You are on page 1of 10

Bob Marley Robert Nesta Marley urodzi si w 1945 roku.

By owocem mioci osb pochodzcych z dwch rnych klas spoecznych, ponadto byli oni przedstawicielami rnych ras. Jego nastoletnia matka Cedella Booker pozostawaa w zwizku uczuciowym z biaym mczyzn w rednim wieku, oficerem armii brytyjskiej Norvalem Marleyem. Norval. Cedella i Norvay byli ju zarczeni i spodziewali si dziecka, jednak zarczyny zostay zerwane na tydzie przed dat lubu. W tamtych czasach spoeczestwo byo przeciwne czeniu si w pary osb z odmiennych ras, a ju szczeglnie wtedy, gdy pochodzili z zupenie innych klas spoeczno ekonomicznych. Bob syn Cedelli i Norvala urodzi si w skromnej, rolniczej spoecznoci w St.Ann. Miejsce to nie dawao szans na godziwe ycie. To zmusio Cedella do przeniesienia si do Trench Town. Jednak, jak si okazao, sytuacja w Trench Town nie spenia Jej oczekiwa, brakowao podstawowych udogodnie, warunki socjalno ekonomiczne pozostawiay wiele do yczenia. Sytuacja na Jamajce, w Trench Town i jej wpyw na ycie i twrczo reggae Boba Marleya. Muzyka reggae jest najbardziej rozpoznawalnym towarem eksportowym Jamajki. To wanie ta muzyczna forma sztuki sprawia, e Jamajka jest rozpoznawalna. Warto jednak zrozumie, dlaczego ta muzyka ma a takie znaczenie. Trench Town to slumsy, znajdujce si na przedmieciach stolicy Jamajki Kingston. Powstao w 1945 roku jako kompleks mieszka komunalnych. Mieszkania tam na samym pocztku kosztoway majtek, niewielu byo sta na mieszkanie w tym miejscu, a Ci ktrym si to udao widzieli przed sob wietlan przyszo. Z biegiem lat dzielnica przerodzia si w istny slums. Aktualnie bezrobocie na tym terenie siga 70%. W takich warunkach ciko jest zachowa godno osobist. Wadze spisay t spoeczno na straty. Bob Marley uniemiertelni Bob Marley w utworze Trench Town. To wanie dziki Niemu wielu ludzi usyszao o niej, ale niewiele osb j widziao. Codziennie maj tam miejsce strzelaniny midzy policj, a gangami lub starcia midzy poszczeglnymi gangami, ktre dziaaj na usugach tzn. Donw. Trench Town podzielona zostaa na kilka sektorw, a kady z nich kontrolowany jest wanie przez Dona. W dobie Marleya, w poowie lat 70, rywalizacja midzy dwiema rywalizujcymi partiami staa si otwartym konfliktem, niemal wojn domow. Wanie po odzyskaniu przez Jamajk niepodlegoci polityka zmienia to miejsce.

