dhe hunden trI here duke marre uje trI here.
Pastaj lane fytyren trI here, pastaj krahet e tIj gjer ne berryla nga trI here
duke fIlluar me te djathten pastaj te majten.
Pastaj e ferkon koken nje here duke I lagur duart dhe duke fIlluar ferkImIn
prej mbI ball derI ne qafe dhe duke I kthyer duart prap te ballI, pastaj ferkon
veshet duke I futur gIshtat tregues ne veshe e me gIshtat e medhenj duke I ferkuar
pjeset e jashtme te veshIt. 7azhdon duke I lare kembet derI ne zogj nga trI here
duke fIlluar me te djathten pastaj te majten, e pas kesaj thote:
-' `' ·¹' ` ¸' ~+~' ·¹¸~¸ ¸ -~-= '~~=~ ¸' ~+~' ¸ ·¹ =-¸~ ` -~=¸ , ¸--'¸-¹' ¸~ ¸-¹·=' »+¹¹'
¸-¸+=-~¹' ¸~ ¸-¹·='¸ .
Esh·hedu el·la Ilahe Il·lall·llahu vahdehu la sherIke lehu, ue esh·hedu enne
|uhammeden abduhu ue resuluhu, All·llahumme xh'alnI mInet·teuuabIne ue·
xh'alnI mInel mutetahhIrIn. (0eshmoj se nuk ka te adhuruar tjeter perveç All·llahut
Nje, I 7etem dhe I Pashoq, sI dhe deshmoj se |uhammedI eshte rob dhe I derguar I
TIj. D ZotI Im, me ben prej atyre qe pendohen shume dhe me ben prej atyre qe
pastrohen).
Nese e ben kete, atehere ketIj I hapen tete dyert e xhennetIt qe te hyje nga
cIla te doje, keshtu eshte hadIthI I vertete I transmetuar nga DmerI
1
,radIjall·llahu
anhu,.

0y fjaIë mbI mënyrën e pastrImIt të të sëmurIt

0IjetarI ynë I nderuar ,rahImehuIIah, ka thënë:

HamdI I takon All·llahut, ate e falenderojme, prej TIj ndIhme dhe falje
kerkojme. PendohemI tek AI dhe kerkojme mbrojtje prej te keqIjave te vetveteve
dhe veprave tona. Ke e udhezon All·llahu, ska kush e lajthIt dhe ke e humb All·
llahu, ska kush e udhezon. 0eshmoj se nuk ka te adhuruar me te drejte pos All·
llahut, I CIlI eshte Nje dhe I Pashoq dhe deshmoj se |uhammedI eshte rob dhe I
derguar I tIj, paqa e All·llahut qofte mbI te, famIljen e tIj, shoket e tIj dhe
pasuesIt e tIj te sInqerte dhe atyre u takofte shpetImI I madh.
ThemI: Keto jane ca fjale te shkurtera per te treguar se çka kane per oblIgIm
te semurIt lIdhur me pastertIne dhe namazIn.
Ngase I semurI ka dIspozIta te veçanta per shkak te gjendjes ne te cIlen
gjIndet, per te cIlen gjendje sherIatI Ìslam eshte kujdesur.
All·llahu ,subhanehu ue teala, e ka derguar |uhammedIn ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, me fe te paster e te larte e cIla eshte e venduar mbI themele te
lehtesImIt.
All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "...dhe nuk ¡u oblìyoì ne jè me ndon¡e
veshtìresì...". (el·Haxh 78); "All-llahu deshìron lehtesìm µer ¡u, e nuk deshìron
veshtersìm µer ¡u". (el·8ekare 185) dhe ka thene: "Anda¡, sa te kenì mundesì
kenì jrìke All-llahun, dhe dey¡onì e resµektonì...". (et·Tegabun 16). Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Fe]c është lehtësìm"
2
; dhe ka
thene: "Kur t']u urhdëro] me dìçkc, veprone ctë sc të kenì mundësì"
J
.
SIpas ketIj rregullI themelor, All·llahu ,azze ue xhel·le, ka bere lehtesIme ne
Ibadetet e atyre qe kane arsye aq sa eshte nevoja, qe te kene mundesI ta

1
Muslini (234}
2
DuIariu (39}
3
DuIariu (7288}; Muslini (1337}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 123

adhurojne All·llahun pa ndonje problem apo veshtIresI. E falenderImI I takon vetem
All·llahut.

"SI pastrohet I sëmurI!"

1. E ka oblIgIm te pastrohet me uje, te merr abdest nga prIshja e vogel e
abdestIt dhe te merr gusell nga prIshja e madhe (xhunublleku).
2. Nese ska mundesI te pastrohet me uje nga pamundesIa, nga frIka e
shtImIt te semundjes apo vonImI I sherImIt, atehere merr tejemmum.
J. |enyra e tejemmumIt: Te preke ne toke te paster me duar nje here,
pastaj ferkon fytyren e pastaj I ferkon duart mes vete.
4. Nese nuk mundet te pastrohet vete, atehere I ndIhmon dIkush te merr
abdest apo tejemmum. Ashtuqe, ky personI tjeter preke token e paster me duart e
tIj dhe Ia ferkon fytyren dhe duart e te semurIt. SIkurse, nese nuk mundet te merr
abdest t'I ndIhmoje ne marrjen e abdestIt.
5. Nese ne ndonje pjese te trupIt ka plage, e lane me uje, ne rast se ujI e
demton atehere vetem e ferkon nje here me dore te lagur, e nese edhe ferkImI e
demton atehere merr tejemmum.
6. Nese ka ndonje gjymtyre te thyer, te lIdhur me fashe apo te mbeshtjellur
me gIps, atehere e ferkon ate me uje dhe nuk e lan, poashtu ska nevoje per
tejemmum kjo, sepse ferkImI e zevendeson larjen.
7. Lejohet te merr tejemmum ne mur ose ne dIç tjeter te paster ku ka
pluhur, e nese murI eshte I lyer me dIç qe nuk e ka esencen prej toke sIkurse boja,
atehere nuk lejohet te merr tejemmum ne ate mur, perveç nese mbI te ka pluhur.
8. Nese nuk mundet te merr tejemmum ne toke, mur apo dIç tjeter te
paster qe ka pluhur, atehere nuk prIshe pune qe t'I sIllet nje ene apo lecke me
dhé, dhe te merr tejemmum prej aty.
9. Nese merr tejemmum per nje namaz dhe nuk e prIsh tejemmumIn derI ne
kohen e namazIt tjeter, mundet te falet me tejemmumIn e pare dhe nuk ka nevoje
ta perserIse tejemmumIn, per shkak se ende eshte I paster, dhe nuk ka ndodhe dIç
qe Ia prIshe pastertIne.
10. E ka oblIgIm I semurI te pastron trupIn nga fellIqesIrat, e nese nuk ka
mundesI, falet ashtu sI eshte, namazIn e ka ne rregull dhe nuk duhet ta perserIse.
11. E ka oblIgIm I semurI qe te falet me rroba te pastra, e nese I fellIqen
rrobat atehere duhet t'I pastrohen ose t'I ndrrohen me tjera te pastra, e nese nuk
ka mundesI, falet ashtu sI eshte, namazIn e ka ne rregull dhe nuk duhet ta
perserIse.
12. E ka oblIgIm I semurI qe te falet ne vend te paster, e nese I fllIqet vendI,
duhet patjeter te lahet ose t'I nderrohet vendI ose te shtrohet dIç e paster mbI
vendIn e fllIqur, e nese nuk ka mundesI, falet ashtu sI eshte, namazIn e ka ne
rregull dhe nuk duhet ta perserIse.
1J. Nuk I lejohet te semurIt ta vonon namazIn e tIj nga koha e vet per shkak
te pamundesIse per pastrIm, por pastrohet aq sa mundet dhe e fale namazIn ne
kohen e tIj edhe nese ka ndonje papastertI ne trup, rroba apo ne vendIn ku falet,
te cIlat nuk mundet t'I largoje.


P-143: Sa është me vend hekja e çorapeve në çdo marrje të abdestIt, duke
thënë se kështu është më sIgurtë!
PërgjIgje: Kjo eshte ne kundershtIm me sunnetIn, poashtu ka edhe
perngjasIm me rafIdIjte (shIat), te cIlet nuk e lejojne marrjen mes'h (ferkImIn) mbI
meste, ndersa Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I tha |ugIres ,radIjall·
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 124

llahu anhu, kur deshtI qe t'Ia hjek mestet: "Lerì, sepse unë ì kcm veshur të
pcstrc"
1
, dhe vetem u ra mes'h.

P-144: LIogarItja e kohës së fërkImIt mbI meste, kur fIIIon!
PërgjIgje: Kjo çeshtje eshte prej çeshtjeve me me rendesI qe duhet t'I dIjne
njerezIt, andaj do te zgjerohemI ne pergjIgje me teper sesa eshte kerkuar ne
pyetje.
ThemI: FerkImI mbI meste eshte I vertetuar me Kur'an dhe sunnet, ne Kur'an
me fjalen e All·llahut ,azze ue xhel·le,: "0 ¡u qe besuat! Kur donì te nyrìtenì µer
te jalur namazìn, lanì jytyrat tua¡a, krahet tua¡ derì ne berryla; jerkonì kokat
tua¡a, e kembet lanì derì ne dy zoy¡t". (el·|aIde 6). EkzIstojne dy lexIme te
ketIj ajetI te fjala "ue erxhulekum· dhe kembet tuaja". Njera eshte "ue
erxhulìkum", ne rasen gjInore, e ne kete rast lIdhet me fjalIne "ue·msehu
bIruusIkum·ferkonI kokat tuaja", atehere kuptImI eshte: "ferkonI kokat tuaja...
dhe kembet tuaja".
E lexImI tjeter eshte: "ue erxhulekum", ne rasen kallezore sI kundrIne, e kur
e lexojme keshtu atehere lIdhet me fjalIne: "fegsIlu vuxhuhekum· lanI fytyrat
tuaja", e kuptImI I ajetIt do te jete: "lanI fytyrat tuaja... dhe kembet tuaja".
SIpas ketyre dy lexImeve, kembet ose duhet te lahen ose duhet vetem te
ferkohen. Por ne sunnet ka ardhur sqarImI se kur duhet te lahen dhe kur duhet te
ferkohen.
0uhet te lahen kur kembet jane te pambuluara, ndersa duhet te ferkohen kur
I kemI te mbuluara me meste apo me dIç tjeter.
Ndersa ne sunnet, hadIthet kane arrItur graden e hadIthIt mutevatIr
2
qe
lejojne marrjen mes'h mbI meste, nje poet ka thene:
...mutevatIr jane hadIthet lIdhur me genjeshtren
me ate qe nderton xhamI dhe shpreson
per shefatIn, per burImIn ne xhenet
per ferkImIn mbI meste, keto jane ca prej tyre...
|arrja mes'h mbI meste eshte e vertetuar pra, me hadIthe mutevatIr nga
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
|e mIre eshte marrja mes'h mbI meste, nese I ka veshur ato me abdest sesa
te hIqen ato dhe te lahen kembet.
Per kete, kur |ugIreja ,radIjall·llahu anhu, deshtI qe t'Ia heqe mestet
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, gjate marrjes se abdestIt, I tha:
"Lerì, sepse unë ì kcm veshur të pcstrc"
J
.
Per te marrur mes'h mbI meste, ka kushte:
KushtI I parë: T'I kete veshur ato duke qene me abdest, e nese nuk I ka
veshur duke qene ashtu, atehere nuk I lejohet te merr mes'h.
KushtI I dytë: Te mos I kete kaluar afatI I lejImIt te mes'hut mbI meste, gje
te cIlen do ta sqarojme ne vIjIm.
KushtI I tretë: Te behet mes'hu vetem ne pastrImIn e vogel, d.m.th. ne
abdest, e nese deshIron te pastron tere trupIn atehere duhet t'I hjeke mestet dhe
te lane tere trupIn.
Pra, nuk lejohet mes'hu duke qene xhunub, sIç na eshte treguar ne hadIthIn e
Safuan Iben AsalIt ,radIjall·llahu anhu, I cIlI tha: "Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, na urdheronte qe te mos I hjekIm mestet trI dIte e trI nete kur IshIm ne
udhe, perveç nese IshIm xhunub". Transmeton NesaIu, TIrmIdhIu dhe Ìben |axhe.

1
DuIariu (206}; Muslini (274} (79}
2
HadiiI nuicvaiir ësIië ai IadiiI i cili iransncioIci nga një gru¡ njcrëzisI ië drcjië
¡rcj çdo gjcncraic dIc ësIië c ¡anundsInc që ië fuici ndonjë gënjcsIiër në ië.
(sI.¡.}
3
DuIariu (206}; Muslini (274} (79}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 125

Keto jane tre kushtet per lejImIn e mes'hut mbI meste.
E sa I përket afatIt të mesteve: Eshte nje dIte e nje nate per vendasIn ne
vend te vet, ndersa tre dIte e tre nete per udhetarIn, d.m.th. llogarItet me kohe e
jo se sa namaze ka falur.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e ka caktuar nje dIte e nje nate
per vendasIn ndersa tre dIte e tre nete per udhetarIn. Nata dhe dIta ka 24 ore, e
tre dIte me netet e saj ka 72 ore.
Por, kur fIllon llogarItja e kesaj kohe:
LlogarItja fIllon me heren e pare te mes'hut (ferkImIt), e jo me momentIn e
veshjes se tyre, e as me momentIn e prIshjes se abdestIt te pare.
Sepse ne tekst eshte theksuar fjala mes'h, e nuk mundet te llogarItet afatI I
mes'hut pa u realIzuar mes'hu njehere.
HadIthI: "\endcsì merr mes'h n]ë dìtë e n]ë nctë, ndërsc udhëtcrì tre dìtë e
tre netë", d.m.th. patjeter duhet te realIzohet mes'hu, e mes'hu realIzohet me
marrjen mes'h per se parI here, e kur te plotesohen njezet e kater ore pas mes'hut
te pare, mbaron afatI I mes'hut sI dhe kur te plotesohen shtatedhjete e dy ore pas
mes'hut te udhetarIt.
0o te bIjme nje shembull qe te qartesohet me mIre:
Nje njerI ka marre abdest ne namazIn e sabahut, pastaj I veshe mestet dhe
mbetet me abdest derI ne namazIn e drekes, e fale dreken me abdestIn e sabahut
e poashtu edhe namazIn e IqIndIse, e pas namazIt te IqIndIse ne ora µese merr
abdest per aksham dhe u jep mes'h mesteve.
KetIj njerIu I lejohet qe te merr mes'h derI ne dIten e neserme ne ora µese.
E po ta zeme se ne dIten e neserme, do te merr mes'h ne ora 16:45 dhe mbetet
me abdest derIsa te fale edhe akshamIn dhe jacIne. Atehere ky person ne kete afat
ka falur dreken e dItes se pare, IqIndIne, akshamIn dhe jacIne pastaj sabahun e
dItes se dyte, dreken, IqIndIne, akshamIn dhe jacIne, pra, I ka falur nente namaze.
Ketu mesojme se nuk llogarItet sesa namaze jane falur, sIç e praktIkojne
shumIca e popullIt dhe thone: "mes'hu vlen derIsa te falen pese namaze farz", kjo
nuk ka baze askund.
Porse, sherIatI I ka caktuar afatIn nje dIte e nje nate, pasIqe te realIzohet
mes'hu I pare.
Ne kete shembull qe permendem, verejte se sa namaze farz I falI ky njerI,
dhe ne kete shembull mesove se pasIqe te kryhet afatI I mes'hut, nuk lejohet me
qe te mIrret mes'h. E nese vazhdon te merr mes'h, mes'hu I tIj eshte I kote dhe
nuk ka abdest.
Por nese merr abdest para se te kalon afatI I mes'hut pastaj mbetet me
abdest edhe pasIqe t'I kalon afatI mes'hut, abdestI nuk I prIshet, por mbetet me
abdest derIsa t'I ndodhe dIç qe e prIshe abdestIn.
Ata qe thone se prIshet abdestI me perfundImIn e afatIt, nuk kane kurrfare
argumentI, sepse perfundImI I afatIt d.m.th. perfundIm I afatIt per te marrurIt
mes'h e jo prIshje e abdestIt.
PasIqe edhe llogarItja fIllon me mes'hun e pare e jo me abdestIn (para
veshjes se mesteve), edhe me qarte shIhet se nuk ka argument per prIshjen e
abdestIt pas perfundImIt te 24·oreshIt.
Edhe nje here po e paraqesIm argumentImIn tone duke thene: Ky njerI ka
marrur abdest sIpas rregullave duke u bazuar ne argumente te verteta, e nese
eshte keshtu, atehere nuk mund te themI se I prIshet abdestI perveç nese kemI
argument te sherIatIt dhe te vertete, e nuk eshte argument perfundImI I 24·
oreshIt.
Pra, aI ka abdest perderIsa nuk gjIndet dIçka qe e prIshe abdestIn, te cIlat
prIshje jane te vertetuara me Kur'an, sunnet apo Ixhma'.
E udhetarIt I lejohet mes'hu tre dIte e tre nete ose 72 ore, fIllon llogarItja
pas mes'hut te pare.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 12ó

|u per kete fukahate e medhhebIt hanbelIj ,rahImehumullah, kane
permendur se nese njerIu mbathe mestet duke qene ne vendIn e vet, pastaj e
prIshe abdestIn ne vendIn e tIj. |e pas udheton dhe fIllon mes'hun e tIj pasIqe te
kete udhetuar -kane thene· se ky e ploteson afatIn e njejte me te udhetarIt ne
kete sItuate.
Edhe kjo aludon se mendImI se llogarItja fIllon pas prIshjes se pare te
abdestIt eshte mendIm I dobet.
Ato qe e prIshIn mes'hun jane mbarImI I afatIt dhe nxjerrja e mesteve. Nese I
nxjerr mestet nga kemba, abdestI I mbetet porse nuk I lejohet qe pas kesaj te merr
mes'h.
Argument se nxjerrja e mesteve e prIshe mes'hun eshte hadIthI I SafuanIt -qe
e permendem· "Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, na urdheronte qe te
mos I hjekIm mestet trI dIte e trI nete...", kjo tregon se nxjerrja e mesteve e
humbe te drejten per marrje mes'h.
Pra, nese njerIu I hjek mestet pasIqe te kete marrur mes'h, nuk I lejohet qe
prap te merr mes'h mbI to, d.m.th. nuk I lejohet qe t'I mbathe perserI dhe te merr
mes'h, perveç nese merr abdest te plote duke I lare edhe kembet.
E sa I perket abdestIt pas zbathjes se tyre, themI se ka abdest, ngase abdestI
nuk prIshet me zbathjen e mesteve.
Keshtu eshte ngase kur njerIu merr mes'h d.m.th. e ka plotesuar abdestIn
sIpas rregullave dhe argumenteve te sherIatIt, e ky abdest nuk prIshet perveç nese
keshtu thone argumentet e sherIatIt.
E nuk ekzIston ndonje argument nga sherIatI se zbathja e mesteve e prIshe
abdestIn, porse argumentI thote se me zbathjen e mesteve e humb te drejten qe
te marrIsh mes'h perserI, gjegjesIsht, nuk ka te drejte perserI te merr mes'h
perpos pas marrjes abdest te plote duke I lare edhe kembet.
0uke u bazuar ne kete themI: Esenca eshte te mbeturIt e ketIj abdestI derIsa
te gjIndet argument qe kundershton kete, nese nuk ka argument atehere ky abdest
mbetet I paprIshur. Ky eshte mendImI I vertete sIpas neve. All·llahu dhashte
suksese.

P-145: A Iejohet të mIrret mes'h mbI çorape të shkyera apo të hoIIa!
PërgjIgje: |endImI I vertete eshte se lejohet te mIrret mes'h mbI çorape te
shkyera dhe çorape te holla aq saqe te duket lekura.
QellImI I te lejuarIt te mes'hut mbI çorape apo dIç tjeter nuk eshte pse ato e
mbulojne kemben qInd per qInd, sepse kemba nuk eshte avret qe te mbulohet,
porse qellImI eshte lehtesImI per besImtarIn.
Ashtuqe kur te merr abdest te mos I hjek çorapet apo mestet, por I mjafton
qe vetem t'u jep mes'h atyre.
Ky eshte shkaku I lejImIt te mes'hut mbI meste, e ne kete shkak jane te
barabarte mestet dhe çorapet, qofshIn ato te shkyera apo jo, qofshIn te holla apo
te trasha.

P-146: A duhet të mIrret mes'h mbI jakI!
PërgjIgje: FIllImIsht duhet te tregojme se ç'eshte jakI:
JakI ne esence eshte ajo me te cIlen rregullohen te thyerat, e te fukahate
defInImI eshte keshtu: "Ajo qe vendohet per nevoje mbI ndonje pjese prej pjeseve
te abdestIt", sIkurse gIpsI qe vIhet per te thyera, leukoplastI qe vIhet neper plage
apo ne rast dhImbje ne shpIne apo dIç te ngjashme.
|es'hu mbI to lejohet dhe nuk ka nevoje te lahet.
Nese dIkush I cIlI don te merr abdest ka ne krahun e tIj leukoplast te cIlIn
duhet ta mbaje, aI ne kete rast I jep mes'h atIj ne vend te larjes dhe keshtu ka
abdest te plote.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 127

E po ta zeme se ky njerI pas kesaj e hjek jakIne apo leukoplastIn, aI perserI
ka abdest dhe nuk prIshet abdestI, per shkak se ka marrur abdest sIpas rregullave
te duhura.
Hjekja e leukplastIt nuk konsIderohet sI prIshje e abdestIt per shkak se nuk ka
argument per kete.
Argumentet lIdhur me mes'hun mbI jakIne nuk kane shpetuar nga
kundershtImet, argumentet lIdhur me te jane hadIthe te dobeta· keshtu kane
thene dIsa dIjetare· dhe kane thene: sIkur t'I benIm bashke do te forconIn njerI·
tjetrIn derI ne ate grade saqe te konsIderohen sI argumente.
E dIsa dIjetare kane thene: Jane te dobeta dhe nuk mund te mbeshtetemI ne
to, e keta kane mospajtIme.
0Isa prej ketyre kane thene: 8Ie poshte pastrImI I vendIt te mbuluar me jakI,
per shkak te pamundesIse. E te tjeret kane thene: Jo, por merr tejemmum per te e
jo mes'h.
Por mendImI me I afert me rregullat -pa marre parasysh hadIthet qe jane ne
kete teme· eshte qe t'I jep mes'h. 0he pas ketIj mes'hu nuk ka nevoje per
tejemmum.
Ne vazhdIm themI: Nese ne ndonje pjese te abdestIt gjIndet plage, ajo ka
dIsa grada:
Crada e pare: Ta kete zbuluar plagen dhe qe nuk e demton ujI, ne kete rast
duhet ta laje, nese ka te beje me larjen.
Crada e dyte: Ta kete zbuluar, mIrepo ujI e demton ndersa mes'hu nuk e
demton, ne kete rast aI duhet t'I jep mes'h e jo ta laje.
Crada e trete: Ta kete te zbuluar plagen, te cIlen e demton edhe ujI edhe
mes'hu, ne kete rast merr tejemmum per te.
Crada e katert: Ta kete te mbuluar me leukoplast apo me dIç tjeter, per
nevoje. Ne kete rast I jep mes'h kesaj me te cIlen eshte I mbuluar vendI dhe nuk ka
nevoje qe ta lane e as te merr tejemmum.

P-147: A është obIIgIm që të bëjmë edhe tejemmumIn edhe mes'hun mbI
jakI apo jo!
PërgjIgje: Nuk eshte oblIgIm veprImI I te dyjave pernjehere, sepse te
oblIguarIt e dy pastrImeve per nje pjese eshte ne kundershtIm me rregullat e
sherIatIt.
Ne themI: Eshte oblIgIm te pastrohet kjo pjese me kete ose me kete, a te
themI se duhet te pastrohet me dy lloj pastrIme, kjo nuk mund te ndodhe ne
sherIat.
All·llahu nuk e oblIgon robIn e tIj me dy Ibadete te cIlat e kane shkakun e
njejte.

P-148: Ç'është puna e atIj I cIII gjatë abdestIt, pasIqë Ianë këmbën e
djathtë e mbath mestenë e djathtë apo çorapIn, pastaj e Ian këmbën e majtë
dhe e mbath mestenë e majtë apo çorapIn!
PërgjIgje: Ne kete çeshtje dIjetaret kane mospajtIme, dIsa kane thene:
Patjeter duhet te perfundoje abdestIn para se t'I mbathe mestet apo çorapet.
E te tjeret kane thene: Lejohet qe te mbathe mestene e djathte apo çorapIn
pasIqe te lane kemben e djathte pastaj e lane te majten dhe e mbathe mestene e
majte apo çorapIn.
Ne kete rast ky, mestene apo çorapIn I ka mbathur pasIqe I ka pastruar dhe
mund te themI se I ka mbathur me abdest.
Por ekzIston nje hadIth te cIlIn e transmeton 0arekutnIu e HakImI ka thene se
eshte sahIh se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kur të
merr cbdest dìkush dhe ì mbcthë mestet...".
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 128

Fjala: "Kur të merr cbdest..." I jep perkrahje mendImIt te pare, sepse aI qe
ende nuk e ka lare kemben e majte, nuk mund te themI se ka marrur abdest.
Te marrIm mendImIn e pare eshte me e udhes.

P-14º: Nëse fIIIon mes'hun dIkush duke qenë në vendIn e tIj e pastaj
udhëton, a vazhdon sIkur udhëtar mes'hun apo sI!
PërgjIgje: Nese fIllon mes'hun duke qene ne vendIn e tIj e pastaj udheton, aI
vazhdon mes'hun sIkur udhetar sIpas mendImIt te vertete.
Kane permendur dIsa dIjetare se kur te merr mes'h ne vendIn e tIj e pastaj
udheton, aI duhet te vazhdon mes'hun sIkurse te jete ne vendIn e tIj e jo sI
udhetar, por mendImI I vertete eshte aI qe thame me pare.
Sepse ky njerI ka fIlluar udhetImIn para se te kryhet afatI e mes'hut te tIj,
ashtuqe kemI te drejte te themI se eshte prej udhetareve te cIlet kane te drejte te
marrIn mes'h tre dIte.
Tregohet se Ìmam AhmedI ,rahImehullah, pasIqe ka pasur mendImIn se duhet
te vazhdon sIkur te jete ne vendIn e tIj, eshte kthyer nga ky mendIm ne mendImIn
e vertete qe e treguam.

P-150: Nëse njerIu dyshon rreth asaj se kur ka fIIIuar mes'hun, çka duhet
të bën!
PërgjIgje: Ne kete rast duhet te punon sIpas asaj per te cIlen ka bIndje.
Nese dyshon se a ka fIlluar mes'hun ne namazIn e drekes apo IqIndIse,
atehere, fIllImIn e mes'hut e llogarIte nga namazI I IqIndIse, sepse esenca eshte
InekzIstenca e mes'hut.
Argument per kete rregull eshte ajo se esenca eshte mbetja e dIçkaje ashtu sI
ka qene, dhe esenca eshte InekzIstence.
Poashtu kur nje njerI erdhI te Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
dhe I tha se gjate namazIt I duket sIkurse I prIshet abdestI, I tha: "Mos të del
cskush nyc ncmczì përderìsc nuk dëy]on zë cpo ndìen erë"
1
.

P-151: Nëse njerIu merr mes'h mbI këpucë pastaj I zbathë dhe vazhdon
mes'hun mbI çorape, a është në rreguII!
PërgjIgje: Eshte e njohur te dIjetaret se nese dIkush merr mes'h mbI nje pale
te mesteve, dIspozIta lIdhet vetem me ato mbI te cIlat ka marre mes'h, e nuk vlen
edhe per ato meste qe I mbathe mbI to.
E dIsa prej tyre thone se lejohet transferImI I dIspozItes (mes'hut ne kete
rast) te mestet e dyta nese ka marrur mes'h mbI ato te parat, nese ende nuk ka
mbaruar afatI I tyre.
0uke u bazuar ne kete themI se nese dIkush merr abdest dhe merr mes'h mbI
çorape, pastaj veshe çorape tjera mbI to apo kepuce dhe merr mes'h mbI çorapet e
dyta apo kepucet, themI se nuk ka gje te keqe nese ende nuk ka mbaruar afatI I
mes'hut, porse llogarItja e mes'hut fIllon qe nga mes'hu I çorapeve te para e jo nga
mes'hu I çorapeve te dyta.
2


P-152: Nëse dIkush I zbathë çorapet duke qenë me abdest, pastaj I mbathë
përsërI, para se t'I prIshet abdestI, a I Iejohet të merr mes'h mbI to!
PërgjIgje: Nese I zbathe çorapet dhe I mbathe prap duke qene me abdest, kjo
mund te jete ne dy raste:

1
DuIariu (137} Muslini (361}
2
Përgjigjcja c dijciarii ¡ërnlan disa rrcgulla, ië cilai na ja¡in ië lu¡iojnë sc ajo
fornë ¡ër ië cilën u ¡yci nul ësIië në rrcgull, ¡ër sIlal sc nc Ijcljcn c lë¡ucëvc
nli ië cilai fillinisIi la narrur aldcsi ¡risIci afaii i ncs'Iui. Por duIci ië ncrr
aldcsi sërisI dIc ië fillon afai ië ri ¡ër ncs'I. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 12º

Ì parI: Qe ky abdest te jete abdestI I pare, d.m.th. nuk e ka prIshur abdestIn
pas te cIlIt I ka veshur çorapet. Ne kete rast nuk prIshe gje qe t'I mbathe perserI
dhe te merr mes'h mbI to kur te merr abdest.
Ì dytI: Qe ky abdest te jete abdest gjate te cIlIt ka marrur mes'h mbI çorapet.
Ne kete rast, nese I zbathe nuk I lejohet qe t'I mbathe dhe te merr mes'h mbI to.
Sepse mbathja e tyre, patjeter duhet te jete pas abdestIt me uje, e ky abdest ne
te cIlIn I ka zbathur çorapet eshte abdest me mes'h.
Kjo eshte ajo qe dIhet nga dIjetaret.
|Irepo, nese dIkush nga dIjetaret e hershem ka thene nese I mbathe perserI
duke qene me abdest, edhe nese eshte abdest me mes'h, I lejohet qe te merr mes'h
mbI to perderIsa nuk kryhet afatI, tham se ky eshte mendIm I forte.
Por, une nuk dIj se dIkush e ka thene kete. Ajo qe me ndalon te perkrahI kete
mendIm eshte se nuk ka pare qe dIkush nga dIjetaret e hershem ta kete thene
kete, e nese do te kIshte thene dIkush, ky do te Ishte mendImI I vertete tek une.
Sepse abdestI me mes'h eshte abdest I plote dhe eshte e udhes qe te themI se
nese I lejohet qe te merr mes'h mbI dIç qe I ka mbathur pas abdestIt me uje,
poashtu I lejohet qe te merr mes'h edhe mbI ato qe I ka mbathur pas abdestIt me
mes'h.
Por, nuk kam pare qe dIkush ta kete thene kete. 0IturIa eshte tek All·llahu
,subhanehu ue teala,.

P-153: Ç'është puna e atIj, I cIII merr mes'h pas përfundImIt të afatIt të
mes'hut dhe faIet ashtu!
PërgjIgje: Kur te mbaron afatI I mes'hut mbI meste dhe njerIu falet pas
perfundImIt te afatIt. Ky, nese e ka prIshur abdestIn pas perfundImIt te afatIt dhe
perserI merr mes'h, abdestIn nuk e ka ne rregull. Andaj, duhet te merr abdest
serIsh duke I lare edhe kembet sI dhe duhet te perserIse namazIn.
Nga shkaku se nuk I ka lare kembet dhe eshte falur me abdest te paplote.
E nese perfundon afatI I mes'hut, mIrepo ky ende nuk e ka prIshur abdestIn
dhe falet me kete abdest pas perfundImIt te afatIt te mes'hut, namazI I tIj eshte ne
rregull, sepse perfundImI I afatIt te mes'hut nuk e prIshe abdestIn, edhepse dIsa
dIjetare thone: perfundImI I afatIt te mes'hut e prIshe abdestIn. Porse kjo eshte
fjale e paargumentuar.
Pra, nese perfundon afatI I mes'hut e njerIu mbetet me abdest (te marrur
para perfundImIt te afatIt te mes'hut), qofte edhe nje dIte te plote, I lejohet qe te
falet pas perfundImIt te afatIt te mes'hut.
Sepse vertetesIa e abdestIt te tIj eshte vertetuar me argument te sherIatIt,
andaj nuk mund te anashkalohet perveçse me argument te sherIatIt.
Ndersa, nuk ekzIston nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
argument I cIlI tregon se perfundImI I afatIt te mes'hut e prIshe abdestIn. All·llahu
e dI me se mIrI.

P-154: CIIat gjëra e prIshIn abdestIn!
PërgjIgje: Per gjerat qe e prIshIn abdestIn ka mospajtIme mes dIjetareve, por
ne do te permendIm ate qe thone argumentet:
Një: Ajo qe del prej dy vrImave, d.m.th. ajo qe del prej penIsIt, vagInes dhe
anusIt, d.m.th. çdo gje qe del prej ketyre organeve e prIshe abdestIn. Pa marre
parasysh a eshte urIne, nevoje e madhe, medhIj
1
, sperme apo gaz.
Shkurt, çdo gje qe del prej dy vrImave e prIshe abdestIn dhe nuk ka nevoje te
pyetet per to.

1
Lëng i cili dcl nga ¡cnisi ¡ara daljcs së s¡crnës. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 130

Por, nese eshte sperme dhe del me epsh, dIhet se duhet te mIrret gusell. E
nese eshte medhIj, atehere duhet te lahet vetem penIsI dhe testIset, dhe pastaj
mIrret abdest.
0y: CjumI, nese eshte aq I thelle saqe nuk mund te dIje se a e ka prIshur
abdestIn apo jo, e nese eshte gjume I shkurt, ku njerIu mund te veren prIshjen e
abdestIt, ky gjume nuk e prIshe abdestIn, dhe ne kete nuk ka dallIm mes atIj I cIlI
ka fjetur shtrIre, apo ulur e I mbeshtetur apo ulur e jo I mbeshtetur.
|e rendesI eshte se a ka qene ne vetedIje. Nese eshte ne ate gjendje , ku
mund te ndIje se a e ka prIshur abdestIn, ky gjume nuk e prIshe abdestIn, e nese
eshte ne aso gjendje ku nuk mund te ndIje prIshjen e abdestIt, ne kete rast duhet
te merr abdest serIsh.
Kjo eshte keshtu ngase gjumI sI gjume nuk e prIshe abdestIn, porse e prIshe
per ate shkak se njerIu nuk eshte ne vetedIje, e nese njerIu ben gjume te lehte ku
eshte me vetedIje, atehere nuk prIshet abdestI.
Argument se gjumI sI gjume nuk e prIshe abdestIn eshte ajo se kur eshte I
lehte, nuk prIshet abdestI, e sIkurse te Ishte prIshes I abdestIt, atehere nuk do te
kIshte dallIm mes gjumIt te lehte dhe te thellIt, sIkurse urIna, abdestI prIshet edhe
nese eshte shume, edhe nese eshte pak.
Tre: NgrenIa e mIshIt te devese. Nese njerIu han nga mIshI I devese, ketIj I
prIshet abdestI, pa marre parasysh a eshte I pjekur apo I papjekur, ngase eshte
vertetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne hadIthIn e XhabIr
Iben Semures se aI e ka pyetur Fesulull·llahun ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,: A te
marrIm abdest kur te hame mIsh te dhenve: Tha: Sì të ducsh. Tha: A te marrIm
abdest kur te hame mIsh deve: Tha:Po.
1

PasIqe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, per abdestIn pas
ngrenIes se mIshIt te dhenve, e la ne deshIre te njerIut, kjo eshte argument se
marrja e abdestIt pas ngrenIes se mIshIt te devese, nuk eshte ne deshIren e njerIut,
por duhet te merr abdest patjeter.
0uke ubazuar ne kete, themI se eshte oblIgIm marrja e abdestIt pas ngrenIes
se mIshIt te devese, pa marre parasysh a eshte I pjekur apo jo, I kuq apo jo.
Poashtu edhe nese e han plencIn e devese, zorret, melqIte, zemren, dhjamIn
etj. 0.m.th. ngrenIa e çfaredo pjese te devese e prIshe abdestIn, ngase Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk ka detajIzuar, edhepse e ka dItur se
njerezIt hane nga shume pjese te saj.
SIkur çdo pjese te kIshte dIspozIte me vete, do ta sqaronte kete Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, per njerezIt, ashtuqe te jene te njohur mIre per
kete çeshtje.
Poashtu ne sherIatIn tone, nuk dIjme se ka ndonje kafshe per te cIlen ka
dIspozIta te ndryshme lIdhur me pjeset e saj.
Por e dIjme se, ose eshte hallall e ose haram, ose e prIshe abdestIn ose nuk e
prIshe, ndersa nuk njIhet se ndonje kafshe, nje pjese e se cIles ka dIspozIte te
ndryshme nga pjesa tjeter.
0Içka te ngjashme ka pasur ne sherIatIn e jehudIve. All·llahu ,azze ue xhel·le,
thote: "E (µosaqerìsht) nda¡ atyre qe ¡ane ¡ehudì Ne kemì ndaluar çdo (kajshe)
thundrake: nya loµet dhe delet u kemì ndaluar dh¡amìn e tyre, µos atì¡
(dh¡amì) ne shµìnen dhe ne zorret e tyre dhe µos atì¡ te µerzìer me ndon¡e
asht". (el·En'am 146).
Per kete, dIjetaret kane mendIm te njezeshem se edhe dhjamI I derrIt eshte
haram, edhepse All·llahu ,subhanehu ue teala, ka permendur vetem mIshIn e tIj,
kur ka thene: "Juve u ¡ane ndaluar (t'ì hanì): nyordhesìra, y¡aku, mìshì ì derrìt,
a¡o qe therret ¡o ne emrìn e All-llahut...". (el·|aIde J).

1
Muslini (360}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 131

Nuk dIj se dIkush prej dIjetareve ka kundershtuar ndalImIn e dhjamIt te
derrIt.
0uke u bazuar ne kete themI: |IshIn qe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, e permendI ne hadIthIn e cekur, d.m.th. mIshIn e devese, ne kete hyn
edhe dhjamI, zorret, plencI dhe te tjerat.

P-155: Prekja e gruas, a e prIshë abdestIn!
PërgjIgje: E verteta eshte se prekja e gruas nuk e prIshe abdestIn assesI,
perveç nese del dIçka nga aI.
Argument per kete eshte ajo qe eshte vertetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, se aI njehere, I puthI dIsa nga grate e tIj, hyrI ne xhamI dhe
nuk morI abdest tjeter.
Poashtu edhe esenca eshte mosprIshja e abdestIt derIsa te kete argument te
qarte dhe te vertete per prIshjen e tIj.
NjerIu I cIlI merr abdest ashtu sI e ka udhezuar sherIatI, ky abdest nuk
mundet te prIshet perveçse me argument nga sherIatI.
Nëse na thuhet: Por, All·llahu ,subhanehu ue teala, ne Kur'an ka thene:
"...ose kenì kontaktuar me yrate..."!
PërgjIgja është: QellImI I kontaktImIt ne kete ajet jane marredhenIet IntIme,
sIç eshte vertetuar kjo nga Ìben AbbasI ,radIjall·llahu anhu,.
Poashtu kete mund ta argumentojme edhe nga vete ajetI.
ArgumentImI eshte keshtu, All·llahu ,subhanehu ue teala, ne kete ajet e ka
ndare abdestIn ne dy lloj: esencIal dhe zevendesues; poashtu e ka ndare edhe ne
abdest te madh dhe te vogel; sI dhe I ka ndare shkaqet per marrjen e abdestIt te
madh apo te vogel.
All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "0 ¡u qe besuat! Kur donì te nyrìtenì
µer te jalur namazìn, lanì jytyrat tua¡a, krahet tua¡ derì ne berryla; jerkonì
kokat tua¡a, e kembet lanì derì ne dy zoy¡t". (el·|aIde 6). Ky abdest me uje,
eshte abdestI I vogel esencIal, pastaj ka thene: "Nese ¡enì xhunube, atehere
lahunì!", e ky abdest me uje, eshte abdestI I madh esencIal.
Pastaj ka thene: "Ne qojte se ¡enì te semure, ose ne ndon¡e udhetìm, ose
ndon¡erì µre¡ ¡ush v¡en µre¡ vendìt te nevo¡es, ose kenì kontaktuar me yrate
dhe nuk y¡enì u¡e, atehere merrnì te¡emum"; fjala: "...atehere merrnì
te¡emum" aludon ne abdestIn zevendesues.
Ndersa fjala: "ose ndon¡erì µre¡ ¡ush v¡en µre¡ vendìt te nevo¡es" sqaron
nje nga shkaqet per marrjen e abdestIt te vogel; e fjala: "ose kenì kontaktuar me
yrate" sqaron nje nga shkaqet per marrjen e abdestIt te madh (pastrImIn).
E sIkur te thonIm se ne kete pjese te ajetIt eshte per qellIm vetem prekja e
gruas, atehere domethenIa e ajetIt do te Ishte se All·llahu ,subhanehu ue teala, ka
permendur dy nga shkaqet per abdest te vogel e asnje nga shkaqet per abdest te
madh, edhepse me larte ka thene: "Nese ¡enì xhunube, atehere lahunì!".
E kjo nuk eshte ne pajtIm me retorIken e Kur'anIt.
SIpas kesaj pra, themI se qellImI I fjalIse: "ose kenì kontaktuar me yrate"
d.m.th. "ose kenI bere marredhenIe IntIme me grate".
Ashtuqe ajetI te permbaje ne vete: dy nga shkaqet qe oblIgojne abdestIn -nje
shkak per abdest te madh dhe nje per te vogel·, dy llojet e abdestIt -te voglIn:
duke I lare kater pjeset e permendura, dhe te madhIn: duke e lare tere trupIn, sI
dhe abdestIn zevendesues I cIlI eshte tejemmumI duke I ferkuar dy pjese, e ne kete
eshte e njejte abdestI I madh apo I vogel.
Pra, mendImI I vertete eshte se prekja e gruas nuk e prIshe abdestIn, pa
marre parasysh me epsh apo pa epsh, perveç nese del dIçka nga burrI.
Nese I del sperme, atehere oblIgohet te laje tere trupIn, e nese I del medhIj,
atehere duhet te lane vetem organIn dhe testIset dhe te merr abdest.

FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 132

P-156: Ka një mësues I cIII I mëson fëmIjët Kur'an, e në shkoIIë nuk ka ujë
e as në afërsI të shkoIIës. Ndërsa "Kur'anìn nuk e µrek kush, vetem te µastrìt".
Çka duhet të bëjë në këtë rast!
PërgjIgje: Nese ne shkolle nuk ka uje e as ne afersI te saj, ky femIjeve duhet
t'u thoje qe ne shkolle te vIjne me abdest, sepse |us'hafIn nuk guxon ta preke
kush, pos atIj qe eshte I paster.
Sepse ne hadIthIn qe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, Ia dergoI
Amer Iben HazmIt, qendron: "Kur´cnìn të mos e prekë cskush, pos ctì] që është ì
pcstër"
1
.
Ì paster ketu, eshte per qellIm aI qe ka abdest, me argument nga ajetI I
abdestIt, gusllIt dhe tejemmumIt: "All-llahu nuk deshìron me kete t'ìu s¡elle
ndon¡e veshtìresì, µor deshìron t'¡u µastro¡, t'¡u µloteso¡ te mìren e Tì¡ nda¡
¡ush e qe t'ì jalenderohenì". (el·|aIde 6).
Ne fjalIne: "t'¡u µastro¡" ka argument se njerIu para se te merr abdest nuk
eshte I paster. SIpas kesaj, nuk I lejohet askujt qe te preke Kur'anIn pa pasur
abdest.
0Isa dIjetare kane bere lehtesIm per te vegjlIt qe te prekIn Kur'anIn edhe pa
abdest per shkak te nevojes qe kane.
Por me e mIra eshte qe t'I urdheron nxenesIt qe te vIjne me abdest dhe
keshtu te lexojne Kur'anIn.
Sa I perket fjales se pyetesIt: "...ndersa Kur'anIn nuk e prek kush, vetem te
pastrIt", mua me duket se ky me kete ajet deshIron te argumentoje
oblIgueshmerIne e abdestIt per lexImIn e Kur'anIt, ndersa ne kete ajet nuk ka keso
argumentI, sepse qellImI I ajetIt: "Ate nuk e µrek kush, vetem te µastrìt(mutah-
herunet)". (el·7akIa 79), eshte lIbrI sekret d.m.th. leuhI mahfudhI (pllaka e
ruajtur), e te pastrIt jane meleket, e sIkur te Ishte per qellIm ata qe kane abdest,
do te thonte "mut-tah-hIrunët" ose "mutetah-hIrunët". 0.m.th. ky ajet aspak
nuk aludon ne ate se nuk lejohet prekja e Kur'anIt pa abdest, por hadIthI qe
permendem me larte aludon ne kete.

P-157: CIIat gjëra e bëjnë të obIIguar gusIIIn!
PërgjIgje: Prej gjerave qe ta oblIgojne jane:
Një: 0alja e spermes me epsh duke qene I zgjuar apo ne gjume, ndersa ne
gjume, edhe nese I del pa epsh, duhet te lahet, ngase mund te ndodhe qe gjate
gjumIt te sheh enderr dhe te mos e ndIeje ate.
E nese sperma del me epsh, duhet te merr gusell ne çdo rast.
0y: |arredhenIet IntIme, kur te ben marredhenIe IntIme burrI me te shoqen
duke e futur organIn ne organIn e saj, e ka oblIgIm qe te merr gusell.
Ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene, per te paren
(daljen e spermes): "0]ì është për u]ìn
2
"
J
, d.m.th. gusllI eshte I oblIgueshem nese
del sperma.
E per te dyten (marredhenIet IntIme) ka thene: "Nëse shtrìhet burrì në mes
kctër cnëve të sc], pcstc] e lodhë ctë, ì bëhet oblìyìm yusllì"
4
.
Edhe nese nuk derdhe sperme, e kjo çeshtje -kam per qellIm çeshtjen e
marredhenIeve pa derdhur sperme· eshte çeshtje qe shume njerez nuk e dIjne
dIspozIten e saj, saqe dIkush nga padIturIa, pasIqe te ben marredhenIe me te
shoqen dhe nuk arrIne te derdhe sperme, nuk lahet me jave apo me muaj. E kjo
gje eshte mjaft e rrezIkshme.

1
Transncion Dariniu; la¡iiulli i sIlurorëzinii, lrcu. 3; dIc Ncsaiu (5718}
2
Në lëië IadiiI Fcsulull-llaIu ,sal-lall-llaIu alcjIi uc scl-lcn, la ¡ërncndur ujin
dy Icrë, në Icrën c ¡arë la ¡asur ¡ër qëllin ujin nc ië cilin duIci larë ndërsa në
Icrën c dyië la ¡asur ¡ër qëllin s¡crnën. SIiI. Fci'Iul Dari v.1, fq.398. (sI.¡}
3
Muslini (343}
4
DuIariu (291} dIc Muslini (348}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 133

Eshte oblIgIm qe njerIu te mesoje kufIjte qe Ia ka caktuar All·llahu ,azze ue
xhel·le,.
Pra, nese njerIu ben marredhenIe me te shoqen, qe te dy e kane oblIgIm
gusllIn, per shkak te hadIthIt qe permendem.
Tre: Prej gjerave qe oblIgojne gusllIn jane edhe dalja e gjakut te hajzIt dhe
lehonIse. Nese gruaja ka hajz pastaj I kalon hajzI, ajo e ka oblIgIm gusllIn, All·llahu
,azze ue xhel·le, ka thene: "Te µyesìn ty µer menstruacìonìn (ha¡zìn). Thua¡:
"A¡o eshte y¡end¡e e neverìtur, anda¡ laryohunì µre¡ yrave y¡ate
menstruacìonìt dhe mos ìu ajronì atyre (µer maredhenìe) derìsa te µastrohen.
E kur te µastrohen, atehere ajrohunì atyre ashtu sìç u ka le¡uar All-llahu. All-
llahu ì do ata qe µendohen, dhe ata qe µastrohen". (el·8ekare 222).
Poashtu Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, urdheroI qe
mustehada
1
te pastrohet nese I ploteson dItet e zakonshme te saj. Poashtu edhe
gruaja llahuse, e ka oblIgIm qe te lahet.
|enyra e gusllIt nga hajzI dhe nIfasI eshte e njejte sIkurse gusllI nga
xhunublleku, perveç asaj se dIsa dIjetare e kane bere te pelqyeshme qe gruaja pas
hajzIt te lahet me zambak ujI (sIder), sepse ky lane me mIre.
0Isa dIjetare poashtu kane permendur prej gjerave qe oblIgojne gusllIn eshte
edhe vdekja, duke argumentuar me fjalen e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, qe ua tha grave te cIlat I lajne bIjat e tyre: "Lc]enì tre herë, pesë herë,
shtctë herë cpo më shumë, nëse cshtu mendonì se duhet"
2
; dhe me fjalen e
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, per njerIun, ngjarja e te cIlIt eshte
me kafshen e tIj ne Arafat duke qene muhrIm (ne haxh), tha: "Lc]enì me u]ë dhe
zcmbck u]ì, dhe mbështìllenì me dy rrobct që kc pctur veshur (me ìhrcmet e
tì])".
J

Eshte thene: 7dekja eshte oblIguese per gusell, porse oblIgImI ne kete rast
kthehet tek ata te gjallIt, sepse I vdekurI nuk ka me oblIgIme prej momentIt te
vdekjes se tIj, por te gjallIt e kane oblIgIm qe t'I lajne te vdekurIt e tyre, ngase
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka urdheruar keshtu.

P-158: A e obIIgon gusIIIn dëfrImI me gruan ose puthja!
PërgjIgje: Kenaqja me defrIm apo puthje nuk Ia oblIgon gusllIn as burrIt e as
gruas, perveç nese arrIjne orgazmen, atehere e kane oblIgIm gusllIn qe te dy, e
nese vetem njerI e arrIn orgazmen, atehere vetem aI e ka oblIgIm gusllIn.
Keshtu eshte sa I perket vetem defrImIt me pjese te njerI·tjetrIt, puthjes apo
perqafImIt.
A sa I perket marredhenIeve IntIme, eshte e oblIgueshme larja ne çdo rast,
per burrIn dhe per gruan edhe nese nuk arrIjne orgazmen, per shkak te hadIthIt te
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, te cIlIn e tregon Ebu Hurejra
,radIjall·llahu anhu,: "Nëse shtrìhet burrì në mes kctër cnëve të sc], pcstc] e
lodhë ctë, ì bëhet oblìyìm yusllì"
4
, e ne transmetImIn e |uslImIt qendron edhe
fjalIa: "edhe nëse nuk derdhë spermë".
Kjo çeshtje ka mundesI te jete e panjohur per shume gra, mendon gruaja e
ndoshta edhe burrI se nese ben marredhenIe dhe nuk arrIn orgazmen, nuk e ka
oblIgIm gusllIn.
Kjo eshte Injorance e madhe, pas marredhenIeve IntIme eshte I oblIgueshem
gusllI ne çdo rast, e per çdo gje tjeter pos marredhenIeve IntIme, nuk ka gusell
perveç nese arrIhet orgazma.

1
MusicIada quIci ajo grua, ië cilës i zgjaië cilli nujor në ic¡ër scsa i zgjaië
zalonisIi. (sI.¡.}
2
DuIariu (1253} dIc Muslini (939}
3
DuIariu (1267} dIc Muslini (1206}
4
DuIariu (291} dIc Muslini (348}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 134


P-15º: Nëse njerIu zgjohet nga gjumI dhe në rrobat e tIj sheh IagështI, a e
ka të obIIguar gusIIIn!
PërgjIgje: Kur njerIu zgjohet nga gjumI dhe ne rrobat e tIj sheh lageshtI, kjo
mund te jete ne trI gjendje:
E para: Te bIndet se ajo lageshtI eshte sperme, ne kete rast e ka oblIgIm
gusllIn pa marre parasysh a I kujtohet enderra apo jo.
E dyta: Te bIndet se ajo lageshtI nuk eshte sperme, ne kete rast nuk e ka
oblIgIm gusllIn, por duhet te lane vendIn e lagur, nga shkaku se kjo konsIderohet
urIne.
E treta: Te mos e dIje, a eshte sperme apo jo: Ketu ka detajIzIm:
Një: Nese I kujtohet se ka pare enderr ne gjume, atehere e konsIderon
sperme dhe lahet, per shkak te hadIthIt te Ummu Selemes ,radIjall·llahu anha, e
cIla e pyetI Fesulull·llahun ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, per gruan e cIla sheh ne
enderr ate qe sheh edhe burrI, a duhet te lahet: Tha: "Po, nëse sheh u]ë"
1
.
Ky eshte argument per oblIgImIn e gusllIt per ate person qe sheh enderr dhe
pastaj sheh lageshtI.
0y: Nese nuk I kujtohet se ka pare ndonje enderr, porse para gjumIt ka
menduar ne marredhenIe IntIme, e konsIderon sperme ne kete rast.
E nese para gjumIt nuk ka menduar dIç rreth marredhenIeve, ketu ka dy
mendIme:
Kane thene: E ka oblIgIm gusllIn, qe te jete me I sIgurte.
E te tjeret kane thene: Nuk e ka oblIgIm dhe kjo eshte e verteta, sepse
esenca eshte lIrImI I njerIut nga oblIgImet.

P-160: CIIat janë rreguIIat IIdhur me xhunubIIëkun!
PërgjIgje: Fregullat lIdhur me xhunubllekun jane keto:
Së parI: AI I cIlI eshte xhunub e ka te ndaluar faljen e namazIt, pa marre
parasysh a eshte farz apo nafIle apo namaz I xhenazes.
All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "0 ¡u qe besuat! Kur donì te nyrìtenì
µer te jalur namazìn, lanì jytyrat tua¡a... Nese ¡enì xhunube, atehere lahunì!"
(el·|aIde 6).
0y: E ka te ndaluar te beje tavaf Qabene, sepse tavafI eshte ndejtje ne
xhamI, e All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "0 ¡u qe besuat, mos ìu ajronì
namazìt duke qene te dehur, derìsa te dìnì se ç'jlìtnì, e as duke qene xhuhube
(te µaµaster) derìsa te lahenì". (en·NIsa 4J).
Tre: E ka te ndaluar prekjen e mus'hafIt, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kur´cnìn të mos e prekë cskush, pos ctì] që është ì
pcstër"
2
.
Katër: Ì ndalohet ndejtja ne xhamI pos me abdest, sepse All·llahu ,azze ue
xhel·le, ka thene: "0 ¡u qe besuat, mos ìu ajronì namazìt duke qene te dehur,
derìsa te dìnì se ç'jlìtnì, e as duke qene xhuhube (te µaµaster) derìsa te
lahenì". (en·NIsa 4J).
Pesë: Ì ndalohet lexImI I Kur'anIt derIsa te lahet, sepse Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, ua lexonte Kur'anIn shokeve te tIj perderIsa nuk IshIn
xhunub.
Keto jane pese rregullat qe kane te bejne me xhunubllekun.

P-161: SI mIrret gusëII!
PërgjIgje: CusllI eshte ne dy menyra:

1
Muslini (311}
2
Transncion Dariniu; la¡iiulli i sIlurorëzinii, lrcu. 3; dIc Ncsaiu (5718}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 135

hënyra e parë: |enyre qe eshte vaxhIb, ajo eshte qe ujI ta perfshIn gjIthe
trupIn e tIj sebashku me larjen e gojes dhe hundes.
Nese ujI e perfshIn gjIthe trupIn e tIj, pa marre parasysh se ne çfare menyre,
pastrohet nga xhunublleku dhe ka abdest, ngase All·llahu ,subhanehu ue teala, ka
thene: "Nese ¡enì xhunube, atehere lahunì!" (el·|aIde 6).
hënyra e dytë: |enyre qe eshte e plote, ajo eshte qe te lahet ashtu sI eshte
lare Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
Kur te deshIron te lahet, fIllImIsht I lane duart e tIj, pastaj lane organIn dhe
vendet te cIlat I ka te ndyta nga xhunublleku, pastaj merr abdest te plote -ashtu sI
treguam formen e abdestIt· pastaj derdhe uje mbI koken e tIj trI here dhe e lane
(koken) e pastaj lane trupIn e tIj.
Kjo eshte menyra e plote e gusllIt.

P-162: AI që merr gusëII dhe nuk e Ianë gojën dhe hundën, a e ka
pastrImIn në rreguII!
PërgjIgje: CusllI nuk eshte ne rregull pa e lare gojen dhe hunden, sepse ajetI:
"Nese ¡enì xhunube, atehere lahunì!" ka per qellIm tere trupIn e brendesIa e
gojes dhe brendesIa e hundes konsIderohen prej trupIt dhe duhet patjeter t'I lane.
|u per kete Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka urdheruar te
lahen goja dhe hunda gjate abdestIt, sepse edhe ato hyjne ne kuptImIn e fjales:
"...lanì jytyrat tua¡a...".
PasIqe bejne pjese ne larjen e fytyres - e fytyra eshte prej pjeseve qe duhet
te lahen patjeter gjate gusllIt· atehere vaxhIb eshte per ate I cIlI deshIron te
pastrohet nga xhunublleku te lane gojen dhe hunden.

P-163: Nëse nuk është e mundshme përdorImI I ujIt, me çka mund të
arrIjmë pastërtInë!
PërgjIgje: Nese nuk eshte e mundhsme perdorImI I ujIt, per shkak te
mosgjetjes se tIj apo per shkak te demtImIt nese perdoret, atehere perdorIm
tejemmumIm, duke prekur me dy duart dheun e paster, pastaj me to ferkon
fytyren dhe duart mes vete.
Por, kjo eshte e posaçme per abdestIn dhe pastrImIn nga xhunublleku.
E sa I perket pastrImIt nga fellIqesIte, per to nuk ka tejemmum. Pa marre
parasysh a eshte ajo ne trup, rroba apo vend.
Sepse qellImI I pastrImIt nga fellIqesIte eshte menjanImI konkret I asaj
fellIqesIe, dhe nuk eshte kusht qe te behet me nIjet adhurImI.
|u per kete, nese kjo fllIqesI largohet rastesIsht, atehere aI vend eshte I
paster.
SIkur te bIe shI mbI ndonje vend te fellIqur apo rroba te fellIqura dhe largohet
fellIqesIa nga shIu, atehere aI vend dhe ato rroba konsIderohen te pastra, edhe
nese njerIu nuk e dIn se ka ndodhe kjo.
Cje, qe nuk eshte tek abdestI dhe gusllI, ato jane adhurIme me te cIlat njerIu
afrohet tek All·llahu ,azze ue xhel·le, dhe te keto dyja eshte kusht nIjetI.

P-164: AI I cIII gdhInë xhunub, në kohë të ftohtë, a bën të merr
tejemmum!
PërgjIgje: Kur te jete njerIu xhunub duhet te lahet, duke respektuar fjalen e
All·llahut: "Nese ¡enì xhunube, atehere lahunì!".
Nese nata eshte e ftohte dhe nuk mundet te lahet me uje te ftohte, e ka
oblIgIm ta ngrohe ate uje nese ka mundesI, e nese nuk ka mundesI ta ngrohe per
shkak te mosposedImIt te ndonje mjetI per ngrohje, ne kete rast merr tejemmum
per xhunubllekun dhe falet, ngase All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "..Ne qojte
se ¡enì te semure, ose ne ndon¡e udhetìm, ose ndon¡erì µre¡ ¡ush v¡en µre¡
vendìt te nevo¡es, ose kenì kontaktuar me yrate dhe nuk y¡enì u¡e, atehere
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 13ó

mesyne (merrnì te¡emum) dheun e µaster dhe me te jerkonì jytyrat dhe duart
tua¡a. All-llahu nuk deshìron t'¡u s¡elle ndon¡e veshtìresì, µor deshìron t'¡u
µastro¡, t'¡u µloteso¡ te mìren e Tì¡ nda¡ ¡ush e qe t'ì jalenderohenì". (el·|aIde
6).
Nese merr tejemmum per xhunubllek, aI me kete eshte I paster dhe me
abdest perderIsa nuk gjen uje, e kur te gjen uje, e ka oblIgIm te lahet.
SIç eshte vertetuar ne SahIhun e 8uharIut nga hadIthI I gjate I Ìmran Iben
HusajnIt ,radIjall·llahu anhu, ne te cIlIn hadIth qendron se Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, pa nje njerI qe nuk u falte bashke me njerezIt dhe I tha:
"(kc të penyoì³" Tha: "Jam xhunub dhe nuk ka uje". Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, I tha: "Mësy]c dheut se cì të m]c]ton".
1
|e vone u erdhI uje, e
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I dha uje dhe I tha: "Lc]u me këtë".
Kjo aludoI se aI I cIlI ka marurr tejemmum, nese gjen uje e ka oblIgIm te
pastrohet me te, pa marre parasysh a ka marrur tejemmum per xhunubllek apo
vetem per abdest.
AI I cIlI merr tejemmum per xhunubllek, aI eshte I paster, perveç nese behet
prap xhunub ose gjen uje.
0uke u bazuar ne kete, themI, nuk e perserIt tejemmumIn per çdo kohe te
namazIt, por, merr tejemmum pas tejemmumIt per xhunubllekun nese e prIshe
abdestIn ose behet xhunub perserI.

P-165: A është kusht që toka prej ku marrIm tejemmum të ketë pIuhur!
0he ajetI: "...dhe nya aì jerkonì jytyrat dhe duart tua¡a..." në fjaIën "nya aì
(mìnhu)", a ka argument për kushtëzImIn e pIuhurIt!
PërgjIgje: |endImI I vertete eshte se nuk kushtezohet qe toka nga e cIla
mIrret abdest te kete pluhur, dhe tejemmumIn e ka ne rregull pa marre parasysh
se ajo toke a ka pluhur apo jo.
Nga ketu themI se nese bIe shI, njerIu I bIe tokes me duart e tIj dhe e ferkon
fytyren dhe duart e tIj, edhepse ne kete rast dheu nuk ka pluhur, sepse All·llahu
,azze ue xhel·le, ka thene: "...atehere mesyne dheun e µaster dhe nya aì
jerkonì jytyrat dhe duart tua¡a..."; dhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, me shoket e tIj udhetonIn ndonjehere neper vende ku nuk kIshte gje
perveç reres, neper ato vende bInte shI e ata mIrrnIn tejemmum ashtu sI I ka
urdheruar All·llahu ,azze ue xhel·le,.
|endImI I vertete eshte se aI I cIlI merr tejemmum mbI toke, tejemmumI I tIj
eshte ne rregull, pa marre parasysh a ka pluhur mbI te apo jo.
E sa I perket ajetIt: "...dhe nya aì jerkonì jytyrat dhe duart tua¡a...";
fjala 'mInhu· nga aI' ka per qellIm fIllImIn e cakut e nuk eshte per pjesetIm.
Poashtu eshte vertetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, se
ka fryre ne duart e tIj pasIqe ka prekur token per tejemmum.
2


P-166: Një të sëmurIt, të cIIIt nuk I mundësohet dheu, a Iejohet të merr
abdest në mur ose shtrat apo jo!
PërgjIgje: |urI behet nga rera e paster, nese murI eshte I ndertuar nga dheu,
pa marre parasysh a eshte prej gureve apo qerpIçeve, atehere I lejohet te merr
tejemmum nga ky mur, e nese murI eshte I veshur me derrasa apo I lyer me boje,
ne kete rast, nese mbI mur ka dhé (pluhur), mundet te merr tejemmum dhe nuk ka
gje, eshte njesoj sIkur aI qe merr tejemmum nga toka, sepse dheu eshte lende e
tokes.
E nese mbI te nuk ka dhé, kjo nuk ka te beje me reren assesI, andaj, nuk
lejohet te merr tejemmum mbI kete.

