±_¿ fi_ — 174

⁄ıVÀ ±Î˜Œ “ÁŒÎflÌ”

;f+5ffnsgff[ 5fTf

á fi‰ıQ⁄fl 2008 á ±ÎÏrfi-¿ÎÏ÷˝¿ 1930

÷_hÎÌ, ‹ƒ¿ ±fiı ≠¿Î¿ —
fi√ıLƒ ω…›
Á_’Îÿ¿ —
ËWν· ’W¿HÎν
‹¬M≤Wà ÏÕ{Î¥fi ÷◊Î ·ı±ÎµÀ˚Á —
ËWν· ’W¿HÎν
¿·Î ÁËΛ¿˘ —
¿ı‰ «Î‰ÕÎ, ±Ï‹÷ ÂÎË, ÁÏfi· ÏøÏç›fi
‹ÎÏ·¿ —
ËWν· ’„O·¿ıÂLÁ, ±‹ÿΉÎÿ.
‹ƒHÎV◊Îfi —
±ı·Î¥Õ ±˘ŒÁıÀ, √˘‹÷Ì’fl, ±‹ÿΉÎÿ.
Ï¿o‹÷ — ‰ÌÁ wÏ’›Î
12 ±_¿˘fi_ ·‰Î…‹ —
¤Îfl÷‹Î_ — wÎ. 220. ’flÿı‹Î_ — wÎ.1,500
24 ±_¿˘fi_ ·‰Î…‹ —
¤Îfl÷‹Î_ — wÎ. 440
‰ı⁄ÁÎ¥À — www.safari-india.com
¥-‹ı· —
·‰Î…‹ ‹ÎÀı —
subscriptions@safari-india.com

ÁÒ«fi˘, ’˛Ï÷¤Î‰˘ ÷◊Î ±L› ‹ÎÏË÷Ì ‹ÎÀı —
info@safari-india.com

’hÎT›‰ËÎflfi_ Áflfi΋_ —
ËWν· ’„O·¿ıÂLÁ, 212- 215,
±Îfi_ÿ ‹_√·-3, ¿˘fl ⁄Λ˘Àı¿fiÌ Á΋ı,
’Ïfl‹· ø˘ÏÁ_√ ’ÎÁı, ±ıÏ·Á Ï⁄˛…,
±‹ÿΉÎÿ-380006.
Œ˘fi fi_⁄Á˝ — 2646 16 98 / 6605 6050
Printed and published by Nagendra Vijay for
Harshal Publications. 212 to 215, Anand
Mangal-3, Opp. Core Biotech, Near Parimal
Crossing, Ellisbridge Ahmedabad-380 006.
Printed at Allied Offset Printers, 14/2, Kalidas
Mill Compound, Gomtipur, Ahmedabad.
Printer, Publisher & Editor: Nagendra Vijay
Owner: Harshal Publications
Registered with the RNI. No. 38380/80

¿Î›‹Ì √˛ÎË¿˘±ı ’hÎT›‰ËÎfl ‰¬÷ı
’˘÷Îfi˘ ·‰Î…‹ fi_⁄fl ±«Ò¿ ·¬‰˘.

…fifl· fiÎ"·ı…‹Î_ ◊˘Õ˘¿ ‰‘Îfl˘ ¿fl‰˘ »ı? ±Î flËÌ ±√ε ¿ÿΫ ¿ÿÌ fi ΩHÎÌ
ˢ› ±ı‰Ì ΩHοÎflÌ —
Âıfl-±ı-’_Ω⁄ ÷flÌ¿ı ’_¿Î›ı·Î Â̬ ‹ËÎflÎΩ flHÎÏ…÷ÏÁ_Ë ‹„V·‹˘fiÎ ±ıÀ·Ì Ëÿı
±˘Ï›΂ΠË÷Î ¿ı ‹ŒÏ·Á …ı‰Î ÿı¬Î÷Î ‹„V·‹fiÎ ’√fiı ⁄Î{ı·Ì ‘Ò‚ ’HÎ ÷ı±˘
’˘÷ÎfiÌ ·Î_⁄Ì ÿÎœÌ ‰Õı ÁÎŒ ¿fl÷Î Ë÷Î.
‹Îfi‰Î‹Î_ fi ±Î‰÷_ ˢ› ÷˘ fiıÂfi· ¿Îµ„LÁ· ±Î"Œ ±ıF›¿ıÂfi· ÏflÁ«˝ ±ıLÕ
Àˇı≥Ïfi_√/NCERT ¶ÎflÎ 12 ‹Î ‘˘flHÎfiΠωzÎ◊a±˘ ‹ÎÀı ·¬Î›ı·_ “‹˘Õfi˝ ≥„L՛Δ
’ÎÃu’V÷¿ ‰Î_«‰_ flèÎ_, …ı‹Î_ Á΋ÎL› iÎÎfifiÎ_ ¿Ëı‰Î÷Î_ ±Î‰Î_ ⁄ÌΩ_ Á_A›Î⁄_‘ …^ßÎHÎÎ_
’HÎ ‹‚Ì ±Î‰ı ÷ı‹ »ı. ⁄Îfl‹ÎfiÌ …ı‹ ⁄οÌfiÎ ‰√˘˝fiÎ_ ’ÎÃu’V÷¿˘‹Î_ ’HÎ fi‰Ì ’ıœÌfiı
√ıfl‹Î√ı˝ ÿ˘flfiÎflÎ ±Î‰Î √’√˘‚Îfi˘ Á‹Îfl fi◊Ì. ≥Ï÷ËÎÁfiÎ_ ’ÎÃu’V÷¿˘‹Î_ ÷˘
‰ÎV÷ω¿÷Îfiı ⁄ÿı· ¤Îfl˘¤Îfl ω¿ÚÏkα˘ ¤flı·Ì »ı. Áfl‰Î‚ı ¿ıLƒ Áfl¿Îfl ÷ıfiÎ ‹ÎÀı
…‰Î⁄ÿÎfl »ı, ¿ÎflHÎ ¿ı ’ÎÃu’V÷¿˘ ·¬Î‰÷Ì NCERT Áfl¿Îfl ËV÷¿fiÌ Á_V◊Î »ı ±fiı
Á_V◊ÎfiÎ ¿Î›˝‹Î_ ÿflı¿ Áfl¿Îflfi˘ ËV÷ZÎı’ ◊÷˘ flè΢ »ı.
ËηfiÌ „V◊Ï÷fi_ …flÎ ⁄ı¿√˛ÎµLÕ Ωı≥±ı. Ï⁄fiÁÎ_’˛ÿÎÏ›¿ ¿Ëı‰Î÷Ì ›.’Ì.±ı. Áfl¿Îflı
‹ı 22, 2004 fiÎ fl˘… ÁkÎÎ ’fl ±ÎT›Î ⁄Îÿ ’Ëı·_ ¿Î‹ ¤Î…’fiÎ fiıI≤I‰‰Î‚Ì ±Î√·Ì
Áfl¿ÎflfiÎ_ ÏfiHν›˘fiı Ïfl‰Á˝ √̱fl‹Î_ fiά‰Îfi_ ¿›* Ë÷_. ’fl˘√Î‹Ì Áfl¿Îflı ’ÎÃu’V÷¿˘fi_
“¤√‰Î¿flHΔ ¿›Î˝fi_ ÷ˢ‹÷ ‹Ò¿Ì ÷ıHÎı ±‹¿ ’V÷¿˘‹Î_ ŒıflŒÎfl˘ ¿flÎT›Î_ ±fiı ¿ıÀ·Î_¿
’V÷¿˘ ŒflÌ ·¬ÎT›Î_. ’Á_ÿ√Ì ‹A›I‰ı ±ı‰Î ·ı¬¿˘fiÌ ¿fl‰Î‹Î_ ±Î‰Ì ¿ı …ı‹fi˘ ‰ˆ«ÎÏfl¿
{˘¿ ÁÎQ›‰Îÿ ÷flŒ Ë÷˘ ±fiı ’flÎ÷fi ¤Îfl÷Ì› Á_V¿ÚÏ÷ ’˛I›ı …ı‹fiı ’Ò‰˝√˛Ë Ë÷˘.
⁄οÌfiÎ ·ı¬¿˘ ¿Ï◊÷ ⁄Ï©∞‰Ì ‰√˝fiÎ Ë÷Î. ±Î Á˙±ı ¤ı√Î ‹‚Ìfiı ωzÎ◊a‰√˝‹Î_
ÁI›◊Ì ‰ı√‚Î ±ı‰Î ω«Îfl˘ fl˘’÷Î …ı »⁄flÕÎ ‰ÎY›Î ÷ıfiÎ ¿ıÀ·Î¿ fi‹ÒfiÎ —
á ≥Ï÷ËÎÁfiÌ 8 ‹Î ‘˘flHÎfiÌ ±fiı 12 ‹Î ‘˘flHÎfiÌ Àı¿˚VÀ ⁄Ò¿‹Î_ ·˘¿‹ÎL›
Ï÷·¿, ¬ÿÌfl΋ ⁄˘{, ·Î·Î ·…’÷flΛ, ‰Ìfl ÁΉfl¿fl, «Î’ı¿fl ⁄_‘±˘ ‰√ıflı
øÎ_Ï÷¿Îfḻ˘fiı ±Î÷_¿‰ÎÿÌ/terrorists ÷flÌ¿ı ±˘‚¬Î‰‰Î‹Î_ ±ÎT›Î »ı. ±Î ÂOÿ’˛›˘√fiı
‰Î…⁄Ì ÃflΉ‰Î NCERT ¶ÎflÎ ±ı‰˘ ⁄«Î‰ ¿flΛ˘ ¿ı ±_√Ω
ı˛ fi
ı Î ÂÎÁfi ‰¬÷ı ±Î÷_¿‰Îÿfi˘
‹÷·⁄ ±Î…fiÎ …ı‰˘ fiˢ÷˘ ◊÷˘. ÿı¬Ì÷Ì flÌ÷ı ±ı ⁄«Î‰ ·Ò·˘ »ı. ωzÎ◊a±˘ ±Î…fiÎ
Á_ÿ¤˝‹Î_ ±Î÷_¿‰Îÿ ÂOÿfi_ …ı ±◊˝CÎÀfi ¿fl÷Πˢ› ÷ıfiÎ … º„WÀÏ⁄Lÿ±ı ÷ı±˘ ·˘¿‹ÎL›
Ï÷·¿fiı ¿ı ·Î·Î ·…’÷flΛfiı …\±ı. ’ÎÃu’V÷¿˘‹Î_ ⁄Ì…\_ ‰Î_‘Î…fi¿ ·¬ÎHÎ ±ı »ı ¿ı
±Î{ÎÿÌ ‹ÎÀı …ı‹HÎı ±Î÷_¿‰Îÿfi˘ ‹Î√˝ ±’fiÎT›˘ ÷ı‹fiı ¤Îfl÷fiÌ ’˛Ωfi˘ ·ı‹ÎhÎ Àı¿˘
fi Ë÷˘, F›Îflı Ë¿Ì¿÷ı ÷˘ ¬ÿÌfl΋ ⁄˘{◊Ì ‹Î_ÕÌfiı ¤√÷ÏÁ_Ë Á‘ÌfiÎ ÂËÌÿ˘±ı √·Î‹Ìfi_
‹ÎfiÁ ‘flΉ÷Ì ’˛Ω‹Î_ fi‰Ì «ı÷fiÎ ·Î‰Ì ÿÌ‘Ì. ±Î øÎ_Ï÷¿Îfl˘fi_ ’ÎÃu’V÷¿˘ ¶ÎflÎ
±‰‹ÒS›fi ¿fl‰Î ’λ‚fi˘ ±Î› ÿı¬Ì÷Ì flÌ÷ı ωzÎ◊a±˘fiÎ ‹fi ’fl ±ı‰Ì »Î’ ’ÎÕ‰Îfi˘
ˢ› ¿ı ¿Î"_√˛ıÁfiÌ ±◊‰Î ÷˘ ±ı ’ZÎfiÎ ±Î√ı‰Îfi˘fiÌ ·Õ÷ı … »ı‰Àı ±Î{ÎÿÌ ·Î‰Ì ±Î’Ì.
á ‘˘flHÎ 12 fiÌ ’˛Î«Ìfi ¤Îfl÷fi˘ ≥Ï÷ËÎÁ ‰Hν‰÷Ì Àı¿˚VÀ ⁄Ò¿ ωzÎ◊a±˘fiı ±ı‹
…HÎΉı »ı ¿ı ‰ıÿ¿Î‚‹Î_ ‘ÎÏ‹˝¿ ωϑ ÿflQ›Îfi ⁄Ï· ‹ÎÀı ’W¿‚ √Λ˘fi˘ ‰‘ ¿flÎ÷˘ flè΢,
±ıÀ·ı ÁÎw_ ±ı‰_ ’Â‘fi fiΠ’ÎQ›_. ±Î ω‘Îfi ÏËLÿ ‘‹˝fiÌ Ï‰«Îfl‘ÎflÎ ¿fl÷Î_ ÁΉ
ω’Ïfl÷ »ı. ∑B‰ıÿ, ±◊‰˝‰ıÿ ÷◊Î ›…\‰ı˝ÿ ±ı‹ hÎHÎ ‹Ëk‰fiÎ ‰ıÿ˘‹Î_ √ΛfiÌ ’ωhÎ÷Îfi˘
‹ÏË‹Î √‰Î›˘ »ı ±ıÀ·_ … fiÏË, ’HÎ √˙‰‘fiÎ ±’flΑfiı ÷ı ‰ıÿ˘±ı Q≤I›ÿoÕfiı ’ÎhÎ
√HÎÎT›˘ »ı. (∑B‰ıÿ — ±K›Î› 10; ±◊‰˝‰ıÿ — ±K›Î› 1; ›…\‰ı˝ÿ — ±K›Î› 30.)
‰ıÿ√˛_◊˘‹Î_ ±ÎÿıÂfiÎ ‘˘flHÎı ±Î«ÎflÁ_ÏË÷Î ÀÎ_¿ı·Ì ˢ› I›Îflı ‰ıÿ¿Î‚ ÿflQ›Îfi ›i΢ˉfi˘ ‰¬÷ı √Λ˘fiÌ ⁄Ï· «ÕΉÎ÷Ì Ë˘‰Îfi_ ¿S’Ì ’HΠ¿Λ fiÏË. ±Î‹ »÷Î_ ¿ÂÎ
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

1

;f+5ffnsgff[ 5fTf

±Î‘Îfl ωfiÎ ·¬Î›ı·Ì Àı¿˚VÀ ⁄Ò¿ ¶ÎflÎ Â΂ÎfiΠωzÎ◊a±˘fiı fiÎfiÌ ‰›ı ±ı‰_
ÃÁΉ‰Î‹Î_ ±Î‰Ì flèÎ_ »ı ¿ı ⁄ÌΩ ‘‹˘˝fiÌ …ı‹ ÏËLÿ ‘‹˝‹Î_ ’HÎ √˙ËI›Î
‰F›˝ fi◊Ì. ∂SÀo, ÏËLÿ±˘ ’Â‘fi Ωı¬‹Î› ±ıÀ·Ì Ëÿı ¤Ò÷¿Î‚‹Î_ √˙‰‘
¿flÌ «Ò@›Î »ı.
á ‘˘flHÎ 7 fiΠωzÎ◊a±˘ ‹ÎÀı Á‹Î…ωiÎÎfifiÎ ’ÎÃu’V÷¿‹Î_ ·¬Î›_
»ı ¿ı ’˛Î«Ìfi ¤Îfl÷fiΠω¶Îfi˘±ı ’˘÷Îfi_ iÎÎfi ¬˘ÀÎ ‹Î√ı˝ ‰Î’›*. ÿÎ. ÷.
±Î›˝ ¤ |ı ¬√˘‚ωiÎÎfifiÎ ZÎı h Îı Á_  ˘‘fifiı ±_ ‘ l©Î ’fl ±Î‘ÎÏfl÷
F›˘Ï÷ÊÂÎjÎ ÁÎ◊ı ¤ı‚‰Ì ÿı‰Î‹Î_ ±ÎT›_. ’ÎÃu’V÷¿fiÎ ¿◊fi ‹…⁄ ±Îfl⁄
÷◊Î «ÌfiÌ ¬√˘‚ÏfiWHÎÎ÷˘ ¤Îfl÷Ì›˘ ¿fl÷Î_ ±Î√‚ Ë÷Î. ÁÎ«Ì ‰Î÷ ±ı »ı
¿ı ±Î’HÎı I›Î_ ±Î›˝¤| …ı‰Î ω¶Îfi˘±ı ¬√˘‚fiÎ ZÎıhÎı ¿flı·Ì ⁄ıfi‹Òfi ¢‘˘
÷ı‹fiÌ …B›Î±ı ›◊Ή÷˚ Ë÷Ì ±fiı F›˘Ï÷Êfi˘ ±P›ÎÁ …\ÿÎ ÂÎjÎ ÷flÌ¿ı
¿flΛ˘ Ë÷˘. ⁄ı ÂÎj΢fiı ±ı¿‹ı¿ ÁÎ◊ı ¿ÿÌ ΩıՉ΋Î_ ±ÎT›Î fi Ë÷Î_. ‰‘‹Î_
±Îfl⁄˘ ÷◊Î «Ìfiα˘ ¬√˘‚fiÎ ZÎıhÎı ±Î’HÎÎ ¿fl÷Î_ ±Î√‚ fi Ë÷Î.
⁄ÎèÎΉ¿ÎÂÌ ∞‰V≤„WÀfiÌ ¬˘… ‹ÎÀı SETI fi΋fi_ ±Ï¤›Îfi …ıHÎı Âw ¿flÎT›_
÷ı ±‹ıÏfl¿fi ¬√˘‚ÂÎjÎÌ ¡ıL¿ Õˇı¿fiÎ ÂOÿ˘‹Î_— “India played a pivotal
role in the development of astronomical sciences in the rest of
the world.”

á ±˙fl_√{ı⁄ı fi‰‹Î Â̬ √v ÷ı√⁄ËÎÿflfi˘ ÏÂflE»ıÿ ¿flÎT›˘ Ë÷˘.
±Î ÿW¿ÚI›fiı ‰Î…⁄Ì ÃflΉ‰Î ‘˘flHÎ 11 ‹ÎÀıfiÌ Àı¿˚VÀ ⁄Ò¿‹Î_ ±ı‰_ ¿ÎflHÎ
±’Λ_ »ı ¿ı ÷ı√⁄ËÎÿflı ¿ıÀ·Î¿ ‹„V·‹˘fi_ ‘‹Î˝L÷fl ¿flÎ‰Ì ÷ı‹fiı Â̬
⁄fiÎT›Î, ‹ÎÀı ±˙fl_√{ı⁄ fl˘Êı ¤flΛ˘ Ë÷˘. Ë¿Ì¿÷ ÁΉ …\ÿÌ Ë÷Ì. ≥N÷ı¬Îfl
¬Îfi fi΋fiÎ ¿ÎU‹ÌflÌ ÁÒ⁄ÎfiÎ flÎ…‹Î_ I›Î_fiÎ ’_ÏÕ÷˘fiı ⁄‚…⁄flÌ◊Ì ‹„V·‹
⁄fiΉ‰Î‹Î_ ±Î‰÷Î Ë÷Î. ¿ıÀ·Î¿ ’_ÏÕ÷˘ ÁËΛ ‹ÎÀı √v ÷ı√⁄ËÎÿfl ’ÎÁı
√›Î I›Îflı √v±ı ÷ı‹fiı …HÎÎT›_ — “±˙fl_√{ı⁄fiı ¿Ë˘ ¿ı √v ÷ı√⁄ËÎÿfl Ωı
‹„V·‹ ⁄fi‰Î ÷ˆ›Îfl ◊Λ ÷˘ ±‹ı ’HÎ ÷ˆ›Îfl »Ì±ı.” ±˙fl_√{ı⁄ı ÷ı ’»Ì
÷ı√⁄ËÎÿfl ’fl ‘QÎνL÷flfi_ ÿ⁄ÎHÎ ¿›*, …ı‹HÎı ‹«¿ fi ±Î’÷Î_ ÷ı‹fi˘ ÏÂflE»ıÿ
¿flÎ‰Ì fiÎA›˘. ±Î ⁄fiΉ ±ıÀ·˘ ΩHÎÌ÷˘ »ı ¿ı ωzÎ◊a±˘ ‹ÎÀıfiÎ ’ÎÃu’V÷¿‹Î_ ¿flΛı·Ì ÷ıfiÎ ¿fl÷Î_ ÁΉ ω’Ïfl÷ fl…^±Î÷fiı ±ZÎQ› √HÎ‰Ì Ωı≥±ı.
ωzÎ◊a±˘ Á‹ZÎ ¤Îfl÷fiÌ ¬˘ÀÌ »Ï⁄ fl…^ ¿fl÷Î ±Î‰Î Á_A›Î⁄_‘
»⁄flÕÎ ’ÎÃu’V÷¿˘‹Î_ »ı. Ï⁄fiÁÎ_’ÿ˛ ÎÏ›¿÷ÎfiÎ fi΋ı ¿Ï◊÷ ⁄Ï©∞‰Ì ·ı¬¿˘±ı
±ı¿oÿflı ’˛ËÎfl ¤Îfl÷Ì› Á_V¿ÚÏ÷ ’fl ¿›˘˝ »ı. ±Î‰÷Ì ¿Î·ı ÿıÂfiı Á_¤Î‚‰Î
‹ÎÀı ±Î…ı ÷ˆ›Îfl ◊÷Ì fi‰Ì ’ıœÌ‹Î_ ÿı ‹ÎÀı ±Îÿfl¤Î‰ ±fiı ¤ı√Τı√
±ÎI‹Ï‰rÎÁ Ω√ı ±ı Ëı÷fiı fi…fl Á΋ı flÎ¬Ì ’˛Î«Ìfi ÷◊Î ‹K››√Ì ¤Îfl÷fiÌ
µF…‰‚ ’fl_’flÎfi˘ ÁΫ˘ Ï«÷Îfl ÷ıfiı ±Î’‰˘ Ωı≥±ı. ’ÎÃu’V÷¿˘ ÷ıfiı
⁄ÿ·ı ωzÎ◊a±˘‹Î_ √·Î‹Ìfi_ ‹ÎfiÁ ’ıÿÎ ¿flı »ı. ÿÎ. ÷. ‹K››√Ì ¤Îfl÷fiı
±Î·ı¬÷_ ‘˘flHÎ 11 ‹ÎÀıfi_ ’ÎÃu’V÷¿ 317 ’ÎfiÎ_fi_ »ı. ≥. Á. 800 ◊Ì
1200 fiÎ ¤Îfl÷Ì› Á‰Hν¿Î‚ ‹ÎÀı ÷ı‹Î_ Œ@÷ 59 ’ÎfiÎ_ ŒÎ‚‰Î›Î_ »ı,
F›Îflı ⁄οÌfiÎ_ 258 ’ÎfiÎ_‹Î_ ωÿıÂÌ ±Îø‹¿˘±ı V◊Î’ı·Ì ÏÿSËÌ ÁS÷fi÷fiÎ_
±fiı ‹˘√· Ë¿>‹÷fiÎ_ √HÎ√Îfi »ı. ≥Ï÷ËÎÁfiÌ ⁄Ì∞ Àı¿˚VÀ ⁄Ò¿ ‰‚Ì ±_√˛ı…
ÂÎÁfifiı Á‹Ï’˝÷ »ı. ωzÎ◊a±˘fiÎ ‹fi ’fl ±ı‹ ÃÁΉ‰Î‹Î_ ±Î‰ı »ı ¿ı
¤Îfl÷Ì› ÷‰Îfl̬‹Î_ √·Î‹Ì¿Î‚ ÏÁ‰Î› ¿Â_ fi◊Ì--±fiı ¤Îfl÷Ì› ±„V‹÷Î
…ı‰_ ÷˘ ¿o≥ »ı … fiÏË.
2 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

¤Îfl÷fiÌ √˙fl‰’ÒHν ÷‰Îfl̬fiı ±Î‰Ì flÌ÷ı ÷˘ÕÌ‹fl˘ÕÌfiı fl…^ ¿fl‰ÎfiÌ fiÌÏ÷ ±_√˛ıΩıfiÌ Ë÷Ì ±fiı ÷ıfi˘
’˛HÎı÷Î ◊˘‹Á ‹ı¿˘·ı Ë÷˘, …ıfiı Ï⁄˛ÏÀ ÷Î…ı 1834 ‹Î_
¤Îfl÷ ‹˘¿S›˘. ¤Îfl÷fiÎ_ Á΋ÎÏ…¿, ÁÎ_V¿ÚÏ÷¿ ÷ı‹…
±ÎÏ◊˝¿ ’ÎÁÎ_fi˘ ±P›ÎÁ ¿flÌ ⁄Ì…ı ‰Êı˝ ÷ı ’˘÷Îfi˘ Ïfl’˘ÀÛ
±Î’‰Î Ï⁄˛Àfi ’λ˘ √›˘. Œı⁄˛±ÎflÌ 2, 1935 fiÎ fl˘…
÷ıHÎı Ï⁄˛ÏÀ ’ην‹ıLÀfiı Á_⁄˘‘fi‹Î_ fiÌ«ı ‹…⁄ …HÎÎT›_—
“Ë_ ÷‹Î‹ ¤Îfl÷‹Î_ Œ›˘˝ »\_, F›Î_ ±ı¿ı› «˘fl ¿ı
Ϥ¬ÎflÌ ‹ÎflÎ Ωı‰Î‹Î_ ±ÎT›˘ fi◊Ì. ¤Îfl÷fiÌ Á_’ÏkÎ,
∂E« fiˆÏ÷¿ ‹ÒS›˘ ±fiı ·˘¿˘fiÌ ⁄˙Ï©¿ Z΋÷Îfiı K›Îfi‹Î_
·ı÷Î_ ‹fiı ·Î√ı »ı ¿ı ±Î’HÎı ÷ı ÿıÂfiı ¿ÿÌ ∞÷Ì fi ¿̱ı
--ÏÁ‰Î› ¿ı ¤Îfl÷fiÌ ¿fl˘ÕflF…\ …ı‰Î ÷ıfiÎ ±ÎK›Î„I‹¿
÷ı‹… ÁÎ_V¿ÚÏ÷¿ ‰ÎflÁÎfiı ÷˘ÕÌ fiά̱ı. ±Î◊Ì ‹Îfl˘
’˛V÷Ή »ı ¿ı ±Î’HÎı ’˛Î«Ìfi ±fiı ’fl_’flÎ√÷ ÏÂZÎHÎ
’©Ï÷fiı ÷◊Î Á_V¿ÚÏ÷fiı ⁄ÿ·Ì fiά̱ı. ¤Îfl÷Ì›˘fiı F›Îflı
±ı‹ ·Î√‰Î ‹Î_ÕÂı ¿ı …ı ¿o≥ ’HΠωÿıÂÌ ÷◊Î ∫„B·Â
ˢ› ÷ıfiı ±’fiΉ‰Î‹Î_ … ’˘÷Îfi_ ÏË÷ »ı I›Îflı ÷ı±˘
V‰ÎϤ‹Îfi, ’˘÷ÎfiÌ ±˘‚¬ ÷◊Î Á_V¿ÚÏ÷ √‹Î‰Ì ±ı‰Î
◊Âı ¿ı …ı‰Î ±Î’HÎı ÷ı‹fiı ⁄fiΉ‰Î ‹Î√̱ı »Ì±ı. ±Î
¿Î‚Î ±_√˛ı∞¤ÎÊÌ ·˘¿˘ Ω÷ı ±Î’HÎÎ √·Î‹ ⁄fiÂı ±fiı
(¤Îfl÷) ÿı ±Î’H΢ ÷Î⁄ıÿÎfl ⁄fiÂı.”
⁄ı-±ı¿ ‰Ê˝ ⁄Îÿ ◊˘‹Á ‹ı¿˘·ı±ı ÷ıfiÎ Ï’÷Îfiı
¬ÂηÌfi˘ ’hÎ ·A›˘ ¿ı ÷ıHÎı ¤Îfl÷‹Î_ ÿά· ¿flı·Ì
ÏÂZÎHÎ’©Ï÷ ‘ΛÎ* ’ÏflHÎ΋˘ ·Î‰Ì flËÌ »ı ±fiı ¤Îfl÷Ì›˘
÷ı‹fiÌ Á_V¿ÚÏ÷ ÷◊Î ‘‹˝ ÁÎ◊ıfi˘ »ıÕ˘ ŒÎÕÌ flèÎÎ »ı.
‹ı¿˘·ıfiÌ ÏÂZÎHÎ’©Ï÷fiÎ ¤Î√w’ı ±_√˛ıΩı±ı ¤Îfl÷Ì›
’˛ Ω ‹Î_ √ · ΋Ìfi _ ‹ÎfiÁ fl˘’‰ÎfiÌ √HÎ÷flÌ ÁÎ◊ı
’ÎÃu’V÷¿˘ ⁄ÿS›Î_ …ı‹Î_ ¤Îfl÷Ì› ÷‰Îfl̬fiÎ_ Á˘fiıflÌ
’˛¿flH΢ ⁄οÎ÷ flÎ¬Ì ’fl÷_hÎ÷ÎfiÎ ±flÁÎfiı ÷ı…V‰Ì
√HÎΉ‰Î‹Î_ ±ÎT›˘. ‹ı¿˘·ı±ı ÷ıfiÎ Ï’÷Îfiı ·¬ı·Î ’hÎ
‹…⁄ ±_√˛ıΩıfiÌ ÏÂZÎHÎ Œı@ÀflÌ‹Î_ ÷ˆ›Îfl ◊›ı·Î ¬ÎÁ
¿flÌfiı ÏËLÿ ·˘¿˘ ’˘÷ÎfiÎ_ ‘ÎÏ‹˝¿, ÁÎ_V¿ÚÏ÷¿ ÷◊Î
±ÎK›Î„I‹¿ ‹ÒÏ‚›Î_ «Î‰Ì √›Î ±fiı ’flÎÏ‘fi÷Îfiı
±Ïfi‰Î›˝ ÷ı‹… ±Îÿ½ „V◊Ï÷ ‹Îfi‰Î ·ÎB›Î. ±_√˛ıΩıfiÎ
√›Î ’»Ì ÏÂZÎHÎfiÎ ZÎıhÎı ÷ı‹fi˘ ‰ÎflÁ˘ ÁÎQ›‰Îÿ ÷flŒ
œ‚÷Î ÷ı‹… ⁄Ï©∞‰Ì ¿Ëı‰Î÷Î ‰√ı˝ Á_¤Î‚Ì ·Ì‘˘ …ıfiÌ
º„WÀ±ı ·˘¿‹ÎL› Ï÷·¿ ±Î÷_¿‰ÎÿÌ Ë÷Î, ÏËLÿ±˘
√ΛfiÎ ¿ÁÎ≥±˘ Ë÷Î, Â̬ √v±˘ ‘‹˝{fiÒfiÌ Ë÷Î
÷ı‹… ±Î›˝¤| …ı‰Î ¬√˘‚ωt˘ ±_‘l©Î‚ Ë÷Î.
±Î‰÷Ì ¿Î·ı Á’fl’Ήfl ÷flÌ¿ı Õo¿˘ ‰√ÎՉΠ‹Î√÷Î
¤Îfl÷fiÌ fi‰Ì ’ıœÌfiı ±Î’HÎı Â_ Â̬‰Ì flèÎÎ »Ì±ı ?
--ËWν· ’W¿HÎν

vf+s gf+p !&#

Â_ ±Î’fi˘ ·‰Î…‹ fi_⁄fl

*****/174
»ı ?
÷˘ Á¬ıÿ …HÎΉ‰Îfi_ ¿ı
iÎÎfi-ωiÎÎfifiÌ ÿÏfi›Î‹Î_ ±Î’fiÌ
ÁŒfl «Î· ±_¿ı ’ÒflÌ ◊Λ »ı...

...ÏÁ‰Î› ¿ı ±Î’fi_ 174 ‹Î ±_¿ı
(«Î· ±_¿ı) ’Òw_ ◊›ı·_ ·‰Î…‹
±Î’ ‰ı‚ÎÁfl flÌL›Ò ¿flΉ˘ !
±Î’ Ωı ¿Î›‹Ì √˛ÎË¿ ˢ ±fiı «Î·
±_¿fiÎ ¿‰fl ’fl ±Î’fiÎ Áflfi΋΋Î_
·‰Î…‹ fi_⁄flfi˘ »ıS·˘ ±Î_¿Õ˘ Ωı

174

ˢ› ÷˘ fi‰_ ·‰Î…‹ ‰ı‚ÎÁfl ¤flÌ ÿ˘,
…ı◊Ì iÎÎfi-ωiÎÎfifiÌ ÁŒfl «Î· flËı !

‰‘ ω√÷ ‹ÎÀı …\±˘ ’Îfi_ 4

“ÁŒÎflÌ”fi˘ ±Î˜@À˘⁄fl ‹ÎÁfi˘ Ïÿ‰Î‚Ì
±_¿ ÿ‚ÿÎfl ±fiı ‹ÎÏË÷Ì’˛ÿ flè΢. ±_¿‹Î_
Ëo‹ı ‹…⁄ ÁΈ ’Ëı·Î_ “Á_’Îÿ¿fi˘ ’hΔ
‰Î_E›˘. √…flÎ÷ Áfl¿ÎflfiÌ ±Î˜’fi ⁄Ò¿
±ı @ {΋ ’˘Ï·ÁÌ Ï‰Âı Á _ ÿ fl »HÎΉÀ
¿fl‰Î‹Î_ ±Î‰Ì »ı. ’flÌZÎÎfiÌ ±Îÿ½ ’©Ï÷
¿ı‰Ì ˢ‰Ì Ωı≥±ı ÷ıfiÎ ±_√ı ±Î‰¿ÎflÿΛ¿
‹Î√˝ÿ½fi ‹Y›_. ’ÎÃu’V÷¿˘fiÎ ¿<_Õ΂‹Î_◊Ì
⁄ËÎfl fiÌ¿‚Ì Ï‰zÎ◊a±˘ ’˘÷ÎfiÌ Ω÷ı
ωω‘ ’V÷¿˘‹Î_◊Ì ‹ÎÏË÷Ì ±ı¿ÃÌ ¿flı ÷˘
⁄ı¿ ÷ı‹fiÌ Ï‰«Îfl„@÷, ÷¿Û„@÷ ±fiı
Á…˝fi„@÷ ¬Ì·Ì ∂Ãı. À>_¿‹Î_, ωzÎ◊a
ÁΫΠ±◊˝‹Î_ ÏÂÏZÎ÷ ⁄fiı!
⁄Î⁄·Î· √˘fl, ¤…-¿E»; ω‰ı¿ ±fiı ωV‹›
‹Ëı÷Î, ±¿˘ÀÎ fl˘Õ, ‰Õ˘ÿflÎ; ’flı ’_«Î·, ¿ÕÌ

“ÁŒÎflÌ”fiÎ ±_¿ fi_. 173 fi_ ‹¬M≤WÃ
Á‹›˘Ï«÷ flèÎ_. “⁄fiΉ ±fiı ⁄ı¿√˛ÎµLÕ”
ω¤Î√‹Î_ ·Î…˝ ËıÕˇ˘fi ¿˘·Î≥Õfl ωÂı ⁄Ë
… @·Ì›fl¿À ‹ÎÏË÷Ì ’˛ÎM÷ ◊≥. »Î’α˘±ı
÷ı ωWΛ ’fl ’ÎfiÎ_±˘ ¤flÌfiı ·A›_, ’HÎ
“ÁŒÎflÌ”±ı ‹ÎhÎ ±ı¿ … ’Îfi΋Î_ …ı À<-‘’˘≥LÀ ‹ÎÏË÷Ì ±Î’Ì ±ı‰Ì ÷˘ @›Î_›
‰Î_«‰Î ‹‚Ì fiˢ÷Ì. ±Î ’˛˘…ı@À Ë∞ ·Î_⁄˘
«Î·‰Îfi˘ »ı, ±ıÀ·ı ÷ıfiΠωÂı “ÁŒÎflÌ” ’ÎÁı
±ı¿Îÿ ωVI≤÷ ·ı¬fiÌ ±’ıZÎÎ flά̱ı »Ì±ı.
“±ı¿ ‰¬÷ ±ı‰_ ⁄L›_...” ω¤Î√ ·Î…‰Î⁄
flè΢. ‹E»\ fiÿÌfi˘ ⁄_‘ ÷ÒÀuÎfiÌ CÎÀfiΠωÂı
‰ÕÌ·˘ ’ÎÁı◊Ì CÎb_ ÁÎ_¤Y›_ Ë÷_. ˢfiÎfl÷
¬flı¬fl ÂÌ flÌ÷ı ÁΩ˝≥ ÷ı‹… ÷ıfiÎ_ ’ÏflHÎ΋˘
¿ı‰Î_ ¤›_¿fl ±ÎT›Î_ ÷ı ’Ëı·Ì ‰¬÷ ΩH›_.
ˢfiÎfl÷fiÎ ±flÁÎfiÌ ÷Á‰Ìfl˘ w_‰ÎÕÎ_ ∂¤Î_
¿flÌ ÿı ÷ı‰Ì Ë÷Ì. ˢfiÎflÎ÷fi˘ ¤˘√ ⁄fiı·Î
T›„@÷±˘fiÎ Q≤÷ÿıˢfiÌ ÷Á‰Ìfl˘ ’˛√À
¿›Î˝fi˘ ¬·ÎÁ˘ ±Î’Ìfiı “ÁŒÎflÌ”fiÎ ÷_hÎÌ
ω¤Î√ı ’˘÷ÎfiÌ Ï‰fi‹˛÷Îfi˘ A›Î· ±ÎM›˘

»ı. ±Î‰˘ ¬·ÎÁ˘ ¤ÎB›ı … ¿˘≥ Á΋ϛ¿‹Î_
Ωı‰Î ‹‚ı »ı.
≥-‹ı · ‹ÎflŒ÷ ‰Ëı ÷ Î ‹Ò ¿ Λı · Î
“Á‹Îfi‰ «_ƒ›ÎhÎÎ ◊›ı·Ì ¿ı fiˢ÷Ì ◊≥?”
±ı ’˛ffi ‰W΢˝ ◊›ı Á÷Ή÷˘ Ë÷˘. “ÁŒÎflÌ”±ı
«_ƒ›ÎhÎÎfiı ·√÷Î ÿÁ Á‰Î·˘fi˘ ⁄Ë Áfl‚
flÌ÷ı ¬·ÎÁ˘ ±Î’Ì Â_¿Îfi_ Á‹Î‘Îfi ±ÎH›_.
±Î ·ı¬ ⁄ÿ· “ÁŒÎflÌ”fiı ¬ÎÁ ±Ï¤fi_ÿfi
±Î’‰Î CÎÀı ! ±_¿fiÎ ±L› ·ı¬˘ ÷ı‹…
ω¤Î√˘ ’HÎ iÎÎfi‰‘˝¿ flèÎÎ. ¿˘Õ ‹ıÏ¿o√fi˘
±fiı ¿˘Õ ⁄˛ıÏ¿o√fi˘ “Á’fl Á‰Î·” ‰Î_«‰ÎfiÌ
‹Ω ’ÕÌ. ±ı … flÌ÷ı Ïÿ‰Î‚Ì ÏfiÏ‹kÎı
±Î’ı·Ì ·Î≥ÀfiÌ “Á’fl„@‰{” Áfl’˛Î≥{◊Ì
¤fl’Òfl Ë÷Ì.
Á _ ÿ fl ±_ ¿ ⁄ÿ· ±Î¤Îfl ±fiı
“ÁŒÎflÌ”fiÌ ÀÌ‹fiı fiÒ÷fi ‰WνfiÎ_ ±Ï¤fi_ÿfi!
µk΋¤Î≥ ’Àı·, ¤Îfi⁄ıfi, flÎ…ıÂ, ’˛Ï÷¤Î, Ëω˝÷Î,
ËÏWν· ’Àı·, ±‹·ÁÎÕ, Ï…. fi‰ÁÎflÌ; ≥¿⁄η ∞.
¬·ÌŒÎ, …ı÷’fl; CÎfiU›Î‹ ¤w«Î ±fiı ËoÁÎ⁄ıfi
¤w«Î, ·˘±fl ’flı·, ‹_⁄≥; Ïfi¿<_…, ¤ÎˆÏ‹¿,
…›_Ï÷ ’Àı·, ¿<Á‹ ’Àı·, ›Ï÷fi, lı›Á, ‰Õ˘ÿflÎ;
I≤WÎη ±fiı ÁLfiÌ ‹˘ÿÌ, fl˘fi¿ ’Àı· ±fiı Ï‹h΢,
‹ËıÁÎHÎÎ; ‹¿ı ±Îfl. ÿ‰ı, ‹˘fl⁄Ì

jffrfsf[gf[ bff;f Ljfgf+tfl

à “Œı@ÀŒÎ≥LÕfl”fiı ’˛ffi˘ ‹˘¿·‰Î Œ@÷
’˘VÀ ¿ÎÕÛ ‰Î’fl˘. ’fl⁄ÌÏÕ›_ fiÏË.
à ’˛ffi˘ ÁÎ◊ı ’Òw_ fi΋, Áflfi΋_, Ï’fi
¿˘Õ ±fiı ÀıÏ·Œ˘fi fi_⁄fl ’HÎ ±«Ò¿ ·¬˘.
à ÿflı¿ ’˛ffi À>_¿˘, ‹tÎÁflfi˘ ÷ı‹… ⁄ÌΩ
‰Î«¿˘fiı flÁ ’Õı ±ı‰˘ ˢ› ÷ı …wflÌ »ı.
à “Œı@ÀŒÎ≥LÕfl”fiÎ ’˛ffi˘, “‰Î«¿˘fi˘
‰Ô ‚÷˘ …‰Î⁄”, ¿˘›ÕÎfiÎ …‰Î⁄˘ ÷◊Î “±Î
’hÎ...” ±ı‹ ÿflı¿ ω¤Î√ ‹ÎÀı ±·√ ’h΢
·¬˘, …ı◊Ì …ı ÷ı ω¤Î√ ‹…⁄ ÷ı‹fi_
‰√a¿flHÎ ¿fl‰_ Áfl‚ ⁄fiı.
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

3

O Gjfhuftf O

PtEf+Ltfdff+ ;jfrktffgf]+ ,f[;fgf xflbf[,ff J5ffgflH af+nzf[

µIøÎ_Ï÷fiÎ ø‹ ’˛‹ÎHÎı Ωı‰Î ⁄ıÁ˘ ÷˘ ’Ëı·Î_ «˘’√Î ‰Î_ÿflÎ ◊˘ÕÎ CÎHÎÎ Á‘flÌfiı ⁄ı’√Î ‰Îfifl˘
⁄L›Î. ‰Îfifl˘ ’˘÷ı ¿fl˘Õ˘ ‰Ê˝ı ø‹Â— Á‘›Î˝ I›Îflı ±ÎÏÿ‹Îfi‰ ⁄L›˘. ±ÎÏÿ‹Îfi‰ ’HÎ ⁄ÌΩ_
·Î¬˘ ‰Ê˝ı Á‘flÌfiı »ı‰Àı ±Î…fi˘ ÁÎflÌ flÌ÷¤Î÷fi˘ Á_V¿ÎflÌ ‹ÎHÎÁ ⁄L›˘.
±·⁄kÎ, ±‹¿ ’Ò‰˝Ωı ±Î…ı ‹ÎHÎÁ‹Î_ Œıfl‰Î›Î ‰√fl ’HÎ Á‘flÌ √›Î »ı. µIøÎ_Ï÷fiÎ ·Î_⁄Î
ø‹ ÿflQ›Îfi ¤·ı ÷ı±˘ ‰Î_ÿflÎ … flèÎÎ, »÷Î_ ÷ı‹fi΋Î_ ±‹¿ √ÒÕ ‹ıfiÁ˝ ¬Ì·Ì »ı. ’flΉÎw’ı
fiÌ«ı ±Î’ı·˘ Œ˘À˘ …\±˘. ¿˘Ï‹Π÷flÌ¿ı ±˘‚¬Î÷Î À«Ò¿ÕÎ Ω’ÎfiÌ{ ÀÎ’ ’fl ‹¿Î¿ ’˛¿ÎflfiÎ
‰Î_ÿflÎ CÎÀÎÿÎfl ‰fiflÎ∞ »˘ÕÌfiı Á‹ƒ¿Î_Ãı ±ÎT›Î »ı. LËΉΠ‹ÎÀı fiÏË, ’fl_÷ …\ÿÎ ¿ÎflHÎÁfl ¿ı
…ı‹Î_ ‹A› ‰Î÷ »ı ÁÎflÌ flÌ÷¤Î÷fiÌ. ÿÏfl›ÎfiÎ ’ÎHÎÌ‹Î_ ‰Î_ÿflÎ ⁄ÀıÀÎ ‘˘‰Î ±ÎT›Î »ı ! ±Î‹ ÷˘
‘˘›Î ‰√flfiÎ_ Œ‚˘ ±fiı Âο¤Î∞ fi ¬‰Î› ±ı ‰Î÷ Œ@÷ Á_V¿ÎflÌ ‹ÎHÎÁ … Á‹…ı, ¿ÎflHÎ ¿ı
¤HΉ΋Î_ ±Î‰ı·Î ÂÎflÌÏfl¿ Á¬Î¿ÎflÌfiÎ ’Îà ÷ı‹fiı ›Îÿ ˢ› »ı. ⁄ÌΩ_ ’˛ÎHÎÌ-’_¬Ìfiı ÷˘ ¿<ÿfl÷ı
±ıÀ·Ì ω«Îfl„@÷ … ±Î’Ì fi◊Ì, ‹ÎÀı V‰E»÷Î ±ıÀ·ı Â_ ÷ı±˘ Â_ ΩHÎı ? ±Î‰Î ‰L›∞‰˘
…_√·‹Î_ ‹‚Ì ±Î‰÷Î ÿflı¿ Œ‚fiı ±◊‰Î ¿oÿfiı “±ı{ ≥À ≥{” ±Îfl˘√Ì Ω› »ı. Œ@÷ ‰Î_ÿflÎ
÷ı‹Î_ ±’‰Îÿ »ı--±fiı ÷ı ’HÎ ‹¿Î¿ Ω÷fiÎ ‹ÎhÎ ±ı … ‰Î_ÿflÎ ¿ı …ı±˘ ¿˘Ï‹ΠÀÎ’ ’fl ‰Áı »ı.
±Î ÀÎ’ ’fl Ω’ÎfifiÎ ⁄ı ω¶Îfi ’˛ÎHÎÌÂÎjÎ̱˘ 1952 ‹Î_ ‹¿Î¿ ‰Î_ÿflÎfiÌ flËıHÎÌ¿flHÎÌfi˘
±P›ÎÁ ¿fl‰Î ’Ëı·Ì ‰¬÷ √›Î I›Îflı …_√·‹Î_ »^’Λı·Ì ‹¿Î¿À˘‚¿Ìfiı ⁄ËÎfl ¬S·Î‹Î_ ±Î‰‰Î
‹ÎÀı ·Î·« ◊Λ ±ıÀ·Î ¬Î÷fl ÷ı‹HÎı ◊˘Õο ⁄ÀıÀÎ_ ¿Î_ÃÎfiÌ flı÷Ì ’fl ‰ıflÌ ÿÌ‘Î_. ¤˘…fi ’ÌflÁΛ_
ˢ› I›Îflı ⁄_ÿfl˘fiı …‹‰Îfi_ ±˘ÏŒÏ›· fi˘÷w_ ÿı‰_ ’Õı ¬w_ ? ’˛ÎHÎÌÂÎjÎ̱˘ Â_ ¿flı »ı ÷ı ÿÒflfiÎ

6 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

O 8[sgff[,ff[Lh O

5f1flgf]+ 5f1fl vfgf[
5,f[gfgf]+ 5,f[gf C

ω‹Îfi ⁄fiΉ‰Îfi˘ ’Ëı·˘ ω«Îfl
¿˘fiı ÷ı‹… @›Îflı ±ÎT›˘ ÷ı ÂÌ ¬⁄fl,
’HÎ ¿ÿΫ ±ÎÏÿ¿Î‚‹Î_ ¿˘”¿ ‹ÎHÎÁı
∂Õ÷Î ’ZÎÌfiı Ωı › Î ’»Ì ÷ı fi ı
√√fiωËÎflÌ ⁄fi‰Îfi_ ‹fi ◊›_ ˢ‰_
Ωı≥±ı. ≥. Á. 1783 ‹Î_ ±ı V‰Mfi
’Ëı·Ì ‰¬÷ ◊˘Õ<_ CÎb_ ÁοÎfl ◊›_,
F›Îflı ⁄ı ¡ıL« ÁÎËÏÁ¿˘ √fl‹ ˉÎfiÎ_
⁄·Òfi ‰Õı ±Î¿Î‹Î_ «ÕuÎ. ±·⁄kÎ,
⁄·Òfifiı ’Î_¬˘ fi ˢ› ±ıÀ·ı ‹ÎHÎÁı
’Î¿Ì flÌ÷ı ’ZÎÌfi_ ±fi¿flHÎ ¿›*
¿Ëı‰Î› fiÏË. ≥. Á. 1853 ‹Î_
‹ÎHÎÁı …√÷fi _ ’Ëı ·  _ B·Î≥Õfl
∂ÕÎÕu_, …ıfiı ±ı„L…fi fi ˢ‰Î »÷Î_
’Î_¬˘ Ë÷Ì. ’fl_÷ ±ı„L…fifi˘ ’Ήfl
fi ˢ› ±ı À ·ı ÂÎflÌÏfl¿ ’Ήfl
‰Î’fl÷Î ’ZÎÌfi_ ±fi¿flHÎ ‹ÎHÎÁı
B·Î≥Õfl‹Î_ ’HÎ ¿›* √HÎΛ fiÏË.
≥. Á. 1903 ‹Î_ »ı‰Àı flÎ≥À ⁄˛‘Áı˝
’Î_¬˘ µ’flÎ_÷ ±ı„L…fi ‰Õı ’HÎ ÁF…
◊›ı·_ Á‰˝’˛◊‹ ω‹Îfi ∂ÕÎÕu_.
’ZÎÌfiÌ ÷ı‹HÎı ’Î¿Ì fi¿· ¿flÌ √HÎΛ
¬flÌ ? Ë∞ fi √HÎΛ, ¿ı‹ ¿ı Œ˚·Î›fl
fi΋fiÎ ±ı M·ıfifiÌ ’Î_¬˘ ±ı¿‹ı¿
ÁÎ◊ı ΩıÕΛı·Ì Ë÷Ì. ’ZÎÌfiÌ …ı‹
‰Ÿ{Ì Â¿Î› ±ı Ω÷fiÌ fiÏË.
flÎ≥À ⁄˛‘Áı˝ ¿flı·Ì ¢‘ ’»Ì ˉı
»ı¿ 21 ‹Ì ÁÿÌ‹Î_ ’ZÎÌfiÌ …ı‹ ’Î_¬˘
ŒŒÕΉ÷_ ’Ëı·_ ω‹Îfi ⁄L›_ »ı-±fiı ÷ı fi Î ’Λ·Àfiı ·≥fiı

FOR YOUR INFORMATION
ÁŒ‚÷Î’Ò‰˝¿ ∂Õu_. ω‹Îfifi_ Á…˝fi
¿flfiÎfl ≥…fiı fl …ı Q Á ÿ·˘Ïfl±flı
¿ıfiıÕ΋Î_ ’Ëı·Ì Œ˚·Î≥À ‰¬÷ı ÷ıfiı
14 Áı¿LÕ ·√Ì Ë‰Î‹Î_ flÎA›_. ∂Õ‰Î
‹ÎÀı Œ@÷ ’Î_¬˘ ŒŒÕΉ÷_ M·ıfi
“ÏŒ@VÕ” ’Î_ ¬ ˘‰Î‚Î ±fiı
’˛˘’ı·fl‰Î‚Î M·ıfi ¿fl÷Î_ ÁΉ …\ÿ_
»ı. ‰…fi 322 Ï¿·˘√˛Î‹, ·_⁄Î≥
7.47 ‹ÌÀfl ±fiı «Îflı¿ ‹ÌÀfl ·Î_⁄Ì
’Î_¬˘fiı ‰Ÿ{‰Î ‹ÎÀı 24
ˢÁ˝ ’ Ήflfi _ ±ı „ L…fi
÷ı‹Î_ ⁄ıÁÎՉ΋Î_ ±ÎT›_
»ı. Ï‹Ω√flÎfiÌ fl«fiÎ
‰Õı ’Î_¬˘ ‰Ÿ{Λ, ±ıÀ·ı
flÎZÎÁÌ √vÕ …ı‰_ M·ıfi
±Î¿Î‹Î_ ¨«ı «ÕÌ Ω›
--±fiı {Õ’ ’HÎ ¿·Î¿fiÎ
82 Ï¿·˘‹ÌÀfl !
ωfiÎ ’˛ ˘ ’ı · flı ÷ı fi ı
±ÎÀ·˘ ‰ı√ ‹‚Ì Â¿‰Îfi_ ±ı¿ ¿ÎflHÎ
»ı — ¨«¿Î›ı·Ì ’Î_¬˘ fiÌ«ı ÷flŒ
Á’ÎÀ˘ ‹Îflı ±ı ‰¬÷ı ËÁı·ÎfiÌ …ı‹
ÁËı… ’λ‚ ÷flŒ ‰Ÿ{Λ »ı. ±ı
’»Ì ZÎHΉÎfl‹Î_ ’Î_¬˘ ŒflÌ ¨«¿Î›,
’fl_÷ ˉÎfi˘ ±‰fl˘‘ À΂‰Î ÷ı
±ÎÕÌfiı ⁄ÿ·ı …flÎ ∂¤Ì ⁄fiı .
’ÏflHÎ΋ı ±©fl «Õı·_ M·ıfi ‰‚Ì ’λ\_
fiÌ«ı ⁄ıÁÌ …‰Îfiı ⁄ÿ·ı ’˘÷Îfi_ ·ı‰·
Ω‚‰ı »ı. ∂SÀ<_, ⁄Ì∞ ‰Îfl fiÌ«ı
÷flŒfiÎ Á’ÎÀÎ ‰¬÷ı ’Î_¬fiı ŒflÌ
±ÎÕÌ ¿flÌ ÷ı ±˘fl ¨«Î≥ ‹ı‚‰ı »ı.
±_÷ı ⁄‚÷HÎ ¬ÒÀ‰Î ±Î‰ı I›Îflı
’Î_¬˘fi˘ ‰ı√ ‘Ì‹˘ ’Õı ±fiı ’ZÎÌfiÌ
fi¿· ¿fl÷_ M·ıfi ’ZÎÌfiÌ …ı‹ … ‘Ì‹ı
flËÌfiı …‹Ìfi ’fl ±Î‰ı »ı.
…ıQÁ ÿ·˘Ïfl±flı ÷ıfiΠω‹ÎfifiÌ
300 ‹ÌÀfl ·Î_⁄Ì ’˛◊‹ ∂ÕÎfi ¤flÌ
±ı ’»Ì ⁄Ì∞fi˘ ‰Îfl˘ Ë∞ ±ÎT›˘
fi◊Ì, ¿ı‹ ¿ı ∂÷flÎHÎ ‰¬÷ı ÷ıfiÎ
‹˘flÎfiı ≥Ω ’Ë˘Ó«Ì »ı. ω‹Îfi
±I›Îflı Á‹Îfl¿Î‹ Ëı »ı--±fiı
I›Îfl ’»Ì ŒflÌ Á_¢‘fifiÌ ±ıflHÎ ’fl
«ÕuÎ ⁄Îÿ ⁄Ì∞ N˚ · Î≥À ‹ÎÀı
±Î¿Î‹Î_ «Õ‰Îfi_ »ı.á