W Trench Town znajduj si dwie gwne ulice: West Road i Call Smith Drive, oprcz nich czternacie ponumerowanych przecznic. Przecznice od 1 do 7 nale do partii JNP, natomiast od 7 do 14 do PNP. Trench Town rozpado si na takie sektory, poniewa politykom zaleao na tym, aby ludzie walczyli ze sob o podstawowe dobra. Brakowao pienidzy i pracy, lepsz zatem sytuacj miaa partia rzdzca i bya ona gotowa, eby tego nie utraci. Regularne stay si ewakuacje szk przy pomocy Jamaican Defense Fight. Do szk pooonych w innych sektorach ni sektor, w ktrym mieszkay, dzieci, dla bezpieczestwa, musiay jedzi takswkami, na ktre najczciej nie byo ich sta. Std powd, dlaczego wikszo dzieci rezygnowaa z edukacji. Jeli chodzi o sub zdrowia w dzielnicy, miejscowi polegaj wycznie na amerykaskich lekarzach wolontariuszach, ktrzy przylatuj tam raz lub dwa razy do roku. Tylko oni mog swobodnie porusza si po wszystkich sektorach. Jamajka jest trzecim krajem z najwiksz redni morderstw, natomiast Trench Town samo w sobie przewysza redni caej Jamajki. W latach 70 sytuacja w Trench Town staa si beznadziejna. Ludzie pozostawali bez pracy, rodkw do ycia. Rwnoczenie istniay napicia polityczno gospodarcze. To wanie muzyka zapewniaa mieszkacom odskoczni od gorzkiej rzeczywistoci, moliwo skomentowania aktualnych wydarze. Bya to muzyka walki. Bob, razem z przyjacimi z dziecistwa Neville Bunny Livingston, Peter Tosh, Junior Braithwaite i dwoma wokalistami wspomagajcymi nagrali Simmer Down (1964). Utwr wzywa modzie z centrum miasta do tumienia przemocy, ktra powstaa w rezultacie napicia midzy dwiema rywalizujcymi partiami JLP (Jamaica Labor Party) i PNP (Peoples National Party) oraz na skutek drastycznego wzrostu bezrobocia. Utwr ten odzwierciedla rzeczywisto modych ludzi oraz pokaza now form muzycznej tosamoci mwi o tym, co dziao si wtedy na Jamajce. By piewany przez osoby, ktrych warunki yciowe byy najcisze. Muzycy nareszcie przestali obserwowa to, co amerykascy artyci tworzyli, a zaczli mierzy si z wasn sytuacj i usiowali przebrn przez ni dziki muzyce, w najlepszy sposb, na jaki byo ich sta. Ogromna bieda, korupcja, pozbawienie praw obywatelskich przez Rzd, ubogie mieszkania i brak edukacji, to czynniki, ktre mimo negatywnego wydwiku, przyniosy wielu artystom wietny materia do pracy. Jednym z najwaniejszych artystw by wanie Bob Marley, ktry posuy si wasn, tward

rzeczywistoci, aby przemieni j w utwory muzyczne. Wierzono, e jest on wyzwolicielem biednych. Aby zrozumie, dlaczego jego muzyka, teksty jego utworw s tak relewantne, naley przypatrze si wanie miejscu, w ktrym spdzi wikszo swojego ycia, szlifujc swj warsztat. ycie w Trench Town otworzyo Marleyowi oczy na takie pojcia jak nierwno, niesprawiedliwo, ucisk, bieda, potrzeba pokoju i podstawowych praw czowieka. Im wicej muzyki folkowej napywao do Trench Town i im wiksze stawao si napicie polityczne, the Wailers bo tak nazwaa si grupa, stworzona przez Boba Marleya stali si najbardziej odpowiednim zespoem, poniewa sami czuli si jak Izraelici w niewoli. Tak jak Izraelici byli postrzegani w kategorii osb cierpicych na obcej ziemi, tak samo dziao si w przypadku mieszkacw Trench Town, spord ktrych wielu pochodzio z obszarw wiejskich, a wyemigrowali do miasta w poszukiwaniu lepszych warunkw bytowych i jak si wydawao zostali uwizieni w systemie babiloskim. System ten nie pozwoli im odej, nie pozwoli im na popraw sytuacji finansowej. To miejsce, w ktrym pojawio si zjawisko prostytucji. Panowaa tam zasada: albo nauczysz si pywa albo utoniesz. Niezaprzeczalnie cierpieli, lamentujc na temat walki o wolno, tak jak pozostali biedni i represjonowani mieszkacy Jamajki. The Wailers reprezentowali to biece pragnienie bycia oswobodzonym na postkolonialnej Jamajce. Przekaz Wailersw rozbrzmiewa wrd mieszkacw, a Trench Town stao si Mekk dla utalentowanych, wywaszczonych z kraju artystw. To wywaszczenie wanie zmusio wielu do skierowania si w stron broni jako sposobu na przeycie. Dopiero w latach 1967 1968 Trench Town stao si szczeglnie brutalne, kiedy to dwie przeciwstawne partie polityczne zajy si dystrybucj broni zarwno w rc politycznych zwolennikw, jak i do obszaru liderw/ donw czyli czsto gw grup przestpczych. To wtedy zarwno poziom przestpczoci, jak i uczucie rozpaczy mieszkacw niebotycznie wzrosy. Wielu ludzi twierdzio, e Trench Town to miejsce narodzin muzyki reggae i rodowiska, ktre pielgnowao przyjanie lub tworzyo zajadych wrogw. To wanie tam Bob Marley pracowa nad swoim warsztatem oraz nawiza przyjanie, ktre przetrway do koca jego ycia. To miejsce, gdzie razem z pozostaymi czonkami The Wailers, napisa najbardziej prominentne teksty, odzwierciedlajce surow rzeczywisto, w ktrej dorastali. Ich muzyka odzwierciedlaa bezporedni i niepokorn niezgod na ten panujcy system, ktry odczytywano jako nowa forma niewolnictwa. Na niezalenej Jamajce sprawy miay mie si lepiej m.in.