1
DuIariu (344}
2
DuIariu (338}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 137

E sa I perket shtratIt themI: Nese mbI te ka pluhur, le te merr tejemmum, e
nese nuk ka, atehere nuk I lejohet te merr tejemmum mbI ate shtrat, sepse ajo
nuk eshte nga rera.

P-167: Nëse urIna e fëmIjës së vogëI bIe në rrobë, çka duhet të bëjmë!
PërgjIgje: E verteta ne kete çeshtje eshte se urIna e djalIt I cIlI ende
ushqehet me qumesht eshte fellIqesI e lehte, per pastrImIn nga urIna e tIj mjafton
sperkatja, d.m.th. ta pershkoje me uje tere vendIn e lagur me urIne duke mos e
ferkuar e as shtrydhur.
E kjo, nga shkaku se eshte vertetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, se njehere Ia kane sjellur nje djal te vogel dhe e vendoI ne preherIn e tIj,
e aI urInoI mbI Fesulull·llahun ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,. Pastaj Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kerkoI uje dhe Ia gjuajtI vendIt te lagur me urIne
por nuk e lau.
1

E sa I perket urInes se vajzes se vogel, duhet te lahet patjeter urIna e saj,
sepse esenca eshte se urIna eshte fellIqesI dhe patjeter duhet te lahet.
Por, per djalIn e vogel, pame se kIshte perjashtIm, ngase ne kete aludoI rastI
I permendur.

P-168: Një gruas e cIIa I ka mbI pesëdhjet vjet I vIe një gjak në formën e
njohur dhe një gruas tjetër e cIIa poashtu ka mbI pesëdhjet vjet I vIe një gjak
jo në formën e njohur, por I vIe 'sufre
2
' ose 'kudre
3
'!
PërgjIgje: Asaj, te cIles I vIe gjaku ne formen e njohur, kjo sIpas mendImIt te
vertete konsIderohet hajz (menstruacIon), sepse paraqItja e hajzIt nuk eshte I
perkufIzuar me vjet.
Andaj, te gjItha dIspozItat e hajzIt vlejne edhe per kete, sIç jane mosfalja e
namazIt, mosagjerImI, largImI nga marredhenIet IntIme, pastrImI (gusllI) pas
nderprerjes se gjakut, kompenzImI I agjerImIt etj.
E sa I perket asaj te cIles I vIe sufre dhe kudre, themI: nese sufre·ja dhe
kudre·ja I vIjne ne orarIn e hajzIt, atehere eshte hajz.
E nese nuk I vIjne ne orarIn e hajzIt te saj, atehere nuk eshte hajz.
E nese gjaku I saj eshte gjak I hajzIt te njohur, mIrepo nuk ka ardhur para
orarIt ose pas, kjo nuk ndIkon gje, por fIllon praktIkImIn e dIspozItave te hajzIt dhe
lahet kur t'I nderprehet gjaku.
E gjIthe kjo eshte sIpas mendImIt te vertete, se paraqItja e hajzIt nuk eshte e
perkufIzuar me vjet.
Ndersa sIpas medhhebIt (hanbelIj) nuk ka hajz pas mbushjes se pesedhjete
vIteve, edhe nese gjaku eshte I zI, I rendomte. Ashtuqe ajo duhet te falet dhe
agjeroje dhe nuk duhet te lahet kur t'I nderprItet gjaku.
|Irepo, ky mendIm nuk eshte I vertete.

P-16º: Cjaku I cIII deI nga gruaja shtatëzënë, a është hajz!
PërgjIgje: Cruaja gjate shtatezenIse nuk ka hajz -sIç ka thene Ìmam AhmedI
,rahImehullah,· bIle, grate shtatezenIne e kuptojne me nderprerjen e hajzIt.
HajzIn -sIç kane thene dIjetaret· e ka krIjuar All·llahu per ta ushqyer foshnjen
ne mItren e nenes, andaj, kur fIllon shtatezenIa, nderprItet hajzI.
|Irepo, te dIsa gra, hajzI vazhdon te paraqItet sIkurse edhe para
shtatezenIse.

1
DuIariu (223} dIc Muslini (286}
2
Sufrc ësIië lëng i vcrdIë, silur ai i ¡lagëvc. (sI.¡.}
3
Kudrc ësIië lëng i ¡ërzicr nc ngjyrë ië luqc, ndonjëIcrë nc gjal ië ngjizur që i
ngjan qcllii. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 138

Per kete thuhet se hajzI I saj eshte hajz I rregullt sepse hajzI I saj ka
vazhduar dhe nuk eshte ndIkuar aspak nga shtatezenIa.
Ky hajz Ia ndalon kesaj grua çdo gje qe Ia ndalon edhe hajzI I rendomte, e
oblIgon me gjItheçka qe e oblIgon hajzI I rendomte dhe e lIron nga çdo oblIgIm, nga
I cIlI oblIgIm e lIron edhe hajzI I rendomte.
FealItet eshte se gjaku I cIlI del nga gruaja shtatezene, eshte dy lloj:
LIojI I parë: Lloj per te cIlIn gjykohet se eshte hajz, e aI eshte hajzI I cIlI
vazhdon te paraqItet sIkurse para shtatezenIse; se kjo eshte argument se
shtatezenIa nuk ka ndIkuar gje, andaj quhet hajz.
LIojI I dytë: Cjak I cIlI I rastIse gruas shtatezene, per shkak te ndonje
ndodhIe, mbajtje te dIçkaje apo renIe prej dIkund apo dIç tjeter.
Ky gjak nuk eshte hajz por eshte gjak I veneve (demu Irk). E ky lloj, nuk e
ndalon nga namazI e as agjerImI. Ajo eshte e paster.

P-170: A ka përkufIzIm me dItë për mInImumIn dhe maksImumIn e
kohëzgjatjes së hajzIt!
PërgjIgje: Nuk ka perkufIzIm kohezgjatja e hajzIt, as mInImumI e as
maksImumI sIpas mendImIt te vertete, ngase All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene:
"Te µyesìn ty µer menstruacìonìn (ha¡dìn). Thua¡: "A¡o eshte y¡end¡e e
neverìtur, anda¡ laryohunì µre¡ yrave y¡ate menstruacìonìt dhe mos ìu ajronì
atyre (µer maredhenìe) derìsa te µastrohen". (el·8ekare 222).
All·llahu ,subhanehu ue teala, ne kete ajet ndalImIn nuk e ka perkufIzuar me
dIte te caktuara, por e ka perkufIzuar me pastrImIn.
Kjo argumenton se shkaku I dIspozItave te hajzIt eshte hajzI, kur eshte
prezent dhe kur nuk eshte.
Kur te paraqItet hajzI, paraqIten edhe dIspozItat, dhe kur te pastrohet,
menjanohen edhe dIspozItat.
Pastaj, per perkufIzImIn me dIte nuk ekzIston ndonje argument, edhepse
nevoja kerkon sqarImIn e tIj.
E sIkur perkufIzImI me moshe dhe me kohezgjatje te Ishte I caktuar, I
vertetuar ne sherIat, atehere do te sIhte sqaruar me argumente nga Kur'anI apo
sunnetI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
0uke u bazuar ne kete, themI se çdohere qe te sheh gruaja gjakun e njohur te
grate se eshte gjak I hajzIt, aI eshte gjak I hajzIt duke mos e caktuar ate me
ndonje kohe te posaçme.
Perveç nese aI gjak vazhdon te del dhe nuk nderprItet asnjehere ose
nderprItet per nje moment te shkurter, nje dIte apo dy dIte ne muaj, atehere
themI se ky gjak eshte gjak I IstIhades
1
.

P-171: Nëse një grua përdorë ndonjë IIaç, me të cIIIn shkakton daIjen e
gjakut të hajzIt dhe pastaj e Ië namazIn, a duhet t'I kompenzon këto namaze
apo jo!
PërgjIgje: Nuk duhet t'I kompenzon gruaja ato namaze, nese ajo vete e
shkakton daljen e gjakut te hajzIt. Sepse hajzI eshte gjak, kur te paraqItet,
paraqIten edhe dIspozItat.
SIkurse, nese merr barera per nderprerjen e hajzIt dhe nuk I vIe hajzI, ajo
duhet te falet dhe te agjeroje dhe nuk duhet te komenzon agjerImIn, sepse ajo nuk
eshte ne hajz.
Pra, dIspozItat vIjne sebashku me shkakun, All·llahu ,azze ue xhel·le, ka
thene: "Te µyesìn ty µer menstruacìonìn (ha¡dìn). Thua¡: "A¡o eshte e

1
IsiiIada ësIië. dcrdIjc c gjalui ië vcnës në ¡jcsën grylorc ië niirës ¡ër sIlal ië
ndonjë dëniini. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 13º

neverìtur", d.m.th. kurdo qe paraqItet kjo e neverItur, paraqIten edhe dIspozItat
e saj.
E kur nuk ekzIston ajo, nuk ekzIstojne as dIspozItat lIdhur me te.

P-172: A I Iejohet gruas gjatë hajzIt të Iexojë Kur'an!
PërgjIgje: Ì lejohet gjate hajzIt te lexon Kur'an ne rast nevoje, sI p.sh. nese
eshte mesuese· lexon Kur'anIn per t'I mesuar nxenesIt, nese eshte nxenese· lexon
Kur'an per te mesuar apo eshte duke I mesuar femIjte e saj, te vegjel apo te
medhenj, duke e lexuar ajetIn para tyre.
|e rendesI, nese I bIe nevoja gruas gjate hajzIt qe te lexon Kur'an, I lejohet
dhe nuk prIshe gje.
Poashtu edhe nese ka frIke se do te harroje ate qe dIn permendesh nga
Kur'anI, dhe e lexon ne vehte, edhe kjo nuk prIshe pune aspak duke qene ne hajz.
8Ile dIsa dIjetare thone se lejohet per gruan qe eshte ne hajz te lexon Kur'an
edhe nese nuk ka nevoje.
Te tjere kane thene: E ka te ndaluar lexImIn e Kur'anIt edhe nese ka nevoje.
Pra, ka tre mendIme, ajo qe mendoj se duhet te thuhet eshte: Nese ka nevoje
per lexImIn e Kur'anIt per t'ua mesuar te tjereve, per te mesuar per vete apo nga
frIka e harreses, atehere nuk prIshe pune nese lexon.

P-173: Nëse një gruas I paqartësohet gjaku dhe nuk mund të daIIon a
është gjak I hajzIt, IstIhadës apo gjak tjetër, sI çka duhet ta IIogarItë atë gjak!
PërgjIgje: E njohur eshte se gjaku I cIlI del nga femra eshte gjak I hajzIt,
perveç nese ka dIç qe aludon se eshte gjak I IstIhades.
0uke u nIsur nga kjo, ajo duhet ta llogarIte sI gjak te hajzIt perderIsa nuk
bIndet se eshte gjak I IstIhades.

P-174: Nëse hajzI I vjen ndonjë gruas pas hyrjes së kohës së namazIt, sI
është çështja! SI dhe a duhet t'I kompenzojë namazet që nuk I ka faIur gjatë
hajzIt!
PërgjIgje: Nese hajzI I vIe ndonjeres pas hyrjes se kohes se namazIt, sI p.sh.
te vIje hajzI pas hyrjes se kohes se drekes, kjo grua, pasIqe te pastrohet duhet ta
kompenzoje kete namaz, nje pjese te te cIlIt e ka arrItur duke qene e paster,
ngase All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "...namazì eshte oblìyìm µer
besìmtaret ne kohe te caktuar". (en·NIsa 10J).
Ndersa nuk duhet t'I kompenzoje namazet gjate perIudhes se hajzIt, ngase
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne nje hadIth te gjate ka thene:
"...dìhet se kur t'ì vì]ë hc]zì, c]o nuk ]clet e cs nuk cy]ëron..."
1
.
0Ijetaret kane mendIm te njezeshem se ajo nuk duhet t'I kompenzoje ato
namaze qe I kane Ikur gjate perIudhes se hajzIt.
E kur pastrohet, dhe prej kohes se namazIt te kesaj kohe ka mbetur aq kohe
sa per te falur nje rekat ose me teper, ajo duhet ta fale kete namaz, ne kohen e te
cIlIt eshte pastruar, sepse Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene:
"Kush crrìn n]ë rekct të ìqìndìsë pcrc perëndìmìt të dìellìt, cì e kc crrìtur kohën e
ìqìndìsë".
2

Nese pastrohet ne kohe te IqIndIse apo para lIndjes se dIellIt, dhe ne keto
kohe ka mbetur aq sa per tu falur nje rekat ose me teper, ajo duhet ta fale
IqIndIne ne rastIn e pare dhe sabahun ne rastIn e dyte.

P-175: Një gruas hajzI zakonIsht I ka zgjatur gjashtë dItë, pastaj I janë
shtuar dItët!

1
DuIariu (304}
2
Muslini (608}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 140

PërgjIgje: Nese hajzI I kesaj grua zakonIsht ka zgjatur gjashte dIte, e me pas I
jane shtuar dItet, I jane bere nente dIte, dhjete apo njembedhjete, ajo duhet te
vazhdoje te mos falet derIsa te pastrohet.
E kjo, nga shkaku se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk e ka
perkufIzuar hajzIn me ndonje kohe te caktuar.
All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "Te µyesìn ty µer menstruacìonìn
(ha¡dìn). Thua¡: "A¡o eshte e neverìtur". (el·8ekare 222).
Kurdo qe eshte prezent ky gjak, ajo grua konsIderohet ne hajz derIsa te
pastrohet dhe te lahet e pastaj mundet te falet.
Poashtu edhe nese ne muajIn e ardhshem hajzI I zgjat me pak sesa zakonIsht,
ajo duhet te lahet edhepse ka zgjatur me shkurt kete here.
|e rendesI eshte ta dIje gruaja se kurdo qe ka hajz, ajo nuk duhet te falet,
pa marre parasysh a eshte ne pajtIm me orarIn e saj te zakonshem, apo eshte me
pak ose me shume.
Kur te pastrohet atehere mund te falet.

P-176: Nëse një gruas I vIe cIkII mujor, pastaj pastrohet, merr gusëII dhe
pasIqë të faIë namazIn nëntë dItë, përsërI I paraqItet gjak dhe rrIn tre dItë
duke mos e faIur namazIn. Pastaj pastrohet dhe faIë namazIn njëmbëdhjetë
dItë me rend dhe tanI I vIe cIkII mujor I saj I zakonshëm. A duhet t'I përsërIsë
namazet që I ka faIur në ato tre dItët apo duhet ta IIogarItë atë sI hajz!
PërgjIgje: Kurdo qe te vIje hajzI, aI eshte hajz, pa marre parasysh se sa
zgjate perIudha mes ketIj hajzI dhe hajzIt te kaluar.
Nese I vIe hajzI, pastaj pastrohet dhe pas pese dIteve, gjashte apo dhjete
dIteve I paraqItet hajzI perserI, ajo duhet te mos falet, sepse ajo eshte hajz dhe
keshtu eshte gjIthmone.
Çdohere qe pastrohet e me pas I vIe hajzI, ajo e ka oblIgIm te mos falet.
Nese gjaku I vazhdon pergjIthmone, ose nderprehet nje perIudhe shume te
shkurte, atehere kjo eshte IstIhada.
Ne kete rast ajo nuk duhet ta fale namazIn vetem aq dIte sa I ka zgjatur hajzI
zakonIsht ne orarIn e saj te meparshem.

P-177: Ç'është dIspozIta për Iëngun e verdhë I cIII deI nga femra dy dItë
para hajzIt!
PërgjIgje: Nese ky leng eshte I verdhe para se t'I vIje hajzI, kjo nuk eshte
gje.
Per kete bazohemI ne fjalen e UmmI AtIjjes ,radIjall·llahu anha,: "Sufren dhe
kudren, nuk I konsIderonIm gje"
1
, kete e transmeton 8uharIu, e ne transmetImIn e
Ebu 0avudIt: "PasIqe u pastronIm (nga hajzI), sufren dhe kudren nuk I konsIderonIm
gje".
2

Nese ky leng I verdhe eshte para hajzIt, e kur te vIje hajzI, ky leng
nderprehet, ne kete rast kjo nuk eshte gje.
|Irepo nese e dIn se ky leng I verdhe çdohere I paraprIn hajzIt, ajo duhet te
rrIn dhe te mos falet, derIsa te pastrohet.

P-178: Ç'është dIspozIta për sufren dhe kudren që ndodhIn pas pastrImIt
nga hajzI!
PërgjIgje: Problemet e grave rreth hajzIt jane det pa bregdet, e prej
shkaqeve te tyre jane perdorImI I atyre hapave per pengImIn e shtatezenIse dhe
hajzIt.
Probleme te ketIlla me pare nuk kane qene te njohura per njerezIt.

1
DuIariu (326}
2
Elu Davudi (307}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 141

E vertete eshte se çeshtjet e grave kane qene problematIke qe kur ekzIston
gruaja, mIrepo shtImI I atyre problematIkave derI ne kete mase saqe ndonjehere
rende eshte te zgjIdhen ato problematIka, eshte per keqardhje.
Porse rregullI I pergjIthshem thote: Nëse femra pastrohet nga hajzI dhe e
sheh pastërtInë e qartë, -me pastertIne kam per qellIm: derIsa te sheh femra ate
ujIn e bardhe pas hajzIt· atëherë çkado që të sheh prej Iëngjeve, sufre, kudre,
ndonjë IagështI, të gjItha këto nuk janë hajz.
Nuk duhet ta le namazIn, as agjerImIn e as nuk I ndalohen marredhenIet e
burrIt te saj me te, sepse kjo nuk eshte hajz.
Ummu AtIjja ,radIjall·llahu anha, ka thene: "Sufren dhe kudren, nuk I
konsIderonIm gje", kete e transmeton 8uharIu, e ne transmetImIn e Ebu 0avudIt
shtohet edhe fjala: "PasIqe u pastronIm (nga hajzI)...".
ZInxhIrI I ketIj transmetImI eshte I vertete.
0uke u nIsur nga kjo themI: Çkado qe te ndodhe pas pastrImIt te qarte prej
gjerave te atIlla, nuk kane kurrfare ndIkImI te femra.
Nuk e pengojne nga namazI, agjerImI dhe marredhenIet me burrIn e saj.
|Irepo duhet te mos ngutet, perderIsa nuk e sheh pastrImIn, sepse dIsa gra,
kur te verejne pakesImIn e gjakut, shpejtojne te marrIn gusell para se te shohIn
pastrImIn.
|u per kete edhe grate e shokeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, shkonIn te Ajsheja ,radIjall·llahu anha, dhe Ia tregonIn pambukun ne te
cIlIn kIshte sufre, e ajo thonte: "perderIsa nuk e shIhnI ujIn e bardhe".
1


P-17º: A Iejohet përdorImI I hapave për pengImIn e hajzIt!
PërgjIgje: Nuk prIshe pune perdorImI I hapave per pengImIn e hajzIt, nese
keto nuk e demtojne shendetIn e saj, me kusht qe burrI I saj t'Ia lejon kete.
|Irepo, aq sa jam I Informuar, e dI se keto hapa e demtojne femren dhe dIhet
se dalja e gjakut te hajzIt eshte dalje natyrore, e gjeja natyrore nese pengohet nga
koha e saj, patjeter te kete ndonje demtIm te trupIt per shkak te pengImIt te saj.
Poashtu prej gjerave jo te mIra ne perdorImIn e ketyre hapave eshte edhe ajo
se ato Ia prIshIn orarIn e cIklIt mujor dhe I perzIhen gjerat pastaj.
Eshte e dyshImte dhe me hamendje rreth namazIt te saj, marredhenIeve me
burrIn e saj etj.
Per kete, une nuk them se jane haram, por nuk deshIroj qe femra t'I perdore
ato, nga frIka e demtImIt te saj.
Them: Femra duhet te kenaqet me ate qe Ia ka caktuar All·llahu ,subhanehu
ue teala,.
Ne haxhIn qe e berI Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur hyrI ne
dhome tek Ajsheja ,radIjall·llahu anha, dhe e pa duke qare -e vetemse kIshte
fIlluar umren ajo· I tha: "('ke, sì duket të pcskc crdhur hc]zì³" thc: Po. Thc: K]o
është dìçkc që All·llchu uc kc ccktucr bì]cve të Ademìt"
2
.
Andaj, femra duhet te duroje dhe te shpreson shperblImIn e All·llahut, kur
nuk ka mundesI te agjeron dhe te falet, le ta dIje se dera e perkujtImIt te All·
llahut eshte e çele çdohere -elhmadu lIla·.
|und ta permend All·llahun ,azze ue xhel·le, ta levdon Ate, te jep sadaka,
t'u ben mIre te tjereve me fjale dhe pune, e kjo eshte prej puneve me te mIra.

P-180: Nëse gjaku I IehonIsë vazhdon të deI edhe pas katërdhjetë dItëve,
a duhet të faIet dhe të agjërojë!

1
Transncion DuIariu në la¡iiullin c Iajzii.
2
DuIariu (294} dIc Muslin (1211} (120}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 142

PërgjIgje: Crave lehone, nese vazhdon te del gjaku edhe pas katerdhjete
dIteve, duke mos ndryshuar, nese keto dIte qellojne me nje date me daten e hajzIt
te zakonshem qe ka patur me pare, atehere eshte hajz.
E nese nuk qellojne me nje date, per kete dIjetaret jane ndare ne medIme:
0Isa prej tyre kane thene: Lahet pastaj falet dhe agjeron edhe nese I rrjedh
gjaku, sepse ajo ne kete rast konsIderohet mustehada.
E te tjeret kane thene: Ajo mbetet sI lehone derIsa t'I permbush
gjashtedhjete dIte, sepse ka ndodhur qe dIsa gra te kene lehonIne derI ne
gjashtedhjete dIte, kjo eshte realItet sepse ka mjaft gra qe kane pasur lehonI te
atIlle.
0uke u bazuar ne kete, themI se ajo mbetet sI lehone derIsa t'I permbushe
gjashtedhjete dIte.
Nese edhe pas kesaj I vazhdon, atehere ne orarIn e hajzIt qe ka patur me
pare ajo konsIderohet sI ne hajz, ndersa jashte orarIt te hajzIt konsIderohet sI
mustehada.

P-181: Nëse gruaja Iehone pastrohet para pIotësImIt të katërdhjetë
dItëve, a I Iejohen marrëdhënIet IntIme me burrIn e saj! 0he nëse I kthehet
gjaku pas katërdhjetë dItëve, çka duhet të bëjë!
PërgjIgje: Crate lehone (ne nIfas) nuk kane te drejte te bejne marredhenIe
IntIme, e nese pastrohet brenda katerdhjete dIteve, ajo e ka oblIgIm te falet dhe
namazIn e ka ne rregull sI dhe I lejohen marredhenIet IntIme me burrIn e saj, sepse
All·llahu ,azze ue xhel·le, per hajzIn thote: "Te µyesìn ty µer menstruacìonìn
(ha¡dìn). Thua¡: "A¡o eshte e neverìtur, anda¡ laryohunì µre¡ yrave y¡ate
menstruacìonìt dhe mos ìu ajronì atyre (µer maredhenìe) derìsa te µastrohen.
E kur te µastrohen, atehere ajrohunì atyre ashtu sìç u ka le¡uar All-llahu...".
(8ekare 222).
PasIqe e neverItura ende eshte prezente, gjaku ne kete rast, atehere nuk
lejohen marredhenIet IntIme, e nese pastrohet nga gjaku, atehere I lejohen.
Ashtu sI e ka oblIgIm qe te falet dhe ashtu sI I lejohen te gjItha gjerat qe I ka
pasur te ndaluara gjate lehonIse, ashtu edhe marredhenIet IntIme I lejohen.
Porse duhet te duroje dhe te mos beje marredhenIe IntIme, ngase ka mundesI
qe gjaku te kthehet nga shkaku I marredhenIeve IntIme, le te prese derIsa t'I
plotesoje katerdhjete dIte, mIrepo lejohet edhe para plotesImIt te dIteve.
Ndersa, nese veren gjak pas katerdhjete dIteve dhe pasIqe te pastrohet, aI
gjak konsIderohet gjak I hajzIt e jo I nIfasIt.
Cjaku I hajzIt eshte I njohur te grate, andaj atehere kur e veren ate le ta dIje
se eshte ne hajz.
E nese vazhdon dalja e gjakut dhe nuk nderprehet perveçse momente te
shkurtera, atehere ajo eshte mustehada, dhe atehere fIllon llogarItjen sIpas orarIt
qe ka pasur me pare.
Ato dIte qe jane brenda orarIt, ne ato dIte nuk falet, e dItet qe jane me teper
sesa orarI qe ka pasur me pare, ajo lahet dhe e fal namazIn.
All·llahu e dIn me se mIrI.

P-182: Nëse gruaja aborton në muajIn e tretë, a duhet të faIet apo jo!
PërgjIgje: Eshte e njohur te dIjetaret se gruaja e cIla aborton ne muajIn e
trete, ajo nuk duhet te falet.
Sepse gruaja e cIla aborton foshnjen, ne te cIlIn dallohet formImI I tIj sI njerI,
gjaku qe del nga ajo grua eshte gjak I lehonIse dhe nuk duhet te falet.
0Ijetaret kane thene: |undet te verehet formImI I foshnjes kur te plotesohen
tetedhjete e nje dIte, e kjo eshte me pak se tre muaj.
Pra, nese eshte e sIgurte se e ka abortuar foshnjen ne muajIn e trete, aI gjak
qe del eshte gjak I nIfasIt.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 143

E nese abortI eshte para tetedhjete dIteve, atehere gjaku qe del eshte gjak I
parregullt, dhe nuk duhet ta le namazIn per shkak te tIj.
Ajo qe e ben kete pyetje duhet te kujtohet mIre a e ka bere abortIn para
tetedhjete dIteve.
Nese ka ndodhur ashtu, atehere duhet t'I kompenzoje namazet qe nuk I ka
falur. Nese nuk e dIn se sa namaze I ka lene, atehere le te mundohet sInqerIsht te
llogarIte ne ate menyre sI eshte me e sIgurte.

P-183: Cruan të cIIën e godIt ndonjë gjakderdhje
1
, sI duhet të faIet! 0he
kur agjëron!
PërgjIgje: Cruan te cIlen e ka godItur nje gjak I atIlle, ajo duhet ta le
namazIn dhe agjerImIn aq dIte sa I ka zgjatur cIklI mujor para se t'I ndodhe kjo.
Nese orarI I cIklIt mujor te saj ka qene ne fIllIm te çdo muajI dhe ka zgjatur
gjashte dIte per shembull, atehere ne fIllIm te çdo muajI ajo nuk falet e as nuk
agjeron derIsa t'I plotesoje gjashte dIte, e kur t'I plotesoje gjashte dIte, atehere
lahet dhe fIllon namazIn dhe agjerImIn.
|enyra e faljes se namazIt per kete grua eshte ashtuqe ajo te lan mIre
organIn gjenItal te saj, ta fashoje dhe te merr abdest.
Kete e ben ne kohen e namazIt farz, nuk e ben para hyrjes se kohes, por pas
hyrjes se kohes, e pastaj falet.
Te njejten gje e ben edhe nese don te fale namaz vullnetar ne kohe tjera pos
koheve te farzeve.
Ne kete gjendje, duke marrur parasysh mundImIn e saj, I lejohet qe te
bashkoje namazIn e drekes me te IqIndIse ose te kunderten dhe namazIn e
akshamIt me te jacIse dhe te kunderten.
Ashtuqe te beje njehere pune per dy namazet, dreke dhe IqIndI; dhe njehere
pune per dy namazet, aksham dhe jacI.
All·llahu na dhashte sukses.

P-Ç'është hukmI I namazIt dhe kush e ka obIIgIm atë!
PërgjIgje: NamazI eshte prej shtyllave me te forta te ÌslamIt, bIle aI eshte
shtylla e dyte pas deshmIve, eshte prej puneve me te oblIguara te gjymtyreve,
eshte shtylle e ÌslamIt, sIç ka thene Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,:
"Shtyllc e tì] është ncmczì"
2
, d.m.th. e ÌslamIt.
All·llahu ,subhanehu ue teala, Ia caktoI sI oblIgIm namazIn te derguarIt te TIj
ne vendIn me te larte ku ka arrItur njerIu, ne naten me te ndershme per Fesulull·
llahun ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe pa asnje ndermjetesues.
Ìa ka bere oblIgIm faljen e namazIt pesedhjete here ne dIte, por All·llahu
,subhanehu ue teala, Ia lehtesoI roberve te vet derIsa I berI pese namaze per tu
falur, por sa pesedhjete te shperblyera.
Kjo aludon ne rendesIne e namazIt dhe ne dashurIne e All·llahut per te.
Eshte Ibadet I cIlI merIton qe njerIu t'I kushtoje nje kohe te gjate nga koha e
tIj.
Per ate se eshte oblIgIm falja e tIj ka deshmuar Kur'anI, sunnetI dhe ÌxhmaI
(njezeshmerIa) I muslImaneve:
Ne Kur'an All·llahu ,azze ue xhel·le, thote: "E kur qetesohenì, atehere
jalenì namazìn ne menyre te rreyullt, µse namazì eshte oblìyìm ne kohe te
caktuar µer besìmtaret". (en·NIsa 10J).

1
CjaldcrdIjc që c godci ¡ër sIlal ië ndonjë sënundjc a¡o dëniini dircli, dIc
zgjaië një loIë ië gjaië. (sI.¡.}
2
Transncion Inan AIncdi (5/231}; TirnidIiu (2616}; Ncsaiu (11394} dIc Ilën
Ma×Ic (3973} dIc TirnidIiu la iIënë. HadiiIi ësIië Iascn saIiI.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 144

E Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur e dergoI |uadh Iben
XhebelIn ne Jemen e porosItI: "Mëso]ì ctc se All·llchu uc kc bërë të oblìyucr pesë
ncmcze y]ctë nctës dhe dìtës".
1

0he muslImanet kane qendrIm te njezeshem per oblIgImIn e tIj.
|u per kete dIjetaret kane thene: "Nese njerIu e mohon te oblIguarIt e pese
namazeve apo njeren prej tyre, aI eshte kafIr, refuzues I ÌslamIt, eshte hallall
gjaku dhe pasurIa e tIj, perveç nese pendohet tek All·llahu ,subhanehu ue teala,.
Kjo eshte keshtu nese nuk eshte I rI ne Ìslam dhe nuk dIn gje rreth lIgjeve te
ÌslamIt, ne kete rast arsyetohet per shkak te padIturIse dhe I sqarohet se nuk
lejohet kjo gje, nese kembengul ne qendrImet e tIj atehere aI eshte kafIr.
NamazI eshte oblIgIm per çdo muslIman, te rrItur dhe te mençur, mashkull
qofte apo femer.
husIIman, e kunderta: kafIr, e kafIrI nuk e ka oblIgIm namazIn, d.m.th. nuk e
ka oblIgIm te falet perderIsa eshte kafIr e as t'I kompenzon namazet, nese e
pranon ÌslamIn, aI per kete do te denohet ne dIten e kIjametIt.
Ja sI e ka pershkruar All·llahu ,azze ue xhel·le,: "Perveç atyre te d¡athteve.
Qe ¡ane ne Xhennete e ì be¡ne µyet¡e n¡erì-t¡etrìt, µerkìtazì me krìmìnelet (e u
thone): "Çka u sollì ¡uve ne Sekarî". Ata thone: "Nuk kemì qene µre¡ atyre qe
jaleshìn (qe benìn namaz); Nuk kemì qene qe ushqyenìm te varjerìt; 0he kemì
qene qe µerzìheshìm me te t¡eret ne µune te kota. 0he kemì qene qe nuk e
besonìm dìten e y¡ykìmìt". (el·|uddeththIr J9·46).
Pra, fjala e tyre: "Nuk kemì qene µre¡ atyre qe jaleshìn" aludon ne ate se
do te denohen per lenIen e namazIt edhepse jane kafIra dhe nuk besojne dIten e
kIjametIt.
I rrItur eshte aI I cIlI ka arrItur nje nga shenjat e pubertetIt, e ato jane trI per
meshkujt ndersa kater per femrat:
Nje: |bushja e pesembedhjete vIteve.
0y: 0alja e spermes te meshkujt me kenaqesI dhe dIç te ngjashme te femrat,
qofte I zgjuar apo ne gjume.
Tre: FrItja e qImeve rreth organIt gjenItal, keto trI shenja jane per meshkujt
dhe femrat.
Te femrat ka edhe nje shenje me teper sesa keto trI, ajo eshte hajzI. Pra,
hajzI eshte prej shenjave te pubertetIt.
I mençur, e kunderta: I çmendur, aI I cIlI nuk ka mend.
Ketu mund te bejne pjese aI plak ose plake, te cIlet I ka kapluar pleqerIa derI
ne ate mase saqe kane humbur aftesIne per dallIm, ne kete rast, keta nuk e kane
oblIgIm namazIn, sepse nuk kane mend faktIkIsht.
Ndersa hajzI dhe nIfasI jane prej gjerave qe pengojne oblIgImIn e namazIt.
Kur te kete hajz ose nIfas, atehere ajo grua nuk e ka oblIgIm namazIn, sepse
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "...dìhet se kur t'ì vì]ë
hc]zì, c]o nuk ]clet e cs nuk cy]ëron..."
2
.

P-185: AI që humbë memorInë dhe I aIIvanosurI, a janë të obIIguar me
obIIgImet e sherIatIt!
PërgjIgje: All·llahu ,subhanehu ue teala, e ka oblIguar njerIun me Ibadete,
perderIsa eshte I afte per te, ashtuqe te jete I mençur qe I kupton gjerat, ndersa aI
qe nuk ka mend, per te nuk ka oblIgIme.
Nuk ka oblIgIme per te çmendurIn, per femIjen I cIlI ende nuk I dallon shume
gjera, bIle as per ate femIje I cIlI nuk ka arrItur pubertetIn.
Kjo eshte prej |eshIres se All·llahut ,azze ue xhel·le,.

1
DuIariu (1395} dIc Muslini në la¡iiullin c Inanii, lrcu. iIirrja në dy dësIniië
dIc ligjci c Islanii.
2
DuIariu (304}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 145

E njejta gje eshte edhe me te terbuarIn, te cIlIn e ka godItur ndonje
semundje ne mendje por nuk ka arrItur derI ne shkallen e te çmendurIt, poashtu
edhe plaku I cIlI ka humbur memorIne e tIj, ky nuk e ka oblIgIm as namazIn e as
agjerImIn.
Sepse aI I cIlI e humb memorIne, çeshtja e tIj eshte sI çeshtja e femIse, I cIlI
nuk I dallon gjerat.
Per kete shkak, ky lIrohet nga oblIgImet e sherIatIt.
Ndersa oblIgImet lIdhur me pasurIne nuk bIjne, por jane oblIgIm edhe per ate
qe e humbe memorIne. Shembull: zekatI eshte oblIgIm per te, eshte oblIgIm per
ate I cIlI kujdeset per te qe te jep zekatIn nga pasurIa e ketIj, sepse te oblIguarIt e
zekatIt ka te beje me pasurIne e jo me vete njerIun.
All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "Merr µre¡ µasurìse se tyre lemoshe qe
t'ì µastrosh me te dhe t'u shtosh...". (et·Teube 10J).
Pra, ka thene: "Merr µre¡ µasurìse se tyre" e nuk ka thene: "..prej tyre..".
dhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur |uadh Iben XhebelIn e
dergoI ne Jemen I tha: "Mëso]ì se All·llchu ì kc oblìyucr me lëmoshë nyc pcsurìc
që kcnë, e cìlc mìrret pre] të pcsurve të tyre dhe u ]ìpet të vcr]urve të tyre"
1
.
SIpas kesaj e kuptuam se oblIgImet lIdhur me pasurIne nuk bIjne per ate qe
humbe memorIne, ndersa oblIgImet trupore sIkur namazI, pastrImI dhe agjerImI
bIjne per njerezIt sI ky, sepse ky nuk ka mend.
E kush e humbe vetedIjen per shkak te alIvanosjes nga semundja apo dIç
tjeter, aI nuk e ka oblIgIm namazIn sIpas mendImIt te shumIces se dIjetareve.
Nese dIkush mbetet I alIvanosur nje apo dy dIte, nuk duhet t'I kompenzoje
namazet e leshuara, sepse nuk ka qene me mend dhe nuk ka qene sIkur aI njerI qe
eshte ne gjume, per te cIlIn Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
thene: "Kë e zë y]umì për ncmcz cpo e hcrron ctë, le tc ]clë në momentìn kur ì
ku]tohet"
2
.
AI qe eshte ne gjume mund te percepton d.m.th. mundet te zgjohet nga
gjumI kur e trazon dIçka.
Ndersa I alIvanosurI nuk mundet te zgjohet nese e thIrr dIkush, kjo eshte
keshtu per ate qe alIvanoset pa ndonje shkak te dukshem.
Ndersa aI qe alIvanoset per ndonje shkak, sIkur aI qe alIvanoset me
anestezIon apo dIç te ngjashme, aI duhet t'I kompenzoje namazet qe nuk I ka falur
gjate alIvanosjes.
All·llahu e dIn me se mIrI.

P-186: Ka një njerI I cIII që para dy muajve ka humbur perceptImIn, nuk
ndIen gjë, ashtuqë nuk faIet e as nuk e ka agjëruar PamazanIn, çka duhet të
bëjë!
PërgjIgje: AI nuk ka oblIgIm asgje per shkak te humbjes se shqIsave, mIrepo
nese All·llahu ,subhanehu ue teala, perserI Ia kthen ato shqIsa, atehere aI duhet ta
kompenzoje agjerImIn e FamazanIt.
E nese vdes dhe nuk I kthehet perceptImI, nuk I mbetet borxh asgje.
Perveç nese eshte prej atyre te cIlet jane me arsye te vazhdueshme, sIkur
pleqte dhe te tjere, per keta e kane oblIgIm kujdestaret e tyre qe te ushqejne per
çdo dIte nga nje te varfur.
Ndersa per kompenzImIn e namazIt, dIjetaret kane dy mendIme:

1
DuIariu (1395} dIc Muslini në la¡iiullin c Inanii, lrcu. iIirrja në dy dësIniië
dIc ligjci c Islanii.
2
DuIariu në la¡iiullin. KoIëi c nanazcvc; lrcu. KusI Iarron faljcn c nanazii, lc ia
falë lur i'i lic ndërncnd; dIc Muslini në la¡iiullin. XIaniië; (23}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 14ó

Ì parI: |endImI I shumIces eshte se nuk duhet te kompenzoje, sepse Ìben
DmerI ,radIjall·llahu anhu, u alIvanos njehere nje dIte te plote dhe nuk I
kompenzoI namazet e leshuara.
Ì dytI: Thone se duhet t'I kompenzoje, ky mendIm eshte I dIjetareve te
vonshem te medhhebIt hanbelIj.
Ne lIbrIn "el·Ìnsaf" qendron: Kjo eshte prej gjerave te dalluara te medhhebIt
dhe eshte e transmetuar nga Ammar Iben JasIrI ,radIjall·llahu anhu, se aI eshte
alIvanosur tre dIte dhe I ka kompenzuar namazet e leshuara.
1

Kjo u shkrua me: 24/2/1J94H

P-187: A I Iejohet njerIut ta vonon namazIn për shkak të pIotësImIt të
ndonjë prej kushteve të namazIt, sIç është nxjerrja e ujIt nga pusI!
PërgjIgje: E verteta eshte se nuk lejohet vonImI I namazIt nga koha e tIj
asnjehere, ashtuqe nese ka dro njerIu se do te kalon koha e namazIt, atehere aI
falet ashtu sI eshte.
Perveç nese eshte I sIgurte se do ta ploteson ate kusht shpejt, ngase All·llahu
,azze ue xhel·le, ka thene: "Namazì eshte oblìyìm µer besìmtaret ne kohe te
caktuar". (en·NIsa 10J).
Poashtu Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka caktuar kohera te
veçanta per çdo namaz, dhe kjo te jep te kuptosh se eshte oblIgIm respektImI I
atyre koheve.
SIkur te kIshte qene e lejuar prItja per plotesImIn e kushteve, atehere nuk do
te lIgjesoheshte tejemmumI, sepse ka mundesI qe njerIu te gjen uje pas nje kohe,
dhe nuk ka dallIm a e vonon per nje kohe te gjate apo per nje moment te shkurte.
Ne te dy rastet vonohet namazI nga koha e tIj. Kete mendIm e permban edhe
Shejhul Ìslam Ìben TejmIju ,rahImehullah,.

P-188: AI I cIII rrIn tërë natën zgjuar, pastaj nuk mundet që ta faIë
sabahun pos pas kohës së vet, a I bëhet kabuII ky namaz! 0he sI është puna me
namazet tjera të cIIat I faIë në kohë!
PërgjIgje: 7onImI I sabahut nga koha e vet, duke pasur mundesI ta fale ne
kohe -ngase ka mundesI qe te fleje e heret·, ky namaz I ketIj nuk pranohet.
Ngase kur njerIu e vonon namazIn nga koha e caktuar pa arsye dhe pastaj e
fale, nuk I pranohet namazI, se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
thene: "Kush punon n]ë vepër që nuk është pre] ]esë sonë, c]o është e re]uzucr".
2

Ashtuqe, aI I cIlI e vonon namazIn nga koha e caktuar me qellIm dhe pa arsye,
aI vetemse ka vepruar nje veper qe nuk eshte prej fese Ìslame dhe kjo veper
refuzohet.
Por, mund te thote: Une jam ne gjume, e Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, ka thene: "Kë e zë y]umì për ncmcz cpo e hcrron ctë, le tc ]clë në
momentìn 'ì ku]tohet"
J
.
Ne I themI: Nese ka mundesI qe te fleje heret dhe te zgjohet heret, apo te
kurdIse oren per tu zgjuar, apo te porosIte dIkend qe ta zgjoje dhe e vonon
namazIn duke I pasur keto mundesI, atehere vonImI I tIj konsIderohet qellImIsht
dhe nuk pranohet aI namaz.
Ndersa namazet tjera qe I fale ne kohe ato jane te pranuara.
Shfrytezoj rastIn te them dy fjale:

1
Transncion Inan Malilu (23}.
2
Muslini (1718}
3
DuIariu në la¡iiullin. KoIëi c nanazcvc; lrcu. KusI Iarron faljcn c nanazii, lc ia
falë lur i'i lic ndërncnd; dIc Muslini në la¡iiullin. XIaniië; (23}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 147

Çdo muslIman e ka oblIgIm qe ta adhuroje All·llahun ne ate menyre sI eshte I
kenaqur AI, sepse njerIu ne kete jete eshte krIjuar vetem per ta adhuruar All·
llahun dhe njerIu nuk e dIn se kur mund ta befason vdekja.
Pastaj shperngulet ne boten e AhIretIt, ne boten e shperblImeve dhe
denImeve, ne te cIlen bote nuk ka mundesI me qe te veproje dIç, sIç ka thene
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,: "Kur të vdesë n]erìu, ndrëprìtet
punc e tì], përpos pre] trì y]ërcve: nëse kc lënë scdckc rr]edhëse, dìturì nyc e cìlc
për]ìtohet ose ]ëmì]ë të mìrë ì cìlì lutet për të".
1


P-18º: Ç'është dIspozIta për atë I cIII e vonon sabahun derIsa të kaIojë
koha!
PërgjIgje: Keta te cIlet e vonojne sabahun derIsa te kaloje koha e sabahut,
nese besojne se kjo eshte e lejuar, kjo eshte kufer.
AI I cIlI beson se lejohet vonImI I namazIt derIsa t'I kaloje koha pa kurrfare
arsye, aI eshte kafIr nga shkaku se kundershton Kur'anIn, sunnetIn dhe IxhmaIn e
muslImaneve.
E nese e ka mendImIn se nuk lejohet kjo, dhe beson se aI me kete gjest eshte
mekatar, por çka te beje, e ka mundur epshI dhe gjumI I tIj, ky person e ka oblIgIm
te pendohet tek All·llahu ,azze ue xhel·le, dhe te mos veproje keshtu me.
0era e pendImIt eshte e hapur edhe per jobesImtaret me te medhenj, All·
llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Thua¡: "0 roberìt e Mì, te cìlet e kenì
nyarkuar me shume yabìme veten tua¡, mos e humbnì shµresen nda¡ meshìres
se All-llahut, µse All-llahu ì jale te y¡ìtha mekatet, Aì eshte qe shume jale dhe
eshte meshìrues!"(ez·Zumer 5J).
AI I cIlI njeh keso njerez, duhet te shkoje dhe t'I keshIlloje e t'I udhezoje ne
te mIre.
Nese pendohen, mIre, nese jo, atehere duhet te shkon dhe t'I paraqese ne
organet kompetente per kete gje, ashtuqe ta lIron vetveten nga pergjegjesIa dhe
organet kompetente ta edukojne kete person dhe te tjeret sI ky.
All·llahu dhashte suksese.

P-1º0: Një njerI Ia foII të bIjën një njerIut tjetër, por kur pyetI për të,
kuptoI se aI nuk faIej, aI I pyeturI tha: InshaAII-IIah, AII-IIahu e udhëzon. A I
jIpet këtIj grua!!
PërgjIgje: Nese njerIu nuk e fale namazIn me xhemat, aI eshte mekatar ndaj
All·llahut dhe kundershtar I njezeshmerIse se muslImaneve se namazI me xhemat
eshte prej Ibadeteve me me vlere.
Shejhul Ìslam Ìben TejmIju ,rahImehullah, ne |exhmuul Fetava v.2J; fq.222
ka thene: "Jane pajtuar dIjetaret se namazI me xhemat eshte prej Ibadeteve me te
forta, prej respekteve me te madheruara dhe prej shenjave me te medhaja te
ÌslamIt".
|Irepo ky mekat, kete njerI nuk e nxjerr prej IslamIt, andaj lejohet qe ta
martojme me muslImane.
|Irepo nese ka dIkush qe eshte me I kapur ne fe dhe moral te mIre, do t'I
kIshIm dhene atIj perparesI, edhe nese ka me pak pasurI dhe prejardhje me te
ulet.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Nëse u v]en dìkush
me ]enë dhe morclìn e të cìlìt ]enì të këncqur, mcrtohenì!" thane: D I derguar,

1
Muslini, la¡iiulli. Vasijcii; lrcu. Cilai sI¡ërllinc nund i'i arrijnë njcriui ¡as
vdcljcs.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 148

mIrepo nese aI...: tha: "Nëse u v]en dìkush me ]enë dhe morclìn e të cìlìt ]enì të
këncqur, mcrtohenì!" tre here. Transmeton TIrmIdhIu.
1

Poashtu eshte vertetuar ne dy SahIhet dhe ne lIbra tjere nga Ebu Hurejra
,radIjall·llahu anhu, se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene:
"6ruc]c mcrtohet për kctër y]ërc: për pcsurìnë e sc], për pre]crdh]en e sc],
bukurìnë e sc] dhe ]enë e sc], kërko ctë që kc ]e edhe nëse mbetesh ì vcr]ur".
2

Ne keto dy hadIthe ka argument se prej shkaqeve qe me se shumtI duhet te
mIrren parasysh eshte feja dhe moralI I burrIt dhe I gruas.
PergjegjesI I femres, I cIlI ka frIke All·llahun dhe kujdeset per pergjegjesIte e
tIj duhet te kujdeset dhe t'I merr parasysh udhezImet e Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, sepse aI per kete do te pergjIgjet ne dIten e kIjametIt.
All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "0he dìten kur (All-llahu) ì therret ata
e u thote: "Çjare µery¡ìy¡e u kenì dhene te deryuarveî". (el·Kasas 65) 0he ka
thene: "Ne µat¡eter do te marrìm ne µery¡ey¡esì ata, te cìleve u eshte deryuar
(µe¡yamber), e do t'ì marrìm ne µyet¡e edhe te deryuarìt. 0he duke e dìtur
mìre Ne do t'u rreje¡me atyre (µer ate qe µunuan), se Ne nuk ìshìm qe
munyonìm (ìshìm te µranìshem)".(el·A'raf 6·7).
Nese aI njerI nuk falet as me xhemat e as vetem, aI eshte kafIr, I dalur nga
ÌslamI, e ka oblIgIm te pendohet.
Nese pendohet dhe fIllon te falet, aI fale All·llahu ,subhanehu ue teala, nese
pendImI I tIj ka qene I sInqerte, nese jo, atehere aI duhet te vrItet sI kafIr,
renegat.
Nuk varroset te varret e muslImaneve, nuk I lahet xhenazja, nuk vIshet me
qefIn dhe nuk I falet namazI I xhenazes.
Argument per kufrIn e tIj jane tekstet nga Kur'anI dhe sunnetI:
Nga Kur'anI: Fjala e All·llahut: "E µas tyre (te mìreve) erdhen µasardhes te
keqì¡, qe e lane namazìn e u dhane µas kenaqesìve, e me vone do te hìdhen ne
xhehenem. Me µe¡ashtìm te atì¡ qe µendohet dhe beson...". (|erjem 59·60).
FjalIa: "Me µe¡ashtìm te atì¡ qe µendohet dhe beson..." eshte argument se
kur aI e le namazIn dhe shkon pas kenaqesIve, nuk eshte besImtar.
0he ka thene: "Po, nese ata µendohen, e jalìn namazìn dhe e ¡aµìn
zeqatìn, atehere ì kenì vellezer ne je". (et·Teube 11).
Kjo aludoI se vellazerIa ne fe nuk eshte me tjeter pos me faljen e namazIt
dhe dhenIen e zeqatIt, mIrepo sunnetI ka sqaruar se aI I cIlI nuk e jep zeqatIn nuk
eshte kafIr, nese e pranon sI oblIgIm. AI nuk e jep sepse eshte koprrac.
Ashtuqe mbetet falja e namazIt sI kusht per tu vertetuar vellezerIa fetare.
Kjo argumenton se lenIa namazIt eshte kufer sepse sebashku me te humbet
edhe vellezerIa fetare.
Nuk eshte vetem mekat apo kufer I lehte, sepse mekatI dhe kufrI I lehte nuk e
nxjerrIn njerIun nga vellezerIa fetare, sIç ka thene All·llahu ,subhanehu ue teala,
lIdhur me pajtImIn e dy grupeve te besImtareve qe luftojne njerI·tjetrIn: "S'ka
dyshìm se besìmtaret ¡ane vellezer, µra benì µa¡tìm nderm¡et vellezerve
tua¡". (el·Huxhurat 11).
0.m.th. dy grupet qe luftojne njera tjetren nuk kane dalur prej vellezerIse
fetare edhepse luftImI I besImtarIt eshte prej kufrIt sIç eshte vertetuar ne hadIth
te vertete, te cIlIn e transmeton 8uharIu dhe te tjere nga Ìben |es'udI ,radIjall·
llahu anhu, se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Fyer]c e
muslìmcnìt është mëkct ndërsc lu]tìmì ì tì] është ku]ër".

1
TirnidIiu (1085} dIc la iIënë. Ky IadiiI ësIië Iascn garil. PoasIiu c iransncion
cdIc Ilën Ma×Icja (1967} dIc Halini (2/175}.
2
DuIariu në la¡iiullin c niqaIui dIc Muslini në la¡iiullin c dIënics gji, lrcu. E
¡ëlqycsInc ësIië ië narioIci gruaja që la fc.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 14º

Ndërsa argumentet nga sunnetI per kufrIn e lenesIt te namazIt, mund te
cekIm hadIthIn: "Me të vërtetë mes n]erìut dhe mes shìrkut dhe ku]rìt është lënìc
e ncmczìt".
1
Transmeton |uslImI nga XhabIr Iben AbdullahI nga Fesulull·llahu ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
Poashtu 8urejde Iben HusajbI ka thene: Kam degjuar Fesulull·llahun ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, duke thene: "Mcrrëvesh]c mes neve dhe ctyre (kc]ìrcve)
është ncmczì, kush e lë ctë, cì kc bërë ku]ër
2
". Transmetojne qe te pestIt: Ìmam
AhmedI dhe autoret e Suneneve.
Poashtu tregon Ubade Iben SamItI ,radIjall·llahu anhu, se ata I dhane bese
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, qe mos t'I kundershtojne te paret e
tyre ne asnje rast, perveç nese shohIn tek ata kufer te qarte, per te cIlIn kane
argument nga All·llahu
J
, d.m.th. mos t'I kundershtojne udheheqesIt e tyre ne
gjerat qe duhet te respektohen perveç nese shohIn tek ata kufer te qarte, per te
cIlen ka argument nga All·llahu ,azze ue xhel·le,.
Nese e kuptove kete, atehere lexoje hadIthIn qe e transmeton |uslImI nga
Ummu Selemja ,radIjall·llahu anha, se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, ka thene: "0o të ketë cso udhëheqës te të cìlët do të n]ìhnì ycbìme dhe do të
ndclonì nyc cto, kush e vëren të keqen, nuk kc përy]ey]ësì (ne nje transmetIm:
kush ì urren cto të këqì]c, nuk kc përy]ey]ësì), dhe kush ndclon pre] tyre,
shpëton. Mìrëpo mëkct bën cì ì cìlì këncqet dhe pcson", thane: A t'I luftojme:
Tha: "1o, përderìsc ]clen".
4

U mesua nga ky hadIth se nese nuk falen ata, atehere duhet te luftohen.
Ne hadIthIn e Ubades tregohet se nuk lejohet kundershtImI, e luftImI nuk
lejohet ne rend te pare. Perveç nese kane bere kufer te qarte per te cIlIn kemI
argument nga All·llahu ,subhanehu ue teala,.
Nga keto dy hadIthe kuptohet se lenIa e namazIt eshte kufer I qarte, per te
cIlIn ka argument nga All·llahu ,subhanehu ue teala,.
Keto jane argumentet nga Kur'anI dhe sunnetI se aI qe e le namazIn eshte
kafIr dhe I dalur nga ÌslamI, sIç eshte treguar qarte poashtu ne hadIthIn qe
transmeton Ebu HatImI ne sunenIn e tIj nga Ubade Iben SamItI ,radIjall·llahu anhu,
I cIlI ka thene: Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, na keshIlloI: "Mos ì
bënì shok All·llchut, dhe mos e lìnì ncmczìn, sepse kush e lë ncmczìn me qëllìm,
është ì dclur nyc ummetì".
5

Ndersa prej fjaleve te transmetuara nga shoket e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, jane: Dmer Iben HattabI ,radIjall·llahu anhu, ka thene: "Nuk ka
Ìslam aI qe e le namazIn".
6

Abdullah Iben ShekIku ,radIjall·llahu anhu, ka thene: "Shoket e Fesulull·llahut
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, asnje veper te lenur nuk e konnsIderonIn kufer, pos

1
Muslini. la¡iiulli i lcsinii, lrcu. Sqarini sc lcjoIci i'i iIuIci lafir aiij që nul
falci.
2
Transncion Inan AIncdi (5/346}; TirnidIiu (2621}; Ncsaiu në la¡iiullin c
nanazii; lrcu. dis¡oziia c aiij që c lë nanazin; Ilën Ma×Icja (1079} dIc TirnidIiu
la iIënë. ly IadiiI ësIië Iascn saIiI garil.
3
DuIariu në la¡iiullin c fiincvc, lrcu. IadiiIci lidIur nc fjalën c All-llaIui.
°Huu¡uní ngu c Icq¡u (ngu dcníní) qc nuI godct uctcn utu qc Icnc nízo¡í ¡¡c¡ ¡usI¨.
DIc Muslini në la¡iiullin c udIëIcqjcs; lrcu. EsIië olligin rcs¡cliini i
udIëIcqësvc ¡ërvcç në ië ndaluar, dIc ësIië Iaran ië rcs¡clioIcn në ië ndaluar.
4
Muslini në la¡iiullin c udIëIcqjcs; lrcu. EsIië olligin ië ndaloIcn udIëIcqësii
nga Iarani dIc nul duIci ië lufioIcn ¡ërdcrisa falcn.
5
Transncion HcjiIcniu në lilrin ºMu×Inaë" 4/216; dIc ngjasIën si ly
iransncion Halini në lilrin ºcl-Musicdrcl" 4/44.
6
Transncion Ilën Eli SIcjlc në ºcl-Inan" 34.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 150

namazIt".
1
Transmeton TIrmIdhIu dhe HakImI dhe thote se hadIthI eshte sahIh sIpas
kushteve te 8uharIut dhe |uslImIt.
Ashtu sI argumentojne argumentet tekstuale se lenIa e namazIt eshte kufer,
poashtu edhe argumentet logjIkore e argumentojne te njejten.
Ìmam AhmedI ,rahImehullah, ka thene: "SecIlI qe e konsIderon te
parendesIshem namazIn dhe e nençmon ate, aI ne realItet e konsIderon te
parendesIshem ÌslamIn dhe e nençmon ate, ata kane hIse ne Ìslam aq sa kane hIse
ne namaz, ata jane dashamIres te ÌslamIt aq sa jane dashamIres te namazIt".
Ìben KajjImI ,rahImehullah, ne lIbrIn "es·Salat" fq.400 ka thene: "Nuk
kembengul ne lenIen e namazIt vazhdImIsht aI qe beson se All·llahu ka urdheruar te
falet, ngase eshte e pamundshme nga natyrshmerIa qe njerIu I cIlI beson bIndshem
se All·llahu e ka oblIguar me pese namaze gjate nates dhe dItes; dhe se per lenIen
e tIj, AI denon ashper, dhe aI prapseprap ta le namazIn.
Kjo eshte e pamundshme pa dyshIm.
Nuk e le namazIn teresIsht aI qe beson se namazI eshte farz, sepse besImIn qe
e ka, aI do ta urdheron qe te falet.
E nese ne zemer nuk ka dIç qe e urdheron per faljen e namazIt, atehere
kuptohet se ne zemren e tIj nuk ka besIm.
Andaj mos Ia ve veshIn atIj I cIlI nuk dIturI e as pervoje lIdhur me dIspozItat
dhe veprat e zemres".
E ka thene te verteten ne kete qe tha, eshte e pamundshme ta le namazIn aI
qe ka besIm ne zemren e tIj, duke e dItur se sa lehte kryhet namazI, sa shperblIme
ka aI dhe sa denIm ka per lenIen e tIj.
PasIqe, prej teksteve te Kur'anIt dhe sunnetIt u sqarua se lenesI I namazIt
eshte kafIr, I dalur nga ÌslamI, atehere nuk eshte e lejuar qe t'I jIpet per grua
ndonje muslImane.
Kjo eshte e ndaluar me tekst dhe Ìxhma, All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene:
"Mos u martonì me ìdhu¡tare derì qe ato te beso¡ne (Zotìn). N¡e robereshe
besìmtare eshte me e mìre se n¡e ìdhu¡tare, edhe nese a¡o (ìdhu¡tar¡a) ¡u
mahnìte". (el·8ekare 221).
0he ka thene lIdhur me grate qe bene hIxhret: "...nese vertetonì se ato
¡ane besìmtare, atehere, mos ì kthenì ato te ¡obesìmtaret, µse as ato nuk ¡ane
te le¡uara µer ta e as ata nuk ¡ane te le¡uar µer to...". (el·|umtehane 10).
SI dhe te gjIthe muslImanet kane mendIm te njezeshem, duke u bazuar ne
keto dy ajete se gruaja muslImane eshte e ndaluar per jomuslImanIn.
SIpas kesaj pra, aI njerI I cIlI e marton te bIjen apo vajzen te cIlen e ka ne
pergjegjesI per nje burre I cIlI nuk falet, nuk vlen martesa e ketyre dhe nuk e ka te
lejuar ky person kete grua.
Sepse kjo kurore nuk eshte prej fese se All·llahut dhe te derguarIt te TIj.
Eshte vertetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, prej
hadIthIt te Ajshes ,radIjall·llahu anha, se aI ka thene: "Kush punon n]ë vepër që
nuk është pre] ]esë sonë, c]o është e re]uzucr".
2

PasIqe kurora prIshet edhe kur njerIu fIllon ta le namazIn, perveç nese
pendohet dhe kthehet ne Ìslam me faljen e namazIt, atehere çdo te kIshe thene
per ate I cIlI e marton nje njerI I cIlI ne start nuk e fale namazIn:!
ShkurtImIsht: Nese ky person I cIlI kerkon kete grua, nese nuk e fale namazIn
me xhemat, aI eshte mekatar e jo kafIr, ashtuqe lejohet te martohet me grua
muslImane ne kete rast, mIrepo dIkush qe eshte me I mIre se aI, fetarIsht dhe
moralIsht, ka perparesI me shume se aI.

1
Transncion TirnidIiu në la¡iiullin c Inanii; lrcu. HadiiIci lidIur nc lënicn c
nanazii.
2
Muslini (1718}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 151

E nese nuk falet asnjehere, as me xhemat e as vetem, aI eshte kafIr, renegat,
I dalur nga ÌslamI, nuk lejohet te martohet me muslImane ne asnje rast, perveç
nese pendohet sInqerIsht, fIllon te falet dhe perqendrohet ne rrugen e drejte.
Ndersa ate qe permendI pyetesI se babaI I saj ka pyetur per ate njerI, dhe aI
I pyeturI eshte pergjIgjur: ÌnshaAll·llah, All·llahu e udhezon.
ThemI se te ardhmen e dIn vetem All·llahu ,subhanehu ue teala, dhe vetem AI
I rregullon çeshtjet.
Por, ne, nuk jemI te oblIguar perveçse me ate qe dIme ne moment.
Cjendja momentale e ketIj qe kerkon grua kete eshte kufer, nuk lejohet te
martohet me muslImane.
Shpresojme qe All·llahu ta udhezon dhe ta kthen ne Ìslam, ashtuqe te kete
mundesI te martohet me grua muslImane, e kjo per All·llahun nuk eshte e rende.

U pergjIgj ne kete dhe shkroI me doren e tIj, I varfurI per All·llahun,
|uhammed es·SalIh el·UthejmIn me 18/0hulHIxhxhe/1400H.

P-1º1: Nëse njerIu urdhëron famIIjen e tIj që të faIen, mIrëpo ata as që Ia
vejnë veshIn, ky a duhet të përzIhet dhe të jetojë me ata apo duhet të deI prej
shtëpIe!
PërgjIgje: Nese ajo famIlje me te vertete kurre nuk fale namaz, ata jane
kafIra, renegate, te dalur prej ÌslamI.
Nuk I lejohet ketIj qe te jetoje me ata por e ka oblIgIm qe t'I thIrre ne rruge
te drejte, te mundohet me mIsh e me shpIrt dhe kete ta beje vazhdImIsht, e
ndoshta All·llahu ,subhanehu ue teala, do t'I udhezoje.
Sepse aI qe e le namazIn, aI eshte kafIr -All·llahu na ruajte· me argument nga
Kur'anI, sunnetI, fjalet e sahabeve dhe logjIka e shendoshe.
1

Kam medItuar rreth argumenteve te atyre qe thone se lenesI I namazIt nuk
eshte kafIr, dhe kam perfunduar se argumentet e tyre jane nje nga keto kater
lloje:
1. Dse nuk ka kurrfare argumentI ne to fIllImIsht.
2. Dse jane te percaktuara me ndonje cIlesI, ku nuk mund te ben pjese edhe
lenIa e namazIt.
J. Dse jane te percaktuara me ndonje gjendje, ku arsyetohet njerIu per
lenIen e namazIt.
4. Apo jane argumente te pergjIthshme. Ne kete rast, ne I veçantojme me
hadIthet qe tregojne kufrIn e lenesIt te namazIt.
Ne asnje tekst te sherIatIt nuk qendron se aI qe nuk falet eshte besImtar, apo
do te hyje ne xhenet, apo do te shpetoje prej ZjarrIt apo dIç tjeter te ngjashme, e
cIla do te na shpIente ne komentImIn e kufrIt me te cIlIn eshte cIlesuar lenesI I
namazIt, se aI eshte kufer ndaj mIresIve apo kufer I lehte.
Nese u sqarua se lenesI I namazIt eshte kafIr, refuzues I ÌslamIt, atehere
duhet te dIjme dIspozItat qe vIjne sI rrjedhoje e kufrIt te tIj:
Se parI: Nuk I lejohet martesa me muslImane, e nese lIdhe kuroren ne kete
gjendje (duke mos falur namaz), kurora e tIj eshte e kote dhe nuk e ka te lejuar
ate grua, per shkak te fjales se All·llahut lIdhur me grate qe bene hIxhret: "...nese
vertetonì se ato ¡ane besìmtare, atehere, mos ì kthenì ato te ¡obesìmtaret,
µse as ato nuk ¡ane te le¡uara µer ta e as ata nuk ¡ane te le¡uar µer to...". (el·
|umtehane 10).
0y: Nese e le namazIn pasIqe ta kete lIdhur kuroren, atehere me kete gjest
prIshet kurora e tIj dhe nuk e ka te lejuar ate grua. Per shkak te ajetIt qe e
permendem, duke pasur parasysh detajIzImIn e njohur te dIjetareve lIdhur me ate
se a ka ndodhur kjo para se te fleje me te apo pas.