±ı¿ ⁄…fl_√ı ’˘÷ÎfiÌ ⁄ÎflÌ¿ fi…flı Ωı›_ ±fiı Ωı÷ΉıÓ÷ ‹Î‹·˘ ’Î‹Ì √›˘. À˘‚ÎfiÎ ÿflı¿ ‰Î_ÿflÎfiı
÷ı flı÷ÌfiÎ ’À ÷flŒ ÿ˘flÌ ·ÎT›˘. ±√ε ⁄_ÿfl˘±ı ¿ÿÌ ⁄ÀıÀÎfi˘ V‰Îÿ «ÎA›˘ fi Ë÷˘. ¿˘Ï‹ÎfiÎ
…_√·‹Î_ ’ıœÌ ÿfl ’ıœÌ ÷ı±˘ Œ‚˘ ÷◊Î ¿>_’‚˘ ±Îfl˘√Ìfiı ’ıÀ ¤fl÷Î Ë÷Î. VÀΫ˝‰Î‚Î ⁄ÀıÀÎfi˘
V‰Îÿ ÷ı‹fiı ÿÎœı ·Î√Ì √›˘. ⁄Lfiı Ω’ÎfiÌ{ ’˛ÎHÎÌÂÎjÎ̱˘ I›Îfl ’»Ì flı÷Ì ’fl ‰¬÷˘‰¬÷
⁄ÀıÀÎ_ ‰ıflı, ¨«˘ Àı¿fl˘ »˘ÕÌfiı ‹¿Î¿fi_ À˘‚_ fiÌ«ı ±Î‰ı, ⁄ÒŒı ÏÕfifl …‹ı, ’˛ÎHÎÌÂÎjÎ̱˘ ±ı Á‹›ı
÷ı‹fi_ ±‰·˘¿fi ¿flı ±fiı ÏfiflÌZÎHÎfiÎ ‹tÎ ÕΛflÌ‹Î_ fi˘Ó‘Ì ·ı.
±ı¿ ’˛ÎHÎÌÂÎjÎÌfiı ÁË… ’˛ffi ◊›˘ ¿ı ⁄ÀıÀÎ_ Ωı flı÷Ì‹Î_ Á_÷ÎÕÌ ÿÌ‘Î_ ˢ› ÷˘ ‹¿Î¿ ‰Î_ÿflÎ
÷ı‹fiı √_‘ ‰Õı ¢‘Ì ¿Îœı ¿ı fiÏË ? ‰Î_ÿflÎfiÌ CβÎHÎı„Lƒ› ±_√ı ΩHΉΠ¬Î÷fl ±ı ’˛›˘√ ÷ıHÎı ¿flÌ
Ωı›˘. ‹¿Î¿ À˘‚¿Ì±ı flı÷Ì‹Î_ ÿÀΛı·Î_ ⁄ÀıÀÎ_ ¬flı¬fl ¢‘Ì ¿ÎœuÎ_ ±fiı ÷ı‹fiÎ ’fl «˘ÓÀı·Ì flı÷Ì
’HÎ ¬_¬ıflÌfiı ÁÎŒ
’ZÎÌfiÌ …ı‹ ’Î_¬˘ ŒŒÕΉÌfiı ∂Õı·_ …√÷fi_ ’Ëı·_ Á‹Îfi‰ ω‹Îfi
¿flÌ. ±Î ’˛¿ÎflfiÎ ±ı¿
’˛ › ˘√ ÿflQ›Îfi
Ω’ÎfiÌ{ ’˛ Î HÎÌÂÎjÎ̱˘fiı ±…⁄
¿˙÷ ¿ Ωı ‰ Î ‹Y› _ .
…‹Ìfi‹Î_ ÿÀΛı · Î
⁄Àı À ÎfiÌ
¤Î‚
·√ÎT›Î ’»Ì ±ı ¿
‰Î_ÿflÌfiı ÂÌ ¬⁄fl Â_
ÁÒ{u_ ¿ı flı÷Ì‹Î_ ¬flÕΛı·_ ⁄ÀıÀ<_ ’_Ω ‰Õı ÁÎŒ ¿fl‰Îfiı ⁄ÿ·ı ÷ı Á‹ƒ ÷flŒ ÿ˘ÕÌ, ’ÎHÎÌ‹Î_ ±ı ⁄ÀıÀ<_
{⁄˘‚Ì V‰E» ¿›* ±fiı ⁄flÎ⁄fl Á_÷˘Ê ◊›˘ I›Îflı ’ıÀ’ÒΩ ¿fl‰Î ·Î√Ì. ’˛ÎHÎÌÂÎjÎ̱˘ ±«_⁄˘
’Î‹Ì √›Î. Á∞‰V≤„WÀ‹Î_ ±Î‰_ ºU› ÷ı‹HÎı ’Ëı·Ì‰Îfl ÿÌÃ<_. ¿˘≥ ’_¬Ì ¿ı ’˛ÎHÎÌ ¤˘…fi ’Ëı·Î_
÷ıfi˘ ¬˘flο fi ‘Ò±ı, ÷˘ ‹¿Î¿fiı ±ı ÷y˘ ¿ı‹ ÁÒ{u˘ ? ±ı¿ ‰Î÷ ΩHÎı ÁÎ«Ì ¿ı ‰Î_ÿflÎ ÷ı‹fiÎ
¬˘flο ¤ı√Ì flı÷Ì ¬Î‰Îfi_ ’Á_ÿ fi ¿flı, ’fl_÷ ⁄ÀıÀÎfiı ’_Ω ‰Õı ÁÎŒ ¿fl‰Îfiı ⁄ÿ·ı ’ÎHÎÌ‹Î_ ‰‘
ÁÎflÌ flÌ÷ı V‰E» ¿flÌ Â¿Î› ±ı‰_ ’ı·Ì ‹¿Î¿ ‰Î_ÿflÌfiı ¿˘HÎı Â̬T›_ ?
◊˘ÕÎ ‰¬÷ ⁄Îÿ ‹¿Î¿ À˘‚¿ÌfiÎ ⁄ÌΩ ÁP›˘ ’HÎ ⁄ÀıÀÎ ’fl Ω‹ı·Ì flı÷Ì ËÎ◊ ‰Õı ¬_¬ıfl‰Îfiı
⁄ÿ·ı Á‹ƒ…‚‹Î_ ‘˘‰Îfi_ ÂÌ¬Ì √›Î. ¿˘≥ ⁄ÌΩ ’˛ÎHÎÌ-’_¬Ì‹Î_ Ωı‰Î fi ‹‚ı ±ı‰˘ V‰E»÷Î
±fiı Á¬Î¿ÎflÌ Ω‚‰‰Îfi˘ √HÎ ‹¿Î¿ ‰Î_ÿfl΋Î_ ¬ÌS›˘. ÿflı¿ ‰Î_ÿflÎfiı ¿ÿΫ ±ı‹ ’HÎ ·ÎB›_
ˢ› ¿ı ËÎ◊ ‰Õı ⁄ÀıÀÎfiı ÁÎŒ ¿fl‰Î‹Î_ fiÎË¿ ‰‘ Á‹› ·Î√ı, ‹ÎÀı ÷ı‹fiı ’ÎHÎÌ‹Î_ … ‘˘‰Î
Ωı≥±ı. ±Î ÷y˘ Á˙fiı …ıHÎı ÁÒ{ÎÕu˘ ÷ı ‹¿Î¿ ‰Î_ÿflÌ‹Î_ ⁄ı› Ω’ÎfiÌ{ ’˛ÎHÎÌÂÎjÎ̱˘ ‰‘ flÁ
·ı‰Î ‹Î_ÕuÎ. ≥‹˘ ÷ı‹fiı ⁄ÌΩ ‰Î_ÿflÎ ¿fl÷Î_ ÁËı… ±y·‰Î‚Ì …HÎÎ÷Ì Ë÷Ì. ±ı¿ ‰Îfl ÷ı‹HÎı
⁄ÀıÀÎfi˘ ±¬÷fl˘ ’Õ÷˘ ‹Ò¿Ì «˘¬ÎfiÎ »^À¿ ÿÎHÎÎ flı÷Ì ’fl ‰ı›Î˝. ·Î¿ÕÎfiÎ ÿ|Î ‰Õı ±ı ÿÎHÎÎfiı
flı÷Ì‹Î_ ÁËı… ¬˘ÁÌ ’HÎ ÿÌ‘Î. flı÷ÌfiÎ ¿H΢ ÁÎ◊ı «˘¬ÎfiÎ ÿÎHÎÎ ¤‚Ì √›Î ’»Ì ¬Î‰Îfi_ ¿Î‹
⁄_ÿfl˘ ‹ÎÀı ¿’w_ ⁄L›_. ±¿ı¿ ÿÎH΢ ‰ÌHÎÌfiı ÁÎŒ ¿fl‰Îfi˘ ◊›˘. ±ı¿ ‹¿Î¿fiı I›Îflı ŒflÌ ‰¬÷
ÁflÁ ›„@÷ ÁÒ{Ì. ÿÏfl›Î≥ flı÷Ìfi˘ ÷ıHÎı ‹ߢ ¤›˘˝, …ı‹Î_ «˘¬Î ’HÎ Ë÷Î. flı÷Ì ÷ıHÎı ÂÎ_÷ ’ÎHÎÌ‹Î_
ŒıÓ¿Ì. ‰…fiÿÎfl ¿H΢ ÷fl÷ Õ>⁄Ì √›Î, ’fl_÷ Ë‚‰Î ‰…fifiÎ «˘¬Î ¿ıÀ·˘¿ Á‹› ÷fl÷Î flèÎÎ. ±Î
«⁄flο ‹¿Î¿ı ÷ı‹fiı ’_Ω ‰Õı ÷fl÷ ±ı¿ÃÎ ¿flÌ ·Ì‘Î. ¿˘Ï‹ΠÀÎ’fiÎ ⁄ÌΩ ÿflı¿ ⁄…fl_√ı ÷ıfiÌ
’ÎÁı ±ı ·ıÁfi ’HÎ ÂÌ¬Ì ·Ì‘_ ±fiı ’»Ì ÷˘ √‹ı ÷ı ¬˘flο ±Îfl˘√÷Î ’Ëı·Î_ ÷ıfiı ‘˘‰ÎfiÌ ±Îÿ÷
‰ÎflÁÎ√÷ ⁄fiÌ √≥.
±ı¿ flÌ÷ı Ωı÷Î_ ±Îfiı … ¿Ëı‰Î› µIøÎ_Ï÷. ·Î¬˘ ‰Ê˝ ’Ëı·Î_ ±ÎÏÿ‰Îfifl˘ ’ˆ¿Ì ±ı¿Îÿ …HÎı ÁÎflÌ
Àı‰˘ ±’fiÎ‰Ì ±fiı ⁄ÌΩ ‰Îfifl˘±ı ÷ıfi_ ±fi¿flHÎ ¿›*. ‰Îfifl˘ …flÎ÷flÎ Á‘flÌfiı ±ÎÏÿ‹Îfi‰˘
⁄L›Î. ‹√… ’HÎ ÁËı… ¬ÌS›_. ±ÎÏÿ‹Îfi‰˘ ’ˆ¿Ì ±ı¿Îÿ …HÎı I›Îfl ⁄Îÿ ‰‘ ÁÎflÌ flÌ÷¤Î÷
¿ı‚‰Ì, ±ıÀ·ı ⁄οÌfiÎ √ŒÎ‰ÎÁÌ ‹ÎHÎÁ˘±ı ‰‚Ì ÷ıfi_ ±fi¿flHÎ ¿›*. ±Î ⁄‘Î √H΢ ‰ÎflÁÎ√÷
flÌ÷ı ÷ı‹fiÎ ‰_ÂΩı‹Î_ µ÷›Î˝--±fiı Áfl‰Î‚ı ÁΩ˝›˘ ±ı¿‰ÌÁ‹Ì ÁÿÌfi˘ ‰÷˝‹Îfi ‹Îfi‰ !á
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

7

123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890
123456789012345678901234567890121234567890

uff[zl 5?Jvf[ Biffz[ vfdf[Lzsfgff
z[0 >Lg0ifgff[gf[ uf],ffdf afgffjiff
±‹ıÏfl¿ÎfiÌ ‘fl÷Ì ’fl ¿˘·Q⁄Áı ’√ ‹Ò@›˘ ÷ıfiÎ_ ‰W΢˝ ’Ëı·Î_ ·Î¬˘ ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘ I›Î_ ‰ÁÌ
«Ò@›Î Ë÷Î. √˘flÌ ’˛ΩfiÎ ±Î√‹fi ⁄Îÿ ÷ı‹HÎı ’˘÷ÎfiÎ … ÿı‹Î_ √·Î‹ ⁄fi‰Îfi˘ ‰Îfl˘ ±ÎT›˘

±ı¿ ‰¬÷ ±ı‰_ ⁄L›_ ¿ı ±Î…◊Ì ·√¤√ 26,000 ‰Ê˝ ’Ëı·Î_ ±Î’HÎÌ
M≤J‰ÌfiΠˉ΋Îfifiı ø‹Â— ⁄ÿ·Ì fiά÷Ì ±ı¿ ¿<ÿfl÷Ì CÎÀfiÎ ⁄fiÌ. ¤‹flÕ˘
…ı‹ ‘flÌ ’fl Œflı ±fiı ¤ı√Τı√ ±ı ‘flÌ ’˘÷ı ±ı¿ fiÎfi_ ‰÷˝‚ ±Î_¿÷Ì flËı ÷ı‹
±_÷ÏflZ΋Î_ ‘fl̤˛‹HÎ ‰¬÷ı M≤J‰Ìfi˘ √˘‚˘ ’HÎ 230fiÎ ¬ÒHÎı fi‹ı·Ì ¿„S’÷
‘flÌ ‰Õı ¿„S’÷ ‰÷˝‚ fl«÷˘ Ë÷˘. ⁄Ì∞ flÌ÷ı ±ı‹ ¿ËÌ Â¿Î› ¿ı Õ˘·÷Î

8 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

¤‹flÕÎfiÌ ‹ÎŒ¿ ÷ı {Ò‹÷˘ Ë÷˘. ±Î
’˛¿Îflfi_ ¤˛‹HÎ ÷ıfiÎ ‹ÎÀı ¿Î›‹fi_ ˢ›,
±ıÀ·ı ÿı¬Ì÷Ì flÌ÷ı ¤‹flÕÎfiÎ µ’·Î
À˘«¿Î …ı‰_ ÷ıfi_ µkÎfl ‘˛‰ ÁÒ›˝fiÎ
Á_ÿ¤˝‹Î_ Áfl¬Î ±_÷flı flËı fiÏË. ‰Ê˘˝
’Ëı·Î_ ±_÷fl ‰K›_, M≤J‰ÌfiÎ µkÎfl
√˘‚Α˝ ’fl {Ì·Î÷Î_ ÁÒ›fi
˝ Î_ Ï¿flH΢ ⁄ıËÿ
hÎÎ_ÁÎ_ ◊›Î_, ÃoÕÌ ø‹Â— ‰‘Ì ±fiı ÷ı
ÁÎ◊ı Âw ◊›˘ ±_ÿÎ…ı 13,000 ‰Ê˝
·Î_⁄˘ ÏË‹›√.
flÏ›Îfi˘ ±I›Îflı ¿˘SÕ VÀ˘flı…
√HÎÎ÷˘ ÁÎ≥Ï⁄Ïfl›Î ≠ÿı ±ı ‰¬÷ı
◊˘Õ˘ CÎH΢ ËÏfl›Î‚˘ ±fiı …flÎ÷flÎ
ËÒ_ŒÎ‚˘ ’HÎ Ë÷˘. ±Î…ı fi΋ÂıÊ ◊›ı·Î
‹ı‹◊ ËÎ◊ÌfiÎ_ À˘‚Î_ I›Î_ ‰Á÷Î_ Ë÷Î_.
flı„LÕ›fl ≠¿ÎflfiÎ_ ËflH΢fiÌ ’W¿‚ ‰V÷Ì
Ë÷Ì. ‹˘Ó√˘·˘≥Õ ‰_ÂfiÎ ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘
’HÎ ¬flÎ, …ı‹fiı ±Î‰Î_ …fiΉfl˘fiÎ
Ï¿Îfl ¶ÎflÎ ’ıÀ’Òfl÷_ ¤˘…fi ‹‚Ì flËı÷_
Ë÷._ ’fl_÷ ÏË‹›√ Âw ◊›Î ’»Ì ÷ı‹fiÎ
‹ÎÀı ¿’flÎ Ïÿ‰Á˘ ±ÎT›Î. µkÎfl
‘˛‰≠ÿı‹Î_ ‰Îÿ‚˘ …ı ¤ı…fiı ÏË‹‰Êν
÷flÌ¿ı ‹@÷ ¿flı ÷ı ±Î‹ ÷˘ ÏË‹fiÿÌfiÎ
V‰w’ı ‘Ì‹Î ‰ı√ı Áfl¿Ìfiı »ı‰Àı ±˘√‚Ì
…‰Î ‹ÎÀı Á‹ƒ‹Î_ Ω›, ’fl_÷ ±ı ø‹
±À¿Ì ’Õu˘. ÏË‹ ‹ÎhÎ ÏË‹ flèÎ_. µkÎfl
‘˛‰≠ÿı‹Î_ ÷ıfi˘ ¤flΉ˘ ◊÷˘ flè΢.
ËΩfl˘ ‹ÌÀfl ΩÕÎ ’˘’ÕÎ ⁄Î{uÎ, …ı±˘
±_ ÷ ı ÿÏZÎHÎ ÷flŒ Áfl¿‰Î ·ÎB›Î.
’ÎHÎÌfiÎ_ C΢ÕÎ’Ò fl fiı ⁄ÿ·ı ÏË‹fiÎ_
C΢ÕÎ’Òfl ±ÎT›Î_. ›fl˘’fiÌ V¿ı„LÕfiıω›fi
¤ÒÏ‹ ’fl ¬ÎVÁÌ 2,400 ‹ÌÀfl ΩÕÌ
ÏË‹«Îÿfl ŒflÌ ‰‚Ì. µkÎfl ±‹ıÏfl¿Î‹Î_
1,920 ‹ÌÀflfiÎ ‹ÎµLÀ ‰Î"ÏÂ_BÀfi
fi΋fiÎ ‹ÂËÒfl ’‰˝÷fiı ÏË‹fiÎ ◊flı
Á_’ÒHν flÌ÷ı œÎ_¿Ì ÿÌ‘˘. flÏ›fi ≠ÿıÂ
ÁÎ≥Ï⁄Ïfl›ÎfiÎ ’HÎ ±ı … Ëη ◊›Î.
ÏË‹›√ «fl‹Á̋αı ’ˢÓE›˘
I›Îflı M≤J‰Ìfi_ ¤˙√˘Ï·¿ V‰w’ ¿ı‰_
⁄ÿ·Î›_ ÷ıfiÎ ’HÎ ±Î_¿ÕÎ ‰Î_«˘ —
‹ËÎÁÎ√fl˘fiÌ Á’ÎÀÌ 130 ‹ÌÀfl
…ıÀ·Ì fiÌ«ı µ÷flÌ, ¿ı‹ ¿ı √‹Î‰ı·_ ’ÎHÎÌ

÷ı‹fiı ’λ\_ ‹‚÷_ ⁄_‘ ◊›_ Ë÷._ ·√¤√ ÁÎÕÎ «Îfl ¿fl˘Õ CÎfi Ï¿·˘‹ÌÀfl
’ÎHÎÌ µkÎfl √˘‚Α˝‹Î_ ⁄flŒw’ı ¿ıÿ Ë÷_. ‹ËÎÁÎ√fl˘ ±˘Á›Î˝ ’»Ì
M≤J‰ÌfiÎ ÁÎ÷ı› ¬_Õ˘fiÌ ‰‘ 8Ñ …‹Ìfi ¬S·Ì ’ÕÌ. …‹Ìfifi_ ZÎıhÎŒ‚
À>_¿‹Î_ 1 ¿fl˘Õ 18 ·Î¬ «˘flÁ Ï¿·˘‹ÌÀfl …ıÀ·_ ‰K›_. ⁄ıgfl√fiÌ
Œ@÷ 80 Ï¿·˘‹ÌÀfl ’ˢ‚Ì Á΋ƒ‘fiÌ ±Î…ı F›Î_ flÏ›Î-±‹ıÏfl¿Îfiı
¤˙√˘Ï·¿ flÌ÷ı »^ÀÎ ’ÎÕı »ı I›Î_ …‚Á’ÎÀÌ fiÌ«ı √›Î ’»Ì ⁄Lfiı
¬_Õ˘ ‰E«ı ¬S·Ì …‹Ìfifi˘ ¿<ÿfl÷Ì ’· ⁄L›˘.
ÏË‹fiÌ «Îÿfl ÁÎ≥Ï⁄Ïfl›Î‹Î_ ‹ı‹◊ ≠¿ÎflfiÎ Ω›LÀ ËÎ◊Ì ÁÏË÷ ±fiı¿
…fiΉfl˘ ’fl ‹˘÷fiÌ «Îÿfl ÷flÌ¿ı ŒflÌ ‰‚Ì Ë÷Ì. ÏË‹ fiÌ«ı ÷ı±˘ ÿŒfi ’ÎQ›Î_
Ë÷Î_. ‹˘Ó√˘·˘≥Õ ‰_ÂfiÎ ±ÎÏÿ‰ÎÁÌ ·˘¿˘ ⁄ό۷Π±Îø‹HÎ Á΋ı ‰¬÷˘‰¬÷
V◊‚Î_÷fl ¿flÌfiı ∞‰÷Î flËÌ Â@›Î, »÷Î_ ÷ı‹fiı ’HΠˉı …fiΉfl˘fiÎ ±¤Î‰ı
¬˘flοfiÌ ±»÷ fiÕÌ. ÏË‹fi˘ ¿ıÕ˘ »˘ÕΉ‰ÎfiÎ ≠›ÎÁ‹Î_ ÷ı±˘ ’ı·˘ ⁄ıgfl√fi˘
“’·” ±˘‚_√Ìfiı ’Õ˘ÂÌ ¬_Õ µkÎfl ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ¿Î_Ãı ’ˢÓE›Î. Ëη …ıfiı ±·ÎV¿Î
flÎF› ¿Ëı »ı ÷ı ¤ÒÏ‹ ’fl √›Î. ÏË‹«Îÿfl˘ I›Î_ ’HÎ »‰Î›ı·Ì Ë÷Ì, ‹ÎÀı
±I›ÎflfiÎ ¿ıfiıÕÎfi˘ ≠ÿıÂ
‰ÀΉ÷Î ±˘fl ÿÏZÎHÎı
±Î√‚ ‰K›Î ±fiı I›Î_ …ı
·Ì·Î_»‹ …_√·˘fi˘ ÷◊Î
‰√ÕÎfi˘ ≠ÿı ÷ı‹fiı Ωı‰Î
‹Y›˘ ±ı … ±‹ıÏfl¿Î !
ÿ Ï fi›ÎfiÎ ‰Á‰Î·Î›¿
⁄ÌΩ ¬_Õ˘ ’fl ±ı Á‹›ı
‹Îfi‰‰V÷Ì Ë÷Ì. µkÎfl
±‹ıÏfl¿Î ‹ÎhÎ ±ı‰˘ ¬_Õ ¿ı
F›Î_ ‹ÎHÎÁ fi΋fi_ ≠ÎHÎÌ
¿ÿÌ ’Ë˘Ó E › _ fi Ë÷ _ .
‹˘Ó√˘·˘≥Õ ‰_ÂfiÎ ·˘¿˘
÷ıfiÎ ≠◊‹ ‰÷fiÌ ⁄L›Î.
±_ÿÎ…ı 13,000 ‰Ê˝
⁄Îÿ ÏË‹›√ ’Òfl˘ ◊›˘, ¿ı‹
¿ı M≤J‰ÌfiÌ ‘flÌ ÷ı fi Ì
26,000 ‰Ê˝ ·Î_ ⁄ Ì
CÎÀ‹Î‚ ±fiÁÎfl ’Î»Ì ÁÒ›˝ ÷flŒ fi‹Ì. ÁÒ›˝fiÎ_ Ëÿ’flÎ_÷ hÎÎ_ÁÎ_ Ï¿flH΢fi˘ ±ıL√·
⁄ÿ·Î›˘ ±fiı ˉ΋Îfi‹Î_ ø‹Â— ’·À˘ ±ÎT›˘. µkÎfl √˘‚Α˝‹Î_ ÏË‹›√ ’Òfl˘
◊›˘ ±fiı ÏË‹«Îÿfl˘ µkÎfl˘kÎfl ’Ì√‚‰Î ·Î√Ì. ‹ËÎÁÎ√fl˘fiÌ Á’ÎÀÌ ’λÌ
‰‘÷Î_ ’ı·˘ ⁄ıÏfl_√fi˘ ¬S·Ì …‹Ìfiw’Ì “’·” ŒflÌ ’ÎHÎÌ‹Î_ ÕÒ⁄Ì √›˘. ŒflÌ
‰¬÷ fl«Î›ı·Ì ⁄ıgfl√ Á΋ƒ‘fi̱ı ±ıÏ›Π÷◊Î ±‹ıÏfl¿Î ¬_Õ˘fiı ±√εfiÌ
…ı‹ ±·√ ’ÎÕÌ ÿÌ‘Î. ‹˘Ó√˘·˘≥Õ ‰_ÂfiÎ ±ÎÏÿ‰ÎÁÌ ·˘¿˘±ı ˉı ±‹ıÏfl¿Î‹Î_
… ‰Á‰Îfi_ Ë÷_. ËΩfl˘ ‰Ê˝ ⁄Îÿ ÷ı±˘ ⁄ı ÂOÿ˘fiÎ ÁΉ ¬˘ÀÎ fi΋ı ±˘‚¬Î‰ÎfiÎ
Ë÷Î — flıÕ ≥„LÕ›LÁ.
±Î fi΋ 1492‹Î_ ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ⁄Ë΋Î{ ¿Î_Ãı ’√ ‹Ò¿fiÎfl ’Ëı·Î ›fl˘’Ì
ÁÎËÏÁ¿ ÏøVÀ˘Œfl ¿˘·Q⁄Áı ’˘÷ÎfiÌ ¤Ò·¤flı·Ì ‹ÎL›÷ÎfiÎ ±Î‘Îflı ’ÎÕu_ Ë÷_.

¤˙√˘Ï·¿ flÌ÷ı › fl ˘’fiÎ
Á_ÿ¤˝‹Î_ ¤Îfl÷fi_ V◊Îfi ’Ò‰˝
÷flŒ ˢ‰Î »÷Î_ M≤J‰Ì √˘‚
»ı ±ı‰_ ΩHÎ÷Î ¿˘·Q⁄Áı
¤Îfl÷ ’ˢӫ‰Î ‹ÎÀı ’Ïç‹
ÏÿÂÎ ’¿ÕÌ Ë÷Ì. ΩHÎÌ⁄Ò{Ìfiı
÷ı ·Î_⁄Î ‹Î√ı˝ Ëo¿Î›˘˝, ¿ı‹ ¿ı ’Ò‰˝fiÎ
‹Î√ı˝ ¤Îfl÷ …‰Îfi˘ ≠›ÎÁ ¿flfiÎfl
±√εfiÎ ÿflı¿ ‰ËÎHΉÀÌfiı ±ÎÏ¡¿Î ¬_Õ
‰E«ı fiÕu˘ Ë÷˘. ÿÏZÎHÎ ÷flŒ ±ı ¬_Õ
ωÊ‰T≤kÎ ±fiı ‹¿flT≤kÎ ¿fl÷Î_› ‰‘
ÿÏZÎHÎı ’◊flΛ˘ Ë÷˘, ‹ÎÀı ±ı ¿ ı ›
‰ËÎHΉÀÌ ÷ıfiı flεLÕ ‹ÎflÌ Â@›˘ fiÏË.
‹ÏËfiα˘ ·√Ì ÁŒfl ¬ıÕuÎ »÷Î_

fl÷Π’Õ÷Ì «Î‹ÕÌfiÎ ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘, …ı±˘ ‰¬÷
…÷Î_ flıÕ ≥„LÕ›LÁ ÷flÌ¿ı ±˘‚¬Î‰Î ·ÎB›Î

±ÎÏ¡¿Îfi˘ »ıÕ˘ ±Î‰÷˘ fi …HÎΛ˘ I›Îflı
ÿflı¿ı ›fl˘’ ’λΠŒfl‰_ ’Õu_ Ë÷_.
±ÎÏ¡¿Î ¬_Õfiı ±fi_÷ Á‹∞ ¿˘·Q⁄Á
’Ïç‹ı Ëo¿Î›˘˝, ’HÎ I›Î_ ±‹ıÏfl¿Î ¬_Õ
÷ıfiı fiÕu˘. ¿˘·Q⁄Á ÷ıfiı … ¤Îfl÷ ‘ÎflÌ
⁄ıÃ˘, ±ıÀ·ı I›Î_fiÎ ÁËı… flÎ÷Ì «Î‹ÕÌfiÎ
±ÎÏÿ‰ÎÁÌ ·˘¿˘fi_ ÷ıHÎı fi΋ ’ÎÕu_ flıÕ
≥„LÕ›LÁ. ±Î ¬˘ÀÎ fi΋fi˘ ’»Ì ÷˘
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ

á

9

ÿı¬Î‰ ¿›˘˝. Ë¿Ì¿÷‹Î_ ÷ı «÷fl … fiÏË, V‰Î◊a ±fiı ÏÁ÷‹¬˘fl ’HÎ
Ëo‹ı ‹ÎÀı ÏÁy˘ Ω‹Ì √›˘.
Ë÷˘. V’ıfifiÌ flÎHÎÌ ≥ÁÎ⁄ı·Î±ı ÷ıfiı ¤Îfl÷fiÌ ¬˘… ¿fl‰Î ‹˘¿S›˘
ÏË‹›√ ÿflQ›Îfi wÁÌ
Ë÷˘. ±Î◊Ì ’˘÷ı ¤Îfl÷fi˘ ’k΢ ·√ÎT›˘ »ı ÷ıfiÌ ÁÎÏ⁄÷Ì ±Î’‰Î
ÁÎ≥Ï⁄Ïfl›ÎfiÎ ±ÎÏÿ‰ÎÁÌ
hÎHÎ ‹ÏËfiÎ ⁄Îÿ ’λΠŒfl÷Ì ‰¬÷ı » ±ÎÏÿ‰ÎÁÌ ›‰Îfi˘fiı ÷ıHÎı
·˘¿˘ ±·ÎV¿ÎfiÎ ‹Î√ı ˝
ÿ√Î’Ò‰˝¿ ¿ıÿ ’¿ÕuÎ. ÁÎ_¿‚˘ ‰Õı ⁄Î_‘Ì ‰ËÎHÎfiÎ ¤_ÕÏ¿›Î‹Î_ ÷ı‹fiı
±‹ıÏfl¿Î ’ˢÓE›Î ±ı ‰Î÷fiı
’Ò›Î˝ ±fiı V’ıfi ÷flŒ Ëo¿ÎflÌ √›˘. ±Î ⁄Î…\ ÷ıfiÎ fiÎω¿˘ ’ˆ¿Ì 40
¿˘·Q⁄ÁfiÎ ±Î√‹fi ‰¬÷ı
…HÎÎ fi‰Î ‹·¿‹Î_ … fl˘¿Î›Î, ¿ı‹ ¿ı flÎHÎÌfiı ¬¬⁄fl ±ÎM›Î ⁄Îÿ ¿˘·Q⁄Á
⁄ΉÌÁı¿ ËΩfl ‰Ê˝ …ıÀ·˘ Á‹› ‰Ì÷Ì
‰‘ ‹˘ÀÌ À<¿ÕÌ ÁÎ◊ı ’λ˘ Œfl‰Îfi˘ Ë÷˘.
«Ò@›˘ Ë÷˘. ±Î Á‹› ÿflQ›Îfi ÷ı‹fiı
≥ÁÎ⁄ı·ÎfiÎ ÿfl⁄Îfl‹Î_ ¿˘·Q⁄Áı »±ı » ±ÎÏÿ‰ÎÁÌ ⁄_ÿ̉Îfi˘fiı ÁŒ‚
⁄οÌfiÎ …√÷ ÁÎ◊ı Ï⁄·¿<· Á_’¿Û fi
≠‰ÎÁfiÎ ’flΉΠ÷flÌ¿ı ËÎ…fl ¿›Î˝. Á˙fiı ÷ıHÎı flıÕ ≥„LÕ›fifiÎ fi΋ı ±˘‚¬ÎT›Î.
flè΢. V◊‚Î_÷fl ¿flfiÎfl ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘
…_Ï…flı ⁄_‘Λı·Î Á˙fiÌ Ëη÷ ÿ›Î…fi¿ Ë÷Ì. ‰÷fi◊Ì
⁄Ë ◊˘ÕÎ Ë÷Î, ¿ı‹ ¿ı
ËΩfl˘ Ï¿·˘‹ÌÀfl »ıÀı ±"À·Î„LÀ¿ ‹ËÎÁÎ√flfiÎ ⁄ÌΩ
…√÷fiÌ ‰V÷Ì … I›Îflı
»ıÕı ÁΉ ±ΩHÎÌ ÿÏfi›Î‹Î_ ÷ı±˘ ±Î‰Ì √›Î Ë÷Î, F›Î_◊Ì
{Î{Ì fi Ë÷Ì. µkÎfl
’λΠ…‰_ ±Â@› Ë÷_. ¿˘·Q⁄Á V‰Î◊a ¿ı‰˘ ¿ı ¤Îfl÷fi˘
±‹ıÏfl¿ÎfiÎ Á‹ÂÌ÷˘WHÎ
≠‰ÎÁ ¬ıÕuÎfi˘ Œ@÷ ’flΉ˘ ±Î’‰Î ¬Î÷fl … ÷ıHÎı ±Î‰_
≠ÿı  ˘‹Î_ ‹ı V À˘Õ˘fi
Ïfiÿ˝›Ì ’√·_ ¤›* Ë÷_. flıÕ ≥„LÕ›fi˘ ÷ıfiÎ ‹÷ı …_√·Ì
≠¿ÎflfiÎ ËÎ◊Ì, ⁄ΛÁfi
Ë÷Î, ÷˘ ¬ÿ ÷ıfiı ±Î’HÎı Â_ Á‹…‰Îfi˘ ? ≥ÁÎ⁄ı·Îfiı
Ω÷fiÎ √˘‘Î, …_√·Ì
÷ıHÎı Âı¬Ì’Ò‰˝¿ ±ı ’HÎ …HÎÎT›_ ¿ı ±ÎÀ·Î √‹Îfl ·˘¿˘fiÎ
flŸ», ⁄̉fl ÷◊Î ±fiı¿
ÿıÂfiı √·Î‹ ⁄fiΉ‰˘ ÷ı V’ıfi ‹ÎÀı ±CÎflÌ ‰Î÷ fi Ë÷Ì.
’_¬ÌÕÎ_ ÷ı‹fiı Ï¿Îfl ‹ÎÀı
flıÕ ≥„LÕ›fi˘ ≠I›ı flÎHÎÌfiı …flÎ ÿ›Î µ’∞, »÷Î_
¤fl’Ò fl ‹‚Ì flèÎÎ_ .
¤flÿfl⁄Îflı ÷˘ ¿˘·Q⁄Áfiı ÷ı H Îı Ï⁄flÿÎT›˘. ±Î
(±Î‹Î_ ‹ıVÀ˘Õ˘fi ‰¬÷
‰ËÎHΉÀ̱ı V’ıfifi_ Á΋˛ÎF› Œı·Î‰‰Î ‹ÎÀı fi‰˘ ‹·¿
…÷Î_ fi΋Âı Ê ◊›Î).
¢‘Ì ¿ÎœÌfiı ÁΫı … ’flÎø‹ ¿flÌ ⁄÷ÎT›_ Ë÷_.
¬˘flοfiÌ ·√Ìflı ¿‹Ì
⁄Ì…ı ‰Êı˝ 17 ‰ËÎH΢ ÁÎ◊ı ¿˘·Q⁄Á ’λ˘ ±ı ‹·¿
fiÏË, ±ı À ·ı Á fl ÏZÎ÷
±‹ıÏfl¿Î‹Î_ ÷ı‹fiÌ ‰V÷Ì Ï‰Ï‰‘ …fiΉfl˘fiı ‹ÎflÌ ¬Î÷Î ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘fiÎ ÷flŒ Ëo¿Î›˘˝ ¿ı …ıfiı ÷ı Ë∞ ¤Îfl÷ ‹Îfi÷˘ Ë÷˘. (‹·¿
ø‹Â— ‰‘Ì. ±Î ¬_Õ ’fl ‹ıfi-¿ÎÕÛ‹Î_ ‹ıVÀ˘Õ˘fi ËÎ◊Ìfi˘› Á‹Î‰ı ◊÷˘ Ë÷˘ ≥„LÕ›Îfiı ⁄ÿ·ı ±‹ıÏfl¿Î »ı ±ı ¤ıÿ ÷˘ ⁄ÌΩ_ hÎÌÁ ‰Ê˝
’»Ì ¬Ò·‰Îfi˘ Ë÷˘). ‰ËÎH΢‹Î_ ¿<· 1,000 V’ıÏfi›ÎÕ˘˝ Ë÷Î. Á˙±ı I›Î_ …
⁄‘ı ÷ı‹fi˘ Œı·Î‰˘ ◊›˘.
Ëo‹ı ‹ÎÀı ‰ÁÌ …‰Îfi_ Ë÷_. ±ı¿‰ÌÁ Ïÿ‰ÁfiÎ ¿Á˘À̤›Î˝ ≠‰ÎÁfiı ±_÷ı
±Î"@À˘⁄fl 12, 1492fiÎ fl˘…
‰ËÎH΢ Ï¿fiÎflı ·Î_√›Î*. ¿˘·Q⁄Á ’ı·Î 40 fiÎω¿˘fiı ¢‘‰Î fiÌ¿Y›˘. ∞‰÷Î
¿˘·Q⁄Á ⁄Ë΋Î{fiÎ ¿Î_Ãı ’ˢÓE›˘ I›Îflı
fiÎω¿˘fiı ⁄ÿ·ı ÷ı‹fiÎ_ ‹ÎhÎ ËÎÕÏ’_…fl˘
±Î‰Î ·√¤√ 20,00,000
Ωı‰Î_ ‹Y›Î_. flıÕ ≥„LÕ›fi˘ ÁÎ◊ı ÷ı‹HÎı
±ÎÏÿ‰ÎÁÌ ·˘¿˘ µkÎfl ±‹ıÏfl¿Î‹Î_
±ı‰˘ ¬flÎ⁄ ‰÷ν‰ ¿flı·˘ ¿ı ±ÎÏÿ‰ÎÁÌ
‰Á÷Î Ë÷Î. ⁄ÎèÎ …√÷fiı ÷ı ‹ fiÎ
·˘¿˘±ı ÷ı‹fiı ‹ÎflÌ fiÎA›Î Ë÷Î. ÷‹Î¬Ì
±„V÷I‰fiÌ ΩHÎ fi Ë÷Ì, ÷˘ ±ÎÏÿ‰ÎÁÌ
¿˘·Q⁄Áfi_ ‹√… ŒÀ@›_, »÷Î_ ⁄ÿ·Îfi˘
·˘¿˘fiı ‹fi ⁄ÎèÎ …√÷fi_ ±„V÷I‰
ω«Îfl ÷I’ fl ÷˘ ¤Ò · Ìfiı ÷ı H Îı fi‰Î
fiÏË. ±Î ·˘¿˘ ¿˘·Q⁄Áfiı ±ıÀ·ı …
≠ÿı¢fiÌ ¬˘… ¿flÌ. ◊˘ÕÎ ‰¬÷ ’»Ì
fi‰÷fl ≠ÎHÎÌ …ı‰Î ·ÎB›Î. V‰¤Î‰ı ÷ı±˘
V’ıfifi˘ ‰‚÷˘ ≠‰ÎÁ ±Îfl_¤÷Î ’Ëı·Î_
fifl‹ ±fiı ¤˘‚Î Ë÷Î. Âw±Î÷‹Î_ ÷ı±˘
÷ıHÎı 500 flıÕ ≥„LÕ›fi˘fiı ‰ËÎH΢fiÎ
ÕflfiÎ ‹Î›Î˝ ’ÎÁı fi ±ÎT›Î, ¿ı‹ ¿ı ‘˘‚Ì
ŒÎ·¿Î‹Î_ ⁄_‘ ¿›Î˝ ±fiı ’˘÷ÎfiÌ ΩıÕı
I‰«ÎfiÎ ‹ÎHÎÁ˘fiı ±√ε ¿ÿÌ ÷ı‹HÎı
V’ıfi ·ı÷˘ √›˘. ≥ÁÎ⁄ı·Î Á‹ZÎ ÷ı‹fiı
ÿÌÃÎ fi Ë÷Î. «÷fl ¿˘·Q⁄Áı ‹Î‹Ò·Ì
flıÕ ≥„LÕ›LÁfiÌ ¤ÒÏ‹fiı fi¿Î˝√Îfl ⁄fiÎ‰Ì ÿı‰Î‹Î_
¤ıÀÁÎ√Îÿ˘ ±Î’Ì ÷ı‹fi_ Ïÿ· ∞÷Ì
ÏfiÏ‹kÎ ⁄fiı·˘ ‰ËÎHΉÀÌ ÏøVÀ˘Œfl ¿˘·Q⁄Á
·Ì‘._ ÿ˘V÷Ì ⁄Î_‘‰Î ‹ÎÀı ±ÎT›˘ ˢ‰Îfi˘
10 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

¿›* ±fiı ’»Ì F›Îflı ’Õ÷fl
ËÎ…fl ¿›Î˝ ±fiı ≠V÷Ή ‹Ò@›˘ ¿ı Á˙fiı ‰ıÏÛΠ√·Î‹˘ ÷flÌ¿ı ¿Î‹ı
…‹Ìfi @›Î_› fi flËÌ I›Îflı
·√ÎÕÌ ÿ˘. ±Î ÁÒ«fi flÎHÎÌfiı fi √Q›_ ±ıÀ·_ … fiÏË, ’HÎ ⁄‘Î flıÕ
Á΋ÎL› ¬ıÕ>÷˘fiı ±Î¿Ê˝¿
≥„LÕ›fi˘fiı ÁËÌ-Á·Î‹÷ ’λΠ÷ı‹fiÎ ‰÷fi ’ˢӫÎÕÌ ÿı‰Îfi_ ÷ıHÎı
¤Î‰˘ ±Î’Ì ÷ı‹fiÎ_ ¬ı÷fl˘
¿˘·Q⁄Áfiı Œfl‹Îfi ±ÎM›_. ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ hÎÌΩ ≠‰ÎÁ ‰¬÷ı ¿˘·Q⁄Áı
’ÕÎT›Î_. Âw±Î÷‹Î_ ¬ıÕ>÷˘fiı
÷ı Ë¿‹fi_ ’ηfi ¿fl‰_ ’Õu_.
±ı ’ˆÁÎ ‹⁄·¬ …HÎΛÎ,
¿˘·Q⁄Áı ¤Îfl÷fi˘ ’k΢ ·√ÎT›˘ ±ı Á‹Î«Îfl ›fl˘’fiÎ ⁄ÌΩ
’fl_÷ ‰¬÷ …÷Î_ ÷ı‹fiÌ ±ÎÏ◊˝¿ ‹U¿ı·Ì
ÿı¢‹Î_ Œı·Î÷Î ‰Îfl fi ·Î√Ì. ’˘÷˝√ηfi˘ ‰ÎV¿˘ ÿ √΋Π1498‹Î_ ’Ò‰˝fiÎ
‰‘Ì. ±Î «yfl ’»Ì ÷˘ ⁄Ë ·Î_⁄_
flV÷ı ¤Îfl÷ ’ˢÓE›˘ ±ı ’»Ì CÎHÎÎ ‰Êı˝ ¬⁄fl ’ÕÌ ¿ı ¿˘·Q⁄Áı ¢‘ı·˘ ‹·¿
«ÎS›_. ¬ıÕ>÷˘ ’ÎÁı ¬flÌÿ„@÷ fi flËÌ,
‰ÎV÷‰‹Î_ ¤Îfl÷ fiÏË, ’HÎ ⁄ÌΩı ¿˘≥ Ë÷˘. flÎΩ-‹ËÎflÎΩ±˘, Á˘ÿÎ√fl˘,
±ıÀ·ı ‹Î√fiÎ ±¤Î‰ı Á‹√˛ ∫B·ıLÕ‹Î_
¿Á⁄̱˘ ‰√ıflıfi_ ¤Îfl÷ ⁄Ë ÁQ≤© Ë÷_, F›Îflı ¿˘·Q⁄Áı …ıfiÌ ¬˘… ¿flÌ ÷ı
⁄ÌΩ ¿ıÀ·Î› ‰ı’Îfl‘_‘Î ’ÕÌ ¤Î_B›Î.
fi‰Î ‹·¿‹Î_ ÷˘ ÁΉ ’»Î÷ ∞‰fi √Ωfl÷Î Œ@÷ flıÕ ≥„LÕ›fi˘ flËı÷Î Ë÷Î.
±fiı¿ ·˘¿˘ ⁄ı¿Îfl ±fiı ÿı‰ÎÿÎfl ◊›Î.
≥ÀÎÏ·, ¡ÎLÁ, ∫B·ıLÕ ‰√ıflı ›fl˘’Ì ÿı¢fiı ÷ı‹Î_ flÁ ’Õu˘, ¿ı‹ ¿ı Á˙fiı ’˘÷’˘÷Îfi_
∫B·ıLÕ‹Î_ ’˘÷ÎfiÎ_ ±_…‚’ÎHÎÌ ¬ÒÀÌ
Á΋˛ÎF› Œı·Î‰‰_ Ë÷_. ¤Îfl÷fiı ÷˘ ¤Ò·Ì …‰_ flèÎ_, ¿ı‹ ¿ı ’˘÷˝Ï√{˘ I›Î_
√›Î_ »ı ±ı‰_ ‹ÎfiÌ ÷ı‹HÎı ±‹ıÏfl¿Î ÷flŒ
’Ë˘Ó«Ì «Ò@›Î Ë÷Î. ¤˙√˘Ï·¿ flÌ÷ı ’HÎ ¤Îfl÷ ⁄Ë ÿÒfl Ë÷_, ‹ÎÀı ’Ïç‹fiÎ …
fi…fl ‹Î_ Õ Ì. ¬ı Õ > ÷ ˘fiı ’HÎ ◊› _ ¿ı
fi‰Î ±fiı fi‘ÏHΛÎ÷Î ‹·¿ ’fl K›Îfi ±Î’‰_ Ωı≥±ı.
∫B·ıLÕfiı ⁄ÿ·ı ±ŒÎÀ …‹Ìfi‰Î‚Î
∫B·ıLÕ, ¡ÎLÁ ±fiı V’ıfi ‰E«ı ’»Ì ÷˘ V’‘ν «Î·Ì. ±‹ıÏfl¿Î ’fl ÷ı‹fiı
±‹ıÏfl¿Î‹Î_ … ¬ı÷Ì ¿fḻı. ±Î◊Ì
’√ÿoÕ˘ …‹Î‰‰˘ Ë÷˘, »÷Î_ I›Î_ ‰ÁÌ …‰Î ‹ÎÀı ±Îfl_¤‹Î_ ◊›ı·Î ⁄‘Î ≠›ÎÁ˘
1606‹Î_ ’Ëı·_ ‰ËÎHÎ ±Î‰Î 120
±ÁŒ‚ flèÎÎ. ±Î⁄˘Ë‰Î √fl‹ Ë÷Ì. ’Ò‰˝ ¿Î_Ãı …_√·˘fi˘ ±fiı fiÿÌ-fi΂Î_fi˘
≠ÿı ¬ı÷̷Λ¿ fi Ë÷˘. ¬ı÷Ì ¿fl‰Î
‹ÎÀı ÷˘ ¬S·Î_ ‹ıÿÎfi˘ Ωı≥±ı. flıÕ
≥„LÕ›fi˘ ‰‚Ì ÷ı‹fiı ‹ıÿÎfi˘ ÷flŒ
±Î√‚ ‰‘‰Î ÿı ÷ı‹ fi Ë÷Î. ±Î◊Ì
’Ëı·‰Ëı·Î …ı ±_√˛ıΩı Á‹ƒfi˘ ·Î_⁄˘
±fiı Ωı¬‹Ì ≠‰ÎÁ ¬ıÕÌfiı ±‹ıÏfl¿Î
√›Î ÷ı‹HÎı À>_¿ Á‹›‹Î_ ’λΠŒfl‰_
’Õu_. ∫B·ıLÕfiÌ flÎ…Ë¿>‹÷fiı ÷ı‹HÎı
Ïfl’˘ÀÛ ±ÎM›˘ ¿ı ±‹ı Ï fl¿Î
‰Á‰Î·Î›¿ ÿı fi Ë÷˘. ±ÎÏÿ‰ÎÁÌ
flıÕ ≥„LÕ›fi˘ ‹ÎÀı ±ı flÌ÷ı ÀÎœÎ
’ÎHÎ̱ı ¬Á √≥. ËΩfl˘ ‰Ê˝ ◊›ı
÷ı ± ˘ ±‹ı Ï fl¿ÎfiÎ_ …_ √ ·˘‹Î_ ,
’ËÎÕ˘‹Î_ ±fiı ‹ıÿÎfi˘‹Î_ ¿<ÿfl÷fiÎ
¬˘‚ı ÂÎ_Ï÷‹› ∞‰fi √Ωfl÷Î Ë÷Î. ¿˘·Q⁄ÁfiÎ ’√·ı V’ıfi ÷ı‹… ±L› ›fl˘’Ì ÿıÂfiÎ ·˘¿˘ ‰ËÎH΢‹Î_ ·Î_⁄Ì ÿÏfl›Î≥ ÁŒfl ¬ıÕÌ ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ’Ò‰˝ ¿Î_Ãı
’ˢÓE›Î ±fiı ’»Ì Ëo‹ı ‹ÎÀı I›Î_ … ‰ÁÌ √›Î
¤·ı ÷ı±˘ ±ÎÀ·Î_ ‰Ê˝ ’»Ì›ı …ı‰Î
±_√˛ıΩı ÁÎ◊ı ±‹ıÏfl¿Î …‰Î ∂’Õu_. flıÕ
fiı ÷ı‰Î ’»Î÷ … flèÎÎ, ’HÎ ÷ı‹fiÌ flÌ÷ı Á¬Ì Ë÷Î.
≥„LÕ›fi˘ ‹ÎÀı ±ı ÁÎ◊ı ¿Îfl‹Ì
±·⁄kÎ, ≠◊‹ ±_√˛ı… ‰ÁÎË÷̱˘ ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ Õı·ı ËÎ◊ ÿÌ‘Î ⁄Îÿ ’λÎ
‹ÁÌ⁄÷˘fi˘ ±Îfl_¤ ◊›˘.
√›ı·Î ÷˘ ’HÎ flıÕ ≥„LÕ›fi˘ ‹ÎÀı Á¬fiÎ Ïÿ‰Á˘ Á‹ÎM÷ ◊‰Î ±ÎÕı {Î{Ì ‰Îfl
‹Î‹Ò·Ì ±ıÀ·ı ÁΉ ‹Î‹Ò·Ì ‰Î÷fi_
fi Ë÷Ì--±fiı Áfl‰Î‚ı Ωı‰Î ⁄ıÁ˘ ÷˘ ±ı‹Î_ ¿ÎflHΤÒ÷ ⁄L›Î_ ∫B·ıLÕfiÎ_ ÁÎflÌ
¿ı‰_ ‹˘À<_ ’ÏflHÎ΋ ! ‰Î"ÏÂ_BÀfifiÌ ÿÏZÎHÎı
Ω÷fiÎ_ fi‰Î_ CÎıÀÎ_. ±Î CÎıÀÎ_ ¿ÿΉfl Ë÷Î_. ∂fi ’HÎ ¬ÎVÁ_ ±Î’÷Î_ Ë÷Î_. ±ı¿
±I›Îflı F›Î_ ‰Ï…˝Ïfi›Î fi΋fi_ flÎF›
Á‹›ı ›fl˘’‹Î_ ∂fi ÿ·˝¤ √HÎÎ÷_ Ë÷_, ¿ı‹ ¿ı µI’Îÿfi ⁄Ë ±˘»\_ ◊÷_ Ë÷_.
»ı ÷ıfiÌ ¤ÒÏ‹fiÎ ¿Î_Ãı ’ˢӫı·Î ±_√˛ıΩı
Ω÷‰Îfi CÎıÀÎ_fiÎ ≠÷Î’ı ∂fifi_ ⁄Ωfl Œı·Î‰Î ·ÎB›_, ±ıÀ·ı CÎıÀÎ_fiÎ ‹ÎÏ·¿
’HÎ ¿ÿΫ ±Î√·Ì À< ¿ ÕÌfiÌ …ı ‹
Ω√ÌflÿÎfl˘ ‹Î·ÿÎfl ⁄L›Î. «Ïfl›ÎH΢ ‹ÎÀı ÷ı‹HÎı ‰‘ …‹Ìfi ¬flÌÿ‰Îfi_ Âw
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

11

‰Ëı·Î‹˘ÕÎ ’λΠV‰ÿı Œ›Î˝
ˢ÷, ’fl_ ÷  ÿ ¤ ν √ Ì flı Õ
≥„LÕ›fi˘fi _ ±ı ‰  _ fiÁÌ⁄
@›Î_◊Ì ? ‰ËÎH΋Î_ ¿<· 120
±_√˛ıΩı Ë÷Î. «Îfl ‹ÏËfiÎfiÎ
·Î_⁄Î ≠‰ÎÁ ÿflQ›Îfi ±‹¿
…HÎÎ Ï⁄‹Îfl ’ÕÌfiı ‹Î›Î˝ √›Î, ±ıÀ·ı
104 ±_√˛ıΩı … ±‹ıÏfl¿Îfi˘ ¿Î_Ã˘ Ωı‰Î
’ÎQ›Î. ‰Ï…˝Ïfi›ÎfiÎ_ √Ì« …_√·˘fi_

‹ı·ıÏfl›Îfi˘ ÷Ή ±‹¿ …HÎÎ ‹ÎÀı ∞‰·ıHÎ ’fl‰Îfl ◊›˘. ¤Ò¬‹flαı
¿ıÀ·Î¿fi˘ ¤˘√ ·Ì‘˘, ÷˘ ±‹¿fiı …_√· ±˘◊ı ·Î√ ¢‘÷Î flıÕ
≥„LÕ›fi˘±ı ÷Ìfl »˘ÕÌ ‰Ÿ‘Ì fiÎA›Î. ±_÷ı ¬Ò⁄ ¿oÀ΂Ìfiı ⁄οÌfiÎ 60
±_√˛ıΩı±ı ⁄Ì…ı ‰Êı˝ ±ıÀ·ı ¿ı 1610‹Î_ V‰ÿı ’λΠŒfl‰ÎfiÌ ÷ˆ›ÎflÌ
Âw ¿flÌ ÿÌ‘Ì.
±ı¿ ÁΉ ±HΑÎflÌ CÎÀfiÎ I›Îflı … ⁄fiÌ. ∫B·ıLÕfiÎ_ hÎHÎ ‰ËÎH΢fi˘
¿ÎŒ·˘ ÏZÎÏ÷… ’fl ÿı¬Î›˘, …ı ⁄ÌΩ ÁıÓ¿Õ˘ ‰ÁÎË÷Ì ·˘¿˘ µ’flÎ_÷ ¬˘flοfi˘
‹⁄·¬ ’fl‰Ã˘ ·ı÷˘ ±ÎT›˘ Ë÷˘. ˉı ∫B·ıLÕ ’λΠŒfl‰Îfi˘ Á‰Î· fiˢ÷˘.
¿˘·Q⁄Áı ¢‘ı·Î ‹·¿fiı … Á˙±ı ’˘÷ÎfiÎ fi‰Î ‰÷fi ÷flÌ¿ı ±’fiÎT›˘. ÿÁı¿

±‹ıÏfl¿ÎfiΠωω‘ ’˛ÿı¢‹Î_ ‰Á÷Î …\ÿÌ …\ÿÌ
ΩÏ÷±˘fiÎ ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘fiÎ fiο-fi¿Â΋Î_ ¿ıÀ·_
‰ˆÏ‰K› Ë÷_ ÷ı ±ËŸfiÌ ÷Á‰Ìfl˘‹Î_ …\±˘

fl˘Ï√WÀ ˉ΋Îfi ÷ı‹fiı ‹ÎŒ¿ fi ±ÎT›_.
‹E»fl˘fi˘ ±fiı ∞‰Î÷˘fi˘ hÎÎÁ √˘flÌ
I‰«ÎfiÎ ±_√˛ıΩıfiı ¤Îflı ’ÕÌ √›˘.
Ï¿fiÎflÎ ’ÎÁıfiÎ_ fiÿÌ-fi΂Î_‹Î_ ¤fl÷Ì
‰¬÷ı CÎÒÁÌ ±Î‰÷_ ¬Îw_ ’ÎHÎÌ @›Îflı¿
÷ı‹HÎı ’̉Π‹ÎÀı ŒflÏ…›Î÷ ‰Î’fl‰_
’Õ÷_ Ë÷_. ¬ı÷Ì ¿fl÷Î ’Ëı·Î_ …_√·˘
¿Î’‰Î_ flèÎÎ_, ’HÎ ±ı‰˘ ¿Ã˘fl ’Ïfll‹
Ïÿ‰ÁflÎ÷ ¿›Î˝ »÷Î_ @›Îflı ¬S·Ì …‹Ìfi
‹‚ı ±fiı @›Îflı ÷ı‹Î_ ŒÁ· ∂√Ì flËı ?
ÿflQ›Îfi ¬Î‘ά˘flοÌfiÎ Á˙fiı ŒÎ_ŒÎ
Ë÷Î_. hÎHÎ ‰Ê˝ ’»Ì 1609‹Î_ ¿<·
104 ’ˆ¿Ì ‹ÎhÎ 60 ±_√˛ıΩı ⁄Î¿Ì flèÎÎ.
12 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

‰Ê˝ ’»Ì ±ı V◊‚ı ÷ı‹HÎı ±‹ıÏfl¿Îfi_
’Ëı·‰Ëı·_ fi√fl …ıQÁÀεfi V◊ÎM›_,
…ıfiÌ ‰V÷Ì 600 …ıÀ·Ì Ë÷Ì. Á‹›
‰ÌI›˘ ÷ı‹ V’ıfi, ˢ·ıLÕ, ¡ÎLÁ,
±Î›·ı˝LÕ ‰√ıflı ÿı¢fiÎ ‰ÁÎË÷̱˘
’HÎ ±‹ı Ï fl¿Î ÷flŒ ±Î¿Êν › Î.
±œÎfl‹Ì ÁÿÌfiÌ ±‘‰E«ı ÷ı‹fiÌ
‰V÷Ì 20 ·Î¬fiÎ ±Î_¿Õı ’ˢӫÌ.
±Î √˘flÎ ›fl˘Ï’›fi˘ ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ Œ@÷ ’Ò‰˝ ¿Î_Ãı V◊’Λı·Ì ‰ÁÎË÷˘‹Î_ flËı÷Î
Ë÷Î. ›fl˘’◊Ì Á‹ƒÌ ≠‰ÎÁ ¬ıÕ‰Îfi˘ ˢ› I›Îflı ±ı … ¿Î_Ã˘ fi∞¿fi˘ Ë÷˘.
’Ïç‹ ¿Î_Ãı ’ˢӫ‰_ ÷˘ ·√¤√ ±Â@› Ë÷_, ¿ı‹ ¿ı ‹Î√˝‹Î_ flıÕ ≥„LÕ›fi˘fiÎ
‘΋ΠË÷Î. ±Î◊Ì ÿÏZÎHÎ ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ÿÏZÎHÎ »ıÕÎfi˘ «¿flΉ˘ ‹ÎflÌfiı ‰‚Ì
ËΩfl˘ Ï¿·˘‹ÌÀfl µkÎflı Ëo¿Îfl‰_ ’Õ÷_ Ë÷_.

