You are on page 1of 21

UNIVERZITET U BIHAU EKONOMSKI FAKULTET BIHA SMJER: 3+0

SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA EKONOMKIA PREDUZEA TEMA: AMORTIZACIJA

BIHA, decembar 2011

SADRAJ
1. UVOD ......................................................................................................... 2. OSNOVNA (STALNA) SREDSTVA ......................................................... Osnovna sredstva prema stanju (funkciji) ............................................ Osnovna sredstva prema pojavnim oblicima ....................................... Nematerijalna ulaganja (prava) ............................................................ Materijalni oblik osnovnih sredstava ................................................... Dugoroni finansijski plasmani ........................................................... 3. VRIJEDNOST OSNOVNIH SREDSTAVA .............................................. 4. AMORTIZACIJA ....................................................................................... Metode amortizacije ............................................................................. Funkcionalna amortizacija ............ Vremenska amortizacija Podjela amortizacije na fiksne i varijabilne trokove .......................... Dugotrajna imovina koja se ne amortizira ........................................... Amortizacija kao porezno priznat i nepriznat rashod .......................... 5. ZAKLJUAK ............................................................................................. 6. LITERATURA ............................................................................................ 1 2 2 4 4 5 6 7 8 10 11 12 14 15 16 17 18

1. UVOD
Osnovna sredstva se neprekidno troe u procesu rada i poslovanja preduzea. troenjem se smanjuje njihov vijek upotrebe i njihova vrijednost. Smanjena vrijednost osnovnih sredstava prenosi se na proizvod (uinak) preduzea kao prenijeta vrednost. Ta vrijednost se otpisuje od vrijednosti osnovnog sredstva i uraunava u cijenu kotanja novih proizvoda ili usluga. Amortizacija je novano izraeno troenje osnovnih sredstava u procesu rada i poslovanja preduzea. Postepeno troenje osnovnih sredstava znai i postepeno prenoenje vrijednosti na novi proizvod u vidu odredjenog iznosa amortizacije. Amortizacija je ekonomska kategorija koja kroz smanjenje vrijednosti osnovnog sredstva, prenosi dio te smanjene ili otpisane vrijednosti na novi proizvod. Treba razlikovati pojam amortizacije kao ekonomske kategorije i pojam otpis koji je knjigovodstveno-tehniki izraz i ne odnosi se samo na sredstva za rad. U preduzeu se

formira amortizacioni fond u koji se sva novana sredstva namjenski usmjeravaju: na nabavku novih ili zamjenu osnovnih sredstava, investicione popravke i remontovanje maina i opreme i sl. Fiziko troenje i dotrajalost osnovnih sredstava naziva se fizika amortizacija. Na fiziko troenje osnovnih sredstava utiu razliiti faktori: radni uslovi, intenzitet korienja, prirodni i klimatski faktori i dr. Tehniki progres dovodi do korienja u proizvodnji novijih i savremenijih sredstava, vee funkcionalnosti i efikasnosti. On dovodi do bre ekonomske ili moralne amortizacije osnovnih sredstava. U uslovima brzog tehnikog progresa racionalno korienje postojeih osnovnih sredstava postaje znaajan faktor efikasnosti poslovanja preduzea.

2. OSNOVNA (STALNA) SREDSTVA


Osnovna ili stalna sredstva su trajni, materijalni oblik sredstava preduzea. Osnovna sredstva su dio ukupnih sredstava preduzea, koja se postepeno troe u procesu poslovanja i to u duem vremenskom periodu i kroz vie radnih ciklusa. Upotrebom i koritenjem u procesu rada osnovna sredstva ne mijenjaju svoj materijalni oblik. Najvei dio osnovnih sredstava preduzea ini oprema odnosno sredstva za rad. Meutim, nisu sva sredstva za rad osnovna sredstva. Sredstva za rad male vrijednosti i kraeg roka upotrebe (manje od godinu dana), ne ubrajaju se u kategoriju osnovnih sredstava. Osnovna sredstva su ira kategorija od sredstava za rad. Prema nomenklaturi, ona sredstva za rad iji je vijek upotrebe krai od jedne godine ne spadaju u osnovna sredstva .To su npr.sitan inventar, dio ambalae, odreene vrste alata i sl. Njihov vijek

trajanja je krai od godinu. Osnovna sredstva sainjavaju i graevinski objekti, ume, zemljite i druga prirodna bogatstva. U osnovna sredstva spadaju i odreena prava dugoronog karaktera (koncesije, patenti, licence), dugorona finansijska ulaganja, kao i nematerijalna ulaganja. Troenje osnovnih sredstava (izraeno u novanom obliku) naziva se amortizacija. Novana sredstva od amortizacije slue za nabavku novih, odnosno reprodukovanje osnovnih sredstava preduzea.