miay poprawi si warunki mieszkalne, miao powsta wicej miejsc pracy, miaa rozwin si dziedzina edukacji i opieki zdrowotnej. Niestety tak si nie stao. Lata spdzone w Trench Town wpyny na Boba Marleya pod wzgldem jego przekona, wierze oraz praktyk. Jamajka skupiaa w sobie wiele wyzna. Te religijne retencje wpyny na model Trench Town i miay podwjny wpyw na samopoczucie spoecznoci i ich wasn polityk i rastafarianizm, ktry sta si po jakim czasie szeroko pojtym kultem. Byo to wielkim zagroeniem dla rzdu, poniewa rastafarianie byli antyrzdowi przez co byli regularnie nkani przez policj, aresztowani, a ich dready byy golone, a domy niszczone.

Bob Marley, a rastafarianizm W poowie kariery Bob Marley zosta zaraony fascynacj rastafarianizmem, poprzez swoj on Rit. Kiedy Haile Selasie odwiedzi Jamajk w kwietniu 1966 roku, Rita oznajmia Mu, e przeya mocne dowiadczenie, ktre utwierdzio j w tym, e jest on prawdziwym bogiem. Dziki onie, Bob przeszed na wiar rastafari, ktrej nauki odbiy si wielkim echem w jego twrczoci. Marley pozostawa bez wahania pod wpywem dwch osb Marcusa Mosiah Garveya oraz Mortimera Planno (ideologicznego zaoyciela ruchu Back-to-Africa). Takie utwory jak Africa Unite czy sowa emancipate yourselves from mental slavery oddaj myli i filozofi Marcusa Garveya. Zjednoczenie czarnej rasy, powrt do Afryki, czyli ojczyzny i budowanie dumy czarnoskrych i poczucia wasnej wartoci to kolejne postulaty, ktre wypowiada Marley w swoich utworach. Mortimer Planno rwnie mia ogromny wpyw nie tylko na Boba Marleya, ale rwnie na pozostaych czonkw grupy the Wailers. Wprowadzenie Marleya w wiar rastafariask doprowadzio do poszukiwania przez Niego wasnej drogi i interpretacji prawdy, ktra w wikszoci znajdowaa si w doktrynach Rastafarianizmu. Jego ycie odznaczao si ogromn aktywnoci, jednak trwao krtko. Zmar w wyniku choroby nowotworowej. Inwazja nowotworu zacza si niewinnie, od

palca stopy, na ktrej wykryto czerniaka zoliwego. Zgodnie z wyznaniem rastafariaskim, w ktre gboko wierzy, nie pozwoli na amputacj zakaonego palca. Rastafarianizm mwi bowiem o tym, e ciao jest jednoci, a amputacja jest grzechem. Wkrtce wystpiy przerzuty na wikszo organw ciaa. Marley wierzy, e jego wiata zapewni mu ycie wieczne, pomimo choroby. Dziki swojej postawie, treciom utworw zwrci uwag na istot ruchu rastafari. Przekonany, e zostay Mu zaledwie dwa tygodnie ycia, przed mierci Bob Marley przystpi do Ortodoksyjnego Koscioa Etiopskiego. Odbya si ceremonia chrztu w hotelu Wellington, do ktrej przystpia rwnie Jego ona i ich dzieci. Ceremoni przeprowadzi Abuna Izaak. Bob Marley otrzyma imi Berhane Selassie, ktre znaczyo: wiato witej Trjcy. Rastafarianie wierz, e symbolika tego imienia ujawnia si w nagraniach Boba Marleya, a kady utwr rozwietla dar Ducha witego,a inspiracja pochodzi od Boga. Obsesyjne wrcz dbanie o prywatnoci, proste i lune podejcie do ycia odpowiednio wpisywao si w Jego obraz jako wyznawcy rastafarianizmu. Nawet jego najblisi wsppracownicy, rodzina i krewni nie byli w stanie pozna caego Boba.

