You are on page 1of 6

Ethiek en het beroep van de verhalenverteller.

Ethiek is een filosofische stroming waarin morele en ethische problemen op een systematische wijze worden bekeken. Verhalenvertellers zijn in feite continue bezig met ethiek. Elk verhaal bezit namelijk wel een moraal en dus ook ethische vraagstukken. Verhalenvertellers zijn in wezen in elk beroep aanwezig. De docent die zijn klas onderwijst en de techneut die u uitlegt waarom de televisie stuk is gegaan vertellen een verhaal. In dit essay komen voornamelijk de verhalenvertellers aan bod die het verhaal als doel hebben. Namelijk de schrijvers, de filmmakers, de striptekenaars en/ of de gameontwikkelaars. Op welke manier zijn zij met ethiek bezig? Neem bijvoorbeeld manga tekenaar Urasawa Naoki, die tussen 1994 en 2001 het verhaal van Monster tekende. De hoofdpersoon is een oncoloog die vanwege zijn talent regelmatig weg wordt geroepen bij operaties om beroemde personen te opereren. Op een dag besluit hij te door te werken bij een jongetje dat eerder binnen kwam dan de burgermeester. De burgermeester overlijdt als gevolg, maar het jongetje weet het te overleven. De oncoloog raakt zijn rang kwijt binnen de hirarchie van het ziekenhuis, en komt er dan ook nog eens achter dat het jongetje een seriemoordenaar blijkt te zijn. Het begin van dit verhaal kan gezien worden als een discussie tussen het utilisme en deontologie. Bij het utilisme geld alleen de uitkomst en moeten alle acties gezien worden in het licht van die uitkomst. Bij deontologie gelden de morele regels als handelingsmiddelen. De arts heeft ethisch gehandeld waardoor de uitkomst negatief is, maar daartegen kan gebracht worden dat de arts in een onethische omgeving werkt waardoor dit soort zaken niet lang op zich zouden laten wachten. Aan de hand van ethische vraagstukken kunnen interessante verhalen worden gecreerd. Op deze manier zijn verhalenvertellers op een onbewust niveau bezig met ethiek. Ik zeg onbewust omdat ik denk dat verhalenvertellers in eerste instantie gewoon een goed verhaal willen vertellen. Het zou de verhalenvertellers ten goede komen als zij zich ook bewust bezig hielden met ethiek, want ook zijzelf krijgen te maken met ethische kwesties. Wat voegt een verhalenverteller toe aan de samenleving? De eerste ethische kwestie waarmee vooral beginnende verhalenvertellers te maken mee hebben is de kritiek die zij krijgen op het gekozen beroep. Vakken zoals dokter en advocaat hebben toch een hoger aanzien omdat deze beroepen iets tastbaarders bijdragen aan een maatschappij. Mensen met een dergelijk beroep hebben een vast inkomen en kunnen zichzelf en anderen onderhouden. De kans dat iemand van verhalen alleen kan leven is zeer klein. Mensen behoren bij te dragen aan een maatschappij en er niet van te leven. Dus vandaar dat er een stigma over dit beroep hangt. Toch zijn verhalenvertellers een zeer belangrijke toevoeging op een maatschappij. Zoals in de inleiding te lezen valt heeft elk beroep een verhaal te vertellen. Het is mijn redenering dat hoe beter

iemand is in het vertellen van een verhaal hoe beter diegene is in het uitoefenen van zijn of haar beroep. The Ideachannel op YouTube bespreekt het spel Dungeons and Dragons waarin spelers hun eigen verhaal bedenken waarin zijzelf de hoofdrolspelers zijn. Zij redeneren dat het spelen van het spel je zelfvertrouwen een boost geven en je helpt om meer succesvol te zijn. Het spel simuleert namelijk stressvolle situaties waarin snel keuzes gemaakt moeten worden. 1