Osnovna sredstva prema stanju (funkciji)


Prema stanju osnovnih sredstava u odnosu na proces poslovanja preduzea, ona se javljaju u slijedeim oblicima: a) osnovna sredstva u pripremi, b) osnovna sredstva u upotrebi, c) osnovna sredstva izvan upotrebe.

- Osnovna sredstva u pripremi


Ovu kategoriju osnovnih sredstava ine uglavnom investicije u toku, namenjene za pripremu djelatnosti preduzea. To su: zapoeti radovi na izgradnji pojedinih vrsta osnovnih sredstava kao to su: graevinski objekti i oprema, priprema zemljita dugogodinjim zasadima (vonjaci, plantae), kao i zalihe graevinskih materijala. Ova sredstva se poslije odreenog vremenskog perioda ukljuuju u proces rada i poslovanja preduzea kao osnovna sredstva u upotrebi.

- Osnovna sredstva u upotrebi


U osnovna sredstva u upotrebi u materijalnom obliku ubraja se: zemljite koje slui za privredne potrebe, graevinski objekti privrednog karaktera i sredstva za rad. U

zemljite (koje slui za privredne potrebe) ubrajaju se obradive poljoprivredne povrine, zemljita od kojih se proizvode odreeni proizvodi (cigla, pijesak i dr.) i zemljite na ijem prostoru preduzea obavljaju svoju djelatnost. U graevinske objekte privrednog karaktera spadaju industrijske, poljoprivredne i druge zgrade namijenjene za obavljanje privredne djelatnosti, kao i saobraajni i hidrograevinski objekti, objekti za prjenos energije, rudarska okna, dubinske buotine i dr. Sredstva za rad su orudja kojima se djeluje na predmete rada, radi obavljanja privredne djelatnosti i dobijanja odreenih proizvoda. Mogue ih je dijeliti na direktna sredstva za rad kojima se neposredno obrauju predmeti rada i indirektna, koja ne uestvuju neposredno u obradi predmeta rada, ali omoguavaju odvijanje procesa proizvodnje (inventar, ureaji i sl.).

- Osnovna sredstva izvan upotrebe


Ova sredstva nisu u funkciji poslovanja preduzea i slue kao rezerva u obavljanju djelatnosti. Tu spadaju i neupotrebljiva sredstva, kao i ona koja su namjenjena za rashodovanje. Ova sredstva se mogu iznajmiti drugim preduzeima, prodavati ili ustupati. Dio osnovnih sredstava izvan upotrebe se klasifikuje kao neupotrebljiva osnovna sredstva.

Osnovna sredstva prema pojavnim oblicima


Ova podjela izraava i zvaninu zakonsku nomenklaturu podjele imovine, odnosno sredstava preduzea. Ona se iskazuju kao stalna sredstva ili imovina preduzea koju sainjavaju: nematerijalna ulaganja (prava); materijalna sredstva; novana sredstva u obliku dugoronih finansijskih plasmana.

Nematerijalna ulaganja (prava)


6

Ovu kategoriju sainjavaju raznovrsna dugorona ulaganja i plasmani sredstava preduzea za razliite namjene: osnivaka ulaganja u raznovrsne oblike preduzea, ulaganja u razvojna istraivanja, kao i ulaganja u probnu proizvodnju. Drugu grupu nematerijalnih ulaganja ine koncesije, patenti i licence. - Koncesije su dugorona ulaganja ili ustupanja imovine i prirodnih bogatstava (putevi, rudnici, eleznice, zemljite) radi upotrebe i koritenja. Prava od koncesije imaju karakter imovine preduzea, kao nematerijalnih ulaganja. - Patenti i licence predstavljaju odreene isprave kojima se titi neki pronalazak ili otkrie. One su iskljuivo pravo pronalazaa. Pronalaskom se smatra i svako novo rijeenje odreenog tehnikog problema koje se moe primjeniti u privredi. U naoj privredi patentno pravo traje najvie 15 godina. - Patent je prenosivo pravo u cjelini ili djelimino. Patent kao osnovno sredstvo predstavlja otkupljeno pravo koritenja odreenog pronalaska. - Licenca predstavlja pravo koritenja tueg patenta. Po Zakonu o patentima i tehnikim unapreenjima, nosilac patenta moe ugovorom, u cjelini ili djelimino, ustupiti pravo iskoritavanja pronalaska drugom licu. Patentima i licencama smatraju se osnovna sredstva ukoliko je njihovo plaanje (naknada za njihovo koritenje) izvreno odjednom u punom iznosu. Ako se ugovorom predvidi da se naknada za koritenje plaa godinje onda se radi o tekuim trokovima poslovanja preduzea koja ne ulazi u osnovna sredstva.