1
Siç u sqarua ljo në ¡ycijcn c ¡ara lësaj.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 152

Tre: Ky njerI I cIlI nuk falet, nese therre ndonje kafshe nuk hahet aI mIsh,
pse:
Sepse eshte haram, e nese therre ndonje jehudIj apo I krIshtere, aI mIsh
lejohet ta hame.
Pra, therrja e tIj -All·llahu na ruajte· eshte me e keqe sesa therrja e jehudIut
apo te krIshterIt.
Kater: Nuk I lejohet atIj ty hyje ne |eke apo te afrohet te kufIjte e saj, ngase
All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "0 ¡u qe besuat, vertete ìdhu¡taret ¡ane te
ndyte, anda¡ µas ketì¡ vìtì te mos ì ajrohen me xhamìse se shen¡te". (et·Teube
28).
Pese: Nese vdes dIkush prej te afermve te tIj, nuk I takon ketIj te trashegoje
nga ata.
Nese vdes dIkush (qe falet) duke lene djal te vetIn I cIlI nuk falet dhe duke
lene nje kusherIr te larget I cIlI falet, ne kete rast personIn e vdekur do ta
trashegoje kusherIrI I larget I te vdekurIt e jo djalI I tIj.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne hadIthIn e Usames ka thene:
"Nuk trcshëyon muslìmcnì nyc kc]ìrì e cs kc]ìrì nyc muslìmcnì".
1
|uttefekun
alejhI. 0he ka thene: "1ìp]cnì trcshëyìmìnë secìlìt që ì tckon dhe sc ì tckon, e c]o
që mbetet, ì ]ìpet mcshkullìt më të c]ërt me të vdekurìn".
2
|uttefekun alejhI. Ky
shembull vlen per te gjIthe trasheguesIt.
Cjashte: Nese vdes ky person, nuk I lahet xhenazja, nuk qefInoset, nuk I falet
xhenazja dhe nuk varroset te varret e muslImaneve.
E çka te bejme me te::
E nxjerrIm dIkund ne shkretetIre (apo mal), Ia gropojme nje grope dhe e
varrosIm me rrobat qe I ka pasur, sepse nuk ka nder aI.
Pra, secIlIt qe I vdes dIkush, per te cIlIn e dIn se nuk eshte falur, I ndalohet
qe ta sjelle ne xhamI per t'Ia falur xhenazen.
Shtate: 0Iten e KIjametIt do te rIngjallet me faraonIn, HamanIn, KarunIn dhe
Ubej Iben HalefIn
J
, Imamat e kafIrave -All·llahu na ruajte· dhe nuk do te hyje ne
xhenet.
Nuk I lejohet askujt nga famIlja e tIj qe te beje dua per te qe All·llahu ta
meshIroje dhe t'Ia fale mekatet, sepse aI eshte kafIr dhe nuk merIton kete, sepse
All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "Nuk eshte e dre¡te µer Pe¡yamberìn e as
µer besìmtaret te kerko¡ne jal¡e µer ìdhu¡taret, edhe nese ¡ane te ajert te
tyre, µasì qe ta kene te qarte se me te vertet ata ¡ane banues te
xhehennemìt". (et·Teube 11J).
Çeshtja pra, eshte shume e rrezIkshme, ndersa per fat te keq, dIsa bejne
shume lehtesIme ne kete.
Pajtohen ne shtepI me ata qe nuk falen, e kjo nuk lejohet.
All·llahu e dIn me se mIrI.
U shkrua me: 06/02/1410H.

P-1º2: A Iejohet që gruaja e martuar të qëndron të qëndron te burrI I saj
nëse nuk faIet, me të cIIIn poashtu ka fëmIjë! 0he a Iejohet t'I japIm nuse atIj
që nuk faIet!
PërgjIgje: Nese ndonje grua martohet me nje burre I cIlI nuk falet as me
xhemat e as ne shtepI, ky nIqah nuk eshte ne fuqI; sepse lenesI I namazIt eshte

1
DuIariu në la¡iiullin c irasIëginisë/ lrcu. nul irasIëgon nuslinani nga lafiri
dIc as lafiri nga nuslinani; dIc Muslini në la¡iiullin c irasIëginisë
2
DuIariu në la¡iiullin c irasIëginisë/ lrcu. TrasIëginia c ië lirii nga lalai dIc
nëna (6732}; dIc Muslini në la¡iiullin c irasIëginisë/ lrcu. Ji¡jani irasIëgininë
aiyrc që u ialon
3
Transncion Inan AIncdi në Musncd 2/169
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 153

kafIr sIç eshte treguar ne Kur'anIn Famelarte, ne sunnetIn e pastert dhe fjalet e
shokeve te Fesulull·llahut.
Ka thene Abdullah Iben ShekIku ,radIjall·llahu anhu,: "Shoket e Fesulull·llahut
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, asnje veper te lenur nuk e konsIderonIn kufer, pos
namazIt".
1

0Ihet se kafIrI nuk e ka te lejuar gruan muslImane, All·llahu ka thene:
""...nese vertetonì se ato ¡ane besìmtare, atehere, mos ì kthenì ato te
¡obesìmtaret, µse as ato nuk ¡ane te le¡uara µer ta e as ata nuk ¡ane te le¡uar
µer to...". (el·|umtehane 10).
E nese lenIa e namazIt ndodhe pas marteses, atehere nIqahu prIshet perveç
nese pendohet dhe kthehet ne Ìslam.
0Isa dIjetare kete e perkufIzojne me mbarImIn e IdetIt, thone: nese I mbaron
IdetI
2
, atehere nuk lejohet qa ta ktheje ate grua nese burrI I saj kthehet ne Ìslam,
perpos me akt te rI te kurores.
Cruaja e ka obIlIgIm te ndahet prej tIj dhe te mos I lejoje te afrohet tek ajo,
derIsa te pendohet dhe te falet edhe nese ka femIje me te, sepse babaI I tyre ne
kete rast nuk ka kujdestarI mbI ta.
0uke u nIsur nga kjo, Ia terheqI veretjen vellezerve te mI muslImane nga te
martuarIt e bIjave te tyre apo te atyre femrave mbI te cIlat kane pergjegjesI me
njerez qe nuk falen, sepse kjo eshte nje rrezIk I madh.
Te mos I favorIzojne ne kete as ndonje te aferm apo ndonje shok.
Lus All·llahun ,subhanehu ue teala, qe t'I udhezoje te gjIthe.
All·llahu e dIn me se mIrI. Paqa dhe meshIra qofte mbI te derguarIn tone,
|uhammedIn, mbI famIljen e tIj dhe shoket e tIj.
U shkrua me: 09/10/1414H.

P-1º3: Nëse dIkush e Ië namazIn qëIIImIsht e pastaj pendohet, a duhet t'I
kompenzojë namazet që I kanë Ikur!
PërgjIgje: Kush e le namazIn me qellIm, pastaj pendohet dhe fIllon te fale,
dIjetaret jane ndare ne dy mendIme rreth asaj se a ka oblIgIm t'I kompenzon
namazet e lenura apo jo:
|e e verteta sIpas mendImIt tIm eshte ajo qe ka zgjedhur shejhul Ìslam Ìben
TejmIju ,rahImehullah, se aI I cIlI e le namazIn me qellIm derIsa t'I kaloje koha,
atIj nuk I ben dobI kompenzImI I atIj namazI.
E kjo, nga shkaku se aI Ibadet I cIlI eshte I caktuar per tu kryer ne kohe te
caktuar, eshte patjeter qe te kryhet ne ate kohe te caktuar, ashtu sI nuk vlen
kryerja e IbadetIt para kohe, ashtu nuk vlen edhe pas kohe.
Poashtu kufIjte qe I ka caktuar All·llahu duhet te respektohen.
Kete namaz p.sh. All·llahu e ka oblIguar prej kesaj kohe derI ne kete kohe
dhe kjo eshte koha e tIj.
Ashtu sI nuk vlen falja e namazIt ne ate vend qe nuk eshte per namaz, ashtu
edhe nuk vlen falja e namazIt ne ate kohe qe nuk eshte per namaz.
AI qe e ka lene namazIn me pare duhet te kujdeset qe sa me shume te
kerkoje falje nga All·llahu dhe te punoje vepra te mIra.
|e kete shpresojme qe All·llahu ,subhanehu ue teala, t'Ia fale namazet qe I
ka lene. All·llahu dhashte suksese.

P-1º4: Çfarë obIIgImI ka famIIja kundrejt djemve (apo vajzave) që nuk
faIen!

1
Transncion TirnidIiu në la¡iiullin c Inanii; lrcu. HadiiIci lidIur nc lënicn c
nanazii.
2
D.m.th. gjatë gjithë idetit ky ka vazhduar të mos falet. (sh.p.)
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 154

PërgjIgje: Nese kane femIje qe nuk falen, atehere duhet t'ua patjetersojne
namazIn, me keshIlle, me urdher ose me rrahje, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, ka thene: "...dhe rrìhnì (për ncmcz) kur t'ì mbushìn dh]etë
v]et".
1

Nese edhe rrahja nuk ben dobI, atehere duhet t'I paraqesIn tek organet
kompetente ne kete shtet -All·llahu I dhashte suksese· qe t'I urdherojne te falen.
Nuk eshte e lejuar qe te heshtet per kete, sepse kjo eshte pajtIm ne te keqe;
lenIa e namazIt eshte kufer, dalje prej ÌslamIt dhe aI qe e le namazIn eshte kafIr
dhe do te jete pergjIthmone ne Zjarr dhe kur te vdes nuk lejohet t'I lahet
xhenazja, t'I falet apo te varroset te varrezat e muslImaneve.
Nga All·llahu kerkojme shpetImIn.

P-1º5: Çfarë dIspozIte ka ezanI për ata që janë në udhë!
PërgjIgje: Ne kete çeshtje ka mospajtIme mes dIjetareve, mIrepo e verteta
eshte se eshte vaxhIb ezanI per udhetaret, per shkak se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, |alIk Iben HuvejrIthIt dhe shokeve te tIj I tha: "Kur të hy]ë kohc
e ncmczìt, le tc thìrrë ezcnìn dìkush pre] ]uve"
2
.
Ata kIshIn ardhur te Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ndersa tanI
udhetonIn te famIljet e tyre.
Njeashtu edhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, asnjehere nuk e
ka lene ezanIn e as IkametIn, as duke qene vendas e as ne udhetIm, thIrrte ezanIn
gjate udhetImIt dhe urdheronte 8IlalIn ,radIjall·llahu anhu, poashtu ta thIrrte
ezanIn.

P-1º6: Ç'është dIspozIta e ezanIt dhe IkametIt për atë që faIet vetëm!
PërgjIgje: EzanI dhe IkametI per ate qe falet vetem jane sunnet e jo vaxhIb,
sepse nuk ka dIkend per ta thIrrur per namaz.
Por duke pasur parasysh se ezanI eshte permendje e All·llahut, madherIm,
thIrrje per vetveten ne namaz dhe ne shpetIm e poashtu edhe IkametI, atehere
themI se jane sunnet.
Per ate se eshte e pelqyeshme thIrrja e ezanIt argumenton hadIthI I Ukbe
Iben AmIrIt ,radIjall·llahu anhu, I cIlI thote: Kam degjuar Fesulull·llahun ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, duke thene: "Hcbìtet Zotì yt me ctë ì cìlì kullotë dhentë e
tì] në mc]e të mclìt dhe thìrrë ezcnìn, All·llchu thotë: Shìkone këtë robìn Tìm, e
thìrrë ezcnìn dhe ìkcmetìn dhe më kc ]rìkë Muc, këtì] ìc kcm ]clur mëkctet dhe do
tc ]us në xhenet".
J


P-1º7: Nëse njerIu bashkon drekën dhe IqIndInë, a duhet të thIrrë
IkametIn për çdonjërIn nga një Ikamet! 0he a ka Ikamet për namazet nafIIe!
PërgjIgje: Per çdonjeren prej tyre duhet te thIrre Ikamet, sIç eshte ne
hadIthIn e XhabIrIt ,radIjall·llahu anhu, duke treguar haxhIn e Fesulull·llahut ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, ku tregon bashkImIn e namazeve ne |uzdelIfe, thote:
"ThIrrI kametIn dhe falI akshamIn, pastaj thIrrI kametIn dhe falI jacIne, dhe nuk I
berI tespIte mes tyre".
4

Ndersa per namazet nafIle nuk ka Ikamet.

1
Transncion Inan AIncdi 2/178 dIc Elu Davudi (495,496} dIc gjindci në
SaIiIul XIanië (5868}.
2
DuIariu në la¡iiullin c czanii/ lrcu. Ezani dIc lancii ¡ër udIëiarëi nësc janë në
gru¡; dIc Muslini në la¡iiullin c ×Ianivc/ lrcu. KusI la në ië drcjië ¡ër
inanllël.
3
Transncion Inan AIncdi 4/145,157 dIc Elu Davudi në la¡iiullin c nanazii/
lrcu. Ezani gjaië udIëiinii.
4
DuIariu në la¡iiullin c Ia×Iii/ lrcu. DasIlini i nanazcvc në Muzdclifc; dIc
Muslini në la¡iiullin c Ia×Iii/ lrcu. ArdIja nga Arafaii.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 155


P-1º8: FjaIIa: "Es-saIatu hajrun mInen neum- namazI është më I mIrë se
gjumI" e thuhet në ezanIn e parë apo në të dytIn!
PërgjIgje: FjalIa "Es·salatu hajrun mInen neum" eshte ne ezanIn e pare, sIç
ka thene Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,: "Kur të thìrrësh ezcnìn e
pcrë të scbchut, thuc]: "Es·sclctu hc]run mìnen neum".
1

Pra, eshte ne ezanIn e pare, jo ne te dytIn.
Por, duhet te dIjme çka eshte qellImI me ezanIn e pare ne kete hadIth:
AI eshte ezanI I cIlI thIrret pas hyrjes se kohes se sabahut e ezanI I dyte eshte
IkametI, sepse edhe IkametI ndonjehere quhet ezan.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Në mes çdo dy
ezcneve kc ncmcz".
2
0.m.th. ezanI dhe IkametI.
Poashtu ne SahIhun e 8uharIut qendron se emIrul mu'mInIn Dthman Iben
AffanI shtoI ezanIn e trete per namazIn e xhumase.
Pra, ezanI I pare ne te cIlen eshte urdheruar 8IlalI qe te thoje: "Es·salatu
hajrun mInen neum" eshte ezanI per hyrjen e kohes se sabahut.
Ndersa ezanI I cIlI thIrret para kohes se sabahut, nuk eshte ezan I sabahut.
NjerezIt kete ezan te perfundImIt te nates e quajne ezanI I pare I sabahut, e
ne realItet aI nuk eshte ezan I sabahut.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "8ìlclì e thìrrë
ezcnìn duke qenë nctë, për tc zy]ucr ctë që është në y]umë dhe për tc ndclur ctë
që ]clet",
J
d.m.th. qe te zgjohet aI qe eshte ne gjume dhe te haje syfyr sI dhe per
ta ndalur ate qe eshte duke u falur qe te haje syfyr.
Poashtu Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, |alIk Iben HuvejrIthIt I
tha: "Kur të hy]ë kohc e ncmczìt, le tc thìrrë ezcnìn dìkush pre] ]uve"
4
.
0Ihet mIre se nuk llogarItet kohe e namazIt, pos pas hyrjes se kohes se vet.
E kuptuam pra, se ezanI I cIlI thIrret para sabahut nuk eshte ezan I sabahut.
Ashtuqe, eshte plotesIsht ne rregull ajo qe njerezIt ne ezanIn e sabahut e
thone fjalIne: "Es·salatu hajrun mInen neum".
E aI qe mendon se qellImI me ezanIn e pare ne hadIth eshte ezanI para
sabahut, kjo nuk eshte aspak e logjIkshme.
0Isa kane thene: Argument se me ezan te pare eshte per qellIm ezanI para
sabahut per te falur namaz nafIle, eshte faktI pse thuhet: Es·salatu hajrun mInen
neum", e fjala: 'hajrun· me I mIre', tregon per dIç me te mIre dhe vullnetare.
ThemI: Fjala 'hajrun' shpesh vjen per te treguar edhe oblIgImet me te
medhaja, sIkur ne ajetIn: "0 ¡u qe kenì besuar, a t'¡u treyo¡ µer n¡e treytì te
bu¡shme qe ¡u shµeton µre¡ n¡e denìmì te dhembshem: T'ì besonì All-llahut dhe
te deryuarìt te Tì¡, te lujtonì ne rruyen e All-llahut me µasurìne tua¡ dhe veten
tua¡, e k¡o eshte 'ha¡run- me e mìre' µer ¡u, nese ¡enì qe e dìnì". (es·Saff
10,11), edhepse flet per besImIn.
Poashtu lIdhur me namazIn e xhumase ka thene: "0 ¡u qe besuat, kur behet
thìrr¡a µer namaz, dìten e xhumase, ecnì shµe¡t µer aty ku µermendet All-
llahu, e lìnì shìtbler¡en, k¡o eshte 'ha¡run- me e mìre' µer ¡u". (el·Xhumua 9).
Pra, mIresIa perdoret edhe per vaxhIb edhe per mustehab.


1
Transncion Inan AIncdi 3/408.
2
DuIariu në la¡iiullin c czanii/ lrcu. Në ncs çdo dy czancvc la nanaz ¡ër aië që
don; dIc Muslini në la¡iiullin c nanazii ië udIëiarëvc/ lrcu. Në ncs çdo dy
czancvc la nanaz.
3
DuIariu në la¡iiullin c czanii/ lrcu. Ezani ¡ara salaIui; dIc Muslini në
la¡iiullin c agjërinii.
4
DuIariu në la¡iiullin c czanii/ lrcu. Ezani dIc lancii ¡ër udIëiarëi nësc janë në
gru¡; dIc Muslini në la¡iiullin c ×Ianivc/ lrcu. KusI la në ië drcjië ¡ër
inanllël.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 15ó

P-1ºº: A vIen ezanI me kasetofon!
PërgjIgje: EzanI me kasetofon nuk eshte I vlefshem, sepse ezanI eshte Ibadet,
e IbadetI duhet te behet me nIjet.

P-200: Nëse njerIu hyn në xhamI ndërsa muezInI është duke thIrrur
ezanIn, çka është më mIrë të veprojë!
PërgjIgje: |e mIre eshte ta percjelle ezanIn dhe pastaj ta thote duane e
njohur, pastaj me dy rekate ta pershendet xhamIne.
0Isa dIjetare kane bere perjashtIm per ate I cIlI hyn ne xhamI dhe muezInI
eshte duke thIrrur ezanIn e dyte, dIten e xhuma, ne kete rast I fale dy rekate (nuk
e percjell ezanIn) me qellIm qe te degjon hutben pastaj.
E kane arsyetuar kete mendIm me ate se degjImI I hutbes eshte vaxhIb,
ndersa percjellja e muezInIt nuk eshte vaxhIb, e kujdesja per ate qe eshte vaxhIb
eshte me e udhes sesa kujdesja per ate qe nuk eshte vaxhIb.

P-201: Eshtë cekur në hadIth se njerIu gjatë përcjeIIjes së muezInIt duhet
të thotë: "PadIjtu bII-IahI rabben, ue bII IsIamI dIjnen ue bI huhammedIn
resuIen" (Jam I kenaqur qe Zot e kam All·llahun, fe e kam ÌslamIn dhe te derguar
|uhamedIn), por, kur duhet ta thojë këtë saktësIsht!
PërgjIgje: Prej hadIthIt duket se kjo duhet te thuhet, kur te thote muezInI
"Eshhedu el·la Ilahe Il·lall·llah" dhe "Eshhedu enne |uhammeden resulull·llah".
PasIqe te pergjIgjesh (thua te njejten qe thote muezInI), atehere Ia shton
edhe: "FadIjtu bIl·lahI rabben, ue bIl ÌslamI dIjnen ue bI |uhammedIn resulen".
Ne hadIth qendron: "Kush thotë duke dëy]ucr ezcnìn: Eshhedu el·lc ìlche ìl·
lcll·llch ue eshhedu enne Muhcmmeden resulull·llch, rcdì]tu bìl·lchì rcbben, ue
bìl lslcmì dì]nen ue bì Muhcmmedìn resulen..."
1
.
Ne nje transmetIm tjeter: "Kush thotë: 0e ene eshhedu (edhe une
deshmoj)", ne fjalIne: "edhe une deshmoj" ka argument se kjo thuhet pasIqe te
thote muezInI: Eshhedu el·la Ilahe Il·lall·llah, sepse "ue" eshte pjesez lIdhese,
ashtuqe e lIdhe fjalen e ketIj me fjalen e muezInIt.

P-202: Shtesa: "Inneke Ia tuhIIfuI mIad" (|e te vertete TI nuk e then
premtImIn) që thuhet në duanë pas ezanIt, a është e vërtetë apo jo!
PërgjIgje: Per kete shtese ulemate e hadIthIt kane mospajtIme: dIsa kane
thene: Ajo nuk eshte e vertete per shkak se eshte ne kundershtIm me transmetImet
tjera, ngase shumIca e atyre qe kane transmetuar kete dua, nuk e kane permendur
kete shtese.
Porse ne kete rast nuk duhet te fshIhet, ngase eshte moment I duase dhe
lavderImIt, pasIqe eshte keshtu nuk lejohet ta fshIjme ate, sepse me ate behet
Ibadet.
Poashtu dIsa prej dIjetareve kane thene: Se zInxhIrI I ketIj hadIthI eshte I
vertete dhe ajo duhet te thuhet, sI dhe nuk vjen ne kundershtIm me transmetImet
tjera.
Prej atyre qe kane thene se eshte I vertete eshte edhe Shejh AbdulAzIz Iben
8azI ,rahImehull·llah, I cIlI ka thene: "SenedI I ketIj hadIthI eshte sahIh ngase
8ejhekIu e transmeton me sened sahIh".
2


P-203: A duhet të përcIIIet edhe IkametI!

1
Muslini në la¡iiullin c nanazii/ lrcu. EsIië c ¡ëlqycsInc ië iIuIci aië që iIoië
nuczini.
2
Transncion DcjIcliu në Suncnin c iij 1/410. dIc sIiI. Fciaval lc×IncI 6/88, dIc
Fciava Din Daz ,raIincIullaI, 10/364,365.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 157

PërgjIgje: Per percjelljen e IkametIt ka nje hadIth qe e transmeton Ebu
0avudI
1
, mIrepo eshte I dobet dhe nuk vlen sI argument.
E verteta eshte se nuk percIllet IkametI.

P-204: PasIqë të kryhet IkametI, dëgjojmë dIsa njerëz duke thënë:
"EkamehaII-IIahu ue edameha" (All·llahu e befte te larte -namazIn· dhe te
perhershem), a Iejohet kjo!
PërgjIgje: LIdhur me kete ka nje hadIth nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, se kur muezInI thonte: "Kade kametI salat -fIlloI namazI" aI thonte:
"Ekcmehcll·llchu ue edcmehc"
2
, por hadIthI eshte I dobet dhe nuk argumentohet
me ate.

P-205: CIIa është koha më e mIrë për tu faIur namazI! A është e vërtetë se
koha e parë është më e mIrë!
PërgjIgje: |e e plote eshte qe te falet ne kohen e caktuar me sherIat.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, Iu pergjIgj atIj njerIu I cIlI e
pyetI cIlat vepra jane me te dashura tek All·llahu ,subhanehu ue teala, tha:
"Ncmczì në kohën e vet"
J
, e nuk tha: "NamazI ne kohen e pare te tIj", nga shkaku
se ka dIsa namaze, te cIlat eshte sunnet te falen ne kohen e pare e dIsa namaze te
vonohen.
NamazI I jacIse p.sh. eshte sunnet te vonohet derI ne nje te treten e nates,
ashtuqe nese nje grua eshte ne shtepI dhe na pyet se a eshte me mIre qe ta fale
jacIne ne kohen e pare apo ta vonoje derI ne nje te treten e nates:
Ì themI: |e sevap eshte ta vonosh derI ne nje te treten e nates, ngase
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nje here e vonoI jacIne derIsa I
thane: D I derguar, fjeten grate edhe femIjte. Atehere dolI Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, u fale me ata dhe tha: "K]o do të ìshte kohc e ]ccìsë, po të
mos ìshte rëndë për popullìn tìm".
4

Pra, me sevap per gruan e cIla eshte ne shtepI eshte ta vonon jacIne.
Poashtu nese e zeme se dIsa burra jane ne udhetIm dhe dIskutojne: A ta
vonojme jacIne apo ta falIm tanI: U themI: |e sevap eshte ta vononI.
E njejta eshte edhe nese nje grup burra dalIn ne pIknIk dhe vjen koha e
jacIse, a eshte me sevap ta falIn ne kohen e pare apo ta vonojne: U themI: |e
sevap eshte ta vonojne perveç nese I rendon kjo.
Ndresa namazet tjera, me sevap eshte te falen ne kohen e pare, perveç nese
ka ndonje shkak.
Sabahu me sevap eshte te falet ne kohen e vet, dreka, IqIndIa dhe akshamI
poashtu, perveç nese ka ndonje shkak.
Prej shkaqeve: Kur te jete koha shume e nxehte, me e udhes eshte te
vonohet dreka derIsa te flladItet koha, d.m.th. te afrohet koha e IqIndIse, ngase
koha flladItet para IqIndIse.
Pra, nese eshte nxehte, me sevap eshte te prItet flladI, ngase Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kur të ]etë nxehtësì e mcdhe, prìtne

1
Elu Davudi në la¡iiullin c nanazii/ lrcu. çla iIuIci gjaië dëgjinii ië lanciii.
Ilën Ha×Icri në lilrin. ci-TclIis 1/212. Daif.
2
Transncion Elu Davudi në la¡iiullin c nanazii/ lrcu. Çla iIuIci ¡as lanciii;
DcjIcliu 1/411 dIc Dcgaviu në ºSIcrIus sunncI" 2/288. Ilën Ha×Icri lidIur nc
lëië IadiiIi në ºci-TclIis" la iIënë. ºDaif" dIc Allani la sqaruar sc ësIië daif në
ºcl-Irvaë" 1/258.
3
DuIariu në la¡iiullin c loIëvc ië nanazii/ lrcu. vlcra c nanazii në loIën c vci;
dIc Muslini në la¡iiullin c lcsinii/ lrcu. Dcsini në All-llaIun ësIië vc¡ra në c
nirë.
4
Transncion Muslini në la¡iiullin c ×Ianivc/ lrcu. KoIa c jacisë dIc vonini i saj.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 158

]llcdìn për tu ]clur, nycse nxehtësìc e mcdhe v]en pre] thellësìsë në
xhehenemìt".
1

Poashtu njehere Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, Ishte ne udhe,
e 8IlalI u ngrIt per ta thIrrur ezanIn e drekes, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, I tha: "Prìt le të ]llcdìtet", me vone u ngrIt perserI, aI prap I tha: "Prìt le
të ]llcdìtet", me vone perserI u ngrIt, aethere I lejoI ta thIrre ezanIn.
2

Prej shkaqeve eshte edhe ajo kur ne fund te kohes se namazIt ka ndonje
xhemat I cIlI e fale namazIn, ne kete rast me mIre eshte te vonohet, sIkurse nje
njerI I cIlI eshte ne udhe dhe aI e dIn se kur te arrIje ne qytet do te mund te arrIje
te fale namazIn me xhemat, a eshte me mIre ta fale namazIn tanI kur ka hyre koha
apo te prese derIsa te arrIje xhematIn:
ThemI: |e sevap eshte ta vonosh ate namaz derIsa te arrIsh xhematIn, bIle
ndoshta do t'I kIshIm thene se oblIgIm e ke ta vonosh namazIn me qellIm te arrItjes
se xhematIt.

P-206: Nëse njerIu e faIë namazIn para kohe duke mos e dItur, a vIen kjo!
PërgjIgje: NamazI I njerIut para kohe nuk e ze vendIn e farzIt, ngase All·llahu
,azze ue xhel·le, ka thene: "Namazì eshte oblìyìm µer besìmtaret ne kohe te
caktuar". (en·NIsa 10J).
Keto kohera Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, na I tregoI kur tha:
"Kohc e drekës është kur të kclo]ë dìellì nyc zenìtì...".
J

SIpas kesaj, themI se aI I cIlI e fale namazIn para kohe, kjo nuk e ze vendIn e
farzIt, porse kjo konsIderohet sI namaz nafIle, d.m.th. shperblehet sIkur te kIshte
falur nafIle, ashtuqe e ka oblIgIm ta perserIse te njejtIn namaz kur te hyje koha.
All·llahu e dIn me se mIrI.

P-207: A bIe obIIgImI I rendItjes së namazeve kaza (që kompenzohen) nëse
harron apo nuk e dIn!
PërgjIgje: Ne kete çeshtje dIjetaret kane mospajtIme, por e verteta eshte se
ne kete rast rendItja bIe prej oblIgImIt.
Argument eshte pergjIthshmerja e ajetIt: "Zotì yne, mos na deno nese
harro¡me ose yabo¡me!" (el·8ekare 286); dhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, ka thene: "All·llchu e kc ]clur ummetìn tìm kur ycbo]në, hcrro]në cpo
dhunohen të bë]në dìç".
4


P-208: Një person hyrI në xhamI për të faIur jacInë, mIrëpo Iu kujtua se
nuk e kIshte faIur akshamIn, çka duhet të bëjë në këtë rast!
PërgjIgje: Nese hyn ne xhamI dhe jacIa eshte duke u falur, pastaj te kujtohet
se nuk e ke falur akshamIn, atehere I bashkangjItesh xhematIt me nIjet per te falur
akshamIn.
Kur te ngrItet ImamI ne rekatIn e katert, tI rrIn ulur ne te tretIn, e prIte
ImamIn dhe pastaj jep selam sebashku me te.
Poashtu te lejohet te japIsh selam ne te tretIn, pastaj I bashkangjItesh
ImamIt perserI me nIjet te jacIse.

1
DuIariu në la¡iuiullin c loIëvc ië nanazii/ lrcu. Priija c flladiijcs ¡ër nanazin c
drclës lur ësIië n×cIië; dIc Muslini në la¡iiullin c ×Ianivc/ lrcu. EsIië c
¡ëlqycsInc ië vonoIci drcla dcrisa ië flladiici loIa.
2
DuIariu në la¡iuiullin c loIëvc ië nanazii/ lrcu. Priija c flladiijcs ¡ër nanazin c
drclës gjaië udIëiinii; dIc Muslini në la¡iiullin c ×Ianivc/ lrcu. EsIië c
¡ëlqycsInc ië vonoIci drcla lur ësIië sIunë n×cIië.
3
DuIariu në la¡iuiullin c loIëvc ië nanazii/ lrcu. Cila ndcjc ësIië c urrcjiur ¡as
jacisë
4
Transncion Ilën Ma×Ic në la¡iiullin c ialalui/ lrcu. Talalu nc dIunë a¡o nc
Iarrcsë.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 15º

Nuk prIshe pune nIjetI I ndryshem mes ImamIt dhe xhematIt sIpas mendImIt
me te drejte.
Poashtu nese e fale akshamIn vetem, dhe pastaj I bashkangjItesh ImamIt per
namazIn e jacIse -aty ku te arrIsh· poashtu nuk prIshe pune.

P-20º: Nëse më Ikë një namaz farz apo më tepër farze për shkak të gjumIt
apo harresës, sI duhet t'I kompenzojë! A duhet t'I faIë ato në fIIIIm e pastaj
namazIn e kohës kur jam apo të kundërtën!
PërgjIgje: Ì fale ato ne fIllIm, pastaj e fale namazIn e kohes ku je dhe nuk
lejohet t'I vonosh.
Te njerezIt eshte perhapur se atIj qe I Ike nje namaz e fale kaza te nesermen,
ne te njejten kohe.
Shembull: nese nuk e ka falur sabahun nje dIte, ate duhet ta fale kaza
sebashku me sabahun e dItes se neserme, kjo eshte gabIm dhe ne kundershtIm me
udhezImIn shprehor dhe vepror te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,:
Shprehor: Eshte vertetuar se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
thene: "Kë e zë y]umì për ncmcz cpo e hcrron ctë, le tc ]clë në momentìn kur ì
ku]tohet"
1
. E nuk ka thene: le ta fale ne dIten e neserme, ne kohen e tIj, por ka
thene: "...le tc ]clë në momentìn ì ku]tohet".
E vepror: Kur I kaluan dIsa namaze nje dIte prej dIteve ne luften e Hendekut,
namazet e kaluara I falI para namazIt te kohes kur Ishte.
Kjo eshte argument se njerIu duhet t'I fale namazet e kaluara ne fIllIm,
pastaj ate qe eshte koha per te.
|Irepo nese harron dhe e fale namazIn e kohes ku gjIndet e pastaj e fale te
Ikuren, ose nuk e dIn se sI eshte rregullI, namazI I tIj eshte ne rregull.
Sepse kjo eshte arsye per te.
|e kete rast deshIroj te tregoj se namazet qe duhet te kompenzohen jane tre
lloj:
LIojI I parë: Qe kompenzohen atehere kur te anulohet arsyeja, d.m.th.
arsyeja e vonImIt.
Ne kete bejne pjese pese kohet e namazeve. Pra, kur te hIqet arsyeja e
vonImIt e ke oblIgIm t'I kompenzosh menjehere.
LIojI I dytë: Nese kalon koha, nuk kompenzohet I njejtI namaz, por
kompenzohet me dIç qe e zevendeson, aI eshte namazI I xhumase.
Nese dIkush vjen ne xhamI dhe e ze ImamIn pasIqe te ngrItet nga rukuja e
rekatIt te dyte te xhumase, ky njerI ne kete rast duhet ta fale dreken, d.m.th. I
bashkangjItet ImamIt me nIjet te drekes.
Poashtu edhe aI I cIlI arrIn pas perfundImIt te namazIt te xhumase, aI duhet
ta fale dreken.
Ndersa aI qe arrIn rukune e reqatIt te dyte, aI e fale me nIjet te namazIt te
xhumase, ashtuqe, pasI te jep selam ImamI, aI ngrItet dhe e ploteson namazIn
edhe me nje rekat.
Kete nuk e dIjne shume njerez. 7Ijne ne xhamI dIten e xhuma aq vone saqe Iu
ka Ikur rukuja e rekatIt te dyte, pastaj ngrIten dhe I falIn edhe dy rekate per te
plotesuar namazIn e xhumase, e kjo eshte gabIm.
AI qe vjen ne xhamI dhe ImamI eshte ngrItur nga rukuja e rekatIt te dyte, ky
njerI nuk ka arrItur gje nga xhumaja, aI duhet ta fale dreken, sepse Fesulull·llahu

1
DuIariu në la¡iiullin. KoIëi c nanazcvc; lrcu. KusI Iarron faljcn c nanazii, lc ia
falë lur i'i lic ndërncnd; dIc Muslini në la¡iiullin. XIaniië; (23}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1ó0

,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush crrìn n]ë rekct të ncmczìt, cì e kc
crrìtur ncmczìn".
1

Kuptohet nga hadIthI se kush arrIn me pak se nje rekat, aI nuk e ka arrItur
namazIn.
Ashtuqe xhumane e kompenzon me dreke.
|u per kete shkak, grate neper shtepI dhe te semurIt qe nuk mund te vIjne ne
xhamI, e kane oblIgIm te falIn dreken e jo xhumane, e nese e falIn xhumane ne
kete rast, namazI I tyre eshte I kote dhe I refuzuar.
LIojI I tretë: Namaz, I cIlI nese te Ike, nuk kompenzohet perveçse ne kohe te
barabarte me te. AI eshte namazI I bajramIt.
Nese nuk mIrret vesh se eshte bajram derIsa te kaloje dIellI nga zenItI,
dIjetaret thone: E falIn bajramIn, dIten e neserme ne kohen e njejte qe eshte
dashur te falet.
Pra, kazaja (kompenzImI) qenka tre lloj:
Një: Qe kompenzohet menjehere sa te humbet arsyeja e vonImIt. Ato jane
pese kohet e namazeve, namazI I vItrIt dhe ato sunete te forta qe I perngjajne
vItrIt.
0y: Qe kompenzohet me zevendesIm, aI eshte namazI I xhumase. Kur te Ike
aI, e fale dreken.
Tre: Kompenzohet I njejtI, porse ne te njejten kohe te dItes se neserme. AI
eshte namazI I bajramIt.
Nese kalon koha e tIj, duhet te falet ne te njejten kohe te dItes se neserme.

P-210: Shumë njerëz faIen me xheIabIje
2
të hoIIa, saqë u duket trupI, ndër
to veshIn sIrvaIe
3
të shkurta të cIIat ua mbuIojnë vetëm gjysmën e kofshës, e
gjysma tjetër duket edhepse I kanë të veshura ato xheIabIje, sI është puna me
namazIn e tyre!
PërgjIgje: NamazI I tyre konsIderohet sIkurse te falen vetem me sIrvale te
shkurtera, pa xhelabIje; ngase rrobat e holla aq sa te duket trupI, nuk e mbulojne
trupIn.
EkzIstenca e tyre eshte sIkurse InekzIstenca e tyre.
0uke u bazuar ne kete themI se namazI I tyre nuk eshte ne rregull, dhe ky
eshte mendImI me I vertete.
Ky mendIm eshte I njohur nga medhhebI I Ìmam AhmedIt ,rahImehullah,.
8urrat gjate namazIt mInImum duhet te mbulojne trupIn e tyre mes kerthIzes
dhe gjunjve, kjo eshte me se paku nga ajo qe na ka urdheruar All·llahu ,subhanehu
ue teala,: "0 bì¡te e Ademìt, vìshunì bukur µer çdo namaz...". (el·A'raf J1).
Ata e kane vaxhIb ta bejne njeren nga keto dyja: ose te veshIn sIrvale te
gjata, te cIlat do t'ua mbulojne edhe gjunjte ose te veshIn xhelabIje te trasha pas
te cIlave nuk duket trupI.
Kjo veper e cIla u permend ne pyetje eshte gabIm dhe e rrezIkshme.
Ata e kane oblIgIm qe te pendohen nga kjo veper, dhe te kujdesen per
mbulImIn e pjeseve qe duhet te mbulohen gjate namazIt.
E lusIm All·llahun ,subhanehu ue teala, qe neve dhe vellezerIt tane
muslImane t'I udhezoje dhe t'u jape sukses ne ate qe 0o AI dhe qe eshte I kenaqur
me te. AI eshte 8ujar e FIsnIk.


1
DuIariu në la¡iiullin. KoIëi c nanazcvc; lrcu. KusI arrin një rclai ië nanazii;
dIc Muslini në la¡iiullin c ×Ianivc/ lrcu. KusI arrin një rclai ië nanazii, c la
arriiur nanazin.
2
XIclalijc janë vcsIjc c aralëvc që i ¡ërngjci lënisIës, nirë¡o janë ië gjaia dcri në
zogj ië lënlëvc osc në ië gjaia. (sI.¡.}
3
Sirvalc janë vcsIjc c lrcndsInc c aralëvc, ië cilai janë dy lloj. ië gjaia- dcri në zogj
ië lënlëvc, dIc ië sIluriëra- dcri nli gjunj. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1ó1

P-211: A Iejohet që gruaja të veshë rroba të cIIat janë të çeIura përpara,
anash dhe mbrapa, të cIIat bëjnë që të duket një pjesë e kërcIrIt, dhe sI
argument marrIn atë se rrIjnë në mesIn e grave!
PërgjIgje: |endImI Im eshte se gruaja e ka oblIgIm qe te vIshet me rroba qe
mbulojne trupIn.
Shejhul Ìslam Ìben TejmIju ,rahImehullah, ka permendur se grate ne kohen e
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, vIshnIn rroba aq te gjata saqe
arrInIn derI te zogjt e kembeve dhe derI te shuplakat e duarve.
S'ka dyshIm se ato te çelura per te cIlat po pyet pyetesI, e zbulojne kercIrIn e
me vone, perparon çeshtja dhe fIllojne te zbulojne edhe dIç me larte se kercIrI.
Cruaja e ka vaxhIb qe te jete e perkore, e turpshme dhe te veshe ate me te
cIlen mbulohet me mIre, ashtuqe te mos beje pjese ne fjalen e Fesulull·llahut ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem,: "0y llo] të bcnorëve të z]crrìt ende nuk ì kcm pcrë,
n]erëz të cìlët mbc]në kcmzhìkë sì bìshtc të lopëve dhe me to ì rrchìn n]erëzìt dhe
yrc të cìlct ]cnë të veshurc· të zhveshurc, të kcpcrdìsurc, mësuese në të këqì]c,
kokct ì kcnë sì xhunyct e deves. Nuk do të hy]në në xhenet e cs që do t'ìc ndì]në
erën, ndërsc erc e xhenetìt ndìhet që nyc lcry".
1


P-212: A I Iejohet gruas të faIet me ferexhe dhe dorëza!
PërgjIgje: Nese eshte duke u falur ne shtepI apo ne ndonje vend ku nuk e
sheh askush prej burrave te huaj, ajo duhet te zbulon fytyren dhe duart, ashtuqe
te preke dIrekt ne vendIn e sexhdes me ballIn e saj dhe shuplakat.
E nese eshte ne ndonje vend, ku ka burra te huaj, patjeter duhet ta mbuloje
fytyren, ngase mbulImI I fytyres para burrave te huaj eshte vaxhIb dhe nuk I
lejohet asaj ta zbulon fytyren para tyre, ne kete ka aluduar LIbrI I All·llahut
,subhanehu ue teala, sunnetI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe
logjIka e shendoshe, nga e cIla nuk mund te shmanget I mençurI e assesI besImtarI.
7eshja e dorezave eshte çeshtje e lIgjesuar ne sherIat, dhe sI duket edhe
grate e sahabeve kane mbajtur doreza, argument eshte hadIthI: "A]o që është
muhrìme
2
, le të mos veshë ]erexhenë e cs dorëzct".
J

Kjo argumenton se zakonIsht ato kane mbajtur doreza.
Ashtuqe themI se nuk prIshe pune nese I mban dorezat kur ka burra te huaj ne
afersI.
E sa I takon mbulImIt te fytyres, ajo e mbane fytyren e mbuluar duke qene ne
kembe apo ulur, ndersa kur te bIe ne sexhde mundet ta hjeke ate, qe te preke
vendIn e sexhdes me balle.

P-213: Ç'është dIspozIta e atIj I cIII është faIur me rroba të ndyta duke
mos e dItur!
PërgjIgje: Nese eshte falur dIkush me rroba te ndyta dhe nuk e ka verejtur
kete pos pas kryerjes se namazIt, ose e ka dItur para namazIt mIrepo nuk I eshte
kujtuar kur eshte falur, namazI I tIj eshte ne rregull dhe nuk duhet ta perserIse.
Nga shkaku se aI e ka bere kete gabIm duke mos e dItur apo me harrese.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Zotì yne, mos na deno nese
harro¡me ose yabo¡me!" (el·8ekare 286). E All·llahu ka thene: "0 bë"
4
.

1
Muslini në la¡iiullin c icsIavc dIc zlulurincvc/ lrcu. Craië c vcsIura- ië
zIvcsIura/
2
MuIrin a¡o nuIrinc quIci ai osc ajo c cila ësIië dulc lërë Ia×Iin osc unrcnë.
(sI.¡.}
3
DuIariu në la¡iiullin c Dëninii ¡ër gjaIun/ lrcu. Aronai që ndaloIcn ¡ër
nuIrinin dIc nuIrincn.
4
Muslini në la¡iiullin c lcsinii/ lrcu. Sqarini sc All-llaIu nul la ngarluar nc
diç ¡ëricj nundësivc (126}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1ó2

Poashtu Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nje dIte Ishte duke u
falur e ne sandalet e tIj kIshte pasur ndytesI, duke qene ne namaz e lajmeroI
XhIbrIlI per ate, e Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I hoqI sandalet dhe
vazhdoI namazIn
1
. E nuk e fIlloI namazIn nga fIllImI.
Kjo na jep te mesojme se kur njerIu veren ndonje te ndyte duke qene ne
namaz, e largon ate -edhe nese eshte duke u falur· dhe vazhdon namazIn, nese I
mbeten te mbuluara pjeset e duhura pas heqjes se saj.
E njejta gje edhe me ate qe harron se ka ndytesI, nese I kujtohet gjate
namazIt, aI e hjek kete teshe te ndytur nese pjeset e duhura I mbesIn te mbuluara.
E nese I kujtohet pas namazIt apo e veren ate te ndyte pas namazIt, nuk
duhet ta perserIse namazIn sepse namazI I tIj eshte ne rregull.
Cje qe nuk eshte edhe me ate I cIlI falet dhe I kujtohet se nuk ka marrur
abdest, p.sh. e ka prIshur abdestIn pastaj ka harruar te merr abdest, e fale
namazIn dhe pas namazIt I kujtohet se nuk ka marre abdest.
Ky e ka oblIgIm te merr abdest dhe ta perserIse namazIn.
Poashtu nese ka qene xhunub dhe nuk e verejtur se eshte, sIkurse te kete
pare enderr gjate nates dhe zgjohet ne mengjes, fale sabahun pa marre gusell,
duke mos e dItur se eshte xhunub, e gjate dItes veren ne rrobat e tIj sperme qe ka
dalur duke qene ne gjume.
Ky e ka oblIgIm te merr gusell dhe t'I perserIse ato namaze qe I ka falur.
0allImI mes kesaj çeshtje dhe çeshtjes se pare (çeshtja me ndytesIte) eshte
ne ate se ndytesIa eshte prej gjerave të ndaIuara, ndersa abdestI dhe gusllI jane
prej gjerave të urdhëruara.
7eprImI I te urdheruares eshte çeshtje qe duhet te ekzIston, te cIlen duhet
vepruar patjeter.
Ndersa largImI I te ndytes eshte çeshtje qe nuk duhet te ekzIston, namazI nuk
plotesohet pa zhdukjen e saj, e nese gjIndet gjate namazIt me harrese apo pa
dIturI, atehere nuk prIshe pune. Ngase nuk eshte leshuar dIç e kerkuar per ne
namaz.
All·llahu e dIn me se mIrI.

P-214: Çfarë dënImI ka për IëshImIn e rrobave ndër zogjtë e këmbëve
(IsbaII) me qëIIIm të mendjemadhësIsë! 0he çfarë dënImI ka nëse nuk ka për
qëIIIm mendjemadhësInë! SI dhe na trego sI t'u përgjIgjemI atyre që
argumentojnë me hadIthIn e Ebu ßekrIt ,radIjaII-IIahu anhu,!
PërgjIgje: 0enImI I IsbalIt me qellIm mendjemadhesIe eshte ajo se All·llahu
,subhanehu ue teala, nuk do ta shIkoje ate person dIten e KIjametIt, nuk do t'I
flase, nuk do ta fale dhe do te kete denIm te dhImbshem.
E nese nuk ka per qellIm mendjemadhesIne, atehere denImI I tIj eshte qe
pjesa nder zogjte e kembeve te denohet me zjarr.
Ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Tre vetëve
All·llchu nuk do t'u ]lcsë dìtën e kì]cmetìt, cs nuk do t'ì shìkon, cs nuk do t'ì ]clë
dhe do të kenë dënìm të dhìmbshëm, ctc ]cnë: musbìlì (cì që lëshon rrobct ndër
zoy]), cì që ì përmend të mìrct që ìc kc bërë dìku]t dhe cì që shet mcllìn e tì] me
betìm të rre]shëm".
2

Poashtu ka thene: "Kush ì lëshon përtokë rrobct duke u bërë mend]emcdh,
All·llchu nuk do të shìkon në të dìtën e Kì]cmetìt".
J

Keto hadIthe jane per ate I cIlI leshon rrobat pertoke nga mendjemadhesIa.

1
Elu Davudi në la¡iiullin c nanazii/ lrcu. Nanazi nc nallc.
2
Muslini në la¡iiullin c lcsinii/ lrcu. Sqarini ¡ër ndalinin c asI¡ër ië islalii.
3
DuIariu në la¡iiullin c rrolavc/ lrcu. KusI i lësIon ¡ëriolë rrolai nga
ncndjcnadIësia; dIc Muslini në la¡iiullin c rrolavc/ lrcu. EsIië c ndaluar
lësIini i rrolavc ¡ëriolë nga ncndjcnadIësia.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1ó3

E per ate I cIlI leshon rrobat pertoke duke mos pasur qellIm
mendjemadhesIne, ne sahIhun e 8uharIut transmetohet nga Ebu Hurejra ,radIjall·
llahu anhu, se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Cìlcdo
rrobë që është ndër zoy], c]o është në z]crr".
1

Ketu pra, nuk u percaktua se a eshte me mendjemadhesI apo jo, dhe nuk
mund te komentohet se eshte per qellIm leshImI I tyre per mendjemadhesI per
shkak te hadIthIt te meparshem.
Poashtu Ebu SeId el·HuderIju ,radIjall·llahu anhu, ka thene se Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Rrobc e muslìmcnìt është derì në
y]ysmën e kërcìrìt, ndërsc nuk prìshë punë -ose thc: nuk është mëkct· tc ketë
rrobën e y]ctë derì në mes tì] (y]ysmës së kërcìrìt) dhe zoy]ve të këmbës. E c]o që
është ndër to, është në z]crr, ndërsc cì që krehë rrobet përtokë duke u bërë
mend]emcdh, All·llchu nuk do të shìkon në të dìtën e Kì]cmetìt".
2
Transmeton
|alIku, Ebu 0avudI, NesaIu, Ìben |axhe dhe Ìben HIbbanI e ka permendur ne
SahIhun e tIj ne kapItullIn e nxItjes dhe frIkesImIt kur nxIte per mbajtje te kamIsIt
v.J fq.88.
Poashtu nuk mund te percaktohet per shkak se dy veprat jane te ndryshme e
poashtu edhe dy denImet jane te ndryshem.
Kur te jene te ndryshme dIspozIta me shkakun atehere nuk mund ta
komentojme te pergjIthshmen me te percaktuaren, sepse atehere do te kIshte
kundershtIm.
Ndersa atyre qe na argumentojne me hadIthIn e Ebu 8ekrIt ,radIjall·llahu
anhu, u themI: Aty nuk ke kurrfare argumentI, edhe ate nga dy aspekte:
Një: Se Ebu 8ekrI ,radIjall·llahu anhu, tha: "N]ë p]esë e vesh]es tìme më bìe
poshtë përveç kur e mbc] të mos bìe..."
J
, d.m.th. aI ,radIjall·llahu anhu, nuk I ka
leshuar rrobat me qellIm, porse rrobat Iu kane leshuar vetem ngase ka qene I
dobet, mIrepo prapseprap aI I ka mbajtur.
Ata qe I leshojne rrobat me poshte se zogjte e kembeve dhe pretendojne se
nuk e bejne me mendjemadhesI, padyshIm se e bejne me qellIm.
Ketyre Iu themI: Nese I kenI leshuar rrobat nder zogjte e kembeve pa qellIm
mendjemadhesIe atehere do te denohenI vetem me zjarr per kete, e nese I leshonI
duke u treguar mendjemedhenj, atehere denImI eshte me I madh, nuk do t'ju flete
All·llahu ,subhanehu ue teala, dIten e KIjametIt, nuk do t'ju shIkon, nuk do t'ju
pastron prej mekateve dhe do t'ju denon me denIm te dhImbshem.
0y: Per Ebu 8ekrIn ,radIjall·llahu anhu, ka deshmuar Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, se aI nuk e ben kete nga mendjemadhesIa.
A ka dIkush ndonje deshmI te atIlle:! Jo, por shejtanI dIsa njerezve ua hape
deren ne pasImIn e teksteve muteshabIh (qe permbajne me teper se nje kuptIm)
nga Kur'anI dhe sunnetI, per te arsyetuar veprat qe I bejne.
All·llahu udhezon ke te 0oje ne udhen e drejte. LusIm All·llahun te na
udhezoje neve dhe ata dhe te na I fale gabImet.
U shkrua me: 29/06/1J99H.

P-215: Çka duhet të bën aI I cIII faIet dhe pastaj vëren se qenka dashur të
merr gusëII!

1
DuIariu në la¡iiullin c rrolavc/ lrcu. Çla ësIië ndër zogj, ësIië në zjarr.
2
Transncion Inan AIncdi 3/5; Elu Davudi në la¡iiullin c rrolavc/ lrcu. Sa
duIci ië jcnë ië gjaia rrolai (4093}; Ilën Ma×Ic në la¡iiullin c rrolavc/ lrcu. Ku
ësIië lufiri i rrolavc (3573}; Ncsaiu në la¡iiullin c zlulurinii/ lrcu. Ku ësIië
lufiri i rrolavc; dIc Malilu 2/217.
3
DuIariu në la¡iiullin c rrolavc/ lrcu. KusI i lësIon rrolai ¡ëriolë ¡a
ncndjcnadIësi.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1ó4

PërggjIgje: SecIlI njerI qe falet dhe pas namazIt kupton se ka qene xhunub
apo pa abdest, aI e ka oblIgIm te pastrohet ashtu sI duhet dhe ta perserIse
namazIn.
Ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "All·llchu nuk
e prcnon ncmczìn pc cbdest".
1


P-216: Nëse gjatë namazIt dIkujt I rrjedhIn hundët gjak, ç'është dIspozIta!
0he a ndyten rrobat nga ky gjak!
PërgjIgje: 0alja e gjakut nga hunda nuk e prIshe abdestIn, pa marre parasysh
a del shume a pak.
Poashtu edhe gjItheçka del nga trupI perveç nga dy vrImat, nuk e prIshIn
abdestIn, sIkurse vjellja apo ajo qe del nga plagat e ndryshme.
Keto nuk e prIshIn abdestIn, pa marre parasysh a eshte pak apo shume, ngase
kjo nuk eshte vertetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e esenca
eshte mosprIshja e abdestIt.
Ky abdest eshte vertetuar me aludImIn e argumenteve te sherIatIt, andaj nuk
prIshet perveçse me aludIm te argumenteve te sherIatIt.
Ndersa, nuk ka ndonje argument se ajo qe del nga trupI -perveç nga dy
vrImat· e prIshe abdestIn.
0uke u bazuar ne kete themI se nuk prIshet abdestI me daljen e gjakut nga
hunda apo me vjellje pa marre parasysh a eshte pak apo shume.
|Irepo, nese nuk te le te qete gjate namazIt dhe nuk mundesh te falesh me
koncentrIm, atehere nuk prIshe pune nese del prej namazIt.
Poashtu nese ke dro se do ta ndytIsh xhamIne -nese je ne xhamI·, atehere e
ke oblIgIm te dalIsh qe te mos ndytet xhamIja me ate gjak.
Ndersa gjaku I cIlI te bIe ne rroba dhe eshte pak, nuk I ben te ndyta rrobat.

P-217: A Iejohet faIja e namazIt në atë xhamI ku ka varre!
PërgjIgje: XhamIte qe kane varre jane dy lloj:
Nje: Te kete ekzIstuar varrI para xhamIse, d.m.th. xhamIa eshte ndertuar mbI
varr.
Ne kete rast eshte oblIgIm largImI nga kjo xhamI dhe mosfalja ne te.
AI qe e ka ndertuar duhet ta rrenon, e nese nuk e rrenon aI, atehere
udheheqesI I atIj vendI e ka oblIgIm ta rrenon.
0y: Te kete ekzIstuar xhamIja para varrIt, d.m.th. eshte varrosur dIkush
pasIqe eshte ndertuar ajo xhamI.
Ne kete rast eshte oblIgIm hapja e varrIt, nxjerrja e xhenazes dhe rIvarrImI I
tIj te varret.
Edhe nese nuk behet kjo, lejohet te falet namazI ne kete xhamI me kusht qe
varrI te mos jete ne drejtIm te kIbles, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, ka ndaluar te falemI ne drejtIm te varreve.
E sa I perket varrIt te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, te cIlIn e
ka perthekuar xhamIja, dIhet fare mIre se xhamIja e tIj eshte ndertuar para se te
vdese aI d.m.th. nuk eshte ndertuar xhamIja mbI varr.
Poashtu dIhet se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk eshte
varrosur ne xhamI, por eshte varrosur ne shtepIne e tIj, qe ka qene e ndare nga
xhamIja.
Ne kohen e 7elId Iben AbdulmelIkut, aI shkroI nje leter derI te emIrI I
|edInes, qe Ishte Dmer Iben AbdulAzIzI ne vItIn 88H qe te rrenon xhamIne e
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe ta nderton serIsh duke I
perthekuar edhe dhomat e grave te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.

1
Muslini në la¡iiullin c ¡asiëriisë/ lrcu. EsIië olligin aldcsii ¡ër nanaz.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1ó5

DmerI I mblodhI dIjetaret dhe njerezIt e pare dhe ua lexoI letren e
udheheqesIt te muslImaneve, 7elIdIt, e kjo u erdhI shume rende atyre, thane: T'I
leme dhomat ashtu sI jane, eshte terheqese per te marrur mesIm te tjeret.
Transmetohet se SeId bIn |usejjIbI mohoI futjen e dhomes se Ajshes ne
xhamI, ngase kIshte frIke nga shnderrImI I varrIt ne xhamI.
DmerI Ia shkroI keto fjale 7elIdIt, e 7elIdI Ia ktheu dhe e urdheroI qe te
realIzon urdherIn e tIj, ashtuqe DmerI nuk kIshte zgjIdhje tjeter.
Por tI e dIn se varrI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk eshte
venduar ne xhamI, e as xhamIa nuk eshte ndertuar mbI varr, dhe ketu nuk ka
argument aI cIlI deshIron te argumenton lejImIn e varrosjes neper xhamI, apo
lejImIn e ndertImIt te xhamIve mbI varre.
Eshte vertetuar se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene:
"All·llchu ì mcllko]të ]ehudìtë dhe të krìshterët, ì shndërrucn vcrret e
pe]ycmberëve në ]cltore".
1

Kete e tha ne momentet e vdekjes, duke Ia terheq verejtjen popullIt te vet
nga kjo veper e shemtuar.
Poashtu kur Ummu Selemja ,radIjall·llahu anha, I tregonte per kIshen qe
kIshte pare ne rrethInen e EtIopIse dhe vIzatImet qe IshIn ne te, tha: "Tek ctc, kur
të vdes ndon]ë n]erì ì mìrë, ndërto]në mbì vcrrìn e tì] ]cltore, ctc ]cnë krì]esct
më të këqì]c tek All·llchu".
2

Tregon Ìben |es'udI ,radIjall·llahu anhu, se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, ka thene: "N]erëzìt më të këqìn] ]cnë ctc që do t'ì crrì]ë momentì ì
kì]cmetìt dhe ctc që ì shndërro]në vcrret në xhcmì".
J
E tranmseton Ìmam AhmedI
me zInxhIr te mIre.
8esImtarI nuk mund te kenaqet me pasImIn e udhes se jehudIve dhe te
krIshtereve dhe nuk kenaqet qe te jete prej krIjesave me te keqIja.
U shkrua me: 07/04/1414H.

P-218: A Iejohet faIja e namazIt mbI kuImIn e nevojtoreve! 0he mbI
kuImIn e vendeve të posaçme për tubImIn e mbeturInave!
PërgjIgje: NamazI mbI kulmIn e nevojtoreve te njohura ne kohen tone
lejohet, nuk prIshe pune.
Ngase nevojtoret nuk jane te ndertuara veçmas, ato hyjne nen kulmIn e tere
shtepIse. Poashtu namazI mbI kulmIn e vendeve te posaçme per tubImIn e
mbeturInave lejohet, ngase kjo ben pjese ne pergjIthshmerIne e hadIthIt: "...dhe
tokc më është bërë e pcstër dhe xhcmì...".
4


P-21º: Ç'është dIspozIta e ecjes me këpucë nëpër xhamInë e Çabesë!
PërgjIgje: Nuk eshte mIre te ecet me kepuce neper xhamIne e Qabese; ngase
kjo eshte dere qe njerezIt e thjeshte te cIlet nuk e dIjne shenjterIne e xhamIse te
fIllojne te vIjne ne xhamI me kepuce te papastra, e ndoshta edhe me kepuce te
ndytura me pIslleqe.
Ashtuqe do te fIllojne te hyjne me aso kepuce neper xhamI dhe do te ndytIn
xhamIne e Qabese.
Nese per nje gje te kerkuar me sherIat, kIhet dro qe pas saj te vIje nje dem,
atehere duhet te mIrret parasysh ajo, dhe te lIhet kjo gje e kerkuar.

1
DuIariu në la¡iiullin c ×Ianivc dIc Muslini në la¡iiullin c ×Ianivc/ lrcu.
Ndalini i ndëriinii ië ×Ianivc nli varrc.
2
DuIariu në la¡iiullin c ×Icnazcvc/ lrcu. Ndëriini i ×Ianivc nli varr; dIc
Muslini në la¡iiullin c ×Ianivc/ lrcu. Ndalini i ndëriinii ië ×Ianivc nli varrc.
3
Inan AIncdi 1/405 dIc 435.
4
DuIariu në la¡iiullin c ×Ianivc/ lrcu. Fjala c Fcsulull-llaIui °Mc csItc Ic¡c...¨
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1óó

FregullI I vendosur te dIjetaret thote: "Nëse vIjnë në kundërshtIm dobItë
dhe dëmet -që janë të barabarta- ose dëmet janë më të mëdhaja, atëherë
IargImI I dëmIt ka përparësI ndaj sjeIIjes së dobIve".
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, deshtI qe te rrenon Qabene dhe
ta nderton ashtu sI e kIshte ndertuar ÌbrahImI ,alejhI selam,.
Por, pasIqe njerezIt ende IshIn te rInj ne Ìslam, e la kete gje te kerkuar me
sherIat, duke pasur frIke prej demIt qe mund te vInte, I tha Ajshes ,radIjall·llahu
anha,: "Sìkur që popullì yt, të mos ìshìn të rìn] në lslcm, do tc rrëno]c Qcbenë,
dhe do tc ndërto]c mbì themelet që ì kc vënducr lbrchìmì dhe do t'ì kìshc hcpur
dy dyer, nyc n]ërc derë të hy]në n]erëzìt e nyc t]etrc të dclìn".
1


P-220: Nëse dIkujt pasIqë të kryen namazIn I bëhet e qartë se nuk është
faIur saktësIsht drejt KIbIes, a duhet ta përsërIsë namazIn!
PërgjIgje: Nese per pak nuk Ia qellon, nuk prIshe pune, perveç nese gjIndet
ne mesxhIdul·haram; ngase kIbleja e njerIut ne mesxhIdul· haram eshte Qabeja.
Per kete pra, dIjetaret kane thene: AI I cIlI eshte ne mesxhIdul haram nese ka
mundesI qe te falet ne nje vend prej ku mund ta sheh Qabene, atehere e ka
oblIgIm ta beje kete.
Ashtuqe nese ndodhe qe falesI te drejtohet na ana e Qabese e jo ne drejtIm
te Qabese, ky duhet ta perserIse namazIn, sepse namazI I tIj nuk eshte ne rregull.
All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "...Pra kthehu anes se xhamìse se
shen¡te (Qabes), dhe kudo qe te ¡enì (o besìmtare) kthehunì kah a¡o ane...".
(el·8ekare 144).
E nese njerIu eshte larg Qabese dhe nuk mund qe ta sheh Qabene - edhe nese
eshte ne |eke·, ky e ka oblIgIm t'Ia qellon anes se Qabese, e nese nuk Ia qellon
per pak, nuk prIshe pune.
|u per kete Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, banoreve te
|edInes Iu tha: "E tërc që është mes Lìnd]es dhe perëndìmìt është kìble për
]u",
2
ngase banoret e |edInes drejtohen kah Jugu, ashtuqe e tera qe eshte mes
LIndjes dhe perendImIt eshte kIble per ata.
Keshtu Iu themI edhe atyre qe falen drejt perendImIt, e tera qe eshte mes
7erIut dhe Jugut eshte kIble per ju.