Bob Marley i Jego pogldy polityczne Sytuacja polityczna Jamajki miaa ogromny wpyw na teksty utworw Boba Marleya, a jego teksty rwnie oddziayway na polityk wyspy. Muzyka artysty wyrosa zarwno z sytuacji cigego zuboenia jak i niezadowolenia z Rzdu i prowadzenia przez niego polityki i w takim wanie kontekcie powinna by odczytywana jego twrczo. Aby zrozumie zawarto tekstw muzyka naley pamita o czasach, w ktrych y i o panujcej wtedy atmosferze politycznej po odzyskaniu przez Jamajk niezalenoci w 1962 roku. W tym okresie posta Marleya zyskaa ogromny rozgos, a jego muzyka przyczynia si do utworzenia nowej formy mylenia ludnoci czarnoskrej polegajcej na odrzucaniu systemu opresji. Bob od momentu narodzin obserwowa zjawiska ndzy, rzeczywisto bardzo niskich zarobkw, z czego wynikao niedoywienie i choroby, brak praw politycznych dla ubogich obywateli, domy, ktre bardziej przypominay twory z

kartonw, blokady drg, przestpczo czy migracj. Dziecistwo spdzone w tym miejscu pozwolio Marleyowi zaobserwowa i zrozumie rzeczywisto postniezalenej Jamajki. Niezadowolenie i brak nadziei pord czarnej ludnoci zapewnio muzykowi materia do wytworzenia politycznych opinii i odzwierciedlenia ich w tekstach i dziaaniach, dziki ktrym dy i nawoywa do duchowego wyzwolenia. Razem z zespoem the Wailers skupi si na muzyce ska i rocksteady, poniewa twierdzi, e to wanie poprzez ten rodzaj twrczoci jest w stanie przedstawi prawd na temat jamajskiej biedy i sytuacji modziey. Wiele utworw mwio o niesprawiedliwoci i nierwnoci spoecznej, jako e Marley, przez ca swoj karier muzyczn czu si reprezentantem klasy robotniczej, czyli tej ktra nie miaa prawa gosu w sprawach politycznych. Marley nawoywa ludzi do bycia aktywnym w walce o swoje prawa. Twierdzi, e potrzebna jest rewolucja, ktra miaa skada si z dwch elementw: jeden mia mie charakter pragmatyczny, a drugi mia wyj z inicjatywy klasy robotniczej, z adnego innego rodowiska. Marley jednak nie by zainteresowany przemoc, jako form walki. Chcia, aby ludzie rozpoczli dziaanie od rozwoju wewntrznego poczucia wasnej wartoci. Wzywa do zmiany rzdowego systemu. Marley stara si wytworzy mocn tosamo czarnoskrej ludnoci. Opierajc si na naukach Marcusa Garveya twierdzi, e rewolucja opiera si na codziennym oporze przeciwko uciskowi, wzywa do zmiany rzdowego systemu. Marley sta si rewolucjonist, ktry walczy o trzy sprawy. Przede wszystkim domaga si sprawiedliwoci z rk elit rzdowych. Po drugie, postulowa o wiar w powrt do Afryki. Trzeci istotn dla Niego kwesti bya tolerancja. W rzeczywistoci, jego przekaz polityczny by rwnie mocny jak jego muzyka, a oba te czynniki byy nierozerwalnie zwizane ze sob.

Rastafarianizm Ruch Rastafari to ruch millenarystyczno mesjanistyczny o charakterze synkretycznym. Powsta on w latach 30. XX wieku na Jamajce, a zapocztkowany zosta przez Marcusa Garveya. Millenaryzm jest pogldem goszcym bliskie nadejcie panowania Krlestwa Boego, ktre miaoby trwa tysic lat. Podejcie to opiera si na Biblii.