Materijalni oblik osnovnih sredstava


U ovu grupu spadaju raznovrsna osnovna sredstva koja slue za potrebe obavljanja djelatnosti preduzea. Jedna grupa ovih sredstava vezana je za prirodne faktore i prirodno bogatstvo: zemljite, ume, viegodinji zasadi, osnovno stado. Ova osnovna sredstva imaju najznaajniju ulogu u preduzeima iz oblasti poljoprivrede. Drugu grupu ine sredstva za rad u obliku: graevinskih objekata, opreme i sredstava u

pripremi. U sredstva za rad spadaju: ureaji, postrojenja, transportna sredstva, alati i inventar. - Ureaji su sredstva koja u osnovi slue da obezbijede uslove za rad. Oni mogu biti: energetski ureaji, a slue za snabdijevanje preduzea energijom (elektrina mrea, plinovodi, naftovodi, cjevovodi za paru i sl.). Proizvodni ureaji koriste se neposredno u procesu proizvodnje (pei, kotlovi, cisterne, burad, dimnjaci i dr.). Transportni ureaji se koriste u unutranjem i spoljanjem transportu preduzea. - Postrojenja su pogonske i radne maine, koje omoguavaju odvijanje proizvodnje. Pogonska postrojenja mogu biti primarna, pokretaka (parne maine, turbine, lokomotive, dizel-motori), i sekundarna, tj. pokretai koji pretvaraju neku ve proizvedenu vrstu energije u drugu (elektrogeneratori, elektromotori i dr.) i radne maine pomou kojih radnici djeluju na predmete rada, izazivajui pri tom na njima odreene promjene. - Transportna sredstva se javljaju u funkciji unutranjeg i spoljanjeg transporta. Transportna sredstva slue za dopremu predmeta rada i opreme u skladita i pogone, kao i za otpremu gotovih proizvoda u skladita preduzea i dalje na trite. - Alati su sredstva kojima se neposredno djeluje na predmete rada. Alati mogu biti mainski (svrdla, noevi za metale, glodala, nareznice i sl.) i runi (ekii, kljeta, kljuevi, turpije, igle i dr.). U alate ubrajamo i modele za oblikovanje predmeta rada (uzorci, kalupi, abloni) i naprave (instrumenti za mjerenje svojstva). - Inventar su sredstva bez kojih nije mogue obavljati proces rada. Inventar se pojavljuje kao pogonski i poslovni. Pogonski inventar upotrebljava se u pogonu a poslovni inventar u neproizvodnim djelatnostima preduzea.

2.5. Dugoroni finansijski plasmani


Ova kategorija predstavlja osnovna sredstva preduzea u novanom obliku. Ovdje spadaju:

ulaganja kapitala preduzea u tzv. vezana preduzea, sa kojima se ostvaruju odreene poslovne funkcije; uee u kapitalu drugih pravnih lica, to je sluaj kada preduzee otkupljuje akcije ili vrijednosni papiri drugih pravnih lica, radi suvlasnitva, odnosno ostvarivanja dividendi;

dugoroni krediti, koje je preduzee plasiralo odreenim preduzeima, npr. radi obezbjeivanja sirovina ili razvijanja dugoronih kooperantskih odnosa i sl; dugoroni vrijednosni papiri, predstavljaju dugorona ulaganja preduzea u vidu kupovine dravnih obveznica, akcija raznih preduzea, kao i drugih vrjednosnih papira na tritu kapitala.