ωω‘ ›fl˘’Ì ÿı¢fiÎ ‰ÁÎË÷̱˘ ¤ÎÊ΋Î_ ±fiı flËıHÎÌ¿flHÎÌ‹Î_
±ı¿‹ı¿ ¿fl÷Î_ …\ÿÎ Ë÷Î. ⁄Ì∞ ÷flŒ ±ı ⁄‘Î ›fl˘Ï’›fi˘ ¿fl÷Î_ ÷tfi
…\ÿΠˢ› ÷˘ flıÕ ≥„LÕ›fi˘, …ı‹fiı √˘flÌ ≠Ω ÁÎ◊ı ¿Â_ … ÁÎQ› fiÏË.
ÂÎflÌÏfl¿ ÿı¬Î‰ ≠‹ÎHÎı Ωı÷Î_ flıÕ ≥„LÕ›fi˘ ‹A› ⁄ı Ω÷fiÎ — ≠◊‹
±ı ¿ı …ı±˘ ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ’Ò‰˝ ¿Î_Ãı ±Î‰ı·Î ≠ÿı¢‹Î_ ±fiı ‹K›fiÎ
ËÏfl›Î‚Î_ ‹ıÿÎfi˘‹Î_ ‰Á÷Î Ë÷Î. ±Î flıÕ ≥„LÕ›fi˘ ÂflÌflı ±ı¿ÿ‹
VfiΛ⁄©, ’Õ»oÿ ±fiı ‰‘‹Î_ ÁËı… Áflı¬ «ËıflΉ΂ΠË÷Î. ¿<ÿfl÷Ì flÌ÷ı «ËıflÎ
’fl ¿flÕÎ¿Ì ÿı¬Î› ±fiı Ωı ÷ı ¿Î⁄fl«Ì÷fl˘ fl_√ı·˘ ˢ› ÷˘ ÁËı… Õfl΋H΢ ’HÎ
·Î√ı. ⁄Ì∞ Ω÷fiÎ flıÕ ≥„LÕ›fi ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘ »ı¿ ’Ïç‹ı ±Î…fiÎ ¿ıÏ·Œ˘Ïfi˝›Î
flÎF› ÷flŒ ‰Á÷Î Ë÷Î. ¿ÿ‹Î_ ÷ı±˘ …flÎ ⁄À¿Î, «Ëıfl˘ √˘‚ ±fiı “ÂÎ’˝
ŒÌ«Á˝” …flΛ fiÏË.
Ë˘Ï·‰ÒÕfiÌ “‹ı¿ıfiÎ{ √˘SÕ” …ı‰Ì ÏŒS‹˘ ΩıfiÎflÎ Á΋ÎL› ≠ıZο˘ ⁄‘Î flıÕ
≥„LÕ›fi˘fiı Áfl¬Î ‘ÎflÌ ·ı, ’HÎ ±ÎÏÿ¿Î‚‹Î_ µkÎfl ±‹ıÏfl¿Îfiı ’˘÷Îfi_ ‰÷fi
⁄fiΉfiÎfl ÷ı ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘ ⁄ı ‹A› ΩÏ÷ µ’flÎ_÷ ¿<· 53 …ıÀ·Ì ’ıÀÎΩÏ÷fiÎ
Ë÷Î. ÿflı¿ ΩÏ÷ ÏÁ±˘¿Á, ±’ΫÌ, M›O·˘, ±ÎS√˘„L¿‰fi, «ıfl˘¿Ì, ø˘, ÁıÏ‹fi˘·
±ı‹ …\ÿÎ fi΋ı ±˘‚¬Î÷Ì Ë÷Ì. flıÕ ≥„LÕ›fi˘fiÌ ‹A› ÁÎ÷ ¤ÎÊα˘ ‰E«ı ’HÎ
Ï⁄·¿<· Á‹Îfi÷Î fiÏË. ±Î ÁÎ÷‹Î_ ’HÎ ±fiı¿ ’ıÀΤÎÊα˘ ÷ı‹… ⁄˘·Ì±˘
Ë÷Ì, …ı‹fi˘ ¿<· …\‹·˘ 300 ◊÷˘ Ë÷˘. ωω‘ ΩÏ÷fiÎ flıÕ ≥„LÕ›fi˘ ±Î‰Î
¤ıÿfiı ¿ÎflHÎı ±ı¿⁄ÌΩ ÁÎ◊ı ‹˙Ϭ¿ ‰Î÷«Ì÷ fi ¿flÌ Â¿ı, ±ıÀ·ı ‹A›I‰ı
±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ‹ıÿÎfiÌ ≠ÿı¢‹Î_ ‰Á÷Î flıÕ ≥„LÕ›fi˘±ı ÁÎ≥fi ·ıLB‰ı… ω¿ÁΉÌ
Ë÷Ì. ≥ÂÎflÎ ‰Õı ÷ı±˘ ±‹¿ fiyfl ω«Îfl˘fiÌ ±Î’-·ı ¿fl÷Î Ë÷Î. ¤ÎÊÎ ±fiı
⁄˘·Ì µ’flÎ_÷ ÷ı±˘ flËıHÎÌ¿flHÎÌ‹Î_ ±fiı flÌ÷Ïfl‰ÎΩı‹Î_ ’flV’fl …\ÿÎ Ë÷Î.
flËıÃÎH΢fiÌ fl«fi΋Î_ ’HÎ ‰ˆÏ‰K› Ë÷_. ÿÎ.÷. ÏÁ±˘¿Á ΩÏ÷fiÎ flıÕ ≥„LÕ›fi˘
⁄ΛÁfi √˘‘ÎfiÌ ¬Î· ‰Õı hÎÌÁı¿ ŒÌÀ ¨«˘ Â_¿> ±Î¿Îflfi˘ ÷_⁄Ò ⁄fiΉı, ÷˘
±ÎS√˘„L¿‰fi Ω÷fiÎ ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘ ¤˘…’hÎfiÎ T≤ZÎfiÌ ΩÕÌ »Î· ‰Õı
±ı„V¿‹˘fiÎ ≥B·Ò …ı‰_ flËıÃÎHÎ ⁄Î_‘÷Î Ë÷Î.
±ÎÏÿ¿Î‚◊Ì …ı ¤ÒÏ‹fiı flıÕ ≥„LÕ›fi ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘ ’˘÷ÎfiÌ √HÎ÷Πˢ›
÷ıfiÎ ’fl ›fl˘Ï’›fi ≠ΩfiÌ CÎÒÁHά˘flÌfiı ÷ı±˘ ¿ı‹ ÁÎ_¬Ì ·ı ? ±·⁄kÎ, flıÕ
≥„LÕ›fi˘ √˘flÌ ≠Ω Á΋ı √VÁı ¤flΛΠˢ› ÷˘ ±ı ’˘÷ÎfiÌ ÿıÂÿÎ{fiı ¿ÎflHÎı
fiÏË. ‹ÎI≤¤ÒÏ‹fiÌ flZÎÎ ¿Î…ı ÷ı‹fiı ·Õ‰Îfi_ ‹fi ◊›_ ±ı‰_ fiˢ÷_. ÿı¤„@÷‹Î_

¿ı flÎWÀˇ≠ı‹‹Î_ ±¤HÎ ÷ı‹…
’»Î÷ ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘ Â _
Á‹…ı ? ±fiı Á_’ÒHν ±‹ıÏfl¿Î
‰‚Ì @›Î_ ±ı ¿ «˘yÁ
ΩÏ÷fiÎ flıÕ ≥„LÕ›fi˘fi_ Ë÷_ ?
±Î ‹Ò‚ ‰÷fiÌ ·˘¿˘fiı ‰Î_‘˘
’Õu˘ ±ı ‰Î÷ı ¿ı √˘flÌ ≠Ω ÷ı‹fiÌ
…‹Ìfi ’˘÷ÎfiÎ_ fi√fl˘ ‰ÁΉ‰Î ‹ÎÀı
±Î_«¿Ì ·ı÷Ì Ë÷Ì. …‹ÌfifiÌ ŒÁ· ±fiı
¿<ÿfl÷Ì ’ıÿ΢ ‰Õı flıÕ ≥„LÕ›fi˘fi_
√…flÎfi «Î·÷_ Ë÷_. ‘fl÷Ìfi˘ ±ı ¬˘‚˘
Ï»fi‰Î›Î ’»Ì ÷ı±˘ Ω› @›Î_ ?
ÿflQ›Îfi ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ’Ò‰˝ ¿Î_Ãı ‰‘ fiı
‰‘ ›fl˘’Ì ‰ÁÎË÷̱˘ ±ı¿ ’»Ì ±ı¿
‰ËÎHÎ ÁÎ◊ı ±ÎT›Î … ¿fl÷Î Ë÷Î, ‹ÎÀı
…B›ÎfiÎ ±¤Î‰ı ÷ı±˘ …flÎ ’Ïç‹ ÷flŒ
±Î√‚ ‰‘Ì flèÎÎ Ë÷Î. flıÕ ≥„LÕ›fi˘±ı
’Ì»ıËà ¿fl‰Îfi˘ ‰¬÷ ±ÎT›˘, »÷Î_
‘Ìfl… ¬ÒÀÌ I›Îflı 1636‹Î_ ’Ëı·Ì‰Îfl
÷ı±˘ ωŒ›Î˝. ⁄ı √˘flÎ ›‰Îfi˘fiı ÷Ìfl
‰Õı ÷ı‹HÎı ‰Ÿ‘Ì fiÎA›Î. …‰Î⁄‹Î_ √˘flÎ
·˘¿˘ ‰‚Ì ±˘fl ωŒ›Î˝. ±ı¿ fiÿÌfiÎ
¿Î_Ãı ‰Áı·Î flıÕ ≥„LÕ›fi˘fiÎ √΋fiı
«˘÷flŒ CÎıflÌ ·ı‰Î‹Î_ ±ÎT›_. √΋fiÎ ¿<·
500 jÎÌ-’vÊ˘fi˘ ÷◊Î ⁄΂¿˘fi˘
Á_ËÎfl ¿fl‰Î‹Î_ ±ÎT›˘. TËÎ≥À ±fiı flıÕ
≠Ω ‰E«ı ±ı flÌ÷ı ·Î_⁄˘ ±fiı ·˘Ï˛΂
Á_CÎÊ˝ Âw ◊›˘.
Á_CÎÊ˝‹Î_ Œ@÷ Á΋ÁÎ‹Ì gËÁ¿
{’Î{’Ì ◊Λ ±ı‰_ fiÏË. ›fl˘Ï’›fi˘±ı

fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

13

Á‘Ì‹Î_ Œ@÷ 551 ⁄ΛÁfi ±‹ıÏfl¿Î‹Î_ ⁄Î¿Ì flèÎÎ. @›Î_ ’Î_« ¿fl˘Õ
±fiı @›Î_ Œ@÷ ÁÎÕÎ ’Î_«Á˘ !
flıÕ ≥„LÕ›fi˘ Á΋ı ¬ı·Î›ı·Î ±Î‰Î ’fl˘ZÎ ›©fiı ¿ÎflHÎı ±fiı¿
·Î«Îfl ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘ ¤Ò¬‹fl΋Î_ ‹Î›Î˝ √›Î. ÁÎ◊˘ÁÎ◊ ÷ı‹fiÌ Á΋ı
≠I›ZÎ ›© ’HÎ ¿ıÀ·Ì Ïfiÿ˝›÷Î’Ò‰Û¿ «·Î‰‰Î‹Î_ ±Î‰÷_ ÷ıfi˘ ±ı¿
ÿά·˘ Ωı≥±ı — ‰Î"gÂBÀfi ’ÎÁı ±Î‰ı·Ì ’˘≥LÀ±Î¿ fiÿÌfiÎ ¿Î_Ãı
‰ÁÎË÷Ì ≠ΩfiÎ ·U¿flÌ Ï¿S·Î Ë÷Î. flıÕ ≥„LÕ›fi˘fiÌ À<¿Õ̱ı 1663‹Î_ ÷ı
Ï¿S·Îfiı CÎıflÌ ·Ì‘Î ±fiı ’»Ì ÷ı‹fiı ÷˘ÕÌ ’ÎÕuÎ. ‰ÁÎË÷̱˘ Á‹Á‹Ì flèÎÎ,
’HÎ ‰‚÷˘ …‰Î⁄ ÷ı‹HÎı Ë‹·Î ‰Õı ±ÎM›˘ fiÏË. ÂÎ_Ï÷fiÎ ±fiı Á·ıËfiÎ Õ˘‚
ÁÎ◊ı ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘ ΩıÕı ÿ˘V÷Ì ¿flÌ. ·ÕÎ≥ ¬÷‹ ¿fl‰Îfi_ ‰«fi ÿÌ‘_. ‰ÁÎË÷Ì
Œ˘…fiÎ …fifl· …ı¡Ì ±ı‹ËÀ˚Á˝ ±fiı ¿fi˝· Ëıfi˛Ì ⁄˘¿ıÀ ÷ı ’Ëı·Î_ ±ı¿ ˢ„V’À·‹Î_
√›Î Ë÷Î, F›Î_◊Ì ÂÌ÷‚ÎfiÎ «ı’Ì ∞‰Îb±˘ ‘flΉ÷Î ¿ıÀ·Î¿ ‘Î⁄‚Î ÷ı‹HÎı
‹ı‚T›Î Ë÷Î. flıÕ ≥„LÕ›fi˘fiı ÷ı ‘Î⁄‚Î ÷ı‹HÎı Â¤ıE»ÎfiÎ ≠÷Ì¿ ÷flÌ¿ı ¤ıÀ
±ÎM›Î. ÂÌ÷‚ÎfiÎ fl˘√ Á΋ı ·Õ‰ÎfiÌ ¿<ÿfl÷Ì ≠Ï÷¿Îfl„@÷ ÷˘ flıÕ ≥„LÕ›fi˘‹Î_
fi΋‹ÎhΠˢ› fiÏË, ¿ÎflHÎ ¿ı ±ı ›fl˘’Ì fl˘√ ÷ı‹HÎı ¿ÿÌ ‰ıÃu˘ fi Ë÷˘. ’ÏflHÎ΋ı
±ı ‰Ê˝fiÎ Ï›΂Π‰¬÷ı 10,000 ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘ ‹Î›Î˝ √›Î.
ÿflQ›Îfi ⁄Ë ‹ËI‰’ÒHν CÎÀfiÎ ⁄fiÌ. ±√ε …HÎÎT›_ ÷ı‹ ’flÿıÂÌ
‰ÁÎË÷̱˘ Âw±Î÷ı ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ’Ò‰˝ ¿Î_Ãı … V◊Î›Ì ◊›Î Ë÷Î. ’Ïç‹ ¿Î_Ãı
…‰Î ‹ÎÀı Á‹ƒÌ ‹Î√ı˝ ÿÏZÎHÎ ±‹ıÏfl¿Îfiı 24,000 Ï¿·˘‹ÌÀflfi˘ flεLÕ ‹Îfl‰˘
…wflÌ Ë÷˘. ‰¬÷
…÷Î_ ±ı flÌ÷ı ’HÎ
±‹¿ ‰ÁÎË÷̱˘
’Ïç‹ı ¿ıÏ·Œ˘Ïfi˝›Î
≠ÿı Â fiı
¿Î_ Ã ı
’Ë˘Ó E ›Î. ±ËŸ
÷ı‹fiı ’W¿‚ Á˘fi_
‹‚Ì ±ÎT›_. flı÷ÌfiÎ
’À‹Î_ , ¬Õ¿˘‹Î_
±fiı ¿˘÷fl˘‹Î_
Á˘fiÎfiÎ √ßÎ ËÎ◊
⁄ΛÁfi ’˛¿ÎflfiÎ √˘‘Î ¬˘flο µ’flÎ_÷ ⁄Ì∞ ±fiı¿ flÌ÷ı flıÕ ≥„LÕ›LÁ ‹ÎÀı µ’›˘√Ì Ë÷Î. ¿Ë˘ ¿ı ÷ı‹fi_ ∞‰fi ⁄ΛÁfi ’fl fi¤÷_ Ë÷_. ·ÎB›Î. g¿‹÷Ì ‘Î÷
√˘flÎ ‰ÁÎË÷̱˘±ı ¿fl˘Õ˘ √˘‘α˘fi˘ ¬ÎI‹˘ ⁄Îı·Î‰Ì ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘fi_ ±„V÷I‰ Ωı¬‹‹Î_ ‹Ò¿Ì ÿÌ‘_
ÁΉ flıœÌ ’ÕÌ Ë÷Ì,
±ıÀ·ı “Á⁄ ¤ÒÏ‹ √˘’η ¿Ì” …ı‰Ì ÁΉ˝…Ïfi¿ …‹Ìfi ’fl …ıfiı …ı ‹‚ı ±ı ÷ıfi˘
¨«Î≥‹Î_ ⁄ı±ı¿ ‹ÌÀflfiÎ ⁄ΛÁfifiÌ
‹ÎÏ·¿. ±Î ¬¬⁄fl ’Ò‰˝ ¿Î_Ãı V◊’Λı·Ì ‰ÁÎË÷˘‹Î_ ’ˢÓE›Î ¿ı ÷fl÷
‰V÷Ì I›Îflı ’Î_« ¿fl˘Õ …ıÀ·Ì Ë÷Ì. ±Î
¿ıÏ·Œ˘Ïfi˝›Î …‰Î ‹ÎÀı “√˘SÕ fl” ¿Ëı‰Î÷˘ ±ˆÏ÷ËÎÏÁ¿ ‘ÁÎfl˘ Âw ◊›˘.
≠ÎHÎÌfi_ À˘‚_ @›Îflı¿ 90 Ï¿·˘‹ÌÀfl
±ˆÏ÷ËÎÏÁ¿ ±ıÀ·Î ‹ÎÀı ¿ı ÷ı ‘ÁÎflÎfiı ¿ÎflHÎı ±‹ıÏfl¿Î‹Î_ flıÕ ≥„LÕ›fi˘fiÎ
·Î_⁄Ì Œ˘… …ı‰_ ˢ› ±fiı flıS‰ıfiÎ ’ÎÀÎ
Ïÿ‰Á˘ ·√¤√ ’ÒflÎ ◊‰ÎfiÎ Ë÷Î. ±fiı¿fi_ ¿ÎÁ‚ fiÌ¿‚Ì …‰Îfi_ Ë÷_ ±fiı
…ı‰Î «˘yÁ V◊‚fiı ’Îfl ¿fl÷Î_ ÷ıfiı
flèÎÎÁèÎÎ …ı ¿ıÀ·Î¿ ⁄«Ì Ω› ÷ı±˘ √˘flÌ ≠ΩfiÎ √·Î‹ ⁄fi‰ÎfiÎ Ë÷Î.
’Î_«ı¿ Ïÿ‰Á ÷˘ ÁËı…ı ·Î√ı. flıÕ
“√˘SÕ fl”fiÎ ±Îfl_¤ ‰¬÷ı 1849-50fiÌ Áη Ë÷Ì. ’Ò‰˝◊Ì …‹Ìfi‹Î√ı˝
≥„LÕ›fi˘ ¤Ò ¬ ı ‹flı ±ı À ·Î ¬Î÷fl
’Ïç‹ ÷flŒ Á˘fiÎfiÌ ¬˘…‹Î_ …‰Î› ¬w_, ’HÎ ‰E«ıfiÎ ≠ÿı¢‹Î_ ‰Á÷Î flıÕ
‰ÁÎË÷Ì ⁄_ÿÒ¿⁄ÎΩı ÷ı Ïfiÿ˘˝Ê ≠ÎHÎÌfi_
≥„LÕ›fi˘ C΢ÕÎ ’fl ¿ı ⁄√Ì‹Î_ Á‰ÎflÌ ¿fl÷Î ›fl˘Ï’›fi˘fiı …‰Î fi ÿı. flV÷΋Î_ …
Á‹Ò‚√_ Ïfi¿oÿfi ¿Îœ‰Î ‹ıÿÎfiı ’ÕuÎ.
±Î_÷flÌ ÷Ìfl ‰Õı «˘yÁ ÷ı‹fiı ‰Ÿ‘Ì fiάı. Á˘fi_ ‹ı‚‰‰ÎfiÎ ·˘¤ı ΩfifiÎ
ÁŒÎ›˘ ±ıÀ·Ì Ëÿı ¿›˘˝ ¿ı 1889
’fl˘ZÎ flÌ÷ı ’HÎ flı Õ
≥„LÕ›fi˘fiı ¬÷‹ ¿fl‰ÎfiÌ
{ _ ⁄ ı  ±ÎÿflÌ. µkÎfl
±‹ı Ï fl¿Î‹Î_ ÿflı ¿ ΩÏ÷fiÎ
±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘ ‹ A ›I‰ı
⁄ΛÁfi √˘‘Îfi˘ Ï¿Îfl ¿flÌ
¬˘flο ‹ı‚‰÷Î ÷ı ›fl˘Ï’›fi˘fiı ¬⁄fl
Ë÷Ì. ⁄ΛÁfifiÎ ÂflÌflfi_ ÿflı¿ ±_√
÷ı‹fiı ∞‰fiÏfi‰ÎÛË‹Î_ ¿Î‹ ·Î√÷_ Ë÷_.
±Î ≠ÎHÎÌfiÌ ΩÕÌ ¬Î· ‰Õı ÷ı±˘ Ë˘Õ¿Î_,
÷_⁄Ò, ‰j΢, ’√fl¬Î_ ‰√ıflı ⁄fiΉ÷Î
Ë÷Î. VfiΛ fi Î ‹…⁄Ò ÷ ÷Î_ ÷ HÎÎfiı
‘fiÊfiÌ ’Hλ ‹ÎÀı ‰Î’fl÷Î Ë÷Î. ’˘·Î_
Ÿ√ÕÎ_fi˘ µ’›˘√ ‰ÎÁHÎ ÷flÌ¿ı ¿fl÷Î
Ë÷Î, F›Îflı ËÎÕ¿Î_ ‰Õı ÷ÌflfiÎ_ ±HÎÌÿÎfl
ŒHÎÎ_ ⁄fiÌ Â¿÷Î_ Ë÷Î_. ÁflıflΠ⁄ΛÁfi
√˘‘˘ ‰…fi‹Î_ 900 Ï¿·˘√˛Î‹fi˘ ˢ›
±fiı ÷ıfi_ ÂflÌfl fl˘…‰’flÎÂfiÌ ’«ÎÁı¿
«ÌΩı ⁄fiΉ‰Î‹Î_ µ’›˘√Ì ⁄fiı .

14 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

Ωı¬‹ı fiÌ¿‚ı·Î ±‹¿ ¬ÎÀÁ‰ÎÏÿ›Î ‰ÁÎË÷̱˘ ±ı flÌ÷ı ‹Î›Î˝ ’HÎ
√›Î, ’fl_÷ »ı‰Àı ÁÂjÎ À<¿Õ̱˘ fl«Ì ‰ÁÎË÷Ì ·˘¿˘±ı flıÕ ≥„LÕ›fi˘
’fl ¿ıfl ‰÷νT›˘. ⁄ıŒÎ‹ flÌ÷ı ±ÎÏÿ‰ÎÁÌ ≠Ωfi˘ Á_ËÎfl ¿›˘˝. ±ı ’»Ì
fiyÌ ◊›_ ¿ı ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ’Ò‰˝ ÷◊Î ’Ïç‹ »ıÕÎfiı Ëo‹ı ‹ÎÀı ΩıÕÌ ÿı÷Î
flıS‰ıfiÎ ’ÎÀÎ fiά‰Î, …ı◊Ì ≠‰ÎÁ Á√‹ ±fiı {Õ’Ì ⁄fiı. Ï⁄˛ÀfifiÎ
·˘ÕÛ Õı·ËεÁ̱ı ¤Îfl÷‹Î_ ±_√˛ı… Ë¿Ò‹÷ …‹Î‰‰Î ‹ÎÀı …ı‹
flıS‰ıT›‰ËÎflfiı …wflÌ √H›˘ ÷ı‹ ±‹ıÏfl¿Î‹Î_ ’HÎ ’flÿıÂÌ ‰ÁÎË÷̱˘fiı flıS‰ı
±Ïfi‰Î›˝ ·Î√Ì. ’Ò‰˝◊Ì ›Ïfi›fi ’ıÏÁÏŒ¿ ¿o’fi̱ı ’ÎÀÎ fiά‰Îfi_ Âw ¿›*.
’Ïç‹◊Ì ÁıLÀˇ· ’ıÏÁÏŒ¿ flıS‰ı ¿o’fiÌfiÎ ±ı„L…Ïfi±fl˘ ’HÎ ’ÎÀÎ Ï⁄»Î‰‰Î
·ÎB›Î. ‹K›fiÎ ±‹ıÏfl¿Ì ≠ÿı¢ ÷flŒ ⁄Î_‘¿Î‹ ±Î√‚ ‰K›_. ⁄Lfiı flıS‰ı ¿o’fi̱˘
¬Îfi√Ì ‹ÎÏ·¿ÌfiÌ, ±ıÀ·ı ÷ı‹fiÎ ‰E«ı ÷̉˛ V’‘ν Ë÷Ì. ⁄ıµfiı ‰‘ ·Î_⁄Î ’ÎÀÎ
fiά‰Î Ë÷Î, …ı◊Ì ‹ÁÎŒfl˘fiÌ ·Î_⁄Ì ÁŒflfiÎ ≠‹ÎH΋Î_ ‰¿fl˘ ’HÎ ‰‘ı. flıÕ
≥„LÕ›fi˘ ÷ı ⁄Î_‘¿Î‹fiı fl˘¿‰Î ‹Î√÷Î Ë÷Î. ±ı„L…Ïfi±fl˘, ¿ÎflÌ√fl˘ ±fiı
‹…^fl˘ ’fl ‰¬÷˘‰¬÷ ÷ı‹HÎı »Î’΋Îfl Ë‹·Î ¿›Î˝. ·˘Ï˛΂ {’Î{’Ì fl˘g…ÿÌ
⁄fiÌ, …ı‹Î_ ‰‘ ÷˘ flıÕ ≥„LÕ›fi˘±ı ÁËfi ¿fl‰_ ’Õu_. ±Î ’»Î÷ ‹Ò‚ ‰÷fi̱˘
’ÎÁı ‹A›I‰ı ÷Ìfl-¿Î‹ÃÎ_ ±fiı ¤Î·Î Ë÷Î, F›Îflı ‰‚÷˘ …‰Î⁄ Ï’V÷˘·,
flΛŒ· ¿ı ⁄_ÿÒ¿ ‰Õı ±’Î÷˘ Ë÷˘. √΋˘ ±fiı ¬ı÷fl˘ ⁄Î‚Ì ÷ı‹fiı ÁΉ ·Î«Îfl
¿flÌ ÿı‰Î÷Î Ë÷Î. flıÕ ≥„LÕ›fi˘ …ı‹fiÎ ’fl fi¤÷Î ±ı ⁄ΛÁfifiÎ_ À˘‚Î_fi_ ’HÎ
±ÎÕı‘Õ Ïfi¿oÿfi ¿Îœ‰Î‹Î_ ±Î‰÷_ Ë÷_.
µÀÎË flÎF›‹Î_ ⁄ı flıS‰ı·Î≥fi˘ ±Î¬flı Á΋ÁÎ‹Ì ‹‚Ì. ±·⁄kÎ, ¿o’fi̱˘
‰E«ı V’‘ν ±ıÀ·Ì ¿ı I›Î_ ’ÎÀÎ ±ı¿‹ı¿ ÁÎ◊ı ΩıÕÌ ÿı‰Îfiı ⁄ÿ·ı ±ı¿⁄ÌΩfiÌ
·Î≥fifiı Á‹Î_÷fl ’ÎÀÎ Ï⁄»Î‰‰Îfi_ ÷ı‹HÎı 350 Ï¿·˘‹ÌÀfl Á‘Ì «Î· flÎA›_.
ËflÌŒ ¿o’fi̱˘ CÎHÎÎ ‰¬÷ı Á_’Ì ±fiı
≠˘‹˘LÀıflÌ ’˘≥LÀ fi΋fiÎ V◊‚ı 1869‹Î_
÷ı ‹ HÎı ’ÎÀÎ Ωı Õ uÎ. ±Î Ωı Õ ÎHÎ ‹ÎÀı
‰’flΛı · Î ±_ Ï ÷‹ ⁄ı ¬Ì·Î Á˘fiÎfiÎ
⁄fiΉı·Î Ë÷Î ±fiı ÷ı‹fiı ÀÌ’‰Î ‹ÎÀıfi˘
Ë◊˘Õ˘ «Î_ÿÌfi˘ Ë÷˘. ±ÎÂflı 15,000 …HÎÎ
÷ı ºU› Ωı ‰ Î ‹ÎÀı ±ı ¿ ÃÎ ◊›Î Ë÷Î.
±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ’Ò‰˝ ±fiı ’Ïç‹ »ıÕÎ ‰E«ı
ÕΛflı@À Á_’¿Û ±ı Ïÿ‰Áı ’Ëı·Ì‰Îfl V◊’Λ˘.
Àˇıfi˘ ÁÕÁÕÎÀ ÿ˘Õ‰Î ·Î√Ì. ±ËŸ Ï«h΋Î_
⁄÷ÎT›_ »ı ÷ı‹ C΢ÕıÁ‰Îfl flıÕ ≥„LÕ›fi˘ ±ı
Àˇıfi˘fiı ’HÎ ±Î_÷flÌ ·ı‰Îfi˘ ≠›Ifi ¿fl÷Î
Ë÷Î. ‘ÎHÎÌfiÌ …ı‹ eÀ÷Ì Àˇfi
ı fiÎ «˘Ï¿›Î÷˘fiÌ
⁄_ÿÒ¿ Ωı ¿ı ÷ı‹fiı ŒÎ‰‰Î ÿı÷Ì fi Ë÷Ì.
Ï¿Îfḻı ‰Ÿ‘ı·Î ÁÁ·Î …ı‰Î ¤Ò_ÕÎ Ëηı
÷ı‹HÎı ‹fl‰Îfi_ ◊÷_ Ë÷_.
±Î flÌ÷fi˘ Á_ËÎfl ·√¤√ ⁄VÁ˘ ‰Wν
Á‘Ì «ÎS›˘. ±‹ıÏfl¿Î‹Î_ ·Î¬˘fiı ⁄ÿ·ı
◊˘Õο ËΩfl ±ÎÏÿ‰ÎÁ̱˘ … ⁄E›Î.
ÿflQ›Îfi ±˘√HÎÌÁ‹Ì ÷◊Î ‰ÌÁ‹Ì ÁÿÌ‹Î_

…‹Îfi˘ ⁄ÿ·Î›˘ ±fiı
…√÷T›Î’Ì Á_ÿıÂT›‰ËÎflfi˘
›√ Âw ◊›˘. flıÕ ≥„LÕ›fi˘fiı
fl_ΩÕ‰Îfi_ «Î· fl¬Î› ÷˘
ÀıÏ·Œ˘fi, flıÏÕ±˘, ÀıÏ·Ï≠LÀfl
‰√ıflı ÁΑfi˘ ¶ÎflÎ …√÷fiÎ
⁄ÌΩ ÿı¢fiı ÷ı …\·‹˘ ±_√ı ΩHÎ ◊›Î
‰√fl flËı‰ÎfiÌ fi Ë÷Ì. ’ÏflHÎ΋ı …ı‹fi_
±„V÷I‰ Ωı¬‹‹Î_ ˢ› ±ı‰Î_ ÿ·˝¤
≠ÎHÎÌ-’_¬Ì ‹ÎÀı …ı‹ ±¤›ÎflH›˘
V◊’Λ ÷ı‹ ±‹ıÏfl¿fi Áfl¿Îflı flıÕ
≥„LÕ›fi˘ ‹ÎÀı ’HÎ ±‹ ¿ …‹Ìfi
±fi΋÷ ΩËıfl ¿flÌ. ÁΈfiı I›Î_ ¿Î›‹Ì
‘˘flHÎı ‰ÁÎT›Î. ±Î…ı ÷ı “flÌ{TÕÛ”
≠ÿı¢‹Î_ ÷ı‹fiÌ ‰V÷Ì ±‹ıÏfl¿ÎfiÌ ¿<·
‰V÷ÌfiÎ 0.5Ñ ¿fl÷Î_ ’HÎ ±˘»Ì »ı.
Ïfiÿ˘˝WÎ, flÎ_¿ ±fiı ¤˘‚Î flıÕ ≥„LÕ›fi˘
’˘÷ÎfiÎ … ‰÷fi‹Î_ ±Î…ı ’flÿıÂÌ …ı‰Î
»ı. ±ı¿ Á‹›ı ±Î¬Î µkÎfl ±‹ıÏfl¿Î
’fl …ı±˘ ±Î{Îÿ flÌ÷ı Ëfl÷ÎŒfl÷Î ÷ı‹HÎı
ˉı ◊˘Õο «˘flÁ Ï¿·˘‹ÌÀflfiÎ ÁflÏZÎ÷
≠ÿı‹Î_ ∞‰‰_ ’Õı ÷ı ¿ı‰˘ ±L›Î› !á

fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

15

0lp vf[gfp sf{Lxfs

hzfL;fs
]
0fifgff[;ff[zgff
jf+xfh h[jff sf[dff[0f[
8f5f]gff Ljfzf8 sfLrf+0f
ÁÎÕÎ » ¿fl˘Õ ‰Wν ’Ëı·Î_ M≤J‰Ì ’fl◊Ì ÕΛfi˘Á˘fl fiΠ’ÎQ›Î, ’HÎ ±Î…ı ÷ı‹fiÎ ‰_Â… …ı‰Î
flÎZÎÁÌ ¿Îg«ÕÎ ≥LÕ˘fiıÏ›ÎfiÎ À«Ò¿ÕÎ ¿˘‹˘Õ˘ ÀÎ’ ’fl ‰Áı »ı. ÿı¬Î‰ı ω¿fl΂ ±fiı V‰¤Î‰ı
{fiÒfiÌ ±ı‰Î ÷ı ¿ÎÏ«_ÕÎ ÷ı‹fiÎ ±ÎÏÿ’Ò‰˝… ÕΛfi˘Á˘flfiÌ ›Îÿ ±’Ήı ÷ı‰Î »ı

≥LÕ˘fiıÏ›Π¤˙√˘Ï·¿ flÌ÷ı ±ı‰˘ ÿı »ı ¿ı ¤Ò√˘‚fi˘ ωʛ ¤HÎ÷Î I›Î_fiÎ
ωzÎ◊a±˘ Á‹√˛ ÿıÂfiÎ ÁÌ‹ÎÕÎ ±Î_¿÷˘ fi¿Â˘ @›Îflı› ÿ˘flÌ Â¿÷Î fi◊Ì.
’flÌZÎÎ ‰¬÷ı ±ı‰˘ ‹ı’ ÿ˘fl‰Îfi_ ÷ı‹fiı ¿Ëı‰Î‹Î_ ±Î‰÷_ fi◊Ì. ω√÷˘ ¤fl‰Î
‹ÎÀı ÷ı‹fiı »Î’ı·˘ ÷ˆ›Îfl fi¿Â˘ ±Î’Ì ÿı‰Î› »ı.
±Î ÿıÂfi ZÎıhÎŒ‚ »ı ÷˘ ¤Îfl÷ ¿fl÷Î_ 13 ·Î¬ «˘flÁ Ï¿·˘‹ÌÀfl …ıÀ·_
±˘»\_, ’fl_÷ …‹Ìfi ’fl À̫Λı·_ ‹ÎÀÌfi_ ÃÌ¿w_ ÷ÒÀÌfiı «˘‹ıfl fiÎfiÎ-‹˘ÀÎ À<¿ÕÎ
‰ıflΛΠˢ› ±ı‰˘ ÷ıfi˘ ÿı¬Î‰ »ı. ≥LÕ˘fiıÏ›ÎfiÎ À<¿ÕÎ ±ıÀ·ı Ω‰Î, Á‹ÎhÎÎ,
⁄˘Ïfi˝±˘, Á·Î‰ıÁÌ, ⁄ÎÏ·, Ï÷‹˘fl ‰√ıflı ±I›_÷ ‰ıflω¬ıfl ÀÎ’±˘, …ı‹fiÌ
¿<· Á_A›Î 13,677 »ı--±fiı Ωı ÁΉ À«Ò¿ÕÎ ¿ÿfiÎ ÿflı¿ ÀÎ’fiı K›Îfi‹Î_ ·˘
Ï¿Îflfiı ŒÎÕÌ ¬Î‰Î ‹ÎÀı {fiÒfi’Ò‰˝¿ ‘ÁÌ
…÷˘ ¿˘‹˘Õ˘fi˘ ⁄‚¿˘ ±fiı Ï⁄Ë΋H΢ ¿ÎÏ«_Õ˘

16 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

÷˘ ±Î_¿Õ˘ 17,000 Á‘Ì ’ˢӫı.
≥LÕ˘fiıÏ›ÎfiÎ ‹ı’ ’fl ±ı Á˙fiı ›˘B›
±Î¿Îflı ÷˘ ÃÌ¿, ÏÁQ’· À’¿ÎfiÎ V‰w’ı
⁄÷Ή‰Îfi_› Â@› fi◊Ì. ±Î√Î‹Ì ’Îfiı
±Î’ı·Î ÷ı ÿıÂfiÎ fi¿Â΋Î_ ±ı¿ fiÎfi˘
ÀÎ’ Ωı ¿ı ¤˙√˘Ï·¿fiı ⁄ÿ·ı ‰ˆiÎÎÏfi¿
flÌ÷ı ¬Ò⁄ ‹Ëk‰fi˘ »ı. ±Î ⁄hÎÌÁ
Ï¿·˘‹ÌÀfl ·Î_⁄Î ±fiı ‰ÌÁ Ï¿·˘‹ÌÀfl
’ˢ‚Î ÀÎ’fi_ fi΋ »ı ¿˘‹˘Õ˘.
±Î…◊Ì ¿ıÀ·Î_¿ ‰Ê˝ ’Ëı·Î_ ±ËŸ
“…\flÎÏÁ¿ ’ο۔ ÏŒS‹fiÎ ÀˇıÏ…¿ ’˛Á_√
…ı‰˘ ±ı¿ ⁄fiΉ ±HΑÎflÌ flÌ÷ı ⁄L›˘.
¿˘≥ ˢÕ̉΂˘ ’˘÷ÎfiÎ ⁄ı Ï¿Â˘fl ‰›fiÎ_
’h΢ ÁÎ◊ı ÀÎ’fiı ¿Î_Ãı µ÷›˘˝. ⁄‚÷HÎ
‹ÎÀı ÷ıfiı ·Î¿ÕÎ_ ±ı¿ÃÎ_ ¿fl‰Î_ Ë÷Î_.
⁄’˘flfi˘ Á‹› Ë÷˘. µfi΂Îfi_ ¤ı…‰Î‚_
ˉ΋Îfi ±I›_÷ √fl‹ Ë÷_. ’Ïfll‹
¿fl÷Ì ‰¬÷ı »Î_›˘ ‹‚ı ±ı ‹ÎÀı ⁄Î’ÿÌ¿flÎ √Îœ …_√·‹Î_ √›Î ±fiı ¿<ËÎÕÌ
«·Î‰‰Îfi_ Âw ¿flÌ ÿÌ‘._ T≤Z΢ ’˛‹ÎH΋Î_
fiÌ«Î_ Ë÷Î_, ±ıÀ·ı ◊Õ ’fl «ÕuÎ ‰√fl
… Õ΂˘ ¿Î’Ì Â¿Î÷Ì Ë÷Ì. ±Õ‘Î ¿·Î¿ı
÷ı‹HÎı hÎHÎ …\ÿÎ …\ÿÎ ¤ÎflÎ ⁄Î_K›Î.
⁄Î’ı Ë∞ ÷˘ ’˘÷Îfi˘ ¤Îfl˘ ‹Î◊Î
’fl ‹Ò @ ›˘ I›Î_ Œo À Λı · Ì ∞¤fiÎ
·⁄¿ÎflÎ ‹Îfl÷Î ÿˆ I ›fi˘ e_ Œ ÎÕ˘

sf[dff[0f[gff sfLrf+0f

Á_¤‚Λ˘ ±fiı ⁄Ì∞ … ZÎHÎı ÿˆI› ’˘÷ı fi…flı «Õu˘. ÿı¬Î‰ ‹ÌfiÌ ÕΛfi˘Á˘fl
…ı‰˘ Ë÷˘. ÂflÌfl ⁄ıÃÎ CÎÎÀfi_, ’fl_÷ hÎHÎı¿ ‹ÌÀfl ·Î_⁄_ Ë÷_. ’√ ⁄ıËÿ ΩÕÎ ±fiı
À>_¿Î Ë÷Î. …\flÎÏÁ¿ ›√fiÎ ÀΛflıfi˘Á˘flÁ …ı‰˘ … ÷ıfiÎ ‹˘œÎfi˘ ±Î¿Îfl Õfl΋H΢
Ë÷˘. Á˙◊Ì Ï⁄Ë΋HÎÌ ÷ıfiÌ 40 Áı„LÀ‹ÌÀfl ·Î_⁄Ì ∞¤ Ë÷Ì, …ıfiı Ωı›Î ’»Ì
Õˇı√fi fi΋fiÎ «ÌfiÌ ÿˆI›fi_ Ï«hÎ ›Îÿ ±ÎT›Î ‰√fl flËı fiÏË.
’h΢fiı ¤Î√‰Îfi_ ¿ËÌ ⁄Î’ı ·Î¿ÕÎfi˘ ¤Îfl˘ ’λ˘ …‹Ìfi ’fl ŒıÓ@›˘ ±fiı ÿ˘À
‹Ò¿Ì. ’h΢ ÷ıfiÌ ’λ‚ ÿ˘ÕuÎ. Ï¿Îflfiı »À¿Ì …÷Î fl˘¿‰Î ‹ÎÀı ÿˆI›ı ±ı
hÎHÎı›fi˘ {fiÒfi’Ò‰˝¿ ’Ì»˘ ¿›˘˝. ÿˆI›fi_ ÂflÌfl ±ı¿ÿ‹ V◊Ò‚ ˢ‰Î »÷Î_ ÷ıfi˘
‰ı√ ¿·Î¿fiÎ 20 Ï¿·˘‹ÌÀfl Ë÷˘. ±Î V’ÌÕ ·Î_⁄˘ Á‹› ÷˘ ±ı¿‘ÎflÌ fi
…‚‰Î›, ’fl_÷ ÿˆI›fi_ fiÁÌ⁄ ÷ı Ïÿ‰Áı Ωıfl ¿fl÷_ Ë÷_. ˢÕ̉΂Îfi˘ ±ı¿ ÿÌ¿fl˘
ÿ˘Õ÷Ì ‰¬÷ı ÁËı… ’λ‚ ŒflÌfiı Ωı‰Î √›˘ ±ı‰Î‹Î_ ÷ıfi_ ‹Î◊_ fiÌ«Î ·ı‰·fiÎ
‰ı·Î ÁÎ◊ı À¿flΛ_, „V’˛_√fiÌ …ı‹ Õ΂˘ ÁÏË÷ ‰ı·˘ ÿ⁄Λ˘ ±fiı ’»Ì …ˆÁı ◊ı
⁄fi‰Î …÷Î_ ÷ıHÎı ±ı Ï¿Â˘flfiı ωw© ÏÿÂ΋Î_ ËÕÁı·Ì ÿÌ‘˘. Â_ ⁄L›_ ÷ıfi_ ¤Îfi
◊Λ ±ı ’Ëı·Î_ ÿˆI›fiÎ ÿÎ_÷ ÷ıfiÎ ’ıÕ<‹Î_ ¬Ò_’Ì √›Î. ⁄Ì∞ Áı¿LÕı ·˘ËÌ fiÌ÷fl÷Î
‹Î_Áfi˘ ·˘«˘ ÿˆI›fiÎ ‹˘Ó‹Î_ Ë÷˘. Ï¿Â˘fl Ωı÷Ωı÷΋Î_ Q≤I› ’ÎQ›˘.
≥LÕ˘fiıÏ›ÎfiÌ Áfl¿Îflfiı ¿vHÎ CÎÀfiÎfiÎ Á‹Î«Îfl ⁄ı Ïÿ‰Áı ‹Y›Î. Á‹Î«Îfl
Ωı ¿ı ÷ıfiı ‹ÎÀı fi‰Î fi Ë÷Î, ¿ı‹ ¿ı ±√ε CÎHÎÌ ‰¬÷ ≥LÕ˘fiıÏ›fi √΋·˘¿˘
±◊‰Î ÷˘ ›fl˘’Ì ’›˝À¿˘ ΩHÎ÷Î-±ΩHÎ÷Î @›Îflı¿ «˘’√Î ÿˆI›fiÎ Á¿oΩ‹Î_
ŒÁΛÎfiÎ ⁄fiΉ˘ ⁄L›Î Ë÷Î.
±_ÿÎ…ı 6.5 ¿fl˘Õ ‰Ê˝ ’Ëı·Î_ ωflÎÀ ¿ÿfi˘ ±‰¿ÎÂÌ ‘Ò‹¿ı÷ ±Î’HÎÌ ‘fl÷Ì
’fl hÎÎÀ@›˘ I›Îflı ωfiο ’˛·› ◊›˘ ±fiı ⁄‘Î_ ÕΛfi˘Á˘fl fiΠ’ÎQ›Î_.
µIøÎ_Ï÷‹Î_ I›Îfl ’»Ì V÷L›‰_ÂÌ ∞‰˘fiı ‹˘¿‚_ ‹ıÿÎfi ‹Y›_.

ÕΛfi˘Á˘flfi˘ ‰÷˝‹Îfi
‰_Â… ¿˘‹˘Õ˘ Õˇı√fi

ÁÏflV≤’˘fi˘ ±ıÀ·ı ¿ı ÕΛfi˘Á˘fl …ı‰Î_
ÃoÕÎ_ ·˘Ë̉΂Î_ …fiΉfl˘fiÎ ±ı¿«øÌ
flÎ…fi˘ ›√ ±ı ÁÎ◊ı ’Òfl˘ ◊›˘ ±fiı
‹ÎHÎÁ, ‰ÎCÎ, ËflHÎ, ÿÌ’ÕÎ ‰√ıflı …ı‰_
√fl‹ ·˘ËÌ ‘flΉ÷Ì Áÿo ÷ fl …\ ÿ Ì
’˛ÎHÎÌV≤„WÀ ¬Ì·Ì. ÕΛfi˘Á˘flfiÌ ›Îÿ
±’Ή÷Î ÁÏflV≤’ ÿˆI›˘fiÎ ‰_ÂΩı ±Î…
Á‘Ì ‹˘…^ÿ flèÎΠˢ› ÷˘ ±ı »ı ¿˘‹˘Õ˘
ÀÎ’fiÎ flÎZÎÁÌ ¿ÿfiÎ ¿ÎÏ«_ÕÎ, …ı‹fiı
ωiÎÎfi̱˘ ¿˘‹˘Õ˘ Õˇı√fi ’HÎ ¿Ëı »ı.
…\flÎÏÁ¿ ÕΛfi˘Á˘flfiÎ ÷√ÕÎ ‰_ÂΩı
±Î…ı ‰÷˝‹Îfi ›√‹Î_ …√÷fiÎ ±ΩH›Î
¬ÒHÎı ‰Á÷Πˢ› ±ı ‰Î÷fi˘ A›Î· »ı¿
1912 Á ‘ Ì Á_  ˘‘¿˘fiı fi Ë÷˘.
≥LÕ˘fiıÏ›΋Î_ I›Îflı fiı‘fl·ıLÕfi_ flÎ…
Ë÷ _ ±fiı Á‹√˛ ωV÷Îfl Õ« ≥VÀ
≥„LÕ{fiÎ fi΋ı ΩHÎÌ÷˘ Ë÷˘. ±Î‹ ÷˘
fiı‘fl·ıLÕı ⁄‘Î ÀÎ’±˘ ’˘÷Îfiı ËV÷¿
flάı·Î, ’fl_÷ ±Ï÷› fiÎfiÎ ÀÎ’±˘
÷ıfiı ‹fi fi¿Î‹Î Ë÷Î ±fiı I›Î_ ‰Ë̉ÀÌ
‹◊¿˘ ’HÎ ÷ıHÎı V◊ÎM›Î_ fi Ë÷Î_. ·√¤√
650 «˘flÁ Ï¿·˘‹ÌÀfl‹Î_
’◊flΛı·˘ ¿˘‹˘Õ˘ ’HÎ
±ı‰˘ … ÀÎ’ Ë÷˘.
fiı‘fl·ıLÕı ’˘÷Îfi_ Áfl¿ÎflÌ ‹◊¿ ÷ıfiÌ
’Ò‰˝ ÷flŒfiÎ @›Î_› ‰‘ ‹˘ÀÎ ÀÎ’
Œ˚·˘ÏflÁ‹Î_ flÎA›_ Ë÷_.
1912fiÌ … ‰Î÷ ¿fḻı. Œ˚·˘ÏflÁfiÎ
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

17

sf[dff[0f[gff sfLrf+0f

…ı ‹ fiÎ ’˛ ◊ ‹ ±‰Âı Ê ˘
‹Y›Î ÷ı ÕΛfi˘Á˘fl ÁÎ◊ı
÷ı‹fiÎ ÿı¬Î‰fi_ ±ÿ˚¤÷
ÁÎQ› Ë÷_. ‹ÎhÎ ÁÎQ› fiÏË,
’fl_÷ fi∞¿fi_ Á√’HÎ Ë÷_,
¿ı‹ ¿ı ÕΛfi˘Á˘fl ’˘÷ı ¬w_
Ωı÷Î_ ‹ËοΛ ¿ÎÏ«_ÕÎ Ë÷Î.
±ı ¿ ÿˆ I ›fiı ‹ı … fl
±Î˜ ‰ ı L Áı ⁄ · ı À ŒÀ¿ÎflÌ,
…L‹ Á‹›ı ⁄E«Î_ Á΋ÎL› ¿ÿfiÎ ¿ÎÏ«_ÕÎ …ı‰Î_ ·Î√ı, ’HÎ ⁄Îflı¿ ±ıÀ·ı ⁄οÌfiÎ Á˙ ÷I’fl÷Ì
‹ÏËfiÎ ‰Ì÷ı I›Î_ ω¿fl΂ ¿ÿfiÎ_ ⁄fiÌ Ω› »ı
’Ì»ı Ë Ã ¿flÌ √›Î.
Ω÷¤Î≥fiı ‹flı·˘ ÿÌÃÎ ⁄Îÿ ÁΉ ÿÒfl ÷˘ ¬V›Î fiÏË. ˉı ÿÎfi÷ ⁄√ÕÌ Ë÷Ì.
±Î˜‰ıLÁfiÌ ËÎ…flÌfiı ±‰√HÎÌ ÷ı±˘ ’λΠŒ›Î˝ ±fiı Õˇı√fifi˘ Q≤÷ÿıË ŒÎÕÌ
¬Î‰Îfi_ Âw ¿flÌ ÿÌ‘_ ! ±Î‹Î_ ‰‚Ì Ë_ÁÎ÷_ÁÌ «Î·Ì. ¿˘Ï‚›Î ËÕ’ ¿fl‰Î ‹ÎÀı
Á_CÎÊ˝ ΩQ›˘. ±ı¿ ÏËoÁά˘fl ¿ÎÏ«_Õαı ÷ıfiÎ ËflÌŒ ¿ÎÏ«_ÕÎfiÌ √flÿfi ’fl ⁄À¿<_
¤flÌfiı ‹Î_Áfi˘ ·˘«˘ ¿Î’Ì ·Ì‘˘. «Î‹ÕÎ ÁÏË÷ ±Õ‘Ì √flÿfi ‰ÎœÌ fiάÌ.
CΉΛı·˘ ¿ÎÏ«_Õ˘ ·˘ËÌ·ËÎHÎ Ëη÷ı ·◊ÏÕ›Î_ ¬Î‰Î ·ÎB›˘. ’_√ ⁄fiı·Î ¿ÎÏ«_ÕÎ
’fl ±ı ’»Ì ÷˘ ⁄ÌΩ ›÷Îfi˘ ÷ÒÀÌ ’ÕuÎ ±fiı ÿÁ Ï‹ÏfiÀ‹Î_ ÷ıfi˘› ¬ı·
¬÷‹ ! ‹ı…fl ±Î˜‰ıLÁ ÷˘ ŒÎÀÌ ±Î_¬ı Ωı÷˘ … flËÌ √›˘. Ï…_ÿ√Ì‹Î_ ’Ëı·Ì
‰¬÷ ÷ıHÎı ’˛Î«Ìfi ÕΛfi˘Á˘flfiÎ ±‰Î˝«Ìfi ‰_ÂΩı Ωı›Î ±fiı ÷ı‹fiÎ ·˘ËÌ÷flV›Î
V‰¤Î‰fi˘ ’HÎ ±fi¤‰ ¿›˘˝. @›Î_ ‹Î¬Ì-eÿÎ_ …ı‰Î_ ÷E» ∞‰ÕÎ_fiı ‰Ïfl›Î‚ÌfiÌ
…ı‹ ±Îfl˘√÷Î Á΋ÎL› ¿ÎÏ«_ÕÎ ±fiı @›Î_
gff[8af}sdff+ gff[+wfl ,ff[
…\√MÁÎ ’ıÿÎ ◊Λ ±ı flÌ÷ı ¬ÿ Ω÷¤Î≥fiı
á …\flÎÏÁ¿ ›√‹Î_ ÕΛfi˘Á˘fl fi΋ÂıÊ ◊›Î_ ±ıÀ·ı ÁÏflV≤’ ∞‰˘fi˘ ›√ ’HÎ ¬÷‹ ¿flÌ «yÎ √‚Ì …fiÎflÎ ¿˘‹˘Õ˘fiÎ
Ëo‹ı ‹ÎÀı Áÿo÷fl ±Î◊‹Ì √›˘ ±ı‰_ fi◊Ì. ±·⁄kÎ, ÁÏflV≤’ ’»Ì V÷L›‰_ÂÌ Õˇı√fi ¿ÎÏ«_ÕÎ!
∞‰˘fi_ ¿<ÿfl÷ı Á…˝fi ¿›* ±ıÀ·Î ’Òfl÷Ì ‰Î÷ ÁΫÌ, »÷Î_ ±Î…ı ’HÎ ¿ÎÏ«_ÕÎ, ÁÎ’,
±Î ›÷Îfi˘ ‹ÎÀı Õˇı√fi (ÿˆI›) ÂOÿ
‹√fl, ¿Î«⁄Î ‰√ıflı ‹‚Ìfiı ¿<· 6,250 Ω÷fiÎ ÁÏflV≤’˘ ±Î’HÎÌ ‰E«ı ‹˘…^ÿ ‹ı…fl ±Î˜‰ıLÁı ’Á_ÿ ¿flı·˘--±fiı ÷ı±˘
»ı. ⁄Ì∞ ÷flŒ ÏÁ_Ë, ‰ÎCÎ, Ï…flÎŒ, {ı⁄˛Î ±fiı √Λ …ı‰Î_ V÷L›‰_ÂÌ …fiΉfl˘ Œ@÷ ‰Ê˘˝ ’»Ì ±Î…ı ’HÎ ±ı fi΋ı ΩHÎÌ÷Î »ı.
4,000 Ω÷fiÎ_ »ı.
¿ÎÏ«_ÕÎfi_ Ï⁄Ë΋b_ V‰w’ ±fiı ⁄‚¿<_
á ¿ÿfiÌ flÌ÷ı ¿ÎÏ«_Õ΋Î_ ’Ëı·˘ fi_⁄fl ¿˘‹˘Õ˘fiÎ Õˇı√fifi˘, ’fl_÷ ·_⁄Î≥‹Î_ fiÏË. ÂflÌfl Ωı÷Î_ ÂOÿ …flΛ ¬˘À˘ fi◊Ì.
Á˙◊Ì ·Î_⁄Î (’˘HÎÎ ’Î_« ‹ÌÀflfiÎ) ¿ÎÏ«_ÕÎ L›Ò √ÌfiÌ ÀÎ’ ’fl ‰flÁı »ı, …ı‹fiı ¿˘‹˘Õ˘fi˘ ÁflıflΠ¿ÎÏ«_Õ˘ hÎHÎı¿ ‹ÌÀfl
ÁÎS‰ÎÕ˘flÌ Õˇı√fi ¿Ëı »ı. Ωı‰Î fi √‹ı ±ı‰Î ÷ı‹fiÎ ·’ÁŸÿfl ÂflÌflfi˘ 3/4 ÏËVÁ˘ ·Î_⁄˘ ˢ› »ı. 1937 ‹Î_ fi˘Ó‘Λı·˘ flı¿˘ÕÛ
Ωı ¿ı Á‰Î hÎHÎ ‹ÌÀflfi˘ »ı. ±fiı ‰…fi
÷˘ ‹ÎhÎ ’Ò_»ÕÌfi˘ ˢ› »ı.
’˛‹ÎHÎı Ωı‰Î ⁄ıÁ˘ ÷˘ 166 Ï¿·˘√˛Î‹fi˘.
á ¿ÎÏ«_ÕÎ Ëo‹ıÂÎ_ «Îfl ’√ı «Î·ı, ’HÎ ⁄ıÏÁÏ·V¿ ÷flÌ¿ı ±˘‚¬Î÷˘ ¿ÎÏ«_Õ˘ ’Òfl’ÎÀ ÕΛfi˘Á˘flfiÌ …ı‹ ¿˘‹˘Õ˘fiÎ ÿˆI› ¿ÎÏ«_ÕÎ
‰ı√ı ÿ˘Õ÷˘ ˢ› I›Îflı ’λ·Î ⁄ı ’√ı ÿ˘À ‹Ò¿ı
’HÎ ∞‰÷Î_ ⁄E«Î_fiı …L‹ ±Î’÷Î fi◊Ì.
»ı. “…\flÎÏÁ¿ ’ο۔ ÏŒS‹‹Î_ ±ı … flÌ÷ı ÿ˘Õ÷Î
∫ÕÎ_ ‹Ò¿ı »ı. Á΋ÎL› flÌ÷ı ÿflı¿ ⁄E«_ hÎÌÁ
¿ÎÏ«_ÕÎfi_ ºU› ⁄÷Ή‰Î‹Î_ ±ÎT›_ »ı. ±‹¿
Áı„LÀ‹ÌÀfl ·Î_⁄_ ±fiı 60 √˛Î‹ (hÎHÎ
Ω÷fiÎ ⁄ıÏÁÏ·V¿ ÷˘ …‚Á’ÎÀÌ ’fl ’HÎ ÿ˘Õ
±˙ÓÁ) ‰…fifi_ ˢ› »ı. …LQ›Î ⁄Îÿ ÷ı
‹Ò¿Ì ¿ı »ı. ±·⁄kÎ, ÿ˘Õ‰Îfi_ Âw ¿›Î˝ ’»Ì
◊˘ÕÎ … ‰¬÷‹Î_ ±ı¿Îÿ {ÎÕ ’fl Õıfl˘
Á΋˘ ¿Î_Ã˘ fi ±Î‰ı I›Î_ Á‘Ì ÷ı±˘ ±À¿Ì ¿ı
…‹Î‰ı »ı, ¿ÎflHÎ ¿ı …‹Ìfi ’fl ÷˘ ⁄ÌΩ
fiÏË. V’ÌÕ ’HÎ CÎÀÎÕı ÷˘ ’ÎHÎÌ‹Î_ ’fl⁄ÎflÌ Õ>⁄¿Ì!á
’A÷ ‰›fiÎ ¬Îµ‘flÎ ¿ÎÏ«_ÕÎ ÷ıfiı CÎÕÌ¿ı

Õ« √‰fi˝fl …ı. ¿ı. ‰Îfi ËıLÁ⁄˛¿fiı ±ı¿
ÁÎ_…ı ¬⁄fl ‹Y›Î ¿ı ¿˘‹˘Õ˘fiÎ ÁÎ√fl¿Î_Ãı
‹˘÷ÌfiÌ ¿Î· »Ì’ ‹ÎÀı Õ>⁄¿Ì ·√Ή÷Î
⁄ı ‹Î»Ì‹Îfl˘±ı ÷ı ÀÎ’ ’fl ‹ËοΛ
Ωfi‰fl˘ Ωı›Î_ Ë÷Î_. ÿı¬Î‰ ‹√fl …ı‰˘
Ë÷˘, »÷Î_ ‹√fl ¿fl÷Î_ ÷ı±˘ CÎHÎÌ flÌ÷ı
…\ÿÎ_ Ë÷Î_. ‹Î◊_ √fl˘‚Ì …ı‰_ Ë÷._ ÁÎ’fiÌ
‹ÎŒ¿ ÷ı‹fiÌ› ∞¤ ±ı¿Áfl¬Î ·⁄¿ÎflÎ
‹Îfl÷Ì Ë÷Ì. ÂflÌfl ±I›_÷ ·Î_⁄_ Ë÷_.
√‰fi˝fl ËıLÁ⁄˛¿ı ÷fl÷ Ω‰Î ÀÎ’fiÎ Õ«
’˛ÎHÎÌÂÎjÎÌ ‹ı…fl ’Ì. ±ı. ±Î˜‰ıLÁfiı
ΩHÎ ¿flÌ. w⁄w ÷’ÎÁ ‹ÎÀı ÷ıfiı ¿˘‹˘Õ˘
…‰Î ÁÒ«fiÎ ±Î’Ì. ‹ı…fl ±Î˜‰ıLÁfiı
±Ω›⁄ ’˛ÎHÎÌ Ï‰ÂıfiÌ ‰Î÷‹Î_ ⁄Ë ÷J›
fi ·ÎB›_, »÷Î_ ’HÎ fi˙¿Î‹Î_ Ëo¿ÎflÌ ÷ı
¿˘‹˘Õ˘ ’ˢÓE›˘. ΩıÀÎ‚Ì flΛŒ· ÁÎ◊ı
flάÌ. Ï¿fiÎflı µ÷flÌfiı Ë∞ ◊˘Õο Œ·Î*√
‹Î_Õ «ÎS›˘ I›Î_ Á΋ÀÎ ’Î_«-» ‹ËοΛ
¿ÎÏ«_ÕÎ ÷ıfiÌ Á΋ı ÿ˘Õ÷Î ±ÎT›Î. ’Ëı·Ì
fi…flı … ±Î˜‰ıLÁ ’Î‹Ì √›˘ ¿ı ÷ı±˘
‹√fl fi Ë÷Î. ¿ÎÏ«_ÕÎ Ë÷Î. √≥ ÁÿÌ‹Î_