Verhalen steunen erg op het emphatisch vermogen van hun publiek. Het publiek kan meeleven met karakters en personages en kan zelfs zoals in Dungeons and Dragons zelf meespelen. Zoals gezegd zijn veel verhalen genspireerd op ethische problemen. Het publiek zelf doet dus ook aan ethiek. David Gauntlett schreef in zijn essay ten wrong things with the media effect model over een onderzoek waarin delinquente jongeren ondervraagd werden over hun favoriete televisieprogrammas en films. Het bleek dat zij niet of nauwelijks interesse hadden in televisieseries en geen favoriete personages hadden waarmee zij zich identificeerden. 2 Uit mijn eigen ervaring als bijlesjuf lezen kwam ik erachter dat verhalen een cruciale rol spelen in de ontwikkeling van een kind. Kinderen die niet of nauwelijks een verhaal krijgen voor het slapen gaan, ontwikkelen geen interesses in verhalen en zullen dus minder in contact komen met verhalen. Een kind dat niet of nauwelijks voorgelezen wordt zal minder snel een boek oppakken. Hierdoor loopt het achterstand op in begrijpelijk lezen en heeft het een kleinere woordenschat dan zijn of haar leeftijdsgenoten die wel van tijd tot tijd een boek voor hun plezier lezen. Verhalenvertellers zijn dus van essentieel belang voor een samenleving, omdat zij een beroep doen op het emphatisch vermogen van hun publiek en ethische kwesties aan kunnen stippen bij hun publiek. Voordat iemand echter kan leven van zijn verhalen zal deze zijn vaardigheden eerst moeten toepassen op een ander beroep. Wie is de eigenaar van het verhaal? Als iemand dan toch doorbreekt met zijn of haar verhalen, is deze dan ook de eigenaar van het verhaal? Roland Barthes was een literair filosoof en schreef in 1964 zijn meest bekende essay waarin hij de auteur voor dood verklaarde. Hij hekelde het feit dat de auteur als een god over zijn werk het eindwoord had. Hierdoor zou elke vorm van kritiek op literair werk onmogelijk zijn. De lezer zou de bedoeling van de auteur moeten doorgronden. Daar de auteur niet altijd aanwezig is, is het onmogelijk om die bedoeling te begrijpen. Volgens Barthes was het de lezer zelf die conclusies uit de

1 2

The IdeaChannel, 12 oktober 2012, http://www.youtube.com/watch?v=VFtlDhksGHA (Versie 29 mei 2013). David Gauntlett, 1989, http://www.theory.org.uk/david/effects.htm (Versie 29 mei 2013).

literatuur moest trekken. 3 Dit riep veel tegenargumenten op, vooral van auteurs die zich nog levend verklaarden. Jack Abecassis, professor Romaanse talen en literatuur in Californi, onderzocht het leven van Barthes zelf en kwam tot de conclusie dat deze een manier zocht om hoogstaande cultuur meer open te maken voor een groter publiek. Dit zou hij doen volgens Abbecassis door de hoogstaande figuren, namelijk de auteurs, niet van relevantie te verklaren.4 Op deze manier wil Abbecassis het belang van de auteur voor de betekenis van de tekst benadrukken. Dus door het leven van de auteur te onderzoeken heeft hij betekenis uit de tekst van de auteur gehaald. Precies hetgeen waartegen Barthes beargumenteerde. Catherine Belsey, gespecialiseerd in critcal theory en Shakespeare, betoogt echter in haar essay Death of the reader, dat zowel de auteur als de lezer belangrijk zijn voor het begrip van de tekst.5 Ik ben het met haar eens, de auteur heeft niet het eindwoord over een tekst. Vaak kunnen er betekenissen aan een tekst ontleent worden waarvan de auteur deze in eerste instantie niet gezien had. De auteur, de verhalenverteller dus, heeft de keuze deze te weigeren of accepteren. In de praktijk daarentegen heeft de verhalenverteller niet zoveel te zeggen over zijn of haar verhaal wanneer deze de wereld in gestuurd is. Er zijn talloze voorbeelden van fan-fiction waarin de fans van het verhaal hun eigen draai eraan geven, zoals de liefdesverhalen over Harry Potter en Draco Malfidus. Ook al is J.K. Rowling er geen voorstander van, ze bestaan en er komen er elke dag nog veel meer bij. Het publiek eigent zich een verhaal toe en doet ermee wat ze wil. Wat als het publiek er geld mee gaat verdienen? Winston Groom, schrijver van het boek Forrest Gump, verkocht de rechten van het boek voor een vaste som plus een aandeel van de winst aan Warner Brothers, een filmstudio. Warner Brothers verklaarde dat ondanks dat de film 350 miljoen dollar opbracht de film nog steeds als een verlies werd beschouwd gezien de grote investering die de studio in de film gestoken had.6 Dit wordt ook wel Hollywood acounting genoemd waarbij een film zelfs als deze succesvol is nog steeds verlies kan geven.7 Dit betekent dat Warner Brothers, in eerste instantie publiek van het boek, geld heeft verdiend met het verhaal van iemand anders op een onethische manier. Vaak wordt het grote publiek wordt een halt toegeroepen wanneer zij er geld mee lijken te verdienen. Dit is ingewikkelder dan het lijkt, er zijn namelijk nogal wat juridische kwesties mee verbonden. Er zijn veel mensen die hun geld verdienen door kritiek te leveren op verhalen, hier parodien op te maken en deze te herschrijven. Zo verdiende Roger J. Eberts, een bekende filmcriticus, zijn geld door films te becommentariren. Filmpjes van YouTube gebruikers die hetzelfde
3 4