3. VRIJEDNOST OSNOVNIH SREDSTAVA


Osnovna sredstva u preduzeu se iskazuju preko naturalnih pokazatelja ili vrijednosno. Vrijednosni pokazatelji mogu se iskazivati na bazi tekuih ili stalnih cijena. Vrijednost osnovnih sredstava je vrijednost osnovne imovine preduzea. Ona je znaajna ekonomska kategorija preduzea, predstavlja, kako finansijsko raunovodstveni izraz sredstava, tako i izraz kvaliteta ekonomije poslovanja preduzea. Osnovna sredstva imaju razliite vrijednosti. Ekonomski gledano, razlikuju se slijedee vrijednosti osnovnih sredstava: 1. 2. 3. 4. Nabavna vrijednost; Amortizovana vrijednost; Sadanja vrijednost; Revalorizovana vrijednost.

- Nabavnu vrijednost osnovnih sredstava, sainjava fakturna cijena, uveana za trokove transporta, trokove montae i ugradnje, carine, poreze, obuavanje kadrova za rad na

odreenom sredstvu i dr. Nabavna vrijednost se mijenja dok osnovno sredstvo traje, izuzev u prilikama povremenih revalorizacija. Pravilno i egzaktno utvrdjivanje nabavne vrijednosti osnovnih sredstava je veoma znaajno, kako sa stanovita knjigovodstvene evidencije, tako i sa stanovita obrauna trokova. Nabavna vrijednost slui za obraun amortizacije osnovnih sredstava u preduzeu. - Amortizovana vrijednost osnovnih sredstava je knjigovodstveno tehnika kategorija. Za iznos te otpisane ili amortizovane vrijednosti je umanjena nabavna vrijednost osnovnog sredstva, a pomou nje se knjigovodstveno stanje prilagoava stvarnom stanju. Amortizovana vrijednost pokazuje koliko je osnovno sredstvo umanjilo svoju vrijednost u dotadanjem vijeku upotrebe i koliko je od te vrijednosti prenijeto u amortizacioni fond preduzea. - Sadanja vrijednost osnovnih sredstava dobija se po odbitku amortizovane vrijednosti od njihove nabavne ili revalorizacione vrijednosti. Osnovna sredstva uestvuju u procesu proizvodnje ukupnom svojom vrijednou, a na nove proizvode prenose dio svoje vrijednosti, koji odgovara njihovom fizikom i ekonomskom troenju. Sadanja (knjigovodstvena) vrijednost osnovnih sredstava se razlikuje od vrijednosti osnovnih sredstava po kojoj se ona mogu nabaviti. Sadanja vrijednost osnovnih sredstava predstavlja neotpisani dio vrijednosti osnovnog sredstva koja se dobija kada se od nabavne cijene odbije amortizovani dio osnovnog sredstva. - Revalorizacija osnovnih sredstava predstavlja ponovno utvrivanje vrijednosti osnovnih sredstava. Revalorizacijom osnovnih sredstava uskladjuju se njihove knjigovodstvene vrijednosti sa njihovom stvarnom vrijednou. Postupak revalorizacije vri se radi obraunavanja realne amortizacije i radi utvrivanja dobiti. Revalorizacija je potrebna radi iskazivanja efekata ekonomije poslovanja.

4. AMORTIZACIJA
Amortizacija (engl. amortization, depreciation, redemption) je vieznaajan pojam. U financijama se koristi u znaenju otplate dugova (amortizacija duga); amortizacijom se naziva otplata gaenja vrijednosti nekih vrijednosnih papira 10