Rastafarianie wierz w Jah, ktrego uwaaj za Boga, ktry stworzy wiat i opiekuje si ludmi. Jak twierdz, objawi si on w osobie Ras Tafari Makkonena, czyli Haile Selassie I (po koronacji na cesarza Etiopii). Inne okreslenia Jah to: Zwyciski Lew Plemienia Judy, Wybraniec Boy, Krl Krlw. Wyznawcy Rastafarianizmu uznaj Go za namiestnika boskiego majestatu na Ziemi. Cesarz Haile Selassie, wedug wierze, jest 225. wadc Etiopii. Powstanie ruchu Rastafari powstao na skutek wielu czynnikw. Najwaniejszymi z nich pozostaj: walki o rwnouprawnienie rasowe, aspiracje spoeczno kulturalne osb czarnoskrych, koncepcja powrotu do Afryki oraz kazania Marcusa Garveya. Ruch rozpowszechni si dziki emigrantom z Jamajki oraz dziki muzyce (reggae, Dub, ska, dancehall, rocksteady). Historia Rastafarianizmu

Histori ruchu rastafari dzieli si na kilka etapw. Pierwszym z nich jest tzn. okres Marcusa Garveya. Koronacja Haile Selasie bya rozumiana jako spenienie wygoszonego przez Marcusa Garveya proroctwa. Faktycznym zatem inicjatorem ideologii jest zatem wanie ta posta. Gosi on idee panafrykanizmu, czyli idei politycznej goszcej odmienn duchowo ludnoci afrykaskiej oraz konieczno jej zjednoczenia. Mwi o tym, e pewnego dnia wszystkie czarnoskre osoby powstan, pocz si i odzyskaj Afryk z rk biaych kolonizatorw. W latach 50. i 60. XX wieku nastpia instytucjonalizacja panafrykanizmu, zaczto tworzy organizacje regionalne i konfederacje. Od 1963 roku struktur panafrykanizmu bya Organizacja Jednoci Afrykaskiej, ktrej funkcj w 2002 roku przeja Unia Afrykaska. W latach 20. XX wieku Marcus Garvey podrowa po krajach karaibskich z polityczno religijnymi kazaniami. Trafiay one szczeglnie do rolniczej spoecznoci Jamajki. Po koronacji Haile Selassie w 1930 roku Garvey ogosi go mesjaszem. W tym wanie czasie Etiopia bya jedynym w peni niepodlegym pastwem w Afryce. Haile Selassie by jedynym czarnoskrym wadc, ktrego powanie traktowano w Europie. W latach 30. Leonard Howell kaznodzieja rastafariaski ogosi podstawowe prawdy tej ideologii. Byy nimi: wiara w wyszo czarnej rasy, nienawi do rasy biaej i denie do zemsty na niej za krzywdy wyrzdzone

przez ni na rasie czarnej, walka z legalnym rzdem Jamajki, ktry by sprawowany w tamtym czasie przez biaych. Ponadto postulatem byo rwnie uznanie Haile Selassie za mesjasza i jedynego wadc czarnych ludzi oraz przygotowywanie do powrotu do Afryki. Jednak kultura Rastafari nie utosamia si z tymi przekonaniami, a sam Howell zosta za nie osadzony w wizieniu. W pierwotnej wersji ruchu istnia rasizm, jednak w momencie kiedy nastpio krzepnicie ruchu, zosta on wyeliminowany. Wielu rastafarian odcina si od idei supremacji czarnej rasy, jednak w niektrych rodowiskach idee panafrykanizmu nadal istniej. W kocu lat 30. zarwno Jamajka jak i Etiopia byy w trudnej sytuacji politycznej. W 1935 roku Etiopia zostaa najechana przez faszystowskie Wochy. W tamtym czasie Haile Selassie wyemigrowa do Wielkiej Brytanii. Tam utworzy wiatow Federacj Etiopsk, dziki dziaaniom ktrej gromadzi donacje, przede wszystkim dla rastafarian. Po powrocie do kraju, przeznaczy wielkie tereny w jednej z etiopskiej prowincji na osiedlanie si rastafarian z caego wiata. Wkrtce, w 1950 roku, wadze Jamajki oficjalnie zakazay istnienia ruchu rastafari. Mimo to, rozwija si on w podziemiach Jamajki. Wielu Rastafarian byo przeladowanych, zmuszano ich do obcinania wosw, karano za palenie marihuany. Tymczasem Etiopska Wsplnota Emigrantw Rastafariaskich zacza zdobywa wpywy w Etiopii, stawaa si powoli podpor kulejcej wadzy cesarskiej. W 1996 roku Jamajk odwiedzi cesarz Haile Selassie. Przyby, aby spotka si ze starszyzn poficjalnych komun rastafariaskich. Wizyta ta bya odczytywana w kategoriach uznania przez Haile Selassie swojej roli mesjasza, chocia w rzeczywistoci do koca ycia pozosta chrzecijaninem obrzdku etiopskiego i nie nigdy oficjalnie nie uzna tej roli. Podczas swojego pobytu na Jamajce wnosi o bardziej pokojowy wydwik rastafarianizmu. Ogosi, e Rastafarianie nie powinni emigrowa do Afryki do momentu, kiedy to uda im si wyzwoli spod jarzma Babilonu wszystkich uciskanych ludzi w kraju. Ten fakt zmieni charakter ruchu z panafrykaskiego na uniwersalny. Kolejnym istotnym etapem w historii rastafarianizmu by okres po mierci Haile Selassie. W tym czasie rastafariascy uczeni w pimie podzielili si na dwie frakcje. Pierwsza gosia czasowe przeniesienie si cesarza do nieba. Mia on, po majcym przyj kocu wiata, wybra sprawiedliwych spord Rasta. Druga frakcja natomiast gosia, e cesarz nie umar, a jego mier zostaa