18 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

sf[dff[0f[gff sfLrf+0f

Á·Î‹÷ flËı‰Î fi ÿı. T≤ZÎfiÌ CÎÀ΋Î_ ÷ı ‹˘ÀÎ_ ∞‰ÕÎ_fiı ÷◊Î fiÎfiÌ √fl˘‚Ìfiı ‹ÎflÌ ŒÎ‰ı fiÏË, ‹ÎÀı ’ıÀ’ÒΩ ¿fl‰Î ‹Î√÷˘
√Ωfl˘ ¿flı »ı. ±ı¿ ‰Ê˝ ’»Ì ÂflÌfl ‹K›‹ ¿ÿfi_ ◊Λ I›Îflı {ÎÕfi˘ ±ÎÂfl˘ …ı ÷ı ¿ÎÏ«_Õ˘ …_√·fiÌ ¿ıÕÌ fi∞¿ {ÎÕÌ
»˘ÕÌ …‹Ìfi ’fl ±Î‰ı »ı. ‰Á‰ÎÀfiÌ …B›Î ⁄ÿ·‰Î ÁÎ◊ı ’˘÷Îfi˘ ¬˘flο ’HÎ ‰E«ı ¿ı ¬Õ¿ ’λ‚ ÀÎ_’Ìfiı ⁄ıÁÌ flËı
Ó , ⁄¿fl˘, Õ<yfl
÷ı ⁄ÿ·ı »ı. ™ÿfl, ’ZÎÌ, Âı‚Î, ¿fl«·Î, ÁÎ’ ‰√ıflıfiı ¤˘…fi ⁄fiΉı »ı. ‰‘ »ı. ¿˘≥ ËflHÎ, …_√·Ì ¤ıÁ
⁄ı±ı¿ ‰Ê˝ı ÂflÌflfi_ ¿ÿ F›Îflı ’A÷ ‰›fiÎ ¿ÎÏ«_ÕÎ …ı‰Õ<_ ◊Λ I›Îflı ŒflÌ ÷ıfi˘ ±◊‰Î ⁄Ì…\_ ’˛ÎHÎÌ ±ı flV÷ı ’ÁÎfl ◊Λ
¬˘flο ⁄ÿ·Î› »ı. …fl¬fiÌ ‹ÎŒ¿ ÷ı Ï¿Îfl ’HÎ ¿flı »ı ±fiı ¿<ÿfl÷Ì flÌ÷ı ‹flÌ ¿ı ÷fl÷ ¿ÎÏ«_Õ˘ Â@› ±ıÀ·Ì {Õ’ı hÎÎÀ¿Ì
√›ı·Î_ ’˛ÎHÎÌfiÎ_ Â⁄ ’HÎ «Ò_◊Ì ¬Î› »ı. CβÎHÎı„Lƒ›˘ ±ıÀ·Ì ÷ı… ¿ı ¿˘≥ ’˛ÎHÎÌ ±ı¿ … ⁄À¿ı ‹Î_Áfi˘ ÷√Õ˘ «y˘ ¿Î’Ì
±ÎÃı¿ Ï¿·˘‹ÌÀfl »ıÀı @›Î_¿ {ÎÕÌ ‰E«ı ‹flı·_ ’Õu_ ˢ› ÷˘ ’HÎ ÷ıfiÎ ¿˘Ëı·Î ·ı »ı . ±Î Ω÷fi˘ ’Ëı · ˘ …¬‹
‹Î_ÁfiÌ ÿ√*‘ ¿ÎÏ«_ÕÎ ’Î‹Ì Ω› »ı. ÁÎ’ …ı‹ ˉ΋Î_ ’˛Áflı·Ì √_‘fiı ∞¤ ‰Õı ’ˢӫÎÕuÎ ⁄Îÿ ÷ı ŒflÌ ±Îø‹HÎ fi ¿flı
’Îfl¬ı ÷ı‹ ¿ÎÏ«_Õ˘ ’HÎ fiο µ’flÎ_÷ ∞¤fi˘ CβÎHÎı„Lƒ› ÷flÌ¿ı µ’›˘√ ¿flı »ı. ÷˘ ’HÎ «Î·ı , ¿ı ‹ ¿ı ‰‘ ’Õ÷Î
fl@÷jÎΉfiı ·Ì‘ı Ï¿Îfl ±Î¬flı …‹Ìfi
ŒÎ_ÀıÿÎfl ∞¤ ÷ıfiÎ ‹ÎÀı √_‘fi_ ‹Ò‚ V◊Îfi ⁄÷Ή÷_ ˢ¿Î›_hÎ »ı.
¿˘‹˘Õ˘ ÀÎ’fi˘ ωV÷Îfl »ı ÷˘ ‹Î_Õ ÁÎÕÎ »VÁ˘ «˘flÁ Ï¿·˘‹ÌÀfl, F›Îflı I›Î_ ’fl ŒÁÕΛ »ı. ¿ÎÏ«_Õ˘ ±ı ‰¬÷ı ÷ıfiı
ωflÎÀ ¿Î_Ï«_ÕÎfiÌ ‰V÷Ì ±_ÿÎ…ı 4,000 …ıÀ·Ì »ı. ÀÎ’ ’fl ¿<ÿfl÷Ì ‹˘÷fiı ⁄ÌΩ_ ‹flHÎ÷˘· ‰Õ«¿Î_ ¤flÌfiı ŒÎÕÌ
¤ıÀ÷Î_ …fiΉfl˘fiÎ Q≤÷ÿıˢ ‰Õı ÷˘ ±ı Á˙fiÎ ’ıÀfi˘ ¬ÎÕ˘ fi ’ÒflΛ, ±ıÀ·ı ÷ı‹HÎı ¬Î‰Îfi_ Âw ¿flÌ ÿı. ¿˘‹˘Õ˘fiÌ …_√·Ì
‰¬÷˘‰¬÷ Ï¿Îfl ¿›Î˝ ‰√fl «Î·÷_ ’HÎ
fi◊Ì. ±ı¿ flÌ÷ı ±ı ¿Î‹ …flÎ ¿’w_ »ı.
Ï¿Îflfiı ±Î_⁄Ì ·ı‰Î ‹ÎÀı V’ÌÕ ±fiı VeÏ÷˝
Ωı≥±ı. ‰‚Ì ËÎ_ŒuÎ ‰√fl ±ı¿‘ÎflÌ ÿ˘À
‹Ò¿‰Î …ıÀ·Ì ÷οÎ÷ ’HÎ Ωı≥±ı. ¿ÎÏ«_ÕÎfiı
I›Î_ … ‹U¿ı·Ì fiÕı, ¿ı‹ ¿ı ÷ı ÃoÕÎ ·˘Ë̉΂_
ÁÏflV≤’ ’˛ Î HÎÌ »ı . ‹ÎHÎÁfiÎ ÂflÌflfi _
÷Î’‹Îfi 98.6 0 Œı fl fiËÌÀfiÎ (37 0
Áı„S›ÁfiÎ) ·√¤√ ±ı¿Áfl¬Î ·ı‰·ı
…‚‰Î› »ı. ±Î’HÎÎ …ı‰Î √fl‹ ·˘ËÌfiÎ
⁄ÌΩ ±fiı¿ ’˛ÎHÎÌ-’_¬Ìfiı ¿<ÿfl÷ı ÂflÌflfi_
ÀıQ’˛ı«fl ±‹¿ ·ı‰·ı À¿Î‰‰Î ‹ÎÀı Á√‰Õ
¿flÌ ±Î’Ì »ı. ‰Î÷ΉflH΋Î_ ¿Î‚{΂ √fl‹Ì
ˢ› ¿ı ’»Ì ¿ÎÏ÷· ÃoÕÌ, ’fl_÷ ÂflÌflfi_
ÁÎ’fiÌ …ı‹ ¿˘‹˘Õ˘ Õˇı√fi ’HΠˉ΋Î_ ’˛Áflı·Ì √_‘fiı ’˘÷ÎfiÌ ∞¤ ‰Õı ±Î⁄Îÿ ’Îfl¬Ì ¿ı »ı
µWHÎ÷΋Îfi ¬ÎÁ ⁄ÿ·Î÷_ fi◊Ì. ⁄Ì∞ ÷flŒ
¿ÎÏ«_ÕÎfi_ ÂflÌfl Ëo‹ıÂÎ_ ±ÎÁ’ÎÁfiΠˉ΋Îfifiı ±fiÁflı »ı. ˉ΋ÎfifiÌ ÃoÕÌ- ¤ıÓÁ˘ ÷˘ ÃÌ¿, ’fl_÷ ÀÎ’ ’fl ‰Á÷Î
√fl‹Ì ‹…⁄ ÷ı ’HÎ ÃoÕ<_ ¿ı √fl‹ ◊Λ »ı. flÎÏhÎ ÿflQ›Îfi Ωı ÂflÌflfi_ ÷Î’‹Îfi 450 ±ÎÏÿ‰ÎÁÌ ·˘¿˘fiÎ C΢ÕÎ ’HÎ
750 ŒıflfiËÌÀ (250 Áı„S›Á) ¿fl÷Î_ CÎÀÌ Ω› ÷˘ Á‰Îflı Ω√÷Î ¿ÎÏ«_Õ΋Î_ ±‰Îflfi‰Îfl ¿ÎÏ«_ÕÎfiÎ Á¿oΩ‹Î_ ±ÎT›Î
‰√fl flËı÷Î fi◊Ì. ‰Ê˘˝ ’Ëı·Î_ ÀÎ’fiÎ
VeÏ÷˝ …ı‰_ ¿Â_ ˢ› fiÏË.
±Î ‰Î÷ ¿˘‹˘Õ˘fiÎ ÿˆI› ¿ÎÏ«_ÕÎfiı ’HÎ ·Î√ ’Õı »ı--±fiı ‹ÎÀı … ÷ı±˘ ±ı¿‹ÎhÎ √΋‹Î_ ·˘¿˘ ¿ÎÏ«_ÕÎ Á΋ı
Á‰Îflfi˘ ¿ıÀ·˘¿ Á‹› ¬S·Î ÷տ΋Î_ ⁄ıÁÌfiı √Ωflı »ı. ÂflÌfl‹Î_ ◊˘ÕÌ CÎHÎÌ ’˘÷ÎfiÎ_ œ˘flœÎ_¬fl˘fi_ «˘‰ÌÁı ¿·Î¿
ËÒ_Œ ’ıÿÎ ◊Λ I›Îflı ‹Î_Õ ÷ı‹fiı ÏË·«Î· ¿fl‰ÎfiΠˢ ±Î‰ı »ı. Ï¿ÎflfiÌ flZÎHÎ ¿flÌfiı ±ı‰Î ◊Î@›Î ¿ı »ı‰Àı
’λ‚ ÿ˘Õ‰Î …ıÀ·Ì VeÏ÷˝ …HÎΛ »ı. …wfl ’Õı ÷˘ ¿·Î¿fiÎ ‰ÌÁ Ï¿·˘‹ÌÀflfiÎ ¿oÀ΂Ìfiı ’˘H΢Á˘ …ıÀ·Î ’η÷ ⁄¿flÎfiı
‰ı√ı ÷ı±˘ ÿ˘Õı »ı, ’fl_÷ ±ı V’ÌÕ ·Î_⁄˘ Á‹› …‚‰Î÷Ì fi◊Ì. ÂflÌfl‹Î_ ’ıÿÎ ÷ı‹HÎı fi∞¿fiÎ ⁄ÌΩ ÀÎ’ ’fl ‹˘¿·Ì
◊÷Ì Ëÿ’flÎ_÷ √fl‹Ì ÷ı‹fiÎ ‹ÎÀı ∞‰·ıHÎ fỉÕÌ Â¿ı »ı--±fiı ¬w_ ’Ò»˘ ÷˘ ±ÎM›Î. ¿˘‹˘Õ˘◊Ì ÿÒfl ±ı ·Î«Îfl ∞‰˘
’Ïfll‹fiı ·Ì‘ı ÷ı‹fi_ ·˘ËÌ ±‹¿ Ï·Ï‹À ¿fl÷Î_ ‰‘ ÷’ı, ±ıÀ·ı ÿ˘Õ‰Îfi_ ⁄‘_ ‹ÎÀı ¿Â_ Ωı¬‹ fi ˢ‰Îfi_ ÷ı‹HÎı ‘Îflı·_,
’fl_÷ ‰Î÷ ÁΉ …\ÿÌ ⁄fiÌ. ¤fl«˘‹ÎÁı
Ωıfl ±ÎıÁflÌ Ω› »ı.
À>_¿‹Î_, ÏÁ_ËfiÌ …ı‹ Ï¿Îflfiı ·Î_⁄Ì “«ı≥{” ±Î’‰Îfi_ ¿˘‹˘Õ˘fiÎ ÿˆI› ¿ÎÏ«_ÕÎfiı ±ı¿ ⁄¿fl˘ I›Î_ ¿<ÿfl÷Ì ‹˘÷fiı ¤ıÀu˘
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

19

sf[dff[0f[gff sfLrf+0f

±fiı ⁄ı-hÎHÎ Ïÿ‰Á ’»Ì ÷ıfiÎ ÁÕÌ flËı·Î
Q≤÷ÿıËfiÌ ⁄ÿ⁄˘ ÿÏfl›Î≥ ’‰fi ¤ı√Ì
¿˘‹˘Õ˘ Á‘Ì ’ˢӫÌ. ÿˆI›˘fiı ‹fi ÷˘ ±ı
¬U⁄˘ √HÎΛ, ‹ÎÀı ÷˘ŒÎfiÌ ¬ÎÕÌ ÷flÌfiı
’HÎ ÷ı±˘ ’ÎÕ˘ÂÌ ÀÎ’ ’fl √›Î ±fiı
I›Î_fiÎ ⁄‘Î_ ⁄¿flÎ_fi˘ ÁŒÎ›˘ ¿flÌ ÿÌ‘˘.
±Î ÿˆI›˘ ’ıÀ’ÒΩ ¿fl÷Πˢ› I›Îflfi_
ºU› ’HÎ ±flıflÎÀ̤›* ˢ› »ı. ±Î’HÎı
÷ı ºU›fi_ ‰Hνfi ’HÎ fi ¿fl‰_ Ωı≥±ı,
»÷Î_ Â@› ±ıÀ·Ì ÁÎflÌ ¤ÎÊ΋Î_ ◊˘ÕÌ¿
ΩHοÎflÌ ’˛ÎM÷ ¿flÌ ·≥±ı. ÿflı¿ ¿ÎÏ«_Õ˘
÷ıfiÎ ËflÌŒfi_ ±Î√‹fi ◊Λ ÷ı ’Ëı·Î_
‹ÎflHÎfiı ’˘÷ÎfiÎ …Ãfl‹Î_ ±˘flÌ ÿı‰Î ‹ÎÀı
Á’ÎÀ˘ ⁄˘·Î‰ı »ı. ±Î‹ı› fiÎfi¿ÕÎ ÀÎ’
’fl Ï¿Îfl ‹‚‰˘ ÁËı·˘ fi◊Ì, ±ıÀ·ı
‹‚ı I›Îflı ⁄ÌΩ ¿ÎÏ«_Õα˘ ÷ı‹Î_ ¤Î√
’ÕΉ‰Î À’¿Ì ’Õı ±ı ’˘ÁΛ fiÏË.
‰Î˜SÀfl ±Î˜Œıfi⁄√˝ fi΋fiÎ ±‹ıÏfl¿fi
’˛ÎHÎÌÂÎjÎ̱ı 1971 ‹Î_ ¿˘‹˘Õ˘ ’fl
¿ÎÏ«_ÕÎfiÎ ±P›ÎÁ ‹ÎÀı ⁄Îfl ‹ÏËfiÎ
Á‘Ì ’ÕΉ fiÎA›˘ ±ı ÿflQ›Îfi ÷ıfiı
±Î‰Î ÿˆI›˘fiÎ ±¿flÎ_Ï÷›Î V‰¤Î‰fi˘
’˛I›ZÎ ±fi¤‰ ◊›˘. ±Î˜Œıfi⁄√˝fiÌ
fi…fl Á΋ı ‹K›‹ ¿ÿfiÎ ±ı¿ ¿ÎÏ«_Õαı
·√¤√ 30 Ï¿·˘√˛Î‹ ‰…fi ‘flΉ÷Î
…_√·Ì Õ<yflfiı ‹ÎflÌ Œ@÷ 13 Ï‹ÏfiÀ‹Î_
±ı Á_’ÒHν ¤˘…fifiı ËÎÕÏ’_…fl ÁÏË÷
’ıÀfiΠˉηı ¿flÌ ÿÌ‘_. ⁄ÌΩı ±ı¿
¿ÎÏ«_Õ˘ ÷ıfiÎ Ï¿Îfl ⁄fiı·Î ±ı‰ÕÎ …
‹˘ÀÎ ⁄¿flÎfiı Œ@÷ ⁄ı ¿˘Ï‚›ı ±Îfl˘√Ì
√›˘ ! ÿflı¿ ¿˘Ï‚›Îfi_ ‰…fi ±Î˜Œıfi⁄√˝ı
14 Ï¿·˘√˛Î‹ …ıÀ·_ ±_ÿÎF›_. Ïÿ‰Á˘
Á‘Ì ±Î‰Î_ …\√MÁÎ…fi¿ ºU›˘ Ωı›Î_
⁄Îÿ ±Î˜Œıfi⁄√˝ı ’˘÷ÎfiÎ ±P›ÎÁ’h΋Î_
·A›_ ¿ı, “¿˘‹˘Õ˘ ’fl ‰Á÷Î ¿ÎÏ«_ÕÎfi_
…Ãfl ’˘·Îÿ …ı‰_ ±fiı …Ãfl΄Bfi ¤ßÌ
…ı ‰ ˘ »ı . ⁄¿flÎfiÎ ‹Î◊Îfiı
Ÿ√ÕÎ_ ÁÏË÷, C΢ÕÎfiÎ
’√fiı ¬flÌ ÁÏË÷ ±fiı
ÂÎËÒ Õ Ìfiı ÷˘ ·Î_ ⁄ Î
¿Î_ À ÎÿÎfl ’Ÿ»Î_ ÁÏË÷
Ë…‹ ¿flÌ ΩHÎı »ı. ±Î◊Ì
20 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

÷ıHÎı F›Î_ ’ıÀ’ÒΩ ¿flÌ Ë˘›
I›Î_ ±ıÓÉÎÕ ÷˘ fi΋‹ÎhÎ
Ωı‰Î ‹‚ı fiÏË.”
±Î ¿ÎÏ«_ÕÎ ±ı¿ … ⁄ıÿı
Ï¿Îflfiı ‹flHÎ÷˘· …¬‹
’Ë˘Ó « ÎÕÌ Â¿ı ±fiı ’»Ì
¿fl‰÷fiÌ ‘Îfl …ı‰˘ ¿ÎÏ«_ÕÎfi˘
Ωı÷Ωı÷΋Î_ ÷ıfiı …Ãfl¤ı√˘
¬¿flÌ ±Î¿Îfl ÿÎ_÷
¿flÌ Â¿ı ÷ıfi_ ‹A› ¿ÎflHÎ
¿<ÿfl÷ı ÷ı‹fiı ±Î’ı·Î ¿fl‰÷ …ı‰Î ÿÎ_÷ »ı. ±ËŸ Œ˘À΋Î_ ⁄÷ÎT›_ »ı ÷ı‹ √fl¬ÎfiÌ
¬¿flÌfiÎ ±Î¿Îfl‰Î‚Î ÿÎ_÷ ±HÎÌÿÎfl ÷˘ ¬flÎ, ’fl_÷ ÁÎ◊˘ÁÎ◊ ÷ı‹fiÌ ‘Îfl
¿fl‰÷fiÌ ‹ÎŒ¿ ±Î_¿Î‰Î‚Ì Ë˘› »ı. (…\flÎÏÁ¿ ›√fiÎ ¿ıÀ·Î¿ ÕΛfi˘Á˘flfiı
’HÎ ±Î‰Î … ÿÎ_÷ Ë÷Î.) ¿ÎÏ«_ÕÎfiı ÷ı ⁄ÎflÌ¿ ±fiı ⁄ıËÿ ÷ÌZHÎ ±Î_¿Î ‰Õı √‹ı
÷ıÀ·Ì ¿ÃHÎ ‰V÷fiı ‰ËıflÌ fiά‰Î‹Î_ ‹U¿ı·Ì ’Õ÷Ì fi◊Ì. ±Î ÿÎ_÷ ’λΠ±I›_÷
«ı’Ì »ı. VÀıÏŒ·˘¿˘@Á fi΋fiÎ {ıflÌ ⁄˜@ÀÌÏfl±Î ÷ı‹Î_ ¬ÿ⁄ÿ÷Πˢ› »ı. ’ÏflHÎ΋ı
±ı¿Îÿ …¬‹ ‰ıÃuÎ ’»Ì Ï¿Îfl ⁄«Ì Ω› ±fiı fiÎÁÌ »^Àı ÷˘ ’HÎ Áfl‰Î‚ı
«ı’fiı ¿ÎflHÎı ±«Ò¿ Q≤I› ’΋ı. ¿ÎÏ«_ÕÎfiı … »ı‰Àı ÷ıfi_ ¤˘…fi ‹‚ı, ¿ı‹ ¿ı
fiÁÌ⁄Ωı√ı ¿˘‹˘Õ˘ ’fl …fl¬ ±fiı √Ì‘ …ı‰Î_ ’˛ÎHÎÌ-’_¬Ìfi_ ±„V÷I‰ fi◊Ì.
¿ÎÏ«_ÕÎ ΩıÕı ⁄Ì∞ flÌ÷ı ¬˘flο ‹ÎÀı V’‘ν ¿flı ±ı‰Î_ ⁄ÌΩ_ ÏËoÁ¿ …fiΉfl˘fi_ ’HÎ
¿˘‹˘Õ˘ ÀÎ’ ’fl ±„V÷I‰ fi◊Ì.
±ı¿ flÌ÷ı Ωı‰Î ⁄ıÁ˘ ÷˘ ËflÌŒ˘fi_ ±„V÷I‰ fi ˢ‰Îfiı ¿ÎflHÎı … ¿˘‹˘Õ˘ ÀÎ’
’fl …\flÎÏÁ¿ ÕΛfi˘Á˘flfiÎ ‰_ÂΩı …ı‰Î Õˇı√fi ¿ÎÏ«_ÕÎ ±Î… Á‘Ì À¿Ì flèÎÎ.
⁄Î¿Ì ÷ı±˘ ’HÎ fi΋ÂıÊ ◊›Î ‰√fl flËı÷ fiÏË. ±ÎÂflı 6.5 ¿fl˘Õ ‰Ê˝ ’Ëı·Î_
⁄L›_ ÷ı‹ ±‰¿ÎÂÌ ‘Ò‹¿ı÷ ±◊‰Î ·CÎ√˛Ë ±Î’HÎÌ M≤J‰Ì ÁÎ◊ı À¿flΛΠ’»Ì …ı
’˛·› ◊›˘ ÷ı‹Î_ ⁄‘Î_ ÕΛfi˘Á˘flfi˘ ±_÷ fi ±ÎT›˘, ¿ıÀ·Î_¿ ±ı ’˛·›‹Î_ ⁄«Ì
…‰Î ’ÎQ›Î_. ±·⁄kÎ, Á∞‰V≤„WÀ‹Î_ ÷ı‹fi˘ ‰_‰ı·˘ ±‹¿ ·Î¬ ‰Ê˝ ¿fl÷Î_
·Î_⁄˘ fi «ÎS›˘. µIøÎ_Ï÷fiı …\ÿÌ flÌ÷ı ±Î√‚ ‘’Ή‰Î ‹Î√÷Ì ¿<ÿfl÷ı ‰ÎCÎÿÌ’ÕÎ …ı‰Î_ Ï¿ÎflÌ V÷L›‰_ÂÌ ∞‰˘fi_ Á…˝fi ¿›* Ë÷_, …ı‹HÎı ÕΛfi˘Á˘flfiÎ
⁄E›Î¿E›Î ‰_ÂΩıfiı ’HÎ ¿Î‚ø‹ı ŒÎÕÌ ¬Î‘Î.
±ıÏ›΋Î_ ±ı ÿflQ›Îfi ⁄Ë ‹˘ÀÎ ¤ÒV÷flÌ› ŒıflŒÎfl˘ ◊›Î Ë÷Î. ≥LÕ˘fiıÏ›ÎfiÌ
±¬_Õ ¤ÒÏ‹fiÎ ±‹¿ ’˛ÿı¢ ÷ÒÀÌfiı Á‹ƒÁ’ÎÀÌ fiÌ«ı Õ>⁄Ì √›Î Ë÷Î ±fiı
⁄οÌfiÎ ’˛ÿı¢fiı fiÎfiÎ-‹˘ÀÎ ÀÎ’fi_ V‰w’ ‹Y›_ Ë÷_. ’ÏflHÎ΋ ±ı ±ÎT›_ ¿ı
µkÎfl ÷◊Î ‹K› ±ıÏ›΋Î_ µÿ˚¤‰ı·Î ‰ÎCÎ-ÿÌ’ÕÎ ±fiı ⁄ÌΩ_ V÷L›‰_ÂÌ ‹Î_ÁÎËÎflÌ
…fiΉfl˘ ÿflı¿ıÿflı¿ ÀÎ’ Á‘Ì ’Ë˘Ó«Ì Â@›Î_ fiÏË. ‰E«ı Á‹ƒ ±‰fl˘‘w’ ⁄fi÷˘
Ë÷˘. ±Î Á_Ωı√˘‹Î_ ¿˘‹˘Õ˘ ÀÎ’ ’flfiÎ ¿ÎÏ«_ÕÎ Ëo‹ı ‹ÎÀı ÁflÏZÎ÷ flèÎÎ.
…\flÎÏÁ¿ ›√fiÎ_ ÕΛfi˘Á˘flfi˘ ‰ÎflÁ˘ ÷ı‹HÎı 6.5 ¿fl˘Õ ‰Ê˝ Á‘Ì Ω‚‰Ì flÎA›˘.
«Îflı¿ ËΩfl …ıÀ·Î ¿ÎÏ«_ÕÎ ±Î…ı ’HÎ ¿˘‹˘Õ˘ ’fl ÁflÏZÎ÷ »ı. ±Î ÀÎ’
÷ı‹fiÎ ‹ÎÀı ±P›ÎflH› »ı ±ı‹ ¿Ë˘ ÷˘ ¬˘Ào fi◊Ì. ≥LÕ˘fiıÏ›fi Áfl¿Îflı
÷ı‹fiı ¿Î›ÿÎ Ëı flZÎHÎ ±ÎM›_ »ı ±fiı ÷ı‹fiÎ ‹Îfi‹Î_ «·HÎÌ ÏÁyÎ
⁄ËÎfl ’ÎÕuÎ »ı. (⁄Î…\fi_ Ï«hÎ). Õˇı√fifiÎ Ï¿Îfl ‹ÎÀı ¿Õ¿ ’˛Ï÷⁄_‘
Œfl‹ÎT›˘ »ı. ∂SÀo, ¿ÎÏ«_ÕÎ ’˘÷ı @›Îflı¿ ÷ı‹fiÌ ±ÕŒıÀı «Õ÷Î
√΋·˘¿˘fi˘ ±◊‰Î ’›˝À¿˘fi˘ Ï¿Îfl ¿flÌ fiάı »ı--±fiı ’»Ì ÷ı‹fiÎ
¿ı‰Î ⁄ÒflÎ Ëη ◊Λ ÷ıfi˘ ω«Îfl‹ÎhÎ ¿o’ÎflÌ »^Àı ÷ı‰˘ ˢ› »ı.á

aflp vf[dfp 5f]zf[Lctf

;ffufz5f[8f/dff+ 0}afsl dffzl dff[tfgf[
5f0sfztff ;f]5fzdf[gf dfzGjffvff[
¨ÕÎ Á‹ƒ‹Î_ ÕÎ≥ω_√ ¿fl÷Î ‹fl∞‰Î±˘ ¬ÎÁ ⁄fiΉÀfiÎ ’˘Âο‹Î_ ÁF… ˢ›, ±ıÀ·ı ÷ı‹fiı Ωı›Î ’»Ì ’˛◊‹ÿÂa ω«Îfl ±ı ±Î‰ı ¿ı ÿÏfl›Î‹Î_
Õ>⁄¿Ì ·√Ή‰Ì ±ı ÁÎ√flÁËı· ¿fl‰Î …ı‰_ ÁË… »ı. ‰ÎV÷ω¿÷Î Ωı ¿ı …\ÿÌ »ı. ÿÏfl›Î‹Î_ ¨ÕÌ Õ>⁄¿Ì ·√Ή‰Îfi_ ¿Î‹ ‹˘÷ ÁÎ◊ı ¬ı·‰Î …ı‰_ »ı

Àfi ‰…fi ‘flΉ÷Î ‹ËοΛ ±‰¿Î ‹◊¿fiÎ ⁄Î_‘¿Î‹fiÌ
Œfl÷ı 350 Ï¿·˘‹ÌÀfl ¨«Ì ¤˛‹HοZÎ΋Î_
±fiı ’»Ì ÷ıfiÌ fl˘g…ÿÌ «¿ÎÁHÎÌfiÌ, ±ıÀ·ı ≠I›ı¿ ÿı ±ı
eÀ⁄˘·fiÎ_ ⁄ı ‹ıÿÎfi˘ …ı‰Õ<_ ±‰¿Î ‹◊¿ ⁄Î_‘‰Îfi_ øÎ_Ï÷¿ÎflÌ
¿Î›˝ ‹ÎÀı ’˘÷ÎfiÎ …ı ÁÎËÏÁ¿˘fiı ‰ÌHÎÌ«Ò_ÀÌfiı ’Á_ÿ ¿flı ÷ı±˘
»÷Î_ Ωı¬‹Ì ¿Î›˝ Ëη «Î·Ì flèÎ_ »ı. ⁄Î_‘¿Î‹ ‹ÎÀı ±‹ıÏfl¿Î
±I›_÷ ¬_÷Ì·Î, fiÌÕfl ÷ı‹… ¬Õ÷· ˢ‰Î Ωı≥±ı.”
’˘÷ÎfiÎ_ V’ıÁ ÂÀ· ¶ÎflÎ ±ı¿ ’»Ì ±ı¿ ¿flÌfiı Àfi⁄_‘ (ÿflı¿
±‹ıÏfl¿Î±ı Á·ÎË ÷˘ ΩHÎı ÁÎ«Ì ±Î’Ì, »÷Î_ Ï⁄˛ÀfifiÎ
Œıflı ⁄ı Àfi) ÁΑfiÁ΋√˛Ì ±_÷ÏflZ΋Î_ ‹˘¿·ı ±ı ’»Ì I›Î_
±ı¿ ωiÎÎfi Á΋ϛ¿ı ÷ıfiÌ Á΋ı ‰Î_‘˘ ∂ÃÎT›˘. ±‹ıÏfl¿fi
÷ˆfiÎ÷ ±_÷ÏflZΛÎhÎÌ ÁÎËÏÁ¿˘ ‰ÎflÎ ≠‹ÎHÎı ÷ıfi_ ‹Î‚¬_
Á_V◊Î fiÎÁÎfiı ÷ıHÎı ›Îÿ ±’Ή÷Î ·A›_ ¿ı, “ÿÏfi›ÎfiÌ Á˙◊Ì
⁄Î_‘ı »ı. ±Î ¿Î‹ ¤Îflı ‘Ìfl… ±fiı «˘¿ÁÎ≥fi_ »ı. M≤J‰Ì
Ωı¬‹Ì ÕuÒÏÀ ±‰¿Î ‹◊¿fiÎ ⁄Î_‘¿Î‹fiÌ ±◊‰Î ‹Î‰…÷fiÌ
’fl◊Ì ’ˢӫÎՉ΋Î_ ±Î‰ı·˘ ±¿ı¿ ’ÒflΩı ⁄flÎ⁄fl ÷’ÎV›Î
fi◊Ì. µkÎfl Á‹ƒfiÎ ÷ı·¿>‰Îfi_ ±fiı I›Î_ Á‹ƒfiÎ ±_‘ÎflÎC΢fl
⁄Îÿ ÷ıfiı Ïfi›÷ V◊Îfiı …Õ‰˘, ΩıÕÎHÎ ◊›Î ⁄Îÿ ÷ıfiÌ «¿ÎÁHÎÌ
¿fl‰Ì, fl¬ı @›Î_› fiÎfiÌ‹˘ÀÌ ±Î ‹fl∞‰˘ ÕÎ≥ω_√fiÎ ±Î‘Ïfi¿ ’˘Âο‹Î_ ÁF… ◊›˘ »ı, ÷˘ ’HÎ Õ>⁄¿Ì ‹Î›Î˝ ⁄Îÿ ÷ıfiÌ Á·Î‹÷Ìfi˘ ¿˘≥ ¤fl˘Á˘ fiÏË
¬Î‹Ì flËÌ …‰Î ’Î‹Ì Ë˘› ÷˘
÷ıfiı Á‘ÎflÌ ·ı‰Ì ‰√ıflı ¿Î›˘˝
¿<‚÷Î ‹Î√Ì ·ı ÷ı‰Î »ı. ±Î
¿Î›˘˝ ’λΠ⁄Ω‰‰ÎfiÎ ¬S·Î
±_÷ÏflZ΋Î_ ¿ı F›Î_ ÂÒL›Î‰¿ÎÂ
ÏÁ‰Î› ¿o≥ fi◊Ì. À>_¿‹Î_, V’ıÁ
VÀı  fifi˘ ±‰¿ÎÂÌ ‹Î_ « Õ˘
÷ˆ › Îfl ¿fl‰ÎfiÎ ¿Î›˝ ‹ Î_
Ωı ¬ ‹fi˘ ’Îfl fi◊Ì. ±Î
‹ËοΛ ⁄Î_‘¿Î‹ ËÎ◊ ‘flΛ_
I›Îflı
±‰¿Î›ÎhÎÌ
ÁÎËÏÁ¿˘fiÌ ’Á_ÿ√Ì ¿fl÷Ì
‰¬÷ı ±ıÀ·ı … ±‹ıÏfl¿Î±ı
÷ıfiÎ ÁÎ◊Ì ÿı¢fiı …HÎÎT›_ Ë÷_
¿ı, “ÿÏfi›ÎfiÌ Á˙◊Ì Ωı¬‹Ì
ÕuÒÏÀ ˢ› ÷˘ ±ı ÁÎÕÎ «ÎflÁ˘

M≤J‰ÌfiÌ

fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ

á

21

dff[tfgf[ 5f0sfztff dfzGjff

«ıg¿√ ¿fl÷Î flËı »ı. ›Î_Ïhο ¬flÎ⁄Ì …HÎΛ I›Î_ ±˘Ωfl˘ ‰Õı
÷ıfi˘ fỉıÕ˘ ·Î‰ı »ı. ÿÏfl›Î≥ ZÎÎfl‹Î_ ¬‰Î›ı·Î ’ÎÀÛ˚Áfiı
⁄ÿ·ı »ı. ‰ı„SÕo√ ’HÎ ¿flı »ı. ±Î ¿Î›˝‹Î_ Ωı¬‹ ¿ıÀ·_ ÷ıfi˘
A›Î· Œ@÷ ⁄ı ‰Î@›˘ ¶ÎflÎ ±Î’Ì Â¿Î› ÷ı‹ »ı —
µkÎfl Á‹ƒfiÎ ⁄Ë ¨ÕÎ ’ÎHÎÌ‹Î_ ›Î_Ïhο ‹Î‰…÷fi_ ±fiı
‹flÎQ‹÷fi_ ¿Î‹ ⁄Ω‰÷Î ÿflı¿ ‹fl∞‰Îfiı ‰WÎı˝ ÿËÎÕı
75,000 ◊Ì 1,00,000 ’εLÕ Á‘Ìfi˘ (±ÎÂflı wÏ’›Î
60 ·Î¬◊Ì 1 ¿fl˘Õfi˘) ’√Îfl ±’Λ »ı. ⁄Ì∞ ÷flŒ ±I›Îfl
Á‘Ì‹Î_ Á˘±ı¿ …ıÀ·Î ‹fl∞‰Î±˘
Œfl… ÿflQ›Îfi ‹Î›Î˝ √›Î »ı.
Ωı¬‹fi˘ ‰‘ V’WÀ A›Î· ‹‚ı
±ı ‹ÎÀı hÎÌ…\_ ‰Î@› ’HÎ ‰Î_«˘ — ¿˘≥
‹fl∞‰Îfiı fiÁÌ⁄Ωı√ı ‹˘÷ ¤fl¬Ì
fi Ω› ÷˘ ‹Ëk΋ ’Î_ h ÎÌÁ ¿ı
«Î·ÌÁ‹ı ‰Êı˝ ÷ıHÎı ÏflÀΛfl ◊‰_ ’Õı
»ı, ¿ÎflHÎ ¿ı ±ı¿‘ÎflÌ ÂÎflÌÏfl¿ ›Î÷fiÎ
‰ıÃuÎ ⁄Îÿ ÷ıfi_ V‰ÎVJ› I›Î_ Á‘Ì‹Î_
÷tfi ¿◊‚Ì √› _ ˢ› »ı ±fiı
∞‰fifiÎ_ flèÎÎ_ÁèÎÎ_ ‰Ê˘˝‹Î_ ÷ı ’W¿‚
flÌ⁄Λ ’HÎ »ı.
±Î ‰Hνfifi˘ À>_¿ ÁÎfl ⁄Ë ωϫhÎ
±fiı ωfl˘‘ΤÎÁ …ı ‰ ˘ »ı .
ÂÒL›Î‰¿Î‰΂Π±_÷ÏflZ΋Î_ ËΩfl˘
µkÎfl Á‹ƒfiÎ ¨ÕÎ ÷Ï‚›ı ÷ı·¿>‰ÎfiÎ ‹Î‚¬Îfi_ Á‰ı˝ZÎHÎ ¿flÌ flËı·˘ ÁÎËÏÁ¿ ‹fl∞‰˘
Ï¿·˘‹ÌÀfl ÿÒfl ’ˢӫÌfiı ‹ÎHÎÁ Œ@÷
’˘÷ÎfiÎ V’ıÁ ÁÒÀfiÎ ≠÷Î’ı «_ƒ ’fl ÁËı·Î≥◊Ì ¿·Î¿˘ Á‘Ì
’ÎHÎÌ‹Î_ Õ>⁄¿Ì ‹ÎflÌ ÿflfl˘… ±Îà ¿·Î¿ ‰Ì÷Ή‰Î ±ı
ËflÌŒflÌ Â¿ı »ı, F›Îflı ÕÎ≥ω_√ ÁÒÀ ’ËıflÌfiı ±_÷ÏflZÎfiÌ
‰ÎV÷‰‹Î_ …√÷fi_ Á˙◊Ì Ωı¬‹Ì ¿Î‹ »ı. ÂÎflÌÏfl¿ ¿WÀfiÌ
ωw© ÏÿÂ΋Î_ ±ıÀ·ı ¿ı ÿÏfl›Î‹Î_ ◊˘Õο Á˘ ‹ÌÀflfi˘ ≠‰ÎÁ
º„WÀ±ı …⁄fl…V÷ ’HÎ ¬w_. ±_ÿÎ…ı 5,20,000 «˘flÁ
÷˘ ÷ıfiÎ ‹ÎÀı ⁄Ë ◊›˘. ‰‘ ¨Õı ’ˢӫ‰_ ˢ› ÷˘ ⁄ıÏ◊V¿ÎŒ
Ï¿·˘‹ÌÀflfiÎ µkÎfl Á‹ƒ‹Î_ ÷Ï‚›Î fiÌ«ı ¿fl˘Õ˘ Àfi ¬Ïfi…
…ı‰_ ¬ÎÁ ‰ÎËfi ÷ıHÎı ‰Î’fl‰_ flèÎ_.
÷ı·fi˘ ±fiı ±⁄Ωı CÎfi ŒÌÀ ¿<ÿfl÷Ì √ıÁfi˘ ¤_ÕÎfl »ı, …ıfiı
ÕÎ≥ω_√fiÎ ‹A› ⁄ı ≠¿Îfl˘ »ı — ±ı¿fiı „V¿fi ÕÎ≥ω_√
⁄ËÎfl ¿Îœ‰Î ‹ÎÀı ’˘H΢Á˘ …ıÀ·Î ‹ËοΛ ÷ı·¿>‰Î Ãıfl Ãıfl
¿Ëı »ı F›Îflı, ⁄ÌΩı ≠¿Îfl V¿>⁄Î ÕÎ≥ω_√ ÷flÌ¿ı ±˘‚¬Î›
⁄Î_‘‰Î‹Î_ ±ÎT›Î »ı. ⁄‘_ ‹‚Ìfiı 200 ±ıÏŒ· ÀΉfl ⁄Î_‘Ì
»ı. „V¿fi ÕÎ≥ω_√fiÎ ÷˘ fi΋‹Î_ … “„V¿fi” ÂOÿ flËı·˘ »ı,
¿Λ ±ıÀ·_ ’˘·Îÿ ÷ı‹Î_ ‰’flΛ_ »ı. ’Î≥’·Î≥fi˘fi_ Á_¿<·
±ıÀ·ı ÁËı…ı ±À¿‚ ¿flÌ Â¿Î› ¿ı ÷ıfiÎ ‹ÎÀı ¬ÎÁ ’˘Âο
’HÎ √…⁄ »ı. Á˙◊Ì ·Î_⁄Ì ’Î≥’·Î≥fi Á‹ƒfiÎ ÷Ï‚›ı
…wflÌ fi◊Ì. ÁΑfi˘ ’HÎ ⁄Ë ±˘»Î_ Ωı≥±ı. ‰ÎV÷‰‹Î_ ‹ÎV¿,
Á‚_√ 418 Ï¿·˘‹ÌÀfl Á‘Ì ’◊flΛ »ı. Á˙◊Ì ¨ÕÌ
Vfi˘¿ı˝· ±fiı ÏŒfi ±ı‹ √HÎÌfiı Œ@÷ hÎHÎ ÁΑfi˘ Ωı≥±ı.
’Î≥’·Î≥fi 162 ‹ÌÀfl fiÌ«ı ±Î‰ı·Ì »ı. Á˙◊Ì ¨Õ<_ ÂÎfl¿Î‹
ÕÎ≥ω_√fiÌ Ï‰ÂıWÎ ÷η̋ ·ı‰Îfi˘› ≠ffi fiÏË. ’√‹Î_
‰‚Ì 730 ‹ÌÀflfiÎ √Ëfi ÷Ï‚›ı ¿fl‰Î‹Î_ ±Î‰ı »ı. ±Î
flO⁄Ïfl›Î ÏŒfi, «ËıflÎ ’fl ŒÌÀ˘ŒÌÀ ⁄ıÁ÷˘ ¿Î«fi˘ ‹ÎV¿
Ω÷fiÎ Á‹ƒ‹_◊fi‹Î_ ⁄Ë ‹˘À˘ ¬÷fl˘ ˢ› ÷˘ ±ı ≠ÿÒÊHÎfi˘,
±fiı ‹˘Ó ¶ÎflÎ rÎÁ ·ı‰Î ‹ÎÀı ’˘·Ì Vfi˘¿ı˝· ÀuÒ⁄ ’Ëı›Î˝
¿ı‹ ¿ı ¬Ïfi… ÷ı·fi_ ·Ì¿ı… Á‹ƒV≤„WÀfiı ’Λ‹Î· ¿flÌ fiάı.
⁄Îÿ ‹fl∞‰˘ (±◊‰Î ÷˘ √‹ı ÷ı ¿<‚ ÷fl‰ˆ›˘) Á‹ƒÁ’ÎÀÌ
ÿÎ.÷. 1977‹Î_ ±ËŸfiÎ ±ı¿ ÷ı·¿>‰ÎfiÎ ±Î‰flHÎfi_ ÁÌ·
’fl ±ı¿‘Λ˘˝ »Î÷̤fl ÷›Î˝ ¿flı »ı. Ë·ıÁÎfi_ ¿Î‹ ±Î’÷Ì
÷ÒÀÌ √›_ I›Îflı 20 ¿fl˘Õ ⁄ıfl· ’ıÀˇ˘Ï·›‹ œ˘‚Λ_ Ë÷_.
ÏŒfi ‰Õı ’ÎHÎÌfiı ‰Îfl_‰Îfl ‘y˘ ‹ÎflÌ ÷ı ±Î√‚ ÷flŒ ’Â
µkÎfl Á‹ƒ‹Î_ ±ıÀ·ı … ÁıÓ¿Õ˘ ‹fl∞‰Î±˘ ±ÎÃ-±ÎÃ
‹ı‚‰ı »ı. Á΋ıfiÎ ’Îfiı flı¬Î_¿fi‹Î_ ⁄÷ÎT›_ »ı ÷ı‹ ±Î_¬˘
¿·Î¿fiÌ ’Î‚Ì ‹…⁄ «˘‰ÌÁı ¿·Î¿ ±LÕfl‰Î"Àfl Á_¿<·fi_
÷Ï‚›ı Ï⁄»Î‰ı·Ì ÁıÓ¿Õ˘ Ï¿·˘‹ÌÀfl ·Î_⁄Ì ’Î≥’·Î≥fi˘fi_
fl˘…ıfl˘… «ıÏ¿o√ ¿fl÷Î 900 fifl⁄_¿Î ‹fl∞‰Î±˘ ÷ıfiÎ ¿fl÷Î_
±fiı¿√HÎÌ ‰‘ Ωı¬‹Ì ÕuÒÏÀ ⁄Ω‰ı »ı. ÷˘ŒÎfiÌ Á‹ƒ‹Î_
÷ı‹HÎı ’ΛΠfiÎ¬Ì ’ıÀ˘ˇ Ï·›‹fiÎ ±fiı¿ ÷˘g÷√ ¿>‰Îfi_ ⁄Î_‘¿Î‹
¿›* ÷ı‹… ±Ï÷› ·Î_⁄Ì ’Î≥’·Î≥fi˘fi_ fiıÀ‰¿Û √˘ÃT›_ ±ı
’HÎ ‹Îfi‰ ÷‰Îfl̬fi_ ±ΩıÕ ’flÎø‹ »ı. ±ÎfiÌ ÷·fi΋Î_
±‰¿Î ‹◊¿fi_ «HÎ÷fl ¿fl‰_ ±ı ’˛‹ÎH΋Î_ ÁËı·_ ¿Î›˝ »ı.”
±Î Á΋ϛ¿ı ÷tfi ÁÎ«Ì ‰Î÷ ·¬Ì. µkÎfl Á‹ƒfiÎ ¨ÕÎ

22 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

dff[tfgf[ 5f0sfztff dfzGjff

…‚Á’ÎÀÌ fiÌ«ı
ˢ›, ‹ÎÀı ÷Ï‚›Îfi_
ºU› Ωı ÷ Ì ‰¬÷ı
≠¿ÎÂfi_ ‰ø̤‰fi
¿ı ’flΉ÷˝fi ωZÎı’
’ÎÕ÷ _
fi◊Ì.
÷Ï‚›Îfi˘ ÁÌfi
«˘A¬˘ ÿı¬Î› »ı.
Áı „ LÀ‹ÌÀflı 1.05 Ï¿·˘√˛ Î ‹ »ı . Áÿ˚ ˚ ¤ ÎB›ı ¿< ÿ fl÷ı
ÿÏfl›Î≥ Â_¬·Î, ’fl‰Î‚Î, Ï{_CÎÎ, Á‹ƒÌ ‰Îÿ‚Ì, fl_√⁄ıfl_√Ì
‹Îfi‰ÂflÌfl‹Î_ ±Î_÷Ïfl¿ ÿ⁄ÎHÎ ±ıÀ·_ … flÎA›_ »ı, ‹ÎÀı
‹Î»·Ì±˘ ‰√ıflıfi_ ∞‰_÷ Á_√˛Ëη› Ωı‰Î ‹‚ı »ı. ±Î ÁËı·
±Î’HÎfiı ÷ı ¤ŸÁfi˘ ±fi¤‰ ◊÷˘ fi◊Ì. ’fl_÷ ‹fl∞‰˘
ÿflQ›Îfi ‹fl∞‰ÎfiÌ ’˘·Ì Vfi˘¿ı˝· ÀuÒ⁄fi˘ ¬S·˘ »ıÕ˘
’ÎHÎÌ‹Î_ ÿÁ ‹ÌÀfl fiÌ«ı Ω›, ±ıÀ·ı ÷ıfiÎ ÂflÌfl ’flfi_ ÿ⁄ÎHÎ
’ıÏflV¿˘’fiÌ ‹ÎŒ¿ ⁄ËÎfl flËı »ı, ±ıÀ·ı rÎÁ˘E»˚‰ÎÁ ‹ÎÀı
⁄ı‰ÕΛ »ı. ±ı¿ «˘flÁ Áı„LÀ‹ÌÀflı 1.05 Ï¿·˘√˛Î‹fiı ⁄ÿ·ı
÷ı ’˘÷ÎfiÎ ‹˘œÎ ¶ÎflÎ ⁄ÎèΠˉÎfiı Áfl‚÷Î◊Ì ¬ıÓ«Ì Â¿ı »ı.
2.10 Ï¿·˘√˛Î‹ …ıÀ·_ ◊Λ »ı. ¨ÕÎ≥‹Î_ ⁄ÌΩ ÿÁ ‹ÌÀflfiÎı
µE»˚‰ÎÁfiÌ Ë‰Î fiο ‰ÎÀı fiÌ¿‚Ì «ËıflÎ ±fiı ‹ÎV¿ ‰E«ı
‰‘Îfl˘ ◊Λ I›Îflı ÿ⁄ÎHÎ ±ı … Œ˘Q›˝·Î ‹…⁄ hÎHÎ √b_
ÿ⁄ÎHÎ’Ò‰˝¿ …B›Î ¿fl÷Ì ‰¬÷˘‰¬÷ Ïfi¿Î· ’΋ı »ı. ±ı¿Îÿ
⁄fiı. ±ı ’»ÌfiÎ ⁄ÌΩ ÿÁ ‹ÌÀflı (¿<· 30 ‹ÌÀflı) «Îfl √b_
fi‰Î ≠¿Îflfi˘ ¿·fld· Â_¬ fi…flı «Õı ›Î ÷˘ ’fl‰Î‚Îfi˘
¿·Î¿ÚÏ÷ …ı‰˘ fi‹Òfi˘ ÿı¬Î› ¿ı ÷fl÷ ‹fl∞‰˘
’˘÷ÎfiÎ_ ŒıÓŒÁÎ_‹Î_ Á΋ÀÌ Ë‰Î ¤flÌfiı Õ>⁄¿Ì
·√Ήı »ı. Áÿ˚¤ÎB›ı ¿ıÀ·Ì¿ ˉΠVfi˘¿ı˝·
ÀuÒ⁄‹Î_ ’HΠˢ› »ı, …ı Á‹ƒfiÎ ’ÎHÎÌfiı ±_ÿfl
≠‰ı‰Πÿı÷Ì fi◊Ì. ±Î Õ>⁄¿Ìfi_ … ¬w_ fi΋
„V¿fi ÕÎ≥ω_√. ‹fl∞‰˘ ’»Ì ÷˘ …ıÀ·˘ Á‹›
’˘÷Îfi˘ rÎÁ fl˘¿Ì ¿ı ±ıÀ·Î ‰¬÷ ‹ÎÀı ±ı
’˘÷ı ¬flÎ ±◊˝‹Î_ ‹fl∞‰˘.
‹ÎHÎÁ ¿ıÀ·˘ Á‹› ’˘÷Îfi˘ rÎÁ fl˘¿Ì ¿ı
÷ıfi˘ «˘yÁ ±Î_¿Õ˘ ÷˘ ’ÎÕ‰˘ ‹U¿ı·, »÷Î_
·ıÀıVÀ ‰SÕÛ-flı¿˘ÕÛ »ı 17 Ï‹ÏfiÀ ±fiı 4
Áı¿LÕfi˘ »ı. ±ıÏ’˛· 30, 2008fiÎ fl˘… ±ı
flı ¿ ˘ÕÛ ±‹ı Ï fl¿ÎfiÎ Õı Ï ‰Õ O·ı ≥ fi fi΋fiÎ
≠ÎHÎΛ΋ «ı„Q’±fiı fi˘Ó‘ÎT›˘. (…\±˘, “ÁŒÎflÌ”
±_¿ fi_. 169). Á‹ƒfiı ⁄ÿ·ı ’ÎHÎÌ◊Ì »·˘»·
¤flı·Î ¿Î«fiÎ ⁄_‘ √˘‚΋Î_ …flΛ Ë·fi«·fi Á’ÎÀÌ ’fl ÷fl÷Î „V¿fi ÕÎ≥‰flfiı ¿˘”¿ ’fl‰Î‚΋Î_ flÁ ’Õu˘, ±ıÀ·ı f‰ÎÁ fl˘¿Ìfiı ÷ıHÎı I›Î_ Õ>⁄¿Ì ‹ÎflÌ
±ıÀ·ı ¿ı 4.20 Ï¿·˘√˛Î‹ ±fiı I›Îfl ⁄Îÿ 300 ‹ÌÀfl
¿›Î˝ ‰√fl ÷ı ’ÕÌ flè΢. ±·⁄kÎ, ±ı ’Ëı·Î_ O·ı≥fiı 23
fiÌ«ıfiÎ ÁÎ√fl’ıÀ΂‹Î_ ÷˘ 32 Ï¿·˘√˛Î‹. ±Î ¤ÌÊHÎ ÿ⁄ÎHÎ
Ï‹ÏfiÀ Á‘Ì fi›˘˝ ±Î"„@Á…fi rÎÁ‹Î_ ·Ì‘˘ Ë÷˘. ·˘ËÌ‹Î_
‹fl∞‰ÎfiÎ ÂflÌflfiı ≠I›ı¿ «˘flÁ Áı„LÀ‹ÌÀflı ·Î√ ’Õı, ‹ÎÀı
Â© ±Î"„@Á…fifi˘ ¿ıÀ·˘¿ ⁄Œfl VÀ˘¿ ÷ıHÎı Á_CÎflÌ flάı·˘,
±Î¬Î ÂflÌflfiı …HÎÎ÷_ ¿<· ÿ⁄ÎHΠˢ› ±_ÿÎ…ı 640 Àfi.
…ı ÷ıfiı ·Î_⁄Ì …‚Á‹ÎÏ‘ ÿflQ›Îfi ¿Î‹ ·ÎB›˘.
‰Î÷ @›Î_fiÌ @›Î_ ’Ë˘Ó«Ì ! µkÎfl Á‹ƒfiÎ ÁıÓ¿Õ˘ ‹fl∞‰Î±˘
ÕıÏ‰Õ O·ı≥fifiı Õ>⁄¿Ì⁄Î… ‹fl∞‰Î …ı‰_ ⁄Ë‹Îfi fi ±Î’Ì
±I›Îfl Á‘Ì‹Î_ ‹Î›Î˝ √›Î ÷ı‹Î_ ’»Ì ÂÌ fi‰Î≥ ?
¿Λ, ¿ÎflHÎ ¿ı rÎÁ fl˘¿Ì ¨ÕÎ Á‹ƒ‹Î_ ∂÷fl‰_ ÷ı ⁄_‘
¨ÕÌ Õ>⁄¿Ì ¬÷flfiο ¿ı‹ fỉÕı ÷ıfi_ ¬w_ ¿ÎflHÎ …\ÿÌ flÌ÷ı
√˘‚΋Î_ ’ÕÌ flËı‰Î ¿fl÷Î_ ÁΉ …\ÿÌ ‰Î÷ »ı. ¨ÕÎ≥ …ı‹
Á‹…‰Î …ı‰_ »ı. ±Î√Î‹Ì ’Îfiı ±Î’ı·˘ ‹Îfi‰ÂflÌflfi˘
‰‘ı ÷ı‹ ‹ÎHÎÁfiÎ ÂflÌfl ‹ÎÀı ±fiı¿ ≠¿ÎflfiÎ_ Ωı¬‹˘ ’ıÿÎ
ÕΛÎ√˛Î‹ ÷’ÎÁ˘. ÁŒıÿ ¤Î√ ≠‹ÎH΋Î_ ·√¤√ ’˘·Î
◊Λ »ı. fi_⁄fl ‰fi Ωı¬‹ ÷ıfiı …HÎÎ÷Î «˘÷flŒÌ ÿ⁄ÎHÎfi_ »ı.
±‰›‰˘fi˘ »ı. ‹A›I‰ı ŒıÓŒÁÎ_fi˘ ÷ı‹… ±Î_÷flÕÎ_fi˘ ÷ı‹Î_
Á‹ƒÁ’ÎÀÌ ’ÎÁıfiÎ ‰Î÷ΉflH΋Î_ ˉÎfi_ ÿ⁄ÎHÎ ≠I›ı¿ «˘flÁ
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