(otplaivanje). Kad je rije o osnovnom sredstvu (dugotrajnoj imovini) za koje se smatra da je fiziki ili ekonomski potroeno, osnovna joj je namjena da osigura financijska sredstva bar u iznosu da omogui zamjenu postojeih osnovnih sredstava. 1 Amortizacija je ekonomska kategorija koja onaava proces transformacije osnovnih sredstava u obrtna. Do transformacije osnovnih sredstava u obrtna dolazi u momentu prenosa njihove vrijednosti na proizvode, a do transformacije obrtnih sredstava u osnovna u momentu zamjene osnovnih sredstava. Taj proces nastaje u proizvodnji, u kojoj se osnovna sredstva troe i prenose dio svoje vrijednosti na nove upotrebne vrijednosti koje imaju karakter obrtnih sredstava. Amortizacijom se ne mijenja ukupan obim sredstava, mijenja se samo njihova struktura; poveavaju se obrtna sredstva na raun osnovnih. 2 Preduzee u procesu poslovanja troi kratkotrajnu (obrtnu) i dugotrajnu (stalnu) imovinu. Kratkotrajna imovina se utroi uglavnom u jednom proizvodnom ciklusu i ona svojim sastavom ulazi u sastav novog proizvoda te tom prilikom prenosi i svoju ukupnu vrijednost u novi proizvod. Dugotrajna imovina u proizvodnom ciklusu troi se na drugi nain. U proizvodnom procesu dugotrajna imovina ne mijenja svoj fiziki oblik, hemijski sastav, niti prenosi svoju ukupnu vrijednost u jednom proizvodnom ciklusu na novoproizvedene proizvode. Dugotrajna imovina u proizvodnom ciklusu se postepeno troi. To troenje s vremenom smanjuje njenu proizvodnu i upotrebnu vrijednost. Dugotrajna imovina postepeno gubi od svoje prvobitne, odnosno nabavne vrijednosti, a dijelovi te vrijednosti utroene u proizvodnji prenose se na novoproizvedene proizvode. 3 To postepeno smanjenje vrijednosti dugotrajne imovine umanjuje deprecira njenu vrijednost. Smanjenje realne vrijednosti dugotrajne imovine bilo fizikim troenjem ili ekonomskim zastarijevanjem jeste amortizacija. Svaki novoproizvedeni proizvod, svaka jedinica proizvoda i usluga snosi odgovarajui dio troenja zgrada, postrojenja i opreme. Prodajna cijena svakog proizvoda i obavljene usluge sadri sve trokove njegove proizvodnje i izvrene usluge pa i amortizacije. Amortizacija ukalkulisana u prodajnu cijenu proizvoda slui za prostu reprodukciju dugotrajne imovine. Od realizacije prodaje
1 2

Poslovni rjenik, izdanje Masmedia, Zagreb 1995 Analiza bilansa, prof.dr. Pavle M. Bogeti, Podgorica-Beograd 2000 3 Analiza bilansa, op. cit.

11

proizvoda i obavljene usluge pokrivaju se nastali trokovi, a dio koji po svojoj visini odgovara troku amortizacije ostaje za buduu nabavku koja e zamijeniti dotrajalu ili zastarjelu dugotrajnu imovinu. Razliiti su uzroci smanjenja vrijednosti dugotrajne imovine. U literaturi se najee pominju funkcionalni, ekonomski i prirodni uzroci.

Funkcionalno ili fiziko troenje nastaje usljed aktivnog uea stalnih sredstava u procesu proizvodnje procesu stvaranja novih vrijednosti. U proizvodnom procesu stalna sredstva se troe te po ovom osnovu smanjuju svoju vrijednost. Smanjenje vrijednosti zavisi od tehnolokih faktora, uslova rada, intenziteta koritenja sredstava i sl. Stalna sredstva su po svojim fizikim karakteristikama razliita, te e imati i razliit stepen smanjenja svoje vrijednosti u proizvodnom procesu. Ekonomsko troenje ili moralna zastarjelost je direktna posljedica tehnikog progresa. Razvojem nauke i tehnike, uvoenjem savremenijih tehnolokih postupaka dolazi se do novih produktivnih kapaciteta koji mogu proizvoditi kvalitetnije, jeftinije i uope rentabilnije proizvode. Takvi novi proizvodni kapaciteti uzrokuju zastarjevanje stare dugotrajne imovine koja je jo u upotrebi. Usljed ove ekonomske zastarjelosti stalna sredstva se zamjenjuju novim i prije nego to su fiziki utroena. Ponekad se kao uzrok ekonomske zastarjelosti javlja i nepodobnost kao pogoni koji zagauju okolinu, te moraju biti zamijenjeni novim i sl. Prirodno troenje osnovnih sredstava nastaje samim protekom vremena. Usljed prirodnih procesa (korozija, truljenje, hemijski procesi) dolazi do gubitka svojstava osnovnih sredstava ak i ako se ne koriste. Amortizacija stalnih sredstava treba biti ukalkulisana u cijenu kotanja proizvoda. U literaturi je diskutabilno pitanje uraunavanja ekonomskih faktora troenja u cijenu kotanja. Prema miljenju nekih autora proces ekonomskog zastarjevanja osnovnih sredstava treba rjeavati kroz poveano izdvajanje u rezervni fond, a ne kalkulisanjem u cijenu kotanja (dr. Kosta Vasiljevi). Prema drugim stavovima ekonomski vijek trajanja osnovnih sredstava treba da predstavlja osnov za obraun amortizacije u sluaju 12

kada je ekonomski vijek trajanja krai od fizikog. Ipak, bez obzira na koji nain i iz kog fonda, svi oblici troenja stalnih sredstava trebaju biti nadoknaeni iz prihoda preduzea.