sfingowana przez siy Babilonu. Wedug niej cesarz ukrywa si w Afryce i czeka na odpowiedni moment, eby przeprowadzi swj lud do Ziemi Obiecanej. Rastafarianizm wspczenie.

Rastafarianizm nigdy nie by teori scentralizowan. Wielu wyznawcw Rastafari uznaje ten ruch nie za religi, a za yciow drog. Wikszosc z nich nie utosamia si z konkretnym wyznaniem. Definiuje si poprzez ubior, obyczaje i muzyk. Niektrzy dziaaj politycznie (np. Nandor Tanczos, Ras Sam Brown) lub agodz konflikty polityczne jak Bob Marley.

Babilon i Syjon w ideologii Rastafarian Jak podaje Miejski sownik slangu i mowy potocznej, Babilon jest dla Rastafarian symbolem systemu uciskajcego wolnych ludzi. W ideologii tej oznacza zepsucie i upadek zasad moralnych, ucisk i niesprawiedliwo oraz podziay spoeczne na lepszych i gorszych. W Pimie witym natomiast Babilon jest miastem, w ktrym rzdzi pienidz. Zamieszkuj je ludzie pragncy jedynie zysku. Miasto to zamieszkiwali ludzie pokolenia Judy, ktrzy rnili si od innych. dza wadzy i dbr materialnych doprowadzia Babilon do upadku. Dla Rastafarian jest to okrelenie oznaczajce zo wiata, pene materializmu i niesprawiedliwoci dokonywanej w rezultacie pogoni za pienidzem. Niektrzy rastafarianie uwaaj Watykan za wspczesny Babilon miejsce wysoko postawionych urzdnikw, rzdzcych Kocioem i czerpicym z tego materialne zyski. W opozycji do Babilonu, w ideologii rastafariaskiej, stoi Syjon, inaczej znany jako Zion czy Zajon. Dla Rastafarian Syjon to Afryka, a konkretnie Etiopia. Rastafarianie wierz, e s Dziemi Izraela, a ich celem jest repatriacja do Afryki czyli Syjonu. Opieraj swoje przemylenia na treci Psalmu 87 w wersji Biblii Krla Jakuba z 1611 roku.

His foundation is in the holy mountains. The LORD loveth the gates of Zion more than all the dwellings of Jacob. Glorious things are spoken of thee, O city of God. Selah. I will make mention of Rahab and Babylon

to them that know me: behold Philistia, and Tyre, with Ethiopia; this man was born there. Grd Jego wznosi si na witych grach, Umiowa Pan bramy Syjonu, Bardziej ni wszystkie namioty Jakuba. Wspaniae rzeczy gosz o tobie, miasto Boe.Sela Wymieni Rahab i Babilon Wrd tych, ktrzy mnie znaj: oto Filistea, Tyr z Etiopi: Ten czowiek tam sie narodzi.]