23

dff[tfgf[ 5f0sfztff dfzGjff

Á‹Î‰ı ◊Λ »ı. fiοfiÌ ⁄ı› ÷flŒ ÁÎ≥fiÁ
¿Ëı‰Î÷Î ÏËVÁ΋Î_ ’HÎ ◊˘Õ<¿_ ’˘·ÎHÎ »ı. ±ËŸ
ÿflı¿ Ãı¿ÎHÎı ‰‘ ¿ı ±˘»Ì ˉΠ»ı. ˉΠÁ¬÷
ÿ⁄ÎHÎ Ëı Á_¿˘«Î›, F›Îflı ’ÎHÎÌ ¿ÿÌ
Á_¿˘«Î÷_ fi◊Ì--±fiı ‹ÎÀı Á‹ƒ…‚ ’HÎ fiÏË.
±Î ’flV’fl …\ÿÎ √HΑ‹˘˝fi˘ ±◊˝ Áfl‚ »ı.
‹fl∞‰˘ Õ>⁄¿Ì ‹Îflı ±ı ’»Ì ÷ıfiÎ_ ŒıÓŒÁÎ_,
±Î_÷flÕÎ_, ÁÎ≥fiÁ ‰√ıflı‹Î_ flËı·Ì ˉÎ
«˘÷flŒÌ Á‹ƒ…‚fiÎ ÿ⁄ÎHÎ ‹…⁄ Á_¿˘«Î›
»ı. ’ÏflHÎ΋ Â_ ±Î‰ı ÷ı Á‹…‰Î ‹ÎÀı ±ı¿
ºWÀÎ_÷ ·≥±ı. ‹Îfi˘ ¿ı Á‹ƒÌ ‹˘÷Ì ±Î’fiÎfl
¿Î· »Ì’fiÌ Â˘‘‹Î_ ±ı¿ ‹fl∞‰˘ 30 ‹ÌÀfl
fiÌ«ı ¬_ÕÌ› »Î…·Ì ’fl …‰Î ‹Î√ı »ı. Õ>⁄¿Ì
‹Îfl÷Î ’Ëı·Î_ ÷ı ’˘÷ÎfiÎ_ ŒıÓŒÁÎ_fiı ÁÎÕÎ ’Î_«
·ÌÀfl ˉΠ‰Õı ’Òflı’ÒflÎ_ ¤flÌ ÿı »ı. (±ÎfiÎ
¿fl÷Î_ ‰‘ ’fl‰Ã˘ ¿ÿΫ Á‹Î› ’HÎ fiÏË).
ÿÏfl›Î‹Î_ I›Îfl ⁄Îÿ ‹fl∞‰˘ 30 ‹ÌÀfl fiÌ«ı
Ω› ÷˘ «Îfl √HÎÎ ÿ⁄ÎHÎ ‰E«ı ŒıÓŒÁÎ_ ÿ⁄Î÷Î_
±ı … ˉΠ1.5 ·ÌÀfl («˘◊Î ¤Î√fiÌ) …B›Î
fl˘¿ı - -±fiı ’»Ì ¬ ÿ ‹fl∞‰˘ Á¬÷
≠ıÂfl‰Î‚Ì Ë‰Îfiı fiο ‰ÎÀı fiÌ¿‚Ì …÷Ì fl˘¿Ì
¿ı ¬fl˘ ? ŒıÓŒÁÎ_fiÌ f·ıW‹I‰«Î ’fl ¤›_¿fl hÎÎÁ ‰Ì÷ı »ı.
»Î÷ÌfiÌ ⁄¬˘·‹Î_ ‰‚Ì xÿ› ‘⁄¿÷_ ˢ› »ı. ±Î_÷Ïfl¿
ˉÎfiÎ Á_¿˘«fifi_ ≠«_Õ ÿ⁄ÎHÎ ÷ıfiı ‰¬÷ …÷Î_ ¿Î›‹Ì
fi¿ÁÎfi ’ˢӫÎÕı »ı, ‹ÎÀı ¿Î· »Ì’fiı ’¿Õ‰Îfi˘ ‘_‘˘ ¿flfiÎflÎ
±Î‰Î Õ>⁄¿Ì⁄ÎΩı ·Î_⁄_ ∞‰÷Î fi◊Ì.
¨ÕÌ Õ>⁄¿Ì ŒıÓŒÁÎ_ ÷ı‹… xÿ› µ’flÎ_÷ ¿ÎfifiÎ ’ÕÿÎfiı›
‹ÎÃÌ ±Áfl ¿flı »ı--@›Îflı¿ ÷˘ ’fl‹ıfiLÀ ⁄ËıflΠÁ‘ÌfiÌ!
±Î ’Õÿ˘ …flÎ ÷¿·ÎÿÌ »ı. ⁄ËÎflfiÌ ÷◊Î ±_ÿflfiÌ Ë‰Îfi_
{Õ’Ì Õ>⁄¿Ì ‹Îfl‰Î ‹ı›˘·ı ’˘·ÎÿfiÌ Ï·N˚À ‰Î’flÌ, …ıfiÎ ’fl ‰ÌΩb_ ›_h΢ ŒÌÀ
¿flı·Î_ Ë÷Î_. ±ı¿ ›_hÎ ¨ÕÎ≥fi˘ ±Î_¿Õ˘ fi˘Ó‘÷_ Ë÷_

24 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

Á΋Á΋_ ÿ⁄ÎHÎ ÷ıfiÎ ‹ÎÀı Ëo‹ıÂÎ_ Áfl¬_
flËı‰_ Ωı≥±ı. ÿ⁄ÎHÎfi_ Á_÷·fi ˢ› I›Îflı
… ’Õÿ˘ ±‰Î…fiÎ_ ‹˘Ω_ {Ì·Ìfiı ¿o’ı »ı
±fiı ¿o’ÎflÌ ‹…⁄ ±Î’b_ iÎÎfi÷_hÎ ÷ı
±‰Î…fiı ÁÎ_¤‚ı »ı. Á‹…‰ÎfiÌ ‰Î÷ »ı ¿ı
…ı ’Õÿ˘ ‹E»flfi˘ fi∞‰˘ √HÎ√HÎÎÀ
{Ì·Ìfiı ’HÎ ¿o’Ì Â¿ı ÷ı ÿ⁄ÎHÎ ≠I›ı ÷˘
±I›_ ÷ Áı „ LÁÏÀ‰ ˢ›, ±ı À ·ı Õ> ⁄ ¿Ì
‰¬÷fi_ ⁄ıËÿ ≠ıÂfl ÷ıfiı Ωı÷Ωı÷΋Î_ ÷˘ÕÌ
fiάı. ±ı … flÌ÷ı ±Î_¬fiÎ fiÎ…^¿ Õ˘‚Î
’ÎHÎÌfiÎ Ëÿ’flÎ_÷ ÿÎ⁄fiı ÁËÌ Â¿÷Î fi◊Ì.
±_ÿflfiÌ ÁÒZ‹ fl@÷‰ÎÏËfi̱˘ ŒÎÀÌ ’Õı »ı.
±Î◊Ì CÎHÎÎ Õ>⁄¿Ì⁄ÎΩı ⁄ı› Õ˘‚Îfiı Á_’ÒHν
flÌ÷ı ±Î‰flÌ ·ı÷Î ÕÎ⁄·Î …ı‰Î ¬ÎÁ
⁄fiΉÀfiÎ ¿˘LÀı@À ·ıLÁ ’Ëıflı »ı. ωÂıÊ
÷¿ıÿÎflÌ ‹ÎÀı fiÁ¿˘flÎ_fiı „V≠_√-„@·’ ‰Õı
⁄_‘ ¿flÌ ÿı »ı. ±Î ¿Î‚∞ ÷˘ ±Ïfi‰Î›˝ »ı,
fiÏË÷fl rÎÁ‹Î_ ·Ì‘ı·Ì ˉΠ‘flÎfl fiÌ¿‚Ì
√›Î ⁄Îÿ ŒıŒÓ ÁÎ_ ±ı‰Î_ ÷˘ «Ì‹‚Λ ¿ı Ëo‹Â
ı
‹ÎÀı ±ı ‘‹HÎ ⁄_‘ ◊Λ.
„V¿fi ÕÎ≥ω_√fiÎ_ Ωı¬‹˘fi_ Ï·VÀ ±ÎÀ·_
·Î_⁄_ ˢ‰Î »÷Î_ ÷ıfiÌ ±ˆÁÌ ÷ˆÁÌ ¿flfiÎflÎ ÁÎËÏÁ¿˘ ’HÎ
±˘»Î fi◊Ì. Á‹ƒfiÎ ’ıÀ΂‹Î_ ‹˘÷ ÁÎ◊ı ËÎ◊ Ï‹·ÎT›Î
⁄Îÿ Á’ÎÀÌ ’fl ∞‰÷Î ’λΠŒfl‰_ ±ı … ÷ı‹fi˘ ¢¬,
±ıÀ·ı ’»Ì Ωı¬‹˘fiı ÷ı±˘ …flΛ √HοÎfl÷Î fi◊Ì. ≥ÀÎÏ·fiÎ
¿Î_ÃÎ fi∞¿ ±ı‰˘ … ±ı¿ ÁÎËÏÁ¿ ¡ıL« ‹fl∞‰˘ Ω¿Ì ‹ı›˘·
fi‰ıQ⁄fl 9, 1973fiÌ ⁄’˘flı Á‹ƒ‹Î_ ∂÷›˘˝. ‹ÎhÎ ŒıÓŒÁÎ_‹Î_
¤flı·Ì ˉΠ‰Õı ¿Î‹ «·Î‰‰Îfi_ Ë÷_, ‹ÎÀı ‰‘ Á‹› fi
⁄√Õı ±ıÀ·Î ¬Î÷fl ’˘·ÎÿfiÌ {Õ’Ì Ï·N˚À ÷ıHÎı ‰Î’flÌ.
Ï·N˚À ÷ıfiÎ M·Îfi ±fiÁÎfl 86 ‹ÌÀfl fiÌ«ı ±À¿Ì, F›Î_
‹ı›˘·ı ÿfl «˘flÁ Áı„LÀ‹ÌÀflı 9.3 Ï¿·˘√˛Î‹fi_ ¤›_¿fl ÿ⁄ÎHÎ
±fi¤T›_. »Î÷ÌfiÌ ⁄¬˘·‹Î_ xÿ› ’HÎ ±ı‰_ ¤ŸÁΛ_ ¿ı
‘⁄¿ÎflÎ ’«ÎÁ À¿Î CÎÀÌfiı ≠I›ı¿ Ï‹ÏfiÀı 36 ◊›Î. Ï·N˚ÀfiÎ
M·ıÀŒ˘‹˝ ÁÎ◊ı ŒÌÀ ¿fl‰Î‹Î_ ±Î‰ı·Î_ ÷⁄Ì⁄Ì ÁΑfi˘±ı ÷ıfiÎ
O·Õ ≠ıÂflfiı ¬÷flfiο flÌ÷ı CÎÀ÷_ ⁄÷ÎT›._ ±Î‹ »÷Î_ ·√¤√
±œÌ Ï‹ÏfiÀ ’»Ì Ω¿Ì ‹ı›˘· Á’ÎÀÌ ’fl ∞‰÷˘ ’λ˘
Œ›˘˝. 1968‹Î_ fl˘⁄ÀÛ ø˘NÀ fi΋fiÎ ±‹ıÏfl¿fi ‹fl∞‰Î±ı
⁄Ë΋ΠÀÎ’ ’ÎÁı fi˘Ó‘Ήı·Î 73 ‹ÌÀflfiÎ ‰SÕÛ flı¿˘ÕÛfiı ÷ıHÎı
@›Î_› {Î_¬˘ ’ÎÕÌ ÿÌ‘˘.
‹ı›˘·fiÌ ÏÁÏ©fi_ flËV› ÷ıfiÎ ¿Ëı‰Î ≠‹ÎHÎı ±ıÀ·_ ¿ı ‰Ê˘˝
◊›ı ÷ı ›˘√ÎÁfi˘ ¿fl÷˘ Ë÷˘. ≠ÎHÎΛ΋fiÎ Ωıflı ·Î_⁄˘ Á‹›
rÎÁ fl˘¿‰Îı ±ı ÷ıfiÎ ‹ÎÀı ÁË… ‰Î÷ Ë÷Ì. Õ>⁄¿Ì ‹Îfl÷Î

dff[tfgf[ 5f0sfztff dfzGjff

’Ëı·Î_ ÷ı fi˙¿ÎfiÎ ÷Ò÷¿ ’fl ±Õ‘˘ ¿·Î¿ …wflÌ
gff[8af}sdff+ gff[+wfl ,ff[
±ÎÁfi˘ ¿fl‰Îfi _ ’HÎ «Ò @ ›˘ fiÏË. ’ο˘
±ÎI‹Ï‰rÎÁ ±fiı ‹fi˘⁄‚ ΩB›Î ’»Ì … ÷ı á ¤Îfl÷Ì› fi˙¿Îÿ‚‹Î_ ’HÎ 2,000 ÷η̋⁄© ±fiı ⁄ËÎÿfl ‹fl∞‰Î±˘fiÌ
Á‹ƒ‹Î_ ∂÷›˘˝. ±·⁄kÎ, ‹ı›˘· Ï⁄«Îfl˘ ‹Ïflfi ¿‹ÎLÕ˘ Œ˘Á˝ fi΋fiÌ ¬ÎÁ À<¿ÕÌ »ı.
¿‹fiÁÌ⁄, ¿ı‹ ¿ı ÷ıHÎı ’ÎHÎÌ‹Î_ V◊Î’ı·˘ ±Î Ωı¬‹Ì ¿ÎflÏ¿ÿa ±’fiΉ‰Î ‹Î√÷Î
ωrωø‹ ⁄Ì…ı … ‰Êı ˝ ’ÎHÎÌ‹Î_ √›˘. ’˘·ÎÿÌ ‹fi˘⁄‚fiÎ ›‰Îfi˘ ‹ÎÀı ¿˘Ï«fi ¬Î÷ı
≥ÀÎÏ·fiÎ ±ıL{˘ ‹Î›˘L¿Î˝ fi΋fiÎ ‹fl∞‰Î±ı fiı‰· ÕÎ≥ω_√ V¿>·‹Î_ ¬ÎÁ ±P›ÎÁø‹ «Î·ı
ÁMÀıQ⁄fl 27, 1974fiÎ fl˘… 87 ‹ÌÀfl ¨ÕÌ »ı. ÀÎ≥‹-N›Ò{‰Î‚˘ ⁄Îvÿ ÂhÎ ›©…ËÎ…fiÎ
Õ>⁄¿Ì „V¿fi ÕÎ≥ω_√ ÷flÌ¿ı ±ıÀ·ı ¿ı rÎÁ ÷Ï‚›ı ŒÌÀ ¿fl‰˘, ËÎ’Ò˝fi ¿Ëı‰Î÷Î ¤Î·Î ‰Õı
fl˘¿Ìfiı ‹ÎflÌ ÿı¬ÎÕÌ. ÁflÁÎ≥ Œ@÷ 1 ‹ÌÀflfiÌ ! Á«˘À ÏfiÂÎfi ·ı‰_, …‚Á’ÎÀÌ fiÌ«ı ÷fl÷Ì
Õ>⁄¿Ì ‹Î›Î˝ ⁄Îÿ ‹Î›˘L¿Î˝ Á’ÎÀÌ ’fl ±ÎT›˘ Áfl_√˘fi˘ ’k΢ ·√Ή‰˘, Á⁄‹ÏflfifiÎ ±fiı
I›Îflı ⁄ı¤Îfi ±‰V◊΋Î_ Ë÷˘. fiÎÕÌ ‹_ÿ «Î·÷Ì …ËÎ…fiÎ ≠˘’ı·flfi_ Á‹Îfl¿Î‹ ¿fl‰_ ‰√ıflı
Ë÷Ì ±fiı ÂflÌfl ¬Ò⁄ ±yÕ Ë÷_. ±Î‹ »÷Î_ ÷η̋ ‹ı‚T›Î ⁄Îÿ µkÎÌHν ◊÷Î_ µ‹ıÿ‰Îflfiı
÷ı ∞‰÷˘ flè΢, ±ıÀ·ı “Ï√fiıÁ ⁄Ò¿ ±Î˜Œ ÁÌ. ÕÌ.fi_ („@·›flLÁ ÕÎ≥‰flfi_) ÁÏÀ˝ÏŒ¿ıÀ
±’Λ »ı.
flı¿˘Õ˝{”‹Î_ ÷ıfiı V◊Îfi ‹Y›_.
rÎÁ fl˘¿Ìfiı Õ>⁄¿Ì ·√Ή‰Î‹Î_ ‹˘ÀÌ Á‹V›Î á ±Î’HÎÎ ÁÌ. ÕÌ. ‹fl∞‰Î±˘ Œ@÷ fi˙¿Îÿ‚
ˢ› ÷˘ Á‹›fiÌ, ¿ÎflHÎ ¿ı ±‹¿ Ï·Ï‹À ¿fl÷Î_ ‹ÎÀı ¿Î‹√ÌflÌ ⁄Ω‰ı »ı ±ı‰_ fi◊Ì. ‹_⁄≥,
‰‘ {Õ’ı ¨Õı …‰Î› fiÏË. ±√ε Ωı›_ ÷ı‹ ¿˘Ï«fi, ωÂάΒ|fi‹ ±fiı ÏÿSËÌ ±ı‹ «Îfl
ÿfl 10 ‹ÌÀflı ÂflÌfl ’fl …HÎÎ÷Î ’ÎHÎÌfiÎ ÂËıfl˘‹Î_ ‰ËıӫΛı·Ì ÁÌ. ÕÌ. À<¿ÕÌfiÎ ÁP›˘
ÿ⁄ÎH΋Î_ 1.05 Ï¿·˘√˛Î‹fi˘ ‰‘Îfl˘ ◊Λ »ı. √‹ı ÷ı ¿À˘¿ÀÌfiı ’Ë˘Ó«Ì ‰‚‰Î ÷ˆ›Îfl flËı »ı.
±Î ‰‘ı·Î ÿ⁄ÎHÎ Á΋ı Àı‰Î÷Î_ ÂflÌflfiı ◊˘ÕÌ¿ 1982fiÎ ±ı Ï Â±ÎÕ fl‹÷˘IÁ‰ ‰¬÷ı
‰Îfl ·Î√ı »ı, ‹ÎÀı ÷ıfiı ±ıÀ·˘ Á‹› ±Î’‰˘ ÏÿSËÌ‹Î_ fi‰Î ⁄_‘Λı·Î ÷η¿À˘flÎ „V‰Ï‹_√
Ωı≥±ı. ¨ÕÌ ÕÎ≥‰ ‹Î›Î˝ ⁄Îÿ µ’fl ’λΠ’Ò·fiı V‰E» ’ÎHÎÌ ‰Õı ¤›Î˝ ⁄Îÿ ÷ıfiÎ ‰…fifiı ·Ì‘ı ÀÎ≥SÁ ⁄ıÁÌ …‰Î ‹Î_ÕÌ I›Îflı
±Î‰÷Ì ‰¬÷ı ’HÎ ÂflÌfl ±ı … ø‹‹Î_ CÎÀ÷Î fi˙¿Îÿ‚fiÎ ±Î‰Î √˘÷ά˘fl˘fiı ›Îÿ ¿fl‰Î‹Î_ ±ÎT›Î. Àı„VÀo√ ¿flı·_ ›˘B› CÎfi÷Îfi_
ÿ⁄ÎHÎfiı ±fi¿>‚ ◊Λ ÷ıfi_ K›Îfi flά‰_ ’Õı ’ÎHÎÌ »ıS·Ì CÎÕ̱ı ⁄ÿ·Ì ¿Λ fiÏË, ±ıÀ·ı ‹fl∞‰Î À<¿Õ̱ı ¤fl«¿ ˢ…fiÎ
»ı. ±Î◊Ì ·Î_⁄˘ Á‹› ’˘÷Îfi˘ rÎÁ fl˘¿Ì ÷Ï‚›ı …≥ ⁄Ì∞ ÀÎ≥SÁ Á‹›Áfl ⁄ıÁÎÕÌ ±Î’Ì.á
ΩHÎ÷˘ ‹fl∞‰˘ … ¨ÕÌ Õ> ⁄ ¿Ìfi˘ flı ¿ ˘ÕÛ
«‹@›˘, ’HÎ I›Îfl ’»Ì ≥ÀÎÏ·fiÎ ⁄ı„LÕfiÌ fi΋fiÎ ÁÎËÏÁ¿ı
fi˘Ó‘Ή‰Î‹Î_ ÁŒ‚÷Î ’΋ı ÷ı ÁÌ‘Ì ‰Î÷ »ı.
hÎHÎ ‹ÌÀflfiÌ ÁflÁÎ≥◊Ì ‹ı›˘·fi˘ flı¿˘ÕÛ ÷˘ÕÌ fiÎA›˘. fi‰˘
Ω¿Ì ‹ı›˘·ı ’˘÷ÎfiÎ ÷ÒÀı·Î flı¿˘ÕÛfi_ ÁÎÀ<_ ‰Î‚‰Î ’λ\_
flı¿˘ÕÛ 107 ‹ÌÀflfi˘ V◊’Λ˘--±fiı ⁄Ì…ı … ‹ÏËfiı @›⁄Î
⁄ÌÕ<_ {ÕM›_. ŒıÓŒÁÎ_fiı ‹…⁄Ò÷ ⁄fiΉ‰Î ±fiı ¬w_ ’Ò»˘ ÷˘
ÿıÂfiÎ Ï’Ï’fi ŒıflıflÎÁ fi΋fiÎ ‹fl∞‰Î±ı ÷ıfiı ’ÿ¤˛WÀ ¿flÌ
±Î¬Î rÁfi÷_hÎ ’fl ±_¿Â
< …‹Î‰‰Î ÷ıHÎı ⁄ı ‰Ê˝ ≠ÎHÎΛ΋fiÌ
fiÎA›˘. ‹ı„@Á¿˘fiÎ ÁÎ√fl¿Î_Ãı fi‰ıQ⁄fl, 1989fiÌ Á‰Îflı
¿Ã˘fl ≠ı„@ÀÁ ¿flÌ. ≠ÎHÎΛ΋fi˘ ¿‹Î· √H΢ ±◊‰Î ÷˘ ⁄Ì∞
‹…⁄Ò÷ »Î÷ÌfiÎ ±fiı ≠«_Õ ‹fi˘⁄‚fiÎ ŒıflıflÎÁı ±¤Ò÷’Ò‰˝
√‹ı ÷ı ⁄Î⁄÷fi˘, ’fl_÷ fi‰ıQ⁄fl 23, 1976fiÎ fl˘… ÷ıHÎı
Õ>⁄¿Ì ‹ÎflÌ. ¨ÕÎ Á‹ƒ‹Î_ …÷Î ’Ëı·Î_ ÷ıHÎı ø‹Â— ¨Õ˘
ÁΉ ±Â@› ·Î√÷_ ÁÎËÁ ¬ıÕÌ ⁄÷ÎT›_. ≥ÀÎÏ·fiÎ … ¿Î_Ãı
rÎÁ ·Ì‘˘. ±_√¿Áfl÷ ‰Õı Á˙ ≠◊‹ ŒıÓŒÁÎ_ ËıÂfiÎ
Ω¿Ì ‹ı›˘· Á‹ƒ‹Î_ 100 ‹ÌÀfl ¨Õı Á‘Ì ∂÷›˘˝. Ï·N˚À
µÿfl’À·fiı ÿÎ⁄Ì ŒıÓŒÁÎ_fiÎ fiÌ«·Î ¤Î√‹Î_ ˉÎfi˘ VÀ˘¿
‰Õı fiÌ«ı …÷Î_ ÷ıfiı 105 Áı¿LÕ ·Î√Ì. ÂflÌflı ⁄Î_‘ı·_ flO⁄flfi_
¤›˘˝. »Î÷Ì e·Î‰Ìfiı µ’·Î ¤Î√fiı I›Îfl ⁄Îÿ ¤fl«¿ ¿›˘˝.
⁄˘›_ ±ı ’»Ì ÷fl÷ ±Î’˘±Î’ eS›_ ±fiı ÷flÌ fiÌ¿‚÷Î
±ı ’»Ì ±Î¿Î Á΋ı Ωı÷Î_ √flÿfi À|Îfl ¿flÌfiı rÎÁfi‚Ì‹Î_
⁄Ò«fiÌ …ı‹ 103 Áı¿LÕ‹Î_ ÷ı Á’ÎÀÌ ’fl ±ÎT›˘. ≥ÀÎÏ·fiÎ
±fiı Õ˘¿fiÎ ’˘·ÎH΋Î_ ‰‘ ˉΠÃÎ_ÁÌ. ±_÷ı 90 Ï¿·˘√˛Î‹
±ı … ¿Î_Ãı ÏÕÁıQ⁄fl, 1983‹Î_ ‰‚Ì ÷ıHÎı fi‰˘ ωrωø‹
‰…fifiÎ Ï·N˚À …ı‰Î M·ıÀŒ˘‹˝fi˘ ÿÎ_Õ˘ ’¿ÕÌ Á‹ƒ‹Î_ ∂÷›˘˝
fi˘Ó‘ÎT›˘ — 104 ‹ÌÀflfi˘. µ÷fl÷Ì ‰¬÷ı 104 Áı¿LÕ ·Î√Ì,
--±fiı 3 Ï‹ÏfiÀ 03 Áı¿LÕ ’»Ì 112 ‹ÌÀfl ¨Õı „V¿fi
’fl_÷ Á’ÎÀÌ ÷flŒfi˘ ≠‰ÎÁ ÷ıHÎı Œ@÷ 90 Áı¿LÕ‹Î_ ’Òfl˘ ¿›˘˝.
ÕÎ≥ω_√fi˘ fi‰˘ flı¿˘ÕÛ V◊Î’Ìfiı ∞‰÷˘Ω√÷˘ ⁄ËÎfl ±ÎT›˘.
Ω¿Ì ‹ı›˘·fi˘ ‰SÕÛ-flı¿˘ÕÛ »±ı¿ ‰Wν Á‘Ì Ï√fiıÁ ⁄Ò¿‹Î_
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

25

dff[tfgf[ 5f0sfztff dfzGjff

„V¿fi ÕÎ≥ω_√fi˘ flı¿˘ÕÛ-⁄˛ı¿fl ÷fl‰ˆ›˘ µQ⁄÷˘˝ „M·{ÎflÌ

±Î ÁÎËÏÁ¿ I›Îfl ’»Ì ÷˘ ÁflıflΠÿfl ‰WÎı˝ „V¿fi ÕÎ≥ω_√fi˘
fi‰˘ flı¿˘ÕÛ V◊Î’÷˘ √›˘. »ıS·˘ flı¿˘ÕÛ ÷ıHÎı fi‰ıQ⁄fl 26,
1996fiÎ fl˘… V◊ÎM›˘ — 133 ‹ÌÀflfi˘ !
--±fiı ÷ı flı¿˘ÕÛfiı ’HÎ ‰SÕÛ-flı¿˘ÕÛ fiÏË ‘ÎflÌ ·ı÷Î. „V¿fi
ÕÎ≥ω_√fi˘ ·ıÀıVÀ ωø‹ ÷˘ 150 ‹ÌÀflfi˘ »ı, …ı ≥ÀÎÏ·fiÎ
µQ⁄÷˘˝ „M·{ÎflÌ fi΋fiÎ ÷fl‰ˆ›Î±ı ±Î"@À˘⁄fl, 1999‹Î_
‹ÎhÎ 2 Ï‹ÏfiÀ ±fiı 57 Áı¿LÕfiÌ À>_¿Ì Õ>⁄¿Ì ‹ÎflÌfiı V◊ÎM›˘
Ë÷˘. ÂflÌflfiÎ ≠I›ı¿ «˘flÁ Áı„LÀ‹ÌÀfl ÿÌà ±ÎÂflı 15.75
Ï¿·˘√˛Î‹fi_ ⁄ıÁ‹Îfl ÿ⁄ÎHÎ „M·{Îfḻı ÁËfi ¿›*. ’A÷
‰›fiÎ ‹ÎHÎÁfiÌ ÂÎflÌÏfl¿ Á’ÎÀÌfi_ ¿<· ZÎıhÎŒ‚ 20,000
«˘flÁ Áı„LÀ‹ÌÀfl ˢ› »ı. ÏËÁÎ⁄ √HÎÌ fiά˘ ¿ı ±Î¬Î
ÂflÌfl ’flfi_ À˘À· ÿ⁄ÎHÎ ¿ıÀ·Î Àfi ?
„V¿fi ÕÎ≥ω_√fiÎ_ Ωı¬‹˘ ±fiı Ωı¬‹Ì ÁÎËÁ˘ ΩH›Î
⁄Îÿ V¿>⁄Î ÕÎ≥ω_√ ¿Ëı‰Î÷˘ Õ>⁄¿Ìfi˘ ⁄ÌΩı ≠¿Îfl Ωı≥±ı.
±ı¿ …‹Îfi΋Î_ ‹fl∞‰Î±˘ Œ@÷ rÎÁ fl˘¿Ìfiı ÕÎ≥‰ ‹ÎflÌ
¿÷Î Ë÷Î, ±ıÀ·ı ÷Î∞ ˉÎfiÎ ’fl‰ÃÎ ‹ÎÀı ÷ı‹HÎı ‰Îfl_‰Îfl

26 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

Á’ÎÀÌ ’fl ±Î‰‰_ ’Õ÷_ Ë÷_. ±Î_ÀÎŒıfl΋Î_ ÷ı‹fiÎ Á‹›fi˘
±fiı „@÷fi˘ ¤Îflı ÿT›˝› ◊÷˘ Ë÷˘. Á’ÎÀÌ fiÌ«ı ·Î_⁄Î
fl˘¿ÎHÎfiÎ ±¤Î‰ı ⁄Ì∞ ÷flŒ ±ı¿‘ÎflÌ Á‹ƒÌ ¬˘… ¿flÌ
¿Î÷Ì fi Ë÷Ì. ±ı ’»Ì 1933‹Î_ ’Ëı·Ì‰Îfl ¡ıL« Àı„@fiϱfi · ≠Λflı ±Î"„@Á…fi ÀıL¿ ¢‘Ì, …ıfiÌ ±_ÿfl ÷ıHÎı
ÿ⁄ÎHΛ@÷ (¿Q≠ıVÕ) ˉÎfi˘ ’fl‰Ã˘ ¤›˘˝ Ë÷˘. ˉÎfi_ ÿ⁄ÎHÎ
÷ı‹Î_ ≠I›ı¿ «˘flÁ Áı„LÀ‹ÌÀflı 152 Ï¿·˘√˛Î‹ Ë÷_.
ÁÎÿÌ Ë‰Îfiı ⁄ÿ·ı ¿Q≠ıVÕ ±ıfl ¿ı‹ ? · ≠Λflı ‹Ëk‰fiÎ
⁄ı Ëı÷ K›Îfi‹Î_ flÎA›Î Ë÷Î. ≠◊‹ ±ı ¿ı ‰‘ ÿ⁄ÎHΛ@÷
ˉΠ‰‚Ì fi˘‹˝· ⁄fiı ±ıÀ·ı ¿<· …J◊˘ ±fiı¿ √H΢ ⁄fiı.
‹fl∞‰Îfiı ±ı ÁM·Î› ·Î_⁄˘ Á‹› «Î·ı. ⁄ÌΩı Ëı÷ ‹fl∞‰Îfiı
…HÎÎ÷Î ⁄ÎèÎ ÿ⁄ÎHÎ ±fiı ÷ıfiÎ ±Î_÷Ïfl¿ ÿ⁄ÎHÎ ‰E«ı Á_÷·fi
⁄ıÁÎÕ‰Îfi˘ Ë÷˘. ŒıÓŒÁÎ_ ‰‚÷_ ≠ıÂfl ¿flı ÷ı‹… »Î÷ÌfiÎ
’˘·ÎH΋Î_ flËı·Ì ˉΠ’HÎ ÿ⁄Λ, ‹ÎÀı Á΋Á΋_ ⁄ı·ı„LÁ_√
◊÷Î_ V‰Î¤Îω¿ flÌ÷ı
¡ıL« Á‹ƒÂÎjÎÌ
‹fl∞‰Îfiı ±ÎÁ’ÎÁfiÎ
Ω¿Ì ¿>V÷˘
hÎÎÁÿΛ¿ Á_ Ω ı √ ˘ ’HÎ
fi˘‹˝· ·Î√ı. ±·⁄kÎ, ·
≠Λflı ÷ˆ › Îfl ¿flı · Ì
±Î"„@Á…fi ÀıL¿‹Î_ ±ı¿
‹˘ÀÌ µHÎ’ Ë÷Ì —
‹fl∞‰Î±ı fiÎfiÎ ËıLÕ·
¶ÎflÎ Ω÷ı … ˉÎfiÎ
ÿ⁄ÎHÎfi _ Ïfi›‹fi ¿fl‰ _
’Õ÷_ Ë÷_. ±Î ÷˘ ⁄Ë ‹˘ÀÌ µHÎ’, ¿ı‹ ¿ı ±LÕfl‰Î"Àfl ≠‰ÎÁ
ÿflQ›Îfi @›Îflı¿ …flÎ ¨Õı …‰Îfi_ ˢ› ±fiı @›Îflı¿ ÁËı…
¨«ı «Õ‰Îfi_ ˢ› I›Îflı ÿfl ‰¬÷ı ËıLÕ·fi_ ÁıÏÀo√ ÷ıHÎı ⁄ÿ·‰_
flèÎ_. ¿ıÀ·Î¿ ‹fl∞‰Î ±ı Ω÷fi˘ ŒıflŒÎfl ¿fl‰Îfi_ ¤Ò·Ì ’HÎ
…÷Î Ë÷Î. ŒıflŒÎfl ±Î’‹ı‚ı ◊÷˘ flËı ÷˘ ¿ı‰_ ÁÎw_ ?
Ω¿Ì ¿>V÷˘ fi΋fiÎ …√‹ÂËÒfl ¡ıL« Á‹ƒÂÎjÎ̱ı
1943‹Î_ ˉÎfiÌ ÀıL¿fi_
±ı ‰  _ V‰›_ Á _ « ÎÏ·÷
‹˘Õı· ÷ˆ›Îfl ¿›*. ÀÎ_¿Ìfiı
fi΋ ±ÎM› _ Áı S Œ¿LÀı ≥ LÕ ±LÕflTÎÎ" À fl
⁄˛ÌÏ‘_√ ±˜’flıÀÁ, …ıfiÎ
ÿflı ¿ ±_ √ ˛ ı ∞ ÂOÿfiÎ
’Ëı·Î ±ZÎfl ‰Õı À>_¿˘
ÂOÿ ⁄L›˘--V¿>⁄Î. ±Î
¢‘ı Á‹ ƒ Ì ¬˘…‹Î_
øÎ_Ï÷ ±ÎHÎÌ ÿÌ‘Ì. ˉı
‹fl∞‰Î ±fiı ‹Î»·Ì

dff[tfgf[ 5f0sfztff dfzGjff

flèÎ_. Á’ÎÀÌ ’ÎÁı ÷fl÷Î ‹fl∞‰Îfiı ÿfl Ï‹ÏfiÀı
Œ@÷ 25 ·ÌÀfl ˉΠΩı≥±ı, ‹ÎÀı ’fl‰Ã˘
·√¤√ ’˘HÎÎ hÎHÎ ¿·Î¿ «Î·ı. Á’ÎÀÌ◊Ì 10
‹ÌÀfl fiÌ«ı Á‹ƒ…‚fi_ ÿ⁄ÎHÎ ⁄ı‰ÕΛ_ ˢ‰Îfiı
·Ì‘ı I›Î_ Ï‹ÏfiÀÿÌà ⁄‹HÎÌ ›Îfiı 50 ·ÌÀfl
ˉÎfi˘ ¬’ ’Õı »ı. ±ı … flÌ÷ı 20 ‹ÌÀfl fiÌ«ı
‹fl∞‰Îfiı ≠I›ı¿ Ï‹ÏfiÀı 75 ·ÌÀfl ˉΠΩı≥±ı.
‰‘Îflı fiÏË ÷ı‹ ±˘»Ì ’HÎ fiÏË.
±Î Á‹Ì¿flHÎ Ωı÷Î_ Á‰Î· flè΢ rÎÁ ‹ÎÀı
’fl‰ÃÎfiÎ Á÷÷ ±fiı Á«˘À Ïfi›‹fifi˘, ÷˘ ±ı
¿Î›˝ V¿>⁄Îfi˘ ÏÕ‹ÎLÕ flıB›·ıÀfl ÷flÌ¿ı ±˘¬‚Î÷˘
‰ÎS‰ ±Î’‹ı‚ı ⁄Ω‰ı »ı. ¨ÕÎ≥ ‹…⁄ ±ıÀ·ı
¿ı ÿ⁄ÎHÎ ‹…⁄ ÷ı ˉÎfi˘ ÁM·Î› ‰‘Îflı ±◊‰Î
CÎÀÎÕı »ı. ±Î◊Ì ‹fl∞‰˘ ’˘÷Îfi_ ¿Î›˝ ⁄Ω‰‰Î
‹ÎÀı ¡Ì flËı »ı. ‹˘œÎ‹Î_ ¬˘Áı·Î ÀuÒ⁄w’Ì
±Î"„@Á…fifiÌ ÀÎ_¿Ì ¬¤ı ¤flΉÌfiı V¿>⁄Î ÕÎ≥‰fl ¿·Î¿˘ Á‘Ì Á‹ƒfiÎ ’ıÀ΂‹Î_ ÁËı· ¿flÌ Â¿ı »ı. ÀÎ_¿Ì‹Î_ ‹Îµ◊’ÌÁ ¶ÎflÎ ±ı ÁË… flÌ÷ı rÎÁ ·Ì‘Î ¿flı
±Î"„@Á…fifi_ ·ı‰· Õεfi ◊Λ, ±ıÀ·ı ‹fl∞‰˘ Á’ÎÀÌ ’fl ±’!
»ı. ÀÎ_¿Ì ±_ÿÎ…ı ¿ıÀ·Î Á‹›‹Î_ ¬Î·Ì ◊Λ ÷ıfiÎ
±Î_¿ÕÎ ’HÎ ‹fl∞‰Î±ı √HΉÎfiÎ fiÏË. ÏÕ‹ÎLÕ flıB›·ıÀflfi˘
‰E«ı {Î{˘ Œfl¿ fi flè΢. Ï‹ÏfiÀ˘fiı ⁄ÿ·ı ¿·Î¿˘ ·Î_⁄Ì
‰ÎS‰ ÷ıfiı ‰Î˜Ïfi*√ ±Î’‰Î ‹ÎÀı ±Î’˘±Î’ ⁄_‘ ◊Λ »ı.
Õ>⁄¿Ì ‹Îfl‰Îfi_ Â@› ⁄L›_. ÿÏfl›Î≥ Á_¢‘fifiÌ ±ı¿ fi‰Ì
‹fl∞‰˘ V¿>⁄Îfiı I›Îfl ’»Ì V¿>ÀflfiÌ …ı‹ “Ïfl{‰˝”‹Î_ fiάı
ÏÿÂÎ ¬Ò·Ì. ±Î…ı V¿>⁄ÎfiÎ ≠÷Î’ı Á΋ÎL› ·˘¿˘ ’HÎ ÁÎ√flfiÎ
’ıÀ΂‹Î_ ±Ω›⁄ Á‹ƒV≤„WÀfiı ±‰·˘¿Ì ¿ı
gff[8af}sdff+ gff[+wfl ,ff[
»ı. Á‹ƒÂÎjÎ̱˘ fi‰Î_ …‚«fl˘fiı ±˘‚¬÷Î
◊›Î »ı. ≥…fiıfl˘±ı ’˘÷ı V¿>⁄Î ÕÎ≥ω_√ ¿flÌfiı á fi˙¿Îÿ‚fiÌ ÁÌ. ÕÌ. À<¿ÕÌfiÎ ÁP›˘fiı @›Îflı¿ ±ı‰_ ¿Î‹ Á˘Ó’Λ »ı ¿ı ÷ı‹fiÎ
…√÷¤flfiÎ_ Á‹ƒ˘‹Î_ …ı ËΩfl˘ ÷ı·¿>‰Î ⁄Î_K›Î ‰√fl ±ı ¿Î‹ ◊Λ ’HÎ fiÏË. ±ı¿ ‰¬÷ ±Î_‘˛ ≠ÿıÂfiÎ 125 ‹ÌÀfl ¨«Î ÷ı‹…
÷ı±˘ ±Î…ı ±⁄Ωı ⁄ıfl· ’ıÀˇ˘Ï·›‹ ±Î’ı »ı. 5 Ï¿·˘‹ÌÀfl ·Î_⁄Î fiÎ√Î…\˝fi ÁÎ√fl ⁄_‘fi˘ ±LÕfl‰Î"Àfl ÿfl‰ÎΩı ±ıÀ·ı ¿ı V·ÒÁ
¤Ò÷¿Î‚fiÎ_ …ı V’ıÏfi ±fiı ’˘À<˝Ï√{ ‰ËÎH΢ √ıÀ ±˘Ï«_÷˘ ¬˘À¿Î›˘. ≥…fiıfl˘ ÷ıfiı ¬˘S›Î ⁄Îÿ ’λ˘ ‰ÎÁÌ Â@›Î fiÏË. ‰E«ı
Õ>O›Î_ ÷ı‹fiÎ_ Ï¿o‹÷Ì ¬ΩfiÎ ’HÎ ÁÎËÏÁ¿˘ ¿ÂÌ¿ ±Õ«HÎ Ë÷Ì. ‘˘‘‹Îfl ‰ËÌ …÷_ ’ÎHÎÌ fiÎË¿fi_ ‰ıՌΛ ±ı fi ’fl‰Õı, ±ıÀ·ı
fi˙¿Îÿ‚fiÌ ‹fl∞‰Î À<¿ÕÌfiÎ ÁflÿÎfl ·ıŒ˚ÀfiLÀ ¿‹ÎLÕfl ±Îfl. ¿ı. ‹ν ±fiı ÷ı‹fiÎ
±Î…ı V¿>⁄Î ÕÎ≥ω_√ ‰Õı ¿ÎœÌ flèÎÎ »ı.
±Î ⁄‘Î_ ¿Î›˘˝ Áfl‚ ◊›Î_ ±ıÀ·Î ‹ÎÀı ¿ı ±Îà ÁÎ◊ÌÿÎfl˘fiı ÷fl÷ fiÎ√Î…\˝fi ÁÎ√fl ’ˢӫ‰Î ‹ÎÀı ÁÒ«fiÎ ‹‚Ì. ±Î ⁄ÎˢÂ
V¿>⁄Î ⁄Ë ±Œ·Î÷Òfi fl«fiÎ‰Î‚Ì ÀÎ_¿Ì »ı. Õ>⁄¿Ì⁄ÎΩı Á÷÷ 40 Ïÿ‰Á Á‘Ì ‹J›Î, ¬S·Î ÿfl‰ÎΩ ‰ÎÀı ≠«_Õ ‰ı√ı ±Î‰÷Î
ÕÎ≥ω_√ ¿fl÷˘ ÿflı¿ ‹fl∞‰˘ Á΋ÎL› flÌ÷ı ’ÎHÎÌ Á΋ı {{ÒQ›Î ±fiı »ı‰Àı ÿfl‰ÎΩ ±ÎÕı ŒÁΛı·Î 15 ‹ÌÀfl ·Î_⁄Î ’˘·ÎÿÌ
±ı¿ ‹˘ÀÌ ±◊‰Î ⁄ı ‹K›‹ ¿ÿfiÌ ±◊‰Î hÎHÎ √ÕÛflfiı ¬ÁıÕÌ Ωı¬‹Ì ¿Î›˝fi˘ ±_÷ ±ÎH›˘. fi˙¿Îÿ‚ı ÷ı ’flÎø‹ ⁄ÿ· ±Îfl. ¿ı.
fiÎfiÌ ÀÎ_¿Ì ‰Î’flı »ı. ºWÀÎ_÷ ÷flÌ¿ı ±ı‹ Á‹∞ ‹νfiı fi˙ÁıfiÎ ‹ıÕ· ±ıfiΛ÷ ¿›˘˝.
·˘ ¿ı hÎHÎfi˘ ÁıÀ ÷ıHÎı ’ÌÃı ¤flÎT›˘ »ı. ≠I›ı¿ á ±Î’HÎÎ fi˙¿Îÿ‚fiÎ ±‹¿ ‹fl∞‰Î±˘ ’˘÷ÎfiÌ Œfl… ⁄Ω‰÷Ì ‰¬÷ı ‹Î›Î˝
ÀÎ_¿Ì 7 ·ÌÀflfiÌ, »÷Î_ ÷ı‹Î_ ‰Î÷ΉflHÎfiÎ ’HÎ √›Î_ »ı. ±ı¿ ‹fl∞‰˘ ¿ıÀ·Î_¿ ‰Ê˝ ’Ëı·Î_ ⁄_‘fi_ … ›Î_Ïhο Á‹Îfl¿Î‹ ¿fl‰Î
ÁflıflΠÿ⁄ÎHÎ ¿fl÷Î_ 200 √HÎÎ ‰‘ ≠ıÂflı ‹ÎÀı ’ÎHÎÌ‹Î_ ∂÷›˘˝. ÏÁ‹ıLÀfiÌ ŒÎÀ ‰E«ı ±Î¿„V‹¿ flÌ÷ı ÷ıfi˘ ’√ ±ı‰˘ ŒÁΛ˘
ˉΠ¤flı·Ì ˢ› »ı. ÏËÁÎ⁄ I›Îfl ’»Ì 3 É ¿ı »^À¿Îfl˘ ‹ı‚‰‰ÎfiÎ ⁄‘Î ≠›ÎÁ˘ ±ı‚ı √›Î_. ±Î"„@Á…fifi˘ ’fl‰Ã˘ ¬ÒÀ‰Î
7 É 200 = 4,200 ·ÌÀflfi˘ ⁄ı Á ı . ±ÎT›˘. »ı‰Àı ÷ıfiı ÿ˘flÕ<_ ⁄Î_‘Ì fi˙¿Î ‰Õı ⁄ËÎfl ¬ıÓ«‰Îfi˘ ≠›Ifi ¿fl‰Î …÷Î_
‹fl∞‰Îfiı ‰Î÷ΉflHÎfiÎ Á΋ÎL› ÿ⁄ÎHÎı Ï⁄«ÎflÎfi˘ ’√ … ËÎÕ-‹Î_Á ÁÏË÷ »^À˘ ’ÕÌ √›˘. ÷ÿ’flÎ_÷ fl@÷jÎΉfiı ¿ÎflHÎı
±ÎÀ·Ì ˉΠ‹‚Ì Â¿ı »ı. ±·⁄kÎ, ˉÎfiÎ ÷ıfi_ Q≤I› fiÌ’F›_. fi˙¿Îÿ‚fiÌ ÁÌ. ÕÌ. À<¿ÕÌfiÎ ±Î‰Î ÷˘ CÎHÎÎ ‹fl∞‰Î±˘
‰’flÎÂfi˘ ÏËÁÎ⁄ ’λ˘ ÷ı ±Î_¿ÕÎ ‹…⁄ √HÎÌ Ë˘fiÎfl÷fi˘ ¤˘√ ⁄L›Î »ı.á
¿Λ fiÏË. ¨ÕÎ≥ ¿ıÀ·Ì »ı ±ı K›Îfi‹Î_ ·ı‰_
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

27

dff[tfgf[ 5f0sfztff dfzGjff

»ı. ÁÎ÷ ·ÌÀfl‰Î‚Ì ÿflı¿ ÀÎ_¿Ì‹Î_ ±ı ÷⁄yı ‰Î÷ΉflHÎfiÎ
Á΋ÎL› ÿ⁄ÎHÎ ¿fl÷Î_ 40 √b_ ±ıfl ≠ıÂfl ˢ› »ı, ‹ÎÀı ÷ıHÎı
Á‹∞ ·ı‰Îfi_ ¿ı 3 É 7 É 40 = 840 ·ÌÀflfi˘ “Ïfl{‰˝”
VÀ˘¿ flè΢. ÁflıflΠ20 ‹ÌÀfl fiÌ«ı ÷fl÷Î ‹fl∞‰Îfiı ±ı
…J◊˘ ·√¤√ 11 Ï‹ÏfiÀ «Î·ı, …ı ÿflQ›Îfi ÷ı Á’ÎÀÌ
÷flŒfi˘ ‰‚÷˘ ≠‰ÎÁ ¬ıÕÌ fiάı »ı.
±Î ÁΛ„LÀÏŒ¿ ±fiı V‰›_Á_«ÎÏ·÷ ¿fl΋÷˘ ΩH›Î ’»Ì

V¿>⁄Î ÕÎ≥ω_√ ⁄ΛıÓ ËÎ◊ ¿Î ¬ı· …ı‰_ ±ÎÁÎfi ·ÎB›_ ?
ω«Îfl ⁄ÿ·Ωı, ¿ı‹ ¿ı ¬ı· ‰ÎV÷‰‹Î_ ¬÷flfiο »ı. ±‹¿
‰¬÷ı ∞‰·ıHÎ »ı. ‰Î_«˘ ÷ıfi˘› ¿S’Ì fi ¿Λ ÷ı‰˘ ¬·ÎÁ˘—
M≤J‰Ìfi_ ‰Î÷ΉflHÎ ‹A› ¿flÌfiı 78Ñ fiÎ≥Àˇ˘…fi ±fiı 21Ñ
±Î"„@Á…fi ‰Õı ⁄fiı·_ »ı. fiÎ≥Àˇ˘…fi ÷˘ ±Î’HÎfiı ¿Î‹
·Î√÷˘ fi◊Ì, ‹ÎÀı ÷ıfi˘ ·√¤√ ’Òflı’Òfl˘ …J◊˘ µE»˚‰ÎÁ
¶ÎflÎ ⁄ËÎfl ¿ÎœÌ fiά̱ı »Ì±ı. ⁄Ì∞ ÷flŒ ŒıÓŒÁÎ_fiı ‹‚ı·˘
±Î"„@Á…fi ·˘ËÌ ‰ÎÀı ±Î¬Î ÂflÌfl‹Î_ ŒflÌ ‰‚ı »ı. ÂflÌflfiÎ
¿˘Ê˘fiı ÷ı ∞‰_÷ flάı »ı. ’fl_÷ ±ı ‰Î› Ωı ÿ⁄ÎHÎ’Ò‰˝¿
ŒıÓŒÁÎ_‹Î_ Ω› ÷˘ ÷ıfi˘ ’W¿‚ …J◊˘ ·˘ËÌ ÁÎ◊ı ¤‚ı ±fiı
’»Ì …ı ‹ÎÃÌ ±Áfl ◊Λ ÷ıfi_ fi΋ ±Î"„@Á…fi ’˘≥{Ïfi_√.
‹fl∞‰Îfiı ÷Q‹fl ±Î‰ı »ı, Ë◊ı‚ÌfiÎ VfiΛ ±yÕ ◊÷Î_ ¬ıÓ«
‰fl÷Λ »ı, µ⁄¿Î «Õı »ı, ±Î¬_ ÂflÌfl {HÎ{HÎı »ı ±fiı
◊˘Õ̉Îfl‹Î_ ¤Îfi √‹ÎT›Î ⁄Îÿ ÷ı Q≤I› ’΋ı »ı. À>_¿‹Î_,
≠ÎHΉΛ ÷flÌ¿ı ±˘‚¬Î÷Î ‰Î›fi˘ ’HÎ ‰‘ ’Õ÷˘ ÕÎ"{
28 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

≠ÎHÎCÎÎ÷¿ fỉÕı »ı. V¿>⁄Î ÀÎ_¿Ì ‹fl∞‰ÎfiÎ ÂflÌflfi_ ±Î_÷Ïfl¿
ÿ⁄ÎHÎ ⁄ÎèÎ ÿ⁄ÎHÎ …ıÀ·_ flά‰Î ÷ıfiÎ ŒıÓŒÁÎ_‹Î_ ≠ıÂfl’Ò‰˝¿
ˉΠÃÎ_Á÷Ì Ë˘› I›Îflı ±Î‰_ Ωı¬‹ ÁΩ˝‰ÎfiÌ Á_¤Î‰fiÎ
¬ÎÁ flËı »ı.
fiÎ≥Àˇ˘…fi ‰Î›fi˘ ±Î"‰flÕÎ"{ ÷˘ ±˘fl Ωı¬‹Ì »ı.
‰Î÷ΉflH΋Î_ rÎÁ ·Ì‘Î ’»Ì CÎHÎάflÎ fiÎ≥Àˇ˘…fifiı ¤·ı
±Î’HÎı ÁË… flÌ÷ı ¿ÎœÌ fiά̱ı, ’HÎ Õ>⁄¿Ì ‹Î›Î˝ ⁄Îÿ
‹fl∞‰˘ 10 ‹ÌÀfl fiÌ«ı Ω›
I›Îflı ⁄‹H΢ fiÎ≥Àˇ˘…fi ÷ıfiÎ
·˘ËÌ‹Î_ ¤‚ı »ı. ¨ÕÎ≥ ‰‘÷Ì
Ω› ±ı‹ ÿfl 10 ‹ÌÀflı ±ı …
ø‹‹Î_ ÕÎ"{ ‰K›Î ¿flı »ı. ±Î
‰Î› ’˘÷ÎfiÎ ÿ⁄ÎHÎfiı ·Ì‘ı
Á÷÷ ·˘ËÌ‹Î_ Á‹Î÷˘ flËı »ı.
¨ÕÎ Á‹ƒ‹Î_ (±fiı ·Î_⁄Î Á‹›
’»Ì) ‹fl∞‰ÎfiÎ Ëη ÿÎwÏÕ›Î
…ı‰Î ◊Λ »ı. ‹Ω¿ fiÏË,
ÏÁÏfl±Á ‰Î÷ »ı. fiÎ≥Àˇ˘…fi
‰Î›fiÎ ±Î"‰flÕÎ"{fiı ·Ì‘ı ÷flÌfiı
Á’ÎÀÌ ’fl ±Î‰‰ÎfiÎ ’HÎ
ˢÂˉÎÁ ÷ıfiı flËı÷Î fi◊Ì.
ËÎ≥-≠ıÂfl V¿>⁄Î ÀÎ_¿ÌfiÎ ’Î’ı
±Î‰_ @›Îflı¿ fiı @›Îflı¿ ⁄fiı,
‹ÎÀı Á·Î‹÷Ìfiı ¬Î÷fl ‹fl∞‰˘
¿ÿÌ ±ı¿·˘ Õ>⁄¿Ì ‹Îfl÷˘ fi◊Ì.
±ı¿Îÿ ΩıÕÌÿÎflfiı Ëo‹ıÂÎ_ ÁÎ◊ı
flάı »ı . ≥ÂÎflÎfiÌ ¬ÎÁ
¤ÎÊ΋Î_ ÷ı±˘ ±ı¿⁄ÌΩfiı «˘yÁ ±ÎŒ÷fi_ «˘yÁ ÏÁBfi·
±Î’ı »ı. (…\±˘, Á΋ıfi˘ ÕΛÎ√˛Î‹). ¤ÎÊÎfiÌ ¬Ò⁄Ì ±ı ¿ı
÷ı‹Î_ ÕÎ⁄˘ ›Î …‹H΢ ±ı¿ … ËÎ◊ ‰’flΛ »ı.
¨Õı …‰_ ¬÷flfiο ÷ı‹ Á’ÎÀÌ ÷flŒ ’λΠ¨«ı «Õ‰_ ÷ı
’HÎ Õ>⁄¿Ì⁄Î… ‹ÎÀı Ωı¬‹Ì ¿Î›˝ »ı. ±Î ‰‚÷Î ≠‰ÎÁ
ÿflQ›Îfi «˘÷flŒÌ Á‹ƒ…‚fi_ ÿ⁄ÎHÎ ’λ\_ CÎÀı »ı. fiÎ≥Àˇ˘…fi
‰Î›fi˘ …ı ‹⁄·¬ ’fl‰Ã˘ ·˘ËÌ‹Î_ ’E›˘ ˢ› ÷ı ˉı »^À˘
’Õ÷Î_ ÷ıfiÎ ’fl’˘ÀÎ ⁄_‘Λ »ı. ±ı¿Îÿ-⁄ı fiÏË, ±fiı¿ ’fl’˘ÀÎ
eÀÌ fiÌ¿‚ı »ı. ‹fl∞‰˘ …ı‹ µ’fl «Õı ÷ı‹ µkÎfl˘kÎfl ÿ⁄ÎHÎ
CÎÀ÷Î_ ‰‘ fiÎ≥Àˇ˘…fi ‹@÷ ◊÷˘ flËı »ı, ±ıÀ·ı ’fl’˘ÀÎfiÌ
Á_A›Î ‰‘÷Ì flËı »ı. ◊QÁ ±’ …ı‰Î ’ÌHÎÎfiÌ ⁄Î"À·fi_ œÎ_¿b_
¬ÒS›Î ’»Ì ±oÿflfi˘ ’ÌHÎÎ ¤ı√˘ “’«ı·˘” ¿Î⁄˝fi ÕΛ˘@ÁÎ≥Õ
÷fl÷ ⁄Õ⁄ÏÕ›Î_fi_ V‰w’ ’¿Õı ÷ı‰_ … ‹fl∞‰ÎfiÎ ·˘ËÌ‹Î_
⁄fiı »ı. ⁄Lfiı Ïø›Î±˘ Áfl¬Ì »ı. ¿˘≥ Œfl¿ fi◊Ì. ±Î‹
»÷Î_ ◊QÁ ±’fiÎ ’fl’˘ÀÎ ÷Î…√Ì ±fiı Á_÷˘Ê ±Î’ı, ÷˘

dff[tfgf[ 5f0sfztff dfzGjff

·˘ËÌfiÎ ’fl’˘ÀÎ (Á΋ı fi Î ’Îfiı
±Î¿Ú Ï ÷‹Î_ Á‹ΩT›Î ±fi Á Îfl)
Á¬÷ hÎÎÁ ±fiı CÎHÎ̉Îfl hÎÎÁÿΛ¿
‹˘÷ ’HÎ ±Î’ı »ı. ËÎÕ¿Î_fiÎ ÁÎ_‘΋Î_
±ı ’fl’˘ÀÎ ¤flΛΠ’»Ì ‰ıÿfiÎfi˘
’Îfl flËı ÷ ˘ fi◊Ì. ·˘ËÌ ¤ı √ ˘
‹√…‹Î_ …÷˘ ’fl’˘À˘ ∞‰·ıHÎ
fỉÕı »ı. ’fl’˘ÀÎ µI’Lfi ◊÷Î
fl˘¿‰Îfi˘ Œ@÷ ±ı¿ µ’Λ »ı — ¨ÕÌ
Õ>⁄¿Ì ·√ÎT›Î ⁄Îÿ …‚Á’ÎÀÌ ’fl
±Î‰÷Ì ‰¬÷ı ‹fl∞‰Î±ı ÷ı fi ˘
≠‰ÎÁ ±I›_÷ ‘Ì‹Î ‰ı√ı ¬ıÕ‰˘ flè΢.
¬ÎVÁ˘ Á‹› ·√ÎÕ‰˘ flè΢, …ı◊Ì
CÎÀı·Î ÿ⁄ÎHÎ ‹…⁄ fiÎ≥Àˇ˘…fi ‰Î›
±ÎV÷ı ±ÎV÷ı …ı‹ »^À˘ ’Õ÷˘ Ω›
÷ı‹ ŒıŒÓ ÁÎ_ µE»˚‰ÎÁ ¶ÎflÎ ÷ıfi˘ ø‹Â—
Ïfi¿Î· ¿flÌ fiάı.
±Î ¿Î‚∞ ·ı‰Î »÷Î_ Ωı ◊˘ÕÎCÎHÎÎ
’fl’˘ÀÎ ◊Λ ÷˘ ‹fl∞‰Îfiı ¿·Î¿˘
Á‘Ì ÕÌ¿Q≠ıÂfi «"Q⁄fl‹Î_ flά‰˘ ’Õı
»ı. ¨ÕÎ Á‹ƒ‹Î_ ÷ıHÎı ±fi¤‰ı·_
ÿ⁄ÎHÎ ŒflÌ ÷ıfiı ±ıfl ≠ıÂfl ◊¿Ì
±’Λ »ı. «"Q⁄fl‹Î_ ’fl’˘ÀÎfi˘ ‰Î›
’λ˘ ÷ıfiÎ ·˘ËÌ ÁÎ◊ı ¤‚ı »ı.
ÏfiWHÎÎ÷˘ «ıQ⁄flfiÎ ±Î_÷Ïfl¿ ÿ⁄ÎHÎfiı
I›Îfl ’»Ì ⁄Ë … ‘Ì‹Î ø‹‹Î_
CÎÀÎÕuÎ ¿flı »ı. ¤Îfl÷Ì› fi˙¿Îÿ‚ı
’˘÷ÎfiÎ ÕÒ⁄¿Ì⁄ÎΩı ‹ÎÀı ⁄fiΉı·Ì
ÕÌ¿Q≠ıÂfi «"Q⁄fl 5.5 ‹ÌÀfl ·Î_⁄Ì
±fiı 2 ‹ÌÀfl ’ˢ‚Ì »ı, …ı‹Î_
¿ıÀ·Î¿ ÁÎËÏÁ¿˘±ı CÎHÎÌ ‰¬÷ ·Î√·√ÎÀ » Ïÿ‰Á Á‘Ì
flËı‰_ ’Õu_ »ı. ÿÏfi›Î◊Ì ÁΉ ±Ï·M÷ flËÌfiı ÁÎ_¿ÕÎ ÷ı‹…
ÁÌ·⁄_‘ fi‚οÎfl‹Î_ Ïfi„Wø› Ëη÷ı ±ÎÀ·˘ Á‹› ‰Ì÷Ή‰˘
±ı Â_ ‹Î‹Ò·Ì ÁΩ »ı ? Ïÿ‰Á˘fiÌ ±ı¿·÷Î √‹ı ÷ı‰Î
⁄ËÎÿflfiÎ ‹fi˘⁄‚fiı Õ√‹√÷_ ¿flÌ ÿı.
ÿÏfl›ÎfiÎ ’ıÀ΂‹Î_ V¿>⁄Î ÕÎ≥ω_√ ¿flfiÎflÎ ‹fl∞‰Î Ωı
¿ı …\ÿÌ ‹ÎÀÌfiÎ ⁄fiı·Î ˢ› »ı. ‹ÎfiÏÁ¿ ±fiı ÂÎflÌÏfl¿ flÌ÷ı
÷ı±˘ Á’fl‹ıfi ˢ› »ı. Á’fl‹ıfi‹Î_ ’HÎ ±Î…¿Î· ≠◊‹
fi_⁄flı √HÎÎ÷˘ ‹fl∞‰˘ ¡ÎLÁfi˘ ’ÎV¿· ⁄ıfi˝⁄ı »ı, …ıHÎı …\·Î≥
5, 2005 fiÎ fl˘… ¤Ò‹K› Á‹ƒ‹Î_ 330 ‹ÌÀfl ¨ÕÌ Õ>⁄¿Ì
‹ÎflÌ V¿>⁄Î ÕÎ≥g‰√fi˘ ‰SÕÛ-flı¿˘ÕÛ V◊ÎM›˘. ÿÏfl›ÎfiÌ Á’ÎÀÌfiÎ
·ı‰·ı ÿfl «˘flÁ Áı„LÀ‹ÌÀflı 1.05 Ï¿·˘√˛Î‹fi_ ÿ⁄ÎHÎ ‰fl÷Λ