4.1. Metode amortizacije


Metoda amortizacije treba da odraava strukturu oekivanog troenja i buduih ekonomskih koristi od sredstva. Faktori troenja sredstava su raznovrsni i zavise izmeu ostalog i od vrste sredstava, privredne grane u kojoj su angaovana i sl. Usljed raznovrsnosti faktora razvijene su razliite medote amortizacije. Najee su funkcionalna i vremenska amortizacija. Prvo pitanje koje treba rijeiti u postupku utvrivanja visine umanjenja vrijednosti osnovnog sredstva odnosi se na osnovicu za amortizaciju. Prevladava stav, u teoriji i u praksi, prema kojem osnovicu za amortizaciju predstavlja nabavna cijena, odnosno cijena kotanja osnovnih sredstava (fakturna cijena uveana za trokove dopreme i montae). 4

4.1.1. Funkcionalna amortizacija


Prema pristalicama funkcionalne amortizacije stepen funkcionisanja osnovnih sredstava uslovljava stepen njihove deprcijacije i odreuje nivo amortizacije. Poznate su dvije metode obrauna funkcionalne amortizacije: prema koliini uinaka, i prema broju efektivnih asova rada.

Po prvoj metodi amortizaciona osnovica se dijeli sa brojem proizvoda uinaka koji se planiraju proizvesti u vijeku trajanja osnovog sredstva:

A0 Am = Q
gdje je: Am amortizacija po uinku A0 osnovica Q broj ili koliina uinaka

Analiza bilansa, op. cit.

13

Druga funkcionalna metoda stepen aktivnosti osnovnog sredstva mjeri efektivnim asovima rada, te se i kapacitet osnovnih sredstava mjeri radnim asovima:

A0 Am = r
gdje je: Am amortizacija po uinku A0 osnovica r kapacitet sredstva u asovima rada.

4.1.2. Vremenska amortizacija


Troenje osnovnih sredstava prije svega je determinisano vremenom, vrijeme je osnovni faktor koji utie na smanjenje vrijednosti osnovnih sredstava. U praksi postoji vie metoda za obraun vremenske amortizacije: Linearna (konstantna ili proporcionalna) metoda; Progresivna metoda; Degresivna metoda.

Kod linearne metode amortizaciona osnovica se dijeli sa pretpostavljenim vijekom trajanja osnovnih sredstava te je amortizacioni iznos za odreeni obraunski period konstantan tokom vijeka trajanja sredstava.

A0 Am = t
gdje je: Am amortizacija po uinku A0 osnovica t vijek trajanja sredstava u godinama. Godinja stopa amortizacije bi se u ovom sluaju raunala po obrascu:

14

100% Stopa = t
Progresivna metoda pretpostavlja da se osnovna sredstva troe iz godine u godinu po sve veoj stopi. Metoda nalazi opravdanje u tehnikim i finansijskim razlozima, odnosno u nemogunosti preduzea da u poetnim godinama poslovanja uposli svoj puni kapacitet. Uobiajeni raunski postupak za utvrivanje godinjih stopa amortizacije se svodi na dodjeljivanje progresivnih koeficijenata svakoj od godina unutar pretpostavljenog vijeka trajanja osnovnih sredstava, te utvrivanje promjenjive godinje stope amortizacije u skladu sa dodijeljenim koeficijentima. Godina 1 2 3 4 5 Zbir: Koeficijent 1 2 3 4 5 15 Godinja stopa amortizacije 1 x 100 / 15 (%) = 6.67 % 2 x 100 / 15 (%) = 13.33 % 3 x 100 / 15 (%) = 20.00 % 4 x 100 / 15 (%) = 26.67 % 5 x 100 / 15 (%) = 33.33 % 100 %