P-221: Nëse një grup njerëzIsh faIen në drejtIm jo të Çabesë, ç'është
puna me namazIn e tyre!
PërgjIgje: Kjo mund te ndodhe ne dy gjendje:
E para: Te jene ne nje vend ku nuk mund te dIjne se nga eshte Qabeja,
sIkurse nese jane ne udhetIm dhe qIellI eshte I vrenjtur, ashtuqe nuk mund ta
gjejne drejtImIn kah kIbleja.
Keta nese falen pasIqe te mundohen ta gjejne anen e Qabese, dhe me pas u
behet e qarte se jane falur ne drejtIm tjeter, nuk prIshe pune asgje kjo, sepse ata
paten frIke All·llahun aq sa kIshIn mundesI.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Anda¡, kenì jrìke All-llahun sa te
kenì mundesì". (et·Tegabun 16).
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kur t']u urdhëro]
me dìç, vepro]enì ctë sc kenì mundësì".
J


1
DuIariu në la¡iiullin c Ha×Iii/ lrcu. Vlcra c Mclës dIc ndëriini i saj; Muslini në
la¡iiullin c Ha×Iii/ lrcu. Frënini dIc ndëriini i Qalcsë
2
Transncion TirnidIiu në la¡iiullin c nanazii/ lrcu. Arguncnici sc ajo që ësIië
ncs lindjcs dIc ¡crëndinii ësIië lillc; Ilën Ma×Ic (1011}; ¡oasIiu cdIc Halini i
cili c vëricioi lëië IadiiI dIc në lëië c ¡ëlqcu DIcIcliu (1/225}.
3
DuIariu, la¡iiulli. Ka¡ja ¡ër Kur'anin dIc sunnciin/ lrcu. Pasini i Fcsulull-
llaIui ,sal-lall-llaIu alcjIi uc scl-lcn, dIc Muslini, la¡iiulli i Ha×Iii/ lrcu.
Oliligini i Ia×Iii një Icrë në jcië.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1ó7

Per kete çeshtje ne veçantI All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "Te All-
llahut ¡ane edhe lìnd¡a edhe µerendìmì, dhe kahdo qe te kthehenì, aty eshte
All-llahu. Vertete, All-llahu eshte ì C¡ere (ne bu¡arì) e ì 0ì¡shem. (el·8ekare
115).
Cjendja e dyte: Nese gjInden ne nje vend ku mund te pyesIn per KIblen,
mIrepo e lene kete pune anash dhe nuk e zene gje, ne kete rast e kane oblIgIm ta
kompenzojne kete namaz, pa marre parasysh se gabImIn a e kane kuptuar para
daljes se kohes se namazIt apo pas.
Sepse ata ne kete rast jane gabImtare pa qellIm dhe me qellIm.
Pa qellIm: ngase nuk pane pasur per qellIm qe te falen ne drejtIm tjeter; me
qellIm: ngase e lane anash kete çeshtje dhe e zene ne asgje, ashtuqe nuk pyten
per kIblen.
0uhet ta dIjme se nese nuk Ia kane qelluar kIbles per pak, kjo nuk prIshe
pune, sIkurse te anoje paksa ne te djathte apo ne te majte, ngase Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, banoreve te |edInes u tha: "E tërc që është mes
Lìnd]es dhe perëndìmìt është kìble për ]u".
1

Atyre qe jane ne verI te qabese Iu themI: E tera qe eshte mes lIndjes dhe
perendImIt eshte kIble per ju, te njejten ua themI edhe atyre qe jane ne jug te
kIbles. E ata qe jane ne LIndje te kIblese apo ne perendIm te saj, Iu themI: e tera
qe eshte mes verIut dhe jugut eshte kIble per ju.
Pra, anImI I lehte nuk prIshe pune.
0eshIroj te potencoj nje çeshtje me kete rast, ajo eshte: se aI I cIlI gjIndet ne
xhamIne e shenjte ku mund ta sheh Qabene, ky e ka oblIgIm te kthehet dIrekt kah
Qabeja e nuk mjafton vetem ana e Qabese.
Shoh shume njerez ne xhamIne e shenjte qe nuk drejtohen drejt Qabese,
mund te shohIsh saf te gjate e te drejte dhe e veren sIgurIsht se shumIca e tyre nuk
jane te drejtuar kah Qabeja. Kjo eshte nje gabIm I madh, dhe e kemI oblIgIm te
kujdesemI per kete dhe ta permIresojme.
Sepse falja ne kete drejtIm nuk eshte falje drejt kIbles.

P-222: Ç'është dIspozIta e shqIptImIt të nIjetIt (qellImIt, vendosjes) me
gojë!
PërgjIgje: Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "\eprct
]cnë sìpcs nì]etìt, dhe secìlìt n]erì ì tckon c]o që kc vendosur".
2

7endI I nIjetIt eshte zemra dhe nuk ka nevoje per shqIptIm, kur te ngrItesh
per te marrur abdest, kjo eshte nIjet dhe nuk ka mundesI qe nje njerI me mend, I
padhunuar qe te ben ndonje veper e te mos kete ndonje nIjet.
Per kete pra, dIsa dIjetare kane thene: "SIkur te na kIshte oblIguar All·llahu
me ndonje veper qe duhet te behet pa nIjet, kjo do te Ishte ngarkIm sa nuk
mundemI".
Poashtu nuk ka ndonje transmetIm nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, apo nga shoket e tIj se ata e kane shqIptuar nIjetIn.
Ata qe e shqIptojne nIjetIn, ose e bejne nga padIturIa ose duke ImItuar
ndonje dIjetar qe u ka thene ashtu, te cIlet kane thene se duhet te shqIptohet
nIjetI ,ashtuqe te vIje ne pelqIm zemra me gjuhen.
Ne u themI se ky mendIm nuk eshte I vertete, e sIkur te Ishte gje e lIgjesuar,
do t'Ia sqaronte Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ummetIt te tIj, me
fjale apo me vepren e tIj.
All·llahu na dhashte suksese.

1
Transncion TirnidIiu në la¡iiullin c nanazii/ lrcu. Arguncnici sc ajo që ësIië
ncs lindjcs dIc ¡crëndinii ësIië lillc; Ilën Ma×Ic (1011}; ¡oasIiu cdIc Halini i
cili c vëricioi lëië IadiiI dIc në lëië c ¡ëlqcu DIcIcliu (1/225}.
2
DuIariu (1} dIc Muslini (1907}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1ó8


P-223: A Iejohet të faIet namazI farz pas ImamIt I cIII faIë nafIIe, sIkur aI
që faIë jacInë pas ImamIt I cIII faIë namazIn e teravIsë!
PërgjIgje: Nuk prIshe gje nese fale jacIne pas atIj qe fale teravIne.
Kete e ka theksuar Ìmam AhmedI ,rahImehullah,.
Nese eshte udhetar dhe e arrIn ImamIn ne fIllIm te namazIt, atehere jep
selam kur te jep selam ImamI, e nese nuk arrIn ne fIllIm, atehere I ploteson rekatet
qe I kane mbetur, pasIqe te jep ImamI selam.

P-224: Nëse udhëtarI arrIn dy rekatet e fundIt me ImamIn që është
vendas, a duhet të jep seIam sëbashku me ImamIn, me qëIIIm të shkurtImIt të
namazIt!
PërgjIgje: Nuk I lejohet udhetarIt I cIlI lIdhet pas ImamIt vendas ta shkurtoje
namazIn, per shkak te fjales se Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,:
"Atë që e crrìnì nyc ncmczì, ]clenì, e çkc t']u ìkë, plotëso]enì".
1

SIpas kesaj pra, nese udhetarI arrIn dy rekate me ImamIn vendas, e ka oblIgIm
qe t'I plotesoje edhe dy rekate pasIqe te jep selam ImamI.
Nuk I lejohet ta perfundoje namazIn sebashku me ImamIn, duke pasur per
qellIm shkurtImIn e namazIt.
All·llahu eshte me Ì 0IjshmI.

P-225: A Iejohet shpejtImI në ecje për në namaz!
PërgjIgje: ShpejtImI ne ecje per ne namaz eshte I ndaluar.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, na ka urdheruar qe te ecIm
duke qene te qete dhe te perulur, e na ka ndaluar nga shpejtImI.
Ndersa dIsa dIjetare kane thene: Nuk prIshe pune nese nuk shpejton shume,
nese ka frIke se do t'I Ike rekatI, sIkurse te hyje ne xhamI e ImamI eshte ne ruku,
ky shpejton me maturI. Por, jo sIç bejne dIsa njerez, vIjne duke vrapuar shume,
kjo eshte e ndaluar.
Por, duhet te dIhet se ecja me qetesI dhe me perulje eshte me mIre edhe
nese mund t'I Ike ndonje rekat, keshtu aludon hadIthI.

P-226: A Iejohet shpejtImI për të arrItur rekatIn në namazIn me xhemat!
Na jIpnI fetva AII-IIahu ju ruajtë!
PërgjIgje: Nese hyn ne xhamI e ImamI eshte ne ruku, mos shpejto dhe mos u
lIdh ne namaz derIsa te arrIsh te safI I pare; ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, Ebu 8ekretes ,radIjall·llahu anhu, kur berI ashtu I tha: "All·llchu
tc shto]të ku]desìn, por mos e përsërìtë këtë".
2


P-227: A Iejohet IexImI I Kur'anIt me zë të Iartë në xhamI, gjë e cIIa u
pengon atyre që faIIn namaz!
PërgjIgje: LexImI I Kur'anIt me ze te larte ne xhamI saqe t'u pengoje atyre qe
falen, atyre qe mesojne apo edhe atyre tjereve qe lexojne Kur'an eshte haram.
Sepse me kete aI bIe ne ndalImIn qe berI Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem. Transmeton Ìmam |alIku ne el·|uvatta' nga 8ejadhI (Ferue Iben Amer) se
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, u dolI dIsa njerezve qe IshIn duke u
falur e zerat e tyre duke lexuar IshIn ngrItur larte dhe u tha: "Aì që ]clet e lutë
Zotìn e tì], le tc lutë Atë sc më mìrë, dhe mos e nyrìtnì zërìn mbì n]ërì·t]etrìn
duke lexucr Kur´cn".
J


1
DuIariu (636} dIc Muslini (151}.
2
DuIariu në la¡iiullin c czanii/lrcu.114- Fuluja jasIië safii (783}.
3
Inan Malilu në la¡iiullin c nanazii/ lrcu. Mënyra c lc×inii 1/86 (225}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1óº

Te ngjashme sI kjo ka transmetuar edhe Ebu 0avudI
1
nga hadtIhI I Ebu SeId el·
HuderIut ,radIjall·llahu anhu,.

P-228: 0Isa njerëz kur të hyjnë në xhamI dhe vërejnë se është afruar koha
e IkametIt, ndaIen në këmbë duke prItur ImamIn dhe nuk e faIIn tehIjjetuI
mesxhId-In (namazI pëshëndetës), a Iejohet kjo!
PërgjIgje: Nese ka mbetur pak kohe derI ne Ikamet saqe nuk ka kohe per te
falur dy rekate, atehere nuk prIshe pune, e nese nuk e dIjne se kur vjen ImamI, me
e mIra eshte qe te falIn tehIjjetul mesxhIdIn.
Nese vjen ImamI dhe thIrret IkametI e tI je ne rekatIn e pare, atehere
nderprIte namazIn, e nese je ne rekatIn e dyte, atehere plotesoje pak me shpejte.

P-22º: Vërejmë te dIsa burra në mesxhIduI haram rreshtImIn e tyre pas
safeve të grave, në namazet farze, a pranohet namazI I tyre! SI dhe a kenI
ndonjë sugjerIm për ta!
PërgjIgje: Nese burrat falen pas grave, dIjetaret thone ska gje, mIrepo kjo
eshte ne kundershtIm me sunnetIn; ngase sIpas sunetIt eshte rendItja e grave pas
burrave.
Perveç nese çeshtja sIkurse qe eshte ne mesxhIdul haram, ku ka plot njerez
dhe eshte ngushte, aty ndodhe qe grate te bejne safIn e pas tyre te rreshtohen
burrat.
FalesI duhet te kujdeset qe mos te bIje ne kete, aq sa ka mundesI.
Nga kjo mund shkakton nxItjen e epshIt, andaj le te largohen njerezIt nga
namazI pas safeve te grave, edhepse kjo gje eshte e lejuar sIpas mendImIt te
fukahave.
Ne themI: |Ire eshte qe njerIu te largohet nga kjo aq sa ka mundesI, poashtu
edhe grate duhet qe te mos falen ne vend qe eshte afer burrave.

P-230: A Iejohet IargImI I fëmIjës nga vendI I tIj në saf!
PërgjIgje: |endImI I vertete eshte se nuk lejohet ta largojme femIjen nga
vendI I tIj ne saf, duke u bazuar ne hadIthIn e Ìben DmerIt ,radIjall·llahu anhuma,
se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Nuk le]ohet që dìkush
tc nyrìt dìkënd nyc vendì ì tì], e pcstc] të ulet ky në vendìn e tì]".
2

Poashtu, me kete gjest I bejme padrejtesI, Ia thejme zemren, e largojme nga
namazI dhe mbjellIm urrejtjen ne zemren e tIj.
SI dhe, nese themI se lejohet qe femIjte te rreshtohen ne fund, atehere do te
grumbulloheshIn ne nje saf dhe do te kIshIn lozur dhe neperkembur namazIn, por
nuk prIshe pune qe ta lekundIm pak nga vendI I tIj per t'I ndare, nese kemI frIke se
do te lozIn ne namaz.

P-231: A Iejohet namazI në mes shtyIIave!
PërgjIgje: FreshtImI I safIt ne mes shtyllave eshte I lejuar ne rast ngushtIe.
Ndersa, ne rastet e rendomta, kur eshte gjere, nuk ben te falemI mes
shtyllave, sepse me kete keputet safI.
U shkrua me: 29/01/1419H

P-232: SI është puna me safet e grave! A vIen çdoherë ajo se safI I parë I
tyre është më I keqI dhe I fundIt është më I mIrI, apo vetëm në rast se nuk ka
ndarje mes burrave dhe grave!

1
Në la¡iiullin c nanazii/ lrcu. Ngriija c zërii dulc lc×uar në nanazin c naiës
(1332}.
2
DuIariu (911} Muslini (2177}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 170

PërgjIgje: QellImI eshte kur burrat dhe grate falen ne nje vend, ne kete rast
safet e fundIt jane me me vlere sesa safet e para.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Sc]et më të mìrc të
yrcve ]cnë cto të ]undìt, e më të këqì]ct ]cnë cto të pcrct".
1

Keshtu eshte ngase safet e fundIt jane me larg burrave, e safet e para me
afer burrave.
|Irepo, nese grate kane vend te veçante per falje, sIç eshte rastI sot ne te
shumten e xhamIve, atehere safet me te mIra jane safet e para, njesoj sIkur te
burrat.

P-233: Ç'është puna me namazIn e atIj që faIet jashtë xhamIsë, sIç është
rastI me ata që faIen nëpër rrugët që janë të ngjItura me xhamItë!
PërgjIgje: Nese brenda ne xhamI nuk ka vend per falesIt dhe ata detyrohen te
falen jashte, kjo nuk prIshe pune asgje, perderIsa mund ta percjellIn ImamIn,
ngase kjo eshte e patjetersueshme.
U shkrua me: 06/06/141JH

P-234: Në çka bazohemI gjatë drejtImIt të safIt! 0he a Iejohet që gjatë
namazIt të puqIm zogun e këmbës me zogun e këmbës së atIj që faIet pranë
nesh! Na jepnI fetva, AII-IIahu ju shpërbIeftë.
PërgjIgje: |endImI I vertete eshte se drejtImI I safIt bazohet ne rendItjen ne
nje vIje te zogjve te kembeve te njerI tjetrIt, e jo ne majet e gIshtave.
Ngase trupI eshte I vendosur mbI zogjte e kembeve, ndersa gIshtat dallojne
sIpas kembes, ngase ka kembe te gjata dhe te shkurta, ashtuqe nuk mund te
drejtohemI assesI perveç duke u bazuar ne zogjte e kembeve.
Ndera puqja e zogjve me njerI tjetrIn, nuk ka dyshIm se kjo eshte
transmetuar prej sahabeve ,radIjall·llahu anhum,.
Ata I drejtonIn safet duke I puqur zogjte e kembeve mes vete
2
, pra secIlI prej
tyre puqte zogjte e kembeve me zogjte e kembeve te atyre qe I kIshte prane, qe
ne kete menyre te behet drejtImI I safeve.
Puqja e zogjve te kembeve nuk eshte qellIm ne vehte por qellImI eshte
drejtImI I safeve, keshtu kane thene dIjetaret.
|u per kete, kur te ngrIten njerezIt per namaz secIlI duhet te puq zogun e
kembes me zogun e kembes se vellaIt te vet, ashtuqe te drejtohen safet mIre, e
nuk eshte qellImI qe ta kete te puqur zogun e kembes gjate tere namazIt.
Prej teprImIt qe behet ne kete çeshtje, eshte faktI se dIsa njerez I puqIn
zogjte e kembeve me zogjte e kembeve te vellaIt te vet dhe I hap kembet aq
shume saqe te ndodhe ndarje mes tIj dhe vellaIt te tIj te supet, e kjo eshte ne
kundershtIm me sunnetIn.
SunnetI eshte qe zogjte e kembeve dhe supet te jene ne barabaresI.

P-235: A ka argument për ngrItjen e duarve përpos në katër rastet! SI dhe
në namazIn e bajrameve dhe xhenazes!
PërgjIgje: Se parI te tregojme per kater rastet ku ngrIten duart, ato jane: ne
tekbIrIn fIllestar, duke shkuar ne ruku, duke I ngrIt nga rukuja dhe ne ngrItjen nga
teshehhudI I pare.
Per keto raste ka hadIth te vertete nga Ìben DmerI ,radIjall·llahu anhuma, se
ka thene: "PesuIuII-IIahu ,saI-IaII-IIahu aIejhI ue seI-Iem, ngrItte duart e tIj kur
thonte tekbIrIn për të hyrë në namaz, kur thonte tekbIrIn për të shkuar në ruku

1
Muslini (440}
2
Aludon në fjalën c Encs ilën Malilui. Në i ¡uqnin su¡ci nc su¡ci c ijcirii dIc
lënlën nc lënlën c ijcirii. Trannscion DuIariu (725}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 171

dhe kur thonte 'SemIaII-IIahu IImen hamIdehu'. Tha: 0he nuk e bënte këtë në
sexhde'.
1

PasIqe Ìben DmerI ,radIjall·llahu anhuma, I perpIktI ne pasImIn e veprave te
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I cIlI e ka percjellur dhe e ka pare
se I ka ngrItur duart ne fIllIm te namazIt, duke shkuar ne ruku, duke u ngrItur nga
rukuja dhe gjate ngrItjes nga teshehhudI I pare dhe ka thene: 0he nuk e bënte
këtë në sexhde, nuk mund te thote askush se kjo ben pjese ne çeshtjen e
pohuesIt dhe mohuesIt. Se aI I cIlI pohon dIçka ka perparesI ndaj atIj I cIlI mohon.
Fjala e Ìben DmerIt eshte e qarte se aI eshte sIguruar se nuk I ka ngrItur duart
ne tjeter rast.
AI pasIqe verteton ngrItjen e duarve per ne ruku dhe duke u kthyer nga
rukuja, thote: 0he nuk e bënte këtë në sexhde.
A mund te themI pra se aI ka qene neglIzhent dhe nuk ka vere re:
Nuk mund te themI nje gje te tIlle; ngase aI vendosmerIsht tregon se nuk I ka
ngrItur duart ne sexhde. |u ashtu sI ka treguar qarte se I ka ngrItur per ne ruku
dhe duke u ngrItur nga rukuja.

P-236: Nëse dIkush e arrInë ImamIn në ruku, a duhet të merr dy tekbIre
apo jo!
PërgjIgje: Nese dIkush takon ImamIn ne ruku dhe merr tekbIr per te hyre ne
namaz, atehere le te bjere ne ruku menjehere, e tekbIrI per ne ruku eshte sunnet
e jo vaxhIb, e nese merr tekbIr edhe per ne ruku eshte me mIre, e nese jo, nuk
prIshe pune.
Pas kesaj nuk shpeton nga keto trI gjendje:
Cjendja e pare: Te jete I bIndur se e ka arrItur rukune para se te ngrItet
ImamI nga rukuja, ne kete rast aI e ka arrItur rekatIn dhe bIe nga aI oblIgImI I
lexImIt te FatIhase.
Cjendja e dyte: Te jete I bIndur se ImamI eshte ngrItur nga rukuja para se te
arrIn ky ne ruku, ne kete rast I ka Ikur rekatI dhe ky duhet ta ploteson.
Cjendja e trete: Te jete I dyshImte se a e ka arrItur ImamIn ne ruku apo se
ImamI eshte ngrItur para se te arrIn ky ne ruku:
Ne kete rast vepron ne baze te asaj qe eshte me I sIgurte.
Nese me I sIgurte eshte se e ka arrItur ImamIn ne ruku, themI se e ka arrItur
rekatIn, e nese me I sIgurte eshte se nuk e ka arrItur ImamIn ne ruku atehere themI
se I ka Ikur rekatI.
Ne kete rast, nese I Ike dIçka nga namazI, aI duhet te beje sehvI sexhde pas
selamIt.
Por, nese nuk I ka Ikur asgje nga namazI, sIkurse te dyshon ne rekatIn e pare,
per te cIlIn me I sIgurte eshte se e ka arrItur, ne kete rast nuk duhet te beje sehvI
sexhde, per shkak te lIdhjes se ngushte te namazIt te tIj me namazIn e ImamIt.
Ngase ImamI mban ne pergjegjesI sehvI sexhden e me'mumIt
2
, me kusht qe
me'mumIt t'I mos kete Ikur dIçka nga namazI.
EkzIston edhe nje gjendje lIdhur me dyshImIn, kur njerIu dyshon a e ka arrItur
ImamIn ne ruku apo jo, dhe nuk mund t'I jep perparesI asnjeres.
Ne kete rast vepron sIpas asaj qe eshte plotesIsht e bIndshme, d.m.th.
mosarrItja e rekatIt, sepse kjo eshte esenca.
Pra, ky rekat I ka Ikur, ndersa para selamIt ben sehvI sexhde.
Ketu na del edhe nje çeshtje per te cIlen dua te terhqI verejtjen, ajo eshte se
dIsa njerez kur te hyjne ne xhamI e ImamI eshte ne ruku, fIllojne te ofshajne me ze
dhe e zgjasIn, bIle ndoshta edhe e thone ajetIn: "All·llahu eshte me durImtaret", e
ndoshta edhe kercasIn me kembet e tyre.

1
DuIariu (735} Muslini (390}
2
Mc'nun quIci ¡crsoni i cili falci nc inan. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 172

E gjIthe kjo eshte ne kundershtIm me sunnetIn dhe potere per ImamIn dhe
xhematIn.
Ndersa ka prej njerezve, te cIlet kur vIjne ne kete gjendje fIllojne te
vrapojne me shpejtesI te madhe, e Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
ka ndaluar nga kjo veper, ka thene: "Kur tc dëy]onì ìkcmetìn, shkonì për në ncmcz
të qetë dhe të përulur, mos shpe]tonì, ctë që crrìnì ]clenì e ctë që ]u kclon
plotëso]enì".
1


P-237: Çka është dIspozIta IIdhur me vëndImIn e dorës së djathtë mbI të
majtën mbI gjoks ose mbI zemrën! Poashtu dIspozIta për vëndImIn e duarve
nën kërthIzë! SI dhe a ka daIIIm mes grave dhe burrave!
PërgjIgje: 7endImI I dores se djathte mbI te majten ne namaz eshte sunnet,
duke u bazuar ne hadIthIn e Sehel Iben Sa'dIt ,radIjall·llahu anhu, I cIlI thote: "U
urdheronIn njerezIt qe doren e tyre te djathte ta vejne mbI lleren e te majtes
gjate namazIt". Transmeton 8uharIu.
2

Por, ku duhet tI veje ato:
PergjIgjeja: |endImI me afer te vertetes eshte se vendImI I tyre duhet te jete
mbI gjoks, duke u bazuar ne hadIthIn e UaIl Iben HuxhrIt ,radIjall·llahu anhu, se
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, "vendonte doren e tIj te djathte mbI
te majten mbI gjoks".
J

Edhepse ne kete hadIth ka dobesI, mIrepo eshte me I afertI te sahIhu sesa
hadIthet tjera.
Ndersa vendImI I duarve mbI zemer, ne anen e majte eshte bIdat dhe nuk ka
kurrfare baze.
E per vendImIn I tyre nen kerthIze ka nje transmetIm nga AlIju ,radIjall·llahu
anhu,
4
por eshte I dobet, e hadIthI I UaIl Iben HuxhrIt eshte me I forte se ky.
Ne kete çeshtje nuk ka dallIm mes grave dhe burrave.
Esenca eshte se grate edhe burrat jane te njejte ne dIspozIta perveç nese ka
ndonje argument qe ben dallIm mes tyre.
Une nuk dIj ndonje ndonje argument te vertete qe ben dallIm mes gruas dhe
burrIt lIdhur me kete sunnet.

P-238: Ç'është dIspozIta e thënIes së besmeIes me zë!
PërgjIgje: |endImI me I vertete eshte thenIa e besmeles me ze nuk eshte
mIre dhe sunnetI eshte qe ajo te thuhet pa ze, sepse besmeleja nuk eshte pjese e
FatIhase; mIrepo nese ndonjehere e ben kete, nuk prIshe gje.
8Ile dIsa dIjetare kane thene: 0uhet qe ndonjehere ta thote me ze sepse
eshte transmetuar se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, "e ka thene me
ze"
5
.
|Irepo ajo qe eshte vertetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, eshte se aI "nuk e thonte me ze"
6
, dhe kjo eshte me mIre. Te thuhet pa ze.
E nese e thote me ze per t'ua zbutur zemren atyre qe e kane mendImIn se
duhet te thuhet me ze, besoj se nuk prIshe gje.

P-23º: Ç'është dIspozIta e Iutjes së fIIIImIt të namazIt (IstIftahu)!

1
DuIariu (636} dIc Muslini (151}.
2
DuIariu (740}
3
Ilën Huzcjnc (479} dIc DcjIcliu 2/30.
4
E iransncion Inan AIncdi 1/110, Elu Davudi (756}
5
Ncsaiu (904}, Ilën Hillani (1788}, Ilën Huzcjnc (499}, Darcluiniu (1/305} dIc
DcjIcliu (2/46,58}
6
Ajo që iransncion Encs ilën Malilu ,radijall-llaIu anI,, i cili la iIënë. ºJan falur
¡as Fcsulull-llaIui ,sal-lall-llaIu alcjIi uc scl-lcn, , ¡as Elu Dclrii dIc ¡as Oncrii,
c asnjërin nul c lan dëgjuar dulc lc×uar Disnil-laIirr-rraInanirr-rraIin".
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 173

PërgjIgje: Lutja qe behet ne fIllIm te namazIt eshte sunnet e jo vaxhIb, as ne
namazet farz e as ato vullnetare.
|Ire eshte qe njerIu kete lutje ta thote ne te gjItha menyrat qe eshte
transmetuar, njehere e thote kete, e njehere ate, ashtuqe ta arrIje sunnetIn me te
gjItha format.
Nese nuk e dIn perveçse nje menyre te sunnetIt dhe e thote vetem ate, nuk
prIshe gje.
SI duket Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka perdorur dIsa
menyra ne lIdhje me IstIftahun e poashtu edhe ne teshehhud, me qellIm te
lehtesImIt per ummetIn.
Te njejten e ka bere edhe ne lutjet pas namazIt.
8ente keshtu Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, per dy dobI:
0obIa e pare: Qe njerIu te mos vazhdoje vetem ne nje lutje, ngase kur njerIu
e perdore vetem nje lutje, atehere thenIa e kesaj lutje I behet shprehI, ashtuqe
ndodhe ndonjehere edhe kur nuk eshte I koncentruar e thote ate lutje pa pasur
qellIm ta thote, sepse kjo eshte bere rutIne per te.
E nese do te thonte lutje te ndryshme, ku nje here e thote njeren e njehere
tjetren, kjo I mundeson koncentrIm dhe kuptIm te asaj qe e thote.
0obIa e dyte: LehtesImI per ummetIn, ashtuqe njerIu e thote here kete e here
ate, varesIsht cIla I pelqen.
Per shkak te ketyre dy dobIve, dIsa Ibadete behen ne dIsa menyra, sIç eshte
duaja e IstIftahut, teshehhudI dhe duate pas namazIt.

P-240: he thënë "AmIn" a është sunnet!
PërgjIgje: Po, me thene "amIn" eshte sunnet I forte, e sIdomos kur edhe
ImamI thote "amIn".
Ne dy SahIhet eshte transmetuar nga Ebu Hurejra ,radIjall·llahu anhu, se
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kur ìmcmì thotë cmìn,
thucnì edhe ]u cmìn, nycse cmìnì ì ctì] të cìlìt tckohet me cmìnìn e melekëve, ì
]clen të y]ìthc mëkctet që ì kc bërë"
1
.
ThenIa e amInIt per ImamIn dhe xhematIn eshte pernjehere, ngase Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kur ìmcmì thotë "ue led·dcl·lììn"
thucnì cmìn".
2


P-241: 0Isa prej xhematIt, kur ImamI e Iexon ajetIn: "Vetem Ty te
adhuro¡me dhe vetem µre¡ Tì ndìhme kerko¡me" thonë: Kërkojmë ndIhmë nga
AII-IIahu, a Iejohet kjo!
PërgjIgje: LIgjI per xhematIn eshte qe te heshte kur lexon ImamI, e kur te
mbaron FatIhane, thote amIn ImamI dhe xhematI.
AmInI mjafton per çdo fjale qe mund ta thote njerIu gjate lexImIt te FatIhase
nga ImamI.

P-242: Ç'është dIspozIta e IexImIt të FatIhasë në namaz!
PërgjIgje: LIdhur me lexImIn e FatIhase, dIjetaret jane ndare ne dIsa
mendIme:
|endImI I pare: Nuk eshte vaxhIb lexImI I FatIhase as per ImamIn, as
xhematIn, as per ate qe falet vetem dhe pa marrur parasysh se a behet fjale per
namazet me ze apo pa ze.
7axhIb eshte te lexohet çka te mundet nga Kur'anI.

1
DuIariu (780} dIc Muslini (410}.
2
DuIariu (782} dIc Muslini (410}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 174

Kete e argumentojne me ajetIn: "Lexonì çka te mundenì nya Kur'anì", dhe
me fjalen qe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, Ia kIshte thene nje
njerIut: "Lexo ctë që të vì]ë më lehtë pre] Kur´cnìt".
1

|endImI I dyte: LexImI I fatIhase eshte ruken (shtylle, pa te nuk ben) per
ImamIn, xhematIn, per ate qe falet vetem dhe pa marrur parasysh se a eshte
namazI me ze apo pa ze.
Eshte ruken edhe per ate qe ka arrItur ImamIn ne ruku dhe per ate qe ka
fIlluar namazIn me Imam prej fIllImIt.
|endImI I trete: LexImI I FatIhese eshte ruken per ImamIn dhe per ate qe
falet vetem, e nuk eshte oblIgIm per xhematIn pa marrur parasysh se a eshte
namazI me ze apo pa ze.
|endImI I katert: LexImI I FatIhase eshte ruken per ImamIn, per ate qe falet
vetem ne namazet me ze dhe pa ze dhe per xhematIn ne namazet pa ze e jo ne ato
me ze.
|endImI me I vertete sIpas meje eshte se lexImI I FatIhase eshte ruken per
ImamIn, xhematIn dhe per ate qe falet vetem pa marrur parasysh a eshte namazI
me ze apo pa ze, perveç per ate I cIlI ka arrItur ImamIn ne ruku, ky nuk e ka
oblIgIm lexImIn e FatIhase ne kete rast.
Argument per kete mendIm jane hadIthet: "Nuk kc ncmcz cì ì cìlì nuk e lexon
çelësìn e Kìtcbìt"
2
; "Kush ]clet dhe nuk lexon në të Nënën e Kur´cnìt, ncmczì ì tì]
është ì prìshur".
J

Ne kete aludon edhe hadIthI I Ubade Iben SamItIt ,radIjall·llahu anhu, kur
tregon rastIn sesI Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, pas namazIt te
sabahut u kthye kah shoket e tIj e u tha: "Sì duket edhe ]u po lexonì sëbcshku me
ìmcmìn³" thane: Po, o I derguar, tha: "Mos bënì cshtu përveç me Nënën e Kur´cnìt,
nycse nuk kc ncmcz cì ì cìlì nuk e lexon ctë".
4

E ky hadIth eshte argument tekstual lIdhur me namazet me ze.
E argumentI se aI qe e ze ImamIn ne ruku nuk e ka oblIgIm lexImIn e FatIhase
eshte hadIthI I Ebu 8ekretes, radIjall·llahu anhu, kur aI e gjetI Fesulull·llahun ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne ruku. AI u ngut dhe ra ne ruku para se te vendoset
ne saf, kur e kreu Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, namazIn, u kthye
dhe pyetI se kush e berI ate veper.
Ebu 8ekrete tha: Une o I derguar. Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, tha: "All·llchu tc shto]të ku]desìn, por mos e përsërìtë këtë".
5

Pra, verejme se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk e urdheroI
qe ta perserIse rekatIn ne te cIlIn shpejtoI qe mos t'I Ike.
E sIkur te duheshte, do ta kIshte urdheruar, sIkur qe e urdheroI personIn I cIlI
u falte shpejt qe ta perserIse tere namazIn.
Keto jane argumentet nga hadIthet.
Ndersa nga aspektI logjIk mund te themI:
Ky njerI I cIlI e ka arrItur ImamIn ne ruku nuk e ka arrItur kIjamIn, ku edhe
lexohet FatIhaja, pasIqe nuk e ka arrItur ate pjese, atehere I bIe nga oblIgImI ajo
qe eshte e oblIguar ne ate pjese.
Argument per kete eshte krahasImI me ate I cIlI e ka doren e prere dhe I
njejtI nuk e ka oblIgIm te laje doren, ngase ky oblIgIm bIe nga aI per shkak te
mungeses se asaj pjese.

1
DuIariu (757} Muslini (397}.
2
DuIariu (756} Muslini (394}.
3
Muslini (395}
4
Inani AIncdi (5/316}; Elu Davudi (823}; TirnidIiu në la¡iiullin c nanazii/
lrcu. Çla ësIië iransnciuar lidIur nc lc×inin sëlasIlu nc inanin; Halini
(1/238} dIc Darcluiniu (1/120}.
5
DuIariu në la¡iiullin c czanii/lrcu.114- Fuluja jasIië safii (783}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 175

Ne kete menyre bIe edhe oblIgImI I lexImIt te FatIhase per ate I cIlI e ze
ImamIn ne ruku. Ngase nuk e ka arrItur kIjamIn, ne te cIlIn lexohet FatIhaja. E
oblIgImI I kIjamIt bIe nga aI ne kete rast per shkak se duhet ta pason ImamIn.
Ky mendIm sIpas meje është I vërtetI, e sIkur te mos Ishte hadIthI I Ubade
Iben SamItIt te cIlIn e permenda pak me heret -d.m.th. hadIthI kur Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, Iu kthye shokeve te tIj pas namazIt te sabahut·
sIkur te mos Ishte ky hadIth atehere mendImI I vertete do te Ishte se FatIhaja nuk
eshte oblIgIm per xhematIn ne namazet me ze, ngase aI qe degjon Kur'an dhe aI qe
lexon jane te njejte ne fItImIn e shperblImIt.
Per kete All·llahu ,subhanehu ue teala, I ka thene |usaIt ,alejhI selam,: "U
µranua lut¡a e ¡uve dyve", edhepse aI qe u lute Ishte vetem |usaI; ja sI u lute
|usaI: "Musaì tha: "Zotì yne, Tì ì ke dhene jaraonìt dhe µarìse se tì¡ m¡ete te
µer¡etìmìt dhe µasurì ne ¡eten e kesa¡ bote, ashtuqe o Zot yne, µo ì laryo¡ne
n¡erezìt µre¡ rruyes tende. Zotì yne, zhduke µasurìne e tyre, shtrenyoì zemrat
e tyre, e te mos beso¡ne derìsa te shì¡o¡ne denìmìn e ìdhet. (Junus 88).
Pra, a u permend ketu se edhe HarunI berI lutje:
PergjIgjeja: Jo, por prapseprap ZotI tha: "U µranua lut¡a e ¡uve dyve".
0Ijetaret kete dysI pas njejesIt e komentojne duke thene se |uasI ,alejhI
selam, u lutte e HarunI thonte amIn.
Ndersa hadIthI I Ebu Hurejres ,radIjall·llahu anhu, ne te cIlIn thuhet: "Kush
]clet me ìmcm, lexìmì ì ìmcmìt m]c]ton për të"
1
nuk eshte I vertete; ngase eshte
hadIth mursel, keshtu ka thene Ìben KethIrI ne hyrjen e TefsIrIt te tIj. Pastaj, edhe
ata qe e pranojne kete hadIth, nuk argumentojne me ate ne pergjIthesI, dIsa prej
tyre thone: XhematI e ka oblIgIm lexImIn e FatIhase ne namazet pa ze, d.m.th. nuk
e marrIn kete ne pergjIthesI.
E nese dIkush thote: PasIqe ImamI nuk heshte, atehere xhematI kur duhet te
lexoje FatIhane:
ThemI: E lexon FatIhane duke lexuar ImamI, sepse edhe shoket e Fesulull·
llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, lexonIn sebashku me te, e aI u tha: "Mos
bënì cshtu përveç me Nënën e Kur´cnìt, nycse nuk kc ncmcz cì ì cìlì nuk e lexon
ctë".

P-243: XhematI kur duhet të Iexojë FatIhanë gjatë namazIt! Në kohën kur
e Iexon ImamI FatIhanë apo kur Iexon suren!
PërgjIgje: |e e mIra eshte qe xhematI te lexoje FatIhane pasIqe ta kryeje
ImamI ate; ashtuqe te heshte gjate lexImIt I cIlI eshte farz - ruken.
Ngase nese lexon FatIhane ne kohen kur e lexon edhe ImamI d.m.th. nuk
heshte gjate lexImIt te ruknIt, ndersa heshte per suren e cIla lexohet pas FatIhase,
e cIla eshte vullnetare.
Pra, me mIre eshte qe te heshte gjate lexImIt te FatIhase, ngase degjImI I
lexImIt qe eshte ruken ka perparesI ndaj degjImIt te atIj lexImI qe eshte sunnet,
kjo ne nje ane.
E ne anen tjeter, ajo se kur ImamI thote "ueled dal·lIIn", tI nese nuk je duke
e percjellur nuk do te thuash "amIn" dhe ne ate rast ndahesh prej xhematIt.
Kjo eshte me e mIra.

P-244: SI të arrIjmë përuIjen në namaz dhe gjatë IexImIt të Kur'anIt në
namaz apo jashtë namazIt!
PërgjIgje: Perulja ne namaz eshte me e rendesIshmja e namazIt dhe trurI I
tIj.
QellImI I perulesIse eshte qe te jesh prezent me zemer, pra, te mos shetIsIsh
me zemren djathtas·majtas.

1
Inan AIncdi (3/339} dIc Ilën Ma×Ic (850}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 17ó

Nese ndIen njerIu se dIç eshte duke e larguar nga perulesIa, le te kerkon
mbrojtje nga All·llahu prej shejtanIt e mallkuar, sIç na ka urdheruar Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
1
.
Nuk ka dyshIm se shejtanI kujdeset per prIshjen e te gjItha adhurImeve e
sIdomos namazIn, I cIlI eshte IbadetI me me vlere pas dy deshmIve.
Ì vjen falesIt dhe I thote: Kujtoje kete, kujtoje ate
2
, e zhyt ne gjera te
ndryshme nga te cIlat nuk ka kurrfare dobIe dhe te cIlat I largohen nga mendja
menjehere sa ta kryeje namazIn.
NjerIu duhet te kete kujdes te madh qe t'I nenshtrohet All·llahut ,azze ue
xhel·le.
Nese I veren keto gjera apo vesvese tjera, le te kerkon mbrojtje nga All·llahu
nga shejtanI I mallkuar, qofte ne ruku, teshehhud ose ne pjese tjeter te namazIt.
Prej shkaqeve me efektIve qe ndIhmojne ne arrItjen e perulesIse eshte qe
njerIu te kete ne mendjen e tIj se aI eshte ndalur para All·llahut ,subhanehu ue
teala, dhe eshe duke e lutur Ate.

P-245: A ka ndonjë transmetIm se PesuIuII-IIahu ,saI-IaII-IIahu aIejhI ue
seI-Iem, ka heshtur mes IexImIt të FatIhasë dhe sures që Iexohet pas saj!
PërgjIgje: Per heshtjen qe e bejne dIsa mes lexImIt te FatIhase dhe sures pas
saj nuk ka ndonje transmetIm nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
Cje, te cIlen e kane thene dIsa fukaha se ImamI duhet te heshte qe xhematI
te kete mundesI te lexoje FatIhane ne vete.
Kjo nuk eshte ashtu, por eshte nje heshtje e shkurte gjate te cIles merr fryme
ImamI dhe I mundeson xhematIt qe te fIllon lexImIn e FatIhase, ndersa e ploteson
lexImIn e saj edhe nese ImamI fIllon me lexImIn e sures.
Pra, ajo eshte nje heshtje e shkurte, jo e gjate.

P-246: NjerIut të cIIIt I Ikë një rekat I sabahut, a duhet të pIotëson atë
rekat duke Iexuar me zë apo pa zë!
PërgjIgje: |und te zgjedhe, por me mIre eshte ta ploteson pa ze, ngase mund
ta kete dIkend afer I cIlI poashtu eshte duke plotesuar namazIn, ashtuqe do t'I
pengonte nese do te lexonte me ze.

P-247: Kam Iexuar në një IIbër për formën e namazIt të PesuIuII-IIahut
,saI-IaII-IIahu aIejhI ue seI-Iem, se vëndImI I duarve mbI gjoks pas rukusë qenka
bIdat-daIaIet, çka është e vërteta AII-IIahu ju shpërbIeftë me të mIra!
PërgjIgje: Une kam frIke qe nje njerI I cIlI e kundershton sunnetIn ne ate gje
ku ka mundesI per hulumtIm, ta quajme bIdatxhI.
Ata qe I vejne duart mbI gjoks pas rukuse, per kete bazohen ne argumente
prej sunnetIt.
E ne t'I themI: Ky eshte bIdatxhI; per shkak se na ka kundershtuar ne
hulumtImIn tone, kjo eshte dIç e rende per njerIun.
Nuk eshte mIre qe njerIu t'I jep lIrI fjales bIdat ne gjerat sI kjo.
Ngase kjo sjell qe njerezIt njerI·tjetrIn ta quajne bIdatxhI per çeshtjet ne te
cIlat e verteta mundet te jete keshtu apo ashtu.
E pastaj te ndodhe perçarje dhe ftohje te medhaja.
Them: CIlesImI I atIj qe vendon duart mbI gjoks pas rukuse me fjalen bIdatxhI
apo vepren e tIj sI bIdat eshte shume I rende per njerIun.
Nuk eshte mIre qe ne kete menyre t'I cIleson vellezerIt e tIj.
E vërteta: 7endImI I dores se majte mbI te djathten pas rukuse eshte sunnet.

1
Muslini (2203}
2
Kjo fjalë ësIië ¡jcsë nga IadiiIi i vëricië i Elu Hurcjrcs ië cilin c iransncion
DuIariu (608} dIc Muslini (389}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 177

Argument per kete eshte hadIthI ne SahIhul 8uharI nga Sehel Iben Sa'dI
,radIjall·llahu anhu, se ka thene: "U urdheronIn njerezIt qe doren e tyre te djathte
ta vejne mbI lleren e te majtes gjate namazIt".
1

hënyra e argumentImIt nga ky hadIth: InduksIonI dhe vezhgImI, ngase ne
themI:
Ku vendohen duart gjate sexhdes: PergjIgjeja: Ne toke.
Ku vendohen duart gjate rukuse: PergjIgjeja: |bI gjunjet.
Ku vendohen duart gjate uljes: PergjIgjeja: |bI kofsha.
Pra, mbetet qe pozIta e duarve gjate kIjamIt, para ose pas rukuje, te mIrret
nga hadIthI: "U urdheronIn njerezIt qe doren e tyre te djathte ta vejne mbI lleren
e te majtes gjate namazIt".
HadIthI aludon se dora e djathte vendohet mbI doren e majte gjate kIjamIt,
para apo pas rukuje.
Kjo eshte e verteta ne te cIlen aludon sunnetI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem,.
Pra, pergjIgjeja e kesaj pyetje u formulua prej dy pIkave:
E para: Nuk eshte mIre qe te bejme lehtesIme ne thenIen e fjales bIdat per
nje veper e cIla ka hapesIre per hulumtIm.
E dyta: E verteta eshte se vendImI I dores se djathte mbI te majten pas
rukuse eshte sunnet e jo bIdat.
0uke argumentuar nga hadIthI I Sehel Iben Sa'dIt ,radIjall·llahu anhu, ngase
eshte I pergjIthshem.
Kjo dIspozIte perjashtohet gjate rukuse, sexhdes dhe uljes; ngase kane ardhur
argumente nga sunnetI se ne keto gjendje vendImI I duarve eshte ne tjeter
menyre.

P-248: 0Isa njerëz pasIqë të thonë "Pabbena ue IekeI hamd" shtojnë edhe
fjaIën "uesh shukër", çka mendonI për këtë!
PërgjIgje: PadyshIm se te permbajturIt ne lutjet e transmetuara eshte me
mIre, andaj kur te ngrItet njerIu nga rukuja le te thote: "Fabbena ue lekel hamd"
dhe te mos thote "uesh shuker", ngase kjo nuk eshte transmetuar.
Ne kete rast do te kIsha treguar menyrat e transmetuara per kete, jane kater:
1. Fabbena ue lekel hamd;
2. Fabbena lekel hamd;
J. All·llahumme rabbena lekel hamd; dhe
4. All·llahumme rabbena ue lekel hamd.
Keto kater menyra I thua, por jo pernjehere, njehere e thua kete e njehere
tjetren.
Ne ndonje namaz thua: "Fabbena ue lekel hamd", ne tjetren: "Fabbena lekel
hamd"; ne tjeter: "All·llahumme rabbena lekel hamd", sI dhe mund te thuash:
"All·llahumme rabbena ue lekel hamd".
Ndersa fjala "uesh shuker" nuk eshte transmetuar, andaj me mIre eshte t'I
IkIm asaj.

P-24º: SI është mënyra e shkuarjes në sexhde!
PërgjIgje: Ne sexhde separI shkohet me gjunje e pastaj me duar.
Ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka ndaluar qe njerIu te
bIje ne sexhde me duar, aI ka thene: "Kur të bìnì në sexhde, mos bìnì cshtu sì bìe
deve]c, lëshonì ducrt pcrc y]un]ëve"
2
. Ky eshte tekstI I hadIthIt.
Por, do te flasIm per te.

1
DuIariu (740}
2
Inan AIncdi 2/381; Elu Davudi (840}; Ncsaiu (1090}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 178

Pjesa e pare e hadIthIt: "..mos bìnì cshtu sì bìe deve]c.."; ndalImI ketu eshte
per qellIm menyra e renIes ne sexhde, ngase u perdor pjeseza '= - sI' e cIla eshte
per perngjasIm, e nuk eshte per qellIm ndalImI per pjesen trupore me te cIlen bIe
ne sexhde.
SIkur te Ishte ndalImI per pjesen trupore me te cIlen bIe ne sexhde do te
thonte "le te mos bIe mbI ate te cIlen bIe edhe deveja", e atehere do te thonIm:
|os bjer me gjunje sepse edhe deveja bIe me gjunje.
Por Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk ka thene ashtu, por ka
thene: "mos bìnì cshtu sì bìe deve]c", pra, ndalImI eshte per menyren e jo per
pjesen trupore me te cIlel bIe ne sexhde.
|u per kete Ìben KajjImI ,rahImehullah, ne lIbrIn e tIj Zadul |ead
1

vendosmerIsht ka thene se pjesa e dyte e hadIthIt (lëshonì ducrt pcrc y]un]ëve)
eshte hadIth munkalIb
2
, dhe ka thene se hadIthI ne te vertete eshte: "..lëshonì
y]un]ët pcrc ducrve..".
Ngase aI po te leshonte duart para gjunjeve do te bInte ashtI sI bIe deveja,
ngase deveja kur bIe, bIe me duar ne fIllIm. AI I cIlI ka pare devene duke u ulur e
ka te qarte kete çeshtje.
Pra e verteta eshte se hadIthI eshte keshtu: ""..lëshonì y]un]ët pcrc
ducrve.." nese duam qe te kete pajtIm fIllImI I hadIthIt me fundIn e tIj.
Ngase nese bIe ne fIllIm me duar do te themI se eshte ulur ashtu sI ulet
deveja.
E ne ate menyre do te kIshte mospajtIm fIllImI I hadIthIt me fundIn e tIj.
0Ikush prej vellezerve ka shkruar bukur mIre ne kete çeshtje, te cIlen
broshure e ka quajtur: "Fet'hul ma'bud fI uad'I rukbetejnI kablel jedejnI fIs
suxhud".
SIpas kesaj, themI se sunnetI te cIlIn na e ka urdheruar Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, per renIen ne sexhde eshte leshImI I gjunjeve para duarve.

P-250: Ç'është dIspozIta e drejtImIt të tepërt të shpInës gjatë sexhdes!
PërgjIgje: 0rejtImI I tepert I shpInes gjate sexhdes eshte ne kundershtIm me
sunetIn, sepse transmetuesIt qe e kane sqaruar namazIn e Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, asnjerI prej tyre nuk ka thene se e drejtonte shpInen gjate
sexhdes, por kane thene se e drejtonte shpInen gjate rukuse
J
.
Cjate sexhdes njeashtu duhet qe njerIu ta kete stomakun e ngrItur prej
kofsheve, e ne kete menyre do ta kete shpInen larte, e jo te drejte ashtu sI bejne
dIsa njerez.

P-251: A ka ndonjë argument se shenja në baIIë e cIIa shkaktohet prej
sexhdes është prej shenjave të njerëzve të mIrë!
PërgjIgje: Ajo nuk eshte prej shenjave te njerezve te mIre.
Prej shenjave te tyre jane shkelqImI I fytyrave te tyre, zemergjeresIa, moralI
I mIre etj.
Ndersa gjurma qe mbetet ne balle per shkak te sexhdes, ajo mund t'u
paraqItet edhe atyre qe I falIn vetem farzet, e kjo per shkak se e kane lekuren e
bute ndersa ndodhe te mos u paraqItet atyre qe falen shume dhe qe shume rrIne ne
sexhde.

1
Zadul Mcad 1/215
2
HadiiI nunlalil quIci ai IadiiI në ië cilin iransnciucsi ¡a qëllin disa fjalëvc ië
IadiiIii ua ndërron vcndci; ¡.sI. fjalën c cila ësIië në fund c la sjcllur në fillin a¡o
ië lundëriën. (sI.¡.}
3
DuIariu në SaIiIun c iij nga Elu Huncjdi, i cili la iIënë. º...ra në rulu Fcsulull-
llaIu ,sal-lall-llaIu alcjIi uc scl-lcn, c ¡asiaj c iërIcqi forië sI¡inën..."(758}. DIc
Muslini në SaIiIun c iij nga AjsIcja ,radijall-llaIu anIa, c cila la iIënë. º...c lur
sIlonic në rulu nul c ngriiic lolën c as nul c ulic, ¡or c nlanic në ncs..." (498}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 17º


P-252: A ka ndonjë hadIth sahIh IIdhur me IëvIzjen e gIshtIt në mes dy
sexhdeve!
PërgjIgje: Po, ka hadIth, I cIlI gjIndet ne SahIhul |uslIm nga Ìben DmerI,
radIjall·llahu anhuma, se kur Fesulull·llahu, sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, Ishte
ulur gjate namazIt e levIzte gIshtIn
1
, e ne nje transmetIm: "..kur u ulte ne
teshehhud..". tekstI pare eshte I pergjIthshem e I dytI I veçante.
FregullI eshte: Permendja e te veçantes me dIçka qe pajtohet me te
pergjIthshmen nuk aludon ne percaktIm.
ShembullI I kesaj eshte sIkurse t'I thote nje njerI tjetrIt: NderojI nxenesIt e
dIjes.
Ky I thote: E nderoj |uhamedIn, e aI eshte prej nxenesve te dIjes.
Kjo nuk do te thote se ky nuk I nderon edhe nxenesIt tjere.
0Ijetaret e UsulIt e kane permendur kete rregull e poashtu edhe Shejh
ShenkItI ,rahImehullah, e ka permendur ne lIbrIn Edvaul 8ejan.
|Irepo nese I thote nderojI nxenesIt, e pastaj I thote: |os I ndero ata qe
flejne gjate mesImIt, ne kete ka percaktIm.
Per shkak se e permendI nje gje e cIla dallon me te pergjIthshmen.
Pastaj, per kete çeshtje ka argument te veçante, te cIlIn e transmeton Ìmam
AhmedI ne |usnedIn e tIj, per senedIn e te cIlIt autorI I lIbrIt "el·Fet'hur FabbanI"
ka thene: Eshte sened hasen
2
, poashtu dIsa recenzent te lIbrIt Zadul |ead
J
kane
thene: SenedI eshte sahIh, "se kur Resulull·llchu ,scl·lcll·llchu cle]hì ue sel·lem, u
ulte në mes dy sexhdeve, ì bënte yrusht yìshtct e tì] dhe e lëvìzte yìshtìn
treyues".
A I cIlI thote se nuk duhet ta levIze, I themI: e çka duhet te beje me doren e
djathte: Nese thua se e shtrIne mbI kofshe ne te kerkojme argument per kete.
E nuk ka asnje transmetIm se aI e shtrInte doren e djathte mbI kofshen e tIj.
Po ta shtrInte do te na e sqaronIn kete shoket e tIj ashtu sI na e kane sqaruar
se e shtrInte doren e majte mbI kofshen e majte.
Pra, u bene tre argumente.

P-253: Ç'është dIspozIta për uIjen e pushImIt!
4

PërgjIgje: 0Ijetaret per uljen e pushImIt I kane tre mendIme:
|endImI I pare: Eshte e pelqyeshme ne pergjIthesI.
|endImI I dyte: Nuk eshte e pelqyeshme ne pergjIthesI.
|endImI I trete: 0etajIzIm, atIj qe I vIe rende te ngrItet menjehere le te ulet
e kujt nuk I vIe rende mos te ulet.
AutorI I lIbrIt "el·|ugnI" (v.1; fq.529; botImI I 0arul |enar) thote: "Ky
mendIm eshte pajtIm mes transmetImeve dhe mesatarI mes dy mendImeve tjera",
dhe ka permend ne faqen tjeter se AlIju ,radIjall·llahu anhu, ka thene: "Sunnet
eshte qe ne namazet farz kur te ngrItet njerIu nga dy rekatet e para, te mos
mbeshtetet me duar ne toke, perveç nese eshte plak dhe nuk mundet", kjo eshte
transmetuar nga EthremI
5
, pastaj thote: "...dhe hadIthI I |alIkut (d.m.th. Iben
HuvejrIthI): se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur ngrItI koken nga
sexhdeja e dyte, u drejtua ulur e pastaj u mbeshtet ne toke".
6


1
Muslini në la¡iiullin. XIaniië; lrcu. Mënyra c uljcs në nanaz 1/408. IadiiIi nr.
114,115 dIc 580.
2
El-Fci'Iur Fallani 3/147
3
Zadul Mcad 1/231
4
Ulja c ¡usIinii quIci ulja që lëIci ¡as dy sc×Idcvc ië rclaiii ië ¡arë dIc ië irciii.
(sI.¡.}
5
Transncion DuIariu 2/136; dIc sIiI në ºcl-Mugni" 2/214.
6
DuIariu (824}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 180

Kjo ka mundesI te jete atehere kur I ka ardhur rende Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, te ngrItet per shkak te dobesIse dhe pleqesIse.
Fesulull·llahu, sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "0në ]cm dobësucr,
cndc] mos më te]kclonì për në ruku e sexhde". Ketu mbaron fjala e autorIt te "el·
|ugnI·se".
Ne kohen e fundIt e perkrahI mendImIn e fundIt, per shkak se |alIk Iben
HuvejrIthI eshte takuar me Fesulull·llahun, sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne
kohen kur Ishte duke u pregatItur per ne betejen e Tebukut
1
, e Fesulull·llahu, sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne kete kohe Ishte mplakur dhe dobesuar.
Ne sahIhun e |uslImIt fq.506 nga recenzImI I |uhammed Fuad Abdul8akI
transmetohet nga Ajsheja ,radIjall·llahu anha, se ka thene: "Kur u dobësuc
Resulull·llchu ,scl·lcll·llchu cle]hì ue sel·lem, dhe u rënduc, të shumtën e
ncmczeve ì bënte ulur"
2
.
Poashtu Abdullah Iben ShekIku e ka pyetur: A eshte falur Fesulull·llahu, sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, duke qene ulur: Ajsheja tha: "Po, pcsìqë e mplckën
n]erëzìt"
J
.
Poashtu Hafsa, radIjall·llahu anha, ka thene: "Asn]ëherë se kcm pcrë
Resulull·llchun ,scl·lcll·llchu cle]hì ue sel·lem,duke u ]clur ulur, përveçse n]ë vìt
pcrc vdek]es, ctëherë ]ìlloì të ]clet ulur"
4
. e ne nje transmetIm: "...n]ë vìt cpo dy
vìte...". te gItha keto transmetIme jane ne SahIhul |uslIm, kete e ndIhmon edhe
ajo se ne hadIthIn e |alIk Iben HuvejrIthIt u permend mbeshtetja ne toke, e
mbeshtetja ne dIçka eshte per nevoje.
Kete ndoshta e ndIhmon edhe hadIthI I Abdullah Iben 8uhajnete, radIjall·llahu
anhu, ne 8uharI dhe ne tjere: "Se Resulull·llchu, scl·lcll·llchu cle]hì ue sel·lem, e
]clì drekën me ctc, dhe u nyrìt në dy rekctet e nuk u ulë"
5
.
Fjala "..e nuk u ulë.." eshte e pergjIthshme, nuk eshte perjashtuar ulja e
pushImIt.
|und te thuhet edhe ajo se ulja e mohuar ne kete hadIth eshte ulja e
teshehhudIt e jo ulja ne pergjIthesI, All·llahu e dIn me se mIrI.

P-254: Çka është dIspozIta për IëvIzjen e gIshtIt tregues gjatë teshehhudIt
prej në fIIIIm e derI në mbarIm!
PërgjIgje: LevIzja e gIshtIt tregues behet gjate lutjes e jo gjate tere
teshehhudIt, andaj kur te lutet e levIz, sIç eshte treguar ne dIsa hadIthe.. "e
lëvìzte dhe u lutte.."
ó
.
8en keshtu ngase lutesI e lute All·llahun, azze ue xhel·le, e All·llahu I
Lartesuar eshte mbI qIej, AI ka thene: "A u yarantuat ¡u µre¡ Atì¡ qe eshte ne
qìell, qe te mos ¡u jundose ne toke, kur ta shìhnì se sì drìdhet a¡o. A u
yarantuat ¡u µre¡ Atì¡ qe eshte ne qìell, qe te mos lesho¡e kunder ¡ush vorbull
urayanì te eyer. E µra, do ta kuµtonì sa ka qene (ì tmerrshem) Keshìllìmì lm!".
(el·|ulk 16·17).
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "A nuk po me besonì,
duke qenë unë besnìku ì ctì] që është mbì qìe]"
Z
.
Pra, All·llahu, subhanehu ue teala, eshte larte, mbI çdo gje, e tI kur e lute
All·llahun, drejtohesh kah qIellI.
Poashtu eshte vertetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, se
kur lIgjeroI ne haxhIn lamtumIres, Iu tha: "A e kumtovc të vërtetën³" Thane: Po;

1
SIiI Fci'Iul lari 2/131.
2
Muslini (732}
3
Ilid (732}
4
Muslini (733}
5
DuIariu (829}
6
cl-Fci'Iur rallani 3/147 dIc la iIënë. scncdi ësIië i nirë.
7
DuIariu (4351} dIc Muslini (1064}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 181

atehere aI ngrItI gIshtIn kah qIellI dhe bente me te kah njerezIt duke thene: "D Zot
dëshmo, D Zot dëshmo, D Zot dëshmo, trì herë"
1
.
Kjo eshte argument se All·llahu eshte mbI çdo gje, dhe kjo eshte e qarte dhe
e dItur me natyrshmerI, logjIke, degjIm dhe njezeshmerI.
0uke u nIsur nga kjo themI se çdohere kur ben dua, e levIz gIshtIn tregues
duke bere me te kah qIellI, e nese nuk je duke bere dua, atehere mos e levIz.
TanI, te shohIm lutjet qe gjInden ne teshehhud:
"Esselcmu cle]ke e]]uhen nebì]]u ue rchmetull·llchì ue berekctuhu, esselcmu
cle]nc ue clc ìbcdìl·lchì sclìhìn - D ì dëryucr, mbì ty qo]të pcqc, mëshìrc e
bekìmì, pocshtu pcqc qo]të mbì neve dhe mbì robët e mìrë të All·llchut" ;
"All·llchumme scl·lì clc Muhcmmed ue clc clì Muhcmmed, All·llchumme
bcrìk clc Muhcmmed ue clc clì Muhcmmed - D All·llch, ]epì pcqë Muhcmmedìt dhe
]cmìl]es së Muhcmmedìt, o All·llch, ]epì bekìm Muhcmmedìt dhe ]cmìl]es së
Muhcmmedìt";
"Eudhu bìl·lchì mìn cdhcbì xhehennem, ue mìn cdhcbìl kcbër, ue mìn ]ìtnetìl
meh]c uel memct ue mìn ]ìtnetìl mesìhìd dexhxhcl - Kërko] mbro]t]e nyc All·llchu
pre] dënìmìt të xhehenemìt, pre] dënìmìt në vcrr, pre] sprovcve të ]etës e vdek]es
dhe pre] sprovcve të dexhcllìt".
Keto jane rastet ku njerIu e levIz gIshtIn drejt qIellIt, e nese thote edhe tjera
lutje perserI e ngrIt gIshtIn, sepse rregullI eshte se e levIz ne çdo lutje.