±fiı ≠I›ı¿ 10 ‹ÌÀfl ·ı¬ı ⁄ÌΩ
1.05 Ï¿·˘√˛Î‹ ‰‘÷_ ˢ› ÷˘
’ÎV¿· ⁄ıfi˝⁄ı±ı ¿ıÀ·_ ÿ⁄ÎHÎ ‰ıÃu_
±ı √HÎÌ …\±˘. ‰ˆiÎÎÏfi¿ flÌ÷ı ÷ıfi_
’flÎø‹ ÷⁄Ì⁄˘ ‹ÎÀı ±P›ÎÁfi˘
ωʛ ⁄L›_ »ı. ±Î ‹fl∞‰˘ ∞‰÷˘
¿ı‹ flËÌ Â@›˘ ±ı Ë∞ ÷ı‹fiı
Á‹Ω÷_ fi◊Ì.
¨ÕÌ Õ>⁄¿ÌfiÎ_ ÁÎËÁ˘ ±ËŸ ÷˘
Á‹ƒÌ Ωı¬‹˘fi˘ A›Î· ±Î’‰Î ‹ÎÀı
‰HνT›Î_. ωø‹˘ V◊Î’‰Îfi˘ …ı‹fiı
«V¿˘ ˢ› ÷ı±˘ … ±Î‰Î_ Ωı¬‹˘
‰Ë˘flı »ı. ⁄ÌΩ ±fiı¿ ·˘¿˘ ‹ÎÀı
„V¿fi ÕÎ≥ω_√ ±fiı V¿>⁄Î ÕÎ≥ω_√
⁄Ë fl˘‹Î_«¿ÎflÌ Ë˘⁄Ì »ı. ‹ÎÏË÷Ì
ÁÎ◊ı ‹fi˘fl_…fi ±Î’÷˘ ’ÎÁÀÎ≥‹
»ı . ±‹ı Ï fl¿Î‹Î_ ’Î_ « ·Î¬,
≥ÀÎÏ·‹Î_ hÎHÎ ·Î¬, ÷˘
±Î˜VÀˇıÏ·›Î‹Î_ ·√¤√ ±œÌ ·Î¬
¢¬Ìfi˘ ±‰Îflfi‰Îfl ÂÏfi-flωfiÌ
»^|Ì ÿflQ›Îfi „V¿fi ›Î ÷˘ V¿>⁄Î
ÕÎ≥ω_√ ¿flı »ı. ÕÎ≥ω_√ V¿>·‹Î_
±◊‰Î @·⁄‹Î_ ¿<· 30 ¿·Î¿
÷η̋ ·Ì‘Î ⁄Îÿ √‹ı ÷ı ÷_ÿflV÷
T›„@÷fiı „V¿fi ÕÎ≥ω_√ ÷˘ ±Î‰ÕÌ
Ω› »ı. V¿>⁄Î ÕÎ≥ω_√ ‹ÎÀı …flÎ
·Î_⁄Ì ÷η̋ Ωı≥±ı, ¿ı‹ ¿ı ÷ı‹Î_
‰‘Îflı ÁΑfi˘ ‰’flΛ »ı. ˉÎfiÌ
ÀÎ_¿ÌfiÌ ±fiı ’˘÷ÎfiÌ ÷ÎflH΄@÷fi˘
»ıÿ ¿Î’‰Î ‹ÎÀı ¿ıÀ·Î ‰…fiÿÎfl
ÁÌÁÎfiÎ À<¿ÕÎfi˘ ⁄ıSÀ ¿‹flı ⁄Î_‘‰˘, ΩıÕÌÿÎfl ‹fl∞‰Î ÁÎ◊ı
¿›Î Á_¿ı÷˘‹Î_ ±LÕfl‰Î"Àfl ‰Î÷ν·Î’ «·Î‰‰˘, ¬ÎÁ ·ıLÁfiÎ
¿ı‹ıflÎ ‰Õı …‚V≤„WÀfiÎ Œ˘ÀÎ ¿ı‹ ’ÎÕ‰Î, ÀÎ_¿Ìfiı “Ïfl{‰˝”‹Î_
fiά‰Î ‹ÎÀı Â_ ¿fl‰_ ‰√ıflıfi˘ ‹ËΉfl˘ ÷ıHÎı ·ı‰Îfi˘ ◊Λ »ı.
±Î ÷η̋ ’HÎ ±CÎflÌ fi◊Ì. ±‹¿ ÿÏfl›Î¿Î_Ãı ‰‚Ì ÕÎ≥ω_√
‹ÎÀıfi˘ ÕˇıÁ ¤ÎÕı ±Î’÷Ì ÿ¿Îfi˘ ’HΠˢ› »ı.
ÁÎ√fl’ıÀ΂‹Î_ ÁΉ …\ÿÌ ÿÏfi›Îfi˘ ±fi¤‰ ¿flΉ÷˘
±Î‰˘ ¢¬ ±Î’HÎı I›Î_ ¬ÎÁ ¬ÌS›˘ fi◊Ì. V¿>⁄Î ÕÎ≥ω_√fi˘
÷˘ ÃÌ¿, ÏÁQ’· √HÎÎ÷Î „V¿fi ÕÎ≥ω_√fi˘ ’HÎ fiÏË. ¤Îfl÷fiı
7,500 Ï¿·˘‹ÌÀfl ·Î_⁄˘ ÿÏfl›ÎÏ¿fiÎfl˘ ‹Y›˘ »ı, »÷Î_
ÁÎ√fl’ıÀ΂fiÎ_ ºU›˘ ‹ÎHΉÎ_ ˢ› ÷˘ Õ>⁄¿Ì ‹Îfl‰Îfiı ⁄ÿ·ı
Õˇ˘∫√ w‹‹Î_ ⁄ıÁÌfiı Ωı‰˘ ’Õı ÏÕV¿‰flÌ «ıfi·fi˘ ≠˘√˛Î‹!á
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

29

aflp vf[dfp 5f]zf[Lctf

cfyfs0lgf[ cfyftff/l
vff5fgffzf[ vfJ[0
Jnufz
O c[zl cL0gfl
]
]
‹ıÏ…¿ ÀˇÌ¿ ¿flÌ ΩHÎ÷Î Ωÿ√fl˘fi˘ …√÷‹Î_ ÷˘À˘ fi◊Ì. ’fl_÷ ËıflÌ ËÏÕfiÌfiÌ ÷˘·ı ±Î‰Ì ¿ı
±ı‰˘ Ωÿ√fl ÷ı‹Î_fi˘ ¿˘≥ fi◊Ì. ËÏÕfiÌ ⁄Î"@Á ÁÏË÷ ¿<· 80 Ω÷fiÌ ‹ıÏ…¿ ÀˇÌ¿ ËıflÌ
ËÏÕfi̱ı ¢‘Ì, …ı‹Î_fiÌ ¿ıÀ·Ì¿ ÷˘ ‹Îfi˘ ›Î fi ‹Îfi˘ …ı‰Ì »ı!

¿˘≥ Ωÿ√flfi˘ ’Ïfl«› ±Î’‰˘ ˢ› ÷˘ ÷ıfiÌ ±ı¿Îÿ ¬Ò⁄̤flÌ ‹ıÏ…¿
±Î≥À‹fiı ‰Hν‰‰Î ¿fl÷Î_ ‰‘ ÁÎflÌ flÌ÷ ⁄Ì∞ ±ı¿ı› fiÏË. ‹Ò‚ Ë_√ıflÌ ÿıÂfiÎ
±fiı ’»Ì ±‹ıÏfl¿Î‹Î_ ¿Î›‹ ‹ÎÀı ‰ÁÌ √›ı·Î ÿÏfi›ÎfiÎ Á˙◊Ì ‹ËÎfi Ωÿ√fl
ËıflÌ ËÏÕfiÌfi˘ ’Ïfl«› ±ı … flÌ÷ı ¿fl‰Î …ı‰˘ »ı. ±Î Ωÿ√flfiÌ ±Î≥À‹fi_
‰Hνfi ’HÎ Âw±Î÷ı ÷ıfiı ‹ÎhÎ À>_¿‹Î_ ±˘‚¬Ì ·ı‰Î ’Òfl÷_ ‰Î_«˘ —
‹ı 30, 1900 fiÎ fl˘… ËıflÌ ËÏÕfiÌ VÀÌ‹fl ¶ÎflÎ ’Ëı·Ì ‰Îfl Ï⁄˛Àfi …‰Î
Ë_¿Î›˘˝. ±‹ıÏfl¿Î‹Î_ ÷ıHÎı ΩÿfiÎ CÎHÎÎ ¬ı· ’˛ÿϽ÷ ¿›Î˝ Ë÷Î, ’HÎ ±ı …‹Îfi΋Î_
±‹ıÏfl¿Î ¿fl÷Î_ Ï⁄˛ÀfifiÌ @›Î_› ‰‘ ⁄˘·⁄ηΠË÷Ì. ±‹ıÏfl¿fi ¿·Î¿Îfl˘ ’˘÷Îfi˘
¿Á⁄ ‰Ëı·˘‹˘Õ˘ ±_√˛ıΩı Á‹ZÎ fl…^ ¿›Î˝ ωfiÎ flËı fiÏË, ¿ı‹ ¿ı ÷ı‹fiı ωr¤fl‹Î_
A›ÎÏ÷ I›Îflı … ‹‚ı ¿ı F›Îflı ±_√˛ıΩı …ı ÷ı ¿·Î¿Îflfiı Ï⁄flÿΉı ±fiı ÷ıfiÎ ¬ı·
ŒflÌ ŒflÌfiı …\±ı. ËÏÕfiÌ ’HÎ ±Î‰_ … V‰Mfi Ωı÷˘ Ë÷˘. Ï⁄˛ÀfifiÎ ’ÎÀfi√fl
·_Õfi‹Î_ ÷ı ±ıSËÎQ⁄˛Î fi΋fiÎ ±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹ ’fl √›˘ ±fiı ‹ıfiı…fl ÕıLÕÁ V·ıÀflfiı

30 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

‹‚Ì ’˘÷ÎfiÎ Ωÿ ±_√ı ‰Î÷ ¿flÌ. ‹ıÏ…¿
ÂÎ" √˘Ã‰‰Îfi˘ ‹fiÁÒ ⁄ ˘ …HÎÎT›˘.
·_Õfi‹Î_ ÷ı ±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹ ’_¿Î›ı·_ Ë÷_,
F›Îflı ËÏÕfiÌfi_ ÷˘ fi΋ ’HÎ V·ıÀflı ¿ÿÌ
ÁÎ_¤Y›_ fi Ë÷_. ±Î Ωÿ√flı ÷ıfiı ¿ıÀ·Î_¿
≠‹ÎHÎ’h΢ ⁄÷ÎT›Î_ . ±‹ı Ï fl¿ÎfiÎ
Ï¿Î√˘ ±fiı ÁÎfi ¡Î„LÁV¿˘ ÂËıfl˘‹Î_
±Î’ı·Î ≠˘√˛Î‹˘fiÎ_ ÁÏÀ˝ÏŒ¿ıÀ ÷ı‹…
±¬⁄ÎflÌ Ïfl’˘À˝ ‰_«ÎT›Î_. V·ıÀflfiı ‹fi
÷ı ¿Î√Ï‚›Î_ …flΛ ‹Ëk‰fiÎ_ fi Ë÷Î_.
±‹ıÏfl¿Î‹Î_ …ı ¬ı· ‰¬HÎΛΠ÷ıfiÎ ’fl
±_√˛ıΩı ’HÎ ¬ ◊Λ ±ı‰_ ‹ÎfiÌ fi
·ı‰Î›, ‹ÎÀı ±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹fi˘ ‹ıfiı…fl
±ΩH›Î Ωÿ√flfiÎ fi΋ı ΩËıflÎ÷ ¿flÌfiı
Œ˚·Î"’-ÂÎ"fi_ Ωı¬‹ ¬ıՉΠ‹Î√÷˘ fi
Ë÷˘. ËÏÕfiÌfiı ÷ıHÎı fiÎ ’ÎÕÌ ÿÌ‘Ì.
◊˘ÕÎ Ïÿ‰Á ’»Ì ËÏÕfiÌ ŒflÌ ‰¬÷
±ı ‹ıfiı…fl ’ÎÁı √›˘ ±fiı «ı·ıL… ±Î’Ì
¿ı ’ÎÀfi√fl ·_ Õ fifiÎ √‹ı ÷ı
’Ï·Á‹◊¿‹Î_ ÷ıfiı ËÎ◊¿ÕÌ ’ËıflΉ‰Î‹Î_
±Î‰ı ÷˘ ’HÎ «Î‰Ì ‰√fl ËÎ◊¿ÕÌ
¬˘·Ìfiı »À¿Ì …÷Î_ ÷ıfiı ÁÎ÷ı¿ Ï‹ÏfiÀ
¿fl÷Î_ ‰‘ Á‹› fi ·Î√ı. ±Î ‰Î÷
ÁÎ_¤‚Ì ‹ıfiı…fl ÕıLÕÁ V·ıÀflfi_ ◊˘Õ<_
¿<÷ÒË· ΩB›_. ËÏÕfiÌ ’fl ÷ıfiı ωrÎÁ
÷˘ …flΛ fi ⁄ıÃ˘, »÷Î_ ±Î Ωÿ√flfiı

c[zl cL0gfl
]

’Ò fl Ì ÿı ‰ Λ ÷˘ @›Îflı ¿
⁄flÎ⁄flfi˘ «¿ÎÁ‰Î ‹ÎÀı ÷ı ·_ÕfifiÎ fi_⁄fl
⁄_ ‘ Λı · Ì
Ëη÷ı
‰fi ’Ï·Á‹◊¿ V¿˘À·ıLÕ ›ÎÕÛ ÿ˘flÌ √›˘.
ÂÌÊνÁfifiÎ ’Î"{‹Î_ ±©fl
‰Ëı·Ì flÎ÷fi˘ Á‹› Ë÷˘. V¿˘À·ıLÕ ›ÎÕ˝fiÎ
·À¿÷˘ ¿flÌ ÿı‰Î›--±fiı
ÁÏ≠LÀıLÕLÀı ±Î¬Ì ‰Î÷ ΩH›Î ⁄Îÿ ‹ÎhÎ ⁄ı
»÷Î_ ÷ı ÿfl ‰¬÷ı ±Î⁄Îÿ
CÎÕÌ ‹˘… ¬Î÷fl ⁄Ë ‹…⁄Ò÷ ËÎ◊¿ÕÌ ’Á_ÿ
»À¿Ì …÷˘ Ë÷˘.
¿flÌ. ±ı¿ ◊Î_¤·Î Œfl÷ı ËÏÕfiÌfiı ÷ıHÎı ⁄ı ËÎ◊
ËÏÕfiÌfi_ ±Á· fi΋
‰ŸÀ΂‰Î ¿èÎ_. ±Îfl˘’Ìfiı …¿ÕÌ fl¬Î› ±ı
±ıËÏfl ‰ıÁ Ë÷_. Ë_√ıflÌfiÎ
flÌ÷ı ÷ıHÎı Ωÿ√flfiÎ_ ⁄ı› ¿Î_ÕÎ_ ËÎ◊¿ÕÌ‹Î_ ŒÌÀ
⁄ÕÎ’ıVÀ ÂËıfl‹Î_ ‹Î«˝ 24,
¿flÌ ÿÌ‘Î_. «Î‰Ì ’HÎ ¿ÎœÌfiı ÿÒfl ¬ŸÀÌ ’fl
1874 fiÎ fl˘… ÷ıfi˘ …L‹
ÀŸ√ÎÕÌ ÿÌ‘Ì. ¿Î"ŒÌ ’Ìfiı ◊˘ÕÌ ‰Îfl‹Î_ ’λÎ
◊›˘ ±ı ’»Ì ÷ıfiÎ ›ËÒÿÌ
Œfl‰Îfi˘ ‰Î›ÿ˘ ±Î’Ì ÁÏ≠LÀıLÕLÀ fl‹Ò…‹Î_
‹Î÷ÎÏ’÷Î ±Î¬Î ¿<À<Q⁄
‹·¿Î÷˘ ÷ıfiÎ ’ÏflÏ«÷ ‹ıfiı…fl ÁÎ◊ı ⁄ËÎfl
ÁÎ◊ı ±‹ıÏfl¿Î V◊‚Î_÷fl ¿flÌ
…‰Î ÿfl‰ÎΩ ÷flŒ «ÎS›˘. ⁄ı …HÎÎ ÿfl‰ÎΩfiı
√›Î_. ±‹ıÏfl¿Î‹Î_ ÿfl ‰Êı˝
‰ÀΉı ±ı ’Ëı · Î_ ÷˘ ŒflÁ ’fl ËÎ◊¿ÕÌ
ËΩfl˘ ›fl˘’Ì ¿<À<Q⁄˘fi_
’»ÕΉÎfi˘ ±‰Î… ÷ı‹HÎı ÁÎ_¤Y›˘. ’λ‚
±Î√‹fi ◊÷_ Ë÷_, ¿ÎflHÎ
ŒflÌfiı …\±ı »ı ÷˘ ËıflÌ ËÏÕfiÌ ⁄Lfiı ËÎ◊
’˛
ı
Z
ο˘fiÎ
∞‰
±©fl
¿flÌ
ÿı
÷ı

Î
∞‰ÁÀ˘ÁÀfiÎ
¬ı
·
‹ÎÀı
¿ı ±ı fi‰Î ÿı  ‹Î_
Œı·Î›ı·Î flÎ¬Ì ÁÏ≠LÀıLÕLÀ ÷flŒ Ωı≥fiı
ΩHÎÌ÷˘ ⁄fiı·˘ Ωÿ√fl — ËıflÌ ËÏÕfiÌ
‘_‘˘fl˘…√Îfl ‹ÎÀı ÁÎflÌ ÷¿˘
‹·¿Î≥ flè΢ Ë÷˘. ÁÏ≠LÀıLÕLÀı ’ËıflΉı·Ì
Ë÷Ì. fi‰ıQ⁄fl, 1888 ‹Î_ Œ@÷ 14
ËÎ◊¿ÕÌ …‹Ìfi ’fl ¬Ò·ı·Ì ’ÕÌ Ë÷Ì.
ÁÏ≠LÀıLÕLÀ V÷O‘ ⁄fiÌ √›˘. ±Î Ωÿ√fl ‹ÎÀı ÷ıHÎı ’Á_ÿ ¿flı·Ì ËÎ◊¿ÕÌ ‰Ê˝fiÌ Ï¿Â˘fl ‰›ı ±ıËÏfl ’HÎ ¿Î‹ı
±Î"ÏÕ˝fiflÌ fi Ë÷Ì. fl̜Π√fiı√Îfl˘ ‹ÎÀı ¬ÎÁ ⁄fiΉı·Ì ‹…⁄Ò÷ fl«fiÎ‰Î‚Ì ·Î√Ì √›˘. fiı¿ÀÎ≥ ⁄fiΉ÷Ì ±ı¿
Ë÷Ì. ’Ï·Á‹◊¿ ‰‚Ì ±Î"ÏÕ˝fiflÌ fi Ë÷_. …√‹ÂËÒfl ±ı‰Î V¿˘À·ıLÕ ›ÎÕ˝fi_ Œı@ÀflÌ‹Î_ ÷ıfiı fi˘¿flÌ ‹‚Ì. ±ËŸ …ı¿⁄
Ë÷_. fi‰Î≥ ¿Ëı‰Î› ¿ı ËÏÕfiÌ Œ@÷ hÎÌÁ Áı¿LÕ …ıÀ·Î ±˘»Î Á‹›‹Î_ »À¿Ì fi΋fiÎ ⁄ÌΩ ›ËÒÿÌ »˘¿flÎ ÁÎ◊ı ÷ıfiÌ
√›˘. ±Î ’˛Á_√ı ±ıSËÎQ⁄˛Î ±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹fiÎ ‹ıfiı…fl ÕıLÕÁ V·ıÀflfiı ±ıÀ·˘ Ï‹hÎ÷Î ◊≥. ⁄Lfiı …HÎÎfiı Œı@ÀflÌfiÎ
’˛¤Îω÷ ¿flÌ ÿÌ‘˘ ¿ı ËÏÕfiÌfiı ÷ıHÎı ‹ıÏ…¿ ÂÎ" ¿fl‰Î ‹ÎÀı ÷I¿Î‚ ËÎ ’ÎÕÌ ÿÌ‘Ì. ‹ÎÏ·¿ı Á˘Ó’ı·_ ¿Î‹ ±I›_÷ ¿_À΂΅fi¿
’ÎÀfi√fl ·_Õfi‹Î_ ËÏÕfiÌfiÎ ±ı¿ ’»Ì ±ı¿ ÂΘ ›˘Ω÷Î √›Î ±fiı ÿflı¿ ÂÎ"‹Î_ Ë÷_. fiı¿ÀÎ≥ ‹ÎÀı Áfl¬Î ±Î¿Îflfi_ ¿Î’Õ
÷ı‹HÎı ‰ı÷›Î˝ ¿fl‰Îfi_ Ë÷_, ±ıÀ·ı ÷ı±˘
’˛ıZο˘fi˘ …⁄fl…V÷ ‘ÁÎfl˘ ◊›˘. ⁄ÌΩ_ Ï¿Â˘fl ‰›ı Ωÿfi˘ «V¿˘ ·ÎB›Î ’»Ì ËıflÌfiı
ÂËıfl˘fiÎ ±_√˛ıΩı ’HÎ ËÏÕfiÌfi˘ ≠˘√˛Î‹ Á΋ÎL› ‹ıÏ…¿ ÀˇÌ@Á ’fl ¤Îflı ŒÎ‰À ±Î‰Ì √≥ √‹ı ÷ı ωʛ ¿ÎœÌfiı ‰Î÷«Ì÷‹Î_ ‹fi
’fl˘‰ı·_ flά÷Î Ë÷Î.
Ωı ‰ Î ‹ÎÀı ·_ Õ fi ±Î‰‰Î ·ÎB›Î.
±ı¿ ÁÎ_…ı ωʛ fiÌ¿Y›˘ ≠A›Î÷
Ï⁄˛Àfi‹Î_ Ωÿ√fl˘ ÷˘ ±ı ‰¬÷ı CÎHÎÎ
Ωÿ√fl ¿Î·˝ Ëıfl‹Îfifi˘, …ıHÎı ’˘÷ÎfiÎ
Ë÷Î, ’HÎ ËÏÕfiÌ ¿flÌ ÿı¬ÎÕ÷˘ ±ı‰Î
‹ıÏ…¿ ¬ı· ›fl˘’fiÎ_ flÎ…ÿfl⁄Îfl˘‹Î_
≠›˘√˘ ·˘¿˘±ı ¿ÿÌ Ωı›Î fi Ë÷Î.
ÿı¬ÎÕÌ ÂËıfiÂÎˢfiı ÷◊Î Á‹˛ÎÀ˘fiı
Á΋ÎL› Ωÿ√fl˘ ’kÎÎ_, ‹„SÀ-¿·fl
±Î_ ∞ ÿÌ‘Î Ë÷Î. Ï⁄˛ À fi, …‹˝ fi Ì,
w‹Î·, ËıÀ, ÁÁ·Î_, ÏflÏ⁄fi˘ ‰√ıflı «ÌΩı
±Î"„VÀˇ›Î ‰√ıflı ÿı¢fiÎ_ flÎ…¿<À<Q⁄˘ ¿Î·˝
‰Î’flÌfiı ±‰fi‰Ì ÀˇÌ¿ ‰Õı ≠ıZο˘fi_ Œ@÷
Ëıfl‹Îfifiı Á΋ı «Î·Ì ±Î‹_hÎHÎ ‹˘¿·÷Î_
Ïÿ· ⁄Ëı·Î‰ı, F›Îflı ËÏÕfiÌ ÁV’ıLÁ ±fiı
Ë÷Î_. Ïÿ‰Á˘ Á‘Ì ±ı Ωÿ√fl ›fl˘’fiÎ
ÁfiÁfiÎÀ̤›Î˝* ‹ıÏ…¿ ’flÎø‹˘ ¶ÎflÎ
…ı ÷ı ÿı‹Î_ flÎ…‹Ëı·fi˘ ‹Ëı‹Îfi ⁄fiı,
≠ıZο˘fiı ÏÿB‹Òœ ¿flÌ ÿı÷˘ Ë÷˘. ËÏÕfiÌfiÎ
flÎ…¿<À<Q⁄fiÎ ÁP›˘fi_ ‹fi˘fl_…fi ¿flı,
¬ı· ’fl_’flÎ√÷ Ωÿfiı ⁄ÿ·ı Ωÿ≥
‹ıÏ…¿fiÌ ⁄ı-’Î_« ÀˇÌ¿ ’HÎ Â̬‰ÎÕı ±fiı
’flÎø‹˘ …ı‰Î Ë÷Î. @›Îflı¿ ÷ıfiı ÁÎ_¿‚ı
⁄ÿ·Î‹Î_ ±ıÀ·_ ‘fi ¿‹Î› ¿ı ÷ıfiÎ
⁄Î_‘Ì ’ÎHÎÌ ¤flı·Î ’Ì’‹Î_ Õ>⁄ÎÕÌ ÿı‰Î›,
ÃÎËÎÃfiÌ ‰Î÷˘ ΩHÎÌ fiı¿ÀÎ≥ Œı@ÀflÌfiÎ
÷˘ @›Îflı¿ ⁄ıL¿fiÌ ’˘·ÎÿÌ Ï÷ΩıflÌ‹Î_
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

31

c[zl cL0gfl
]

⁄΂‹…^ fl ˘
…ı ‰ Î
≠ı÷ÎI‹Îfiı Ωı‰Î ‹Î√÷Î ¿ıÀ·Î¿ jÎÌ-’vÊ˘ ÷ı‹fiÎ
±ıËÏflÂfiı ÷◊Î …ı¿⁄fiı
’fl ±Î÷fl «Ëıflı ⁄ıÃÎ Ë÷Î. ◊˘ÕÌ ‰Îflı CÎfl‹ÎÏ·¿ı
’HÎ Ωÿ√fl ⁄fi‰ÎfiÎ ¿˘Õ
‰E«˘‰« ¬Î·Ì ¿⁄ÎÀ‹Î_ ≠‰ı ¿›˘˝ ±fiı ÿfl‰ÎΩ
ΩB›Î. ±·⁄kÎ, ‹ıÏ…¿
‰ÎÁÌ ÿÌ‘Î. ±ı¿ ‹·Î¿Î÷̱ı ±ıËÏflÂfiı …HÎÎT›_
ÀˇÌ@Á Â̬‰ÎÕı ¿˘HÎ ÷ı
¿ı ¿⁄ÎÀfi˘ ’λ·˘ flV÷˘ ÁÌ‘˘ fi¿˝‹Î_ ¿ı V‰√˝‹Î_
‹ t Îfi˘ Á‰Î· Ë÷˘.
…÷˘ Ë÷˘. CÎfl‹ÎÏ·¿ı ±ıÀ·ı … ¿⁄ÎÀ‹Î_ CÎÒÁ‰_ ’Õu_,
«·HÎÌ ÏÁyÎfiÎ ±fiı
…ı◊Ì fi¿˝‹Î_ ›Î V‰√˝‹Î_ ’Ë˘Ó«Ì ÷ı ·Î√÷Ή‚√÷Î
’kÎÎfiÎ ‹ÎhÎ ÏÁQ’·
ÿflı¿ ≠ı÷ÎI‹Îfiı Á_ÿı¢ ±Î’Ì Â¿ı ¿ı ◊˘ÕÌ ‰Îfl ‹ÎÀı
≠¿ÎflfiÎ Ωÿ ÷ı ‹ fiı
Á√Î_ ‰ ËηÎ_ fi ı ‹‚‰Î Q≤I› · ˘¿‹Î_ ’‘Îfl˘.
±Î‰Õ÷Î Ë÷Î, …ı ‹ fiÌ
CÎfl‹ÎÏ·¿fiÎ √ÏÛΠ±ÎÏÁVÀLÀı I›Îfl ’»Ì ⁄kÎÌ
ÏÁøıÀ ’Î»Ì ⁄Ë ΩHÎÌ÷Ì
„V‰«-±Î"Œ ¿flÌ. ±˘flÕ΋Î_ √Îœ ±_‘¿Îfl ’◊flΛ˘.
Ë÷Ì. ±ı¿ ‰Îfl …ı¿⁄ ÷◊Î
¿_≥ ÿı¬Î÷_ fi Ë÷_. ¿˘≥ ±‰Î… ’HÎ fiÏË. ËÎ…fl
±ı Ë ÏflÂfiÎ ∞‰fi‹Î_
flËı·Î jÎÌ-’vÊ˘fi_ ΩHÎı ‰ÂÌ¿flHÎ ¿flΛ_ ˢ› ±ı‹
±HΑΛ˘˝ «‹I¿Îfl ◊›˘.
÷ı±˘ V÷O‘ flÌ÷ı ⁄ıÁÌ flèÎÎ.
Ëı

Ì
Ë
Ï
Õfi̱ı
…ı


_
fi΋
±’fiÎT›
_
÷ı
fl˘⁄À˝
Ë
Ï
Õfi
±Î‹ ÷˘ «‹I¿Îfl ÁÎ◊ı
¿ıÀ·Ì¿ Ï‹ÏfiÀ˘ ‰Ì÷Ì I›Î_ ±ı¿ ’»Ì ±ı¿ ¿⁄ÎÀfiÎ
±˘√HÎÌÁ‹Ì ÁÿÌfi˘ ≠A›Î÷ Ωÿ√fl Ë÷˘
Ωÿfiı ¿ÂÌ ·ı‰Îÿı‰Î fiÏË,
ÿfl‰ÎΩ ±Î’˘±Î’ ¬ÒS›Î. ’√◊Ì ‹Î◊Î ·√Ì ÁŒıÿ
»÷Î_ ÷ı‹fiı Ωÿfi˘ ±ı‰˘ ¬ı· Ωı‰Î ‰jÎ ±˘œı·Î ≠ı÷ÎI‹Î±˘ ⁄ËÎfl ±ÎT›Î. ±˘flÕÎfiÌ ‰E«˘‰« ÷ı‹HÎı ωϫhÎ L≤I›
‹Y›˘ ¿ı …ıfiı ±_‘l©Î‚ ·˘¿˘ «‹I¿Îfl ¿›* ±fiı ’»Ì C΢CÎflÎ ±‰Î…ı ’˘÷ÎfiÎ Á√Î ÁÎ◊ı ‰Î÷«Ì÷ ¿fl‰Î ·ÎB›Î! ËÎ…fl
‹Îfi÷Î Ë÷Î. L›Ò ›˘¿˝ ÂËıfl‹Î_ @›Î_¿ flËı·Î ’˛ıZο˘ ‹Òfl¬ ⁄fiÌ flèÎÎ Ë÷Î, »÷Î_ ±ı ‰Î÷fi˘ fi∞‰˘ ±HÎÁÎfl ÷ı‹fiı fi
¤Ò÷⁄_√·Î …ı‰_ CÎfl Ë÷_. ‹ıÏ…¿fiı ⁄ÿ·ı Ë÷˘. ±ıËÏfl Ωı ¿ı »ı÷flΛ˘ fiÏË. ≠ı÷ÎI‹Î±˘fiÌ ÏË·«Î· ‹…⁄ ·Î¿ÕÎfiÎ_
‹ı·Ì ωzÎ ±…‹Î‰‰Îfi˘ Õ˘‚ ¿flÌ ’ÎÏÀ›Î_ ‰Õı ⁄fiΉ‰Î‹Î_ ±Î‰ı·Ì ŒflÁ ‰Îfl_‰Îfl ‹fl˘ÕÎ÷Ì Ë÷Ì, …ıfi˘ ±◊˝˝ ±ı ¿ı
CÎfl‹ÎÏ·¿ I›Î_ ’˘÷ÎfiÎ Ë¿‹ ≠‹ÎHÎı √‹ı ÿflı¿ ≠ı÷ÎI‹Îfi˘ Õ˘‚ ¿flfiÎfl ÿflı¿ T›„@÷fi_ ÂflÌfl ‰…fiÿÎfl Ë÷_. ’˛ı÷ÎI‹Îfiı
÷ı ≠ı÷ÎI‹Îfiı ⁄˘·Î‰ı, ‹ÎÀı ÂËıflfiÌ …ı ‰‚Ì ÂflÌfl Âıfi_ ? ±ı‰˘ Á΋ÎL› Á‰Î· ’HÎ I›Î_ ËÎ…fl flËı·Î jÎÌ-’wW΢fiÎ
±_‘l©Î‚ T›„@÷ ’˘÷ÎfiÎ Q≤I› ’΋ı·Î ‹fi‹Î_ ¿ı‹ fi µÿ˚¤T›˘ ±ı ‰Î÷fi_ ±ıËÏflÂfiı ¤Îflı ±Îç›˝ ◊›_. ·˘¿˘fiı ±ÎÀ·Ì
Ïfi¿ÀfiÎ Á√Îfiı ≠ı÷ÎI‹Î ÷flÌ¿ı Ωı‰Î Áfl‚÷Î’Ò‰˝¿ »ı÷flÌ Â¿Î› ±ı‰_ ÷ıHÎı V‰Mfiı› ‘Λ* fi Ë÷_. …ı¿⁄fiÎ ‹fi‹Î_ ’HÎ
‹Î√÷Ì Ë˘› ÷ı fi ı ±ı ¤Ò ÷ ⁄_ √ ·˘ ±ı … ω«Îfl ±ÎT›˘. ¤Ò÷⁄_√·Î‹Î_ ÷ı‹HÎı Ωı›ı·˘ «‹I¿Îfl Œ@÷ Ωÿfi˘ Ë÷˘.
Õfl΋HÎÎfiı ⁄ÿ·ı ±Î¿Ê˝¿ ·Î√÷˘ Ë÷˘. ‹ı·Ì ωzÎfi˘ fiÏË. Ωÿ√fl˘ ’˘÷ÎfiÎ ¿Á⁄fiı ‹ı·Ì ωzÎ ÷flÌ¿ı ¬’Ήı ±fiı
±ıËÏfl ’HÎ 1891 ‹Î_ …ı¿⁄ ÁÎ◊ı Á‹Î…‹Î_ ±_‘l©Î Œı·Î‰ı ÷ı Âfl‹…fi¿ ‰Î÷ Ë÷Ì. ΩÿfiÎ ¬ı· ÷˘ Œ@÷
I›Î_ √›˘. ±ı¿ ‹˘À˘ ±˘flÕ˘ Ë÷˘, F›Î_ ‹fi˘fl_…fi ±Î’‰Î ‹ÎÀı ¿fl‰Î Ωı≥±ı. ⁄Lfiı Ï‹h΢±ı »ı‰Àı ’˘÷ı ΩÿfiÎ ±Î‰Î
ÿ̉η ’ÎÁı ·Î¿ÕÎfiÎ Á_A›Î⁄_‘ ¿⁄ÎÀ˘ ¬ı· ¤…‰‰Îfi_ fiyÌ ¿›*. ‹ıÏ…¿fiı ·√÷Î_ ’V÷¿˘ ÷ı‹HÎı ‰Î_E›Î_. ±ı¿ ‰¬÷
√˘Ã‰ı·Î Ë÷Î. ¿⁄ÎÀ˘fiÌ ÁÎ‹Ì ÿ̉η ±˘√HÎÌÁ‹Ì ÁÿÌfiÎ A›Î÷fi΋ Ωÿ√fl fl˘⁄À˝ ËÏÕfifi_ ’V÷¿ ÷ı‹fiÎ ËÎ◊‹Î_
fi∞¿ Ëfl˘‚⁄_‘ ¬flÂ̱˘ ‹Ò¿ı·Ì Ë÷Ì. ±ÎT›_. ±Î ¡ıL« Ωÿ√fl ’˘÷ÎfiÌ ≥S›{fi ÀˇÌ@Á ‹ÎÀı ’_¿Î›ı·˘ Ë÷˘. ≥S›{fi
±ıÀ·ı ºÏp¤˛‹, …ıfiı ’ıÿÎ ¿fl‰Î ‹ÎÀı ±ıÀ·Ì
ÏÁŒ÷¤ıfl ±fiı V’ÌÕ’Ò‰˝¿
ËÎ◊ ’HÎ ⁄_‘Λı·Î flËı ±ı flÌ÷ı ËÏÕfiÌfiı 10 ‹ÌÀfl
·Î_⁄Ì ÁÎ_¿‚‹Î_ …¿Õ‰Î »÷Î_ ÷ı »À¿Ì …÷˘ Ë÷˘
÷ıfi˘ ¬ı· ’ÎÕÌ ÿı‰Îfi˘ ˢ› ¿ı ≠ıZο˘fiÌ
±Î_¬fiı »ı‰ÀfiÎ Ïfl{SÀ

32 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

c[zl cL0gfl
]

V◊Îfi ±ÿ·⁄ÿ· ¿fl‰Î ‹ÎÀı Œ@÷ hÎHÎ
ÏÁ‰Î› ¿Â_ ÿı¬Î› fiÏË. ±‹¿ ·˘¿˘ ÷ıfiı «‹I¿Îfl ’HÎ Á‹∞ ·ı.
’V÷¿‹Î_ fl˘⁄À˝ ËÏÕfiı ’˘÷ÎfiÎ ¿ıÀ·Î¿ ±fi¤‰˘ ÀÎ_@›Î Ë÷Î, …ı‹fiı ‰Î_E›Î Áı¿LÕ …ıÀ·˘ Á‹› ·√ÎÕ÷Î Ë÷Î, ÷˘
’»Ì ±ıËÏflÂfiÌ Ωÿ√fl ⁄fi‰ÎfiÌ ‹Ëk‰Î¿Î_ZÎÎ ±˘fl ÷̉˛ ⁄fiÌ. ◊˘ÕÎ ‰¬÷ ’HÎ «Ì·Î«Î· flıVÀ˘flLÀ˘ ÏÁ‰Î› ⁄Ì…ı
’»Ì ΩÿfiÎ ’„O·¿ ¬ı· ÷ıHÎı Âw ¿›Î˝, …ı‹Î_ ’˘÷ÎfiÎ Ï…√flÌ Ï‹hÎ …ı¿⁄fiı ¿Âı ÷ı‹fi˘ ¤Î‰ ’Ò»Î÷˘ fiÏË. ËÏÕfiÌfiı
ÁÎ◊ı flÎA›˘. ±·⁄kÎ, ’Ëı·Î_ ÷ıHÎı ’˘÷ÎfiÎ ‹ÎÀı ±fiı …ı¿⁄ ‹ÎÀı fi‰Î_ ≠¤Î‰ÂÎ‚Ì Ωı ¿ı ÷ı‹Î_ ’˘÷Îfi˘ ‰Î_¿ ˢ› ±ı‹ ·ÎB›._
≠ıZο˘fiı ÿı¬ÎՉΠ‹ÎÀı ÷ıfiÌ
fi΋˘ ’Á_ÿ ¿fl‰Î_ ’Õı ÷ı‹ Ë÷Î_. ËÏÕfifiÌ ›Îÿ‹Î_
’ÎÁı Ë Ï ÕfiÌ ⁄Î" @ Á
… ⁄ı› …HÎαı ’˘÷Îfiı ËÏÕfiÌ ⁄˛‘Á˝ ÷flÌ¿ı
(¿Î›Î’·À) fi΋fi˘ ‹ÎhÎ
±˘‚¬Î‰‰Îfi_ fiyÌ ¿›*. ≠˘√˛Î‹˘ ±Î’‰Î ‹ÎÀı
±ı¿ ‹Ëk‰fi˘ Ωÿ Ë÷˘.
±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹ ¤ÎÕı flά‰_ ’˘ÁΛ ÷ı‹ fi Ë÷_,
±‰fi‰Ì ⁄Ì∞ ±Î≥À‹˘
±ıÀ·ı ÷ı‹HÎı ’Ëı·˘ ÂÎ" ‹Î‹Ò·Ì flıVÀ˘flLÀ‹Î_
ˢ› ÷˘ … ·Î_⁄˘ ¿Î›˝ø‹
±ÎM›˘. ’Ëı·Ì ±Î≥À‹ Ωı ¿ı ‹Î‹Ò·Ì fi Ë÷Ì.
±Î’Ì Â¿Î› ±fiı ’˛ıZο˘fiı
±Î…ı ¿ı. ·Î· …ı‰Î ±‹¿ Ωÿ√fl˘ ÿı¬ÎÕı »ı
’˛ ˘ √˛ Î ‹‹Î_ ‰ˆ Ï ‰K›fi˘
±ı ËÏÕfiÌ ⁄Î"@ÁfiÌ Ë÷Ì. ±I›Îflı ¤·ı ÷ı ⁄Ë
±fi¤‰ ◊Λ. ËÏÕfi̱ı fi‰Î
ΩHÎÌ÷Ì Ë˘›, ’fl_÷ ‰ÌÁ‹Ì ÁÿÌfiÎ ±Îfl_¤ı ÷˘
’˛¿ÎflfiÌ ‹ıÏ…¿ ÀˇÌ@Á ’fl
·˘¿˘ ‹ÎÀı ÷ı √…⁄ fi‰Ìfi÷Î Ë÷Ì. flıVÀ˘flLÀfiÎ
ËÎ◊ ±…‹ÎT›˘, …ı‹Î_ ’Ëı·˘
√˛ÎË¿˘ ’ˆ¿Ì hÎHÎ-«Îflfiı ±ıËÏfl fiÎfiÎ M·ıÀŒ˘‹˝
‰Îfl˘ ËÎ◊¿ÕÌfiÌ ÀˇÌ¿⁄Î∞fi˘
…ı‰Î VÀı… ’fl ±Î‰‰Îfi_ ¿ËÌ ÷ı‹fiÎ ÿı¬÷Î
±ÎT›˘. 1899 ‹Î_
’˘÷ı ¿ıfi‰ÎÁfiÎ ΩÕÎ ¿˘◊‚΋Î_ ’flÎ÷˘ Ë÷˘.
±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ÁÎfi ¡Î„LÁV¿˘
√˛ÎË¿˘ ÷ı ¿˘◊‚Îfi_ ‹˘Ó ÿ˘flÕÎ ‰Õı ⁄_‘ ¿flÌ
ÂËı fl ¬Î÷ı ±ı ¿ ΩËı fl
…ı¿⁄fiÌ ÁÒ«fiÎ ‹…⁄ ËÏÕfiÌfiı ¨«¿Ì ¬S·Î
≠˘√˛Î‹ ±Î’‰Îfi˘ ‹˘¿˘ ÷ıfiı
⁄Î"@Á‹Î_ µ÷ÎflÌ ÿı÷Î Ë÷Î. ±Î ⁄Î"@Áfiı ’HÎ
‹Y›˘. ’Ï·ÁfiÌ ËÎ◊¿ÕÌ ÷ıHÎı
√˛ÎË¿˘ … ÁÎ_¿‚˘ ·’ıÀÌ ÷΂Π‹ÎflÌ ÿı, »÷Î_
’ËıflÌ. CÎÕÌ¿‰Îfl ‹ÎÀı VÀı…
◊˘ÕÌ¿ Ï‹ÏfiÀ˘ ’Òfl÷˘ ‰ı·‰ıÀfi˘ ’Õÿ˘ fiάÌ
’flfiÎ ¿⁄ÎÀ‹Î_ ÷ı ≠‰ıU›˘.
⁄Î"@Áfiı œÎ_¿Ì ‹Ò¿Î› ±fiı …ı¿⁄ ’˘÷ÎfiÎ Ï‹hÎfiı
ÿfl‰ÎΩ ⁄_ ‘ ¿fl‰Î‹Î_
‰Ëı·Ì ÷¿ı ËÎ…fl ¿fl‰Îfi˘ ‰Î›ÿ˘ ±Î’Ì ’ÕÿÎ
±ÎT›Î, ’HÎ ⁄ı Ï‹ÏfiÀ ‰Ì÷ı
±˘◊ı …÷˘ flËı ¿ı ◊˘ÕÌ ‰Îfl‹Î_ … √˛ÎË¿˘
±ı ’Ëı·Î_ ÷˘ ±ı ËÎ◊¿ÕÌfi˘
±ıËÏflÂfiı ’λ˘ ËÎ…fl ◊÷˘ …\±ı. ±·⁄kÎ,
µ·ÎÏ‚›˘ ¿fl÷˘ ⁄ËÎfl
⁄Î"@Á‹Î_ fiÏË. ±ıËÏfl ’˘÷ı ÷˘ ’√’΂Î
±ÎT›˘. ≠ıZο˘ Ωı ¿ı ⁄Ë
«Î·÷˘ ’˛ıZο˘ ‰E«ı µ’„V◊÷ ◊Λ, ÁÎ_¿‚
≠¤Îω÷ fi ◊›Î, ¿ı‹ ¿ı
‹Îflı·Î ⁄Î"@Áfiı ’˘÷ÎfiÎ ËÎ◊ı ¬˘·ı ±fiı I›Îflı
÷΂_ √‹ı ÷ı ˢ› ±fiı …_Ï…fl ’HÎ √‹ı ÷ı‰Ì ˢ›, ÷ı‹fiÎ ¿⁄ÎÀ‹Î_ Õ<„M·¿ıÀ «Î‰Ì ¿Âı¿
⁄Î"@Á‹Î_◊Ì …ı¿⁄ ⁄ËÎfl ±Î‰÷˘ Ë÷˘.
±Î ¬ı·fiı ËÏÕfiÌ ⁄˛‘Áı˝ ¿Î›Î’·À ±ı‰Î Á¿oΩ‹Î_◊Ì »À¿‰_ ËÏÕfiÌ ‹ÎÀı ΩHÎı ÕÎ⁄Î ËÎ◊fi˘ ¬ı·! »^’Ήı·Ì ˢ‰Îfi_ ÷ı‹HÎı ‘ÎflÌ
‹÷·⁄fi_ fi΋ ±Î’ı·_, ¿ÎflHÎ ¿ı ±ıËÏflÂfi_ …ı¿⁄‹Î_ ±fiı …ı¿⁄fi_ ±ıËÏfl‹Î_ ·Ì‘_ Ë÷_. ÁÎfi ¡Î„LÁV¿˘fiÎ ±ı¿ ÿˆÏfi¿
w’Î_÷fl ◊÷_ Ë÷_. ¿ıÀ·Î_¿ ‰Wν ÷ı ¬ı· ÷ı‹HÎı CÎHÎÌ ⁄‘Ì flıVÀ˘flLÀ˚Á‹Î_ ¿›˘˝. ±¬⁄Îflı ÷˘ ·A›_ ’HÎ ¬w_ ¿ı ±Î‰Î
¬ı·fi_ flËV› ¿ÿÌ flıVÀ˘flLÀfiÎ √˛ÎË¿˘fiÎ ’S·ı fi ’Õ÷_, »÷Î_ …ı¿⁄fi_ ¿Î‹ ŒÎ·÷ Ωÿ√flfiÎ ¬ı· Ωı‰Î ‹ÎÀı ’ˆÁÎ
±ıËÏflÂfiı Á_÷˘Ê¿Îfl¿ fi ·ÎB›_. ¿Î‹‹Î_ {Õ’ fi Ë÷Ì. ’ÏflHÎ΋ı 1894 ‹Î_ ⁄√ÎÕΛ fiÏË. ËıflÌ ËÏÕfiÌ ÷ı Ïfl’˘À˝
÷ı‹fiÌ ¤Î√ÌÿÎflÌ »ÒÀÌ ’ÕÌ ±fiı ±ıËÏflÂfi˘ ¤Î≥ Ï◊±˘ »ı‰Àı …ı¿⁄fiı ⁄ÿ·ı ‰Î_«Ìfiı Á‹Á‹Ì ∂Ãu˘. Õ<„M·¿ıÀ «Î‰Ì
÷ıfi˘ ΩıÕÌÿÎfl ⁄L›˘. ‹ıÏ…¿fiÎ ¿Î›˝ø‹˘ ‹ÎÀı Ï◊±˘fi_ fi΋ ËÎÏÕ˝fi fl¬Î›_, ÷˘ «˘fl«yÎ ‰Î’flı, F›Îflı ÷ıHÎı ±Â@›
¿Î‹fiı ‹ÎhÎ ΩÿfiÎ ¿‹Î· ‰Õı Â@› ¿flÌ
F›Îflı ±ıËÏfl ’˘÷ı ËıflÌ ËÏÕfiÌ ÷flÌ¿ı ±˘‚¬Î‰Î ·ÎB›˘.
±Î Ωÿ√flfiı flıVÀ˘flLÀfiÎ √˛ÎË¿˘ Á‹ZÎ ¬ı· ¿fl‰Î‹Î_ ‹Ω ±Î‰÷Ì fi Ë÷Ì. ÿı¬ÎÕu_ Ë÷_. ŒflÌ ‰Îfl ÷ı ÁÎfi ¡Î„LÁV¿˘
⁄Ì∞ ÷flŒ ¿˘≥ ÁÎflÎ ±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹‹Î_ ≠˘√˛Î‹˘ ±Î’‰Îfi˘ «ÎLÁ ’HÎ ‹‚÷˘ fi √›˘ I›Îflı ÂËıflfiÎ ’Ï·Á ‰ÕÎfiı ÁÌ‘˘
Ë÷˘. ’Î_«ı¿ ‰Ê˝ ±ı‹ … fiÌ¿‚Ì √›Î_. ⁄Lfiı ¤Î≥ ËÏÕfiÌ ⁄Î"@Á‹Î_ ’˘÷ÎfiÎ_ ’Õ¿Îfl ŒıÓ@›˘ ¿ı ‹Ω· ˢ› ‹ÎhÎ
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

33

c[zl cL0gfl
]

ËÎ◊¿ÕÌ fiÏË, ‹…⁄Ò÷ ÁÎ_¿‚˘‹Î_ ⁄Î_‘Ì
flÎ¬Ì ⁄÷Ή˘.
ÁÎfi ¡Î„LÁV¿˘fiÎ ’Ï·Á ËıÕ@‰ÎÀ˝fl
’fl ÁΫ˘ÁΫ ΩËıfl ≠›˘√ √˘Ã‰‰Î‹Î_
±ÎT›˘. ’ Ï ·Áı ÁÎfl΋Î_ ÁÎflÌ 10
ËÎ◊¿Õ̱˘ ’Á_ÿ ¿flÌ. ⁄ı ‹˘ÀÌ ÁÎ_¿‚˘
’HÎ ·Ì‘Ì. ≠›˘√ ‹ÎÀı …wflÌ ±ı‰Î
¬Î·Ì ¿⁄ÎÀfiı ÷’ÎÁ‰Î‹Î_ ±ÎT›˘. ⁄Ì∞
÷flŒ Á˙fiÎ ±Îç›˝ ‰E«ı ËıflÌ ËÏÕfi̱ı
’˘÷ÎfiÎ_ ‰j΢ ∂÷Îfl‰Îfi_ Âw ¿flÌ ÿÌ‘_.
’hοÎfl˘ ±fiı ’Ï·Á ±ŒÁfl˘ ÕCÎΛı·Ì
fi…flı Ωı÷Î … flËÌ √›Î. ‹V÷Ì‹Ω¿fiı
d·-VÀ˘’ ·Î√Ì √› _ . ±Î ‹ÎVÀfl
‹ıυϱfi ⁄‘Îfiı ¬Î÷flÌ ¿flΉ‰Î
‹Î√÷˘ Ë÷˘ ¿ı ÷ıHÎı ¿’ÕÎ_‹Î_ ’HÎ »^’Ì
flÌ÷ı «Î‰Ì Á_÷ÎÕÌ fi Ë÷Ì. ±_÷ı …wfl
’Òfl÷Î_ ‰j΢ ÁÎ◊ı ËÏÕfiÌ ‹ıÏ…¿ ÂÎ" ‹ÎÀı
÷ˆ›Îfl ◊›˘. ’Ï·Á ±ŒÁfl˘±ı ÷ıfiÎ ËÎ◊
’λ‚ ÷flŒ ÁÎ_¿‚ ‰Õı ⁄Î_K›Î. ⁄ıµ ’√ı
CÎÒ_ÀH΢ Œfl÷ı ⁄Ì∞ ÁÎ_¿‚ ¿Á˘¿Á ·’ıÀÌ
÷ı‹fiı ’HÎ …¿ÕÌ ·Ì‘Î. ÁÎ_¿‚˘fiÎ »ıÕÎ
‹…⁄Ò÷ ÷΂Π◊¿Ì ’flV’fl ŒÌÀ ¿›Î˝.
±_÷ı ÿflı¿ ËÎ◊¿ÕÌfiı ±ı¿⁄Ì∞ ÁÎ◊ı
’fl˘T›Î ⁄Îÿ ÷ı ËÎfl‹Î‚Îfi˘ ±ı¿ »ıÕ˘
ËÎ◊fiÌ ÁÎ_ ¿ ‚‹Î_ ±fiı ⁄ÌΩı »ı Õ ˘
CÎÒ_ÀHÎfiÌ ÁÎ_¿‚‹Î_ ’fl˘T›˘. ËÏÕfiÌ ‹ÎÀı
ˉı ±Î‹◊Ì ÷ı‹ «Á¿‰_ ’HÎ Â@› fi
Ë÷_. ±Î Ëη÷ı … ÷ıfiı …‹Ìfi ’fl ±ÎÕÎ
√˘Ã‰ı·Î ¿⁄ÎÀfiÌ ±_ÿfl ÁÒ‰ÎÕÌ ÿfl‰ÎΩ
⁄_‘ ¿flÌ ÿı‰Î‹Î_ ±ÎT›Î.