Godinji iznos amortizacije bi se raunao u skladu sa godinjom stopom amortizacije:

Am = S * A0
gdje je: S godinja stopa amortizacije Ao osnovica amortizacije. Degresivna metoda je potpuno suprotna progresivnoj metodi i pretpostavlja da su osnovna sredstva u poetnim godinama koritenja sposobna da rade punim kapacitetom i u mogunosti da postiu visoku produktivnost rada. Vremenom njihov kapacitet opada, kao i postignuta produktivnost. Jedan od moguih raunskih postupaka za odreivanje amortizacije po ovoj metodi je i metoda opadajue stope na istu osnovu:

15

Godina 1 2 3 4 5 Zbir:

Koeficijent 5 4 3 2 1 15

Godinja stopa amortizacije 5 x 100 / 15 (%) = 33.33 % 4 x 100 / 15 (%) = 26.67 % 3 x 100 / 15 (%) = 20.00 % 2 x 100 / 15 (%) = 13.33 % 1 x 100 / 15 (%) = 6.67 % 100 %

Godinji iznos amortizacije bi se raunao u skladu sa godinjom stopom amortizacije:

Am = S * A0
gdje je: S godinja stopa amortizacije Ao osnovica amortizacije.

4.2. Podjela amortizacije na fiksne i varijabilne trokove


Amortizacija gledana kroz prizmu trokova poslovanja spada pretenim dijelomu fiksne trokove. To je naroito sluaj kod one dugotrajne imovine kod koje se prilikom utvrivanja amortizacijskih stopa, ne uzima u obzir intezitet kojim e se ta imovina koristiti,tj. kod takve imovine kod koje izmeu stupnja njihovog koritenja i vijeka trajanja nepostoje skoro nikakvi ili samo zanemarivi uzajamni odnosi. U takvu se imovinu ubrajajutvornike zgrade i drugi graevinski objekti, za koje je gotovo jednako da li e raditi s jaimili slabijim koeficijentom iskoritavanja. trokove. Troenje ovih sredstava je ravnomjerno, te njihova amortizacija ovisi o procijenjenom vijeku trajanja, nabavnoj vrijednosti i predvienoj vrijednosti dotrajalog sredstva. Vrijednost sredstva treba biti amortizirana kroz mogui vijek trajanja (broj godina). Godinja stopa amortizacijekako je navedeno izraunava se dijeljenjem broja sto s moguim vijekom trajanja. Ovakva amortizacija naziva se vremenskom i u praksi se najee upotrebljava. Pored vremenske amortizacije koja ini fiksne trokove, postoji i jedna vrsta amortizacijekoja ulazi u kategoriju varijabilnih trokova. To je amortizacija one dugotrajne imovine ijetroenje u velikoj mjeri zavisi od inteziteta njihova koritenja. Kod imovine kod koje postoje razmjerni uzajamni odnosi izmeu inteziteta kojim se ona koristi i vijeka njihova trajanja, tj. gdje vijek trajanja neposredno zavisi od

16

inteziteta koritenja, stopa amortizacije odrediti e se prema tome koliko je ta imovina bila koritena. Takva amortizacija nema karakter fiksnog nego varijabilnog troka. Ona se primjenjuje najee kod utvrivanja stope amortizacije automobila, kamiona i drugih vozila te za pojedine strojeve koji rade u vie smjena i slino.Ova amortizacija naziva se funkcionalna amortizacija. Ona ima nedostatak to kod njene primjene intezitet koritenja sredstava moe se tono utvrditi tek na kraju obraunskog razdoblja (godine). Isto tako esto dolazi do razliitog inteziteta koritenja, pa moe doi i do znatnijeg odstupanja od stvarnog troenja tih sredstava. S obzirom na nain evidentiranja ostvarenih uinaka, funkcionalna amortizacija moe biti obraunana po jednoj od ovih dviju metoda: 1) metodom funkcionalne amortizacije obraunane prema koliini ostvarenih uinaka 2) metodom funkcionalne amortizacije obraunane prema satima rada sredstva, tj. prema satima njegova efektivnog koritenja.

4.3. Dugotrajna imovina koja se ne amortizira


Zbog neogranienog vijeka uporabe i zbog toga to se ne troe u tijeku uporabe ne podlijeu obraunu amortizacije: zemljita (graevinska, poljoprivredna); ume i slini obnovljivi prirodni resursi i knjige u knjinicama koje imaju trajnu vrijednost, spomenici kulture, slike i druga umjetnika djela trajne vrijednosti.