P-255: Në teshehhudIn e parë a Iexohet vetëm teshehhudI apo edhe
saIavatet!
PërgjIgje: Ne teshehhudIn e pare ne namazet me tre dhe kater rekate,
lexohet vetem kjo: "Et·tehì]]ctu lìl·lchì ues sclcvctu uet tc]]ìbct, esselcmu cle]ke
e]]uhen nebì]]u ue rchmetull·llchì ue berekctuhu, esselcmu cle]nc ue clc ìbcdìl·
lchìs sclìhìn. Eshhedu el·lc ìlche ìl·lcll·llch ue eshhedu enne Muhcmmeden cbduhu
ue resuluhu"
2
.
Kjo eshte me e mIra, e nese e shton edhe kete: "All·llchumme scl·lì clc
Muhcmmed ue clì Muhcmmed kemc scl·le]te clc lbrchìme ue clc clì lbrchìme
ìnneke hcmìdun mexhìd. All·llchumme bcrìk clc Muhcmmed ue clc clì Muhcmmed
kemc bcrekte clc lbrchìme ue clc clì lbrchìme ìnneke hcmìdun mexhìd"
J
nuk
prIshe gje.
0Isa dIjetare kane thene se eshte e pelqyeshme kjo shtesa, por me e verteta
sIpas mendImIt tIm eshte te lexohet vetem e para, e nese e shton edhe te dyten,
s'prIshe gje, sIdomos kur ImamI e zgjate teshehhudIn, ne kete rast I lexon edhe
salavatet qe I permendem.

P-256: Çfarë dIspozIte ka uIja teverruk
4
në namaz! 0he a është e
përgjIthshme për burrat dhe gratë! Na tregonI, AII-IIahu ju shpërbIeftë.
PërgjIgje: Ulja teverruk ne namaz eshte sunnet ne teshehhudIn e fundIt.
Ne çdo namaz I cIlI I ka dy teshehhude, sIkurse namazI I akshamIt, jacIse,
drekes dhe IqIndIse.
Ndersa kjo ulje nuk behet ne ate namaz I cIlI ka vetem nje teshehhud, ne
kete rast ulet sI zakonIsht (IftIrash).
E sa I perekt çeshtjes a eshte per burra dhe gra, po, eshte per burrat dhe
grate.

1
Muslini (1218}
2
DuIariu (831} Muslini (402}
3
DuIariu (3369, 3370} Muslini (405}
4
Tcvcrrul quIci ulja c ¡osaçnc në nanaz c cila lëIci në lëië nënyrë. CisIiai
lënlës së djaiIië i drcjion laI Killa c lënlën c najië c fuië ndër lënlën c
djaiIië, d.n.iI. nul ulcsI nli lënlën c najië. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 182

Ngase ne esence eshte barazIa mes burrIt dhe gruas ne dIspozItat e sherIatIt,
perveç nese ka ndonje argument qe aludon ne dallIm mes tyre.
E per formen e namazIt nuk ka ndonje argument qe aludon se ka dallIm mes
burrave dhe grave, por jane te njejte.

P-257: 0hënIa e seIamIt vetëm njëherë, vetëm në anën e djathtë a është
në rreguII! Na tregonI, AII-IIahu ju shpërbIeftë.
PërgjIgje: 0Isa dIjetare thone se lejohet perfundImI I namazIt vetem me nje
selam, te tjeret thone se dy selamet jane te patjetersueshme, e te tretet thone se
nje selam mjafton per ne namazet vullnetare dhe jo ne ato farz.
|e e sIgurte eshte qe te jIpet selam dy here; ngase kjo eshte me se tepermI
qe eshte transmetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte me e
sIgurte dhe me sevap.
|Irepo nese ndodhe qe ImamI te jep selam vetem njehere, e dIsa nga
xhematI mendojne se duhet patjeter te jIpet dy here selam, atehere le te jep aI
xhemat selam edhe njehere, dhe kjo nuk prIshe gje.
E nese ImamI jep selam dy here e dIsa nga xhematI mendojne se duhet vetem
njehere, atehere le ta percjellIn ImamIn, d.m.th. le te japIn selam sebashku me
ImamIn.

P-258: Për ImamIn a është më mIrë që te deI menjëherë pas namazIt apo
të presë pak!
PërgjIgje: |e mIre eshte qe ImamI te rrIn I drejtuar kah kIbla aq sa te thote
tre here "EstagfIrull·llah" dhe "All·llahumme entes selam ue mInkes selam,
tebarkete ja dhel xhelalI uel Ikram", e pastaj kthehet kah xhematI.
1

E sa I perket qendrImIt te tIj ne vendIn e tIj themI: nese me daljen e tIj e
shqeteson xhematIn per shkak te ngushtesIse, atehere me mIre eshte te rrIn ne
vendIn e tIj derIsa te lIrohet vendI, perndryshe I lejohet te dele.
E xhematI, me mIre eshte te mos del para ImamIt, ngase Fesulull·llahu ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Mos më te]kclonì në dcl]e"
2
.
|Irepo nese ImamI vonohet shume I drejtuar kah kIbla, me teper sesa eshte
sunnet, atehere xhematI mund te del lIrIsht.

P-25º: Çka mendonI për përshëndetjen dhe fjaIën "AII-IIahu kabuII"
menjëherë pas përfundImIt të namazIt! AII-IIahu ju shpërbIeftë.
PërgjIgje: Nuk ka ndonje esence kjo pershendetje e as fjala "All·llahu kabull"
menjehere pas perfundImIt te namamzIt.
Nuk eshte transmetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e as
nga shoket e tIj, radIjall·llahu anhum.
U shkrua me: 25/05/1409H

P-260: Çka mendonI për përdorImIn e tespIhëve gjatë tesbIhut! AII-IIahu ju
shpërbIeftë.
PërgjIgje: PerdorImI I tespIheve eshte I lejuar, mIrepo me mIre eshte qe
tesbIhu te behet me gIshta, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
thene: "8ënì tesbìh me yìshtc nycse cto do të ]lcsìn".
J


1
Kjo qëndron në IadiiIin c TIculanii ië cilin c iransncion Muslini në la¡iiullin c
XIanivc (591}.
2
Muslini (426} IadiiIi ësIië lësIiu. °O n¡c¡cz, unc ¡un ínuní ¡uu¡, nos nc tc¡Iuíoní
¡c¡ nc ¡uIu, us scxIdc, us Ií¡un c us nc duí¡c¨.
3
Inan AIncdi 6/370; Elu Davudi (1501} dIc TirnidIiu (3583}. Tclsiii i IadiiIii.
°Hcní tcsIíI nc nu¡ct gísItuuc, ngusc uto do tc ¡¸ctcn dIc do tc ¡íusín¨.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 183

8artja e tespIheve mund te behet sa per sy e faqe sI dhe aI qe ben tesbIh me
tespIhe, ne te shumten e rasteve nuk eshte I koncenturar dhe shIkon djathtas·
majtas.
|e mIre eshte te behen me gIshta.

P-261: CIII është dhIkrI që duhet të thuhet pas përfundImIt të namazIt!
PërgjIgje: All·llahu, subhanehu ue teala, ka urdheruar ta bejme kete dhIker
(permendje te All·llahut) ne ajetIn: "Kur te kryenì namazìn µermendenì All-
llahun, kur ¡enì ne kembe, ulur aµo te mbeshtetur". (en·NIsa 10J).
|enyren e ketIj dhIkrI e ka sqaruar Fesulull·llahu, sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, andaj menjehere pas selamIt thuaj: "EstagfIrull·llah" trI here, pastaj "All·
llahumme Entes selamu ue mInkes selam, tebarekte ja dhel xhelalI uel Ikram"
1
;
pastaj: "La Ilahe Il·lall·llahu vahdehu la sherIke leh, lehul mulku ue lehul hamdu ue
huve ala kul·lI shej'In kadIr. All·llahumme la manIa lIma a'tajte ue la mu'tIje lIma
mena'te ue la jenfeu dhel xheddI mInkel xheddu"
2
;
"La Ilahe Il·lall·llah ue la na'budu Il·la Ijahu, lehun nI'metu ue lehul fadel ue
lehuth thenaul hasen, la havle ue la kuvvete Il·la bIl·lah, la Ilahe Il·lall·llah ue la
na'budu Il·la Ijahu, muhlIsIne lehud dIn ue lev kerIhel kafIrun"
J
,
4
.
Pastaj I ben tesbIh All·llahut ne ate forme sIç eshte transmetuar, sIkurse te
thuash: Subhanall·llah, Elhamdu lIl·lah, All·llahu ekber trIdhjete e trI here
5
, duke e
plotesuar te njeqIndten here me fjalen: "La Ilahe Il·lall·llahu vahdehu la sherIke
leh, lehul mulku ue lehul hamdu ue huve ala kul·lI shej'In kadIr"
6
.
Pa marrur parasysh a I thua keto pernjehere, subhanalla, elhamdu lIla, All·
llahu·llahu ekber trIdhjete e trI here apo thua trIdhejete e trI here subhanalla,
trIdhjete e trI here elhamdu lIla, trIdhjete e trI All·llahu ekber dhe e perfundon
me: "La Ilahe Il·lall·llahu vahdehu la sherIke leh, lehul mulku ue lehul hamdu ue
huve ala kul·lI shej'In kadIr".
Poashtu lejohet qe keto t'I thuash nga dhjete here, e jo trIdhjete e trI here.
Pra thua: Subhanalla dhjete here, Elhamdu lIla dhjete here dhe All·llahu
ekber trIdhjete e trI here. Ashtuqe behen trIdhjete, edhe kjo eshte sIpas sunnetIt.
7

Nje menyre tjeter poashtu eshte sIpas sunnetIt, ajo eshte qe te thuash:
Subhanalla, elhamdu lIla, la Ilahe Il·lall·llah All·llahu ekber, keto kater te thuhen
njezet e pese here, ashtuqe behen njeqInd.
8

CIlendo qe e perdor nga keto jane te lejuara, ngase rregullI thote: "Ìbadetet
qe jane te treguara ne dIsa menyra, eshte sunnet qe te behet ne te gjItha menyrat,
kete menyre njehere, e tjetren tjeter here".
Ashtuqe njerIu ta zbatoje sunnetIn ne te gjItha menyrat.
Keto dhIkre qe I permenda jane te pergjIthshme per çdo namaz, sabah,
dreke, IqIndI, aksham dhe jacI.
Ndersa ne aksham dhe sabah dallon ajo se dhIkrI: "La Ilahe Il·lall·llahu
vahdehu la sherIke leh, lehul mulku ue lehul hamdu ue huve ala kul·lI shej'In kadIr"
thuhet dhjete here, poashtu thuhet edhe "FabbI exhIrnI mInen nar - D Zot me lIro
nga ZjarrI" shtate here pas sabahut dhe akshamIt.
All·llahu dhashte suksese.


1
Muslini (595}
2
DuIariu (844 dIc 6329}; Muslini (593}
3
Muslini (594}
4
PërliIinin c sIunicës së lëiyrc dIilrcvc nund ia lc×oni ic lilri ºMluroja c
nuslinanii". (sI.¡.}
5
DuIariu (843} Muslini (595}.
6
Këië sIicsë c la iransnciuar Muslini (597}.
7
Elu Davudi (5065} TirnidIiu (3410} Ncsaiu (1347} dIc Ilën Ma×Ic (926}
8
TirnidIiu (3413} Ncsaiu (1349 dIc 1350}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 184

P-262: Ç'është dIspozIta e ngrItjes së duarve dhe duaja pas namazIt!
PërgjIgje: Nuk eshte e lIgjesuar qe njerIu pas perfundImIt te namazIt, t'I
ngrIte duart dhe te fIllon te ben dua.
Nese deshIron te beje dua, le ta dIje se duaja ne namaz eshte me me vlere
sesa jashte namazIt, mu per kete Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, na
ka treguar kete ne hadIthIn e Ìben |es'udIt ,radIjall·llahu anhu, kur tregonte per
teshehhudIn, tha: "E pcstc] le të lutet ç'të do]ë".
1

E ate qe bejne dIsa nga njerezIt e thjeshte, çdohere kur falIn ndonje nafIle
(sunet), I ngrItIn duart, saqe per dIsa mund te themI se nuk ka bere dua.
Ngase e sheh se ka thIrrur IkametI per namaz, e aI ende eshte ne teshehhud,
e pas teshehhudIt I ngrIt duart -sI duket All·llahu A'lem, thjeshte vetem I ngrIt· e
pastaj e ferkon fytyren.
Te tere kete e bejne duke menduar se kjo eshte prej sherIatIt, e kjo nuk
eshte ashtu.
0henIa rendesI kesaj derI ne kete shkalle konsIderohet prej bIdateve.

P-263: Në dIsa shtete, pa namazeve farz Iexojnë FatIhanë, dhIkrIn e
namazIt dhe ajetuI KursInë me xhemat dhe përnjëherë, a Iejohet kjo!
PërgjIgje: LexImI I FatIhase, ajetul KursIse dhe dhIkrIt te namazIt me xhemat
dhe me korr eshte prej bIdateve.
Ajo qe dIhet nga Fesulull·llahu, sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe nga
shoket e tIj eshte se ata pas namazIt kane bere dhIkrIn me ze, por secIlI prej tyre e
ka bere vetem e jo me xhemat.
Pra, ngrItja e zerIt gjate dhIkrIt te namazIt eshte sunnet, sIç eshte vertetuar
ne SahIhun e 8uharIut nga Ìben AbbasI ,radIjall·llahu anhu, I cIlI ka thene: "NgrItja
e zerIt gjate dhIkrIt qe behet pas farzeve u bente ne kohen e Fesulull·llahut ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem".
2

E sa I perket lexImIt te FatIhase pas namazIt, pa marre parasysh se me ze apo
pa ze, nuk dIj rreth kesaj se ka ndonje hadIth nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem.
HadIthe ka vetem per lexImIn e ajetul KursIse, Kulhuvall·llahu ehad·It, Kul
eudhu bIrabbIl felek·It dhe Kul eudhu bIrabbIn nas·It.
J


P-264: Nëse njerIu ka nevojë fIzIoIogjIke, mIrëpo ka frIkë se do t'I Ikë
namazI me xhemat, a Ie të faIet duke e mbajtur nevojën për të arrItur
xhematIn apo Ie të kryejë nevojën edhe nëse I Ikë namazI me xhemat!
PërgjIgje: E kryen nevojen dhe merr abdest edhe nese I Ike namazI me
xhemat.
Ngase kjo eshte arsye, dhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
thene: "Nuk kc ncmcz kur është ì servucr ushqìmì dhe cs kur e mundo]në n]erìun
dy të këqì]ct".
4


P-265: A Iejohet mbyIIja e syve gjatë namazIt!
PërgjIgje: |byllja e syve gjate namazIt eshte mekruh (e urrejtur).
Ajo eshte ne kundershtIm me ate qe bente Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, perveç nese eshte me arsye, sIkurse te ndodhe qe te kete perpara

1
DuIariu (800}
2
DuIariu (841} Muslini (583}
3
Në lëië aludon ajo që ircgon Elu Unancic cl-Hazrc×Iiu sc Fcsulull-llaIu ,sal-lall-
llaIu alcjIi uc scl-lcn, la iIënë. °KusI c ícxon u¡ctuí Ku¡sínc ¡us çdo nunuzí ¡u¡z,
utc nuI c ¡cngon usg¡c ngu I¸¡¡u nc xIcnnct usg¡c ¡os udcI¡cs¨. E iransncion
Ncsaiu në ºAnclul jcuni ucl lcjlcI" fq.185; dIc IadiiIi. °I Iu ícxuu¡ nuuuuídIutct
(Kul cudI-ai} ¡us çdo nunuzí¨. Transncion Inan AIncdi 4/115.
4
Muslini (560}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 185

ndonje zbukurIm ne mur apo shtroje, apo te kete drIte te forte e cIla I pengon ne
sy.
|e rendesI pra, nese mbyllja e syve behet per ndonje arsye, atehere nuk
prIshe gje, perndryshe eshte mekruh.
Kush deshIron te dIje me teper rreth kesaj le te lexoje ne lIbrIn Zadul |ead te
Ìben KajjImIt ,rahImehullah,.

P-266: KërcItja e gIshtave gjatë namazIt me harresë a e prIshë namazIn!
PërgjIgje: KercItja e gIshtave nuk e prIshe namazIn, porse kjo veper
konsIderohet abuzIm.
Nese dIç e tIlle ndodhe ne namaz me xhemat, atehere do t'I pengonte atIj qe
e degjon kercItjen e gIshtave, e kjo eshte me e demshme ne krahasIm nese do te
Ishte vetem.
|e kete rast deshIroj te tregoj se levIzjet gjate namazIt jane pese lloj:
levIzje te oblIguara, te pelqyera, te urrejtura, te ndaluara dhe te lejuara.
LëvIzjet e obIIguara: Jane ato me te cIlat lIdhet ngushte veprImI I ndonje
vaxhIbI te namazIt, sIkurse te ngrItet njerIu, fIllon namazIn e pastaj I kujtohet se
mbI kapelen e tIj ka ndytesIre, ne kete rast e ka oblIgIm qe ta largon ate kapele.
Kjo levIzje eshte e oblIguar.
Argument
1
per kete eshte rastI kur XhIbrIlI I erdhI Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, gjate namazIt dhe e lajmeroI se ne sandalet e tIj kIshte ndytesI,
e Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I hoqI duke qene ne namaz dhe
vazhdoI namazIn.
Kjo levIzje eshte e oblIguar, kjo percaktohet ashtuqe kjo levIzje te lIdhet
ngushte me veprImIn e ndonje vaxhIbI te namazIt apo lenIe te ndonje haramI.
LëvIzjet e pëIqyera: Jane ato qe lIdhen ngushte me plotesImIn e namazIt,
sIkurse afrImI ne saf.
Nese behet ndonje zbrazetIre mes tIj dhe shokut te tIj, sunnet eshte qe ky te
afrohet per te mbushur zbrazetIne. Kjo veper eshte e pelqyer.
LëvIzjet e urrejtura: Jane ato levIzje te panevojshme dhe nuk kane te bejne
me plotesImIn e namazIt.
LëvIzjet e ndaIuara: Jane levIzjet e shumta dhe te njepasnjeshme, sIkurse te
rrIn ne kIjam dhe levIz kot, ne ruku levIz kot, ne sexhde levIz kot, kur eshte ulur
levIz kot dhe keshtu derIsa kuptohet se aI nuk eshte ne namaz.
Keto levIzje jane te ndaluara ngase e prIshIn namazIn.
Ndërsa IëvIzjet e Iejuara: Jane te gjItha perveç ketyre qe I permendem,
sIkurse t'I pengoje ndonje e kruar dhe e kruan, I bIe shamIa mbI sy dhe ky e largon,
keto jane levIzje te lejuara.
Apo ndodhe qe dIkush te kerkon per te hyre e ky I jep shenje duke e ngrItur
doren, edhe kjo lejohet.

P-267: Ç'është dIspozIta për sutren! 0he sa duhet të jetë e madhe ajo!
PërgjIgje: Sutreja eshte sunnet I forte perpos per xhematIn, per xhematIn
nuk eshte sunnet sutreja ngase mjafton per te sutreja e ImamIt.
Per madhesIne e saj eshte pyetur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, dhe ka thene: "Sc n]ë ]und shcle"
2
.
Por ky eshte maksImumI, mundet te jete edhe me e vogel, ne hadIth eshte
treguar: "Kur të ]clenì, vëndonì përpcrc qo]të edhe ndon]ë shìy]etë".
J


1
Elu Davudi (650} c Ilën Huzcjnc la iIënë sc IadiiIi ësIië i vëricië (786} dIc Ilën
Hillani (2185}
2
Muslini (499}
3
Ilën Huzcjnc (811} dIc AIncdi 3/404 (15340}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 18ó

Poashtu ne nje hadIth te cIlIn e transmeton Ebu 0avudI me sened te mIre,
thuhet: "E kush nuk y]en dìç, ctëherë le të bë]ë n]ë vì]ë".
1

HafIdh Ìben HaxherI ,rahImehullah, ne lIbrIn 8ulugul |eram ka thene:
2
Nuk Ia
ka qelluar aI qe ka then se hadIthI eshte muttarIb
J
, hadIthI nuk ka ndonje dobesI
per ta refuzuar.
ThemI: mInImumI I sutres eshte nje vIje e maksImumI sa fundI I shales.

P-268: A Iejohet t'I kaIohet para atIj që është duke u faIur në xhamInë e
Ka'bes, pa marrë parasysh se a është duke faIur farz apo nafIIe, është Imam apo
xhemat!
PërgjIgje: KalImI para xhematIt nuk prIshe pune, as ne xhamIne e Ka'bes e as
ne tjerat, ngase Ìben AbbasI ,radIjall·llahu anhu, erdhI njehere te Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e aI Ishte ne |Ina, dhe Ishte Imam e nuk kIshte
perpara mure, kaloI para safIt dhe Ishte I hypur mbI gomar, askush asgje nuk I tha.
4

E nese njerIu eshte Imam apo eshte duke u falur vetem, ne kete rast nuk
lejohet t'I kalosh perpara, as ne xhamIne e Ka'bese e as ne tjerat, ngase
argumentet jane te pergjIthshme.
Nuk ka argument qe e veçanton |ekken apo xhamIne e Ka'bes se kalImI para
falesIt ne ato dyja nuk prIshe gje.

P-26º: Ç'është dIspozIta e vëndImIt të mjeteve ngrohëse para faIësve
gjatë faIjes së namazIt, dhe a ka ndonjë ndaIesë fetare për këtë! AII-IIahu ju
shpërbIeftë dhe I bëftë dobI musIImanëve me juve dhe dIturInë e juve.
PërgjIgje: Nuk prIshe asgje vendImI I mjeteve ngrohese ne xhamI ne drejtIm
te kIbles, dhe nuk dIj se per kete ka ndonje ndalese fetare.

P-270: A Iejohet që njerIu gjatë IexImIt në namaz, nëse përmendet
xhennetI apo xhehenemI, të kërkon nga AII-IIahu xhennetIn apo të kërkon
mbrojtje nga xhehennemI! 0he a ka daIIIm në këtë mes atIj që faIet me xhemat
dhe atIj që faIet vetëm!
PërgjIgje: Po, lejohet kjo. 0he nuk ka dallIm ne kete mes ImamIt, xhematIt
apo atIj qe falet vetem.
Perveçse te xhematI eshte kusht qe kjo te mos behet shkak qe ky te mos
degjon lexImIn e ImamIt.

P-271: Kur bëhet sehvI sexhde (sexhdeja e harresës)!
PërgjIgje: Cjerat qe shkaktojne sehvI sexhden kryesIsht jane tre:
1. ShtImI,
2. |angesImI dhe
J. 0yshImI.
ShtImI eshte: te shton njerIu ndonje ruku, sexhde, kIjam apo ulje.
hangësImI eshte: te mangeson njerIu ndonje pjese perberese te namazIt
(ruken) apo ndonje vaxhIb prej vaxhIbeve te namazIt.
0yshImI eshte: te dyshon se a I ka falur tre apo kater rekate.
Sa I përket shtImIt d.m.th. nese njerIu shton ne namaz ndonje ruku, sexhde,
kIjam apo ulje me qëIIIm, atehere I prIshet namazI.

1
Ilën Huzcjnc (811} clu Davudi në la¡iiullin c nanazii/ lrcu. Çla duIci ië ncrr
falësi ¡ër suirc dIc Ilën Ma×Ic (943} ¡oasIiu sIiI SaIiI Ilën Hillan 6/125 (2361}
IadiiIi (689}.
2
SIiI Sululus sclan sIcrI lulugul ncran 1/283 IadiiIi 8.
3
HadiiI nuiiaril ësIië ai IadiiI që ësIië iransnciuar në disa nënyra nc zin×Iirë
ië laralarië dIc nul nundci i'i ja¡in ¡ër¡arësi njërii iransnciin ndaj ijcirii.
(sI.¡.}
4
DuIariu (76} Muslini (504}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 187

|e kete shtIm aI e ka kryer namazIn jo ashtu sI e ka urdheruar All·llahu dhe I
0erguarI ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
Per kete Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush
vepron n]ë punë që nuk është në ]enë tonë, c]o është e re]uzucr".
1

E nese shton dIçka me harrese, namazI nuk I prIshet, por duhet te beje sehvI
sexhde pas selamIt.
Argument per kete eshte hadIthI I Ebu Hurejres ,radIjall·llahu anhu, kur
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dha selam ne rekatIn e dyte ne
njeren prej dy namazeve, te drekes apo te IqIndIse, e kur Ia perkujtuan gabImIn, aI
e plotesoI namazIn me ate qe e kIshte lene, pastaj dha selam, pastaj berI dy
sexhde.
2

Poashtu edhe hadIthI I Ìben |es'udIt ,radIjall·llahu anhu, se Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ua kIshte falur dreken pese rekate, e kur u kthye
kah njerezIt, e pyeten, a u shtua namazI a: Tha: Pse³ Ì thane: Sepse I fale pese
rekate. Atehere u kthye kah kIbla dhe I berI dy sexhde.
J

Sa I perket mangesImIt, nese personI mangeson ndonje rukën prej rukneve
të namazIt, me sIgurI:
·Dse do t'I kujtohet kjo para se të arrIjë ne ruknIn e njejte te rekatIt te
dyte, ne kete rast duhet te kthehet dhe ta ploteson ruknIn qe I ka Ikur dhe te
vazhdon namazIn.
·Dse nuk do t'I kujtohet derI sa te arrIje ne ruknIn e njejte te rekatIt te dyte,
ne kete rast, rekatI I dyte eshte zevendesIm per rekatIn ne te cIlIn e ka lene nje
ruken, ndersa ky rekat duhet te zevendesohet me rekat te rI.
Ne keto dy raste, sehvI sexhden e ben pas selamIt.
P.sh. 0Ikush pas sexhdes se pare te rekatIt te pare ngrItet duke mos u ulur
ndermjet dy sexhdeve dhe duke mos e bere edhe sexhden e dyte. Kur fIllon lexImIn
I kujtohet se nuk eshte ulur ndermjet dy sexhdeve dhe nuk e ka bere sexhden e
dyte.
Ne kete rast kthehet dhe ulet ndermjet dy sexhdeve dhe e ben sexhden e
dyte, pastaj ngrItet dhe vazhdon namazIn derI ne fund, jep selam e pastaj ben
sehvI sexhden.
Shembull per ate I cIlI nuk I kujtohet derI sa te arrIje ne ruknIn e njejte te
rekatIt te dyte: dIkush ngrItet pas sexhdes se pare te rekatIt te pare duke mos e
bere sexhden e dyte dhe duke mos u ulur mes tyre, mIrepo kjo nuk I eshte kujtuar,
vetemse kur eshte ulur ndermjet dy sexhdeve te rekatIt te dyte.
Ne kete rast rekatI I dyte konsIderohet rekat I pare, ne fund e shton edhe nje
rekat, jep selam dhe e ben sehvI sexhden.
E nese e mangeson ndonje vaxhIb: d.m.th. len ndonje vaxhIb dhe kercen ne
pjesen vIjuese te namazIt.
Shembull: te harron thenIen e fjales: "Subhane rabbIjel a'la" dhe nuk I
kujtohet vetemse pasI te ngrItet prej sexhdes, themI se ky ka leshuar nje vaxhIb
prej vaxhIbeve te namazIt me harrese.
Ky duhet te vazhdoje namazIn ndersa sehvI sexhden e ben para selamIt.
Sepse kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e harroI teshehhudIn
e pare, vazhdoI namazIn dhe nuk u kthye, ndersa sehvI sexhden e berI para
selamIt.
4


1
Mc lëië iclsi ësIië ic Muslini (1718} ndërsa ic DuIariu (2697} ësIië nc lëië
iclsi. °KusI sI¡íIc díç nc ¡cnc tonc, u¡o csItc c ¡c¡uzuu¡¨.
2
DuIariu (482} dIc në sIunë vcndc ijcra dIc Muslini (573}
3
DuIariu në disa vcndc (401} (404} (1227} cij; dIc Muslini (572}.
4
DuIariu (829} dIc Muslini (570}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 188

E sa I perket dyshImIt, aI eshte: kur te dyshohet per shtIm apo mangesIm.
Shembull: te dyshoje se a I ka falur tre apo kater rekate, kjo nuk shpeton nga dy
gjendje:
·Dse te anon ne njeren ane, kah shtImI apo mangesImI, e ne kete rast vepron
varesIsht se ne cIlen gje anon. E ploteson namazIn dhe ben sehvI sexhde pas
selamIt.
·Dse nuk mund te anon ne asnjeren ane, atehere bazohet ne te sIgurte, e ajo
eshte ajo qe eshte me pak. E ploteson namazIn dhe ben sehvI sexhde para selamIt.
Shembull: 0Ikush eshte duke falur dreken, dhe fIllon te dyshoje se a eshte ne
rekatIn e trete apo ne te katertIn, pastaj fIllon te anon me teper se eshte ne te
tretIn. Ne kete rast aI e ploteson ate qe I ka mbetur, jep selam e pastaj e ben
sehvI sexhden.
Shembull per gjendjen kur nuk mund te anon ne asnjeren ane: 0Ikush duke
falur dreken, fIllon te dyshon se a eshte ne rekatIn e trete apo ne te katertIn, dhe
nuk mund te konkludon se eshte ne te tretIn apo ne te katertIn. Ne kete rast aI
bazohet ne te sIgurte, e ajo eshte ajo qe eshte me pak, d.m.th. eshte ne te tretIn,
ashtuqe vazhdon namazIn duke e falur edhe rekatIn e katert dhe e ben sehvI
sexhden para selamIt.
|e kete u be e qarte se sehvI sexhdeja behet para selamIt atehere kur te
leshon ndonje vaxhIb prej vaxhIbeve apo kur te dyshon ne numrIn e rekateve dhe
nuk mund te konkludon se ne cIlIn rekat eshte.
E pas selamIt behet atehere kur te shton dIç ne namaz apo dyshon mIrepo
anon ne njeren prej dyjave.

P-272: Kur unë nuk e arrIj rekatIn e parë, mIrëpo ImamI e faIë një rekat
më tepër me harresë dhe unë këtë rekat që e shtoI e IIogarIs për vete, a e kam
namazIn në rreguII! SI dhe, ç'është dIspozIta nëse unë nuk e IIogarIs atë rekat,
por e shtoj edhe një rekat tjetër!
PërgjIgje: |endImI I vertete eshte se namazIn e ke ne rregull, ngase e ke
falur te plote.
ShtImI I ImamIt eshte per te dhe aI eshte I arsyetuar per kete per shkak te
harreses.
E tI, nese ngrItesh dhe e fal edhe nje rekat pas, tI ne kete rast ke shtuar nje
rekat pa arsye, e kjo e prIshe namazIn.
U shkrua me: 25/07/1407H

P-273: 0Ikush duke u faIur natën, e dIhet se namazI I natës është dy nga
dy, ky ngrItet në rekatIn e tretë me harresë, çka duhet të bëjë!
PërgjIgje: Kthehet, e nese nuk kthehet I prIshet namazI. Sepse ne kete rast aI
me qellIm eshte duke shtuar namazIn.
Per kete edhe Ìmam AhmedI ka theksuar se aI I cIlI ne namazIn e nates ngrItet
per ne rekatIn e trete, eshte njesoj sIkurse te ngrItet ne rekatIn e trete ne namazIn
e sabahut, d.m.th. nese nuk kthehet I prIshet namazI.
PerjashtIm ka namazI I vItrIt, ngase namazIn e vItrIt lejohet ta falIm me teper
se dy rekate. Nese e fal vItrIn me tre rekate lejohet.
Pra, nese dIkush fIllon faljen e namazIt te vItrIt me qellIm qe te fale dy
rekate, pastaj te jep selam e pastaj te fale rekatIn e trete, mIrepo harron dhe
ngrItet ne rekatIn e trete pa dhene selam per dy te parat, I themI: Plotesoje
rekatIn e trete ngase vItrI lejohet te falet me shume se dy rekate.

P-274: Një njerI harron të uIet në teshehhudIn e parë, por para se të fIIIon
IexImIn, I kujtohet, a duhet të kthehet! 0he sehvI sexhden në këtë rast a duhet
ta bëjë para apo pas seIamIt!
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 18º

PërgjIgje: Ne kete rast nuk kthehet; ngase eshte ndare prej teshehhudIt
plotesIsht pasIqe ka arrItur ne ruknIn vIjues, eshte mekruh te kthehet.
|Irepo nese kthehet nuk I prIshet namazI, ngase nuk ka vepruar dIç te
ndaluar, mIrepo duhet te beje sehvI sexhde, para selamIt.
0Isa dIjetare kane thene se e ka oblIgIm te vazhdoje namazIn dhe te mos
kthehet, dhe duhet te beje sehvI sexhde. Ngase ka leshuar nje vaxhIb, e kjo behet
para selamIt.

P-275: Ç'është dIspozIta për namazIn e vItrIt, dhe a është namaz I veçantë
vetëm për në Pamazan!
PrgjIgje: NamazI I vItrIt eshte sunnet I forte ne Famazan dhe jashte tIj, saqe
Ìmam AhmedI dhe te tjere thone: "Kush e le namazIn e vItrIt, aI eshte njerI I keq,
dhe nuk ben tI pranohet deshmIa".
Eshte sunnet I forte, dhe nuk ben qe muslImanI ta le ate, as ne Famazan e as
jashte tIj.
NamazI I vItrIt do te thote perfundImI I namazIt te nates me nje rekat e nuk
eshte ashtu sIç e kane kuptuar dIsa njerez, se vItrI eshte kunutI (lutja) I cIlI behet
ne te.
KunutI eshte dIçka e vItrI eshte dIç tjeter, vItrI eshte perfundIm I namazIt te
nates me nje rekat apo me tre rekate pa I ndare.
SIdoqofte, namazI I vItrIt eshte sunnet I forte ne Famazan dhe jashte tIj, dhe
nuk eshte mIre qe muslImanI ta le ate.

P-276: Kërkojmë nga shkëIqesIa e juaj që të na sqaronI se sI është sunnetI
në Iutjen e kunutIt, dhe a ka Iutje të posaçme! Poashtu a Iejohet të zgjatet
gjatë namazIt të vItrIt!
PërgjIgje: Prej lutjeve te kunutIt eshte ajo qe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, Ia mesoI HasanIt djalIt te AlIjut, radIjall·llahu anhuma: "All·
llchumme ìhdìnì ]ìmen hede]te ue c]ìnì ]ìmen c]e]te..."
1
e keshtu derI ne fund te
lutjes qe eshte e njohur
2
.
ÌmamI duhet te thote: "All·llahumme IhdIna (D Zot na udhezo)..." me
peremrIn vetor ne shumes. Ngase aI lutet per vete dhe per ata qe I ka mbrapa,
poashtu nese thote ndonje lutje tjeter, s'prIshe gje.
|Irepo nuk duhet ta zgjate lutjen derI ne ate shkalle saqe t'I rendoje
xhematIn apo t'I merzIte.
Ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, u hIdherua njehere ndaj
|uadhIt ,radIjall·llahu anhu, kur ua zgjatI namazIn xhematIt, I tha: "A mos je
shejtan o |uadh".
J


P-277: A është prej sunnetIt ngrItja e duarve gjatë duasë së kunutIt, me
argument!
PërgjIgje: Po, prej sunnetIt eshte qe njerIu t'I ngrIte duart gjate duase se
kunutIt.
Kjo eshte transmetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur
ka bere kunut ne namazet farz kur ndodhte ndonje fatkeqesI.
Poashtu eshte vertetuar nga UdheheqesI I besImtareve Dmer Iben HattabI
,radIjall·llahu anhu, se I ka ngrItur duart gjate kunutIt te vItrIt, e aI eshte njerI
prej HalIfeve te drejte, te cIlet jemI te urdheruar t'I pasojme.

1
TirnidIiu (464}
2
Këië luijc nund ia gjcni ië ¡loië dIc nc ¡ërliIin ic lilri ºMluroja c Muslinanii".
3
DuIariu (705}. Iu drcjiua në lëië nënyrë ngasc ljo nund ië sIlaliojë që dilusI
ië largoIci nga rruga c drcjië, c ai që ndiInon që ië largoIci dilusI nga ajo rrugë,
ai luan rol ië sIcjianii. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1º0

NgrItja e duarve gjate kunutIt te vItrIt eshte sunet, pa marre parasysh a eshte
Imam, xhemat apo falet vetem, çdohere qe te besh kunut ngrItI duart.

P-278: A Iejohet kunutI në namazet farz! 0he ç'është dIspozIta kur
musIImanëve Iu ndodhë ndonjë fatkeqësI!
PërgjIgje: KunutI ne namazet farz nuk eshte prej sunnetIt dhe nuk eshte mIre
te behet, mIrepo nese ImamI e ben, atehere duhet ta pasosh, ngase ndarja eshte e
keqe.
E nese muslImaneve u ndodhe ndonje fatkeqesI, atehere lejohet te behet
kunut ne namazet farz, per ta lutur All·llahun t'ua largoje ate fatkeqesI.

P-27º: Ç'është dIspozIta për namazIn e teravIsë dhe sa rekate I ka!
PërgjIgje: NamazI I teravIse eshte prej sunneteve qe na I ka lene Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
Ne dy SahIhet nga Ajsheja ,radIjall·llahu anha, transmeton se Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nje nate u fale ne xhamI, dhe me te u falen edhe
njerezIt, dIten e neserme u fale perserI e njerez kIshte me teper, pastaj u
mblodhen edhe me shume ne naten e trete apo te katert, e Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, nuk dolI per tu falur me ta, ne mengjes u tha: "Mbrëmë
pcshë se ]enì mbledhur, dhe nuk me kc ndclë csy]ë që të vì]ë të ]clem me ]u
përveçse ]rìkc se do t']u oblìyohet ky ncmcz". Kjo ndodhI ne Famazan.
1

E sa I perket numrIt te rekateve te tIj: themI se eshte njembedhjete rekate,
duke u bazuar ne hadIthIn ne dy sahIhet nga Ajsheja ,radIjall·llahu anha, te cIlen e
kane pyetur se sI ka qene namazI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
gjate FamazanIt: Ajo ka thene: As ne Famazan e as jashte tIj nuk shtonte me teper
se njembedhjete rekate".
2

Nese I fal trembedhjete rekate, nuk prIshe gje, ngase Ìben AbbasI, radIjall·
llahu anhu, ka thene: "NamazI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
Ishte trembedhjete rekate", d.m.th. namazI I nates. Transmeton 8uharIu.
J

Falja ne njembedhjete rekate poashtu eshte e vertetuar nga DmerI ,radIjall·
llahu anhu, sIç qendron ne el·|uvetta' me sened prej senedeve me te verteta.
4

E nese fal me shume nuk prIshe gje, ngase kur Fesulull·llahun ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, e pyeten per namazIn e nates, tha: "Nyc dy, nyc dy"
5
, dhe nuk e
ka perkufIzuar.
Nga selefI per kete ka transmetIme te ndryshme, sI dhe çeshtja ketu eshte e
gjere.
|e e mIra eshte qe te mjaftohemI me ate qe eshte transmetuar nga Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e ajo eshte njembedhjete rekate apo
trembedhjete.
Ndersa, nuk ka transmetIm te vertete se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, apo ndonjerI prej halIfeve I ka falur njezet e tre rekate.
8Ile eshte e vertetuar nga DmerI ,radIjall·llahu anhu, njembedhjete rekate,
dhe I ka urdheruar Ubej Iben Ka'bIn dhe TemIm ed·0arIjun, radIjall·llahu anhuma,
qe t'ua falIn njerezve nga njembedhjete rekate.
6

Kjo I ka hIje DmerIt ,radIjall·llahu anhu, qe te shkon udhes ne te cIlen ka
shkuar Fesulull·llahu, sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.
E nuk dIjme se sahabet kane falur me teper se trembedhjete rekate,
perkundrazI, kane falur me pak.

1
DuIariu (1129} dIc Muslini (177}
2
DuIariu (1147} Muslini (125}
3
DuIariu (1138} Muslini (764}
4
Inan Malilu në cl-Muvciia' (280}
5
DuIariu (990} Muslini (145}
6
Inan Malilu në cl-Muvciia' (280}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1º1

ParakaloI fjala e Ajshes ,radIjall·llahu anha,: "As ne Famazan e as jashte tIj
nuk shtonte me teper se njembedhjete rekate".
E IxhmaI I sahabeve pa dyshIm se eshte argument, ngase aty kane qene
HalIfet e drejte, per te cIlet na ka urdheruar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, qe t'I pasojme dhe se ata kane qene njerezIt me te mIre te ketIj ummetI.
|Irepo, dIje se debatI per numrIn e rekateve te teravIse eshte prej gjerave ne
te cIlat lejohet hulumtImI, e nuk ben qe kjo te jete shkak per kundershtIme dhe
perçarje mes ummetIt.
SIdomos duke e dItur se edhe dIsa nga selefI kane pasur mendIme te ndryshme
per kete, dhe ne kete çeshtje nuk ka ndonje argument qe e ndalon hulumtImIn,
studImIn ne te.
Sa mIre I ka thene njerI prej dIjetareve dIkujt qe e debatonte ne nje çeshjte
ku lejohej hulumtImI: "TI, me kundershtImIn qe ma ben, je ne pajtIm me mua,
ngase secIlI prej neve mendon se duhet te pasoje ate per te cIlen mendon se eshte
e vertete, ne gjerat ku lejohet studImI".
E lusIm All·llahun te na jep sukses, ne ate te cIlen AI e don dhe eshte I
kenaqur.

P-280: A Iejohet duaja e hatmes së Kur'anIt në namazIn e natës në
Pamazan!
PërgjIgje: Nuk dIj ndonje sunnet nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, apo nga shoket e tIj lIdhur me duane e hatmes se Kur'anIt ne namazIn e
nates ne Famazan.
|e se shumtI qe eshte transmetuar dIç lIdhur me kete eshte se Enes Iben
|alIku ,radIjall·llahu anhu, "kur e bente hatme Kur'anIn e mblIdhte famIljen e tIj
dhe bente dua", e kjo nuk eshte ne namaz.
Pastaj, kjo forme e duase se hatmes, krahas asaj se nuk ka esence ne sunnet,
I shtohet edhe ajo se njerezIt per shkak te kesaj mblIdhen me teper ne xhamI, e
sIdomos grate.
Ashtuqe ndodhe perzIerje e madhe mes grave dhe burrave per te shkuar ne
xhamI. Kete e dIn secIlI qe e ka pare.
|Irepo dIsa dIjetare kane thene se eshte e pelqyer qe duane e hatmes ta beje
ne kete menyre.
Nese ImamI kete dua e ben ne namaz te nates, ne fund te nates dhe e thote
ne vend te kunutIt te vItrIt, atehere nuk prIshe gje, ngase kunutI eshte I lIgjesuar.

P-281: Nata e kadrIt a ndodhë çdo vIt në natë të caktuar, apo ndodhë herë
në një natë e herë në tjetrën!
PërgjIgje: Ska dyshIm se nata e kadrIt eshte ne muajIn Famazan, ngase All·
llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "Ne e kemì zbrìtur ate (Kur'anìn) ne naten e
kadrìt".
Ne ajet tjeter na ka sqaruar se Kur'anIn e ka zbrItur ne muajIn Famazan, ka
thene: "Mua¡ì Ramazan, eshte mua¡ ne te cìlìn zbrìtì Kur'anì".
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, bente ItIkaf ne dhjete dItet e
para te muajIt Famazan duke e kerkuar naten e kadrIt, pastaj berI ItIkaf ne dhjete
dItet e mesme, e pastaj e pa kete nate ne dhjete dItet e fundIt te FamazanIt
1
.
Pastaj shoket e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, pane ne enderr
se ajo eshte ne shtate dItet e fundIt te FamazanIt, andaj tha: "\ëre]tc se ëndrrct
e ]uc]c ]cnë pc]tucr për shtctë dìtët e ]undìt, kush e kërkon ctë nctë, le tc kërkon
në shtctë dìtët e ]undìt".
2


1
DuIariu (2016} Muslini (215}
2
DuIariu (2015} Muslini (215}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1º2

Kjo eshte me e pakta qe eshte thene lIdhur me kufIzImIn e kesaj nate ne
ndonje kohe te caktuar.
Nese medItojme rreth argumenteve qe kane ardhur lIdhur me naten e kadrIt e
shohIm se ajo nderron prej nje nate ne tjetren dhe se ajo nuk eshte ne nate te
caktuar çdo vIt.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kIshte pare ne enderr naten e
kadrIt, ne mengjesIn e te cIlIt bente sexhde ne balte, e ajo nate Ishte nata e
njezet e njete".
1

AI ka thene poashtu: "Kërkone nctën e kcdrìt në dh]etë dìtët e ]undìt të
Rcmczcnìt".
2

Kjo aludon se ajo nate nuk perkufIzohet ne nje nate te caktuar dhe keshtu
behet pajtImI mes argumenteve.
NjerIu ne çdo nate prej dhjete neteve te fundIt shpreson qe te takoje ate
nate, e sevapI I kesaj nate eshte per secIlIn qe e kaluar me Iman (vepra te ImanIt)
dhe shprese per shperblIm, pa marrur parasysh a e ka dItur kur ka qene ajo nate
apo jo.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush e kclon nctën
e kcdrìt me ìmcn dhe shpresë, ì ]clen të y]ìthc mëkctet që ì kc bërë",
J
e nuk ka
thene se kush e dIn se e ka takuar ate nate.
Pra, nuk eshte kusht qe ta dIn se e ka qelluar ate nate per te fItuar sevapIn e
asaj nate, por secIlI qe dhjete dItet e fundIt I kalon me vepra te ImanIt dhe me
shprese ne All·llahun, ne jemI te bIndur se aI e ka qelluar naten e kadrIt, qofte ne
fIllIm te dhjete dIteve, ne mes apo ne fund.
All·llahu dhashte sukses.

P-282: A Iejohet që xhematI gjatë namazIt të teravIsë të mban në dorë
mus'hafIn duke u arsyetuar se janë duke e përcjeIIur ImamIn!
PërgjIgje: |bajtja e mus'hafIt per kete qellIm eshte ne kundershtIm me
sunnetIn, edhe ate ne dIsa aspekte:
Nje: KetIj personI do t'I Ike vendImI I dores se djathte mbI te majten gjate
kIjamIt.
0y: Ì patjetersohet te beje shume levIzje te panevojshme, sIkurse hapja e
mus'hafIt, mbyllja, venIa e mus'hafIt nder sjetulla apo ne xhep etj.
Tre: |e keto levIzje ne te vertete humbet koncentrImI.
Kater: Njeashtu do t'I Ike edhe shIkImI ne vendIn e sexhdes, e shumIca e
dIjetareve thone se shIkImI ne vendIn e sexhdes eshte sunnet.
Pese: 7epruesI I kesaj ka mundesI te harron se gjIndet ne namaz, nese
zemren nuk e ka te perqendruar ne namaz.
Cje qe eshte e kundert me ate I cIlI eshte I perulur, ka venduar doren e
djathte mbI te majten dhe ka perkulur koken kah vendI I sexhdes.
Ky I dytI eshte shume afer vetedIjes se eshte ne namaz.

P-283: 0Isa Imama të xhamIve mundohen që t'I zbusIn zemrat e xhematIt
dhe të ndIkojnë në ta duke e ndryshuar tIngëIIImIn e zërIt ndonjëherë gjatë
namazIt të teravIsë. 0Isa njerëz I kam dëgjuar se e qortojnë këtë gjest. Ç'është
mendImI juaj për këtë, AII-IIahu ju ruajtë!
PërgjIgje: |endoj se nese kjo veper behet ne suaza te sherIatIt pa teprIm,
nuk eshte keq dhe s'prIshe gje.

1
Ilid
2
DuIariu (1913} Muslini (1169}
3
DuIariu (37} Muslini (173}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1º3

|u per kete Ebu |usa el·Esh'arIju ,radIjall·llahu anhu, I tha Fesulull·llahut
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,: "Po te kIsha dItur se je duke me degjuar se sI
lexoj, do ta kIsha zbukuruar forte".
1

Andaj, nese dIkush mundohet ta zbukuron zerIn apo te lexon ne ate menyre
qe t'I zbuse zemrat nuk mendoj se prIshe pune.
|Irepo nese teprohet derI ne ate shkalle saqe nuk le fjale te Kur'anIt pa
vepruar ashtu sIkur qe u permend, kjo mendoj se eshte e tepruar dhe nuk eshte
mIre te behet. E dIturIa eshte tek All·llahu ,azze ue xhel·le,.

P-284: 0Isa dIjetarë thonë se sunetet e dItës, qofshIn ato sunetet para
farzIt apo sunetet e fundIt, koha e tyre fIIIon me hyrjen e kohës së namazIt dhe
mbaron me mbarImIn e asaj kohe. E dIsa tjerë thonë se koha e suneteve para
farzIt është derI kur të faIet farzI. Ç'është mendImI më I vërtetë në këtë!
PërgjIgje: |e e verteta eshte se koha e suneteve te para eshte prej hyrjes se
kohes te nje namazI e derI ne faljen e farzIt te asaj kohe.
Koha e suneteve te para te drekes fIllon ne momentIn kur thIrre ezanI I
drekes e mbaron me faljen e farzIt te drekes.
Ndresa koha e suneteve te fundIt fIllon pas faljes se farzIt dhe mbaron me
daljen e kohes.
|Irepo, nese dIkujt I Ike koha e suneteve te para, pa mos e anashkaluar ate,
aI mundet qe t'I fale edhe pas farzIt, e nese I vonon keto sunete pa ndonje arsye,
nuk I bejne dobI nese I fal pas farzIt.
Ngase mendImI I vertete eshte se çdo Ibadet e ka kohen e vet, nese I Ike
dIkujt ajo kohe pa arsye, kompenzImI (kazaja) nuk eshte ne rregull dhe nuk
pranohet.

P-285: A Iejohet të faIen sunetet e sabahut pas farzIt, për atë që nuk ka
patur mundësI t'I faIë para farzIt! Nëse Iejohet, a bIe ndesh kjo me ndaIesën
për faIje të namazIt pas sabahut!
PërgjIgje: KompenzImI I suneteve te sabahut pas farzIt, nuk prIshe gje sIpas
mendImIt te vertete.
0he kjo nuk bIe ndesh me hadIthIn qe ndalon te falet namaz pas namazIt te
sabahut, ngase ne hadIth eshte per qellIm namazI nafIle.
|Irepo, po ta vonoje kompenzImIn e tyre derI ne kohen e 0uhase, me kusht
qe mos te kete frIke se do ta harroje apo te zIhet me dIç tjeter, do te Ishte me
mIre.

P-286: Nëse dIkush hyn në xhamI para ezanIt dhe e faIë tehIjjetuI-
mesxhIdIn, pastaj thIrrë ezanI, tanI a I Iejohet të faIë namaz nafIIe apo jo!
PërgjIgje: Nese eshte ezanI I sabahut apo I drekes, pas ezanIt aI duhet te
ngrItet dhe t'I fale sunetet e sabahut apo sunetet e drekes.
Nese eshte ezanI I ndonje namazI tjeter, atehere eshte sunnet qe te fale
namaz nafIle, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Mes
çdo dy ezcneve kc ncmcz".
2


P-287: Nëse kaIon koha e suneteve, a mund të faIen kaza!
PërgjIgje: Po, nese kalon koha e suneteve me harrese apo nga gjumI, atehere
kompenzohen, ngase ben pjese ne hadIthIn e pergjIthshem te Fesulull·llahut ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem,: "Kë e zë y]umì për ncmcz cpo e hcrron ctë, le tc ]clë

1
DcjIcliu 10/231 dIc Elu Ja'la 13/266 (7279}
2
DuIariu (627}; Muslini (304}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1º4

ctëherë kur t'ì ku]tohet"
1
, dhe ne hadIthIn e UmmI Selemes ,radIjall·llahu anha, se
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I kIshIn Ikur dy sunetet e fundIt te
drekes, e I falI ato pas IqIndIse.
2

E nese I len me qellIm derIsa te kaloje koha, ne kete rast nuk I fal kaza, ngase
edhe sunetet jane Ibadete me kohe te caktuar, nese lIhen me qellIm derIsa t'u del
koha, nuk pranohen.

P-288: A ka ndonjë argument për ndrrImIn e vendIt pas farzIt për t'I faIur
sunetet!
PërgjIgje: Po, qendron ne hadIthIn e |uavIut ,radIjall·llahu anhu, keshtu: "Na
ka urdheruar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, qe mos ta ngjesIm
ndonje namaz me namaz tjeter, pa bIseduar apo pa dalur".
J

Nga kjo, dIjetaret kane kuptuar se duhet te kete ndonje ndarje mes farzIt
dhe sunetIt, qofte me bIsede apo me ndrrImIn e vendIt.

P-28º: Nëse kaIon koha e sunetIt të 0uhasë, a kompenzohet apo jo!
PërgjIgje: Nese kalon koha e 0uhase kalon edhe sunetI I saj.
SunetI I 0uhase eshte I lIdhur ngushte me kete kohe.
Ndersa sunetet e dItes, pasIqe jane vazhdImesI e farzeve, per kete shkak
edhe lejohet te kompenzohen, e poashtu edhe vItrI, ngase eshte vertetuar ne sunet
se "Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur e zInte gjumI, apo Ishte I
semure gjate nates, I falte dIten dymbedhjete rekate"
4
.
Pra, edhe vItrI falet kaza.

P-2º0: A është I patjetërsueshëm abdestI për të bërë sexhde tIIave
5
! Çka
duhet të thuhet në këtë sexhde!
PërgjIgje: Sexhde tIlave eshte sexhdeja e lIgjesuar kur te lexohet ndonje ajet
I sexhdes, sexhdet ne Kur'an jane te njohura.
Kur deshIron ta beje kete sexhde, thote All·llahu Ekber, bIe ne sexhde dhe
thote: "Subhane FebbIjel A'la", "Subhnake All·llahumme Fabbena ue bI hamdIke,
All·llahumme gfIr lI", "All·llahumme leke sexhedtu, ue bIke amentu, ue leke
eslemtu, sexhede uexhhI lIl·ledhI halekahu, ue sau·uerehu, ue shekka sem'ahu ue
basarehu bIhavlIhI ue kuvvetIhI".
6
"All·llahumme ktub lI bIha exhren, ue hattI annI
bIha vIzren, ue xh'alha lI Indeke dhIkren ue tekbeluha mInnI kema tekabbelteha
mIn abdIke 0avud.
7

Pastaj ngrItet prej sexhdes pa thene gje dhe pa dhene selam, perveç nese kjo
sexhde behet gjate namazIt.
SI p.sh. gjate namazIt te lexon ndonje ajet prej ajeteve te sexhdes, ky e ka
oblIgIm te thote All·llahu Ekber duke shkuar ne sexhde dhe poashtu duke u ngrItur
prej sexhdes.
Ata qe na e kane pershkruar namazIn e Fesulull·llahut kane treguar se aI ka
thene All·llahu Ekber ne çdo ulje dhe ngrItje
8
, kjo e perfshIn edhe sexhden e
namazIt edhe sexhden tIlave.

1
DuIariu në la¡iiullin. KoIëi c nanazcvc; lrcu. KusI Iarron faljcn c nanazii, lc ia
falë lur i'i lic ndërncnd (597}; dIc Muslini në la¡iiullin. XIaniië; (316}
2
DuIariu (1176}; Muslini (834}
3
Muslini në la¡iiullin c XIunasë (73}
4
Muslini në la¡iiullin c Nanazii ië udIëiarëvc (139}
5
Sc×Idc iilavc quIci sc×Idcja c cila lëIci ¡as lc×inii ië disa ajcicvc ië caliuara
nga Kur'ani. (sI.¡.}
6
Elu Davudi në la¡iiullin c Nanazii (1414}; TirnidIiu në la¡iiullin c nanazii
(580} dIc la iIënë sc ësIië saIiI.
7
DuIariu në la¡iiullin c czanii (785} dIc Muslini në la¡iiullin c nanazii (392}.
8
DuIariu në la¡iiullin c TcIc×I×Iudii (nanazi i naiës} (1166}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1º5

Ndersa ajo qe bejne dIsa njerez, te cIlet thojne tekbIrIn duke shkuar ne
sexhde dhe nuk e thojne duke u ngrItur, nuk dI te kete ardhur ne kete menyre ne
sunnet apo ne fjalet e dIjetareve.
E sa I perket pyetjes: A eshte I patjetersueshem abdestI per te bere sexhde
tIlave:
Ne kete çeshtje ka mospajtIm mes dIjetareve. 0Isa prej tyre kane thene:
Eshte I patjetersueshem abdestI.
E te tjere kane thene se nuk eshte I patjetersueshem, Abdullah Iben DmerI
,radIjall·llahu anhu, bente kete sexhde pa abdest.
Ajo qe mendoj se eshte me e sIgurte, eshte qe mos ta beje kete sexhde pa
abdest.

P-2º1: Kur bëhet sexhdetu shukër (sexhde per falenderIm)! Në çfarë
forme! 0he a është I patjetërsueshëm abdestI!
PërgjIgje: Kjo sexhde behet kur largohet ndonje e keqe, apo vjen ndonje
mIresI.
0IspozItat e kesaj jane te njejta me dIspozItat e sexhdes tIlave jashte
namazIt.
0Isa dIjetare mendojne se eshte patjeter abdestI dhe tekbIrI, e te tjere
mendojne se mjafton vetem tekbIrI, e pastaj bIe ne sexhde dhe e lute All·llahun
pasIqe te thote: "Subhane FabbIjel A'la".

P-2º2: Ç'është dIspozIta për namazIn IstIhare (namazI I zgjedhjes)! 0he a
mund që duaja e IstIhares të thuhet pas ndonjë sunetI apo tehIjjetuI mesxhId!
PërgjIgje: NamazI IstIhare eshte sunet kur njerIu deshIron te beje dIçka dhe
nuk mund te vendos a ta veproje ate apo jo.
Ndersa atIj qe I qartesohet veprImI I nje gjeje apo lenIa e saj, ne kete rast
nuk duhet te falet ÌstIhare, mu per kete edhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, te shumten e veprave qe I bente, I bente pasIqe vendoste mIre dhe nuk
falte namaz IstIhare.
Kur njerIu vendos te fale namaz, te jep zeqat, te largohet prej harameve apo
dIç tjeter sIkurse te haje, te pIje apo te fleje, nuk eshte e lejuar te fale kete
namaz.
Poashtu nuk lejohet te thuhet duaja e IstIhares pas ndonje sunetI apo
tehIjetul mesxhIdI, nese nuk e ka pasur kete qellIm prej fIllImIt te namazIt.
Ngase hadIthI eshte I qarte, ku kerkon faljen e dy rekateve per te bere duane
e ÌstIhares, e nese nuk I fale ato me kete qellIm, atehere nuk e ka arrItur te
duhuren.
E nese ka per qellIm IstIharen para se ta fale sunetIn apo tehIjetul mesxhId·
In, e pastaj e thote duane e ÌstIhares, nga hadIthI kuptojme se lejohet ne kete
menyre, hadIthI thote: "Le t'ì ]clë dy rekcte ]cshtë ]crzìt"
1
.
Pra, nuk ka perjashtuar hadIthI asnje namaz tjeter pos farzIt.
Por poashtu, mund te mos lejohet, ngase pjesa e pare e hadIthIt thote: "Kur
të dëshìron dìç, le t'ì ]clë...", e kjo aludon se keto dy rekate nuk kane te bejne
me asgje tjeter perveç ÌstIhares.
|e e udhes sIpas meje eshte qe t'I fale dy rekate te veçanta, ngase kjo
mundesI qendron.
E sa I perket percaktImIt te farzIt me perjashtIm ne hadIth, mund te jete
qellImI qe le t'I fale dy rekate vullnetare. uAll·llahu a'lem.

P-Ç'është namazI I tesbIhut!

1
DuIariu në la¡iiullin c Luijcvc (6382}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1ºó

PërgjIgje: NamazI I tesbIhut nuk eshte I vertetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem.
Ìmam AhmedI ,rahImehullah, per hadIthIn e ketIj namazI ka thene: Nuk eshte
I vertete.
Shejhul Ìslam Ìben TejmIu ,rahImehullah, ka thene: "Kjo eshte genjeshter, ka
theksuar AhmedI dhe shoket e tIj se kjo eshte mekruh dhe nuk e ka pelqyer ate
ndonje Imam, ndersa Ebu HanIfeja, |alIku dhe ShafIu nuk e kane degjuar
teresIsht".
Kjo eshte fjala e Shejhul ÌslamIt ,rahImehullah, dhe ate qe permendI eshte e
vertete.
SIkur ky namaz te Ishte vertetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue
sel·lem, do te Ishte transmetuar ne ummet me transmetIm te padyshuar, per shkak
te dobIse se madhe qe ka ajo dhe per shkak te dallImIt qe ka me namazet tjera.
8Ile edhe per shkak te dallImIt qe ka me Ibadetet tjera ngase nuk dIjme se ka
ndonje Ibadet, ne te cIlIn njerIu mund te zgjedh kesIsoj zgjedhje.
Ta veproje çdo dIte, nje here ne jave, nje here ne muaj, nje here ne vIt apo
njehere ne jete.
Çdo gje qe dallon prej te ngjashmeve me te, njerezIt I kane dhene rendesI
transmetImIt te tIj dhe eshte perhapur ne mesIn e tyre per shkak te dallImIt qe ka.
PasIqe kjo ska ndodhur me kete namaz, na behet e dItur se ky namaz nuk
eshte prej sherIatIt, mu per kete askush prej Imamave nuk e ka pelqyer.

P-2º4: Ç'është dIspozIta e dy rekateve natën e dhëndrIsë, kur të hyhet te
beshkëshortja!
PërgjIgje: 0y rekatet pas hyrjes te bashkeshortja ne naten e pare, I kane
falur dIsa nga shoket e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.
1

Ndersa nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk dIj dIç te
ngjashme.
Prej sunetIt eshte qe kete nate te vendon doren ne ballIn e saj dhe te kerkon
nga All·llahu mIresIne e saj, mIresIne e cIla vjen me te, te kerkoje mbrojtje nga
All·llahu prej te keqes se saj, dhe prej te keqes e cIla vjen me te.
2

|Irepo nese ka frIke se nga kjo gje, ashtuqe te ndIhet keq gruaja, atehere
mund qe t'Ia vendon doren ne ballIn e saj, duke u shtIrur se deshIron t'I afrohet
asaj me teper, e pastaj e thote kete lutje ne vete, qe mos ta degjoje ajo.
Sepse dIsa gra mund te mendojne keq ne kete rast, dhe mund te thote: "A
une jam e keqe:".

P-2º5: CIIat janë kohët e ndaIuara për namaz! Poashtu, tehIjjetuI
mesxhIdI para akshamIt, a duhet të faIet para apo pas ezanIt, na jepnI fetva,
AII-IIahu ju shpërbIeftë!
PërgjIgje: Kohet e ndaluara:
Nje: Prej namazIt te sabahut e derI sa te ngrItet dIellI sa nje shtIze, d.m.th.
15·20 mIn pas lIndjes se dIellIt:
0y: Para zevalIt (zenItIt) afer 10 mIn, e zevalI eshte para namazIt te drekes
afer 10 mIn.
Tre: Prej namazIt te IqIndIse derIsa te perendoje dIellI.
Keto jane kohet e ndaluara per namaz.
Sa I perket tehIjjetul mesxhId·It, ky namaz falet ne çdo kohe, kurdo qe hyn
ne xhamI, mos u ul pa I falur dy rekate, qofte edhe ne ndonje prej koheve te
ndaluara.

1
SIiI lilrin ºcl-Musanncf" ië Aldurrczalui (6/191}, dIc HcjiIcniu në ºcl-
Mc×Incë" (4/291}.
2
Elu Davudi në la¡iiullin c NilaIui (2160}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1º7

0uhet te dIhet se mendImI I vertete prej mendImeve te dIjetareve eshte se te
gjItha nafIlet qe kane shkaqe te veçanta, per ato namaze nuk ka kohe te ndaluar,
por falen edhe ne kohet e ndaluara.
Nese hyn ne xhamI pas namazIt te sabahut, falI dy rekate. Nese hyn pak para
zevalIt, falI dy rekate dhe kurdo qe te hysh ne xhamI gjate nates apo dItes, mos u
ul pa I falur dy rekate.