34 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

ÿÁ Ï‹ÏfiÀ Ë∞ ÷˘ ‰Ì÷Ì ±ı‰Î‹Î_ ±ı Ωÿ√fl ¿⁄ÎÀ ¬˘·Ìfiı ⁄ËÎfl ±Î‰Ì
√›˘. ’hοÎfl˘fiı ÷ı‹… ’Ï·Á ±ŒÁfl˘fiı ‰‘ ±Îç›˝ ÷ı‹HÎı ËÎ◊¿ÕÌ ±fiı
ÁÎ_¿‚˘ ÷’ÎÁÌ ±ı ‰¬÷ı ◊›_, ¿ÎflHÎ ¿ı ÷ı ⁄‘Ì …ı‹fiÌ ÷ı‹ Ë÷Ì. ËÏÕfiÌfiı
…¿Õ‰Î‹Î_ ’Ï·Á ±ŒÁfl˘±ı ¿«Î flÎ¬Ì fi Ë÷Ì. ÂflÌflfiı Á_¿˘fl‰Î ‹ÎÀı Ωÿ√fl
÷ıfiÎ ËÎ◊fi˘ ¿ı ’√fi˘ …flÌ¿ı Á‚‰‚ÎÀ fi ¿flÌ Â¿ı ±ı flÌ÷ı ÷ıfiı ‹U¿ıÀÎÀ ⁄Î_K›˘
Ë÷˘. ⁄_‘fi‹@÷ ◊‰Î ‹ÎÀı ÷ıHÎı ‹Î_Õ ÿÁı¿ Ï‹ÏfiÀ …ıÀ·˘ fi∞‰˘ Á‹› ·√ÎÕu˘
±ı ÷˘ …flΛ ‹Îfi‰Î …ı‰_ fi Ë÷_. ±Î‹ »÷Î_ ÿflı¿ …HÎı ‹Îfi‰_ ’Õu_, ¿ı‹ ¿ı
∞‰÷˘Ω√÷˘ ±Î{Îÿ Ωÿ√fl ±Î_¬˘ Á΋ı Ë÷˘.
ËıflÌ ËÏÕfiÌ 1900 fiÌ Áη‹Î_ Ï⁄˛Àfi √›˘. ·ı¬fiÎ ±Îfl_¤ı fi˘ÓK›_ ÷ı‹
·_ÕfifiÎ V¿˘À·ıLÕ ›ÎÕ˝ ’Ï·Á VÀıÂfi‹Î_ ’HÎ ËÎ◊¿ÕÌfiı ΩÿfiÌ ËÎ◊÷΂Ì
±Î’‰Îfi˘ ¬ı· ¿flÌ ⁄÷ÎT›˘ ±fiı I›Îfl ’»Ì ·_Õfi‹Î_ ËÏÕfi̱ı ⁄ÌΩ …ı ΩËıfl
‹ıÏ…¿ ÂÎ" ¿›Î˝ ÷ı ±˘»Î Ëıfl÷…fi¿ fi Ë÷Î. ÿÎ. ÷. ±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹fiÎ hÎHÎ-«Îfl
≠ıZο˘fiı VÀı… ’fl ⁄˘·Î‰Ì ÷ı‹fiÎ ÿı¬÷Î œ√·Î⁄_‘ ÁÎ"› ÷ı ’˘÷ÎfiÎ ‹˘Ó‹Î_
¤fl÷˘ Ë÷˘. ±ı¿ ·Î_⁄Î ÿ˘flÎfi_ √Ò_«‚_ ’HÎ I›Îfl ’»Ì √·˘ŒÎ‹Î_ ¬˘Á÷˘ Ë÷˘.
◊˘ÕÌ ‰Îflı ±ı ÿ˘flÎfi˘ »ıÕ˘ ’¿ÕÌ ËÏÕfiÌ ±ÎV÷ı ±ÎV÷ı ÷ıfiı ⁄ËÎfl ¿Îœı I›Îflı
≠ıZο˘ ÿflı¿ıÿflı¿ ÁÎ"› ÷ı‹Î_ ’fl˘‰Î›ı·Ì …\±ı. ËÏÕfiÌ »ı‰Àı ‹˘œ<_ ¬˘·Ì ≠ıZο˘fiı
¬Î÷flÌ ’HÎ ¿flΉı ¿ı …ÒfiÌ ÁÎ"›fi˘ “¿˘Ï‚›˘” √·˘ŒÎ‹Î_ ˢ› ÷˘ ¢‘Ì ·˘!
ÿÏfi›ÎfiÎ ⁄Ë ±˘»Î Ωÿ√fl˘ ±Î‰Î ≠›˘√˘ ¿flÌ ΩHÎ÷Î Ë÷Î, »÷Î_ ËÏÕfiÌfiı
‰‘ ≠ÏÁÏ© ÷ıfiÌ »^‹_÷fl ¿‚ÎfiÎ ≠÷Î’ı ‹‚Ì. »Î÷Ì Ã˘¿Ìfiı ±ı ¿Ëı÷˘ ¿ı ÁÎ_¿‚
±fiı ËÎ◊¿ÕÌ ÷˘ ÃÌ¿, …√÷fiÌ ±ı¿ı› …ı· ÷ıfiı ·Î_⁄˘ Á‹› ⁄_‘fiΉV◊΋Î_
flÎ¬Ì Â¿ı fiÏË. ±Î ‰Î÷ ¿ıÀ·Ì ÁÎ«Ì ±ı ÷ıHÎı ‹ı, 1903 ‹Î_ flÏ›ÎfiÎ ≠‰ÎÁ
ÿflQ›Îfi ’fl‰Îfl ¿flÌ ⁄÷ÎT›_. flÏ›΋Î_ I›Îflı {Îfl Ïfi¿˘·Áfi_ flÎ… Ë÷_. {ÎflfiÌ
»^’Ì ’Ï·ÁfiÎ ΩÁÒÁ˘ ±Î¬Î ÿı‹Î_ Œı·Î›ı·Î Ë÷Î. ±Î’¬ÿ flÎΩÂÎËÌ Á΋ı
…ı ‹ÎHÎÁ ËflŒ Áfl¬˘ ¿Îœı ÷ı Ë_‹ı ‹ÎÀı ⁄ÏŒ˝·Î ÁÎ≥Ï⁄Ïfl›Î ÷flŒ ’ÎÁ˝· ¿flÌ
ÿı‰Î÷˘ Ë÷˘. “’ÎÁ˝·” ÂOÿ ¬flı¬fl ›˘B› ¿Ëı‰Î›, ¿ÎflHÎ ¿ı ÷ıfiı Œ@÷ ⁄ı CÎfi
‹ÌÀfl …ı‰ÕÌ ¿ıflı÷ fi΋ı ±˘‚¬Î÷Ì ’ıÀÌ‹Î_ Áfl¿ÁfiÎ …fiΉflfiÌ ‹ÎŒ¿ ’ÒflÌ ÷ı
’ıÀÌfiı … ÁÎ≥Ï⁄Ïfl›Î …÷Ì ÀˇıfifiÎ ¬S·Î ¤Îfl¬ÎfiÎ_ ’fl ⁄Î_‘Ì ·ı‰Î÷Ì Ë÷Ì.
rÎÁ˘E»˚‰ÎÁ «Î·‰Î …ıÀ·Ì ˉΠ‹‚ı ±ıÀ·Î ‹ÎÀı ±Î√‚ ÷flŒ ‹Î_Õ 20
«˘flÁ Áı„LÀ‹ÌÀflfiÎ ‹Î’fi_ ÁÏ‚›Î‰Î‚_ ⁄ο˘w_ Ë÷_. ’λ‚fiÎ ¤Î√ı ’˘·Îÿfi˘
Á’ÎÀ ÿfl‰ÎΩı, …ıfiı ‹˘V¿˘‹Î_ »^’Ì ’Ï·Áfi˘ ±‹·ÿÎfl «Î‰Ì ‹ÎflÌfiı ⁄_‘ ¿flı

c[zl cL0gfl
]

±ı ’»Ì Àˇıfi ·√¤√ 3,000 Ï¿·˘‹ÌÀflfi˘ ≠‰ÎÁ
¬ıÕÌ ÁÎ≥Ï⁄Ïfl›Î ’ˢӫı I›Î_ Á‘Ì ±ı ÿfl‰ÎΩı ¬˘·Ì
¿Î÷˘ fiÏË. ‹˘V¿˘‹Î_ fl¬Î÷Ì «Î‰Ì ‰Õı ÿfl‰ÎΩı ‹ÎhÎ
⁄_‘ ¿flÌ Â¿Î÷˘ Ë÷˘. ¬˘·‰ÎfiÌ «Î‰Ì ÁÎ≥Ï⁄Ïfl›fi
…ı·fiÎ √‰fi˝fl ’ÎÁı Ë÷Ì. {ÎflÂÎËÌfi˘ ωfl˘‘ ¿flfiÎfl
·˘¿˘‹Î_ …⁄fl…V÷ ‘ο ’ıÁÎՉΠ‹ÎÀı {Îfl Ïfi¿˘·Áı
±Î‰˘ ΩÏ·‹ ⁄_ÿ˘⁄V÷ ¿flÎT›˘ Ë÷˘.
ΩÏ·‹ ˢ› ¿ı …Õ⁄ıÁ·Î¿, ËÏÕfiÌ ‹ÎÀı ÷˘ ÿflı¿
Ω÷fi_ ⁄_‘fi Áfl¬_ Ë÷_. ‹˘V¿˘‹Î_ ΩÿfiÎ ¬ı· ¿fl÷Ì
‰¬÷ı »^’Ì ’Ï·ÁfiÎ ÿΜ̉΂Π’Õ»_ÿ ÁÏ≠LÀıLÕLÀ…fifl· Ï·O›ıÿı‰fi˘ ¤ıÀ˘ ◊›˘. ËÏÕfiÌfiÎ ¿fl÷⁄˘ ±_√ı
Ï·O›ıÿı‰ı CÎb_ ÁÎ_¤‚ı·_, ‹ÎÀı ÷ıfiı ¿ıflı÷‹Î_ ’flΉÎfiÌ
±fiı ’»Ì »À¿Ì ÿı¬ÎÕ‰ÎfiÌ «ı·ıL… ±Î’Ì. ËÏÕfi̱ı
«ı·ıL… V‰Ì¿ÎflÌ ±ıÀ·_ … fiÏË, ’HÎ ¤ı√Τı√ ËÎ◊¿ÕÌ
’Ëıfl‰Î ±fiı ÁÎ_¿‚ı ⁄_‘ΉΠ÷ˆ›Îfl ◊›˘. Ï·O›ıÿı‰ı ÷ıfiı
±ı‰Î ⁄_‘fi‹Î_ …¿ÕÎT›˘. «˘Ï¿›Î÷˘ ’ÎÁı ±ı ’Ëı·Î_
÷ıfi_ «ıÏ¿_√ ¿flÎT›_ ±fiı @›Î_› ‹ÎVÀfl-¿Ì Á_÷ÎÕı·Ì fi
ˢ‰ÎfiÌ ⁄flÎ⁄fl ¬Î÷flÌ ¿flÌ ·Ì‘Ì.
ËÏÕfiÌ ¿ıflı÷‹Î_ ≠‰ıU›˘, ±ıÀ·ı Ï·O›ıÿı‰ı ’˘·ÎÿÌ
ÿfl‰ÎΩfiı «Î‰Ì ‹ÎflÌ ±fiı ÷ıfiÎ ¿ÎHÎÎ_ ’fl ‰‚Ì ±Î√‚’λ‚ ⁄ı› ÷flŒ ‹ÌHÎfi_ ÁÌ· ‹Î›*. Ωÿ√fl ˉı Ωı ËÏÕfiÌfiÌ ‰Î"Àfl-¿"fi ±ıV¿ı’ fi΋fiÌ ’˛A›Î÷ ‹ıÏ…¿ ÀˇÌ¿, …ı‹Î_ ±ı Ωÿ√fl ’˛ıZο˘fiÌ
fi…fl Á‹ZÎ …‚Á‹ÎÏ‘ ·ı÷˘ Ë÷˘
±Î’‹ı‚ı »À¿Ì fi ¿ı ÷˘ Ï⁄«ÎflÎfiı ‹@÷ ¿fl‰Î Àˇıfi
‹ÎflŒ÷ »ı¿ 3,000 Ï¿·˘‹ÌÀfl »ıÀı ÁÎ≥Ï⁄Ïfl›Î ‹˘¿·‰˘ ’Õı ÷ı‹ Ë÷˘. ±ı@VÀˇÎ ¿·Î¿Îfl˘ ±ı¿ ’»Ì ±ı¿ Õ˘·
«˘Ï¿›Î÷˘±ı ¿ıflı÷fiı ÷ıfi˘ ⁄_‘ ÿfl‰ÎΩı ±ı¿ ÿ̉η ÷flŒ flËı ±ı flÌ÷ı …ı·fiÎ ·Î‰÷Î √›Î ±fiı ¿"fi‹Î_ ’ÎHÎÌ Ãη‰÷Î
«˘√Îfi‹Î_ ‹Ò¿Ì. ËÏÕfiÌfiÎ ±Î√˛Ë ‹…⁄ ’λ·Î ÁÏ‚›ÎfiÎ ⁄ο˘flÎfiı ÷ı‹HÎı √›Î. „V‰Ï‹_√ ÁÒÀ ’Ëıflı·˘ ËÏÕfiÌ
’ÕÿÎ ‰Õı œÎ_¿Ì ÿÌ‘˘. ⁄flÎ⁄fl 28 Ï‹ÏfiÀ ’»Ì ¿ıflı÷fiÎ …‹HÎÌ ÷flŒfiÎ ¿˘fi˝flfiı ÿflQ›Îfi VÀı… ’fl ËÎ…fl ◊›˘. ±‹¿
‰ÀΉ÷˘ ±fiı ’flÁı‰ı flı⁄{ı⁄ ◊›ı·˘ ËÏÕfiÌ Á΋˘ ±Î‰÷˘ ÿı¬Î›˘. «˘Ï¿›Î÷˘ ≠ıZο˘fiı ÷ıHÎı ⁄˘·ÎT›Î. Ïÿ‰Á˘ ’Ëı·Î_
¿ıflı÷fiı ÷’ÎÁ‰Î ÿ˘ÕuÎ. ËÏÕfiÌfiÎ ’√ ±fiı ËÎ◊ ’fl ŒÌÀ ¿flΛı·Ì ËÎ◊¿Õ̱˘ ÷ıHÎı ΩËıflÎ÷ ¿flÌ ≠ıZο˘fiı ‹fi’Á_ÿ
…ı‹fiÌ ÷ı‹ “·Î"¿” Ë÷Ì. ·˘¬_ÕÌ ÁÎ_¿‚˘fiÎ ⁄O⁄ı »ıÕÎfiı ΩıÕ÷Ì ËÎ◊¿Õ̱˘ ’HÎ ÁÎ_¿‚˘ ±fiı ÷΂Î_ ÁÎ◊ı ·Î‰‰Î …HÎÎT›_
⁄_‘ Ë÷Ì. Á˙◊Ì flËV›‹› ‰Î÷ ±ı ¿ı ÿfl‰ÎΩ‹Î_ «Î‰ÌfiÎ_ ¿ÎHÎÎ ’fl ⁄ı› ÷flŒ Ë÷_. ËÏÕfiÌ ÷ı ÁΑfi˘ ‰Õı ‹…⁄Ò÷ flÌ÷ı
‹Îfl‰Î‹Î_ ±Î‰ı·Î ‹ÌHÎfiÎ ÁÌ· ±¿⁄_‘ Ë÷Î. ÿı¬Ì÷Ì flÌ÷ı ±ı µV÷Îÿ Ωÿ√flı …¿ÕΛΠ⁄Îÿ ¿"fi‹Î_ ÿά· ◊›˘. ‰‘
’ÎHÎÌ flıÕÌ ¿"fifiı »·˘»· ¿flÌ
Õ<„M·¿ıÀ «Î‰Ì ÷˘ Â_, ±Î_√‚ÌfiÎ fi¬ ‰Õı ’HÎ ±ı ¿Ìÿı ‰ ΋Î_ ±ÎT› _ . ⁄Î…\ fi Î
ˢ·fiı V’½ ¿›˘˝ fi Ë÷˘. ÷˘ ’»Ì ÷ıHÎı Œ@÷ ÁÎ≥Ï⁄Ïfl›Î‹Î_
ÕΛÎ√˛Î‹‹Î_ ⁄÷ÎT›_ »ı ÷ı‹
… ¬Ò·Ì ¿ı ±ı‰Î ¿ıflı÷fiÎ ’˘·ÎÿÌ ÿfl‰ÎΩfiı ‹˘V¿˘‹Î_
≠ıZο˘±ı ÷ı ¿"fifi_ œÎ_¿b_ ‰ÎÁÌfiı
¬˘·‰Î ‹ÎÀı ¿›˘ Ωÿ ±…‹ÎT›˘ ?
⁄ÌΩ_ ÷΂Î_ ‹Î›Î*.
ΩL›±ÎflÌ 27, 1908 fiÎ fl˘… ÷ıHÎı ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ÁıLÀ
±Î" Ï ÕÀÎ" Ï fl›‹‹Î_ ’»Ì ÷˘
· ≥ Á ¬Î÷ı ‰Î" À fl-¿" fi ±ı V ¿ı ’ fi΋fiÌ …ı ±I›_ ÷
ÁLfiÎÀ˘ »‰Î›˘. ±Îfiı Ωÿfi˘
fi‰Ìfi÷ΤflÌ ±Î≥À‹ fl…^ ¿flÌ ÷ı ’HÎ ±Î‰Ì … Ëıfl÷…fi¿
¬ı · Á‹…‰˘ ¿ı Ωfi ’fl
Ë÷Ì. ÕıflÌ‹Î_ ÿÒ‘ ¤fl‰Î ‹ÎÀı ‰’flΛ ±ı Ω÷fi_ …flÎ ‹˘ÀÎ
¬ı·‰ÎfiÎ ÁÎËÁfi˘ ? ËÏÕfiÌfiÎ
¿ÿfi_ ·˘¬_ÕÌ ¿"fi ÷ıHÎı ±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹fiÎ VÀı… ’fl ‹Ò¿ÎT›_.
‹A› ±ÎÏÁVÀLÀı ¿"fi ±Î√‚
ÿÒ‘fiı ⁄ÿ·ı ÷ıfiÌ ±_ÿfl ’ÎHÎÌ ¤fl‰Îfi_ Ë÷_ ±fiı ’ÎHÎÌfiÌ
’ÕÿÎfi_ ±ı¿ ’ÎÏÀ˝˝Âfi √˘ÃT›_.
±_ÿfl ËÏÕfiÌ ’˘÷ı …‚Á‹ÎÏ‘ ·ı‰Îfi˘ Ë÷˘. ‹ıÏ…¿ ÂÎ"fiÎ
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

35

c[zl cL0gfl
]

flάÌfiı … ’˘÷ı ⁄_‘fi‹@÷ ◊›˘ Ë÷˘.
±Î Ωÿfi˘ ¬ı· Á‹√˛ ±‹ıÏfl¿Î‹Î_ ‰¬HÎΛ˘ ±fiı ««Î˝fi˘ ωʛ ⁄L›˘.
‹ıÏ…¿ ±Î≥À‹‹Î_ Á΋ÎL› flÌ÷ı ·˘¿˘fiı ÷ıfiÎ »^’Î flËV›fiı ¿ÎflHÎı flÁ ’Õı ±fiı
‹˘ÀÎ ¤Î√fiÎ Ωÿ√fl˘ ±ı‰Î flËV› ¶ÎflÎ … ≠ıZο˘fiı ‹˘ËÌ ·ı÷Πˢ›, ’fl_÷ ËıflÌ
ËÏÕfiÌ ⁄‘Î Ωÿ√fl˘ ¿fl÷Î_ …\ÿ˘ ±ı flÌ÷ı ¿ı ΩfifiÌ ⁄Î∞ ·ÕÎ‰Ì ÷ı flËV› ¤ı√_
fl˘‹Î_«fi_› ‰Î÷ΉflHÎ …‹Î‰÷˘ Ë÷˘. ◊˘ÕÎ ‰¬÷ ’»Ì ‰Î"Àfl ¿"fifiÎ ≠›˘√
±_√ı ËÏÕfiÌfiı fi‰˘ ÷y˘ ÁÒ{u˘. ’ÎHÎÌ◊Ì »·˘»· ¤flı·Î ¿"fifiÌ ±_ÿfl ’˘÷ı
⁄_‘fiΉV◊΋Î_ Õ>⁄ı·˘ »ı ±ı ºU› Ωı ≠ıZο˘fiı fi…fl Á΋ı Ωı‰Î ‹‚ı ÷˘ ¿ı‰_ ?
fl˘‹Î_«fi_ ‰Î÷ΉflHÎ ±˘fl Ω‹ı ! ±ı¿ÿ‹ …\ÿÎ ≠¿ÎflfiÌ ‹ıÏ…¿ ±Î≥À‹ ÷ıHÎı
¢‘Ì ¿ÎœÌ, …ıfi_ fi΋ Ë÷_ — “«Î≥Ïfi{ ‰Î"Àfl-À˘«˝fl Áı·”. ËÏÕfi̱ı Áı·fi˘
(’ÎHÎÌ ¤flı·Ì ‰Î"Àfl-ÀıL¿fi˘) ’Ëı·˘ ÂÎ" …‹˝fiÌ‹Î_ ¿›˘˝. ±Î ÀÎ_¿Ìfi˘ ±Î√·˘
¤Î√ ’Îflÿ½¿ ¿Î«fi˘ Ë÷˘. ¿ıÀ·_¿ ’ÎHÎÌ ¤›Î˝ ’»Ì ‹U¿ıÀÎÀ ⁄_‘Λı·Î Ωÿ√flfiı
÷ı‹Î_ ¨‘ı ‹Î◊ı ∂÷Îfl‰Î‹Î_ ±ÎT›˘ I›Îflı ±Î¬Ì ÀÎ_¿Ì »·˘»· ⁄fiÌ. …‚Á‹ÎÏ‘fiÌ
ÿÂ΋Î_ ÷ı ’Òflı’Òfl˘ Õ>O›˘ ˢ‰Îfi_ ºU› ±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹fiÎ ≠ıZο˘fiı ⁄flÎ⁄fl ÿı¬Î›
÷ı ‹ÎÀı Œ˚·Õ·Î≥Àfi˘ ≠¿Î ‰Î"Àfl-ÀıL¿ ÷flŒ ŒıÓ¿‰Î‹Î_ ±ÎT›˘. µ’flfiÎ ¤Î√ı
ÀÎ_¿Ìfi_ œÎ_¿b_ Ë_‹ı ‹…⁄ ÁÎ_¿‚ ‰Õı ⁄Î_‘Ìfiı ÷΂Î_ ‹ÎflÌ ÿı‰Î›Î_ Ë÷Î_. ËÏÕfiÌ
ÿflı¿ flÌ÷ı ·Î«Îfl Ë÷˘. ÂflÌfl ÁÌ‘_ fiÏË, ’HÎ ÂÌÊνÁfi ’Î"{‹Î_ Ë÷_. …_Ï…fl˘ ‰Õı
±_√˘ …¿ÕΛı·Î_ Ë÷Î_. ÀÎ_¿Ì Ï⁄·¿<· ±ıflÀÎ≥À
¿Î«fiÌ ⁄fiı·Ì ’ÎHÎÌfiÌ ÀÎ_¿Ì‹Î_ ¨‘Î ‹Î◊ı …‚Á‹ÎÏ‘ ·≥ flËı·˘ ËÏÕfiÌ
Ë÷Ì. Õ>⁄ı·Ì ±‰V◊΋Î_ rÎÁ˘E»˚‰ÎÁ ’HÎ «Î·Ì
¿ı ÷ı‹ fi Ë÷˘. ⁄ËÎflfiÌ ‹ÿÿ fi ‹‚ı ÷˘ Ω÷ı
»^À‰_ ÷ıfiÎ ‹ÎÀı ÁΉ ±Â@› Ë÷_. ËÏÕfiÌfiÎ ⁄ı
‹ÿÿfiÌ¢ Ωı ¿ı ÷ıfiı »ıS·Ì CÎÕ̱ı ⁄«Î‰‰Î VÀı…
’fl ¬Õı ’√ı ÷ˆ›Îfl Ë÷Î. ⁄ıµ …HÎı ±ıÀıLÂfi‹Î_
flËÌ ÷ÌZHÎ ¿<ËÎÕÌ µ√Î‹Ì flÎ¬Ì Ë÷Ì. ŒÎ›fl
Ï⁄˛√ıÕfiÎ ’˘Âο‹Î_ ÷ı±˘ ÁF… Ë÷Î. ·Î· fl_√fi˘
¿˘À, ËıS‹ıÀ ±fiı flO⁄flfiÎ √‹-⁄ÒÀfi˘ ›ÏfiŒ˘‹˝
’Ëı›˘˝ Ë÷˘. ¿<ËÎÕÌfiÎ ±ı¿ … ŒÀ¿ı ¿Î« ÷˘Õ‰Îfi˘
◊Λ I›Îflı ¤ŸΩ‰_ fi ’Õı ±ı ‹ÎÀı ÷ı‹HÎı ±ÎÀ·Ì
ËÿfiÌ ±√‹«ı÷Ì flάÌ, ¿ÎflHÎ ¿ı «Î≥Ïfi{ ‰Î"ÀflÀ˘«˝fl Áı·‹Î_ Ωÿ√fl ‹ÎÀı ΩfifiÌ Á·Î‹÷Ì ·√Ìflı
fi Ë÷Ì.
±Î ⁄‘_ Ωı ¿ı ‹ÎhÎ fiÎÀ¿ Ë÷_. ‹ÿÿfiÌ¢±ı
¿Î« ÷˘Õ‰Îfi˘ ‰¬÷ … ±Î‰‰Îfi˘ fi Ë÷˘. ◊˘ÕÌ
Áı¿LÕ˘ ’»Ì ÷ı‹fiÌ ±fiı ÀÎ_¿ÌfiÌ ‰E«ı ’Õÿ˘ fiάÌ
ÿı‰Î‹Î_ ±ÎT›˘. ’ÿı˝ ¿ı ’Ì»ı Â_ ◊Λ »ı ÷ıfi_ ≠ıZο˘±ı
‹ÎhÎ ±fi‹Îfi ¿fl‰Îfi_ Ë÷_. ±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹‹Î_
¢¿fiÎ ‰Î÷ΉflHÎ …ı‰Î √‹√Ìfi Q›Ï{¿ ‰E«ı
hÎHÎ Ï‹ÏfiÀ˘ ‰Ì÷Ì I›Îflı ±‹¿ ≠ıZο˘ “ŒÎ›fl
Ï⁄˛√Õı ”fiÎ ‹ÎHÎÁ˘fiı …·ÿÌ ¿<ËÎÕÌ «·Î‰‰Î ÷οÌÿ
¿fl‰Î ·ÎB›Î. «˘◊Ì Ï‹ÏfiÀ ‰ÌI›Î ’»Ì ÷˘
≠ıZο˘fiÌ ⁄Ò‹Î⁄Ò‹ ‰Õı Á‹√˛ ±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹ √Î∞
∂Ãu_--±fiı À>_¿ Á‹› ⁄Îÿ ÷΂ÌfiÎ √Õ√ÕÎÀ

’Ëı·Ì Ï‹ÏfiÀ ‰Ì÷Ì, ⁄Ì∞ Ï‹ÏfiÀ ‰Ì÷Ì,
hÎÌ∞ Ï‹ÏfiÀ ’HÎ ‰Ì÷Ì I›Î_ Á‘Ì ≠ıZο˘
‹˙fi ⁄ıÁÌ flèÎÎ. ‰‘ hÎÌÁ Áı¿LÕ˘ ⁄Îÿ
≠ıZο˘fiÌ ‘Ìfl… ¬ÒÀÌ. ±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹‹Î_
‘Ì‹˘ √HÎ√HÎÎÀ Âw ◊‰Î ·ÎB›˘.
≠ÎHΉΛ ‰√fl ÁflıflΠ‹ÎHÎÁ hÎHÎ
Ï‹ÏfiÀ ¿fl÷Î_ ‰‘ Á‹› Á‘Ì ∞‰÷˘ fi
flËı, ±ıÀ·ı I›Îfl ’»ÌfiÌ ÿflı¿ Áı¿LÕı
µ«ÎÀ ‰‘÷˘ √›˘. «˘◊Ì Ï‹ÏfiÀ ’ÒflÌ
◊Λ ±ı ’Ëı·Î_ Ωı¿ı ËÏÕfiÌ ’ÎHÎÌ ‰Õı
÷fl⁄˘‚ Ëη÷ı ’ÎÏÀ˝ÂfifiÌ ±Î√‚
Õ˘¿Î›˘--±fiı ÷ı ÁÎ◊ı ’˛ıZο˘±ı flÎË÷fi˘
rÎÁ ·Ì‘˘ ! ’ÎÏÀ˝Âfi ¬ÁıÕΛΠ⁄Îÿ
÷ı‹HÎı Ωı›_ ÷˘ ‰Î"Àfl ¿"fi ’flfiÎ_ »±ı »
÷΂Î_ ±ı ¿ ⁄_ ‘ Ë÷Î_ . Ë Ï ÕfiÌ …ı ‹ Î_
⁄_‘Λı·˘ ÷ı ÁÎ_¿‚˘ ±fiı ⁄ÌΩ ÷΂Î_
÷ıfiÌ ’ÎÁı Ë÷Î_, …ı‹fiı ’HÎ ±¿⁄_‘

36 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

c[zl cL0gfl
]

‰Õı √ÎF›_, ¿ÎflHÎ ¿ı ËÏÕfiÌ
∞‰÷˘-Ω√÷˘ ËÎ…fl ◊›˘. ±Î
‹Î›Î‰Ì ·Î√÷Î Ωÿ√flfiÎ ÿflı¿
¬ı·‹Î_ ⁄fi÷_ ÷ı‹ «Î≥Ïfi{
‰Î"Àfl-À˘«˝fl Áı·fiÎ_ ⁄‘Î_ ÷΂Î_
±¿⁄_‘ Ë÷Î_. ’ÏflHÎ΋ı ÿflı¿
¬ı·fiÎ ±_÷ı ⁄fi÷_ ÷ı‹ ≠ıZο˘
‹Î◊_ ¬_…‰Î‚÷Î flËÌ √›Î ¿ı
±Î‰Î_ ÁF…Õ ⁄_‘fi˘fiÎ Á¿_Ω‹Î_
ŒÁΛı · ˘ Ωÿ √ fl ÂÌ › „ @÷
‰Î’flÌfiı »À@›˘?
±Î ≠ffifi˘ …‰Î⁄ ‹ı‚‰‰Îfi_
ÁËı ·  _ ˢ÷ ÷˘ Ëı fl Ì Ë Ï ÕfiÌ
…√÷fi˘ ⁄ı Ï ‹Áη Ωÿ √ fl
¿Ëı‰Î÷ ¬fl˘ ? 1895 ◊Ì Âw
¿flÌfiı 1926 Á‘Ì‹Î_ ¿<· hÎÌÁı¿
‰Ê˝ ·Î_⁄Ì ¿ÎflÏ¿ÿa ÿflQ›Îfi ÷ıHÎı ‹ıÏ…¿ ÂÎ" ÿflQ›Îfi Áfl¿ÁfiÌ …"fiÌ fi΋fiÌ ËÎ◊HÎÌfiı
⁄‘_ ‹‚Ìfiı 80 ≠¿ÎflfiÎ fi‰Î ±ºU› ¿flÌ ÿı÷Î ’Ëı·Î_ ÷ıfiı »ıS·Ì ‰Îfl fi«Î‰÷˘ ËÏÕfiÌ
Ωÿ fl…^ ¿›Î˝, …ı‹fiÌ ÏÁøıÀ ÷ı
±ı¿·˘ ΩHÎ÷˘ Ë÷˘. ±ı¿ ≠›˘√ ±ı‰˘ ¿ı …ı‹Î_ ≠ıZο˘fiÎ ÿı¬÷Î_ ±Î"ÏÕÀÎ"Ïfl›‹fiÎ
VÀı… ’fl ¿ÎflÌ√fl˘ ‹˘ÀÎ ’◊flÎfiÌ ÿ̉η ⁄Î_‘ı, ËÏÕfiÌfiı ÷ı ÿ̉η ‰E«ı ∞‰÷˘
«HÎÌ ·ı‰Î‹Î_ ±Î‰ı, ⁄οÌfiÎ ’◊flÎ ‹Ò¿Ì ¿ÎflÌ√fl˘ «HÎ÷fl ’Òw_ ¿flı ±fiı »ı‰Àı
F›Îflı VÀı… ’fl ⁄˘·Î‰‰Î‹Î_ ±Î‰ı·Î »-ÁÎ÷ ≠ıZο˘ Ω÷ı ’◊flÎw’Ì V’ıfl
’ÎÀ˚˝Áfiı »^ÀÎ ’ÎÕı I›Îflı Ωÿ√fl ¢K›˘ …Õı fiÏË ! ⁄ÌΩ Ëıfl÷…fi¿ ≠›˘√˘‹Î_
ËÏÕfiÌ 4,500 Ï¿·˘√˛Î‹ ‰…fi ‘flΉ÷Ì
ËÎ◊HÎÌfiı VÀı… ’fl √Ò‹ ¿flÌ ÿı÷˘ Ë÷˘. ¿≥
flÌ÷ı, ±ı ’HÎ ËÏÕfiÌ ΩHÎı ! ≠ıZο˘ @›Îflı¿
÷ıfiı ÏÁøıÀ ’Ò»ı I›Îflı …‰Î⁄ ‹‚ı ¿ı, “±ı ÷˘
¬ÿ ËÎ◊HÎÌfiı ¬⁄fl fi◊Ì !” hÎÌΩ Ëıfl÷…fi¿
≠›˘√‹Î_ ËÏÕfiÌ ±Õ̬‹ ÿ̉ηfiÌ ±Îfl’Îfl
fiÌ¿‚Ìfiı ’λ·Ì ÷flŒ ≠√À ◊÷˘ Ë÷˘.
±Î Ωÿ√flfiı ‰‘ A›ÎÏ÷ Ωı ¿ı ËÎ◊¿ÕÌfiı
‹ıÏ…¿ flÌ÷ı ËÎ◊÷Î‚Ì ±Î’‰ÎfiÌ flËV›‹›
¿‚Î ⁄ÿ· ‹‚Ì. ·˘¿˘ ’HÎ ÷ıfiÌ ’ÎÁı ±ı‰Î
… ¬ı·fiÌ ‰‘ ±’ıZÎÎ flά÷Î Ë÷Î. ËÏÕfi̱ı
’˘÷ı ÷ı‹fiı «Ï¿÷˚ ¿flÌ ÿı‰Î‹Î_ ¿Â_ ⁄Î¿Ì fi
flÎA› _ . fi‰ı Q ⁄fl 27, 1906 fiÎ fl˘…
¤flÏ›΂ı ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ÕıÀˇ˘≥À ÂËıflfiÌ

◊Ì…ı · Ì fiÿÌ‹Î_ ¬ÎÁ
’ÎՉ΋Î_ ±Î‰ı·Î √Î⁄ÕÎ
‰ÎÀı ÷ıHÎı Õ>⁄¿Ì ‹ÎflÌ I›Îflı
÷ıfiÎ ËÎ◊ı-’√ı ÁÎ_¿‚˘
±fiı ËÎ◊¿ÕÌ ⁄Î_ ‘ ı · Ì
Ë÷Ì. ‹ÎHÎÁfi _ ÂflÌfl
hÎÌ∞ Ï‹ÏfiÀı ◊Ì∞ Ω›
±ı‰Î ⁄ÏŒ˝·Î ’ÎHÎÌ‹Î_
ËÏÕfi̱ı ‹@÷ ◊‰Î ‹ÎÀı
¿˘fiı ¬⁄fl ¿ıÀ·_ ‹◊‰_
’Õu_ ±fiı »ı¿ ±ÎËÌ
Ï‹ÏfiÀı ÷ı ⁄ËÎfl ±ÎT›˘.
±√ε ÷ı H Îı Ë Ï ÕfiÌ
⁄Î" @ Á‹Î_ ’ fl ΛΠ⁄Îÿ
±Î‰Î …ı ‹ıÏ…¿ ≠›˘√˘
¿flı·Î ÷ı ˉı fi‰Î ÁÎËÁ
’ÎÁı {Î_¬Î ’ÕÌ √›Î. ±ı
… ‰Êı ˝ ÷ı H Îı ’˘÷ÎfiÌ
»^‹_÷fl ¿‚Îfi˘ ÁΉ …\ÿÌ
flÌ÷fi˘ ’fl«˘ ÿı¬ÎÕu˘. ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ
’ÎÀfi√fl ‰Î"ÏÂ_BÀfi‹Î_ ±ı¿ ¿Î‚‹Ÿœ
…ı· Ë÷Ì. ±ÿη÷ı …ı‹fiı ŒÎ_ÁÌfiÌ ÁΩ
Œfl‹Î‰Ì ˢ› ±ı‰Î √fiı√Îfl˘fiı ÷I’fl÷Î
±ı …ı·fiÌ ¿Î‚¿˘ÀÕÌ‹Î_ ⁄_‘ fl¬Î÷Î

1906‹Î_ ËÏÕfi̱ı ÁÎ_¿‚ı ⁄Î_‘ı·Î ËÎ◊ı ±‹ıÏfl¿ÎfiÌ ÕıÀˇ˘≥À
fiÿÌ‹Î_ ’Õ÷_ ‹Ò@›_. fiÿÌ¿Î_Ãı µ’„V◊÷ ’˛ıZο˘fiÌ ‹ıÿfiÌfiÎ
±Îç›˝ ‰E«ı ◊˘ÕÌ … ‰Îfl‹Î_ ÷ı Á’ÎÀÌ ’fl Õ˘¿Î›˘ I›Îflı
÷ıfiÎ ËÎ◊ ¬ÒS·Î Ë÷Î!
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

37

c[zl cL0gfl
]

≥‘fl ¿Î µ‘fl ÏÂN˚À ¿flÌ ÿÌ‘Î Ë÷Î.
Á˙◊Ì ‹ËÎfi Ωÿ√fl ÷flÌ¿ı ’_¿Î›ı·˘ ËıflÌ ËÏÕfiÌ ‰Ëı·˘‹˘Õ˘ @›Îflı¿ ΩÿfiÎ
±ı¿Îÿ Ωı¬‹Ì ¬ı· ¤…‰÷Ì ‰¬÷ı … ‹˘÷fiı ¤ıÀı ±ı‰˘ ÷ıfiÎ ¿fl˘Õ˘ «ÎË¿˘fiı
Õfl Ë÷˘. fiÁÌ⁄ @›Îflı¿ ÷˘ ÁÎ◊ »˘ÕÌ Ω› ±ı fiyÌ Ë÷_. ±Î‹ »÷Î_ ÷ıfi_ ‹˘÷
Ωÿfi˘ ¬÷flfiο ¬ı· ¿fl÷Ì ‰¬÷ı fiÏË, ’HÎ ÁΉ …\ÿÎ Á_Ωı√˘‹Î_ fiÌ’F›_.
≥Ω ’ÎQ›Î ‰√fl ÁÎ‹Ì T›„@÷fiÎ ‹yÎfi˘ ’˛ËÎfl ’ıÀ ’fl ÂÌ flÌ÷ı {Ì·‰˘ ÷ıfi_
flËV› ±ı¿ Ïÿ‰Á ËÏÕfiÌ ’˘÷ÎfiÎ Ï‹hÎfiı Á‹Ω‰Ì flè΢ Ë÷˘. Ï‹hαı ≠ı„@À¿·
±¬÷flÎ ‹ÎÀı ±Î√˛Ë ¿›˘˝ I›Îflı ËÏÕfi̱ı ÷I¿Î‚ ÷ˆ›ÎflÌ ⁄÷ΉÌ.
‰ÎflÎŒfl÷Ì hÎHÎ ‹yÎ Ï‹hαı ËÏÕfiÌfiÎ ’ıÀ‹Î_ ‹Î›Î˝. ËÏÕfiÌfiı
ÿÿ˝fi˘ ±fi¤‰ ◊›˘, ’HÎ Ï‹hÎfiÌ Á΋ı I›Îflı ÷ı ¿Â_ ⁄˘S›˘
fiÏË. Ï‹hαı ‰‘ ¿ıÀ·Î¿ ‹yÎ ·√ÎT›Î I›Îflı ’ÌÕÎfi˘ ‹Î›˘˝
ËÏÕfiÌ …‹Ìfi ’fl ŒÁÕÎ≥ ’Õu˘. ±Î_÷flÕÎ_fiı Á¬÷ flÌ÷ı ≥Ω
’Ë˘Ó«Ì Ë÷Ì. Ï‹hαı CÎb_ Á‹ΩT›Î »÷Î_ ÿÎ@÷flÌ ÁÎfl‰Îfl ‹ÎÀı
÷ıHÎı «˘A¬Ì fiÎ ’ÎÕÌ ÿÌ‘Ì. ’ıÀ‹Î_ ÿ¬Î‰ÎfiÌ ŒÏfl›Îÿ ±Î‹ı›
Ïÿ‰Á˘ ◊›ı flËı÷Ì Ë÷Ì, »÷Î_ ËıflÌ ËÏÕfi̱ı ±ı ÷flŒ K›Îfi
fiˢ÷_ ±ÎM›_. ËÏÕfiÌ ΩHÎ÷˘ fiˢ÷˘ ¿ı ‰ÎV÷‰‹Î_ ±ı ’ÌÕÎ
±ı’ı„LÕ@ÁfiÎ ÿflÿfiÌ Ë÷Ì.
±Î"@À˘⁄fl 24, 1926fiÎ fl˘… ËıflÌ ËÏÕfi̱ı ’˘÷ÎfiÎ
∞‰fifi˘ »ı S ·˘
‹ı Ï …¿
ÂÎ"
±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ÕıÀˇ˘≥À
ÂËıfl ¬Î÷ı ¤…T›˘.
VÀı… ’fl ÷ı ËÎ…fl
◊›˘ I›Îflı ÷ıfiı 104
ÏÕ√˛Ì ÷Ή Ë÷˘,
±Î_ ¬ ˘ ¨ÕÌ µ÷flÌ
√›ı · Ì
±fiı
±ı’ı„LÕ@ÁfiÎ ÿflÿfiÌ
Á‹V›Î ‰¿flÌfiı
√_ ¤ Ìfl ⁄fiÌ Ë÷Ì.
‹ıÏ…¿ ÂÎ" ’Òfl˘ ◊›Î
’»Ì ‹˘ÕÌ flÎhÎı ÷ıfiı
ˢ„V’À·‹Î_ ÿά·
¿flΛ˘. ÷⁄Ì⁄Ì
ÁÎfl‰Îfl ’Î_«¿ı Ïÿ‰Á
ËÏÕfiÌ ÁÎ_¿‚ı ⁄_‘Λı·˘ ˢ›, ⁄_‘ ¿˘◊‚΋Î_ ’ÒflΛı·˘ ˢ›, ¿˘◊‚˘ ËÏÕfiÌ ⁄Î"@Á‹Î_ ÁÌ·⁄_‘ ˢ› ±fiı ⁄Î"@Á ’˘÷ı ◊˘ÕÌ ‰Îfl ’»Ì
«Î·Ì,
’HÎ
fiÿÌfiÎ ÷Ï‚›ı …‚⁄_⁄˘‚ ˢ› ÷˘ ’HÎ »À¿Ì …‰_ ÷ı ËÏÕfiÌ ‹ÎÀı Œ@÷ ◊˘ÕÌ¿ Ï‹ÏfiÀ˘fi˘ Á‰Î· !
÷Ï⁄›÷‹Î_ fi˘Ó‘’ÎhÎ
⁄ı Ï‹ÏfiÀ … ·√ÎÕÌ, ’HÎ ⁄οÌfi˘ Á‹› Á‘Îfl˘ …HÎΛ˘ fiÏË. ±Î"@À˘⁄fl 31, 1926fiÎ fl˘… ÷ıfi_ ±ı’ı„LÕ@Á «ÌflΛ_
⁄ÌΩ √fiı√Îfl˘fiÌ ±ÿ·Î⁄ÿ·Ì ¿fl‰Î‹Î_ ±fiı ËÎı„V’À·fiÎ Ï⁄»Îfiı ÷ı Q≤I› ’ÎQ›˘. ±Î¬flÌ ≥E»Î ≠‹ÎHÎı ÷ıfiÎ ÿŒfi
‰ÌI›˘. …ı·flÁÎËı⁄ ’‘Λν I›Îflı ¬⁄fl ‹ÎÀı ±ı … Â⁄’ıÀÌfi˘ µ’›˘√ ¿flΛ˘ ¿ı …ı‹Î_ ·ıÀÌfiı ±√ε ÷ı CÎHÎÌ ‰¬÷
’ÕÌ ¿ı ’˘÷’˘÷ÎfiÌ ¿Î‚¿˘ÀÕÌ‹Î_ ÿŒfi ’ÎQ›˘ Ë÷˘ ±fiı ∞‰÷˘ ⁄ËÎfl fiÌ¿‚Ì ±ÎT›˘ Ë÷˘. ’fl_÷ »ıS·Ì ÿŒfiÏø›Î
’flΛı·Î 10 …HÎÎfiı Ωÿ√fl ËÏÕfi̱ı ’»Ì ±ı ΩÿÁ‹˛ÎÀ Ë_‹ı ‹ÎÀı ÿŒfi ’ÎQ›˘.á
Ë÷Î, ‹ÎÀı ÿ̉η˘fiÌ ±fiı ÿfl‰ÎΩfiÌ
‹…⁄Ò÷Ì ·Î…‰Î⁄ Ë÷Ì. …ı· V◊’ΛÎ
’»Ì ±ı¿ı› √fiı√Îfl ÷ıfiÎ »À¿Ì …‰ÎfiÎ
≠›ÎÁ‹Î_ ÁŒ‚ ◊›˘ fi Ë÷˘. ËÏÕfiÌfiı
…ı·flı ‹ÎhÎ ¿Á˘ÀÌ ¬Î÷fl ’Ò›˘˝ I›Îflı
÷ıHÎı ±ı ¿Î‹ Œ@÷ 27 Ï‹ÏfiÀ‹Î_ ¿flÌ
⁄÷ÎT›_. Ωÿ√flı ’˘÷ı ÷˘ ‹@÷ ◊‰Î‹Î_

38 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

aflp vf[dfp 5f]zf[Lctf

ÿÏfi›Îfi_ Á˙◊Ì ¨«Î ·ı‰·fi_ ›©‹ıÿÎfi ±Î’b_ ÏÁ›Î«Ìfi »ı, F›Î_ ·√¤√ ÁÎÕÎ »
ËΩfl ‹ÌÀflfiÎ ·ı‰·ı ’Î÷‚Ì Ë‰Î‹Î_ ◊‹˘˝‹ÌÀflfi˘ ’Îfl˘ Ëo‹ıÂÎ ÂÒL› fiÌ«ı flËı »ı.
±Î ¿<ÿfl÷Ì ¿Î"SÕ VÀ˘flı…‹Î_ ¤Îfl÷Ì› ·U¿flfiÎ …‰Îfi˘fiÌ fl˘…ıfl˘… ¿ı‰Ì ¿Á˘ÀÌ
·ı‰Î› »ı ÷ıfi_ ‰Hνfi ±ËŸ fl…^ ¿›* »ı

+
L;fiffrflgf ;fzcn[ xfTf] vfgf[ 90l
;ffdf[ HH}dftff effztflif hjffgff[
¿˘≥ flıVÀ˘flLÀ‹Î_ …‹‰Î √›Î ˢ I›Îflı ’_Ω⁄Ì ÏÕ ÁÎ◊ı
‹_√Ήı·Ì Œ@÷ ±ı¿ fl˘ÀÌfi˘ ¤Î‰ wÎ. 550 «Ò¿‰‰Îfi˘ ◊Λ
±ı‰_ V‰Mfiı› ‘ÎflÌ fi ¿̱ı. CΙ ¤flı·Ì 25 Ï¿·˘√˛Î‹
‰…fifiÌ √HÎ ±Î’HÎÎ CÎflı ’ˢӫÎÕÌ ±Î’÷Î ‹…^flfi_ ·Îfl̤ÎÕ<_
’«ÎÁı¿ ËΩfl wÏ’›Î ◊Λ ±ı ‰Î÷ ’HÎ ¤ıΩ‹Î_ fi ⁄ıÁı.
Ï›΂ÎfiÌ ÃoÕÌ Á΋ı ⁄«‰Î ‹ÎÀı ¬flÌÿı·˘ √fl‹ ÁÒÀ wÎ.
45,000 fi˘ ˢ› ±ı ’HÎ ‹Îfi‰Î …ı‰_ ·Î√ı fiÏË.
‹Îfi˘ ›Î fi ‹Îfi˘, ’HÎ hÎHÎı › ±Î_ ¿ ÕÎ ÁΫΠ»ı .

ÏÁ›Î«ÌfifiÎ ⁄ό۷Π’ËÎÕÌ ‹˘fl«ı ÕuÒÀÌ ⁄Ω‰÷˘ ±Î’H΢
ÁflıflΠ…‰Îfi ‹ÎhÎ ⁄ı-«Îfl ¿˘Ï‚›ı …ı fl˘ÀÌ ±Îfl˘√Ì fiάı
÷ıfi˘ ’Õ÷fl¤Î‰ ¬flı¬fl ÁÎÕÎ ’Î_«Á˘ wÏ’›Î ˢ› »ı.
¤Îfl÷Ì› ‰Î›ÁıfiÎfi_ Ï«kÎÎ ’˛¿Îflfi_ ËıÏ·¿˘MÀfl ÏÁ›Î«ÌfifiÎ
…‰Îfi˘fiı ÿflı¿ Œıflı ‹Î_Õ ⁄VÁ˘ Ï¿·˘√˛Î‹ ¬Î‘ά˘flοÌ
’ˢӫÎÕÌ Â¿ı »ı. ’‰˝÷˘fiÌ ±I›_÷ ’Î÷‚Ì Ë‰Î‹Î_ ‰‘ ⁄˘Ωı
÷ı ¬‹Ì ¿÷_ fi◊Ì. …‰Î-±Î‰‰ÎfiÎ ⁄ı ¿·Î¿ ÿflQ›Îfi ÷ı
ËıÏ·¿˘MÀfl ‰Î›ÁıfiÎfiı ’˛Ï÷¿·Î¿ı wÎ.60,000 fi˘ ¬«˝ ¿flΉı
»ı ! ±ÎS’Î≥fi ÁÒ À
¿Ëı‰Î÷˘ ÂÒ{ ±fiı B·T{
ÁÏË÷fi˘ …ı ’˘Âο
¤Îfl÷fiÎ …‰Îfi˘±ı ’Ëı›˘˝
ˢ› ÷ıfi_ ‹ÒS› 45,000
wÏ’›Î ÷˘ ¬w_. ±Î‹ »÷Î_
ÏÁ›Î«Ìfi‹Î_ ’˘÷ÎfiÌ
ÕuÒÀÌfiÎ ±_÷ı …‰Îfi ’λ˘
Ω› I›Îflı ±ı ÁÒÀ fi¿Î‹˘
√HÎÌ ŒıÓ¿Ì ÿı‰˘ ’Õı »ı.
Ïÿ‰Á˘ Á ‘ Ì ±ı ¿ ‘Îfl˘
‰’flΛı·˘ ’˘Âο ⁄ÌΩ
…‰Îfifiı ¿Î‹ ·Î√÷˘
⁄ό۷Π’ËÎÕ˘ ‰E«ı ’˘«Î ÏË‹‹Î_
¿ıÀ·Î› Ï¿·˘‹ÌÀfl ’√’΂Î
’ıÀˇ˘Ï·_√ ¿fl‰_ ±ı ÏÁ›Î«Ìfi‹Î_
±Î’HÎÎ …‰Îfi˘fiÌ fl˘Ï…_ÿÌ ÕuÒÀÌ »ı
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

39

huftfgff[ ;ff{yfl Q+rff[ if]Rdff[zrff[

fi◊Ì. ŒflÌ ‰Îfl ÷ı ‰Î’flÌ Â¿Î› ÷ı‰˘ ˢ› ÷˘ ’HÎ ÏÁ›Î«Ìfi
¬Î÷ı ÕuÒ À Ì ’fl fi‰Î ±Î‰ı · Î …‰Îfifi˘ “d·
¿Î"„LŒÕLÁ” …‚‰Î› ±ıÀ·Î ¬Î÷fl ÷ıfiı ⁄˛ÎLÕ L›Ò
’˘Âο ±Î’‰Îfi˘ ‘Îfl˘ »ı.
fl˘…ıfl˘…fiÌ ±ÎÀ·Ì ¬«Î˝‚ flËıHÎÌ¿flHÎÌ ‹ÎÀı
Á΋ÎL› flÌ÷ı “·@{flÌ” ÂOÿ ‰Î’fl‰˘ ›˘B› ·ı¬Î›,
’HÎ ¤Îfl÷Ì› …‰Îfi˘ ‹ÎÀı ÏÁ›Î«Ìfifi˘ ‹˘fl«˘ ÷˘
ÁÎèÎ⁄Ìfiı ⁄ÿ·ı ÁΩ ¤˘√‰‰Î …ı‰˘ »ı. ‹˘÷fiÌ
ÁΩfi˘› ÷ı‹Î_ Á‹Î‰ı ◊Λ »ı. Ï›΂ΠÿflQ›Îfi
…HÎÎ÷Ì ±fiËÿ ÃoÕÌ ±fiı ⁄Îflı ‹ÎÁ «Î·÷˘ ÿU‹fifiÎ_
Âj΢fi˘ ‹Îfl˘ ÏÁ›Î«Ìfi‹Î_ ÁflıflΠ⁄Ì…ı Ïÿ‰Áı ±ı¿
¤Îfl÷Ì› …‰Îfifi˘ ¤˘√ ·ı »ı ! hÎHÎ …‰Îfi˘ ¬flÎ⁄
flÌ÷ı ‹Î_ÿÎ ¿ı …¬‹Ì ◊Λ »ı, ±ıÀ·ı ‹ıÿÎfiÌ »Î‰HÎÌ‹Î_
’λΠ·ÎT›Î ⁄Îÿ ·U¿flı ÷ı‹fiı «Î· ¿ÎflÏ¿ÿa±ı
ÏflÀΛfl ¿flÌ ÿı‰Î ’Õı »ı. ±ı ’»Ì ÷ı±˘ ∞‰fi¤fl
flÌ⁄Λ »ı ±◊‰Î ÷˘ ’_√ ⁄fiÌ flËı »ı. ¿ıÀ·Î¿ ÷˘ Ëo‹ıÂ
‹ÎÀı ’Î√· …ı‰Î ⁄fiÌ Ω› »ı ! ‹ÎfiÏÁ¿ ±fiı ÂÎflÌÏfl¿
’˛¿ÎflfiÎ ±Î‰Î hÎÎÁfi_ ‹Ò‚ ¿ÎflHÎ ±ı ¿ı ÏÁ›Î«Ìfi ±Î¬Î
…√÷‹Î_ Á˙◊Ì ¨«Î (ÁflıflΠ6,500 ŒÌÀfiÎ) ·ı‰·fi_
›©‹ıÿÎfi »ı, F›Î_ ±I›_÷ ’Î÷‚Ì ÷◊Î ’˛ÎHΉΛfiÌ
ÏÁ›Î«Ìfi ‹˘fl«ı ÿU‹fi ÷flŒ ‹Î_ÕÌ flά‰Î‹Î_
±Î‰ı·Ì 130 ‹Ì·Ì‹ÌÀfl T›ÎÁfiÌ ¤Îfl÷Ì› ÏŒSÕ √fi