Roland Barthes,1977, http://www.deathoftheauthor.com/ (Versie 20 mei 2013). Jack Abecassis, Pierre Bayard and the Death of the reader,MLN,4 (2011) 961-979. 5 Catherine Belsley, The Death of the Reader, Textual Practice, 23 (2009) 201-14. 6 IMDB,(nb) http://www.imdb.com/title/tt0109830/trivia?ref_=tt_trv_trv (Versie 20 mei 2013). 7 Mike Masnick, (8 juli 2010) http://www.techdirt.com/articles/20100708/02510310122.shtml (Versie 20 mei 2013).

doen werden en worden verwijderd.8 Hieruit wordt duidelijk dat niet alleen de verhalenverteller geld verdiend met zijn of haar verhaal. Mogen fans ook geld verdienen met een verhaalconcept van iemand anders? Amazon lijkt de kwestie op te lossen. Het maakt een plek vrij op haar site waar fanfiction schrijvers hun verhalen kunnen verkopen aan potentile lezers.9 Het bedrag dat mensen betalen voor de fanfiction wordt verdeeld over de fan zelf, de verteller en Amazon natuurlijk. Hoe je het ook wendt of keert, wanneer een verhalenverteller zijn verhaal de wereld in stuurt wordt dit figuratief voor de leeuwen gegooid. Een kans bestaat dat de verhalenverteller zelf ook voor de leeuwen gegooid wordt. Is een verhalenverteller verantwoordelijk voor zijn of haar publiek? De verhalenverteller wordt dikwijls verguisd voor zijn of haar verhalen. Voornamelijk omdat de verhalen onethische boodschappen zouden verkondigen. Vooral films en videogames moeten het ontgelden omdat zij de jeugd zouden corrumperen. De film Projext X (2012) bijvoorbeeld zou een inspiratie zijn voor het feestje in Haren wat uit de hand liep.10 Zijn de makers dan verantwoordelijk voor de gebeurtenissen in Haren? Eerder zijn de kinderen zelf verantwoordelijk voor hun daden en niet te vergeten hun ouders waarbij de taak van opvoeding van deze kinderen ligt. Als verhalenverteller ben je wel verantwoordelijk voor de inhoud van het verhaal. Het beeld wat nu in Hollywood lijkt te bestaan is dat onethische verhalen het goed doen. Met onethische bedoel ik dat verhalenvertellers een boodschap in hun verhaal werken waar zij niet per se achterstaan. Volgens een rapport van de USC Annenberg School for communication werden in de honderd populairste films van 2012 minder dan dertig procent sprekende rollen aan vrouwen gegeven, waarin het overgrote gedeelte van deze rollen gespeeld werd door vrouwen in sexy kleren.11 De boodschap is dus dat vrouwen geen verhaal te vertellen hebben en dat alleen het tonen van hun lichaam interessant is. Dit is een gevaarlijke boodschap omdat verhalen bouwen op het emphatisch vermogen van hun publiek. Mannen krijgen dus eigenlijk vrij weinig de kans om met vrouwen mee te leven. Sterker nog; het beeld dat vrouwen geen verhaal te vertellen hebben wordt op deze manier bevestigd. Gauntlett wijst erop dat er veel fouten zijn gemaakt in studies die het verband tussen media12 en geweld onderzoeken. 13 Hij is er wel van overtuigd dat de media een bepaalde gradatie van invloed op de samenleving heeft. Hoewel een verhalenverteller dus geen meester meer is van
8