P-2º6: Ç'është dIspozIta për namazIn me xhemat!
PërgjIgje: 0Ijetaret jane te nje mendImI se namazI me xhemat eshte prej
Ibadeteve me me vlere, me te forta dhe me te mIra.
All·llahu ,subhanehu ue teala, e ka permend kete namaz ne Kur'an dhe ka
urdheruar qe te falet edhe ne raste frIke.
Ka thene ,azze ue xhel·le: "Kur te ¡esh tì (Muhammed) bashke me ta dhe ¡u
jale namazìn, n¡e yruµ µre¡ tyre, duke ì bartur armet, le te vì¡e e le te jalet
me ty (yruµì t¡eter ne ro¡e), e kur te bìen ne sexhde (te krye¡ne n¡e rekat),
keta le te qendro¡ne mbraµa ¡ush (ne ro¡e) e le te vì¡e yruµì t¡eter, qe nuk
eshte jalur, e te jalet me ty dhe le t'ì bartìn armet dhe te ¡ene ne y¡end¡e
yatìshmerìe. Ata qe nuk beso¡ne, e deshìro¡ne mosku¡desìn tua¡ nda¡ armeve e
m¡eteve qe t'ìu versulen n¡ehere me te y¡ìtha juqìte. Nese ¡enì te lodhur nya
ndon¡e shì ose ¡enì te semure, nuk eshte mekat te mos ì bartnì armet, µor
mbanì yadìshmerìne tua¡. All-llahu ka µeryadìte denìm nençmues µer
¡obesìmaret". (en·NIsa 102).
E ne sunetIn e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka shume
hadIthe qe aludojne se namazI me xhemat eshte vaxhIb, sIkurse hadIthI: "0uc që
të urdhëro] të thìrrë ìkcmetì ì ncmczìt, pcstc] të urdhëro] dìkënd të del ìmcm, e
pcstc] të dcl me dìsc burrc që kcnë yrumbu] me drurë dhe të shko] te n]erëzìt që
nuk ]clen me xhemct dhe t'uc d]eyì shtëpìtë duke qenë ctc brendc shtëpìve".
1

Pastaj hadIthI: "Kush e dëy]on ezcnìn dhe nuk përy]ìy]et, nuk kc ncmcz,
përveç nëse kc crsye".
2

Poashtu fjala e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, qe Ia tha atIj
te verberIt, I cIlI kerkoI lehtesIm: "A e dëy]on ezcnìn³" tha: Po, tha: "Përy]ìy]u".
J

Ìben |es'udI ,radIjall·llahu anhu, ka thene: "Nuk ke mundur te shohIsh dIkend
nga shoket e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, te mungoje prej
namazIt me xhemat, perveç munafIkut I cIlI Ishte I njohur sI munafIk apo ndonje I
semure. E ndodhte qe dIkend (te semure), ta sjellnIn ne xhamI dhe e udhezonIn
derIsa u rregullonte safI".
4

Poashtu edhe logjIka e shendoshe aludon ne kete.
Ngase ummetI Ìslam eshte nje ummet, e nuk arrIhet bashkImI I vertete perveç
nese ata mblIdhen sebashku per te kryer adhurImet.
AdhurImI me me vlere dhe me I madh, padyshIm se eshte namazI, andaj eshte
oblIgIm qe ummetI te mblIdhet sebashku dhe ta kryen kete Ibadet.
0Ijetaret pasIqe jane pajtuar se kjo eshte prej Ibadeteve me me vlere dhe me
te mIra, rane ne kundershtIm se namazI me xhemat a eshte kusht per tu pranuar
namazI: Apo, pranohet mIrepo duke qene mekatar: 0he kundershtIme tjera
poashtu.
E vërteta: NamazI me xhemat eshte vaxhIb I namazIt e nuk eshte kusht I
namazIt.
Kush e le namazIn me xhemat eshte mekatar, perveç nese ka arsye te pranuar
me sherIat.

1
DuIariu në la¡iiullin c Ezanii (644} dIc Muslini në la¡iiullin c c ×Ianivc (651}.
2
Ilën Ma×Ic në la¡iiullin c XIanivc (793}.
3
Muslini në la¡iiullin c XIanivc (653}
4
Ilid (654}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1º8

Argument se nuk eshte prej kushteve te namazIt eshte se Fesulull·llahu ,sal·
lall·llahu alejhI ue sel·lem, e ka mbIvleresuar namazIn me xhemat ndaj namazIt ne
vetmI
1
.
7ete mbIvleresImI I ketIj namazI ndaj namazIt ne vetmI aludon se edhe
namazI ne vetmI ka vlere, pasIqe ka vlere d.m.th. eshte I pranuar.
SIdoqofte, per çdo muslIman te mençur, te pjekur dhe mashkull, eshte
oblIgIm qe te prezentoje ne namazIn me xhemat, pa marrur parasysh a eshte
udhetar apo ne vend te vet.

P-2º7: Një grup njerëzIsh banojnë në një vend, a u Iejohet këtyre të faIen
me xhemat në banesën e tyre apo duhet të daIIn në xhamI!
PërgjIgje: Keta persona vaxhIb e kane te falen ne xhamI.
Çdokush qe perreth ka xhamI e ka vaxhIb te falet ne xhamI, e nuk I lejohet
askujt qofshIn edhe nje grup qe te falen ne shtepI duke e pasur xhamIne afer.
Nese xhamIne e kane larg dhe nuk e degjojne ezanIn, atehere nuk ka pengese
qe te falen me xhemat ne shtepI.
0Isa njerez kane bere lehtesIme ne kete çeshtje dhe bazohen ne mendImIn e
dIsa dIjetareve, rahImehumullah, se qellImI I namazIt me xhemat qenka qe njerezIt
te grumbullohen per namaz, qofte edhe jashte xhamIe, ashtuqe nese nje grup falet
me xhemat ne shtepI, me kete e kane kryer vaxhIbIn.
Por, e verteta eshte se namaz me xhemat konsIderohet aI ne xhamI, duke u
bazuar ne fjalen e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,: "0uc që të
urdhëro] të thìrrë ìkcmetì ì ncmczìt, pcstc] të urdhëro] dìkënd të del ìmcm, e
pcstc] të dcl me dìsc burrc që kcnë yrumbu] me drurë dhe të shko] te n]erëzìt që
nuk ]clen me xhemct dhe t'uc d]eyì shtëpìtë duke qenë ctc brendc shtëpìve".
2

Edhepse, ndoshta ata njerez jane falur neper vendet e veta.
Pra, aI grup e ka oblIgIm qe te falet me xhemat ne xhamI, perveç nese jane
larg xhamIse.

P-2º8: Kur punëtorI dëgjon ezanIn, a është më mIrë të shpejtojë për
namaz apo të pret derIsa t'I kryen edhe ca punë! 0he a Iejohet që ky person të
faIë nafIIe pas suneteve!
PërgjIgje: |e e mIra per te gjIthe muslImanet eshte qe kur ta degjojne
ezanIn te shpejtojne per ne namaz, sepse muezInI thote: "Hajj ales salah· EjanI ne
namaz", e ngadalesImI per ne namaz çon derI ne Ikjen e saj.
E sa I perket nafIleve pas sunetIt (per punetorIn) nuk lejohet, sepse kohen e
tIj e merIton dIkush tjeter, varesIsht prej marreveshjes se punesImIt.
Ndersa, sunetet, nuk prIshe pune qe te falen, sepse eshte e njohur se
pergjegjesIt kete e kane parasysh. All·llahu dhashte sukses.

P-2ºº: Nëse Ikë rekatI I parë ose I dytI me xhemat, pastaj, gjatë pIotësImIt
të namazIt, a duhet të Iexojmë edhe sure pas FatIhasë, pasIqë rekatI I parë dhe
I dytë kanë edhe sure pas FatIhasë. Apo duhet të Iexojmë vetëm FatIhanë!
PërgjIgje: E verteta eshte se njerIu kur ngrItet pas selamIt per t'I plotesuar
rekatet e Ikura, kjo konsIderohet pjesa e fundIt e namazIt te tIj.
0uke u bazuar ne kete, themI se aI duhet te lexon vetem FatIhane, nese I ka
Ikur nje apo dy rekate ne namazet qe kane nga kater rekate, apo I ka Ikur nje rekat
I akshamIt.
Ndersa ne namazIn e sabahut, duhet te lexon edhe sure pas FatIhase, sepse
ne te dy rekatet lexohet edhe FatIhaja edhe sureja.


1
Ilid (654}
2
DuIariu në la¡iiullin c Ezanii (644} dIc Muslini në la¡iiullin c c ×Ianivc (651}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 1ºº

P-300: Nëse dIkush hyn në xhamI dhe e takon ImamIn në teshehhudIn e
fundIt, a t'I bashkangjItet këtIj xhematI apo të presë xhemat tjetër!
PërgjIgje: Nese njerIu hyn ne xhamI dhe takon ImamIn ne teshehudIn e
fundIt, ne kete rast, nese shpreson se do te vjen edhe dIkush pas tIj, le te mos
bashkangjItet, e nese nuk shpreson se do te vIje dIkush tjeter, atehere le t'I
bashkangjItet.
Ngase mendImI I vertete eshte namazI me xhemat nuk arrIhet me me se paku
se nje rekat, duke u bazuar ne fjalen e pergjIthshme te Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem,: "Kush e crrìn n]ë rekct të ncmczìt, kc crrìtur ncmczìn"
1
.
Poashtu duke krahasuar me namazIn e xhumase, I cIlI nuk arrIhet me me pak
se nje rekat.
E njejta eshte edhe me namazIn e xhemat, nese e arrIn ImamIn ne teshehud,
kjo d.m.th. nuk e ka arrItur xhematIn.
Andaj duhet te pret qe ta fale me xhemat tjeter nese shpreson se do te kete
xhemat tjeter.
Nese nuk shpreson se do te vIje xhemat tjeter, atehere me mIre eshte qe t'I
bashkangjItet ImamIt sesa jo.

P-301: Nëse thIrrë IkametI çka duhet të bëjë aI I cIII ka fIIIuar të faIë
sunete apo nafIIe!
PërgjIgje: Nese thIrre IkametI, e tI ke fIlluar te falIsh sunet apo nafIle, dIsa
dIjetare kane thene: e ke oblIgIm ta nderpresIsh namazIn menjehere, edhe nese je
ne teshehud.
0Isa tjere kane thene: |os e nderprIt, perveç nese ke dro se ImamI do te jep
selam para se te arrIsh tekbIrIn fIllestar (tendIn).
Keto jane dy mendIme te kunderta.
Ì parI: Nese thIrre IkametI, nderpreje namazIn edhe nese je ne teshehud.
Ì dytI: |os e nderprIt, perveç nese nuk ka mbetur prej namazIt te ImamIt, aq
sa te mjafton te marrIsh tekbIrIn fIllestar, ne kete rast nderpreje. 0.m.th. vazhdo
ne namaz dhe mos e nderpre perveç nese ke dro se ImamI do te jep selam para se
te arrIsh tekbrIn fIllestar ne ate xhemat.
Keto jane dy mendIme te kunderta, pra, sIpas mendImIt te dyte: vazhdo ne
namaz edhe nese te IkIn te gjItha rekatet perderIsa e arrIn tekbIrIn fIllestar para se
te jep ImamI selam.
SIpas meje, mendImI I mesem per kete eshte: nese thIrre IkametI e tI je ne
rekatIn e dyte, atehere plotesoje me shpejt, e nese thIrr IkametI e tI je ne rekatIn
e pare, atehere ndrepreje namazIn, sepse Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, ka thene: "Kush e crrìn n]ë rekct të ncmczìt, kc crrìtur ncmczìn"
2
.
PasIqe e ke falur nje rekat para se te thIrre IkametI d.m.th. e ka arrItur nje
rekat para qortImIt dhe ndalImIt.
PasIqe e ke arrItur nje rekat para qortImIt dhe ndalImIt d.m.th. e ke arrItur
namazIn, ashtuqe I terI namaz mbetet I lejuar, andaj te lejohet ta plotesosh, por
shpejte.
Sepse te arrIsh nje pjese te farzIt eshte me mIre sesa te arrIsh nje pjese te
nafIles.
Ndersa, kur je ne rekatIn e pare, tI nuk ke kohe qe ta arrIjsh namazIn
(nafIlen)
J
, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush e
crrìn n]ë rekct të ncmczìt, kc crrìtur ncmczìn"
4
, duke u bazuar ne kete pra, duhet

1
Muiicfclun alcjIi
2
Muiicfclun alcjIi
3
Sc¡sc iani la filluar loIa c ndalinii dIc qoriinii.(sI.¡.}
4
Muiicfclun alcjIi
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 200

ta nderpresIsh namazIn, sepse Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
thene: "Kur të thìrrë ìkcmetì, nuk kc ncmcz t]etër pos ]crzìt".
1


P-302: Një njerI hyn në namaz e ImamI vetëmse ka mbaruar me IexImIn e
fatIhasë, ky fIIIon ta Iexojë fatIhanë, mIrëpo para se ta kryejë IexImIn, ImamI
bIe në ruku. Ky a duhet të bIe në ruku me ImamIn apo duhet ta pIotësojë
IexImIn e FatIhasë!
PërgjIgje: Nese hyn ne namaz e ImamI bIe ne ruku, para se ta kryen ky person
lexImIn e fatIhase, atehere shIkojme: nese I ka mbetur vetem nje ajet apo dy,
ashtuqe mundet t'I kryeje dhe ta arrIje ImamIn ne ruku, kjo eshte me mIre.
|Irepo nese I ka mbetur me shume, saqe nuk mundet ta arrIn ImamIn ne ruku
po ta plotesonte lexImIn e FatIhase, atehere bIe ne ruku sebashku me ImamIn
edhepse nuk e ka lexuar fatIhane komplet.

P-303: Nëse e arrIjmë ImamIn në sexhde, a t'I bashkangjItemI menjëherë
apo të presIm derIsa të ngrItet prej sexhdes!
PërgjIgje: |e sevap eshte qe t'I bashkangjItet ImamIt ne çfaredo gjendje qe
e takon dhe nuk duhet te pret, duke u bazuar ne hadIthIn e pergjIthshem: "Atë që
e crrìnì nyc ncmczì, ]clenì..."
2


P-304: U pyet dIjetarI: Në namazet pa zë, kur xhematI e kryen IexImIn e
FatIhasë dhe sures, mIrëpo ImamI ende nuk ka rënë ruku, a duhe të heshtë apo
çka!
PrgjIgje: Nuk duhet te heshte xhematI pasIqe te kryen lexImIn e FatIhase dhe
sures, nese ImamI ende nuk ka rene ne ruku.
Por, duhet te lexon derIsa te bIe ImamI ne ruku, edhe ne qofte se behet fjale
per dy rekatet pas teshehudIt te pare, ashtuqe pas FatIhase nese ende ImamI eshte
ne kembe, ky duhet te lexoje edhe nje sure.
Sepse ne namaz nuk ka ndonje heshtje te lIgjesuar perveç heshtjes se
xhematIt gjate lexImIt te ImamIt me ze.

P-305: A Iejohet të parakaIohet ImamI!
PërgjIgje: ParakalImI I ImamIt eshte haram, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "A nuk kc ]rìkë cì ì cìlì e çon kokën pcrc ìmcmìt,
se All·llchu mundë t'ìc shndërron kokën në kokë të yomcrìt, cpo t'ìc shndërron
]ìzìonomìnë në të yomcrìt".
J

Ky hadIth eshte kercnIm per ate qe e parakalon ImamIn, e kercnImI sIç dIhet
nuk behet perveç nese behet ndonje haram apo lIhet ndonje vaxhIb.
Poashtu eshte vertetuar se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
thene: "lmcmì është vënducr për tu pcsucr, cndc], kur të merr tekbìr, mìrrnì edhe
]u, mìrëpo mos mìrrnì tekbìr pcrc se të merr cì dhe kur të bìe në ruku bìnì edhe
]u, por mos bìnì pcrc se të bìe cì".
4

PasIqe I erdh fjala, po permendI se xhematI me ImamIn mund te jene ne
kater gjendje gjate namazIt:
Nje: ParakalIm,
0y: 8arazIm,
Tre: PasIm dhe
Kater: 7onIm.

1
Muslini në la¡iiullin c nanazii ië udIëiarëvc.
2
DuIariu (636} dIc Muslini (151}.
3
DuIariu në la¡iiullin c c Ezanii (691} dIc Muslini në la¡iiullin c Nanazii (427}
4
DuIariu në la¡iiullin c SIluriinii ië nanazii (1114}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 201

ParakaIImI eshte kur xhematI fIllon me ndonje levIzje para ImamIt, kjo eshte
haram. Saqe nese ndodh parakalImI ne tekbIrIn fIllestar, nuk konsIderohet se ka
fIlluar namazIn ky person, ashtuqe e ka oblIgIm ta perserIse kete namaz.
ßarazImI eshte kur I ben levIzjet barabare me ImamIn, bIe ne ruku ne
momentIn kur bIe aI, bIe ne sexhde kur bIe aI, ngrItet kur ngrItet aI. AludImI I
argumenteve tregon se edhe kjo veper eshte e ndaluar, ngase ka thene: "mos bìnì
pcrc se të bìe cì".
|Irepo dIsa dIjetare kane mendImIn se kjo eshte mekruh e jo haram, perveç
ne tekbIrIn fIllestar, ku nese merr tekbIr barabare me ImamIn, nuk konsIderohet se
ka fIlluar namazIn, dhe duhet ta perserIse.
PasImI eshte qe t'I beje levIzjet e namazIt pasIqe t'I beje ImamI duke mos u
vonuar. Kjo eshte e kerkuar.
VonImI eshte qe t'I vonoje levIzjet e namazIt aq, saqe te konsIderohet se nuk
eshte duke e pasuar ImamIn, kjo eshte ne kundershtIm me te kerkuaren.

P-306: A është namazI në rreguII nëse faIemI pas mëkatarIt!
PërgjIgje: Falja e namazIt pas muslImanIt edhe nese ka dIsa mekate eshte I
lejuar dhe ne rregull sIpas mendImIt te vertete.
|Irepo namazI pas ndonje te mIrI eshte me sevap pa dyshIm.
Nese aI Imam, ben gjera te cIlat e nxjerrIn prej ÌslamIt, ne kete rast nuk
lejohet falja e namazIt pas tIj, ngase aI nuk ka namaz, sepse aI qe nuk eshte
muslIman namazI I tIj nuk eshte ne rregull.
Kur namazI I ImamIt nuk eshte ne rregull, nuk mundet qe ta pasojme ate,
ngase lIdhemI pas dIkujt qe nuk eshte Imam ndersa bejme nIjet te falemI me
Imam.

P-307: A Iejohet të faIIm farzIn pas atIj që është duke faIur nafIIe, dhe e
kundërta!
PërgjIgje: Po, lejohet. Ashtu sI lejohet te falIsh dreken pas atIj qe eshte duke
falur IqIndIne, apo IqIndIne pas atIj qe eshte duke falur dreken.
SecIlIt I takon ajo qe ka bere nIjet.
Ìmam AhmedI ka thene: "Nese hyn ne xhamI, ndersa ImamI eshte duke falur
TeravIne e tI nuk e ke falur jacIne, falu pas tIj, per ty konsIderohet jacI e per te
teravI".

P-308: Ka ndodhur një poIemIkë mes xhematIt IIdhur me atë se kur dIkush
hyn në xhamI, mIrëpo namazI vetëmse ka fIIIuar dhe safI është mbushur
pIotësIsht. A I Iejohet këtIj, që të krehë ndonjë njerI prej safIt të mbushur dhe
të bëjë një saf me të apo të faIet pas safIt, I vetëm! Apo çka duhet të bëjë!
PërgjIgje: Kur vjen dIkush dhe e gjen safIn e mbushur, per kete çeshtje
ekzIstojne tre menyra:
Te falet I vetem pas safIt.
Te krehe dIkend nga safI I mbushur dhe te falet me te.
Dse te del perpara dhe te falet tek ImamI, nga ana e djathte. Kjo eshte kur
don te falet me kete xhemat.
E katerta: Te mos bashkangjItet fare me kete xhemat.
CIla eshte me e mIra nga keto kater:
ThemI: |e e mIra nga keto kater eshte qe te falet I vetem pas safIt dhe te
falet me Imam.
Ngase vaxhIb eshte namazI me xhemat e poashtu edhe rendItja ne saf,
d.m.th. dy vaxhIbe.
Nese te pamundesohet njera -rendItja ne saf· tjetra mbetet ende mbetet
vaxhIb -namazI me xhemat·.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 202

Pra, themI: Falu me xhemat pas safIt te plote qe te arrIsh sevapIn e xhematIt,
e rendItja ne saf -ne kete rast· nuk eshte oblIgIm per ty, per shkak te pamundesIse,
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Kìnì jrìke All-llahun aq sa mundenì".
(et·Tegabun 16).
Argument per kete eshte ajo se gruaja vendoset e vetme pas safIt te burrave
nese nuk ka gra tjera, sepse sIpas sherIatIt nuk ka vend per te ne safIn e burrave.
PasIqe nuk ka mundesI te hyje ne saf, atehere falet e vetme.
E ky person I cIlI hyn ne xhamI dhe nuk gjen vend te zbrazet per tu futur ne
saf, atehere nuk e ka oblIgIm te hyje ne saf, por e ka oblIgIm te falet me xhemat.
Le te falet pas ketIj safI. Ndersa, ta krehe dIkend prej safIt qe te falet me te,
kjo nuk eshte ne rregull, dhe ne kete ka tre gabIme:
CabImI I pare: Hapja e zbrazetIres ne saf, e cIla gje eshte ne kundershtIm me
urdherIn e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, per balansImIn dhe
mbushjen e zbrazetIrave mes safeve.
Ì dytI: Krehja e ketIj njerIu prej nje vendI me te levduar ne vend me pak te
levduar. Kjo eshte nje lloj padrejtesIe ndaj tIj.
Ì tretI: PengImI ne namazIn e ketIj personI, ngase kur te krehet ky person prej
safIt, patjeter se do t'I humbe koncentrImI, edhe kjo eshte padrejtesI ndaj tIj.
E sa I perket rendItjes se tIj tek ImamI, nuk eshte mIre. Ngase pozIta e
ImamIt duhet te dallohet nga pozIta e xhematIt, ashtu sIkurse dallon prej tyre ne
fjalet dhe levIzjet gjate namazIt, merr tekbIr para tyre, bIe ne ruku para tyre, ne
sexhde para tyre, ashtu duhet te dalloje edhe vendI I tIj prej tyre.
Keshtu eshte sunetI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, qe ImamI
te jete para xhematIt, e kjo njeherIt te jep te kuptosh se pozIta e tIj dallon nga
tjeret.
Nese dIkush nga xhematI ndalet perskaj tIj, atehere prIshet kjo veçantI, e cIla
I takon vetem ImamIt gjate namazIt.
E sa I perket opcIonIt te katert, qe aI te mos I bashkangjItet xhematIt, per
kete nuk ka kurrfare te drejte.
Ngase namazI me xhemat eshte vaxhIb, e poashtu edhe rendItja ne saf, nese
njeren prej ketyre nuk ka mundesI ta veproje, oblIgImI tjeter nuk I falet.

P-30º: Ka një xhamI dykatëshe, ata që faIen Iartë nuk I shohIn ata që faIen
poshtë, a e kanë namazIn në rreguII! Na tregonI, AII-IIahu ju begatoftë!
PërgjIgje: PasIqe xhamIja eshte nje, nuk eshte kusht qe ta shohIn njerI
tjetrIn, nese e degjojne tekbIrIn fIllestar.
E shkroI: |uhammed es·SalIh el·UthejmIn
25/8/1410H

P-310: A I Iejohet musIImanIt që të faIet pas xhematIt I cIII emetohet në
radIo apo teIevIzIon, duke mos e parë ImamIn, sIdomos për gratë!
PërgjIgje: Nuk I lejohet askujt qe te lIdhet pas ndonje ImamIt nepermjet
radIos apo televIzIonIt.
Ngase me namazIn e xhematIt eshte per qellIm grumbullImI, e kjo duhet te
jete ne nje vend dhe duhet te ngjIten safet njerI me tjetrIn.
Nuk lejohet namazI nepermjet emetImIt. Ngase me kete nuk arrIhet qellImI I
duhur.
SIkur ta lejonIm kete, secIlI do te kIshte mundesI qe te pese kohet t'I fale ne
shtepI, po bIle edhe xhumane, e kjo eshte ne kundershtIm me qellImet e sherIatIt
per xhumane dhe namazIn me xhemat.
Pra, nuk I lejohet as grave as dIkujt tjeter qe te falet pas televIzIonIt apo
radIos. All·llahu dhashte sukses.


FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 203


Ka thënë dIjetarI I madh -AII-IIahu e shpërbIeftë me të mIra për atë që
bërI për IsIamIn dhe musIImanët-:

ßIsmII-IahIrr-rrahmanIrr-rrahIm

SI faIet I sëmurI!

Një: Ì semurI e ka oblIgIm te falet ne kembe, qofte edhe I krysur, apo I
mbeshtetur ne mure apo shkop qe I sherben per tu mbajtur mbI te.
0y: Nese nuk mundet ne kembe, atehere falet I ulur, kur eshte ne gjendje te
kIjamIt apo rukuse me mIre eshte te rrIje kembekryq.
Tre: Nese nuk mundet ulur, atehere falet I shtrIre ne nje ane, I kthyer kah
kIbla, ne krah te djathte me mIre.
Nese nuk mundet te kthehet kah kIbla, le te falet kahdo qofte, namazI I tIj
eshte ne rregull dhe nuk duhet te perserItet.
Kater: Nese nuk mundet te falet ne krah, atehere falet I shtrIre plotesIsht
duke I pasur kembet kah kIbla, mIre eshte qe te ngrIt pak koken qe te drejtohet
kah kIbla.
Nese nuk mundet qe kembet t'I kete kah kIbla, falet kahdo qe te jene, dhe
nuk duhet ta perserIse ate namaz.
Pese: DblIgIm e ka I semurI qe te beje ruku dhe sexhde, nese nuk mundet,
atehere vetem e ule koken, per ne sexhde koken e mban me te ulur sesa per ne
ruku.
Nese mundet te beje ruku por jo edhe sexhde, atehere rukune e ben sI
normalIsht, ndersa per sexhde vetem e ule koken.
E nese mundet ta beje sexhden e jo rukune, atehere e ben sexhden sI
normalIsht, ndersa per ruku e ule koken.
Cjashte: Nese nuk mundet as koken ta levIze per ruku dhe sexhde, atehere
jep shenje me syte, I mbyll pak syte per ruku, ndersa I mbyll plotesIsht per sexhde.
Sa I perket shenjes me gIsht, gje qe e bejne dIsa prej njerezve, nuk dI se kjo
ka ndonje esence nga Kur'anI, sunetI apo nga fjalet e dIjetareve.
Shtate: Nese nuk mundet te beje me shenje as me koke e as me sy, atehere
falet me zemer, merr tekbIr dhe lexon, ndersa rukune, sexhden, kIjamIn dhe uljen
I ben me zemer "(doku]t ì tckon c]o që kc bërë nì]et".
Tete: DblIgIm poashtu e ka I semurI qe namazet t'I fale ne kohe dhe ashtu sI
ka mundesI.
Nese I vIe rende falja e çdo namazI ne kohe te vet, atehere I lejohet te
bashkoje dreken me IqIndIne dhe akshamIn me jacIne.
Dse me bashkIm te hershem, ashtuqe e fal IqIndIne ne kohe te drekes dhe
jacIne ne kohe te akshamIt, ose me bashkIm te vonshem, ashtuqe e fal dreken ne
kohe te IqIndIse dhe akshamIn ne kohe te jacIse, cIla t'I vIje me lehte. Ndersa
sabahu nuk bashkohet me asnje namaz.
Nente: Nese I semurI eshte edhe udhetar, ashtuqe ka shkuar per sherIm ne
ndonje vend tjeter, atehere edhe I shkurton namazet qe kane nga kater rekate,
duke I falur dy nga dy.
Ì fale ashtu derIsa te kthehet ne vendIn e tIj, pa marrur parasysh sesa do te
qendroje atje.
All·llahu dhashte sukses.

P-311: Kur është obIIgIm faIja e namazIt në aeropIan! 0he në çfarë
mënyre faIet farzI në aeropIan, dhe në çfarë forme sunetI!
PërgjIgje: Falja e namazIt ne aeroplan eshte oblIgIm ne momentIn kur hyn
koha e namazIt, mIrepo nese ne aeroplan nuk ka mundesI ta fale ashtu sI e fale ne
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 204

toke, atehere nuk e fale farzIn ne aeroplan nese shpreson se aeroplanI do te
ateroje para se te kalon koha e namazIt, apo koha e namazIt ne te cIlIn I bashkon
namazet.
P.sh. nese nIset aeroplanI nga XhIdeja para se te perendon dIellI, pastaj
perendon dIellI duke qene ne aeroplan, namazIn nuk duhet ta fale perderIsa te
ateroje aeroplanI dhe te kompletohet zbrItja.
Por, nese ka frIke se mund te kaloje koha e akshamIt, atehere e ben nIjet qe
ta bashkoje akshamIn me jacIne ne kohe te jacIse, ashtuqe I fal te dy namazet kur
te zbrese.
|Irepo, nese vazhdon fluturImI edhe me tej, saqe te kaloje edhe koha e
jacIse -d.m.th. te kaloje mesnata· atehere I fale qe te dy namazet ne aeroplan.
Sa I perket formes se namazIt ne aeroplan, eshte sI vIjon: ngrItet ne kembe, I
drejtuar kah kIbla dhe merr tekbIrIn fIllestar, e lexon FatIhane dhe gjIthçka eshte
sunet para dhe pas FatIhase, pastaj bIe ne ruku, ngrItet prej rukuse dhe bIe ne
sexhde.
Nese nuk ka mundesI te bIe ne sexhde, atehere ulet dhe ashtu ulur ben me
shenje per sexhde.
Keshtu vazhdon derI ne fund te namazIt, duke qene I kthyer kah kIbla.
Ndersa, sunetet ne aeroplan falen ulur ne ulesen e caktuar per te, duke bere
me shenje per ruku dhe sexhde, per sexhde ule koken me poshte.
All·llahu dhashte suksese.
U shkrua me: 22/4/1409H

P-312: Sa duhet të jetë IargësIa e udhëtImIt, për t'u Iejuar shkurtImI I
namazIt! Poashtu a Iejohet të bashkohet mes dy namazeve pa mos I shkurtuar!
PërgjIgje: LargesIa e udhetImIt e cIla e ben te lejuar shkurtImIn e namazIt,
dIsa dIjetare e kane kufIzuar me 8J km.
0Isa te tjere kane thene se kete e percakton tradIta, llogarItet udhetIm edhe
nese eshte me pak se 80 km, ndersa per ate udhetIm qe thote tradIta se nuk eshte
udhetIm, nuk eshte udhetIm edhe nese eshte mbI 100 km.
SI mendIm te vertete shejhul Ìslam Ìben TejmIu e ka zgjedhur mendImIn e
dyte, ngase All·llahu ,subhanehu ue teala, nuk ka percaktuar ndonje largesI per
lejImIn e shkurtImIt, a poashtu as Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.
Enes Iben |alIku ,radIjall·llahu anhu, ka thene: "Kur Resulull·llchu ,scl·lcll·
llchu cle]hì ue sel·lem, udhëtonte tre mìl]e cpo tre ]ersch, e shkurtonte ncmczìn
dhe ì ]clte nyc dy".
1

|endImI I Ìben TejmIut ,rahImehullah, eshte me afer te vertetes.
|Irepo ne rast se ne tradIte ka mospajtIme per kete, atehere nuk prIshe gje
qe te mIrret mendImI I pare.
Ngase ate mendIm e kane thene Imama dhe dIjetare te medhenj, InshaAll·llah
nuk prIshe gje nese mIrret ky mendIm.
Por perderIsa çeshtja eshte e rregulluar, atehere marrja e mendImIt te dyte
eshte e kerkuar.
Sa I perket, a lejohet edhe bashkImI kur lejohet shkurtImI:
ThemI: bashkImI I namazeve nuk ka lIdhje me shkurtImIn e tyre, bashkImI I
namazeve ka te beje me nevoje.
Kurdo qe ka nevoje njerIu t'I bashkoje namazet, qofte ne udhetIm apo jo, le
t'I bashkoje.
Per kete shkak, njerezIt I bashkojne namazet kur bIe ndonje shI qe e rendon
shkuarjen ne xhamI, poashtu kur ka ndonje ere te forte e te ftohte dIteve te
dImrIt, gje qe poashtu e rendon daljen ne xhamI.

1
Muslini në la¡iiullin c nanazii ië udIëiarëvc (691}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 205

Poashtu lejohet t'I bashkon namazet nese ka frIke nga humbja e pasurIse apo
demtImI I saj, sI dhe raste tjera.
Ne SahIhul |uslIm Abdullah Iben AbbasI ,radIjall·llahu anhu, ka thene:
"Resulull·llchu ,scl·lcll·llchu cle]hì ue sel·lem, kc bcshkucr mes drekës dhe
ìqìndìsë dhe mes ckshcmìt dhe ]ccìsë, në rcst sìyurìe dhe pc pctur shì", thane:
Ç'deshtI me ate: Tha: 0eshtI te mos e demtoje ummetIn e vet
1
d.m.th. te mos
demtohet per shkak te mosbashkImIt te namazeve.
Keshtu eshte rregullI pra, kurdo qe demtohet (rrezIkohet) njerIu per shkak te
mosbashkImIt te namazeve, ne kete rast I lejohet bashkImI.
E nese nuk e pret ndonje dem apo rrezIk, nuk I lejohet t'I bashkoje.
Cjate udhetImIt zakonIsht demtohet njerIu dhe I vIe rende, nese nuk I
bashkon namazet.
0uke u bazuar ne kete themI se udhetarIt I lejohet t'I bashkoje namazet, pa
marre parasysh a eshte duke udhetuar apo ka arrItur ne vendIn e caktuar.
7etemse ne momentIn e udhetImIt, me sevap eshte t'I bashkoje namazet, e
nese ka arrItur ne vendIn e caktuar, me sevap eshte te mos I bashkoje.
Por duhet te kIhet parasysh, se kur udhetarI eshte ne nje vend ku namazI
falet me xhemat, atehere e ka vaxhIb qe te prezentoje me ata, e ne kete rast nuk I
bashkon e as shkurton.
Por, nese I Ike xhematI, atehere e shkurton namazIn dhe nuk e bashkon,
perveç nese ka nevoje.

P-313: NjërI udhëton për në PIjad sI nxënës dIje, shkon në mbrëmje të
dItës së xhuma e kthehet të hënën pasdIte. A duhet që t'I praktIkojë dIspozItat
e udhëtarIt IIdhur me namazIn dhe gjërat tjera!
PërgjIgje: Ky eshte udhetar ska dyshIm, ngase vendIn ku nxen dIturI nuk eshte
vendbanIm I tIj dhe nuk ka qellIm qe te jetoje aty, por qendrImI I tIj aty eshte per
nje qellIm te caktuar.
|Irepo nese eshte ne vend ku falet namazI me xhemat, aI e ka vaxhIb qe te
prezentoje.
Ndersa, fjala qe eshte perhapur ne mesIn e dIsa njerezve se per udhetarIn
nuk eshte oblIgIm as namazI me xhemat e as xhumaja, kjo fjale nuk ka baze
askund.
NamazI me xhemat eshte oblIgIm per udhetarIn edhe nese eshte ne lufte, All·
llahu, azze ue xhel·le, ka thene: "Kur te ¡esh tì (Muhammed) bashke me ta dhe
¡u jale namazìn, n¡e yruµ µre¡ tyre, duke ì bartur armet, le te vì¡e e le te jalet
me ty.." (en·NIsa 102).
Ndersa, xhumaja eshte oblIgIm per secIlIn qe e degjon ezanIn, ngase All·llahu,
subhanehu ue teala, ka thene: "0 ¡u qe besuat, kur behet thìrr¡a µer namaz,
dìten e xhumase, ecnì shµe¡t µer aty ku µermendet All-llahu..". (el·Xhumua 9).
|Irepo, nese te Ike ndonje namaz ose je ne vend larg xhamIve, atehere
namazet qe kane nga kater rekate I fale nga dy.

P-314: A Iejohet të bashkohet IqIndIja me namazIn e xhumasë! Poashtu
ata që janë jashtë vendIt, a u Iejohet t'I bashkojnë namazet!
PërgjIgje: Nuk bashkohet IqIndIa me xhumane, ngase kjo nuk gjIndet ne
sunnet.
KrahasImI I xhumase me dreken nuk eshte me vend, per shkak te dallImeve te
medhaja qe ekzIstojne mes ketyre dyjave.
Ndersa, esenca eshte qe çdo namaz te falet ne kohe te vet, perveç nese ka
ndonje argument qe lejon bashkImIn e tyre.

1
Muslini në la¡iiullin c nanazii ië udIëiarëvc (705}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 20ó

E ata qe jane jashte vendIt per dy·tre dIte e kane te lejuar t'I bashkojne
namazet, e nese jane afer vendIt, ne fshat, ku nuk llogarIten sI udhetare, ketyre
nuk u lejohet t'I bashkojne namazet.
Po flasIm per bashkImIn mes drekes e IqIndIse dhe mes akshamIt dhe jacIse, e
jo mes xhumase dhe IqIndIse, kjo e fundIt nuk lejohet asnjehere.


Letër

0erI te dIjetarI I madh:
huhammed Ibën SaIIh eI-UthejmIn AII-IIahu e ruajtë
EsseIamu aIejkum ue rahmetuIIahI ue berekatuhu


KemI vërejtur dItëve të fundIt bashkIm të shumtë të namazeve dhe
nëpërkëmbje nga ana e njerëzve për këtë. A mendonI se kjo kohë e ftohtë e
arsyeton bashkImIn e namazeve!

8IsmIlahIrr·rrahmanIrr·rrahIm

PërgjIgje: Ue alejkum selam ue rahmetullahI ue berekatuhu
Nuk lejohet qe njerezIt te bejne lehtesIme ne bashkImIn e namazeve, ngase
All·llahu ,azze ue xhel·le, thote: "Namazì eshte oblìyìm µer besìmtaret ne kohe
te caktuar". (en·NIsa 10J). 0he thote: "Fale namazìn kur zbret dìellì, e derì ne
erresìren e nates dhe duke be¡e lut¡en (namazìn) e ayìmìt. Vertet, lut¡a e
ayìmìt eshte e µerc¡ellur". (el·Ìsra 78).
PasIqe namazI eshte farz dhe ne kohe te caktuar, atehere eshte oblIgIm qe
farzI te kryhet ne ate kohe te caktuar, sIç eshte permendur pergjIthesIsht ne
ajetIn: "Fale namazìn kur zbret dìellì..." e derI ne fund te ajetIt.
Ndersa Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka treguar detajIsht, ka
thene: "Kohc e drekës është kur të kclo]ë zenìtì e derì sc të ]etë hì]c e n]erìut sc
n]erìu, por, pcrc se të hy]ë kohc e ìqìndìsë, kohc e ìqìndìsë është derì sc të
zverdhet dìellì, kohc e ckshcmìt është përderìsc nuk është humbur muyu (esh·
she]ek) ndërsc kohc e ]ccìsë është derì në y]ysmë të nctës".
1

PerderIsa Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I ka treguar kohet e
namazeve detajIsht, atehere, falja e namazIt jashte kohes se vet llogarItet sI
tejkalIm I kufIjve te All·llahut, "Kush ì te¡kalon dìsµozìtat e All-llahut, µìkerìsht
te tìllet ¡ane zullumqaret". (el·8ekare 229).
Kush e fale namazIn para kohe, duke qene I dItur dhe me qellIm, aI eshte
mekatar dhe duhet ta perserIse namazIn.
E nese nuk ka qene I dItur dhe e ka bere pa qellIm, atehere nuk eshte
mekatar, por edhe ky duhet ta perserIte namazIn.
Kjo ndodhe atehere kur behet bashkIm I hershem I namazeve, pa ndonje
shkak te lejuar, ne kete rast namazI I falur para kohe nuk vlen dhe duhet te
perserItet.
Ndersa aI, qe e vonon namazIn nga koha e tIj, pa arsye te pranuar, aI eshte
mekatar dhe sIpas mendImIt te vertete nuk I pranohet namazI nese e fale.
Kjo ndodhe atehere kur behet bashkIm I vonshem I namazeve, pa ndonje
shkak te lejuar, ne kete rast namazI I vonuar nuk pranohet sIpas mendImIt te
vertete.
|uslImanI duhet te kete frIke All·llahun ,subhanehu ue teala, dhe te mos beje
lehtesIme ne kete çeshtje madheshtore dhe te rrezIkshme.

1
Muslini në la¡iiullin c ×Ianivc (612}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 207

Sa I perket hadIthIt qe eshte ne SahIhul |uslIm nga Ìben AbbasI ,radIjall·llahu
anh,: "Resulull·llchu ,scl·lcll·llchu cle]hì ue sel·lem, kc bcshkucr mes drekës dhe
ìqìndìsë dhe mes ckshcmìt dhe ]ccìsë në Medìne, në rcst sìyurìe dhe pc pctur shì"

1
, ne kete hadIth nuk ka kurrfare argumentI qe dIkush te beje lehtesIme ne kete
çeshtje.
Ngase Ìben AbbasIn e pyeten: Ç'deshtI (d.m.th. Fesulull·llahu) me ate: Tha:
0eshtI te mos e demtoje ummetIn e vet.
Kjo eshte argument se shkaku I cIlI ta lejon t'I bashkosh namazet eshte kur
njerIu demtohet nese I fale namazet ne kohe te vet.
Nese I kanoset ndonje dem apo rrezIk muslImanIt nese I fale namazet ne
kohe, atehere I lejohet apo pelqehet qe t'I bashkoje namazet.
E nese nuk I kanoset kurrafare demI apo rrezIku, e ka oblIgIm qe t'I fale ne
kohe.
0uke u bazuar ne kete themI se thjeshte koha e ftohte nuk e ben te lejuar
bashkImIn e namazeve, perveç nese ka edhe ndonje ere e cIla I demton njerezIt
gjate shkuarjes ne xhamI apo nese ka bore e cIla I demton njerezIt.
Ì keshIlloj vellezerIt e mI muslImane, e sIdomos Imamat qe te kene frIke All·
llahun per kete.
Le te kerkojne ndIhme prej All·llahut qe keto farze t'I falIn ashtu sI eshte I
kenaqur All·llahu.
E tha dhe e shkroI: |uhammed es·SalIh el·UthejmIn
|e: 8/7/141JH

P-315: CIIat janë IehtësImet e udhëtImIt!
PërgjIgje: LehtesImet e udhetImIt jane kater:
1. Falja e namazeve nga dy rekate.
2. |osagjerImI gjate ramazanIt, te cIlat dIte I kompenzon me vone.
J. |es'hu mbI meste tre dIte e tre nete, duke fIlluar llogarItjen e tIj nga
mes'hu I pare.
4. Nuk kerkohet falja e suneteve te drekes, akshamIt dhe jacIse, ndersa
sunetet e sabahut dhe nafIlet tjera, mbesIn sI kane qene dhe pelqehet falja e tyre.
Pra, udhetarI munde te fale namaz nate, sunetet e sabahut, dy rekatet e
namazIt 0uha, sunetet e abdestIt, dy rekatet e hyrjes ne xhamI dhe dy rekatet e
arrItjes nga udhetImI.
Eshte prej sunetIt qe kur njerIu kthehet nga udhetImI, para se te hyje ne
shtepI, te hyn ne xhamI dhe t'I fale dy rekate.
2

E keshtu me rradhe edhe nafIlet tjera, te gjItha ato I lejohen udhetarIt,
perveç ato qe I permenda me larte: sunetet e drekes, akshamIt dhe jacIse.
Ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk I falte keto sunete
kur Ishte ne udhetIm.

P-316: Kur fIIIon koha e parë I dItës së xhuma!
PërgjIgje: Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, per dIten e xhuma I
ka permedur pese kohe, ka thene: "Kush lchet dìtën e xhumc cshtu sì lchet pre]
xhunubllëkut dhe shkon në xhcmì në kohën e pcrë, kc shpërblìm sìkur të bë]ë
kurbcn n]ë deve, kush shkon në kohën e dytë kc shpërblìm sìkur të bë]ë kurbcn n]ë
lopë, kush shkon në kohën e tretë kc shpërblìm sìkur të bë]ë kurbcn n]ë dele, kush

1
Muslini në la¡iiullin c nanazii ië udIëiarëvc (705}.
2
Kjo ësIië në IadiiIin c gjaië ië Ka'l ilën Malilui në ircginin c ¡cndinii ië iij, lu
iIoië. ºlur u liIcnic ¡rcj udIëiinii, fillinisIi Iynic në ×Iani dIc falic dy rclaic".
E la iransnciuar DuIariu në la¡iiullin c Dcicjavc (4418} dIc Muslini në la¡iiullin
c Pcndinii (2769}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 208

shkon në kohën e kctërt kc shpërblìm sìkur të bë]ë kurbcn n]ë pulë, dhe kush
shkon në kohën e pestë kc shpërblìm sìkur të bë]ë kurbcn n]ë vezë".
1

Pra, kohen prej lIndjes se dIellIt e derI ne ardhjen e ImamIt e ka ndare ne
pese kohe.
Ka mundesI qe secIla kohe te jete aq sa eshte nje ore e njohur, por ka
mundesI qe te jete me pak ose me shume se ajo, ngase koha ndryshon.
Ndonjehere ka pese ore prej lIndjes se dIellIt derI ne ardhjen e ImamIt.
Ashtuqe koha e pare fIllon prej lIndjes se dIellIt, e dIsa kane thene se fIllon
prej agImIt. Por mendImI I pare eshte me I vertete, ngase koha e agImIt eshte kohe
e namazIt te sabahut.

P-317: A Iejohet të faIet xhumaja në shtëpI nëse degjohet zërI I ImamIt!
PërgjIgje: NamazI I xhumase nuk lejohet te falet dIkund tjeter, perveç
sebashku me besImtaret tjere ne xhamI.
Por, nese xhamIja mbushet dhe safet ngjIten me rruget, atehere s'prIshe gje
qe te falen ne rruge per shkak se eshte patjeter.
Ndersa, njerIu te falet ne shtepI apo ne duqanIn e tIj, kjo nuk lejohet assesI.
Ngase prej qellImeve te namazIt me xhemat dhe xhumase eshte qe
muslImanet te prezentojne sebashku ne xhamI, qe te jene nje ummet dhe me kete
te lIdhen me teper dhe te jene te meshIrshem mes vete sI dhe I padIturI te mesoje
prej te dIturve.
Po ta hapIm kete dere dhe t'I themI secIlIt: falu prane radIos, apo zmadhuesIt
duke qendruar ne shtepI, atehere ndertImI I xhamIve dhe prezentImI I xhematIt
nuk do te kIshte dobI.
Hapja e kesaj dere, me te vertete çon ne lenIen e xhumase dhe namazIt me
xhemat.

P-318: Cruaja sa rekate duhet ta faIë xhumanë!
PërgjIgje: Nese gruaja falet me Imam, atehere e fale njejte sI e fale ImamI.
Por, nese falet ne shtepI, atehere -normalIsht· e fale dreken, kater rekate.

P-31º: AI që e ka faIur xhumanë, a duhet ta faIë edhe drekën!
PërgjIgje: Kur njerIu e fale xhumane, kjo xhuma eshte oblIgIm I kesaj kohe
d.m.th. oblIgIm I kohes se drekes, andaj nuk duhet ta fale dreken.
Falja e drekes pas xhumase eshte prej bIdateve, ngase ajo nuk eshte treguar
as ne Kur'an e as sunet, andaj duhet te ndalojme nga kjo veper.
Edhe nese xhumaja falet ne dIsa vende, nuk I lejohet njerIut qe te fale
dreken pas namazIt te xhumase, perkundrazI falja e drekes ne kete rast eshte bIdat
I keq.
Ngase All·llahu ,subhanehu ue teala, nuk e ka oblIguar muslImanIn ne nje
kohe perveç se me nje farz, e aI farz ketu eshte namazI I xhumase, e kete e ka
falur.
Sa I perket asaj qe thone dIsa se nuk lejohet te falet xhumaja ne dIsa vende,
dhe se: nese falet ne me shume vende, xhumaja pranohet vetem ne xhamIne me te
vjeter. 0he ne nuk e dIjme cIla xhamI eshte me e vjetra, ashtuqe namazI I
xhumase nuk eshte ne rregull, dhe duhet te falet dreka pas tIj.
Ketyre u themI: Nga e morret kete argument, a eshte e bazuar ne sunet ose
ne logjIke te shendoshe:
PergjIgjeja: Jo.

1
DuIariu në la¡iiullin c XIunasë (881} dIc Muslini në la¡iiullin c XIunasë
(850}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 20º

PerkundrazI, nese xhumaja falet ne dIsa vende ne rast nevoje, te gjItha
xhumate jane ne rregull, ngase All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "Kìnì jrìke
All-llahun aq sa mundenì".
Nese qytetI eshte I gjere apo nuk ka vend neper xhamIja dhe banoret e ketIj
vendI e falIn xhumane ne dIsa vende, themI se keta banore Ia paten frIke All·llahut
aq sa paten mundesI.
AI qe ka frIke All·llahun aq sa ka mundesI, aI e ka kryer oblIgImIn e tIj.
SI mundet qe dIkush te thote se vepra e tIj eshte e kote dhe e ka oblIgIm qe
ne vend te xhumase te fale dreken.
Por, nese xhumaja falet ne dIsa vende, pa nevoje, atehere ska dyshIm se kjo
eshte ne kundershtIm me sunetIn, ne kundershtIm me praktIken e Fesulull·llahut
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe HalIfeve te drejte.
SIpas mendImIt te shumIces kjo eshte haram, por, prapseprap nuk themI se
adhurImI I tyre nuk eshte ne rregull.
Ngase pergjegjesIa ne kete rast nuk eshte mbI popullaten, por eshte mbI
pergjegjesIt dIrekt te cIlet kane lejuar qe xhumaja te falet ne dIsa xhamI pa
nevoje.
ThemI: PergjegjesIt per çeshtjet e xhamIve e kane oblIgIm qe te mos lejojne
te falet xhumaja ne dIsa vende, perveç nese ka nevoje.
Ngase LIgjedhenesI I ka dhene rendesI te madhe mbledhjes se njerezve ne
kryerjen e Ibadeteve, qe te arrIhet lIdhje e forte mes besImtareve, dashurI, mesIm
per te padIturIt dhe dobI tjera te medhaja e te shumta.
|bledhjet e lIgjesuara jane javore, vjetore apo dItore sIç eshte e njohur.
|bledhjet dItore ndodhIn ne çdo lagje, gjegjesIsht ne xhamIne e çdo lagjes,
sepse sIkur LIgjdhenesI te kIshte oblIguar njerezIt qe pese here ne dIte te mblIdhen
ne nje vend, kjo do te Ishte ngarkIm I rende.
Andaj, ua lehtesoI dhe berI qe mbledhjet dItore te jene ne xhamIne e secIles
lagje.
|bledhje javore eshte dIta e xhumase, qe njerezIt te mblIdhen çdo jave, mu
per kete sIpas sunetIt eshte qe te mblIdhen ne nje xhamI, sepse kjo mbledhje
javore nuk eshte ngarkIm I madh nese e bejne dhe nuk eshte rende, duke pasur
parasysh se ka dobI te madhe.
|blIdhen njerezIt me nje Imam, nje hatIb I cIlI I keshIllon me nje keshIlle e
pastaj ndahen te keshIlluar me ate keshIlle dhe me nje namaz.
Ndersa, mbledhjet vjetore p.sh. namazI I bajrameve, eshte mbledhje vjetore
dhe poashtu duhet te behet ne nje vend.
Pra, nuk lejohet qe bajramI te falet ne me shume se nje xhamI, perveç nese e
kerkon nevoja, sIkur namazI I xhumase.

P-320: IshIm duke punuar në det dhe hyrI koha e xhumasë, gjysëm ore pas
ezanIt doIëm nga detI, tanI a na Iejohet të thërrasIm ezan dhe të faIIm
xhumanë!
PërgjIgje: NamazI I xhumase nuk falet askund, perveç neper qytete dhe
katunde, dhe nuk eshte ne rregull qe ndonje grup njerezIsh qe jane duke punuar ne
toke apo ne dete ta falIn ate.
Sepse prej udhezImIt te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte
qe xhumaja te falet vetem neper qytete e katunde.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, udhetonte me dIte te tera dhe
nuk e falte xhumane.
E ju tanI, ne det nuk jenI te perqendruar, dIlnI prej nje vendI ne tjeter, e
pastaj kthehenI ne vendet tuaja.
Ju e kenI oblIgIm te falnI namazIn e drekes e jo te xhumase, poashtu namazet
qe kane kater rekate I falnI dy nga dy nese jenI udhetare.

FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 210

P-321: Nëse dIkush vjen dItën e xhuma në xhamI dhe e takon ImamIn në
teshehud, a duhet t'I kompenzojë katër rekate apo duhet t'I faIë dy!
PërgjIgje: Nese hyn dIkush ne xhamI duke qene ImamI ne teshehud, ketIj
personI I ka Ikur xhumaja.
Ky duhet t'I bashkangjItet ImamIt por, te fale dreken.
Sepse Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush e crrìn
n]ë rekct të ncmczìt, e kc crrìtur ncmczìn"
1
.
Nga kjo kuptohet se aI qe arrIn me pak se nje rekat, nuk e ka rrItur namazIn.
Poashtu eshte transmetuar se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
ka thene: "Kush e crrìn n]ë rekct të xhumcsë, e kc crrìtur"
2
d.m.th. e ka arrItur
namazIn e xhumase, nese ngrItet dhe e kompenzon rekatIn e dyte.

P-322: Të thënurIt amIn gjatë Iutjes së ImamIt pas hutbes dItën e xhuma,
a është prej bIdateve!
PërgjIgje: Kjo nuk eshte prej bIdateve, te thenurIt amIn per lutjen e ImamIt
qe ben per muslImanet, ne kete rast eshte e pelqyer kjo thenIe, por jo me ze te
larte dhe me xhemat.
Por, secIlI thote amIn ne vete dhe me ze te ulet, ashtuqe te mos kete potere
apo zera te ngrItur.
Pra, secIlI thote amIn me ze te ulet dhe ne vete.

P-323: NgrItja e duarve në momentIn kur ImamI thotë hutben a Iejohet!
PërgjIgje: NgrItja e duarve gjate hutbes nuk eshte e lejuar, bIle sahabet
qortuan njehere 8Isher Iben |ervanIn kur ngrItI duart gjate hutbes se xhumase.
PerjashtIm nga kjo ka lutja per shI (ÌstIska).
Sepse eshte vertetuar se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
ngrItur duarte ne hutben e xhumase duke e lutur All·llahun qe te zbrese shI, dhe
njerezIt tjere I ngrIten duart me te.
Jashte kesaj, nuk eshte mIre qe te ngrIten duart gjate lutjes ne hutben e
dItes se xhumase.

P-324: A Iejohet të thuhet hutbeja në gjuhë tjetër pos arabIshtes!
PërgjIgje: |endImI I vertete ne kete çeshtje eshte se nuk I lejohet hatIbIt qe
te flete me gjuhe te cIlen nuk e kuptojne njerezIt.
Nese ata njerez nuk jane arabe dhe nuk e dIjne arabIshten, atehere Iu flet me
gjuhen e tyre.
Ngase gjuha eshte prej mjeteve te sqarImIt, dhe qellImI I hutbes eshte
sqarImI I dIspozItave te All·llahut ,subhanehu ue teala, qe I ka caktuar per njerezIt
sI dhe keshIllImI dhe udhezImI I tyre.
Por, ajetet e Kur'anIt duhet te lexohen ne arabIsht patjeter, pastaj e thote
komentIn me gjuhen perkatese.
Argument se njerezve duhet t'u flet me gjuhen e tyre eshte ajetI: "Ne asn¡e
nya te deryuarìt nuk e deryuam ndryshe vetem ne y¡uhen e µoµullìt te vet,
ashtuqe aì t'u shµ¡eyo¡e atyre". (ÌbrahIm 4).
Pra, All·llahu berI te qarte se sqarImI behet me gjuhen te cIlen e kuptojne ata
njerez.

P-325: Larja dhe zbukurImI për dItën e xhuma a është e përgjIthshme për
burrat dhe gratë! 0he sa është me vend Iarja një apo dy dItë para xhumasë!

1
Muiicfclun alcjIi
2
Ncsaiu në la¡iiullin c XIunasë (3/92}; Ilën Ma×Ic në la¡iiullin c Faljcs së
nanazii (1/356}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 211

PërgjIgje: Keto dIspozIta jane te veçanta per burrIn, ngase aI eshte I cIlI
duhet te fale xhumane dhe nga aI kerkohet zbukurImI kur te del, ndersa grave nuk
u eshte lIgjesuar kjo gje.
Ne pergjIthesI, secIlI njerI nese veren ne vetvete dIç te papaster, aI duhet ta
pastroje, ngase kjo eshte prej veprave te levduara, te cIlat nuk duhet te lIhen
anash.
Larja nje apo dy dIte para xhumase nuk ben dobI, sepse hadIthet qe flasIn per
kete jane te veçanta per dIten e xhuma, d.m.th. pas lIndjes se dIellIt e derI ne
namazIn e xhumase.
Kjo eshte koha ne te cIlen duhet te lahet, ndersa larja nje apo dy dIte para
nuk ben dobI dhe nuk e ka shperblImIn e larjes ne dIten e xhuma.
All·llahu eshte AI qe jep sukses.

P-326: Nëse dIkush hyn në xhamI dItën e xhuma, ndërsa muezInI është
duke e thënë ezanIn e dytë, a duhet të faIë tehIjetuI mesxhIdIn apo ta përcjeIIë
muezInIn!
PërgjIgje: 0Ijetaret kane treguar se kur njerIu dIten e xhuma hyn ne xhamI
dhe ka fIlluar te thuhet ezanI I dyte, aI duhet te fale tehIjetul mesxhIdIn e jo ta
percjelle dhe t'I pergjIgjet muezInIt.
Keshtu, qe te jete I lIre pastaj per degjImIn e hutbes.
0egjImI I hutbes eshte vaxhIb a percjellja e muezInIt sunet. FregullI thote:
SunetI nuk ka perparesI ndaj vaxhIbIt.

P-327: Ç'është mendImI I juaj për atë I cIII I parakaIon safet dItën e
xhuma!
PërgjIgje: 0uhet t'I urdherojme qe te ulen ata qe I parakalojne safet gjate
hutbes, por pa fjale, mundemI ta kapIm per rrobe apo t'I japIm shenje me dore.
Por me e mIra eshte qe per kete te kujdeset hatIbI, ashtu bente edhe
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur njehere e pa nje njerI qe I
parakalonte safet mbI supet e njerezve, e aI e nderpreu hutben dhe I tha: "0lu, se
ì dëmtove n]erëzìt".
1


P-328: A Iejohet të përshëndeturIt duke e thënë ImamI hutben! SI dhe, a
Iejohet ta kthejmë seIamIn!
PërgjIgje: Kur njerIu hyn ne xhamI e ImamI eshte duke thene hutben, duhet
t'I fale dy rekate te shkurta dhe te ulet, ndersa selam nuk I jep askujt.
SelamI ne kete rast eshte I ndaluar, sepse Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, ka thene: "Nëse dìtën e xhumc kur ìmcmì thotë hutben, ì thuc shokut
prcnë te]e: Hesht! \etëmse ke bërë dìçkc bosh".
2

Poashtu ka thene: "Kush ì prekë (lozë me) yurclecct, cì kc bërë dìç boshe".
J

Eshte qellImI per secIlIn qe ben dIç boshe, gje e cIla mund te behet shkak ne
humbjen e shperblImIt te xhumase, per kete ne hadIth thuhet: "Kush bën dìç
boshe, cì nuk kc xhumc".
4

E nese dIkush te jep selam ty, mos Ia kthe selamIn me fjale, mos I thuaj: ue
alejkum selam, edhe nese aI ta thote me fjale, pra, mos I thuaj ue alejkum selam.
Ndersa pershendetja per dore nuk prIshe gje edhepse me mIre eshte qe edhe
kjo mos te ndodhe.

1
Ilën Ma×Ic në la¡iiullin c Faljcs së nanazii; lrcu. HadiiIci që ndalojnë
¡aralalinin c njcrëzvc diiën c ×Iuna. DIc Inan AIncdi (4/188}.
2
DuIariu në la¡iiullin c XIunasë (934} dIc Muslini në la¡iiullin c ×Iunasë
(851}.
3
Elu Davudi në la¡iiullin c Nanazii (105} dIc TirnidIiu në lrcië c nanazii (498}.
4
Elu Davudi në la¡iiullin c Nanazii (1051}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 212

0Isa dIjetare kane thene se I lejohet ta ktheje selamIn, mIrepo e verteta
eshte se nuk lejohet.
Sepse vaxhIbI I degjImIt te hutbes ka perparesI ndaj vaxhIbIt te kthyerjes se
selamIt.
Pastaj, muslImanI nuk ka te drejte te jep selam ne kete rast, ngase me ate
gje u pengon njerezve ne degjImIn e hutbes.
Pra, gjate hutbes nuk lejohet te japIsh selam e as te kthesh.

P-32º: A Iejohet urImI I ßajramIt! SI dhe a ka ndonjë fjaII të caktuar për
të!
PërgjIgje: UrImI I 8ajramIt eshte I lejuar dhe nuk ka ndonje fjalI te caktuar
per te.
Ashtu sI e perdorIn njerezIt eshte e lejuar, perderIsa nuk bIe ne mekat.

P-330: Ç'është dIspozIta për namazIn e ßajramIt!
PërgjIgje: Kam mendImIn se namazI I 8ajramIt eshte farz ajn
1
, dhe burrave
assesI nuk u lejohet qe ta lene kete namaz, por duhet te prezentojne patjeter,
sepse Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka urdheruar ashtu.
8Ile edhe grate e lIra I urdheroI qe te dalIn per te falur namazIn e 8ajramIt,
poashtu edhe grate qe jane ne menstruacIone I urdheroI qe te dalIn por, te rrIjne
anash |usal'lase
2
, kjo edhe me teper e perforcon urdherIn.
Kete mendIm qe e permenda, ky eshte mendImI I vertete dhe kete mendIm
poashtu e ka edhe Shejhul Ìslam Ìben TejmIu ,rahImehullah.
Ky namaz eshte sI I xhumase, nese te Ike nuk kompenzohet, sepse nuk ka
argument se eshte oblIgIm kompenzImI, poashtu ne vend tIj nuk falet gje; sIkurqe
falet per namazIn e xhumase, ku nese te Ike xhumaja e fale dreken ngase ajo kohe
eshte kohe e drekes.
Por, namazI I 8ajramIt nese te Ike nuk kompenzohet.
KeshIlla Ime per vellezerIt e mI muslIman eshte qe t'I kene frIke All·llahut,
subhanehu ue teala, dhe le ta falIn kete namaz I cIlI permban mIresI, lutje, pamje
te njerI·tjetrIt, lIdhje e marredhenIeve dhe dashurI.
SIkurse te IshIn thIrrur njerezIt ne ndonje mbledhI te kote, do te shIhje se sI
me shpejtesI shume njerez do te pergjIgjeshIn.
E ketu I ka thIrrur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ne kete
namaz, me te cIlIn fItojne shperblImet e premtuara te All·llahut ,subhanehu ue
teala,.
Nese dalIn grate per te falur kete namaz e kane oblIgIm qe te largohen nga
vendI ku falen burrat, ashtuqe te jene ne skaj te xhamIse, larg burrave.
Te mos dalIn te zbukuruara, te parfymosura apo te zbuluara.
Kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I urdheroI grate qe te dalIn
ne kete namaz, dIsa nga ato thane: D I derguar, ndonjera prej nesh nuk xhIlbab,
tha: "Le t'ì ]ep motrc e sc] pre] xhìlbcbìt të sc]".
J

XhIlbab eshte pelerIne apo shamI qe I perngjan al·Abae·se ) --'-·¹' (
4
.
Kjo aludon se gruaja e ka patjeter qe te del me mbulese, ngase kur I thane
dIsa nga ato Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, se nuk kane xhIlbab, aI

1
Farzi ësIië dy lloj. farz ajn dIc farz lifajc. Farzi ajn ësIië ai farz ië cilin c la
olligin çdo nuslinan i nosIërriiur dIc nc ncnd, si ¡.sI. ¡csë loIëi c nanazcvc.
Ndërsa farz lifajc ësIië ai farz ië cilin ¡o ia vc¡rojë një gru¡, gru¡i ijciër nul c la
olligin si ¡.sI. nanazi i ×Icnazcs. (sI.¡.}
2
Musal'la quIci vcndi i caliuar ¡ër iu falur nanazi i lajranii a¡o i ndonjë nanazi
ijciër. (sI.¡.}
3
DuIariu në la¡iiullin c Hajzii (324}.
4
Mlulcsë lasIlëloIorc c nrclullucsInc ¡ër graië nuslinanc, që sIunë ësIië c
¡ërIa¡ur në Mlrciërinë c Aralisë Saudiic. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 213

nuk u tha: 0IlnI sI te mundenI, por u tha: "Le t'ì ]ep motrc e sc] pre] xhìlbcbìt të
sc]".
Poashtu ImamI duhet te kete parasysh, pasIqe ta kryeje hutben te burrat, te
shkoje dhe te mbaje edhe nje hutbe te grate nese nuk degjohet hutbeja e burrave
te grate.
E nese degjohet hutbeja e burrave te ato, atehere mjafton.
Por, mIre eshte qe ne ate hutbe te permend ca dIspozIta qe kane te bejne me
grate ne veçantI, dhe me ato dIspozIta I perkujton dhe I keshIllon.
Keshtu berI edhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, pasIqe e kreu
hutben te burrat, u kthye kah grate dhe I perkujtoI e I keshIlloI.