Raunovodstveni propisi navedena ogranienja proiruju jo na: izdatke za istraivanje Prema kriterijima MRS-a 38. take 42., trokove istraivanja priznaje se kao rashod u razdoblju u kojem su nastali i ne moe se priznati kao sredstvo i amortizirati.

17

izdatke za razvoj Prema odredbama MRS-a 38. u taki 45. navedeni su kriteriji koji trokove razvoja trebaju ispunjavati da bi ih se priznalo kao sredstvo i amortiziralo. Kad ti kriteriji nisu ispunjeni , trokovi razvoja ine trokove razdoblja u kojem su nastali i ne amortizira ih se.Amortizacija sredstava u pripremi ne obraunava se sve dok se sredstvo ne stavi u upotrebu.

4.4. Amortizacija kao porezno priznat i nepriznat rashod


U poreznim propisima o amortizaciji zakonodavac zbog odreenih razloga i ciljeva odstupa od ekonomskih naela o amortizaciji kao poslovnom rashodu. Odstupanjima odekonomskih naela o amortizaciji zakonodavac omoguuje obveznicima poreza na dobitodreene financijske olakice. esto su po poreznim propisima o amortizaciji najvie porezno dopustive godinje stope znaajno vee od amortizacijskih stopa utvrenih na temelju objektivno procijenjenog vijeka upotrebe odreenih sredstava. Razlog tome izmeu ostalih je i to to je dugotrajna imovina, posebno opreme, kod veine preduzea u BiH ve u znaajnoj mjeri ekonomski istroena i tehnoloki zastarjela, te primjenom veih stopa amortizacije od onih koje proizlaze iz realnog vijeka upotrebe omoguava preduzeima da se ta sredstva bre zamjene.

18

ZAKLJUAK
Zbog visokog udjela u strukturi trokova mnoge privredne grane amortizaciji, kao trokovnom, poreznom i raunovodstvenom faktoru posveuju posebnu panju. Dva su osnovna uzroka postupnog smanjenja nabavne vrijednosti dugotrajne imovine, a to su: fiziko troenje i ekonomsko zastarijevanje. Fiziko troenje uzrokuje svakodnevna eksploatacija imovine preduzea kroz mehaniko troenje, djelovanje vremenskih uvjeta i drugih faktora, to postupno smanjuje vrijednost svakog sredstva. Ekonomsko zastarijevanje i smanjenje vrijednosti dugorone imovine proizlazi iz novih tehnolokotehnikih dostignua. Kompanije proizvode sve modernije i tehnoloko-tehniki bolja postrojenja i opremu koja potiskuju stara i zastarjela. U cilju nadoknade navedene smanjene vrijednosti sredstava obraunava se amortizacija. Uprava preduzea duna je raunovodstvenim politikama ili drugim aktom utvrditi metode i nain

19

obrauna amortizacije. Uprava se moe raunovodstvenom politikom opredijeliti za primjenu jedne od vie raspoloivih metoda amortizacije. Ako raunovodstvene politike u oblasti amortizacije nisu dobro odabrane te ne odraavaju realno ekonomsku sutinu rabaenja stalnih sredstava mogue je da bilans stanja ne iskazuje realno finansijsku situaciju preduzea niti bilans uspjeha pokazuje objektivno ostvareni poslovni rezultat. U ovom radu obraena je amortizacija s trokovnog i raunovodstvenog aspekta sa ciljem da pokae nain i smjer uticaja raunovodstvenih politika u oblasti amortizacije na iskazani poslovni rezultat.

LITERATURA 1) Bievi Ismet, Ekonomika u trino poduzetnikim uslovima


poslovanja, Ekonomski fakultet Biha, Biha, 1998 god.

2) J. Kumali, Poslovne finansije, Ekonomski fakultet, Biha, 2007 3) Pavle Bogeti, Analiza bilansa, Ekonomski faklutet, Beograd, 2000 4) Poslovni rjenik, izdanje Masmedia, Zagreb 1995 5) Internet: http://www.scribd.com/doc/22853976/TROSKOVI-U-FUNKCIJI-USPOSTAVLJANJAI-KORISTENJA-KAPACITETA

20

21