Anna Pickard, 19 november 2007, http://www.guardian.co.uk/film/filmblog/2007/nov/19/thefivesecondmoviesandwhyyoushouldwatchthem (Versie 20 mei 2013). 9 Autumn Harbison, 28 mei 2013, http://www.policymic.com/articles/43885/kindle-worlds-amazon-to-sell-fanfiction-but-should-fanficwriters-participate (Versie 29 mei 2013) 10 NosOp3, 8 maart 2013 http://nos.nl/op3/artikel/482237-yolo-bracht-jongeren-naar-project-x-haren.html (versie 20 mei 2013) 11 Susana Polo, 13 mei 2013 http://www.themarysue.com/speaking-roles-in-film-women/ (versie 20 mei 2013) 12 Wanneer het woord media door het woord verhalen wordt vervangen veranderd dat de boodschap van deze zin niet of nauwelijks. 13 David Gauntlett, 1989, http://www.theory.org.uk/david/effects.htm (Versie 29 mei 2013).

zijn verhaal wanneer het publiek is gemaakt, is de verhalenverteller wel verantwoordelijk voor de boodschap van zijn of haar verhaal. Het moraal van het verhaal. In het algemeen zijn er dus drie ethische kwesties waarmee een verhalenverteller te maken krijgt. De eerste is dat het ontzettend moeilijk is om van verhalen alleen te leven en dat er daardoor een stigma om het beroep heen hangt. Verhalenvertellers zouden hun tijd verdoen en niet bijdragen. Hier ben ik het niet mee eens. Zelfs al kan een verhalenverteller niet van zijn of haar verhalen leven dan nog draagt deze bij aan de samenleving. Elk beroep heeft een verhaal te vertellen. Een goede verteller brengt deze goed over. De tweede ethische kwestie is dat van eigenaarschap. Veel verhalenvertellers proberen hun verhaal van invloeden van buitenaf te beschermen en er voor te zorgen dat alleen zij er beter van worden. Dit is een gevecht tegen de bierkaai. Hoewel fans met verhalen aan de haal kunnen gaan is het belangrijk te onthouden dat het verhaal er in eerste instantie is voor de fans. Fans die verhalen, kunst en muziek maken in de wereld die bestaat dankzij het verhaal van de verhalenverteller. Dat is gratis reclame en haalt nieuw publiek binnen. Het verschil met bijvoorbeeld Warner Brothers en fans is dat fans er in eerste instantie niet op uit zijn om geld te verdienen met verhalen vertelt door verhalenvertellers. Verhalenvertellers geven verhalen aan het publiek. Hierom is het belangrijk om als verhalenverteller over ethische kwesties na te denken. Zij moeten geen verhalen vertellen die morele boodschappen geven waar zij niet achter staan. Misschien komt dit over als een hoop gezeur. Verhalenvertellers bieden in eerste instantie entertainment. Bij entertainment willen sommige mensen juist eens niet nadenken. Publiek wil soms gewoon vermaakt worden met een eenvoudig verhaal. Ook dan kan een verteller een verhaal vertellen met een morele boodschap waar hij of zij achter staat. Zo heeft de film The other guys (2010) op eerste gezicht geen diepere boodschap te vertellen. Toch geeft de film wel degelijk een morele boodschap mee. Het wordt namelijk al snel duidelijk dat de verhalenverteller het niet eens is met bepaalde clich boodschappen in andere films gepropageerd. Het begin van de film laat een wilde achtervolging zien van drugsdealers en twee macho politiemannen. De politiemannen zijn zo macho dat ze in een latere scne overvallers achtervolgen vanaf het dak van een flatgebouw, die zon twintig verdiepingen heeft. Verhalen hebben altijd een morele boodschap,ook al is deze niet meteen te zien of niet bedoeld door de verhalenvertellers. De bad guys verliezen meestal, omdat het immoreel is als het kwade overwint. Wanneer ze wel overwinnen is dat omdat het immoreel is om te liegen, in het echte leven winnen bad guys nou eenmaal, of het is niet duidelijk wie de bad guys zijn. Het is belangrijk voor een

verhalenverteller om na te denken over ethiek en achter welk moraal hij of zij staat. Nog belangrijker is het om na te gaan of je als verhalenverteller achter de boodschap van je verhaal staat. Bij het laatste voorbeeld is het niet helemaal duidelijk wat de ethische principes van de verhalenvertellers zijn. De televisieserie Once Upon A Time besteed veel aandacht aan de vraag of ze de slechte koningin moeten vermoorden. De hoofdrolspeler houdt zijn tegenspelers tegen omdat het slecht is om te moorden. Dit komt alleen erg ongeloofwaardig over aangezien hij in een eerdere aflevering vijf soldaten van kant heeft gemaakt in een zwaardgevecht. Het moraal van het verhaal: Moorden is slecht behalve in een zwaardgevecht.