P-331: A Iejohet të faIet ßajramI në më shumë se një vend në një qytet!
Na jepnI fetva, AII-IIahu ju shpërbIeftë!
PërgjIgje: Nese kjo behet per shkak nevoje, s'prIshe gje, ashtu sIkurse
ndodhe nevoja per namazIn e xhumase.
All·llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "Nuk ¡u oblìyoì ne jè me ndon¡e
veshtìresì". (el·Haxhxh 78).
SIkur ta ndalonIm kete, do t'I prIvonIm shume njerez nga namazI I xhumase
dhe 8ajramIt.
Shembull I nevojes per namazIn e bajramIt eshte kur nje qytet eshte I gjere
dhe ardhja e njerezve prej nje ane ne tjetren eshte mundIm.
Ndersa, nese nuk ka nevoje, atehere falet vetem ne nje vend.

P-332: SI faIet namazI I ßajrameve!
PërgjIgje: NamazI I bajrameve eshte sI vIjon: del ImamI para njerezve dhe
fale dy rekate me ta.
Ne rekatIn e pare merr tekbIrIn fIllestar, pas atIj tekbIrI merr edhe gjashte
tekbIre, pastaj lexon FatIhane e pas saj lexon suren Kaf, kjo ne rekatIn e pare.
Ne rekatIn e dyte, pasIqe te ngrItet prej rekatIt te pare me tekbIr, I merr
edhe pese tekbIre, e lexon FatIhane pastaj lexon suren "ÌkterebetIs saatu uen
shek'kal kamer".
Keto dy sure Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I lexonte ne
namazet e bajrameve.
1

Nese don, ne rekatIn e pare mund te lexon "SebIhIsme rebIkel a'la" e ne te
dytIn "Hel etake hadIthul gashIjeh".
2

0uhet te dIhet se xhumaja dhe bajramI kane te perbashketa dy sure dhe te
ndryshme dy sure.
Te perbashketat jane: "SebbIh" dhe "el·CashIjeh".
Ndersa te ndryshmet jane ne namazIn e 8ajramIt sureja "Kaf" dhe
"Ìkterebet" ndersa ne xhuma: sureja "el·Xhumua" dhe "el·|unafIkun".
|Ire eshte qe ImamI ta ngjalle kete sunet, duke I lexuar keto sure, ashtuqe te
njoftohen muslImanet dhe te mos u duket çudI nese I lexon dIkush.
Pas namazIt e mban hutben, dhe mIre eshte qe nje pjese te hutbes ta beje te
veçante per grate, duke I urdheruar qe te veprojne ate qe duhet dhe t'I ndaloje
prej gjerave qe duhet te largohen.
Keshtu ka bere edhe Fesulull·llahu, sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.

P-333: Në dIsa qytete, para namazIt të bajramIt, ImamI merr mIkrofonIn
dhe këndon tekbIre, e me të sëbashku edhe xhematI!
PërgjIgje: Kjo forme, qe e permendI pyetesI, nuk ekzIston ne tradIten e
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe te shokeve te tIj.

1
Muslini në la¡iiullin c Dajrancvc (607}.
2
Muslini në la¡iiullin c XIunasë (598}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 214

Sunet eshte qe secIlI te thoje tekbIre ne vete.

P-334: Kur fIIIon koha e tekbIreve të ßajramIt! 0he sI thuhen!
PërgjIgje: TekbIrI I dItes se bajramIt fIllon me perendImIn e dIellIt te dItes se
fundIt te FamazanIt e derI sa te vIje ImamI per te falur namazIn e bajramIt.
Ato thuhen keshtu: All·llahu Ekber, All·llahu Ekber, La Ilahe Il·lall·llahu, uAll·
llahu Ekber, All·llahu Ekber ue lIl·lahIl hamd.
Dse thote: All·llahu Ekber, All·llahu Ekber, All·llahu Ekber, La Ilahe Il·lall·
llahu uAll·llahu Ekber, All·llahu Ekber, All·llahu Ekber ue lIl·lahIl hamd.
Pra, ose te thote tre here All·llahu Ekber ose dy here, qe te dyjat lejohen.
Kjo ceremonI duhet te behet dukurI, ashtuqe burrat duhet te ngrItIn zerIn
duke e thene ate neper tregje, xhamI dhe shtepI.
Ndersa, per grate, me mIre eshte qe ta thone me ze te ulet.

P-335: Ç'është dIspozIta për namazIn e kusufIt (ekIIpsa soIare) dhe husufIt
(ekIIpsa Iunare)!
PërgjIgje: NamazI I kusufIt dhe husufIt eshte sunet I forte sIpas mendImIt te
xhumhurIt (shumIces se dIjetareve), e nuk eshte vaxhIb.
Nuk ka dyshIm se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka urdheruar
qe te falet ky namaz, eshte trIshtuar kur ka ndodhur kjo dhe ka falur namaz
madheshtor, qe dallon prej namazeve tjera.
0Isa dIjetare kane thene se eshte vaxhIb, mundet te jete vaxhIb ajn apo
vaxhIb kIfaje.
Kane argumentuar per kete me urdherIn e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, a rregullI thote: UrdherI aludon ne oblIgIm, dhe pasIqe ky urdher ka
edhe argumente ndIhmese qe aludojne ne rendesIne e ketIj namazI dhe se ky
namaz eshte lajmerIm prej All·llahut ,azze ue xhel·le, per denIm te merItuar,
atehere roberIt e TIj e kane vaxhIb qe t'I drejtohen All·llahut per shkak te ketIj
denImI te merItuar dhe lajmerImIt te All·llahut per te.
Ska dyshIm se ky mendIm eshte I forte duke u bazuar ne argumentIn e tIj
tekstual dhe logjIk.
|e se paku qe mund te jete eshte farz kIfaje, ky eshte mendImI yne.
E sa I perket mendImIt te xhumhurIt, ata nuk kane ndonje argument qe e
drejton urdherIn prej vaxhIbIt ne sunet, perveç fjales se Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, kur nje njerI e pyetI: A kam oblIgIm edhe tjeter namaz
(perveç ketyre peseve): Tha: "1o, përveç vullnetcrìsht",
1
por kjo nuk e mohon
oblIgImIn e ndonje namazI tjeter, nese ka shkak qe e oblIgon ate.
QellImI I fjales se tIj: "1o, përveç vullnetcrìsht" eshte mohImI I ndonje
namazI tjeter te rregullt gjate nates dhe dItes.
Ndersa, namazet qe kane shkaqe te veta, ky hadIth nuk I mohon ato.
Fezyme: mendImI yne eshte se ky namaz eshte vaxhIb, mundet te jete vaxhIb
ajn apo vaxhIb kIfaje.

P-336: AtIj që I Ikë një rekat I namazIt të husufIt, në çfarë forme e
kompenzon!
PërgjIgje: AtIj qe I ka Ikur nje rekat I namazIt te husufIt I themI, Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kur tc dëy]onì ìkcmetìn, shkonì
për në ncmcz të qetë dhe të përkulur, mos shpe]tonì, ctë që crrìnì ]clenì e ctë që
]u kclon plotëso]enì".
2

KetIj pra, qe I ka Ikur nje rekat nga namazI I husufIt, e ploteson ne ate
menyre sI e ka falur ImamI, duke u bazuar ne fjalen "plotëso]enì".

1
DuIariu në la¡iiullin c Inanii (46} dIc Muslini në la¡iiullin c Inanii (11}.
2
DuIariu (636} dIc Muslini (602}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 215

Nga kjo pyetje degezohet edhe nje pyetje, e cIla eshte me problematIke, ajo
eshte nese I Ike rukuja e pare e rekatIt:
AtIj qe I Ike rukuja e pare e rekatIt, atIj I ka Ikur rekatI plotesIsht.
PasIqe te jep selam ImamI, ky ngrItet dhe e kompenzon rekatIn ne te cIlIn nuk
e ka arrItur rukune e pare.
Kete e themI duke u bazuar ne pergjIthshmerIne e fjales: "e ctë që ]u kclon
plotëso]enì".

P-337: Kthyerja mbrapshtë e veshjes së Iartë pas namazIt të IstIskasë
1
, a
bëhet gjatë momentIt të Iutjes apo në shtëpI para daIjes! SI dhe ç'është urtësIa
nga kthyerja e saj! Na tregonI, AII-IIahu ju shpërbIeftë.
PërgjIgje: Kthyerja mbrapshte e veshjes se larte ne lutjen gjate ÌstIskase
behet duke u thene hutbeja, keshtu ka thene dIjetaret.
UrtesIa e kesaj eshte arrItja e tre dobIve:
Nje: PasImI I Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.
0y: Shpresa qe All·llahu ,subhanehu ue teala, kete thatesI ta ktheje ne
pjellorI dhe mIreqenIe.
Tre: Eshte shenje prej njerIut se do ta ktheje gjendjen e tIj prej largImIt nga
All·llahu ,azze ue xhel·le, dhe renIes ne mekate, do ta ktheje ne afrIm kah All·
llahu dhe respektIm te TIj.
Ngase takvalleku eshte veshje abstrakte, ndersa veshja e larte dhe tjerat jane
veshje konkrete.
Ashtuqe me kthyerjen e veshjes se tIj konkrete deshIron te tregoje se do ta
ktheje edhe veshjen e tIj abstrakte, ky eshte rast I mIre.

P-338: 0Isa njerëz thonë: SIkur të mos e IutnIt AII-IIahun për shI, do të
bInte shI, çka mendonI për këtë!
PërgjIgje: |endIm Im, une kam frIke se do ta godet ndonje rrezIk I madh, ate
qe e thote kete fjale, All·llahu ,subhanehu ue teala, thote: "Zotì ¡ua¡ ka thene:
"Me lutnì Mua, Une ¡u µery¡ìy¡em". (CafIr 60).
All·llahu ,subhanehu ue teala, eshte Ì Urte, e ndodhe qe t'I vonon mIresIte e
TIj, ashtuqe njerezIt te kuptojne sesa nevoje kane per All·llahun, se nuk ka kthIm
te dIkush tjeter pos tek All·llahu, AI e ben shkak lutjen e njerezve qe te zbrese shI.
|Irepo, nese njerezIt bejne lutje dhe nuk zbret shI, All·llahu per kete ka
ndonje urtesI, AI ,subhanehu ue teala, eshte |e I 0IturI, |e I UrtI dhe |e I
|eshIrshmI per njerezIt sesa ata per vetveten.
Shpesh ndodhe qe njerIu te ben lutje dhe te mos I plotesohet, ben lutje dhe
nuk I plotesohet, prap ben lutje dhe nuk I plotesohet.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Secìlìt do t'ì
përy]ìy]et lut]c, përveç nëse shpe]ton, nëse thotë: u lutc por nuk mu përy]ìy]".
2

Pra, deshprohet, dhe e le lutjen -All·llahu na ruajte· edhepse njerIu per çdo
fjale me te cIlen lutet ka shperblIme, sepse lutja eshte Ibadet.
NjerIu qe ben lutje eshte fItues çdohere, bIle eshte treguar ne hadIth se aI qe
ben lutje I arrIn njeren prej tre mIresIve: ose I pergjIgjet lutja, ose I largohet
ndonje e keqe qe eshte me e madhe, ose I mblIdhen shperblImet per te, ne dIten e
kIjametIt.
J


1
Nanazi i Isiislasë ësIië nanazi i cili lëIci në rasi iIaiësic që All-llaIu ië lësIojë
sIi. (sI.¡.}
2
DuIariu në la¡iiullin c Luijcvc (6340} dIc Muslini në la¡iiullin c DIilrii dIc
luijcs (2735}.
3
TirnidIiu në la¡iiullin c Luijcvc (3573}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 21ó

Une e keshIlloj ate vella, I cIlI e ka thene ate fjale qe te pendohet tek All·
llahu ,azze ue xhel·le, sepse ajo eshte mekat I madh, ne kundershtIm me urdherIn
e All·llahut per lutje.

P-33º: Çka mendonI për atë I cIII Ië porosI që kur të vdesë të varroset në
fIIan vendIn, a duhet të reaIIzohet kjo porosI!
PërgjIgje: Se parI duhet te pyetet pse e ka zgjedhur ate vend, ndoshta ka
zgjedhur te varroset prane ndonje varrI te rrejshem apo prane ndonje varrI ku
behet shIrk, ose ndonje shkak tjeter prej shkaqeve te ndaluara.
KetIj nuk duhet t'I realIzohet porosIja, por varroset te muslImanet nese eshte
muslIman.
E nese e le kete porosI per ndonje qellIm tjeter, sIkur te porosIte qe te
transferohet ne vendIn ne te cIlIn ka jetuar, per kete s'prIshe nese I realIzohet
porosIa, nese nuk behet harxhIm I tepert.
Nese kjo shkakton humbje te nje sasIe te madhe te hollave, atehere nuk I
realIzohet porosIa.
Toka e All·llahut eshte e njejte, perderIsa eshte e muslImaneve.

P-340: Kur thuhet taIIkInI (urdherImI per te thene: La Ilahe Il·lall·llah)!
PërgjIgje: TallkInI u thuhet njerezve ne momentIn e vdekjes, u thuhet qe te
thone: La Ilahe Il·lall·llah, ngase keshtu veproI Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, ne momentIn kur Ishte duke vdekur mIxha I tIj Ebu TalIbI, I tha: "D
xhcxhc, thuc] Lc ìlche ìl·lcll·llch, ]]clë me të cìlën do të ndìhmo] tek All·llchu",
por mIxha I tIj Ebu TalIbI -All·llahu na ruajte· nuk e tha kete fjale dhe vdIq sI
mushrIk.
1

E sa I perket tallkInIt qe behet pas varrosjes, aI eshte bIdat, ngase nuk ka
ndonje hadIth qe tregon se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka
vepruar ashtu.
Por, mIre eshte te behet ajo qe e transmeton Ebu 0avudI se Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur mbaronte me varrImIn e dIkujt, u ndalte para
varrIt dhe u thonte shokeve: "Kërkonì ]cl]e për vëllcìn tuc], dhe lutne All·llchun
që tc për]orco]ë, nycse cì tcnì është duke u pyetur".
2

Ndersa, lexImI I Kur'anIt te varrI apo tallkInI, keto jane bIdate dhe nuk kane
ndonje baze.

P-341: Çka mendonI për vonImIn e varrImIt për shkak të prItjes së dIsave
prej të afërmve që të arrIjnë prej vendeve të Iargëta!
PërgjIgje: |e sherIat eshte qe te shpejtohet ne pregatItjen e te vdekurIt,
sepse Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Shpe]tonì me
xhenczen, nëse është e mìrë, të lumtë ]u çkc ]enì duke vcrrosur, e nëse është dìç
t]etër, ctëherë n]ë të keqe e lcryonì pre] supeve tuc]c".
J

Andaj, nuk eshte mIre qe te vonohet varrImI qe te prItet prezentImI I dIkujt
nga famIlja, perveç nese behet fjale per dIsa ore, perndryshe, shpejtImI eshte me
mIre.
Kur te arrIjne ata persona atehere mund qe te falIn namazIn e xhenazes te
varrI I atIj te vdekurI.
Keshtu berI edhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kur e falI
namazIn e xhenazes te varrI I asaj grua, e cIla u kujdeste per xhamIne, te cIlen e
varrosen dhe nuk e lajmeruan Fesulull·llahun ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.

1
DuIariu në la¡iiullin c XIcnazcvc (1360} dIc Muslini në la¡iiullin c Inanii (24}
2
Elu Davudi në la¡iiullin c XIcnazcvc (3221}.
3
DuIariu në la¡iiullin c XIcnazcvc (1315} dIc Muslini në la¡iiullin c ×Icnazcvc
(944}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 217

|e vone aI tha: "Më treyonì ku e kc vcrrìn!", I treguan dhe e falI xhenazen.
1


P-342: LajmërImI I të afërmve dhe shokëve për vdekjen e ndonjë personI
për tu mbIedhur që t'Ia faIIn namazIn, a IIogarItet IajmërIm I ndaIuar apo I
Iejuar!
PërgjIgje: Ky eshte lajmerIm I lejuar, vete Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem, lajmeroI per vdekjen e NexhashIut dIten kur vdIq aI
2
.
Ndersa per gruan e cIla u kujdeste per xhamIne, e cIla vdIq dhe e varrosen
sahabet duke mos e lajmeruar Fesulull·llahun, sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, per
kete, aI tha: "Sìkur t'më kìshìt lc]mlërucr...".
Pra, lajmerImI per vdekjen e nje personI me qellIm qe te mblIdhen me teper
njerez per namazIn e xhenazes nuk prIshe gje, ngase ne sunet eshte vertetuar dIç e
tIlle.
Poashtu edhe lajmerImI I famIljes dhe te afermve te cIlet kane deshIre qe te
marrIn pjese ne faljen e namazIt te xhenazes eshte I lejuar.

P-343: CIIa është mënyra e vërtetë e transmetuar nga PesuIuII-IIahu, saI-
IaII-IIahu aIejhI ue seI-Iem, për Iarjen e të vdekurIt!
PërgjIgje: |enyra e vertete e larjes eshte qe te fIlloje me larjen e organIt
gjenItal te te vdekurIt e pastaj Ia lan trupIn.
Ne larjen e trupIt fIllon me larjen e pjeseve qe lahen gjate abdestIt, pra, I
jep abdest perveçse nuk I fute uje ne goje dhe hunde, por e lage nje cope dhe me
te Ia pastron hunden dhe gojen.
Pas kesaj Ia lan tere trupIn, por me zambak (sIder· lotus), I cIlI shtypet dhe
vendohet ne uje, pastaj perzIhet me dore derIsa te formohet shkume, e me ate
shkume I lahet koka dhe mjekrra e pjesa tjeter I lahet me pjesen e mbetur te ketIj
ujI.
Ngase zambaku e lane shume mIre, ndersa shperlarja e fundIt I behet me
kamfur, kamfurI eshte lende e njohur qe jep ere.
0Ijetaret kane thene se prej dobIve te kamfurIt jane se aI e ngurte trupIn dhe
I pengon Insektet.
Nese I vdekurI eshte shume I papaster, atehere kjo larje I perserItet sepse
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, grave qe deshten te lajne nje vajze u
tha: "Lc]enì trì herë, ose pesë ose më shumë nëse mendonì se kc nevo]ë".
J

Pas kesaj, Ia thane ujIn dhe e vendon ne qefIn.

P-344: Ka mundësI që në fatkeqësI komunIkacIonI, zjarre apo rrënIme të
humben pjesët e trupIt të njerIut. Ndodhë të mos gjIndet përveç ndonjë pjesë e
vogëI, sIkurse dora apo koka. A duhet tu faIet namazI këtyre pjesëve! SI dhe a
duhet të Iahen!
PërgjIgje: Nese ato pjese te vogla sIkurse dora apo kemba gjInden pasIqe t'I
jete falur namazI atIj personI, ne kete rast nuk falet namaz per keto pjese.
P.sh. Ia kemI falur namazIn nje personIt dhe e kemI varrosur por pa kembe, e
me vone Ia kemI gjetur kemben, ne kete rast, kjo pjese varroset dhe nuk I falet
xhenazja sepse I eshte falur namazI atIj personI.
|Irepo nese nuk gjIndet pjesa me e madhe e vIktImes, por gjIndet vetem
ndonje pjese sIkurse koka, kemba apo dora, ndersa pjesa tjeter nuk gjIndet,

1
DuIariu në la¡iiullin c ×Icnazcvc (1337} dIc Muslini në la¡iiullin c ×Icnazcvc
(956}.
2
DuIariu në la¡iiullin c ×Icnazcvc (1245} dIc Muslini në la¡iiullin c ×Icnazcvc
(951}.
3
DuIariu në la¡iiullin c ×Icnazcvc (1253}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 218

atehere I falet xhenazja kesaj pjese qe eshte gjetur pasIqe te lahet dhe te vIshet
me qefIn, e pastaj varroset.

P-345: Një grua, ka abortuar foshnjën e saj e cIIa ka pasur gjashtë muaj.
Kjo grua bënte punë të rënda dhe Iodhëse e poashtu edhe agjëronte muajIn
Pamazan. TanI, kjo grua ka frIkë se shkaku I vdekjes së fëmIsë janë ato punë të
rënda. Ky fëmI u varros pa Iu faIur xhenazja, a Iejohet të mos I faIet namazI I
xhenazes kësaj foshnje! SI dhe çka duhet të bëjë kjo grua që t'I Iargon
dyshImet rreth vdekjes së foshnjës! Na tregonI AII-IIahu ju shpërbIeftë.
PërgjIgje: Nese foshnja ka arrItur kater muaj, atehere eshte vaxhIb te lahet,
vIshet me qefIn dhe t'I falet xhenazeja.
Ngase kur I ka bere kater muaj, I ka ardhur shpIrtI.
Kete na e tregon hadIthI te cIlIn e transmeton Abdullah Iben |es'udI ,radIjall·
llahu anhu. Thote: na ka treguar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I
sInqertI, I besueshmI: "Secìlì pre] ]ush krì]ohet në bcrkun e nënës së tì] duke qenë
pìkë u]ì kctërdh]et dìtë, pcstc] bëhet copë y]cku cq dìtë, pcstc] bëhet copë mìshì
po cq dìtë, pcstc] ì v]en meleku dhe ìc b]en shpìrtìn...".
1

Pra, keto jane 120 dIte ose kater muaj.
Nese abortohet kjo foshnje, atehere lahet, vIshet me qefIn dhe I falet
xhenazeja dhe dIten e kIjametIt do te rIngjallet sebashku me njerezIt.
E nese nuk ka arrItur t'I beje kater muaj, atehere nuk lahet, nuk vIshet me
qefIn dhe nuk I falet xhenazeja.
7arroset ne çfaredo vendI, sepse ajo eshte nje cope mIshI e jo njerI.
Ndersa foshnja e abortuar qe u permend ne pyetje paska arrItur gjashte
muaj, andaj vaxhIb eshte te lahet, vIshet me qefIn dhe t'I falet xhenazeja.
PasIqe ne pyetje thone se nuk Ia kane falur namazIn, ata e kane oblIgIm qe
tanI t'Ia falIn namazIn te varrI I tIj, nese e dIjne varrIn saktesIsht ku gjIndet, e nese
nuk e dIjne ku eshte atehere I falIn namaz xhenaze sIkur per ate qe mungon.
|jafton qe vetem njerI t'Ia fale namazIn.
Sa I perket dyshImeve te nenes se foshnjes se ajo ka qene shkak per vdekjen
e foshnjes, keto dyshIme nuk jane me vend dhe nuk duhet t'I perkushtoje
vemendje atyre.
Shpesh ndodhe qe foshnjet te vdesIn ne mItra, ajo nuk ka asnje faj.
Le t'I leje anash keto dyshIme dhe vesvese te cIlat munde t'Ia prIshIn jeten.
uAll·llahu A'lem.

P-346: SI faIet namazI I xhenazes!
PërgjIgje: NamazI I xhenazes per burrIn falet keshtu: ÌmamI ndalet paralel
me koken e xhenazes, pa marre parasysh a eshte I madh apo I vogel.
Ndalet paralel me koken e tIj dhe merr tekbIrIn e pare, pastaj lexon fatIhane
e nese lexon edhe ndonje sure te shkurter s'prIshe gje, bIle dIsa dIjetare kane
thene se eshte sunet.
Pastaj merr tekbIrIn e dyte dhe I dergon pershendetje Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, thote: "All·llahumme sal·lI ala |uhammed ue ala alI
|uhammed kema sal·lejte ala ÌbrahIme ue ala alI ÌbrahIme Inneke HamIdun
|exhId. All·llahumme barIk ala |uhammed ue ala alI |uhammed kema barekte ala
ÌbrahIme ue ala alI ÌbrahIme Inneke HamIdun |exhId".
Pastaj merr tekbIrIn e trete dhe e thote ndonje prej duave te xhenazes qe
jane vertetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.
Prej atyre duave eshte: "All·llahumme gfIr lIhajjIna ue mejjItIna ue shahIdIna
ue gaIbIna, ue sagIrIna ue kebIrIna, ue dhekerIna ue unthana. All·llahumme men
ahjejtehu mInna fe'ehjIhI alel Ìslam ue men teveffejtehu mInna feteveffehu alel

1
DuIariu (3208} dIc Muslini (2643}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 21º

Ìman, All·llahumme gfIr lehu, uerhamhu, ue afIhI ua'fu anhu, ue ekrIm nuzulehu,
ue uessI'e mud'halehu, ue gsIlhu bIl maI ueth thelxhI uel bered, ue nekkIhI mInel
hataja kema junekka eth·thevbul ebjedu mIned denes, All·llahumme la tuhar·rImna
exhrehu ue la tudIl·lena ba'dehu ue gfIr lena ue lehu".
SI dhe lutje tjera qe jane transmetuar nga Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI
ue sel·lem,.
Pastaj merr tekbIrIn e katert, e dIsa dIjetare kane thene se pas ketIj tekbIrI
te thote: "Fabbena atIna fId dunja heseneten ue fIl ahIretI hasenetenue kIna
adhaben nar".
Nese merr edhe tekbIrIn e peste, nuk prIshe gje, ngase eshte vertetuar nga
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, se e ka bere ate, bIle ndonjehere
duhet te behet pasIqe eshte vertetuar se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, e ka bere.
1

Ajo qe eshte vertetuar se e ka bere, duhet ta bejme edhe ne ashtu sI e ka
bere aI.
Pra, here veprohet njera metode e here tjetra edhepse me se shumtI
veprohet me kater tekbIre.
E ne fund jep nje selam ne anen e djathte.
E nese xhenzja eshte femer atehere ndalet paralel me mesIn e trupIt te saj,
ndersa forma e namazIt eshte e njejte sIkur per mashkullIn.
Nese ka me shume xhenaze pernjehere, atehere duhet te rendIten.
Ashtuqe para ImamIt duhet te jane meshkujt e pjekur, pastaj femIjte
meshkuj, pastaj grate e pjekura e ne fund vajzat e vogla, keshtu pra, behet
rendItja.
Ndersa kokat e tyre rendIten paralel me mesIn e grave, ashtuqe ImamI te
qendroje ne vendIn e duhur.
Ketu kam nje verejtje: shume njerez mendojne se per personat qe e bartIn
xhenazen me mIre eshte te falen ne nje saf me ImamIn, bIle dIsa mendojne se
patjeter eshte qe se paku nje ose dy vete te jene ne nje saf me ImamIn. Kjo eshte
gabIm.
SunetI eshte qe ImamI te qendron I vetem, e nese ata qe e bartIn xhenazen
nuk kane vend ne safIn e pare, atehere mund te rendIten mes safIt te pare dhe
ImamIt.

P-347: A Iejohet t'I faIet xhenazja personIt I cIII nuk ka faIur namaz,
personIt për të cIIIn dyshojmë se e ka faIur namazIn dhe personIt për të cIIIn
nuk dIjmë gjë! SI dhe, famIIja e tIj a e ka të Iejuar që ta nxjerrë atë njerI për
t'Iu faIur xhenazja!
PërgjIgje: Per ate te cIlIn dIhet se ka vdekur dhe nuk eshte falur, nuk lejohet
t'I falet xhenazja dhe nuk I lejohet famIljes se tIj qe ta nxjerrIn para besImtareve
per t'Ia falur namazIn.
Sepse ky person eshte kafIr, murtedd (I dalur nga ÌslamI).
Eshte oblIgIm qe per kete person te gropohet nje grope jashte varrezave dhe
te gjuhet aty, pa mos Iu falur xhenazja.
Ngase ky nuk merIton ndere, aI dIten e KIjametIt do te rIngjallet me
FaraonIn, HamanIn, KarunIn dhe Ubej Iben HalefIn.
Ndersa personIn per te cIlIn dyshojme apo nuk e njohIm, ketIj Ia falIm
xhenazen.
Ngase esenca eshte se aI eshte besImtar derIsa te na sqarohet e kunderta.

1
Në IadiiIin c Zcjd ilën Erlanii ,radijall-llaIu anIu, lur nori ¡csë icllirc në një
nanaz ×Icnazc dIc iIa. EdIc Fcsulull-llaIu la lërë lësIiu. E iransncion Muslini
në la¡iiullin c XIcnazcvc (2/659}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 220

Por, nuk prIshe gje nese njerIu dyshon ne kete person qe gjate lutjes se
xhenazes te thote: "D Zot nese eshte besImtar, fale dhe meshIroje..".
Sepse jo menyre e lutjes ka ardhur per personat te cIlet I akuzojne grate e
veta per tradhetI, mIrepo nuk kane kater deshmItare, andaj burrI ne betImIn e
peste thote: "|allkImI I All·llahut qofte mbI mua nese genjej", ndersa ajo thote:
"HIdherImI I All·llahut qofte mbI mua, nese aI e flet te verteten".

P-348: NamazI I xhenazes a ka kohë të caktuar! A Iejohet varrImI natën! A
ka numër të caktuar sesa xhemat duhet të ketë! SI dhe, a Iejohet t'I faIet
namazI te varret apo mbI varre!
PërgjIgje: NamazI I xhenazes nuk ka kohe te caktuar, per shkak se edhe
vdekja nuk ka kohe te caktuar.
Andaj, kurdo qe te vdese njerIu, duhet te lahet, vIshet me qefIn dhe I falet
xhenazja ne çfaredo kohe qofte, naten apo dIten.
SI dhe varroset ne çfaredo kohe te nates dhe dItes.
Perveç ne trI kohe, ne to nuk lejohet varrImI. Ato jane: prej fIllImIt te lIndjes
se dIellIt e derIsa te ngrItet sa nje shtIze, kur eshte dIellI ne zenIt (d.m.th. para
dreke afer dhjete mInuta) dhe para perendImIt te dIellIt, kur te jete dIellI larte sa
nje shtIze.
Ne keto trI kohe nuk lejohet varrImI, ndalImI ne kete rast ka per qellIm
ndalIm·haram.
Per kete bazohemI ne hadIthIn e Ukbeh Iben AmIrIt ,radIjall·llahu anhu, I cIlI
ka thene: "Ne tre kohe, Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, na ka
ndaluar qe te falemI dhe te varrosIm xhenazet".
1

Poashtu nuk eshte I caktuar numrI I xhematIt te ketIj namazI.
Nje person nese Ia fale, mjafton.
SI dhe lejohet qe ky namaz te falet te varret, dIjetaret e kane perjashtuar
kete namaz prej ndalImIt te faljes se namazeve te varret.
Kane thene: lejohet ta falIsh namazIn e xhenazes te varret dhe mbI varr.
Eshte vertetuar se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e falI
namazIn e xhenazes te varrI I asaj gruas e cIla u kujdeste per xhamIne, qe vdIq
naten dhe sahabet e varrosen. Pastaj Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
u tha: "Më treyonì ku e kc vcrrìn!", I treguan dhe e falI xhenazen.
2


P-34º: A Iejohet çdoherë faIja e namazIt të xhenazes për atë që mungon
apo ka kushte të veçanta!
PërgjIgje: hendImI I vertete I dIjetareve eshte se namazI I xhenazes per ate
qe mungon nuk lejohet, perveç nese nuk I eshte falur.
SIkurse te vdese dIkush ne ndonje vend te pabesImtareve dhe nuk Ia ka falur
askush namazIn, apo fundoset ne det apo lume dhe nuk I gjIndet trupI, ne kete rast
eshte vaxhIb t'I falet xhenazja.
Ndersa, atIj qe I eshte falur namazI, sIpas mendImIt te vertete nuk lejohet t'I
falet serIsh.
Ngase kjo nuk gjIndet ne sunet perveç ne rastIn e NexhashIut, mIrepo
NexhashIut nuk Ia kIshte falur askush xhenazen ne vendIn e tIj, ashtuqe Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, Ia falI namazIn e xhenazes ne |edIne.
J


1
Muslini në la¡iiullin c nanazii ië udIëiarëvc (1/568}.
2
DuIariu në la¡iiullin c ×Icnazcvc (1337} dIc Muslini në la¡iiullin c ×Icnazcvc
(956}.
3
DuIariu në la¡iiullin c Lëvdaiavc ¡ër Ensarëi (5/65} dIc Muslini në la¡iiullin c
XIcnazcvc (2/656}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 221

Poashtu gjate kohes se Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, kane
vdekur udheheqes dhe njerez autorItatIv, mIrepo nuk tregohet se ua ka falur
xhenazen.
0Isa dIjetare kane thene: U falet xhenazja per ate qe mungon atyre
personave, prej te cIleve ka dobI feja, prej pasurIse se tyre, punes se tyre apo
dIturIse se tyre, ndersa te tjereve nuk u falet.
E dIsa tjere kane thene: NamazI per ate qe mungon lejohet pa kurrfare
kushtI, ky eshte mendImI me I dobet.

P-350: Nëpër dIsa vende, të vdekurIt I varrosIn të shtrIrë në shpInë dhe
me duar mbI stomak, sI duhet të varroset!
PërgjIgje: |e te drejte, I vdekurI varroset ne nje ane, mbI krahun e djathte, I
kthyer kah kIbla.
Qabeja eshte kIble e besImtareve gjate jetes e poashtu edhe gjate vdekjes.
Ashtu, sIkurse ne gjume flIhet ne krah te djathte -sIç ka urdheruar Fesulull·
llahu· ashtu edhe I vdekurI vendoset ne krah te djathte.
Sepse edhe gjumI edhe vdekja kane te perbashket joshpIrtesIne.
All·llahu ,azze ue xhel·le, thote: "All-llahu ì merr shµìrtrat kur eshte
momentì ì vdek¡es se tyre, e edhe ate qe eshte ne y¡ume e nuk ka vdekur, e
atì¡ qe ì eshte caktuar vdek¡a e mban (nuk e kthen), e ate t¡etrìn (qe nuk ì
eshte caktuar vdek¡a, µor eshte ne y¡ume), e leshon (te kthehet) derì ne ajatìn
e caktuar. Vertet, ne keto ka aryumente µer n¡e µoµull qe mendon". (ez·Zumer
42). 0he ka thene: "Aì eshte qe ua merr shµìrterat naten dhe e dì çka veµruat
dìten, µasta¡ ¡u ny¡all (zy¡on) ne te (dìten), µer derì ne ajatìn e caktuar
(vdek¡e). Pasta¡ do te kthehenì e do t'¡u n¡ohto¡e me ate qe kenì µas veµruar".
(el·En'am 60).
Pra, I vdekurI duhet te vendoset ne krah te djathte, I kthyer kah kIbla.
Ate qe e ka pare pyetesI me sIgurI eshte rezultat I padIjes se atIj qe e ka
kryer varrImIn.
Perndryshe nuk dI se ndonje dIjetar thote se I vdekurI duhet te vendoset I
shtrIre ne shpIne dhe dy duart t'I vIhen mbI stomak.

P-351: A Iejohet IexImI I Kur'anIt te varret, Iutja për të vdekurIn pranë
varrIt të tIj sI dhe Iutja për vetveten te varret!
PërgjIgje: LexImI I Kur'anIt te varret eshte bIdat, ate nuk e ka vepruar as
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e as shoket e tIj, radIjall·llahu
anhum.
PasIqe as aI se ka bere e as shoket e tIj, atehere nuk na ka hIje neve qe te
shpIkIm kete prej mendjeve tona, sepse Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, ne hadIth te vertete thote: "çdo e shpìkur është bìdct, çdo bìdct humb]e dhe
çdo humb]e të bìe në Z]crr"
1
.
8esImtaret e kane oblIgIm qe te shkojne pas udhes se atyre qe kane kaluar,
shokeve te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe tabIIneve qe pasuan
ne menyren me te mIre, nese deshIrojne qe te jene ne mIresI dhe udhezIm.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "F]clc më e mìrë
është ]]clc e All·llchut, udhëzìmì më ì mìrë është udhëzìmì ì Muhcmmedìt".
2

Sa I perket lutjes se njerIut per te vdekurIn prane varrIt te tIj themI se nuk
prIshe gje.
|und te ndalet prane varrIt dhe te ben lutje ate qe deshIron, te thote: D Zot,
fale kete, D Zot meshIroje kete, D Zot fute ne xhenet, D Zot berja varrIn e gjere sI
dhe lutje tjera te ngjashme.

1
SIiI në ¡ycijcn c ircië.
2
Ilid.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 222

Ndersa, lutja e njerIut per vetveten te varret, themI: nese kete e ben me
qellIm paraprak, atehere eshte bIdat.
Sepse nuk lejohet te percaktohet ndonje vend per lutje, perveç nese ka
argument se duhet te percaktohet.
E nese nuk ka ndonje tekst per kete e as nuk gjen mbeshtetje ne sunetIn e
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, per percaktImIn e ndonje vendI per
lutje, atehere pa marre parasysh se çfare vendI eshte, themI se ky percaktIm eshte
bIdat.

P-352: Ç'është dIspozIta për vIzItën e varrezave dhe IexImIn e FatIhasë
atje! Poashtu a Iejohet që edhe gratë t'I vIzItojnë varret!
PërgjIgje: 7IzIta e varreve eshte sunet.
Ka porosItur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, qe te vIzItohen
pasIqe pate ndaluar, ka thene: "0 pctc ndclucr që t'ì vìzìtonì vcrret, e tcnì
vìzìtonì, sepse cto uc përku]to]në chìretìn".
1
Transmeton |uslImI.
Pra, vIzIta e varreve per perkujtIm dhe keshIllIm te vetvetes eshte sunet.
NjerIu kur I vIzIton te vdekurIt te varret, te cIlet derI dje ka qene bashke mbI
toke, te cIlet hanIn sIkur qe han ky, pInIn sIkur qe pIn ky dhe u kenaqnIn me kete
jete, por tanI jane bere pengj te veprave te tyre, nese kane punuar mIre do te
gjejne mIre, e nese keq do te gjene te keqen.
Kur I kujton keto, patjeter se do te keshIllohet dhe do t'I zbutet zemra.
Pastaj pendohet tek All·llahu ,azze ue xhel·le, nga mekatet e tIj ne respektIm
te CjIthfuqIshmIt.
AI qe do te vIzIton varret, mIre eshte qe te ben lutjen qe e ka bere Fesulull·
llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, dhe te cIlen Ia ka mesuar ummetIt te vet:
"Esselcmu cle]kum dcre kcumìn mu'mìnìn, ue ìnnc ìnshcAll·llchu bìkum lchìkun,
]erhcmull·llchul mustckdìmìne mìnnc uel muste'hìrìne, nes'elull·llche lenc ue
lekumul c]ì]e, All·llchumme lc tuhcr·rìmnc exhrehum, ue lcte]tìnnc bc'dehum, ue
y]ìr lenc ue lehum".
2

Por, nuk ka ndonje transmetIm se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, ka lexuar FatIhane kur I ka vIzItuar varret.
Kur bazohemI ne kete themI se lexImI I FatIhase gjate vIzItes se varreve eshte
ne kundershtIm me praktIken e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.
Sa I perket vIzItes se varrve nga ana e grave, ajo eshte haram.

Sepse Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, I ka mallkuar grate qe I
vIzItojne varret, ata qe I marrIn varret sI faltore dhe ata qe ndezIn qIrInj.
J

Pra, gruaja nuk e ka te lejuar t'I vIzIton varret, kjo dIspozIte eshte per ate
grua qe del prej shtepIse me qellIm te vIzItes se varreve.
Ndersa, nese kalon prane varreve pa qellIm paraprak, nuk prIshe gje qe te
ndalet aty dhe t'I pershendet banoret e varreve me pershendetjen qe na e ka
mesuar Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.
Pra, ka dallIm te grate mes asaj qe del me qellIm per vIzIten e varreve dhe
mes asaj e cIla kalon prane varreve pa qellIm paraprak dhe ndalet e I pershendet
varret.
E para, e cIla ka dalur prej shtepIse me ate qellIm, ajo ka bere gje te ndaluar
dhe e ka rrezIkuar vetveten nga mallkImI I All·llahut ,azze ue xhel·le, derIsa per
gruan tjeter s'prIshe gje.

1
Muslini në la¡iiullin c XIcnazcvc (977}.
2
Muslini në la¡iiullin c c ×Icnazcvc/ lrcu. Çla iIuIci lur IyIci ic varrci.
3
Elu Davudi në la¡iiullin c c ×Icnazcvc (3236}; TirnidIiu në la¡iiullin c Nanazii
(320}; Ncsaiu në la¡iiullin c XIcnazcvc (2042} dIc Ilën Ma×Ic në la¡iiullin c c
×Icnazcvc (1575}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 223


P-353: Në dIsa vende ka një tradItë, ashtuqë kur të vdesë dIkush, në
shtëpInë e tIj Iexojnë Kur'an me zë të Iartë sI dhe duke përdorur zmadhues të
zërIt. A Iejohet kjo!
PërgjIgje: ThemI se kjo veper pa dyshIm eshte bIdat, kjo nuk eshte praktIkuar
as ne kohen e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e as ne kohen e
shokeve te tIj, radIjall·llahu anhum.
Kur'anI Ia lehteson njerIut merzIte nese e lexon njerIu ne vete, sa ta degjoje
vete, e jo ta rrIte zerIn me zmadhues saqe ta degjoje secIlI njerI, bIle edhe
njerezIt qe jane duke lozur e poashtu e degjojne edhe ata njerez qe jane duke
degjuar Instrumente muzIkore, ashtuqe degjojne edhe Kur'anIn edhe muzIken, e
kjo duket sIkurse jane duke lozur dhe u tallur me Kur'anIn.
Pastaj, te mbledhurIt e famIljes per te prItur njerez qe do te vIjne per
ngushellIme, eshte prej veprave te panjohura ne kohen e Fesulull·llahut ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, bIle dIsa dIjetare kane thene se eshte bIdat.
|u per kete, mendojme se nuk lejohet te mblIdhet famIlja dhe te prese
ngushellIme, perkundrazI, duhet t'I mbyllIn dyert.
Nese dIkush I takon ne treg apo vjen ndonje prej dashamIreve, pa ndonje
pregatItje per kete takIm dhe duke mos e hapur deren per secIlIn, atehere s'prIshe
gje.
Ndersa, te mbledhurIt dhe hapja e dyerve per te prItur njerez, kjo gje nuk ka
qene e njohur ne kohen e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem.
8Ile dIsa nga shoket e Fesulull·llahut, mbledhIne te famIlja e te vdekurIt dhe
shtrImIn e sofres e kane konsIderuar prej vajtImIt.
7ajtImI dIhet faremIre se eshte prej mekateve te medha, sepse Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e ka mallkuar ate qe vajton dhe ate qe e degjon
vajtImIn.
Ka thene: "\c]tues]c nëse nuk pendohet pcrc vdek]es, dìtën e kì]cmetìt do
të rìny]cllet e veshur me bluzë nyc kctrcnì dhe pcrzmore me zy]ebc".
1

All·llahu na ruajte.
Ì keshIlloj vellezerIt besImtare qe t'I lene keto vepra te shpIkura, kjo eshte
me mIre per ata dhe me mIre per te vdekurIn, ngase Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu
alejhI ue sel·lem, na ka lajmeruar se I vdekurI denohet per shkak te qajtjes se
famIljes per te dhe vajtImIt qe Ia bejne.
QellImI I fjales "denohet" ne kete rast eshte per qellIm I vIe shume rende per
kete te qajtur dhe kete vajtIm.
Ndersa nuk denohet ashtu sI denohet vepruesI I tyre, sepse All·llahu
,subhanehu ue teala, thote: "Askush nuk do te barte barren e t¡etrìt". (el·En'am
164).
Prej asaj se I vIe shume rende nuk do te thote se denohet.
A ke pare hadIthIn: "0dhëtìmì është p]esë e dënìmìt".
2

Por, ne realItet udhetImI nuk eshte denIm, porse lodhjet dhe merzIte
konsIderohen sI denIm.
Poashtu njerezIt shpesh e perdorIn fjalen: "Po me denon koka" kur ka ndonje
merzI apo çeshtje te rende.
SIdoqofte, une I keshIlloj te gjIthe vellezerIt qe te largohen nga keto tradIta
te cIlat vetem mund t'I largojne prej kenaqesIse se All·llahut, ndersa te vdekurve
ue shton denImIn.



1
Muslini në la¡iiullin c XIcnazcvc (934}.
2
DuIariu në la¡iiullin c Unrcs (1804} dIc Muslini në la¡iiullin c UdIëIcqjcs
(1927}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 224































Fetvate e zeqatIt

P-354: CIIat janë kushtet për të qenë obIIgIm zeqatI!
PërgjIgje: Kushtet per oblIgImIn e zeqatIt jane: ÌslamI, lIrIa, posedImI I
nIsabIt (sasIse se caktuar) ne menyre te sIgurte dhe kalImI I nje vItI, perveç ne
drIthera dhe fryte.
Sa I përket IsIamIt, eshte kusht, sepse pabesImtarI nuk e ka oblIgIm zeqatIn,
dhe nuk pranohet prej tIj nese e jep ne emer te zeqatIt, ngase All·llahu ,azze ue
xhel·le, ka thene: "Mosµranìmìn e dhenìeve te tyre nuk e µenyoì t¡eter y¡e
vetem µse ata mohuan All-llahun dhe te deryuarìn e Tì¡, dhe namazìn e jalìn
vetem me µertacì, e lemoshen nuk e ¡aµìn ndryshe µos duke urre¡tur". (et·
Teube 54).
Por, fjala jone: Nuk e ka oblIgIm zeqatIn dhe nuk pranohet prej tIj, nuk do te
thote se aI e ka te falur kete ne ahIret, perkundrazI aI do te denohet.
Sepse All·llahu, subhanehu ue teala, ka thene: "Secìlì n¡erì eshte µenye ì
veµres se vet. Perveç atyre te d¡athteve. Qe ¡ane ne Xhennete e ì be¡ne µyet¡e
n¡erì-t¡etrìt, µerkìtazì me krìmìnelet (e u thone): "çka u sollì ¡uve ne Sekarî"
Ata thone: "Nuk kemì qene µre¡ atyre qe jaleshìn (qe benìn namaz); Nuk kemì
qene qe ushqyenìm te varjerìt; 0he kemì qene qe µerzìheshìm me te t¡eret ne
µune te kota. 0he kemì qene qe nuk e besonìm dìten e y¡ykìmìt. 0erìsa na
erdhì e verteta (vdek¡a)!". (el·|uddeththIr J8·47).
Keto ajete aludojne se kafIrat do te denohen per mospraktIkImIn e urhderave
te ÌslamIt, dhe ashtu eshte.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 225

LIrIa: Sepse robI nuk ka pasurI te veten, ngase vete eshte pasurI e zoterIut te
vet.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush e shet ndon]ë
rob që posedon pcsurì, pcsurìc ì tckon shìtësìt të tì] përveç nëse kushtëzon
blerësì".
1

Pra, aI nuk posedon pasurI qe te jete I oblIguar me dhenIen e zeqatIt.
Nese e zeme se robI ka grumbulluar ndonje pasurI, ajo pasurI ne fund kthehet
te zoterIu I tIj, sepse zoterIu ka te drejte te merr nga ato qe posedon robI.
Keshtuqe pasurIa e tIj eshte e manget dhe nuk eshte e sIgurte sIkurse pasurIa
e te lIreve.
PosedImI I nIsabIt: 0.m.th qe njerIu te posedon pasurI e cIla arrIn nIsabIn, te
cIlen e ka percaktuar sherIatI.
SasIa e nIsabIt ndryshon varesIsht nga llojI I pasurIse.
Nese pasurIa e tIj nuk e arrIn nIsabIn, atehere nuk e ka oblIgIm te jep zeqat,
ngase pasurIa e tIj eshte e paket.
NIsabI ne bagetI ka fIllIm dhe mbarIm, ndersa ne pasurI tjera ka fIllIm dhe çka
te jete me teper llogarItet.
KaIImI I një vItI: Sepse po te oblIgohej brenda me pak se nje vItI do te Ishte
padrejtesI ndaj te pasurve, sI dhe po te oblIgohej pas me shume se nje vItI, do te
demtoheshIn ata te cIlet e merItojne zeqatIn.
Ashtuqe prej urtesIse se sherIatIt Ishte qe te caktohet nje kohe per tu
oblIguar, e cIla eshte nje vIt.
Ne kete ka poashtu barabaresI mes te pasurve dhe te varfurve.
0uke u bazuar ne kete pra, nese ndodhe qe dIkush te vdes apo ta humbe
pasurIne para se te plotesoje nje vIt, atehere bIe oblIgImI I zeqatIt.
Ne kalImIn e nje vItI te pasurIse ben perjashtIm: fItImI I tregtIse, te
posalIndurIt e bagetIve, drItherat dhe frytet.
KalImI I vItIt per fItImIn e tregtIse llogarItet sIpas kalImIt te vItIt te pasurIse
esencIale.
Per te posalIndurIt vItI llogarItet ne baze te nenave te tyre.
Ndersa per drItherat dhe frytet koha e tyre eshte menjehere pas korrjes apo
vjeljes se tyre.

P-355: Në çfarë mënyre jIpet zeqatI për të ardhurat mujore!
PërgjIgje: |e se mIrI eshte qe kur rroga e pare ta plotesoje nje vIt, atehere e
jep zeqatIn nga pasurIa e grumbulluar momentalIsht.
Per pasurIne qe e ka plotesuar vItIn, Ia dhé zeqatIn ne kohe te vet, ndersa per
ate qe nuk e plotesuar vItIn, Ia dhé zeqatIn para kohe.
0henIa e zeqatIt para kohe nuk prIshe gje.
Kjo eshte me lehte sesa te caktoje sasIne e duhur per çdo muaj.
|Irepo nese e cakton ate sasI dhe e jep çdo muaj, atehere nuk ka oblIgIm te
jep zeqat.
Sepse prej kushteve te oblIgImIt te zeqatIt eshte kalImI I nje vItI.

P-356: A duhet të jIpet zeqatI për pasurInë e fëmIsë dhe të çmendurIt!
PërgjIgje: Per kete çeshtje dIjetaret jane ndare ne mendIme, dIkush prej
tyre thote:
0henIa e zeqatIt per pasurIne e femIse dhe te çmendurIt nuk eshte oblIgIm.
Per kete bazohen ne rregullIn se: kur ngarkohet (oblIgohet) besImtarI per
ndonje veper nga ana e sherIatIt:
0Ihet mIrefIllI se femIju dhe I çmendurI nuk bejne pjese ne kete ngarkIm,
andaj nuk e kane vaxhIb dhenIen e zeqatIt.

1
DuIariu (2379} dIc Muslini në la¡iiullin c SIiillcrjcs (1543}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 22ó

0Isa tjere thone: 7axhIb eshte dhenIa e zeqatIt prej pasurIse se tyre -dhe kjo
eshte e vertete· sepse zeqatI ka lIdhje dIrekte me pasurIne.
Ketu nuk shIkohet ne poseduesIn e asaj pasurIe, ngase All·llahu ,azze ue xhel·
le, ka thene: "Merr nya µasurìte e tyre lemoshe". (et·Teube 10J).
Pra, pasurIne e ka bere sI shenje per te qene oblIgIm zeqatI.
Poashtu kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e dergoI |uadh
Iben XhebelIn ne Jemen, e porosItI: "..mësoì ctc se All·llchu u kc ccktucr lëmoshë
(zeqct) në pcsurìtë e tyre, e cìlc mìrret pre] të pcsurve dhe u kthehet të
vcr]urve".
1

0uke u bazuar ne kete, themI se eshte vaxhIb te jIpet zeqat per pasurIne e
femIse dhe te çmendurIt, dhenIen e zeqatIt e kryen pergjegjesI I tyre.

P-357: ßorxhdhënësI a duhet të jep zeqat!
PërgjIgje: AI qe I ka dhene borxh dIkujt nuk e ka oblIgIm te jep zeqat per ate
pasurI perderIsa nuk I kthehet, ngase ate pasurI nuk e ka ne duar te veta.
Nese I ka dhene borxh ndonje te pasurIt, atehere duhet te jep zeqat per ate
pasurI çdo vIt.
Nese e jep zeqatIn sebashku me pasurIne qe e ka, e ka kryer oblIgImIn.
E nese nuk e jep me pasurIne qe e ka, atehere e ka oblIgIm qe kur t'Ia ktheje
te hollat aI I pasurI te jep zeqatIn per ate pasurI per te gjItha vItet e kaluara.
Kjo, per shkak se te pasurIt mundet t'Ia kerkosh borxhIn kur te duash, e
moskerkImI ne kete rast ka ndodhur me pelqImIn e borxhdhenesIt.
Ndersa nese borxhmarresI eshte I varfur apo eshte I pasur, mIrepo nuk mund
qe t'I ktheje, atehere nuk e ka oblIgIm qe te jep zeqat per ate pasurI çdo vIt,
ngase ate pasurI nuk mund ta posedosh, All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "Po
ne qojte se aì (borxhlìu) eshte ne y¡end¡e te veshtìre, atehere benì n¡e µrìt¡e
derì sa te vì¡e ne n¡e çlìrìm". (el·8ekare 280).
PasIqe nuk mund ta merr kete pasurI dhe te perfItoje me te, atehere nuk
duhet te jep zeqat.
Kur t'Ia kthejne borxhIn, atehere:
0Isa dIjetare thone: 0uhet te pret plotesImIn e nje vItI e pastaj te jep zeqat.
E dIsa tjere thone: Jep zeqat per nje vIt, e kur te kaloje edhe nje vIt jep
serIsh e keshtu me rradhe. Kjo eshte me e sIgurte, uAll·llahu A'lem.

P-358: A mundet që prej pasurIsë së zeqatIt t'I Iahet borxhI atIj të vdekurI
I cIII nuk ka Iënë pasurI!
PërgjIgje: Ìben Abdul8errI dhe Ebu UbejdI kane permendur se ka Ixhmae
(pajtueshmerI te plote) se nuk lahet borxhI I te vdekurIt prej zeqatIt.
|Irepo realItetI tregon se ne kete çeshtje ka hIlaf (mospajtIm).
ShumIca e dIjetareve thone: Nuk lahet borxhI I te vdekurIt prej zeqatIt, sepse
I vdekurI eshte transferuar ne ahIret dhe ate nuk e godet aI turp dhe poshterIm nga
borxhI ashtu sI I godet te gjallIt.
SI dhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, nuk I lante borxhet e te
vdekurve prej pasurIse se zeqatIt, por I lante prej pasurIse se fej'e·ut
2
kur çlIronte
ndonje vend.
Kjo na ben me dIje se nuk ben t'I lahet borxhI te vdekurve nga pasurIa e
zeqatIt.
Thuhet: Nese I vdekurI ka marrur borxh prej njerezve dhe ka pasur qellIm qe
t'ua ktheje, atehere All·llahu ,subhanehu ue teala, do t'Ia laje borxhet me
8ujarIne dhe FIsnIkerIne e tIj, e nese ka marrur borxhe prej njerezve per t'I

1
DuIariu në la¡iiullin c Zcqaiii (1395} dIc Muslini në la¡iiullin c Inanii (19}.
2
Fcj'ë quIci ¡asuria c cila nirrci nc çlirinin c ndonjë vcndi ¡a lufië. Ndërsa
¡asuria c cila nirrci nc çlirinin c ndonjë vcndi nc lufië quIci ganinci. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 227

mashtruar ata, atehere ky e ka demtuar vetveten, borxhI I mbetet, dhe ne dIten e
CjykImIt e lane.
Une mendoj se ky mendIm eshte me afer te vertetes, se nuk I lahet borxhI te
vdekurve nga pasurIa e zeqatIt.
|und te thuhet edhe keshtu: 0uhet te behet dallIm mes asaj kur te gjallIt
kane nevoje per pasurIne e zeqatIt, sIç eshte varferIa, xhIhadI, borxhI etj; dhe mes
asaj kur te gjallIt nuk kane nevoje per zeqat.
Ne rastIn kur te gjallIt kane nevoje per zeqat, atehere te gjalleve u jIpet
perparesI ndaj te vdekurve.
Ndersa ne rastIn kur te gjallIt nuk kane nevoje per zeqat, atehere nuk prIshe
gje qe me pasurIne e zeqatIt te lajme borxhet e te vdekurve te cIlet nuk kane lene
pasurI.
Ky sI duket eshte mesI mes dy mendImeve.

P-35º: A është me vend sadakaja e borxhIIut! SI dhe, a bIe ndonjë obIIgIm
I sherIatIt për personIn I cIII ka borxhe!
PërgjIgje: Sadakaja eshte lemoshe dhe bamIresI ndaj roberve te All·llahut,
gje te cIlen e ka preferuar sherIatI nese jIpet ne vend te duhur.
NjerIu shperblehet per te dhe dIten e KIjametIt secIlI do te jete nder hIjen e
sadakase se tIj.
Sadakaja eshte e pranuar nese I ploteson kushtet e pranImIt, pa marrur
parasysh a ka njerIu borxh apo nuk ka.
Kushtet e pranImIt jane: SInqerItetI ndaj All·llahut ,azze ue xhel·le, e fItuar
me hallall dhe te jIpet ne vend te duhur.
Nese I ploteson keto kushte atehere eshte e pranuar sIpas aludImeve te
sherIatIt. Nuk eshte kusht qe njerIu te mos kete borxhe.
|Irepo nese borxhI I tIj Ia perfshIn gjIthe pasurIne qe e ka, atehere nuk eshte
prej urtesIse e as prej mendjes qe te jep sadaka ·sadakaja eshte e pelqyer e jo
vaxhIb· e te le anash borxhIn te cIlIn e ka vaxhIb ta lane.
Le te fIllon se parI me vaxhIbIn pastaj mundet te jep sadaka.
Nese jep sadaka dhe ka aq borxh saqe Ia perfshIne gjIthe pasurIne, dIjetaret
kane dy mendIme:
a. Nuk I lejohet te jep sadaka, sepse kjo eshte demtIm per borxhdhenesIn dhe
I ze kembet e veta me kete borxh te cIlIn e ka vaxhIb ta laje.
b. Lejohet, por me mIre eshte te mos jep.
SIdoqofte, nuk eshte mIre qe njerIu I cIlI ka borxhe derI ne kete mase qe te
jep sadaka, perderIsa nuk I lane borxhet.
Sepse vaxhIbI ka perparesI ndaj gjerave vullnetare.
Sa I perket oblIgImeve te sherIatIt te cIlat I falen borxhlIut derIsa t'I kthen
borxhet, prej atyre eshte HaxhI.
HaxhIn nuk e ka oblIgIm personI qe ka borxhe perderIsa t'I lane borxhet.
Ndersa per zeqatIn, dIjetaret jane ndare ne mendIme se a e ka oblIgIm te jep
zeqat apo jo:
0Isa thone: DblIgImI I zeqatIt bIe per borxhlIun, pa marrur parasysh a posedon
pasurI te hapet apo te fshehte.
Te tjere thone: DblIgImI I zeqatIt nuk bIe nga borxhlIu, perkundrazI aI duhet
te jep zeqatIn e gjIthe pasurIse qe posedon, edhe nese borxhet jane aq, saqe Ia
ulIn edhe nIsabIn.
E dIsa tjere kane detajIzuar, kane thene: Nese posedon pasurI te fshehte e
cIla nuk duket per njerezIt tjere, sIkurse te hollat dhe mallI I tregtIse, atehere
oblIgImI I zeqatIt bIe nga ky person borxhlI.
E nese posedon pasurI te hapet sIkurse bagetI dhe fryte, atehere oblIgImI I
zeqatIt nuk bIe.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 228

E vërteta sIpas mendImIt tIm eshte oblIgImI I zeqatIt nuk bIe, pa marrur
parasysh a posedon pasurI te hapet apo jo.
CjItheçka posedon, eshte pasurI per te cIlen duhet dhene zeqat.
Andaj duhet ta jep zeqatIn edhepse ka borxhe.
Sepse zeqatI eshte e drejte dIrekte e pasurIse, kjo shIhet ne ajetIn: "Merr
µre¡ µasurìse se tyre lemoshe qe t'ì µastrosh me te dhe t'u shtosh (te mìrat)
dhe n¡ekohesìsht lutu µer ta, se lut¡a ¡ote eshte qetesìm µer ta". (et·Teube
10J).
Poashtu kur Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, e dergoI |uadh
Iben XhebelIn ne Jemen, e porosItI: "..mësoì ctc se All·llchu u kc ccktucr lëmoshë
(zeqct) në pcsurìtë e tyre, e cìlc mìrret pre] të pcsurve dhe u kthehet të
vcr]urve".
1

Ky hadIth gjIndet ne SahIhul 8uharI me kete tekst.
|e kete argument nga Kur'anI dhe sunetI e verejme se ketu behet fjale per dy
gjera te ndryshme.
Nuk ka kundershtIm mes zeqatIt dhe borxhIt, sepse borxhI eshte oblIgIm
dIrekt I personIt, ndersa zeqatI oblIgIm dIrekt I pasurIse.
Pra, qe te dyte kane gjendje te ndryshme ne te cIlat oblIgohen, andaj ska
mes tyre kundershtIm e as ndeshje.
Ashtu pra, borxhI mbetet ne pergjegjesI te borxhlIut, ndersa zeqatI mbetet ne
pasurI dhe duhet ta jep me çdo kusht.

P-360: Një njerI nuk e ka dhënë zeqatIn katër vIte, çka duhet të bëjë!
PërgjIgje: Ky njerI eshte mekatar per vonImIn e zeqatIt, sepse oblIgIm eshte
qe zeqatI te jIpet menjehere sa te oblIgohet, e jo ta vonon.
Sepse oblIgImet ne esence jane te oblIguara te kryhen ne moment.
Ky njerI duhet te beje teube per mekatIn qe ka bere dhe e ka oblIgIm qe te
jep zeqatIn per te gjItha vItet e kaluara. Nuk I bIe nga oblIgImI asgje.
Pra, duhet te pendohet dhe te shpejtoje me dhenIen e zeqatIt para se te
fundoset edhe me tej ne mekate.

P-361: A duhet të jIpet zeqatI për bagëtItë të cIIët gjysëm vItI janë
ushqyer me tagjI dhe sanë!
PërgjIgje: 8agetIte te cIlat ushqehen me tagjI dhe sane gjysem vItI te plote,
per ato bagetI nuk jIpet zeqat.
Per shkak se zeqatI ne bagetI nuk eshte I oblIguar perveç nese ato kullosIn nga
ajo qe ka dhene All·llahu ne toke, dhe kjo kullose te jete gjate tere vItIt apo
pjesen me te madhe te vItIt.
E ajo qe kullote gjysem vItI apo me shume, atehere nuk jIpet zeqat, perveç
nese ato bagetI jane per tregetI, ne ate rast e ka dIspozIten e njejte sIkur mallI I
tregtIse.
Nese eshte keshtu, atehere duhet te jIpet zeqat duke e vleresuar vleren e
tyre, pastaj nga ajo vlere te jIpet nje e katerta (1/4) e nje te dhjetes (1/10),
d.m.th. 2.5º nga vlera e tyre.

P-362: Para tre vIteve kam bIerë një shtëpI, e në të -eIhamdu IIIa- ka tre
paIma që japIn fryte dyIIojesh, japIn fryte shumë. Andaj a duhet të jap zeqat
pasIqë është gjendja kështu!
Nëse përgjIgjeja është po, e njerëzIt për këtë nuk dIjnë pothuajse aspak,
atëherë më duhet të ju pyes dIsa pyetje IIdhur me këtë.
FIIIImIsht: SI mund ta dIj a e kanë arrItur nIsabIn apo jo, gjersa unë vjeII
nga ato vazhdImIsht!

1
DuIariu në la¡iiullin c Zcqaiii (1395} dIc Muslini në la¡iiullin c Inanii (19}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 22º

Pastaj: SI përcaktohet zeqatI! A jIpet nga çdo IIoj veçmas apo mund të
bëhen bashkë dhe të jIpet zeqatI prej një IIojIt! A më Iejohet të jap zeqatIn me
të hoIIa! SI dhe çka duhet të bëjë për vItet që kanë kaIuar!
PërgjIgje: Ate qe e permendI pyetesI se shumIca e njerezve nuk dIjne
dIspozIten per palmat qe jane neper shtepI, eshte e vertete.
Shume njerez kane nga shtate, dhjete, me pak ose me shume palma, frytet e
te cIleve arrIjne nIsabIn, mIrepo ata nuk dIjne se per ato duhet dhene zeqat.
|endojne se zeqatI eshte vetem per ato palma qe jane ne kopshte, ndersa
zeqatI per frytet e palmave jIpet pa marrur parasysh a gjInden ne kopshte apo
shtepI.
Ky person, duhet te thIrre nje njerI I cIlI ka pervoje, t'I tregon sasIne e
fryteve qe mund ta bejne keto palma dhe a e arrIjne nIsabIn apo jo:
Nese e arrIjne nIsabIn, atehere ne çfare forme duhet te jep zeqat gjersa ky I
vjel ato vazhdImIsht:
Ashtu sI tregoI pyetesI, mendoj se ne kete rast, vleresohet vlera e palmave e
pastaj paguhet gjysma e nje te dhjetes se asaj vlere.
Kjo eshte me lehte per pronarIn dhe me e dobIshme per nevojtarIn -kam per
qellIm pagImIn ne te holla, eshte me e dobIshme per nevojtarIn dhe vleresImI I saj
ne te holla eshte me e lehte per pronarIn·.
Zeqat duhet te jep 5º, gjersa zeqatI ne pasurI eshte 2.5º.
Ne kete rast duhet te jep 5º sepse eshte duke dhene zeqat per fryte e jo per
pasurI tregtIe.
Sa I perket vIteve te kaluara, ne te cIlat -pa dIje· nuk e ka dhene zeqatIn, aI,
tanI duhet te vleresoje frytet e kaluara dhe tanI te jep zeqatIn.
AI nuk ka mekat per ate se e ka vonuar zeqatIn, nga shkaku se nuk e ka dItur,
por, e ka patjeter te jep zeqate per ato vIte.

P-363: Sa është nIsabI I arIt dhe argjendIt! 0he sa është sasIa e sa'aut të
PesuIuII-IIahut ,saI-IaII-IIahu aIejhI ue seI-Iem, me kIIogram!
PërgjIgje: NIsabI I arIt eshte njezet mIthkale, I cIlI ne gram eshte 85g.
Ndersa nIsabI I argjendIt eshte 140 mIthkale, I cIlI me dIrhem te argjendte te
ArabIse SaudIte eshte 56 rIjal.
SasIa e sa'aut te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, eshte dy
kIlogram e katerdhjet gram (2040g) me grure te qete.

P-364: Një njerI I ka dIsa vajza, të cIIave u ka dhënë arI, I cIII arI sëbashku
arrIn vIerën e nIsabIt. Ndërsa po te vIerësohej veçmas nuk e arrIjnë nIsabIn. A
duhet t'a mbIedhë sëbashku dhe të jep zeqat!
PërgjIgje: Nese kete arI ua ka dhene qe t'Ia kthejne me vone, atehere ky arI
eshte I tIj dhe e ka oblIgIm ta mbledhe sebashku. Nese e arrIn nIsabIn, duhet te jep
zeqatIn.
E nese kete arI ua ka dhuruar bIjave te tIj, atehere ajo eshte prone e tyre dhe
ku nuk e ka oblIgIm qe t'a mbledhe arIn e secIles vajze dhe t'I beje sebashku.
Sepse prona e secIles nga ato eshte ne vete.
Pra, arI I ndonjeres nese e arrIn nIsabIn, atehere duhet te jep zeqat,
perndryshe, nuk duhet.

P-365: Nëse dIkush Ia jep zeqatIn dIkujt që e merIton, e pastaj ky
(marrësI) Ia dhuron këtIj (dhënësIt), a I Iejohet ta pranojë këtë dhuratë!
PërgjIgje: Nese dIkush Ia jep zeqatIn dIkujt qe e merIton, e pastaj ky Ia
dhuron ketIj, nuk prIshe gje nese e pranon, me kusht qe mos te kene mes vete
marreveshje per kete.
Por, me e sIgurte eshte te mos e pranoje.

FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 230

P-366: A I Iejohet njerIut që në vend të zeqatIt të pasurIsë të jep rroba
apo dIç tjetër!
PërgjIgje: Jo, nuk lejohet.

P-367: Nëse sëbashku me arI ka edhe eImaz apo dIç tjetër, sI përcaktohet
zeqatI!
PërgjIgje: Ate e percaktojne njerezIt qe kane pervoje.
0uhet te shkon te tregtaret e arIt, qe ata te shohIn se aI arI a e arrIn vleren e
nIsabIt apo jo.
Nese nuk e arrIn ate vlere atehere nuk duhet te jep zeqat, perveç nese ka
edhe arI tjeter me te cIlIn e ploteson nIsabIn, atehere shIhet ne vleren e arIt me
elmaz dhe jIpet nje e katerta e nje te dhjetes zeqat.

P-368: A Iejohet të jIpet zeqatI për ndërtImIn e xhamIve! SI dhe kush
IIogarItet fukara!
PërgjIgje: Nuk lejohet dhenIa e zeqatIt jashte tete fondeve te cIlat I ka
permendur All·llahu, ngase ato I ka permendur ne menyre perkufIzImI, ka thene:
"All-llahu caktoì oblìyìm qe zeqatì t'u tako¡e vetem: jukarave, te nyrateve
(mìskìnave), µunon¡esve (qe e tubo¡ne), atyre qe duhet µerjìtuar zemrat (te
dobteve ne besìm), e duhet dhene edhe µer lìrìm nya roberìa, te mbyturve ne
bory¡e, ne rruyen e All-llahut dhe atì¡ qe ka mbetur ne rruye. All-llahu eshte l
0ìtur dhe l Urte". (et·Teube 60).
Pra, nuk lejohet te jIpet per ndertImIn e xhamIve, dhe per mesImIn e dIturIse
(shkolla) etj.
Ndersa lemoshat tjera te pelqyera, me mIre eshte te jIpen aty ku ka me
shume dobI.
Fukaraja I cIlI e merIton zeqatIn eshte aI I cIlI nuk ka ate qe I mjafton atIj dhe
famIljes se vet per nje vIt, varesIsht prej vendIt dhe kohes.
Ka mundesI qe me 1000 rIjal ne ndonje vend apo kohe te llogarItesh I pasur,
ndersa ne vend tjeter nuk llogarItesh per shkak te standardIt te larte jetesor.

P-36º: A jIpet zeqatI për veturat që jIpen me qIra (rent) dhe veturat
personaIe!
PërgjIgje: 7eturat te cIlat njerIu I jep me qIra per transport apo veturat
personale te cIlat I perdore per veten, per te gjItha keto nuk jIpet zeqat.
Por, ka zeqat ne te hollat te cIlat I merr prej qIrase se tyre nese e arrIjne
nIsabIn ne vete apo me bashkangjItjen me te holla tjera te cIlat e kane kaluar nje
vIt.
E njejta dIspozIte eshte edhe per pasurIte e tjera te patundshme, te cIlat
jane te pergatItura per qIra.
Pra, nuk jIpet zeqat per vlerat e tyre, por jIpet zeqat per te hollat qe mIrren
nga qIraja e tyre.

P-370: Ç'është dIspozIta IIdhur me shtëpInë e dhënë me qIra!
PërgjIgje: ShtepIa e dhene me qIra nese paraprakIsht eshte e pergatItur per
qIra dhe shfrytezIm, atehere nuk jIpet zeqat per vleren e asaj shtepIe.
Porse, zeqat jIpet per te hollat e qIrase nese e plotesojne vItIn nga momentI I
kontrates.
E nese eshte ne menyre qe nuk plotesohet vItI, serIsh nuk ka zeqat, sIkurse te
jep nje shtepI me qIra per 10 000 rIjal, dhe ne momentIn e kontrates I merr 5000
rIjal dhe I harxhon, e ne gjysem te vItIt I merr edhe 5000 rIjal dhe I harxhon para
se te plotesohet vItI, atehere nuk ka zeqat.
Sepse kjo pasurI nuk e ka kaluar nje vIt.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 231

Por, nese ate shtepI paraprakIsht e ka pergatItur per tregetI dhe pret qe te
fIton, mIrepo thote: 'PasIqe derI tanI nuk u shIt, po e jap me qIra'.
Ne kete rast aI duhet te jep zeqat per vleren e shtepIse e poashtu edhe per te
hollat e marrura nga qIraja nese e kane kaluar nje vIt, sIç sqaruam me larte.
E ka oblIgIm dhenIen e zeqatIt per vleren e shtepIse nga shkaku se e ka bere
gatI per tregetI, e jo qe t'I mbese e as per shfrytezIm.
Andaj, çdo gje me te cIlen deshIrohet te behet tregetI dhe perfItIm, per te
duhet te jIpet zeqat.
8azohemI ne fjalen e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,: "\eprct
vlerësohen sìpcs qëllìmìt, dhe secìlìt ì tckon c]o që kc vendosur".
1

Ky qe ka pasurI dhe me to deshIron te perfItoje, ky pra, ka per qellIm
perfItImIn nga vlera e saj e jo nga ajo konkret.
Por, pasIqe vlera e saj eshte dIrhem dhe te holla, atehere duhet te jep zeqat
per ato dIrhem dhe te holla.
0uke u bazuar ne kete themI se ky I cIlI me shtepIne ka per qellIm tregetIne
dhe perfItImIn, ky e ka vaxhIb te jep zeqat per vleren e shtepIse e poashtu edhe
per te hollat nga qIraja nese e plotesojne vItIn.

P-371: NjërI ka bIerë tokë që më vënë të banojë në të, por pas tre vIteve
e vendos që ta bëjë për tregëtI. Kështuqë, për vItet e kaIuara a duhet të jep
zeqat!
PërgjIgje: Nuk e ka oblIgIm te jep zeqat per kete, sepse ne vItet qe kane
kaluar aI ka dashtur ta shfrytezoje per banIm.
Por, prej momentIt kur e ka vendosur qe ta beje per tregetI dhe perfItIm,
fIllon te llogarItet vItI.
Andaj, kur te plotesohet vItI, e ka oblIgIm te jep zeqat.

P-372: A Iejohet të jIpet zeqatI I fItrIt (sadekatuI fItrI) në dhjetë dItët e
para të PamazanIt!
PërgjIgje: ZeqatI I fItrIt (lemosha e nderprerjes se agjerImIt) quhet keshtu
sepse nderprerja e agjerImIt eshte shkak per te.
PasIqe nderprerja e agjerImIt te FamazanIt eshte shkak I kesaj lemoshe,
atehere kjo lemoshe duhet te jete ne nje kohe me nderprerjen e agjerImIt e jo
para saj.
|u per kete, koha me me vlere per ta dhene kete zeqat eshte dIta e 8ajramIt
para namazIt te 8ajramIt.
Por, lejohet qe te jIpet nje ose dy dIte para 8ajramIt per shkak te lehtesImIt
qe I ofrohet dhenesIt dhe marresIt.
Ndersa, te jIpet para kesaj kohe, mendImI me I vertete eshte se nuk lejohet.
SIpas kesaj, kuptojme se dhenIa e sadakut fItrIt ka dy kohe: Kohe ne te cIlen
lejohet d.m.th. nje apo dy dIte para 8ajramIt; dhe kohe me me vlere d.m.th. dIten
e 8ajramIt para namazIt.
E sa I perket vonImIt te tIj derI pas namazIt, ajo eshte haram dhe nuk e
shlyen kete sadaka.
Per kete bazohemI ne hadIthIn qe e transmeton Ìben AbbasI ,radIjall·llahu
anhu,: "Kush e ]ep ctë pcrc ncmczìt, cì është zeqct ì prcnucr, e kush e ]ep pcs
ncmczìt, c]o është sìkur çdo scdckc t]etër".
2


1
DuIariu në la¡iiullin c Fillinii ië VaIjii dIc Muslini në la¡iiullin c UdIëIcqjcs
(1907}.
2
Elu Davudi në la¡iiullin c Zcqaiii (1609}; Ilën Ma×Ic në la¡iiullin c Zcqaiii
(1827}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 232

Prej kesaj ben perjashtIm rastI me njerIun I cIlI nuk e ka dItur se eshte dIte
8ajramI, sIkurse te banoje ne largesI dhe nuk Informohet perveçse vone apo dIç
ngjashem.
Ne kete rast nuk prIshe gje qe ta jep kete zeqat pas namazIt te 8ajramIt dhe
e shlyen sadekatul fItrIn.

P-373: A Iejohet të shtohet në sasInë e sadekatuI fItrIt me qëIIIm të
sadakasë!
PërgjIgje: Po, lejohet qe njerIu te shton ne sadekatul fIter duke e bere nIjet
shtesen mbI te duhuren per sadaka.
Kur e themI kete tregojme se eshte e lejuar ajo qe e bejne shume njerez, te
cIlet p.sh. kane per te dhene sadekatul fIter per dhjete vete, ashtuqe e blen nje
thes me orIz, I cIlI thes ka me shume sesa e kerkuara per dhjete vete; dhe te teren
ate e jep sI sadekatul fIter per veten dhe per famIljen e vet.
Kjo pra, eshte e lejuar nese eshte I bIndur se ky thes ka aq orIz sa duhet ose
me teper.
Sepse te maturIt e sadekatul fItrIt nuk vaxhIb, perveç per ta dItur sasIne e
duhur.
Andaj, kur te jemI te bIndur se sasIa eshte e arrItur ne kete thes dhe ashtu sI
eshte Ia japIm fukarase, ska gje te keqe.

P-374: 0Isa dIjetarë thonë se nuk Iejohet të jIpet sadekatuI fItrI në orIz
përderIsa IIojet e përmendura në tekst të sherIatIt janë prezente, çka mendonI
ju!
PërgjIgje: 0Isa dIjetare kane thene: nese pese llojet: grurI, hurma, elbI,
rrushI I thate dhe djathI jane prezente, atehere sadekutl fItrI nuk vlen nese jIpet
ne tjeter send.
Ky mendIm eshte ne kundershtIm te plote me mendImIn e atyre qe thone se
lejohet dhenIa e sadekatul fItrIt ne keto pese lloje dhe ne gjera tjera, po bIle edhe
ne te holla.
Qe te dy mendImet jane ekstreme.
E vërteta: Sadekatul fItrI eshte me vend nese jIpet nga çfaredo ushqImI qe e
hajne njerezIt.
Per kete bazohemI ne fjalen e Ebu SeId el·HudrIut ,radIjall·llahu anhu, qe e
transmeton 8uharIu, aI ka thene: "Në kohën e Resulull·llchut ,scl·lcll·llchu cle]hì
ue sel·lem, scdekctul ]ìtrìn e ]ìpnìm n]ë sc'c me ushqìm. 0shqìmì ynë ctëbotë
ìshte hurmc, elbì, rrushì ì thctë dhe d]cthì".
1

Poashtu nuk e ka permendur as grurIn, dhe nuk dIj se grurI eshte permendur
per dhenIen e sadekatul fItrIt ne ndonje hadIth te vertete dhe te qarte.
Por, pa dyshIm se vlen edhe grurI.
Pastaj ne hadIthIn e Ìben AbbasIt ,radIjall·llahu anhu, qe thote: "E oblìyoì
Resulull·llchu ,scl·lcll·llchu cle]hì ue sel·lem, scdekctul ]ìtrìn sì pcstrìm për
cy]ëruesìn nyc ]]clët e kotc dhe re]ethì
2
sì dhe ushqìm për të nyrctët".
Pra, e verteta eshte se ushqImI te cIlIn e hajne njerezIt vlen per tu dhene nga
aI sadekatul fItrI edhe nese nuk eshte nje prej atyre pese llojeve.
Ngase keto lloje -sIç permendem· kane qene ushqIm qe u perdorte ne kohen e
Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,.
0uke u bazuar ne kete themI se lejohet te jIpet sadekatul fItrI me orIz, bIle
mendoj se per kete kohe me mIre eshte te jIpet orIz sesa dIç tjeter, sepse ky eshte
furnIzIm me I mIre dhe me I dashur te njerezIt.

1
DuIariu në la¡iiullin c Zcqaiii (1506}.
2
FcfciI quIci çdo vc¡ër që la lidIjc nc gjininë c lundëri, qofië sIilin, ¡rcljc a¡o
diç ijciër. (sI.¡.}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 233

SIpas kesaj pra, kjo ndryshon varesIsht nga vendI, ka mundesI qe ata te fshatIt
te deshIrojne me teper hurma, atyre u jIpen hurma.
Ne vend tjeter ka mundesI me teper te deshIrojne rrushIn e thate, atyre u
jIpet rrush I thate, poashtu me djathIn dhe tjerat.
Ne çdo popull, me e mIra eshte ajo qe u ben dobI me shume.

P-375: E pyetën shejhun: AI që ka një të tretën e një të vdekurI dhe të
hoIIa të jetImëve, a duhet të jep zeqat!
PërgjIgje: Per nje te treten e te vdekurIt nuk jIpet zeqat, ngase ajo pasurI
nuk ka pronar, ajo eshte e bere gatI per bamIresI.
Ndersa, per te hollat e jetImeve, eshte oblIgIm te jIpet zeqatI, te cIlat I jep
pergjegjesI I tyre.
Sepse mendImI I vertete eshte se per zeqatIn nuk eshte kusht pjekurIa e as
mençurIa, sepse zeqatI eshte oblIgIm per pasurIne.

P-376: A duhet dhënë zeqat për veturat personaIe!
PërgjIgje: Nuk duhet te jIpet zeqat per to.
Perveç stolIve te arIt dhe argjendIt, çdo send tjeter qe njerIu e perdore per
vete, nuk jIpet zeqat per to, qofte ajo veture, deve, traktor apo dIç tjeter.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Muslìmcnì nuk e kc
oblìyìm të ]ep zeqct për robìn dhe kclìn e tì]".
1


P-377: Kur njerIu Ia jep zeqatIn personIt që e merIton, a duhet t'I tregojë
se ajo është zeqat!
PërgjIgje: Kur njerIu Ia jep zeqatIn personIt qe e merIton, mIrepo ky person
nuk e ka zakon te pranon zeqatIn, atehere e ka oblIgIm dhenesI I zeqatIt qe ta
lajmeroje se kjo pasurI eshte zeqat.
Ashtuqe ta dIn aI person, dhe me pas te vendose se a do ta pranoje ate zeqat
apo do ta refuzoje.
|Irepo nese e dIn se aI person zakonIsht e pranon zeqatIn, atehere me mIre
eshte te mos I tregohet, ngase ne kete lajmerIm ka nje lloj levdImI, ndersa All·
llahu ,subhanehu ue teala, ka thene: "0 ¡u qe besuat, mos ì µrìshnì lemoshat
tua¡a me te levduar dhe ojendìm". (el·8ekare 264).

P-378: A Iejohet të transferohet zeqatI nga vendI në të cIIIn obIIgohet!
PërgjIgje: Ì lejohet njerIut qe ta transferon zeqatIn prej vendIt te tIj ne vend
tjeter nese ne kete ka dobI.
Nese njerIu pra, ka te aferm ne ndonje vend tjeter, te cIleve u takon zeqatI,
mund t'ua dergoje zeqatIn dhe kjo s'prIshe gje.
Poashtu nese standardI I jetes ne nje vend eshte I larte, e ne vend tjeter
gjInden njerez me te varfur, mundet qe ta dergon zeqatIn ne ate vend dhe nuk
prIshe gje poashtu.
|Irepo, nese ne transferImIn e zeqatIt nuk ka ndonje dobI, atehere nuk duhet
te transferohet.

P-37º: AI që është në hekë ndërsa famIIjen e ka në PIjad, a duhet ta jep
sadekatuI fItrIn në hekë apo ku!
PërgjIgje: Ì lejohet njerIut qe te jep sadekatul fItrIn per famIljen e tIj nese
jane sebashku ne nje qytet.
Nese aI eshte ne |eke e ata ne FIjad, I lejohet te jep zeqat per ta ne |eke.
Por, me mIre eshte qe njerIu ta jep sadekatul fItrIn ne vendIn ku e ka arrItur
koha e dhenIes se sadekatul fItrIt.

1
DuIariu në la¡iiullin c Zcqaiii (1464} dIc Muslini në la¡iiullin c Zcqaiii (982}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 234

Nese e arrIne njerIun duke qene ne |eke, e paguan ne |eke, nese eshte ne
FIjad e paguan ne FIjad.
Nese gjysma e famIljes eshte ne |eke e gjysma ne FIjad, atehere ata qe jane
ne |eke e paguajne ne |eke, ndersa ata qe jane ne FIjad e paguajne ne FIjad.
Sepse sadekatul fItrI eshte I lIdhur per trupIn.

P-380: A është më mIrë që zeqatI t'I jIpet borxhIIut që me të ta Ianë
borxhIn apo të shkohet drejt te borxhdhënësI I tIj dhe t'I Iahet borxhI!
PërgjIgje: 7aresIsht, nese ky borxhlIu kujdeset qe ta lane borxhIn dhe ta
hjeke pergjegjesIne, sI dhe eshte besnIk per te hollat qe I jIpen per ta lare borxhIn,
ne kete rast Ia japIm zeqatIn ne dore qe ky ta lane vete borxhIn.
Kjo eshte me e lehte per te dhe me larg korIse se tIj para njerezve te cIlet Ia
lypIn borxhIn.
|Irepo, nese borxhlIu eshte njerI qe harxhon pa mase dhe e humbe pasurIne,
ketIj po t'I japIm pasurI per ta lare borxhIn, do te shkoje dhe te bleje gjera te
parendesIshme.
Ne kete rast, ketIj personI nuk Ia japIm zeqatIn ne dore, por shkojme te
borxhdhenesI I tIj dhe I themI: Sa te ka borxh fIlanI: 0he Ia japIm sasIne e caktuar
ose nje pjese te saj, aq sa kemI mundesI.

P-381: A e merIton zeqatIn secIII që e zgjatë dorën!
PërgjIgje: SecIlI qe e zgjate doren nuk e merIton zeqatIn, sepse ka njerez te
cIlet e zgjatIn doren duke mos pasur nevoje.
Ky lloj I njerezve dIten e KIjametIt do te rIngjallen pa cope mIshI ne fytyre -
All·llahu na ruajte·, d.m.th. dIten e KIjametIt, dIten e deshmIve, do te vIje me
fytyre te cIles do t'I duken eshtrat -All·llahu na ruajte·.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush u kërkon
n]erëzve nyc pcsurìc e tyre, cì është duke kërkucr yccë z]crrì, cndc] kush të don
le të kërko]ë sc të do]ë".
1

|e kete rast dua t'ua bej me dIje atyre te cIlet lypIn prej njerezve me
kembengulje duke mos pasur nevoje, bIle Ia bej me dIje secIlIt qe e pranon zeqatIn
duke mos qene merItor per te, I them: Nese tI e pranon nje zeqat, te cIlIn nuk e
merIton, tI ne realItet je duke u ushqyer me dIç te palIgjshme -All·llahu na ruajte·.
SecIlI duhet te kete dro nga All·llahu.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush treyohet ì
pcnevo]shëm për të t]erët, All·llchu e pcsuron dhe kush kërkon dëlìrësì All·llchu
ìc ]ep ctë".
2

|Irepo, nese nje njerI ta zgjate doren dhe ty ta merr mendja se aI e merIton
zeqatIn dhe Ia jep. ZeqatI ne kete rast eshte me vend dhe tI me nuk ke
pergjegjesI.
Edhe nese me vone kupton se ky nuk e paska merItuar zeqatIn, nuk e ke borxh
serIsh te japIsh zeqat.
Argument per kete eshte tregImI I atIj njerIut I cIlI dha nje sadaka, te cIlen Ia
dha nje lavIres.
Te nesermen njerezIt fIlluan te flasIn se mbreme I eshte dhene sadaka nje
lavIres. NjerIu tha: Elhamdu lIla, dhe e perserItI sadakane, mIrepo kete here
sadakaja ra ne dore te nje vjedhesI.
NjerezIt te nesermen serIsh fIlluan te flasIn se mbreme I eshte dhene sadaka
nje vjedhesIt.

1
Muslini në la¡iiullin c Zcqaiii (1041}
2
DuIariu në la¡iiullin c Zcqaiii (1427} dIc Muslini në la¡iiullin c c Zcqaiii (1053}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 235

PerserI dha sadaka, kesaj here nje te pasurIt dhe njerezIt serIsh fIlluan te
flasIn se mbreme Iu dha sadaka nje te pasurI. NjerIu tha: Elhamdu lIla, njehere
lavIres, pastaj vjedhesIt e tanI te pasurIt.
Atehere atIj Iu tha: Sadakaja yte eshte pranuar. LavIreja ka mundesI qe te
largohet nga prostItucIonI per shkak te ndIhmes qe I dhé, vjedhesI ka mundesI qe
te ndalet nga te vjedhurIt ndersa I pasurI ka mundesI qe te merr mesIm e pastaj
edhe aI te jep sadaka.
1

ShIko pra o vella se sI jane frytet e nIjetIt te sInqerte.
Pra, nese dIkujt Ia jep zeqatIn per te cIlIn mendon se eshte I varfur, e me
vone kupton se eshte I pasur, atehere nuk ka nevoje ta perserItIsh dhenIen e
zeqatIt.

P-382: Nëse dIkush Ia dorëzon dIkujt zeqatIn dhe I thotë që ta shpërndajë
ashtu sI mendon. Në këtë rast, ky njerI a IIogarItet sI punonjës I zeqatIt,
ashtuqë t'I takojë zeqatI!
PërgjIgje: Ky person nuk llogarItet sI punonjes I zeqatIt dhe nuk merIton gje
nga zeqatI.
Ngase ky eshte perfaqesues I veçante per nje person prIvat.
Ky eshte shkaku dhe All·llahu e dIn me se mIrI per shprehjen ne ajet: "..uel
amìlìne ale¡ha.. (µunon¡esve)", ngase pjeseza " _¹= " aludon ne nje lloj ngarkese,
ashtuqe duket se punonjes llogarIten ata qe e tubojne zeqatIn.
0uke u nIsur nga kjo themI se aI I cIlI ka marrur persIper shperndarjen e
zeqatIt te dIkujt nuk llogarItet nga punonjesIt e zeqatIt.

P-383: PersonIt që ka besIm të dobët, a I jIpet zeqatI me qëIIIm të forcImIt
të besImIt edhe nëse nuk është zotërI në popuIIIn e vet!
PërgjIgje: Kjo çeshtje eshte prej çeshtjeve ne te cIlat dIjetaret kane
mospajtIme, por, mendImI I vertete eshte se nuk prIshe gje nese I jIpet per ta
qetesuar ne Ìslam duke Ia perforcuar besImIn.
Pa marre parasysh se a eshte njerI me autorItet ne popullIn e tIj apo jo, sepse
All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "..atyre qe duhet µerjìtuar zemrat..".
Poashtu, pasIqe lejohet qe fukarase t'I japIm zeqat per nevojat trupore,
atehere edhe me e udhes eshte qe t'I japIm ketIj personI me besIm te dobet qe t'I
forcohet besImI, sepse forcImI I besImIt sa I perket personIt eshte me me rendesI
sesa te ushqyerIt e trupIt.

P-384: A Iejohet t'I jIpet zeqatI taIebeve (nxënësve të dIjes)!
PërgjIgje: Talebja I cIlI I eshte kushtuar kerkImIt te dIjes se sherIatIt, edhe
nese eshte I afte per pune, ketIj lejohet t'I jIpet zeqatI.
Ngase kerkImI I dIjes se sherIatIt eshte lloj I xhIhadIt ne rruge te All·llahut,
ndersa All·llahu ,subhanehu ue teala, xhIhadIn e ka bere nje nga fondet qe e
merItojne zeqatIn, ka thene: "All-llahu caktoì oblìyìm qe zeqatì t'u tako¡e
vetem: jukarave, te nyrateve (mìskìnave), µunon¡esve (qe e tubo¡ne), atyre qe
duhet µerjìtuar zemrat (te dobteve ne besìm), e duhet dhene edhe µer lìrìm
nya roberìa, te mbyturve ne bory¡e, ne rruyen e All-llahut dhe atì¡ qe ka
mbetur ne rruye. All-llahu eshte l 0ìtur dhe l Urte". (et·Teube 60).
Sa I perket nxenesIt qe I eshte kushtuar kerkImIt te dIturIve te kesaj dunjaje,
ketIj nuk I jIpet zeqat.
KetIj I themI: TI je duke punuar momentalIsht per dunja dhe ke mundesI qe
te fItosh vete prej dunjase nepermjet ndonje postI.

1
DuIariu në la¡iiullin c Zcqaiii (1421} dIc Muslini në la¡iiullin c Zcqaiii (1022}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 23ó

Nese ka ndonje njerI qe mund te fIton per haje, pIje dhe banIm I cIlI ka
nevoje te martohet, mIrepo nuk ka mundesI materIale, a lejohet qe ketIj t'I japIm
zeqatIn per tu martuar:
PergjIgjeja: Po, lejohet t'I japIm zeqat per martese, I paguhet mehrI
teresIsht.
Nese dIkush thote: |e çfare argumentI I japIm fukarase te holla per tu
martuar duke e dItur se ajo eshte nje shume e madhe:
ThemI: Sepse nevoja e njerIut per martese eshte e madhe, e ndonjehere
mund te jete sIkurse nevoja e tIj per ushqIm.
|u per kete, dIjetaret kane thene: SecIlI qe e ka oblIgIm mbIkqyrjen e dIkujt,
e ka oblIgIm ta martoje nese ka mundesI, andaj babaI e ka oblIgIm ta martoje
djalIn e tIj te nevojshem per martese nese djalI nuk ka mundesI te veta.
Ndersa, une kam degjuar se dIsa baballare nuk e perfIllIn aspak gjendjen e te
rInjve te cIlet kerkojne prej tyre qe te martohen, keta baballare ua kthejne:
|artohu me ate qe fIton me djerset e tua.
Kjo nuk lejohet, haram eshte kjo nese ka mundesI ta martoje.
0Iten e kIjametIt, djalI I tIj ka te drejte per ankese kunder babaIt I cIlI ka
pasur mundesI ta martoje djalIn e vet.
Një çështje: Nese dIkush ka dIsa djem, dIkush prej djemve ka arrItur kohen e
marteses dhe e ka martuar e te tjeret jane te vegjel.
A I lejohet ketIj njerIu qe te len porosI (vasIjet) qe para ndarjes se
trashegImIse t'u jIpet ketyre djemve pasurI per te paguar mehrIn, nga shkaku se
djemve te medhenj u ka dhene pasurI:
PergjIgje: Nese dIkush I ka martuar djemt e medhenj nuk lejohet qe te len
vasIjet per mehrIn e djemve te vegjel.
AI e ka oblIgIm kur djalI I tIj arrIne kohen e marteses, ta martoje ashtu
sIkurse e ka martuar te parIn.
Ndersa, te len vasIjet qe pas vdekjes te merr nga pasurIa, kjo eshte haram,
argument per kete eshte fjala e Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,:
"All·llchu secìlìt ìc kc dhënë ctë që merìton, nuk kc vcsì]et për trcshëyìmtcrìn".
1


P-385: A Iejohet t'u jIpet zeqatI muxhahIdave!
PërgjIgje: All·llahu ,subhanehu ue teala, prej fondeve qe e merItojne zeqatIn
I ka bere edhe muxhahIdat ne rruge te All·llahut.
Pra, lejohet qe muxhahIdave tu japIm zeqat.
Por, kush llogarItet muxhahId ne rruge te All·llahut:
Per muxhahIdIn ne rruge te All·llahut na ka treguar Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, kur u pyet per njerIun qe lufton per trImerI, qe lufton per
fanatIzem, qe lufton sa per sy e faqe, kush nga keta eshte ne rruge te All·llahut:
Ì derguarI I All·llahut na e dha peshoren e sakte dhe te drejte, tha: "Kush
lu]ton që ]]clc e All·llchut të ]etë më e lcrtc, cì është në rruyë të All·llchut".
2

Andaj, secIlI qe lufton me kete qellIm, per ngrItjen e fjales se All·llahut, per
gjykImIn me sherIat, per lIrImIn e fese ne vendet e kafIrave, keta llogarIten ne
rruge te All·llahut dhe u jIpet zeqatI.
|undet tu japIsh te holla, te cIlat du t'u bejne dobI muxhahIdave ashtu sI
mundesh tu bleshe gjera per te pergatItur luftetare.

P-386: 0hënIa e zeqatIt për ndërtIm të xhamIve a është në pajtIm me
ajetIn që fIet për fondet e zeqatIt "..ne rruyen e All-llahut.."î

1
Elu Davudi në la¡iiullin c SIiillcrjcs/ lrcu. Ç'ësIië iransnciuar ¡ër vasijciin ¡ër
irasIëginiarin; TirnidIiu në la¡iiullin c Vasijcicvc/ lrcu. Ç'ësIië irasnnciuar ¡ër
aië sc nul la vasijci ¡ër irasIëginiarin.
2
DuIariu në la¡iiullin c XIiIadii (2810}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 237

PërgjIgje: NdertImI I xhamIve nuk ben pjese ne ajetIn: "..ne rruyen e All-
llahut.." sepse komentI I komentatoreve te Kur'anIt eshte se ky ajet ka per qellIm
xhIhadIn ne rruge te All·llahut.
SIkur te kIshIm thene se qellImI I fjales "ne rruge te All·llahut" eshte çdo
menyre e bamIresIse, atehere perkufIzImI ne fIllIm te njejtIt ajet: "All-llahu
caktoì oblìyìm qe zeqatì t'u tako¡e vetem: jukarave.." nuk do te kIshte pasur
kuptIm.
0Ihet mIre se perkufIzImI don te thote 'pohImI I dIspozItes per te
permenduren dhe mohImI nga te tjerat'.
Poqese themI se fjala "..ne rruyen e All-llahut.." ka per qellIm te gjItha
menyrat e bamIresIse, atehere ajetI nuk do te kIshte pasur kuptIm edhepse eshte
nIsur me fjalen " '~-' " (Innema) e cIla aludon ne perkufIzIm.
Pastaj, te lejuarIt e dhenIes se zeqatIt per ndertIm te xhamIve dhe per gjera
tjera te mIra eshte zhdukje e bamIresIse, sepse shumIca e njerezve anojne kah
koprracIa.
Kur te shohIn se mundet qe zeqatI te jIpet per ndertIm te xhamIve dhe gjera
tjera te mIra, shumIca do t'I dorezojne atje, e ne anen tjeter fukarate dhe te
ngratet do te mbesIn ne nevoje te perhershme.

P-387: A Iejohet që zeqatI t'u jIpet të afërmve!
PërgjIgje: FregullI per kete thote: "SecIlI I aferm, te cIlIt eshte oblIgIm t'I
ndIhmohet nga ana e te pasurIt ne ate famIlje, nuk lejohet t'I jIpet zeqatI I atIj te
pasurI, gje e cIla do te behet shkak per nderprerjen e ndIhmave tjera".
|Irepo, nese eshte prej te afermve, te cIleve nuk e ka oblIgIm tu ndIhmoje,
sIkurqe eshte vellaI qe ka djem -sepse, nese vellaI ka djem, atehere vellaI tjeter
nuk e ka vaxhIb t'I ndIhmoje nga shkaku I zhdukjes se trashegImIse mes atyre dyve
per shkak te djemve·.
Ne kete rast lejohet t'I jIpet zeqatI vellaIt nese ben pjese ne nje nga fondet e
zeqatIt.
Poashtu nese ky I pasur ka te aferm te cIlet nuk jane te varfur, mIrepo kane
borxhe, I lejohet larja e borxheve te tyre edhe nese aI I aferm eshte babaI, bIrI,
bIja apo e ema, por me kusht qe ky zeqat te mos behet shkak qe pastaj ta pakesoje
ndIhmImIn e tyre.
P.sh. 0jalI I dIkujt ka bere ndeshje komunIkacIonI dhe ky prInd e ka oblIguar
qe t'Ia shpaguan veturen, ky djal nuk posedon pasurI qe ta ktheje kete borxh.
Andaj, I lejohet babaIt qe t'Ia jep djalIt zeqatIn qe me ato ta paguaje
borxhIn.
Kjo, ngase borxhI nuk ben pjese ne ndIhmat e oblIguara ndaj te afermve. Ajo
ka ndodhur per nje shkak qe nuk ka lIdhje me ndIhmImIn.
Keshtu pra, secIlI qe Ia jep zeqatIn ndonje te afermI, te cIlIt nuk e ka oblIgIm
t'Ia jep ate per ndonje shkak tjeter perveç zeqatIt, atehere I lejohet t'Ia jep
zeqatIn.

P-388: Lëmoshat dhe zeqatet a janë të posaçme vetëm për në Pamazan!
PërgjIgje: Lemoshat nuk jane te posaçme vetem per ne Famazan, ato jane te
te lejuara dhe te levduara ne çdo kohe.
Ndersa zeqatI eshte oblIgIm te jIpet kur te plotesohet vItI dhe nuk duhet ta
prete FamazanIn.
Perveç nese FamazanI eshte afer, sIkurse te plotesohet vItI ne Sha'ban,
atehere nuk prIshe gje qe ta prete FamazanIn.
|Irepo nese plotesohet vItI ne |uharrem, atehere nuk I lejohet qe ta
prolongon derI ne Famazan.
|Irepo I lejohet qe ta jep para kohe, ne Famazan para se te vIje muajI
|uharem.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 238

Kjo nuk prIshe gje, ndersa vonImI I zeqatIt nga koha e vet nuk lejohet.
Kjo, ngase vaxhIbet te cIlat jane te lIdhura per shkaqe, duhet te veprohen ne
momentIn kur te plotesohen ato shkaqe dhe assesI te vonohen.
Pastaj, njerIu nuk ka garance se mund te jete gjalle derI ne momentIn kur
deshIron ta jep zeqatIn.
Ka mundesI te vdese, ashtuqe zeqatI I mbetet ne pergjegjesI dhe ndoshta
trashegImtaret e tIj nuk e japIn ne vend te tIj se ndoshta nuk e dIjne se nuk e ka
dhene, sI dhe shkaqe tjera per te cIlat kIhet dro, se nese njerIu ben lehtesIme
rreth dhenIes se zeqatIt mund te llogarItet prej atyre qe nuk e japIn zeqatIn
qellImIsht.
Sa I perket lemoshave (sadakave), ato nuk kane kohe te caktuar, te gjItha
dItet e vItIt vlejne.
Por, njerezIt sot, kohe per sadaka dhe zeqat e zgjedhIn muajIn e FamazanIt
ngase aI eshte muaj me vlere, eshte kohe e bujarIse dhe fIsnIkerIse.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, Ishte me bujarI, por edhe me
bujar Ishte ne Famazan, kur e takonte XhIbrIlI per ta perserItur Kur'anIn.
E kemI oblIgIm te dIjme se vlera e zeqatIt dhe sadakase ne Famazan eshte
vlere kohore, andaj nese nuk ka ndonje vlere tjeter me te madhe ne kohe tjeter,
atehere dhenIa e tyre ne kete kohe eshte me me vlere.
|Irepo, nese ka ndonje vlere tjeter qe e tejkalon kete vlere, sIkurse te kene
nevoje te madhe te varfurIt ne kohe tjeter -jashte FamazanIt· atehere nuk eshte
mIre ta prolongoje derI ne Famazan.
Ate qe duhet te merr parasysh eshte koha ne te cIlen me teper dobI Iu ben te
varfurve, dhe ne ate kohe ta jep sadakane.
Sepse ne Famazan ka shume zeqat dhe sadaka, dhe ne kete kohe te varfurIt
nuk kane shume nevoje per shkak te ndIhmave qe I kane marrur.
|Irepo, atyre Iu paraqIten nevoja te hatashme gjate dIteve tjera te vItIt.
Kjo çeshtje pra, duhet te medItohet ne te dhe nuk eshte ne rregull qe vleren
e kohes ta favorIzoje para çdo vlere tjeter.

P-38º: SadekatuI xharIje (Iëmosha rrjedhëse) a konsIderohet vetëm ajo që
njerIu e ka bërë gjatë jetës së tIj, apo edhe ajo të cIIën famIIja e tIj e ka bërë
në emër të tIj pas vdekjes!
PërgjIgje: Ajo qe duket nga hadIthI: "..përveç scdckctul xhcrì]e.."
1
ka per
qellIm ate qe e ka bere I vdekurI gjate jetes se tIj, e jo ajo qe e kane bere femIjet
e tIj pas vdekjes.
Sepse te mIren qe mund t'Ia ben femIu e ka sqaruar Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, me fjalen: "cpo ]ëmì]ë të mìrë, që do të lutet për të".
Por, nese I vdekurI ka lene ndonje vasIjet (porosI) atehere konsIderohet
sadakatul xharIje, ose ka lene ndonje vakef, kjo poashtu llogarItet sadakatul
xharIje.
AI perfIton me kete pas vdekjes se tIj, poashtu edhe me dIturIne e tIj, nese
meson dIkush nga ajo dIturI, sI dhe femIja I mIre I cIlI lutet per babane e tIj.
Nese dIkush na thote: A eshte me mIre t'I falI dy rekate per babaIn tIm, apo
t'I falI dy rekate per vete dhe te lutem ne to per babaIn tIm:
Ì themI: |e mIre eshte t'I falesh dy rekate per vete dhe te lutesh aty per
babaIn tend.
Kjo eshte me afer udhezImIt te Fesulull·llahut ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem,
I cIlI ka thene: "cpo ]ëmì]ë të mìrë, që do të lutet për të", e nuk ka thene te falet
per te apo te beje dIç tjeter.


1
Muslini në la¡iiullin c Vasijciii (1631}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 23º

P-3º0: A I Iejohet gruas, që nga pasurIa e bashkëshortIt të jep sadaka për
vete apo për ndonjë të vdekur të famIIjes së saj!
PërgjIgje: 0Ihet se pasurIa e burrIt eshte e burrIt dhe askujt nuk I lejohet te
jep sadaka nga pasurIa e dIkujt perveç me leje.
Nese bashkeshortI I ka lejuar asaj qe te jep sadaka prej pasurIse se tIj per
veten e saj apo per ndonje te vdekur te famIljes se saj, atehere nuk prIshe gje.
E nese nuk I ka lejuar atehere nuk e ka hallall te jep sadaka aspak.
Sepse ajo pasurI eshte e tIj dhe pasurIa e muslImanIt nuk lejohet ndryshe
perveç me deshIren e pronarIt.

P-3º1: Një njerI I varfur e merr zeqatIn nga shoku I tIj I pasur duke I thënë
se do ta shpërndajë, pastaj e merr për vete, a Iejohet kjo vepër!
PërgjIgje: Kete e ka haram dhe kjo bIe ndesh me emanetIn, sepse pronarI I
zeqatIt Ia jep ne menyre qe ky te jete zevendes I tIj ne dhenIen e zeqatIt e ky e
merr per vete.
0Ijetaret kane treguar se zevendesI nuk ka te drejte per zgjedhje lIdhur me
ate per te cIlen eshte lene sI zevendes.
0uke u bazuar ne kete themI se ky person duhet t'I sqaron pronarIt te zeqatIt
se ate qe e ka marrur me heret e ka marrur per vete.
Nese Ia ben hallall, mIre.
Por, nese nuk Ia ben hallall, atehere ky e ka per oblIgIm garancen d.m.th. te
garanton qe pasurIne qe e ka marrur per vete, do ta jep sI zeqat ne emer te
pronarIt.
|e kete rast dua te terheq verejtjen per nje çeshtje te cIlen e bejne dIsa te
padItur, ajo eshte: Te jete nje njerI I varfur dhe qe e merr zeqatIn, pastaj
pasurohet.
|Irepo, njerezIt vazhdojne t'I japIn zeqat duke menduar se ende eshte
fukara, ky serIsh e pranon ate zeqat.
Pra, paska njerez qe e marrIn ate dhe ushqehen me te, thone: Une nuk
kerkova gje, kjo eshte rIzk qe ma sollI All·llahu ,subhanehu ue teala.
Por, kjo eshte haram, ngase ke e pasuron All·llahu e ka te ndaluar te merr dIç
nga zeqatI.
Poashtu ka prej njerezve te cIlet e marrIn zeqatIn dhe Ia japIn dIkujt tjeter,
pa mos e porosItur per kete pronarI I zeqatIt.
Kjo poashtu eshte e ndaluar dhe nuk I lejohet te beje nje veper te tIlle
edhepse kjo eshte me e lehte sesa vepra e te parIt.
Pra, e ka te ndaluar ta beje ate gje, dhe e ka per oblIgIm garantImIn e
zeqatIt ne emer te pronarIt, nese aI nuk Ia ka lejuar ate veper.
















FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 240


















Fetvatë e agjërImIt



P-3º2: Ç'është urtësIa e obIIgImIt për agjërIm!
PërgjIgje: Kur e lexojme ajetIn: "0 ¡u qe besuat, ay¡erìmì u eshte bere
oblìyìm sìkurse qe ìshte oblìyìm edhe ì atyre qe ìshìn µara ¡ush, keshtu qe te
behenì te devotshem" e kuptojme se cIla eshte urtesIa e oblIgImIt te agjerImIt,
ajo pra eshte devotshmerIa dhe adhurImI I All·llahut ,subhanehu ue teala.
Takvallek d.m.th. lenIe e te ndaluarave, ne pergjIthesI e ka kuptImIn e
veprImIt te urhderave dhe largImIt nga ndalImet.
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Kush nuk ì lcryohet
]]clëve të kotc, punëve të kotc dhe ìn]orcncës, le tc dì]ë se All·llchu nuk kc
nevo]ë që ky n]erì të lcryohet nyc hc]c dhe pì]c".
1

0uke e pare kete, tregohet edhe me teper rendesIa se agjeruesI duhet t'I
respektoje urdherat sI dhe te largohet nga gjerat e ndaluara, qofshIn ato gojore
apo veprore.
Nuk duhet te ben gIbet, as te rrene, as te nxIt perçarje mes njerezve, as te
shet gjera te ndaluara, pra, duhet te largohet nga te gjItha haramet.
Kur njerIu jeton ne kete menyre nje muaj te plote, padyshIm se gjate tere
vItIt do te kalon ashtu sI duhet.
|e e keqja eshte se dIsa agjerues nuk bejne dallIm mes dIteve qe nuk kane
agjeruar dhe dIteve kur agjerojne.
Ata vazhdojne me tradIten e mehershme, lenIen e urdherave dhe veprImIn e
ndalImeve.
Nuk mund te shohIsh se tek aI prezencen e qetesIse se agjerImIt.
Keto vepra nuk e prIshIn agjerImIn, por e mangesojne shperblImIn, bIle
poqese I vejme ne terezI mundet qe ato vepra ta peshojne shperblImIn e agjerImIt.

P-3º3: Ka dIsa njerëz që thIrrIn në njëshmërInë e daIjes së trupave
qIeIIorë, duke u kujdesur për bashkImIn e gjIthë ummetIt në hyrjen e muajIt të
PamazanIt dhe muajve tjerë. Ç'është mendImI juaj!
PërgjIgje: Kjo nga aspektI astronomIk eshte e pamundshme, sepse dalja e
henes sIç ka thene Shejhul Ìslam Ìben TejmIu, rahImehull·llah, dallon me pajtImIn
e te gjIthe atyre qe e njohIn kete shkence.

1
DuIariu në la¡iiullin c Agjërinii (1903}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 241

PasIqe dallon, atehere domethenIa e argumentIt tekstual dhe logjIk eshte qe
secIlI vend te kete dIspozIte me vete.
Sa I perket argumentIt tekstual, All·llahu ,azze ue xhel·le, ka thene: "..E
kush e sheh µre¡ ¡ush kete mua¡, le te ay¡ero¡e..". (el·8ekare 185).
Nese e zeme se njerezIt ne skaj te tokes nuk e kane pare hyrjen e muajIt -
d.m.th. henen· ndersa |ekelInjte e kane pare, ne kete rast sI mund ta orIentojme
urdherIn kah ata qe nuk e kane pare hyrjen e muajIt:!
Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, ka thene: "Ay]ëronì kur tc
shìhnì hënën dhe lërenì cy]ërìmìn kur tc shìhnì hënën".
1
|uttefekun alejhI.
Shembull: Nese banoret e |ekes e shohIn henen, ne çfare menyre mund qe
banoret e PakIstanIt dhe lIndasIt qe jane pas tyre t'I oblIgojme me agjerIm, duke e
dItur se hena ende nuk ka dalur ne qIellIn e tyre, ndersa Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, fIllImIn e agjerImIt e ka bere te lIdhur ngushte me te paret
e henes.
Ndersa argument logjIk eshte kIjasI (analogjIa) I shendoshe, I cIlI ne asnje
menyre nuk mundet te refuzohet.
Ne e dIjme se agImI del ne anen lIndore para se te del ne anen perendImore,
pra, kur del agImI ne anen lIndore a duhet ta kryejme syfyrIn, ndersa te ne eshte
ende nate: PergjIgjeja: Jo.
Kur te perendon dIellI ne anen lIndore, ndersa ne jemI ende ne dIte, a na
lejohet te fIllojme IftarIn: PergjIgjeja: Jo.
Atehere, çeshtja e henes me te dIellIt eshte e njejte plotesIsht, hena ka kohe
te caktuar mujore, ndersa dIellI ka kohe te caktuar dItore.
Pastaj, AI I cIlI ka thene: "Naten e ay¡erìmìt u eshte le¡uar ajrìmì te yrate
tua¡a, ato ¡ane µreh¡e µer ¡u dhe ¡u ¡enì µreh¡e µer ato. All-llahu e dì se ¡u e
kenì mashtruar vetveten, anda¡ ua µranoì µendìmìn tua¡ dhe ua jalì yabìmìn.
Tash e tut¡e bashkohunì me to dhe kerkonì ate qe ua ka caktuar All-llahu dhe
hanì e µìnì derìsa qarte te dallohet µerì ì bardhe nya µerì ì zì ne ayìm, e
µasta¡ ay¡erìmìn µloteso¡enì derì ne mbrem¡e. E kur ¡enì te ìzoluar (ne ìtìkaj)
ne xhamìa, mos t'u ajrohenì atyre (µer maredhenìe ìntìme). Keto ¡ane
dìsµozìtat e All-llahut, µra mos ì kundershtonì. Ja keshtu, ne kete menyre All-
llahu ua sqaron n¡erezve aryumentet e veta qe ata te ruhen", (el·8ekare 187),
eshte I NjejtI I CIlI ka thene: "..E kush e sheh µre¡ ¡ush kete mua¡, le te
ay¡ero¡e..". (el·8ekare 185).
Pra, aludImI I argumentIt tekstual dhe atIj logjIk eshte qe per çdo vend te
bejme dIspozIte te veçante lIdhur me fIllImIn e agjerImIt dhe mbarImIn.
Kjo lIdhet ngushte me shenje shqIsore te cIlen e ka treguar All·llahu
,subhanehu ue teala, ne LIbrIn e TIj dhe Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·
lem, ne sunetIn e tIj.
Ajo shenje eshte te paret e henes dhe te paret e dIellIt apo agImIt.

P-3º4: Nëse një agjërues shkon prej një vendI në vend tjetër dhe në
vendIn e parë Iajmërohet hyrja e muajIt ShevvaI (ßajramI) a IIogarItet edhe për
këtë kjo dItë, dItë ßajramI, gjersa në vendIn ku është tanI ende nuk është parë
hëna e muajIt ShevvaI!
PërgjIgje: Nese njerIu transferohet prej nje vend Ìslam ne vend tjeter Ìslam
dhe 8ajramI I vendIt ne te cIlIn shkon vonohet, aI duhet te mbetet me ata ne
agjerIm derIsa te vIje 8ajramI.
Ngase agjerIm eshte dIta kur agjerojne njerezIt, 8ajram eshte dIta kur hajne
njerezIt dhe kurbanI prItet dIten kur njerezIt presIn kurban.

1
DuIariu në la¡iiullin c Agjërinii (1909} dIc Muslini në la¡iiullin c Agjërinii
(1081}.
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 242

Ky edhepse agjeron nje dIte me teper ose me pak, kjo eshte e njejte sIkur
rastI kur udheton prej nje vendI ne vend tjeter ne te cIlIn vonohet perendImI I
dIellIt ne krahasIm me vendIn e pare.
Ka mundesI qe ate dIte agjeron dy, tre ose me teper ore.
Keshtu eshte edhe nese shkon ne vend tjeter, ku ende nuk eshte pare hena.
E dIjme se Fesulull·llahu ,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, na ka urdheruar qe
mos te agjerojme perveç me parjen e henes, poashtu ka thene: "..dhe lërenì
cy]ërìmìn kur tc shìhnì hënën".
Ndersa e kunderta, te transferohet prej nje vendI ne te cIlIn eshte vonuar
dalja e henes ne nje vend ne te cIlIn hena ka dalur me para, ne kete rast aI e ben
8ajramIn sebashku me ata dhe e ploteson ate qe I ka mbetur nga FamazanI.
Nese I ka Ikur nje dIte e kompenzon nje dIte, nese dy, I kompenzon dy.
Per rastIn e dyte themI se duhet te kompenzoje nga shkaku se muajI nuk
mund te kete me pak se 29 dIte apo te kete me teper se J0 dIte.
Thame se duhet te beje 8ajram edhe nese nuk I ka plotesuar 29 dIte, nga
shkaku se hena eshte pare, e kur te shIhet hena eshte patjeter te nderprehet
agjerImI.
Por, pasIqe ka agjeruar me pak se 29 dIte -ndersa, dIhet se muajI nuk mund
te kete me pak se 29 dIte· atehere e ka oblIgIm t'I plotesoje 29 dIte me
kompenzIm.
Cje, qe eshte e kundert me çeshtjen e pare, ku nuk guxon ta nderpresh
agjerImIn perveç kur ta shohIsh henen.
Nese nuk e sheh, atehere ende je ne Famazan. Pra, nuk mundesh ta
nderpresh agjerImIn gjersa ende e ke oblIgIm te agjerosh.
Edhepse behen me shume dIte, ajo llogarItet sIkurse te agjerosh me shume
ore ne dIte.

P-3º5: Çka mendonI ju për atë I cIII është në punë të rëndë, a I Iejohet ta
prIshë agjërImIn apo jo!
PërgjIgje: LIdhur me kete çeshtje, qe aI ta prIshe agjerImIn per shkak te
punes, mendoj se eshte haram, nuk lejohet.
Nese nuk mundet t'I beje bashke punen dhe agjerImIn atehere le te merr
pushImIn ne Famazan, ashtuqe t'I mundesohet agjerImI ne Famazan.
Kjo, ngase agjerImI I FamazanIt eshte nje prej shtyllave te ÌslamIt, gje qe nuk
lejohet te lIhet.

P-3º6: Një vajzë e vogëI, të cIIës I ka ardhur cIkII mujor ka agjëruar gjatë
dItëve të cIkIIt duke mos e dItur. TanI, çka duhet të bëjë ajo!
PërgjIgje: Ajo e ka oblIgIm qe dItet te cIlet I ka agjeruar gjate
menstruacIonIt, t'I kompenzoje, sepse agjerImI gjate hajzIt nuk eshte ne rregull
dhe nuk pranohet edhe nese nuk e ka dItur, ngase kompnezImI nuk ka kohe te
caktuar.
Ka edhe nje mesele e kundert me kete: Nje vajze poashtu e vogel I ka ardhur
hajzI, mIrepo eshte turperuar ta lajmeroje famIljen, ashtuqe ka vazhduar te mos
agjeroje (sI femIje pra).
Kjo e ka oblIgIm ta kompenzoje muajIn te cIlIn nuk e ka agjeruar, sepse kur
vajzes I vIjne menstruacIonet ajo behet e ngarkuar me oblIgIme.
HajzI eshte njera prej shenjave te pubertetIt.

P-3º7: Një njerI ka Iënë agjërImIn e PamazanIt për shkak të fItImIt të
kafshatës së gojës për të dhe famIIjen e tIj, ç'është puna me këtë!
PërgjIgje: Ky njerI I cIlI e ka lene agjerImIn per shkak te fItImIt te kafshates
se gojes per te dhe famIljen e tIj, nese e ka bere kete duke e komentuar ne ate
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 243

menyre se: sIkur qe I lejohet te semurIt te mos agjeroje ashtu I lejohet edhe atIj I
cIlI nuk mund te fIton kafshaten e gojes perveç nese e prIshe agjerImIn.
Ky pra, e ka bere kete nga keqkuptImI, andaj duhet ta kompenzoje
FamazanIn nese ende eshte gjalle, ose agjerohet per te nese ka vdekur.
Nese nuk agjeron pergjegjesI I tIj, atehere per çdo dIte te paagjeruar duhet
te ushqehet nje I varfur.
|Irepo nese e ka lene agjerImIn pa ndonje keqkuptIm, mendImI I vertete I
dIjetareve eshte se çdo Ibadet kohor, nese lIhet me qellIm derIsa te mbaroje koha
e saj, aI Ibadet me nuk pranohet.
Ne kete rast aI duhet te beje vepra te mIra, te beje gjera vullnetare dhe te
kerkon falje.
Argument per kete eshte hadIthI I vertete: "Kush bën n]ë vepër që nuk është
pre] ]esë sonë, c]o vepër është e re]uzucr".
1

ÌbadetI kohor, sIkur qe nuk lejohet te behet para kohe ashtu nuk lejohet te
behet pas kohe.
|Irepo nese ka arsye, sIkurse mosdIja dhe harresa, Fesulull·llahu ,sal·lall·
llahu alejhI ue sel·lem, per harresen ka thene: "Kë e zë y]umì për ncmcz cpo e
hcrron ctë, le tc ]clë në momentìn kur ì ku]tohet, përveç kësc] nuk kc oblìyìm
t]etër".
2

Ndersa, per mosdIjen ka nevoje per detajIzIm, mIrepo tanI nuk eshte fjala per
te.

P-3º8: CIIat janë arsyet që e Iejojnë prIshjen e agjërImIt!
PërgjIgje: Arsyet qe lejojne prIshjen e agjerImIt jane semundja dhe
udhetImI, te cIlat jane permendur ne Kur'an.
Arsye eshte edhe kur gruaja eshte shtatezene dhe ka frIke per veten apo
foshnjen.
Arsye eshte edhe kur gruaja e ka femIjen ende ne gjI, e cIla po te agjeroje ka
drone per veten apo femIne e saj.
Arsye poashtu eshte edhe kur dIkush ka nevoje ta prIshe agjerImIn per ta
shpetuar dIkend, te shpetoje ndonje te fundosur ne det apo ndonje person I
rrethuar me zjarr. Ashtuqe, do te kete nevoje per ta prIshur agjerImIn qe ta
shpetoje ate njerI.
Poashtu lejohet prIshja e agjerImIt nese ka nevoje per ngrenIe per tu
perforcuar per xhIhad ne rruge te All·llahut.
Kjo eshte prej arsyeve qe e lejojne prIshjen e agjerImIt, ngase Fesulull·llahu
,sal·lall·llahu alejhI ue sel·lem, shokeve te tIj ne betejen e Fet'hut (ÇlIrImIt) u tha:
"1u nesër do të tckohenì me crmìkun, moscy]ërìmì është për]orcìm për ]uve,
cndc] mos cy]ëronì".
J

Kur ekzIston ndonjera prej arsyeve qe e lejojne prIshjen e agjerImIt, dhe
njerIu e prIshe agjerImIn, aI nuk e ka oblIgIm qe pjesen e mbetur te dItes ta
agjeroje.
Nese e zeme se dIkush e ka prIshur agjerImIn per ta shpetuar dIkend nga
rrezIku, aI vazhdon te haje edhe pas shpetImIt te atIj njerIu.
Ngase aI e ka prIshur agjerImIn per nje shkak I cIlI Ia lejon prIshjen e
agjerImIt.
Pra, ky nuk e ka oblIgIm qe pjesen e mbetur te dItes ta agjeroje, ngase
shenjterIa e asaj dIte zhduket me kete shkak qe Ia lejoI prIshjen e agjerImIt.

1
DuIariu në la¡iiullin c SIiillcrjcvc; Muslini (1718}
2
Muslini në la¡iiullin c XIanivc (314}.
3
Muslini në la¡iiullin c Agjërinii (1120}
FeIvc rreIh :hIy||cve Ië l:|cmiI - Muhcmmec e|-UIhejmin 244

0uke u nIsur nga kjo themI se mendImI I vertete ne kete mesele eshte: nese I
semurI I cIlI nuk ka qene duke agjeruar, sherohet gjate dItes, aI nuk e ka oblIgIm
qe pjesen tjeter te dItes ta agjeroje.
Nese udhetarI I cIlI poashtu nuk ka qene duke agjeruar, arrIn ne vendIn e vet
gjate dItes nuk e oblIgIm te agjeroje pjesen e mbetur.
E njejta gje eshte edhe me gruan e cIla eshte ne hajz dhe nuk eshte duke
agjeruar, mIrepo gjate dItes pastrohet, edhe kjo nuk e ka oblIgIm qe pjesen tjeter
te dItes ta agjeroje.
Te gjIthe keta, e kane prIshur agjerImIn per ndonje shkak I cIlI e lejon
prIshjen e agjerImIt.
Kjo dIte, sa u perket ketyre personave nuk e ka shenjterIne e agjerImIt, sepse
sherIatI ua ka lejuar prIshjen e agjerImIt, andaj nuk duhet qe pjesen e mbetur te
dItes ta agjerojne.
Kjo mesele eshte e kundert me rastIn kur gjate dItes mIrret vesh se ka hyre
muajI I FamazanIt, ku te gjIthe njerezIt pjesen e mbetur te dItes duhet ta
agjerojne, dallImI mes dy meseleve eshte I qarte.
Sepse kur vIe lajmI gjate dItes, atehere dIhet mIre se ne kete dIte eshte
oblIgIm te agjerohet, mIrepo keta kane arsye per pjesen e pare te dItes me
mosdIje per hyrjen e muajIt.
Pra, po ta kIshIn dItur fIllImIsht se kjo dIte eshte e FamazanIt, padyshIm se e
kane oblIgIm ta agjerojne.
Ndersa, ata te tjeret, qe I permendem