40 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

±»÷‰Î‚Ì Ë‰Î‹Î_ ¿Î«˘’˘«˘ ‹ÎHÎÁ ◊˘ÕÎ ¿·Î¿ ’HÎ ∞‰÷˘
flËÌ Â¿ı fiÏË. ±Î ›©‹ıÿÎfifiÎ ¤Îfl÷Ì› …‰Îfi˘ ’fl ¿ıÀ¿ıÀ·_
‰Ì÷ı »ı ÷ıfi_ ÁωV÷Îfl ‰Hνfi Á‹…‰Î‹Î_ …flÎ Áfl‚÷Î flËı
±ı ‹ÎÀı Á˙ ’˛◊‹ µ’flfi˘ ¤˙√˘Ï·¿ fi¿Â˘ ±ı¿Î√˛ fi…flı
÷’ÎÁ˘. ¬ÎÁ ¿flÌfiı NJ9842 F›Î_ ·A›_ »ı ±ı ‹ÎÏ¿*√fi_
V◊Îfi …\±˘. ÏÁ›Î«Ìfifi˘ ·U¿flÌ ‹˘fl«˘ 1984 ‹Î_ ’Ëı·Ì
‰¬÷ ±ı ‹ÎÏ¿*√fiÎ ’Î’ı … ¬ÒS›˘.
’Ò‰Î˝’fl Á_⁄_‘ ÁÎ◊ı ‰Î÷ ¿fl˘ ÷˘ ’ÎÏ¿V÷Îfiı ±Î{ÎÿÌ
’»Ì ÷fl÷ (1947 fiÎ ±_÷ı) ¿ÎU‹Ìfl‹Î_ ±˘Ï«_÷_ ·U¿fl
‹˘¿·Ì I›Î_fi˘ 78,114 «˘flÁ Ï¿·˘‹ÌÀfl …ıÀ·˘ ’˛ÿıÂ
∞÷Ì ·Ì‘˘ Ë÷˘. ·ÕÎ≥ ·Î_⁄Ì «Î·Ì. ω‹Îfi˘ ¶ÎflÎ flÎ÷˘flÎ÷
¿ÎU‹Ìfl ’ˢӫı·_ ±Î’b_ ÁˆL› ⁄ËÎÿflÌ’Ò‰˝¿ ·Õu_. ËΩfl˘
…‰Îfi˘ ‰Ìfl√Ï÷ ’ÎQ›Î. Ë‹·Îfiı ±Î√‚ ‰‘÷˘ fl˘¿Ì ÿı‰Î‹Î_
±ÎT›˘. ’ÎÏ¿V÷Îfi ±Î¬_ ¿ÎU‹Ìfl ËÕ’ ¿flÌ Â@›_ fiÏË,
»÷Î_ ⁄Ì∞ ÷flŒ …ı ’˛ÿı ÷ıHÎı ∞÷ı·˘ ±ı ÷ıfiÎ ¿⁄Ω‹Î_ …
flè΢. ±Î ’˛ÿıÂfiı ’ÎÏ¿V÷Îfiı “±Î{Îÿ ¿ÎU‹Ìfl” ÷flÌ¿ı
±˘‚¬ÎT›˘. (⁄οÌfi_ ¿ÎU‹Ìfl ΩHÎı ¤Îfl÷fi_ flÎF› fiÏË,
’HÎ √·Î‹ ’˛ÿı ˢ› ±ı flÌ÷ı !) ¤Îfl÷ Áfl¿Îflı ±ı ‰¬÷ı
‹Ò¬Î˝‹Ì ¿flÌ. ’˘H΢ ·Î¬ «˘flÁ Ï¿·˘‹ÌÀfl ¿fl÷Î_ ’HÎ ‰‘
‹˘À˘ ±ı‰˘ fl‹HÎÌ› ’˛ÿı ÿU‹fifiÎ ËÎ◊‹Î_ Ω› ±ı fi¿ÁÎfi
…ı‰_ ÷ı‰_ fi Ë÷_. ¿ÎU‹Ìflfi˘ ±ıÀ·˘ ¤Î√ ’λ˘ ‹‚ı I›Î_
Á‘Ì ·Õ‰Îfi_ «Î· flά‰Îfiı ⁄ÿ·ı Áfl¿Îflı ÁŒıÿ ‰Î‰ÀÎ
Œfl¿ÎT›Î ±fiı ·˘ËÌ flıÕÎ÷_ ⁄_‘ ◊Λ ±ıÀ·Î ¬Î÷fl ›©Ï‰fl΋
V‰Ì¿ÎflÌ ·Ì‘˘. ÿU‹fifiÎ ¿⁄Ω ËıÂfi˘ ’˛ÿÂ
ı ’λ˘ ‹‚‰Îfi˘
±ı ’»Ì Á‰Î· fi flè΢.
¤Îfl÷ Áfl¿Îflı I›Îfl ⁄Îÿ ‰‚Ì ⁄Ì∞ √_¤Ìfl ¤Ò· ¿flÌ.
›©Ï‰fl΋fiÌ ¿Î›‹Ì flı¬Î ±Î_¿‰Î ‹ÎÀı ÷ıHÎı ’˘÷ÎfiÎ

huftfgff[ ;ff{yfl Q+rff[ if]Rdff[zrff[

±‹·ÿÎfl˘fiı ¿flÎ_«Ì ‹˘¿S›Î. fi¿ÂÎ ’fl flı¬Î ±Î_¿‰Îfi˘
ÁÌ‘˘ ±◊˝ ±ı ◊Λ ¿ı ±ı¿ı› ÿıÂfiÎ ·U¿flı ÷ı Ï·Ï‹À ’Îfl
¿flÌfiı ±Î√‚ ‰‘‰Îfi_ fiÏË, ¤Ï‰W›‹Î_ ·Õ‰Îfi_ fiÏË--±fiı
‹ÎÀı ¤Îfl÷ı …ı ’˛ÿı √‹ÎT›˘ ˢ› ±ı ’HÎ Ëo‹ı ‹ÎÀı ÷ıHÎı
¤Ò·Ì …‰Îfi˘ ! ›©Ï‰fl΋ flı¬Î ±Î_¿‰ÎfiÎ
¿Î‹‹Î_ CÎHÎÎ ‹ÏËfiÎ ‰ÌI›Î. ⁄ıµ
ÿı¢fiÎ ±‹·ÿÎfl˘ ¿ıÀ·Î¿ Œ·Î*√ı
ÁÌ‹ÎÏ«é ÷flÌ¿ı √˘Ã‰‰Î
‹ÎÀıfiÎ Ï’flÎÏ‹Õ ±Î¿ÎflfiÎ
’J◊fl˘fiı ø‹‰Îfl fi_⁄fl˘
’HÎ ±Î’÷Î √›Î.
…Q‹fiÌ ’Ïç‹ı fiÌ¿‚÷Ì
±ı flı¬Î µkÎfl-’Ò‰˝‹Î_
790 Ï¿·˘‹ÌÀfl Á‘Ì
¿ÎU‹ÌflfiÎ fi¿ÂÎ ’fl
ÿ˘flΛΠ⁄Îÿ NJ9842
fi_⁄flfiÎ ÁÌ‹ÎÏ«é ’ÎÁı
¿Î‹ ±À¿Ì √›_.
µkÎfl ÏÿÂÎ ÷flŒ ÁÎSÀ˘fl˘
flıL… ¿Ëı‰Î÷Ì µkÎ_√ ’‰˝÷‹Î‚Î
Âw ◊÷Ì Ë÷Ì. ’ÎÏ¿V÷ÎfifiÎ_ ±fiı
¤Îfl÷fiÎ_ ·U¿fl˘ I›Î_ 1947 fiÎ ›©
‰¬÷ı ·ÕuÎ fi Ë÷Î ±ıÀ·_ … fiÏË, ’fl_÷
±ı¿ı› ÿıÂfi˘ ÁˆÏfi¿ ¿ÿÌ ±ı ’ËÎÕÌ ‹˘fl«ı √›˘ ’HÎ fi Ë÷˘.
±Î ’˛ÿı ±ıÀ·˘ √√fi«Ò_⁄Ì Ë÷˘ ¿ı ‹ÎHÎÁfiÎ ‰Á‰ÎÀ ‹ÎÀı
÷tfi fi¿Î‹˘ Ë÷˘. ⁄‘ı … ÏË‹, ±ıÀ·ı ËÏfl›Î‚Ìfi_ ÷˘
fi΋˘ÏfiÂÎfi ’HÎ fiÏË. ¨«ı◊Ì @›Îflı¿ ’ÁÎfl ◊÷Î «ÌfiÌ
¿<·_√ …ı‰Î_ ∑÷’˛‰ÎÁÌ ’_¬ÌÕÎ_fiı ⁄Îÿ ¿fl˘ ÷˘ ÁÎSÀ˘fl˘
’‰˝÷‹Î‚΋Î_ «¿·_ Á©Î_ Œfl¿÷_ fi Ë÷_. ’‰˝÷‹Î‚ÎfiÌ ÁËı…
’Ò‰ı˝ ±Î‰ı·Ì ÏÁ›Î«Ìfi ÏË‹fiÿÌ ’HÎ Ëo‹ıÂÎ_ ¤ıÓ¿Îfl flËı÷Ì
Ë÷Ì. ’ÎHÎÌfiÌ fiÿÌ Á΋ÎL› flÌ÷ı ’‰˝÷˘ ‰E«ı ¬ÌH΋Î_ ‰Ëı,
F›Îflı ±ËŸ ÷˘ ’ËÎÕÌ ¤ÒM≤Wà ’˘÷ı ±ıÀ·_ ⁄‘_ ¨«_ ¿ı
ÏÁ›Î«Ìfi ÏË‹fiÿÌfi_ ‹Ò‚ ÁÎÕÎ » ËΩfl ‹ÌÀflfiÎ ·ı‰·ı
Ë÷_. ±fiı ÷ıfi˘ ’˛‰ÎÁ F›Î_ ’Òfl˘ ◊Λ ±ı ‹¬ ’HÎ 5,500
‹ÌÀfl ¨«ı ! ·_⁄Î≥‹Î_ ÏË‹fiÿÌ 76.4 Ï¿·˘‹ÌÀflfiÌ ±fiı
’ˢ‚Î≥ ‹Ëk΋ 10 Ï¿·˘‹ÌÀfl, ±ıÀ·ı ⁄Lfiı ‘˛‰’˛ÿı¢
ÏÁ‰Î›fiÎ …√÷‹Î_ Á˙◊Ì ‹˘À˘ ÏË‹’˛ÿı ¿Âı ˢ› ÷˘ ÷ı
ÏÁ›Î«Ìfifi˘. ¤Ò√˘‚ÂÎjÎ̱˘ ÏÁ›Î«Ìfifiı M≤J‰ÌfiÎ “hÎÌΩ
‘˛‰” ÷flÌ¿ı ±˘‚¬Î‰÷Πˢ› ±ı‹Î_ ’HÎ Â_ ±Îç›˝ ?
±Î ÿ√˝‹ ’˛ÿı‹Î_ ›©Ï‰fl΋ flı¬Î ±Î_¿‰Îfi_ ⁄ı› ÿı¢±ı
‹Î_ÕÌ ‰ÎY›_. Á‹…^÷ÌfiÎ ÿV÷Ήı… ’fl ‹ÎhÎ ±ıÀ·_ ·A›_ ¿ı
NJ9842 Á‘Ìfi_ ‹ÎÏ¿*√ ◊›Î ’»Ì ⁄οÌfiÌ flı¬Î µkÎflı

ÏÁ›Î«Ìfi ÏË‹fiÿÌ ÷flŒ ±Î√‚ Ω› »ı ±ı‰_ Á‹∞ ·ı‰Î‹Î_
±Î‰ı »ıı. ±Î ‰Î÷ ¤Îfl÷ Áfl¿Îflı ‹ÎL› flÎ¬Ì ±ı ÷ıfiÌ hÎÌ∞
¤Ò· Ë÷Ì. fi¿ÂÎfiÎ ±ÎÀ·Î ¤Î√ ’fl ·ÌÀÌ fi ÿ˘flΛ ÷ı‹Î_
’ÎÏ¿V÷Îfiı ÷˘ Â_ √‹Î‰‰Îfi_ Ë÷_ ? ‹t·ı ¿Â_ fiÏË. ∂SÀ<_,
¤Ï‰W›‹Î_ ’Î»Ì ÿÎfi÷ ⁄√Õı I›Îflı ±ı
ÏÁ›Î«Ìfi ’fl ÿΉ˘ ¿flÌ Â¿ı ¿ı ±Î¬˘
’ÎÏ¿V÷ÎfifiÌ ‹ÎÏ·¿Ìfi˘ »ı. ⁄ËÎfi_
¿ÿΫ ±ı‰_ ¿Îœı ¿ı ⁄οÌfiÌ flı¬Î
µkÎflı ÏÁ›Î«Ìfi ÏË‹fiÿÌ
÷flŒ Ω› »ı ±ı‹ fiyÌ
◊›ı·_, ‹ÎÀı ˉı ÷ı fiÿÌfiÎ
‹ ¬ ÷flŒ …÷Ì flı ¬ Î
ÿ˘flÌfiı ÏÁ›Î«Ìfifi˘
’˛ÿı ¿›Î ÿıÂfiÎ ŒÎ‚ı
Ω› »ı ÷ı …\±˘! À>_¿‹Î_,
’ÎÏ¿V÷ÎfifiÎ ‹÷ı ·ÌÀÌ
ÿ˘fl‰Î µkÎflı ÏÁ›Î«ÌfifiÌ
ÏÿÂ΋Î_ ±Î√‚ …‰Îfi _
±ıÀ·ı ÏË‹fiÿÌfiÎ ‹¬ ÷flŒ
…‰Îfi _ , ≥Lƒ ¿˘· ÷flÌ¿ı
±˘‚¬Î÷Î ÷ıfiÎ ‹Ò‚ ÷flŒ fiÏË.
±Î ‹t˘ fi¿Â΋Î_ ⁄Ë V’WÀ flÌ÷ı
Á‹ΩT›˘ »ı. ≥Lƒ ¿˘· fi΋fi_ ’ËÎÕÌ V◊‚
…\±˘. ÏÁ›Î«ÌfifiÌ ÏË‹fiÿÌ I›Î_ …L‹ ·ı »ı. ’Ïç‹‹Î_
ÁÎSÀ˘fl˘ ’‰˝÷‹Î‚Î ±fiı ’Ò‰˝‹Î_ ¿Îflο˘fl‹ ’‰˝÷‹Î‚Î »ı,
…ı‹fiÌ ‰E«ı ±Ï÷› ‘Ì‹Î ‰ı√ı Áfl¿÷Ì ÏË‹fiÿÌ ÿÏZÎH΋Î_
±_÷ı ø‹Â— ’Ì√‚ı »ı. ’ÏflHÎ΋ı fi⁄˛Î ¿Ëı‰Î÷Ì fiÿÌfi_ Á…˝fi
◊Λ »ı. ÏË‹fiÿÌ Á΋ÎL› fiÿÌ‹Î_ w’Î_÷fl ’΋ı »ı. ±Î
V‰w’Î_÷fl ’»Ì ’ı·Ì ÏË‹w’Ì ÏÁ›Î«Ìfi fiÿÌfi˘ ’À ¿ıÀ·˘
’ˢ‚˘ Œı·Î›˘ »ı ÷ı ’HÎ fi¿Â΋Î_ …\±˘. ’ˢ‚Î≥ ‹Ëk΋
ÿÁ Ï¿·˘‹ÌÀfl ˢ‰Îfi_ ¤˙√˘Ï·¿ ¿ÎflHÎ ±ı ¿ı ÕÎ⁄Ì-…‹HÎÌ
⁄ı› ’‰˝÷‹Î‚ÎfiÎ_ Ϭfl˘ ÏÁ›Î«Ìfi‹Î_ ’˘÷Îfi_ ÏË‹ Á÷÷
Ãη‰÷Î_ flËı »ı. fi¿Â΋Î_ ¬ÎÁ ÷˘ ‹Î¿Û ¿fl‰Î ·Î›¿ »ı
ÏÁ›Î«Ìfi ÏË‹fiÿÌfiÎ µkÎflÌ ‹Ò‚ ±fiı ÿÏZÎHÎÌ ‹¬ ‰E«ıfi_
±_÷fl, ’HÎ ÷ıfiÌ ‰Î÷ Ë‹HÎÎ_ flËı‰Î ÿ≥±ı.
Á‹› ‰ÌI›˘ ±fiı ‰Ê˘˝ ’ÁÎfl ◊›Î_. ¿˘≥ ÿı ÏÁ›Î«Ìfifiı
›Îÿ ¿fl÷˘ fi Ë÷˘. ’ÎÏ¿V÷Îfifiı Á˙ ’˛◊‹ lÌfi√fl ±fiı
…Q‹ ÂËıfl˘ ÁÏË÷fi_ ⁄Î¿Ì flËı·_ ¿ÎU‹Ìfl ∞÷‰_ Ë÷_. ±Î‹Î_
·ıË ÁÏË÷fi_ ·tά ’HÎ ±ı ∞÷ı, ±ıÀ·ı ÏÁ›Î«Ìfifi˘ ’˛ÿıÂ
÷˘ ±Î’˘±Î’ ‹‚Ì …‰Îfi˘ Ë÷˘. „@÷ÂÎ‚Ì «Ìfi ’HÎ Ωı
‹ÿÿ ¿flı ÷˘ ¤Îfl÷fiı ’Îà ¤HÎΉ‰Îfi_ ÁËı·_ ◊Λ ±ı‹ ‘ÎflÌ
’ÎÏ¿V÷Îfiı ±Î’HÎÎ ÿU‹fi ±ı‰Î «Ìfi ÁÎ◊ı ÿ˘V÷Ì ⁄Î_‘Ì.
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

41

huftfgff[ ;ff{yfl Q+rff[ if]Rdff[zrff[

ÏÁ›Î«ÌfifiÎ ¤Îfl÷Ì› …‰Îfi˘fiÌ ∞‰Îÿ˘flÌ …ı‰_ Ï«kÎÎ ËıÏ·¿˘MÀfl, …ı ÿfl ◊˘ÕÎ
‰¬÷ı ¬Î‘ά˘flοÌfi˘ ÷ı‹… ±L› …wflÌ «Ì…‰V÷±˘fi˘ ÁM·Î› ’ˢӫ÷˘ ¿flı »ı

1947 fiÎ ›© ‰¬÷ı ¿⁄…ı ·Ì‘ı·Î ¿ÎU‹Ìflfi˘ 5,180
«˘flÁ Ï¿·˘‹ÌÀfl …ıÀ·˘ ’˛ÿı ÷ıHÎı «Ìfifiı Á’˛ı‹ ¤ıÀ ±ÎM›˘.
’Îfl¿Ì ‹Î·‹kÎÎ ÿÎfi‹Î_ ±Î’‰Î …ı‰_ ¿Î‹ ÷ıHÎı ¿›*, ¿ÎflHÎ ¿ı
’˛ÿı ‹Ò‚ ÷˘ ¤Îfl÷fi˘ Ë÷˘. ‹Î«˝ 2, 1963 fiÎ fl˘… «Ìfiı
÷ı ’˛ÿıÂfi˘ ¿⁄Ωı Á_¤Î‚Ì ·Ì‘˘. ’ÎÏ¿V÷Îfifiı I›Îfl ’»Ì
¤Îfl÷ ’fl ±Îø‹HÎ ¿flÌ ⁄οÌfi_ ¿ÎU‹Ìfl ∞÷Ì ·ı‰Î ’Îfi˘
«ÕÎT›˘. ’ÏflHÎ΋ı 1965 ‹Î_ ⁄Lfiı ÿı¢ ‰E«ı ’λ\_ ›©
ŒÎÀÌ fiÌ¿Y›_. ’ÎÏ¿V÷Îfifiı ‹ÿÿ ¿fl‰Îfi_ ’˛˘Ï‹Á ±Î’fiÎfl
ÿ√Î⁄Î… «Ìfi ÷˘ «Ò’«Î’ ±ı ÷‹Î¢ Ωı÷_ flèÎ_. ¤Îfl÷fiı
÷ıHÎı ‘‹¿Ì ±Î’Ì ¬flÌ, ’HÎ ÂjÎÁF… ¤Îfl÷Ì› …‰Îfi˘

42 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

Á΋ı ·Õ‰Îfi_ ÁÎËÁ fi ¬ıÕu_.
◊˘ÕÎ_ ‰Ê˝ ’»Ì 1971 ‹Î_ ŒflÌ
¤Îfl÷-’ο …_√ ¬ı·Î›˘ ±fiı ¤Îfl÷ı
90,000 …ıÀ·Î ’ο ÁˆÏfi¿˘fiı ›©¿ıÿÌ
÷flÌ¿ı ’¿ÕuÎ. ‹ÏËfiα˘ Á‘Ì ÷ı‹fiı
·U¿flÌ »Î‰HÎÌ‹Î_ ’Ò fl Ì flÎA›Î.
’ÎÏ¿V÷ÎfifiÎ ÂÎÁ¿˘ ˉı ÷ı‹fiı »˘ÕΉ‰Î
‹ÎÀı ¤Îfl÷ ’ÎÁı ÿ›ÎfiÌ ¤Ì¬ ‹ÎB›Î
ÏÁ‰Î› ¿Â_ … ¿flÌ Â¿ı ÷ı‹ fi Ë÷Î.
ω«Îfl‰Î ⁄ıÁ˘ ÷˘ ±Î…ı ¬flı¬fl ±ı‹
◊Λ ¿ı ±Î’HÎÎ ‹ÎÀı ¿ı‰˘ ÁflÁ ‹˘¿˘
Ë÷˘ ! ›©Ï‰fl΋ flı¬Îfi˘ …ı ¤Î√ ’ı·Î
NJ9842 fiÎ ÁÌ‹ÎÏ«é ’»Ì ±Î_¿‰Îfi˘
⁄Î¿Ì flËı·˘ ÷ıfiÌ ·ÌÀÌ ¤Îfl÷ ¿Ëı ÷ı
‹…⁄ fi¿ÂÎ ’fl ÿ˘fl‰Î ’ÎÏ¿V÷Îfi ¿⁄Ò·
◊›_ ˢ÷ ±ı‹Î_ ⁄ı‹÷ fiÏË. µkÎfl ÷flŒ
±ı … ·ÌÀÌfiı ±Î√‚ ·_⁄Ή‰Îfi˘ ±Î’H΢ L›Î›Ì ÿΉ˘ ‹_…^fl
flÎA›Î ‰√fl ÷ıfi˘ ±Îfl˘ fi Ë÷˘. ±Î‹ »÷Î_ ŒflÌ ‰¬÷
±Î’HÎÌ Áfl¿Îfl œÌ·Ì ’ÕÌ. ’ÎÏ¿V÷Îfi ÁÎ◊ı ¿Î‹ ’ÎՉ΋Î_
«˘◊Ì √_¤Ìfl ¤Ò· ¿flÌ. ›©Ï‰fl΋ flı¬Î …ı‹fiÌ ÷ı‹ ±‘ÒflÌ
flËı‰Î ÿÌ‘Ì. ±ı¿‹ÎhÎ Á‘Îfl˘ ±ı ¿›˘˝ ¿ı ÷ıfi_ fi΋ ⁄ÿ·Ìfiı
±_¿< flı¬Î (·Î≥fi ±Î"Œ ¿LÀˇ˘·) flÎA›_. fi΋‹Î_ … Œfl¿
’Õu˘--⁄Î¿Ì ÷˘ „V◊Ï÷ ÃıflfiÌ Ãıfl Ë÷Ì.
±Î ÿU‹fi ’Õ˘ÂÌ ÿıÂı ±Îÿ÷ ‹…⁄ 1974 ‹Î_ ‰‚Ì
«Î·⁄Î∞fi˘ ÿΉ ¬ıS›˘. ◊›_ ±ı‰_ ¿ı 1971 fi_ ›© ⁄Ë
¬flÎ⁄ flÌ÷ı ËÎflÌ …fiÎfl ÷ıfi_ ·U¿fl Ë∞ ¬˘ ¤ÒS›_ fi Ë÷_.
’flÎ…›fi_ ÁÎÀ<_ ‰Î‚‰Î ÷ıfiÎ ÁıfiÎ’Ï÷±˘ ◊fi√fi÷Î Ë÷Î.
≥F…÷fi˘ Á‰Î· Ë÷˘, ±ıÀ·ı ’ÒflÌ ÷οÎ÷ fi ˢ‰Î »÷Î_

huftfgff[ ;ff{yfl Q+rff[ if]Rdff[zrff[

’HÎ ·Õ‰_ ÷˘ flèÎ_. ’ÎÏ¿V÷ÎfifiÌ Áfl¿Îflfiı
fi‰_ ›© ’˘ÁΛ ÷ı‹ fi Ë÷,_ ±ıÀ·ı ¤Îfl÷
ÁÎ◊ı ·ÕuΠωfiÎ ·˘¿˘fiı ¬ flά‰Î
÷ı H Îı …\ ÿ Ì fl‹÷ ±ÎÿflÌ. ωÿı  Ì
’‰˝ ÷ Îfl˘Ë¿˘fiı ¿Îflο˘fl‹fiÎ_ µkÎ_  √
Ϭfl˘ «Õ‰Î ‹ÎÀı 1974 ‹Î_ ±Î‹_hÎH΢
‹˘¿·ÎT›Î_ . …\ ÿ Î ÂOÿ˘‹Î_ ¿Ë˘ ÷˘
’‰˝÷Îfl˘ËHÎ ‹ÎÀı ±ı‰Î ’˛ÿıÂfiı ÷ıHÎı
¬S·˘ ‹Ò@›˘ ¿ı …ı ÷ıfi˘ fi Ë÷˘.
’ÎÏ¿V÷Îfifi˘ ÿΉ «Î÷fl̤›˘˝ Ë÷˘.
Ï⁄˛Àfi, L›Ò Ï{·ıLÕ, ±‹ıÏfl¿Î, Ω’Îfi,
¡ÎLÁ ‰√ıflı ÿı¢‹Î_ ¬ÎÁ ’‰˝÷Îfl˘Ë¿˘
‹ÎÀıfiÎ_ ¿ıÀ·Î_¿ Á΋ϛ¿˘ ’˛√À ◊÷Î_
ŒÎ≥⁄fl B·ÎÁfifiÌ ⁄fiı·Ì ±‹¿ «˘flÁ ‹ÌÀflfiÌ ¿ıÏ⁄fi ±ı … ÏÁ›Î«ÌfifiÎ …‰ÎfifiÌ »˘ÀÌ ÁÌ ÿÏfi›Î!
Ë÷Î_. ¿Îflο˘fl‹fiÎ_ Ϭfl˘ «Õ‰Î ‹ÎÀı
ÿά· ◊‰Î ‹ÎÀıfiÎ ’˛‰ı¶Îfl …ı‰Î Ë÷Î. ’ÎÏ¿V÷Îfiı fiyÌ
’fl‰Îfi√Ì ·ı‰Î ’ο Áfl¿Îflfiı ¿›Î Áflfi΋ı ·¬‰_ ÷◊Î
¿›* ¿ı 1983-84 fi˘ Ï›΂˘ ±ıÏ’˛· ‹ÎÁfiÎ ±_÷ı ’Òfl˘
±Îfl˘ËHÎfiÌ ŒÌfiÎ ’ˆÁÎ ÷ıfiı ±ıÕ‰ÎLÁ‹Î_ ¿ıÀ·Î ‹˘¿·‰Î
◊Λ ¿ı ÷fl÷ ¬ı· ’ÎÕÌ ÿı‰˘.
÷ıfiÌ ‹ÎÏË÷Ì ÷ı‹HÎı »Î’Ì--±fiı ‰‚Ì …ı fi¿ÂÎ ’˛√À ¿›Î˝
⁄"Õ ·¿ ’ÎÏ¿V÷Îfifi_, ¿ı‹ ¿ı ¤Îfl÷fiÎ ΩÁÒÁ˘ ÀÎ"’-ÏÁøıÀ
÷ı‹Î_ ¿Îflο˘fl‹fi˘ ’˛ÿı ÷ı‹HÎı ’ÎÏ¿V÷Îfi‹Î_ ⁄÷ÎT›˘.
√HÎÎ÷Î M·Îfi ±_√ı ⁄‘_ ΩHÎÌ «Ò@›Î Ë÷Î. ±ıÏ’˛· 14,
’ÎÏ¿V÷ÎfifiÌ ±ı … ¬flÌ «Î·⁄Î∞ Ë÷Ì. ωÿı¢‹Î_ ’»Ì ÷˘
1984 fiÎ fl˘… (›Îfiı ¿ı ±ıÏ’˛· ‹ÏËfi˘ ’Òfl˘ ◊Λ ±ı
±"À·ÎÁ »Î’÷Î ’˛¿Î¿˘±ı ÷ı ‹…⁄ ’˘÷ÎfiÎ fi¿ÂÎ ⁄ÿS›Î.
’Ëı·Î_) ¤Îfl÷Ì› ¬U¿Ìÿ‚ı ¿<‹Î™ flıÏ…‹ıLÀfiÎ ¬Õ÷·
±Î ‰Î÷fi˘ A›Î· flËÌ flËÌfiı ‹Y›˘ I›Îflı ÏÿSËÌ Áfl¿Îfl
…‰Îfi˘fiı Ëı Ï ·¿˘MÀfl˘ ‰Õı ÁÎSÀ˘fl˘
«˘Ó¿Ì ’ÕÌ. ’ÎÏ¿V÷Îfifi˘ …\ߢ ’˛«Îfl
’‰˝ ÷ ‹Î‚΋Î_ µ÷Λν , F›Î_ ÷ı ‹ HÎı
±Î‹ … «ÎS›Î ¿flı ÷˘ ‰¬÷ …÷Î_
‹Ëk‰fiÎ CÎÎÀ ¿⁄…ı ·Ì‘Î. ÁˆÏfi¿˘fiÌ
Á‹√˛ …√÷ ±ı‰_ ‹Îfi÷_ ◊Λ ¿ı
⁄Ì∞ ÁΑfiÁF… ±fiı ÁÂjÎ À<¿ÕÌ ’HÎ
¿Îflο˘fl‹fi˘ (±fiı ‹ÎÀı
Á÷÷ ±ı¿ ÁM÷ÎË ·√Ì ±Îfl˘ËHÎ ¿fl÷Ì
ÏÁ›Î«Ìfifi˘) ±Î¬˘ ’˛ÿı ¿Î›ÿıÁfl
»ı‰Àı ±ı CÎÎÀ‹Î_ ’ˢӫÌ. ±Î ÀÎ"’-ÏÁøıÀ
flÌ÷ı ’ÎÏ¿V÷Îfifi˘ √HΉ˘ Ωı≥±ı.
Ï‹Âfifi_ fi΋ Ë÷_ ±Î"’flıÂfi ‹ıCÎÿÒ÷.
’ÎÏ¿V÷ÎfifiÎ ‹˘œı √‚b_ ÷˘ ⁄Î_‘Ì
’ÎÏ¿V÷Îfi̱˘ flËÌ flËÌfiı ’‘Λν--±fiı
¿Λ fiÏË, ‹ÎÀı ¤Îfl÷ı ’HÎ Á΋Ì
I›Î_ Á‘Ì‹Î_ ÷˘ ¤Îfl÷ı ’‰˝÷‹Î‚ÎfiÎ
›„@÷¤flÌ «Î· ¬ı·Ì. ’ÎÏ¿V÷ÎfifiÌ
hÎHÎı› CÎÎÀ ’fl ¿⁄Ωı V◊Î’Ì ÿÌ‘˘ Ë÷˘.
‹_…^flÌ ·Ì‘ΠωfiÎ ¿Îflο˘fl‹‹Î_
¨«Î_ Ϭfl˘ ’fl ±~˘ …‹ÎT›˘ Ë÷˘,
’‰˝÷Îfl˘ËHÎ ¿flÌ Â¿Î› ±fiı ‹ÎÀı ÷ı
F›Î_◊Ì ÁflıflΠ600 ‹ÌÀfl fiÌ«ıfiÎ_
’˛ÿı ¿Î›ÿıÁfl ’ÎÏ¿V÷Îfifi˘ fi
‹◊¿˘‹Î_ flËı·Î ÿU‹fi˘fiı ÷˘’√˘‚Îfi˘
√HÎΛ ±ı ‹ ⁄÷Ή‰Î ¬ ÿ ÷ı H Îı
V‰Îÿ «¬ÎÕ‰Îfi_ ÁËı·_ Ë÷_.
’flÿı Â Ì ±Îfl˘Ë¿˘fiı ⁄˘·ÎT›Î.
Ëı
Ï
·¿˘MÀfl
‹ÎflŒ÷
‹Î·Á΋Îfi
¤ı

Î
±ÎM÷…fi˘fiÎ
’h΢
’HÎ
’ÎÏ¿V÷ÎfifiÎ ±fiı ¤Îfl÷fiÎ_ ·U¿fl˘
ÏÁ›Î«ÌfifiÌ ’Ïç‹ı ÁÎSÀ˘fl˘
±Î‰ı I›Îflı …‰Îfi˘fi˘ ±Îfi_ÿ Á‹Î÷˘ fi◊Ì
‰E«ı ÏÁ›Î«Ìfi‹Î_ ±Î…ı 25 Ï¿·˘‹ÌÀflfi_
’‰˝÷‹Î‚΋Î_ ±fiı¿ ÁÎËÁ˘ ›˘F›Î_.
… ±_÷fl »ı. ÿU‹fi˘ CÎÎÀfiı ¿⁄…ı ·ı‰Î ‹ÎÀı ¤Îflı ÷˘’˘ ‰Õı
ÿflı¿fiı ¬Ò⁄ ’„O·ÏÁÀÌ ±Î’Ì. ’Õ˘ÂÌ ÿU‹fifiÎ ’ıÀ‹Î_ ÁËı…ı
√˘·_ÿÎ∞ ¿flı »ı. ¤Îfl÷Ì› …‰Îfi˘ 130 ±ı‹.±ı‹.fiÎ
÷ı· flıÕΛ,_ ±ıÀ·ı 1983 ‹Î_ ÷ıHÎı ¿ıÀ·Î¿ ÷η̋⁄© ÁˆÏfi¿˘fiı
T›ÎÁ‰Î‚Ì flÏ›fi ÷˘’˘ ¶ÎflÎ ÷ıfi˘ ‰‚÷˘ …‰Î⁄ ±Î’ı »ı.
‹˘¿·Ì ÁÎSÀ˘fl˘fiÎ hÎHÎ ‹A› CÎÎÀ ∞÷Ì ·ı‰Îfi˘ ÀÎ"’-ÏÁøıÀ
¿˘≥ ‰¬÷ ’ο ÁˆÏfi¿˘fiı ‰‘ ’Õ÷_ ÂÒflÎ÷fi «Õı I›Îflı ÷ı±˘
M·Îfi CÎÕu˘. fi¿Â˘ Ωı÷Î_ … ¬⁄fl ’ÕÌ Ω› ÷ı‹ ÏÁ›Î,
Á_A›Î⁄_‘ ÷˘’˘fiı Á΋ÀÌ √fl…÷Ì ¿flÌ ÿı »ı. ¨«ı Á‘Ì
Ï⁄·ÎŒ˘LÕ ±fiı ÁÎSÀ˘fl˘ fi΋fiÎ ±ı hÎHÎı› CÎÎÀ ÏÁ›Î«Ìfi‹Î_
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

43

huftfgff[ ;ff{yfl Q+rff[ if]Rdff[zrff[

µ»‚÷Î ÷˘’√˘‚Î Ωı ¤Îfl÷Ì› ·U¿flfiÌ »Î‰HÎÌ ’fl
¬Î⁄¿÷Î ±Î‰ı ÷˘ ±Î’HÎÎ …‰Îfi˘ ⁄«‰Î ‹ÎÀı @›Î_›
¤Î√ÿ˘Õ ’HÎ ¿flÌ Â¿÷Î fi◊Ì. ¤Î√‰Î …ıÀ·Ì Á’ÎÀ …B›Î
… fi◊Ì. ¿˘≥ ‰Îfl ⁄Lfiı ÁˆL›˘ ‰E«ı Ïÿ‰Á˘ Á‘Ì ÷˘’›©
«Î·ı »ı ±fiı ⁄ı› ’ZÎı Ωfi-‹Î·fiÌ ¬‰ÎflÌ ◊Λ »ı.
ÏÁ›Î«Ìfifi_ ˉ΋Îfi ÷˘ ÿU‹fi ¿fl÷Î_› ‰‘ ∞‰·ıHÎ »ı.
Ï›΂΋Î_ ±ËŸ (ÁflıflΠ6,500 ‹ÌÀflfiÎ ·ı‰·ı) ÷Î’‹Îfi
ÂÒL› fiÌ«ı 550 Áı„S›Á …ıÀ·_ ˢ› »ı. µfi΂΋Î_ ÂÒL›
fiÌ«ı 200 Áı„S›Á, ‹ÎÀı I›Îflı ’HÎ Á_Ωı√˘ ¿˘SÕ VÀ˘flı…
¿fl÷Î_ ÁËı… ’HÎ ÁÎflÎ fiÏË. ±‘Òfl΋Î_ ’Òw_, ËÎÕ¿Î_fiı √΂Ì

±Î ΩËıfl¬⁄fl ·˘¿ÏË÷‹Î_ ωfi΋ÒS›ı »Î’‰Î‹Î_ ±Î‰Ì »ı.
--÷_hÎÌ
44 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

fiάı ÷ı‰˘ ÃoÕ˘ ’‰fi CÎHÎ̉Îfl ¿·Î¿fiÎ 160 Ï¿·˘‹ÌÀflfiÎ
‰ı√ı e_¿Î› »ı. fiÌ«ı◊Ì ¬ÌHÎfiÎ ‹Î√ı˝ ±Î‰÷˘ ÷ı {_{ΉÎ÷Ì
’‰fi √Îh΢ ÂÌÏ◊· ¿flÌ ÿı ÷ı‰˘ ˢ›. ÏÁ›Î«Ìfi‹Î_ ’οÎ_
‹¿Îfi˘ ⁄Î_‘Ì Â¿Î÷Î_ fi◊Ì. ŒÎ≥⁄fl B·ÎÁfiÌ ¿ıÏ⁄fi˘ ‰’flΛ
»ı, …ı @›Îflı¿ ΩıÂÌ·Î ’‰fi‹Î_ ∂ÕÌ √›Î ⁄Îÿ …‰Îfi˘
¬S·Î ‰Î÷ΉflH΋Î_ Ïÿ‰Á˘ Á‘Ì Ã>_ÉΛ »ı.
±Î ωW΋ Á_Ωı√˘ µ’flÎ_÷ ‰‘ ¬÷flfiο ÷˘ »ı ’Î÷‚Ì
ˉΠ¿ı …ı‹Î_ ’Òfl÷˘ ±Î"„@Á…fi ˢ÷˘ fi◊Ì. ’ÏflHÎ΋ı Ë|ο|Î
…‰Îfifi_ ’HÎ ‰…fi ÿfl ‹ÏËfiı ’Î_«◊Ì ÿÁ Ï¿·˘√˛Î‹ …ıÀ·_
CÎÀ÷_ flËı »ı. ·Î_⁄ı √΂ı ‹√…, ŒıÓŒÁÎ_ ±fiı ⁄ÌΩ_ ±‰›‰˘‹Î_
’ÎHÎÌ ¤flΉΠ‹Î_Õı »ı. ¿˘≥ ‰¬÷ ŒıÓŒÁÎ_‹Î_ ±ıÀ·_ ’ÎHÎÌ
…‹Î ◊Λ »ı ¿ı ΩHÎı ‹ÎHÎÁ Áfl˘‰fl, ÿÏfl›Î ¿ı fiÿÌ‹Î_
√‚«¿Î_ ¬Î÷˘ Õ>⁄Ì ‹›˘˝ ! ŒıÓŒÁÎ_fiÌ ±_ÿfl ˉÎfiı ⁄ÿ·ı fi›*
’ÎHÎÌ ! ‘Îfl˘ ¿ı ‹ÎHÎÁ ∞‰÷˘ flËı ÷˘ rÎÁ˘E»˚‰ÎÁ ø‹Â—
À>_¿Î› »ı. ◊Ò_¿ √·Î⁄Ì fl_√fi_ ±fiı ŒÌHΉ΂_ fiÌ¿‚ı »ı. ‘˘‚ı
Ïÿ‰Áı fi…fl Á΋ı ·Î·, ¤ÒflÎ_ ±fiı ·Ì·Î_ ¿<_Õ΂Πÿı¬Î› »ı.
¬Î‰Îfi_ ‹fi ◊÷_ fi◊Ì. √fl‹Î√fl‹ ¿Î"ŒÌfi˘ M›Î·˘ ËÎ◊‹Î_
’¿Õu˘ ˢ› ÷˘ ±ı ¿Î"ŒÌ ’̉Π‹ÎÀı »ı ±ı‰_ ’HÎ ÁÒ{ı fiÏË,
¿ı‹ ¿ı ω«Îfl„@÷ … ‹flÌ ’fl‰Îflı »ı. ‰‘ ±ı¿ ¬÷fl˘ »ı
±ÎI‹ËI›Îfi˘, …ıfiı fl˘¿‰Î ‹ÎÀı ¿‹ÎLÕflı Á÷¿Û flËı‰_ ’Õı »ı.
¨ÕÌ ¬ÌHÎ F›Î_ ˢ› I›Î_fiÎ ÁÎ_¿ÕÎ ’ËÎÕÌ ‹Î√˝ ’fl «Î·÷˘
…‰Îfi @›Îflı¿ ∞‰fi À>_¿Î‰‰Îfi˘ ’˛›Ifi ¿flı »ı. ¿Ã˘fl
ˉ΋Îfifi˘ ‰‘ hÎÎÁ ÷ıfiı ‰ıɢ ˢ÷˘ fi◊Ì, ‹ÎÀı fl¬ı ¿˘”¿
…‰Îfifi_ fl˘Ï…_ÿ_ ‰÷˝fi ±Î‰_ Â_¿ÎV’ÿ …HÎΛ ¿ı ÷fl÷ ¿‹ÎLÕfl
÷ıfiı ËıÏ·¿˘MÀfl ¶ÎflÎ fiÌ«ıfiÌ »Î‰HÎÌ‹Î_ ‹˘¿·Ì ±Î’ı »ı.
±·⁄kÎ, ËıÏ·¿˘MÀfl ‹ÎÀı ˉ΋Îfi Ωı ÁÎw_ fi ˢ› ÷˘
Á¬÷ Ï⁄‹Îfl ’Õı·Î …‰Îfifiı ’HÎ ‹˘¿·Ì ¿Λ fiÏË.
÷ÎI¿ÎÏ·¿ ÁÎfl‰Îfl ±Î’‰Î ¿·Î¿˘ √HÎÎ÷Πˢ› I›Î_ Ïÿ‰Á˘
‰Ì÷Ì Ω›, ±ıÀ·ı „V◊Ï÷ ±˘fl ⁄√Õı »ı.
·ı¬fiÌ Âw±Î÷‹Î_ ±Î’HÎı “·@{flÌ” ÂOÿ ‰Î’›˘˝, ÷˘
ÏÁ›Î«Ìfi‹Î_ ·@{flÌ ±ıÀ·ı Â_ ÷ı ΩHΉ_ »ı ? ±ı¿ ‰Îfl
ÏÁ›Î«Ìfi‹Î_ Ïÿ‰Á˘ Á‘Ì Ë‰Î‹Îfi ¬flÎ⁄ flèÎ_. ˉÎ≥ÿ‚
’˘÷ÎfiÎ_ ËıÏ·¿˘MÀfl˘fiı ¬Î‘ά˘flοÌfiÎ fi‰Î ’fl‰ÃÎ ÁÎ◊ı
I›Î_ ‹˘¿·Ì Â@›_ fiÏË, ‹ÎÀı …‰Îfi˘±ı ÀÌfi eÕ ‰Õı ¿Î‹
«·Î‰‰_ ’Õu_. Ïÿ‰Á˘ ⁄Îÿ ˉ΋Îfi Á‘›* I›Îflı ±Î¿ÎÂÌ
ÿı‰ÿÒ÷ …ı‰Î_ ËıÏ·¿˘MÀfl˘ ¿ı‚Î_, √Î…fl, ÁŒfl…fi, flŸ√HÎÎ_,
⁄ÀıÀÎ, Õ<_√‚Ì ‰√ıflıfi˘ ÁM·Î› ·ÎT›Î_. Ëfl¬CÎı·Î …‰Îfi˘±ı
Àı⁄· ’fl “V‹Î≥· M·Ì{”fiÎ ’Î"{‹Î_ Œ˘ÀÎ ’ÕÎT›Î. ÂÌ ¬⁄fl
ŒflÌ @›Îflı ÷ı±˘ ±Î‰Î_ Âο¤Î∞ ±fiı Œ‚Œ‚ÎÏÿfi˘ ·ËΉ˘
’΋ı ! ±Î »ı ÏÁ›Î«Ìfi‹Î_ ¿flÎ÷Ì “·@{flÌ” ÂOÿfiÌ T›ÎA›Î.
¿˘≥ ‰Îfl flıVÀ˘flLÀ‹Î_ ÀıÁ’Ò‰˝¿ …‹÷Πˢ I›Îflı ±Î‰_ ⁄‘_
’HÎ …flÎ ›Îÿ flάΩı.á

Q u e s t i o n s

Q
flıS‰ıfiÌ ÿflı¿ ÀˇıfifiÎ fi_⁄fl ’λ‚ “±’” ¿ı “Õεfi” ÂOÿ
·√ÎՉ΋Î_ ±Î‰ı »ı. ±Î ÂOÿ˘fi˘ ±◊˝ ¢ ?
ωfi˘ÿ w’Îflı·, ¤Î‰fi√fl; ¿ÎÏ·LÿÌ ‹Ëı÷Î, ‰Õ˘ÿflÎ

A
Àˇıfifi_ µÿ˚¤‰V◊Îfi ¿Ëı‰Î÷_ VÀıÂfi ¿›_ ÷ı ⁄÷Ή‰Î
‹ÎÀı ±Î‰Î ÂOÿ˘ ‰’flΛ »ı. ¿˘≥ ’HÎ Àˇıfi ±Î‹ ÷˘ ⁄ı
VÀıÂfi˘ ‰E«ı ÷ıfi˘ ·Î_⁄˘ ≠‰ÎÁ ¬ıÕ÷Ì Ë˘›, ’fl_÷ ±ı VÀıÂfi˘
÷ıfiÎ ‹ÎÀı Áfl¬Î_ √HÎÎ÷Î_ fi◊Ì. ±ı¿ VÀıÂfi ÷ıfi_ µÿ˚¤‰V◊Îfi,
÷˘ ⁄Ì…\_ VÀıÂfi ±ı ¿ı F›Î_ ÷ıfi˘ ≠‰ÎÁ »ı‰Àı ’Òfl˘ ◊Λ »ı.
Àˇıfi ÷ıfi˘ ≠‰ÎÁ ‰ÎflÎŒfl÷Ì ÿfl ‰¬÷ı Á΋Á΋ΠflıS‰ı VÀıÂfiı
’Òfl˘ ¿flı ±ı ’HÎ ÁΫ_, »÷Î_ ÷ıfi_ µÿ˚¤V◊Îfi √HÎΛı·_ VÀıÂfi
÷˘ …ıfi_ ÷ı … flËı »ı. ±Î VÀıÂfi ÷flŒ …÷Ì Àˇıfifiı “±’”
¿Ëı‰Î‹Î_ ±Î‰ı »ı ±fiı ÷ı VÀıÂfiı ≠‰ÎÁ Âw ¿flÌ ⁄Ì…ı …÷Ì
Àˇıfi “Õεfi” ÷flÌ¿ı ±˘‚¬Î› »ı. µÿÎËflHÎ ÷flÌ¿ı ÿÎÿfl
±ı@V≠ıÁ fi΋fiÌ Àˇıfifi_ µÿ˚¤‰V◊Îfi ‹_⁄≥fi_ ÿÎÿfl VÀıÂfi
»ı, F›Î_◊Ì ÷ı ±Q≤÷Áfl ÷flŒ fl‰ÎfiÎ ◊Λ I›Îflı “Õεfi”
¿Ëı‰Î› ±fiı ‰‚÷Î ≠‰ÎÁ ‰¬÷ı ±ı … Àˇıfi “±’” √HÎΛ
»ı. ¤Îfl÷fi_ flıS‰ı÷_hÎ ‰ıVÀfi˝, ÁıLÀˇ·, fi˘‘˝fi ±ı‹ ωω‘

&

A n s w e r s

{˘fi‹Î_ ‰ËıӫΛı·_ »ı ±fiı ÿflı¿ {˘fifiı «˘yÁ ÂËıfl‹Î_
’˘÷Îfi_ ËıÕ@‰ÎÀÛfl »ı. ±Î ËıÕ@‰ÎÀÛflfiÎ VÀıÂfi ÷flŒ …÷Ì
Àˇıfifiı Ëo‹ıÂÎ “±’” ¿Ëı »ı. ±ı … flÌ÷ı ËıÕ@‰ÎÀÛfl »˘ÕÌfiı
’fl√΋ …÷Ì Àˇıfifiı Ëo‹ıÂÎ “Õεfi” ¿Ëı‰Î‹Î_ ±Î‰ı »ı.á
Q
ÿÏfi›ÎfiÌ Á˙◊Ì ‹˘Ó‘Ì ‘Î÷ ¿≥ ? ±fiı ÷ı ¿˘HÎı ¢‘Ì ?
fl‹ı …ı. «˙ËÎHÎ, ·Ÿ⁄ÕÌ; ±‹ÏflÊ ’fl˘ÏË÷, Ï⁄Ï·‹˘flÎ

A
±‹ı Ï fl¿Î ¬Î÷ı
±Î‰ı · Ì ¿ı Ï ·Œ˘Ïfi˝ › Î
›Ïfi‰ÏÁ˝ÀÌ ¬Î÷ı B·ıfi
ÁÌ⁄˘√˝ (…‹H΢ Œ˘À˘)
±fiı ⁄ÌΩ hÎHÎ
Á_  ˘‘¿˘±ı @› Ï fl›‹
fi΋fiÎ ÷k‰ ’fl
ÏËÏ·›‹fiÎ ±Î›fi˘ ‰Õı
‹Îfl˘ «·Î‰‰Îfi˘ ’˛›˘√
¿›˘˝ I›Îflı ±ı ¿ …\ ÿ Ì
÷Á‰Ìfl — ËWν· ’W¿HÎν ‘Î÷fiÎ ±ÎÂflı 5,000 ±b±˘ ⁄L›Î. ±Î
‘Î÷fiı ÷ı‹HÎı ¿ıÏ·Œ˘Ïfi˝›‹ ±ı‰_ fi΋ ±ÎM›_.
’W¿‚ ‹Ëıfi÷ ±fiı ¬«˝ ’»Ì fiflÌ ±Î_¬ı ’HÎ
⁄flÎ⁄fl fi Ωı≥ ¿Λ ±ıÀ·˘ fi∞‰˘ …J◊˘
‹Y›˘. ’ÏflHÎ΋ı ±Î…ı ¿ıÏ·Œ˘Ïfi˝›‹ ‘Î÷fi˘
¤Î‰ ±ı¿ √˛Î‹ ÿÌà 2.7 ¿fl˘Õ ÕÎ"·fl »ı. ±Î…
Ïÿfi Á‘Ì ‹ÎhÎ 8 √˛Î‹ ¿ıÏ·Œ˘Ïfi˝›‹ ⁄L›_ »ı.
⁄ÌΩı ΩHΉηΛ¿ ‹t˘ ’HÎ ±ËŸ ·¬Ì
ÿ≥±ı. ¿ıÏ·Œ˘Ïfi˝›‹ ‘Î÷fi_ fi΋ ¿ıÏ·Œ˘Ïfi˝›Î
flÎF›fiÎ “‹Îfi‹Î_ ” ’Õu_  ÷ı ‹ …‹ı ˝ Ï fi›‹,
¡Î„LÁ›‹, ›fl˘Ï’›‹, ±‹ıÏfl¿‹ ÷◊Î V¿ı„LÕ›‹
±ı ’Î_« fi‰Î_ ÷k‰˘fiÎ_ fi΋ ’HÎ …ı ÷ı ÿı¢fiÎ
¿ı ’˛ÿı¢fiÎ fi΋ı ’ÕuÎ_ »ı.á
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

45

Q
»Ÿ¿ ±Î‰ı ÷ı Á‹›ı ±Î_¬˘ ¿ı‹ ¬S·Ì flËÌ Â¿÷Ì fi◊Ì ?
¨CÎ ÿflQ›Îfi »Ÿ¿ fi ±Î‰‰Îfi_ Â_ ¿ÎflHÎ ?
Ëı‹_÷ ’Îflı¬, ¿ÕÌ; ωÂη ±ı«. ÿ‰ı, ÁflıLƒfi√fl; ‹ˆhÎÌ ±Îfl. ‹Ëı÷Î,
¤Î‰fi√fl; «_ƒı ⁄Ì. ’Àı·, Áfl÷; ¿ı›Òfl ¿ı. ’Àı·, √Î_‘Ìfi√fl

A
¿˘≥ ¬ÎÁ ’ÿÎ◊˝ fiÁ¿˘flÎ_‹Î_ ÿά· ◊Λ ±◊‰Î ¿Âο
⁄ÌΩ ¿ÎflHÎÁfl fiÁ¿˘flÎ_‹Î_ ±Î_÷Ïfl¿ Á’ÎÀÌ ’fl Á˘Ωı «Õı
±ı ‰¬÷ı I›Î_fiÎ iÎÎfi¿˘W΢ ‹√…fiı ±·Î‹˝ Á_ÿı¢ ’ÎÉı »ı.
‹√…fi˘ …ı ¤Î√ ±Î’HÎÌ rÁfiÏø›Îfi_ Á_«Î·fi ¿fl÷˘ ˢ›
÷ıfiı ±ı Á_ÿı¢ ÀˇÎ≥…ıÏ‹fi· fi΋fiÎ iÎÎfi÷_÷ ‹ÎflŒ÷ ’ˢӫı

ˉı ‹Ò‚ ≠ffifi˘ …‰Î⁄ — ÀˇÎ≥…ıÏ‹fi· fi΋fiÎ …ı
iÎÎfi÷_÷fi_ ¿fiı@Âfi ‹√… ÁÎ◊ı ˢ› ÷ıfiÎ ±ı¿ ŒÎ_ÀÎfi_ ΩıÕÎHÎ
¿<ÿfl÷ı ±Î_¬ ÁÎ◊ı ¿›* »ı. ’ÏflHÎ΋ı ŒıÓŒÁÎ_fiÎ_ Á_¿˘«fi ‰¬÷ı
±Î_¬˘ ’HÎ ±Î’˘±Î’ Á_¿˘«Î› »ı--±ıÀ·ı ¿ı ⁄_‘ ◊Λ »ı.
⁄ÌΩ ≠ffifi˘ …‰Î⁄ ±ı ¿ı √Îœ ÏfiƒÎ‹Î_ ÁÒ÷Πˢ I›Îflı
‹√…‹Î_ ΩB≤÷ ±‰V◊Î …ı À ·Ì Ïø›Î±˘ ◊÷Ì fi◊Ì.
fiÁ¿˘flÎ_fiÎ iÎÎfi¿˘W΢ ÷ıfiı ±·Î‹˝fi˘ ‹ıÁı… ÷˘ ±«Ò¿ ‹˘¿·ı,
’fl_÷ ÁWÎM÷ ‹√… ÷ı Á_ÿıÂÎfiı {Ì·÷_ fi◊Ì. ±·⁄kÎ, Á_ÿı¢
⁄Ë “VÀˇ˘Ó√” ˢ› ÷˘ ‹√… ‰Ëı·_ ‹˘Õ<_ …wfl Á«ı÷ ◊Λ
±fiı ÷ıfiÎ Ë¿‹ »^À÷ΉıÓ÷ ±Î’HÎı »Ÿ¿Î»Ÿ¿ Âw ¿flÌ ÿ≥±ı.á
Q
ÏÁfiı‹Îfi˘ ’Õÿ˘ ±_ÿfl ÷flŒ ‰‚Î_¿ ·ı »ı, F›Îflı ÀıϷω{fifi˘
’Õÿ˘ ⁄ËÎfl µ’Áı·˘ …HÎΛ »ı. ⁄ıµfi_ ¿Î›˝ ÷˘ ºU›˘ fl…^
¿fl‰Îfi_ »ı, »÷Î_ ÷ı‹fi˘ ‰‚Î_¿ ±ı¿⁄ÌΩ ¿fl÷Î_ …\ÿ˘ ¿ı‹ ?
µÿ› ∞. ’Àı·, µ‹fl√΋; ‹˘LÀ< ΩfiÌ, Áfl÷

A
ÏÁfiı‹ÎfiÎ_ ±fiı ÀıϷω{fifiÎ_ ºU›˘ Ëo‹ıÂÎ_ ≠¿ÎÂfiÎ_
Ï¿flH΢ ‰Õı fl«Î› »ı. Ï◊±ıÀfl‹Î_ ⁄Ëfl_√Ì Ï¿flH΢ ÁŒıÿ VøÌfi
’fl ºU›fiı Ï⁄»Î‰ı »ı, ÷˘ ÀıϷω{fi‹Î_ Ï’@«fl ÀuÒ⁄ ÷ıfiÎ
‰ÌΩb ÂıflÕÎ ◊¿Ì Œ˘VŒflfiÎ_ ±fiı¿ À’¿Î_fiı ≠¿ÎÏÂ÷ ¿flı
±ıÀ·ı ºU› Ωı‰Î ‹‚ı »ı. ±Î ‰Î÷ ÷˘ ΩHÎÌ÷Ì »ı, ’fl_÷
Á‰Î·fi˘ ¬·ÎÁ˘ ΩHΉΠ⁄ÌΩı ±ı¿ ‹t˘ ¬ÎÁ fi˘Ó‘Ì ·˘ —
·Î_⁄Î-’ˢ‚Î VøÌfi ’fl »‰Î÷Î ºU›fiı ÁËı… ’HÎ ‹fl˘ÕΉÎ
¿ı ⁄ıÕ˘‚ ◊‰Î fi ÿı‰_ ˢ› ÷˘ VøÌfifiÎ ÿflı¿ ¤Î√ Á‘Ì
»ı. ‹√…ı ÷fl÷ ÁÎ⁄ÿÎ ◊‰_ ’Õı, ¿ı‹ ¿ı ⁄ËÎflfi˘ ¿«fl˘
f·ıW‹ I‰«ÎfiÎ (±I›_÷ ¿‹‚Ì I‰«ÎfiÎ) fiÎ…\¿ ŒıÓŒÁÎ_‹Î_
≠‰ıÂı ±ı ’Ëı·Î_ … ÷ıfiı ’λ˘ ⁄ËÎfl ŒıÓ¿Ì ÿı‰˘ Ωı≥±ı. ±ı¿
‰Î÷ ±ËŸ ¬ÎÁ ›Îÿ flËı ¿ı ŒıÓŒÁÎ_ ¿ÿÌ Ω÷ı e·÷Î_ ¿ı Á_¿˘«Î÷Î_
fi◊Ì. µÿfl’À· ÷ı‹fiı d·ÎT›Î ⁄Îÿ Á_¿˘«ı »ı ±fiı ŒflÌ
‰¬÷ d·Î‰ı »ı. »Ÿ¿fiÌ ÷ˆ›ÎflÌ ¿fl‰Î ‹√…fi˘ Ë¿‹ ‹‚ı
±ıÀ·ı µÿfl’À· ’W¿‚ Á_¿˘«Î› »ı, ‹ÎÀı ŒıÓŒÁÎ_fiı ¬ÎVÁÌ
…B›Î ‹‚÷Î_ ÷ı±˘ ¬Ò⁄ … ˉÎfi˘ ’fl‰Ã˘ ¤flı »ı. µÿfl’À·
I›Îfl ’»Ì Ë‚‰ı flËÌfiı fiÏË, ’fl_÷ ±«Îfi¿ … ωV÷flHÎ
’΋ı ¿ı ÷fl÷ “ËÎ..¿.. ...»Ÿ” fiÎ ±‰Î… ÁÎ◊ı ±fiı ¿·Î¿fiÎ
‰‘‹Î_ ‰‘ 165 Ï¿·˘‹ÌÀflfiÎ ‰ı√ ÁÎ◊ı ⁄‘Ì Ë‰Î ⁄ËÎfl
fiÌ¿‚Ì Ω› »ı. ‰ı@›‹ @·Ìfifl ΩHÎı Ïfl‰Á˝‹Î_ «·ÎT›_ ˢ›
÷ı‹ ±ı ÁÒÁ‰ÎÀÎ ¤ı√˘ fiÁ¿˘flÎ_fi˘ ¿ı rÎÁfi‚Ìfi˘ ¿«fl˘
’HÎ ⁄ËÎfl ! ÁflıflΠ»Ÿ¿ ‰¬÷ı ·√¤√ 5,000 ¤ı…¿H΢
’HÎ ÁÎÕÎ hÎHÎ ‹ÌÀfl Á‘Ì ÿÒfl ŒıӿΛ »ı.
46 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

’ˢӫ÷Ì ‰¬÷ı ÂıflÕÎ ±◊‰Î Ï¿flHÎı Áfl¬_ … ±_÷fl ¿Î’‰_
Ωı≥±ı. Á΋ıfiÎ ’Îfiı ’Ëı·Î ÕΛÎ√˛Î‹‹Î_ ⁄÷ÎT›Î ‹…⁄fi˘
÷tfi Á’ÎÀ ’Õÿ˘ flÎA›˘ ˢ› I›Îflı ±ı Ω÷fi_ Áfl¬_ ±_÷fl
…‚‰Î÷_ fi◊Ì. ±Î ’Õÿ˘ 16 ±ı‹.±ı‹. ÏŒS‹fiÎ ≠˘…ı@Àfl
‹ÎÀı ‰’flÎ÷˘ 6 ‹ÌÀfl ’ˢ‚˘ VøÌfi »ı, …ıfiı
≠˘…ı@Àfl ¿fl÷Î_ 15.2 ‹ÌÀflfiÎ ±_÷flı √˘ÃT›˘
»ı. VøÌfifiÌ ‰E«˘‰« {Ì·Î÷_ ≠¿ÎÂfi_ Ï¿flHÎ
Ï⁄·¿<· ±ıÀ·_ … ±_÷fl ¿Î’ı »ı, ’fl_÷ ÕÎ⁄Ì…‹HÎÌ ‘Îfl ÷flŒ …fiÎfl Ï¿flH΢ 15.5 ‹ÌÀflfi˘
(‰‘ÎflÎfiÎ 0.3 ‹ÌÀflfi˘) ≠‰ÎÁ ¬ıÕı I›Îflı …
I›Î_ Á‘Ì ’ˢӫı. ÿı¬Ì÷Ì ‰Î÷ ¿ı ±Î‰Î Á_Ωı√˘‹Î_
VøÌfi ’fl ±Î¬_ ºU› ±ı¿ÁÎ◊ı ’◊flΛ fiÏË,
‹ÎÀı ÿı¬Î‰‹Î_ ’HÎ ÷ı Áflı¬ …HÎΛ fiÏË. ±Î_¬fiı
…flΛ fi ¬À¿ı ±ı Ω÷fi_ ºU› ≠˘…ı@À ¿fl‰Î
‹ÎÀı VøÌfifiı ‰‚Î_¿ ±Î’Ì ÕÎ⁄Ì-…‹HÎÌ ‘Îfl ÷flŒfiÎ ¤Î√fiı
≠˘…ı@ÀflfiÌ ÁËı… fi∞¿ ±ÎHΉ˘ flè΢. Á΋ıfiÎ ’Îfiı ⁄ÌΩ
ÕΛÎ√˛Î‹‹Î_ ±ı ŒıflŒÎfl ⁄÷ÎT›˘ »ı.
ÀıϷω{fifi˘ VøÌfi ’HÎ ±Î‹ … ‰‚ı·˘ flά‰Î‹Î_ ±Î‰ı
»ı. ±Î’HÎfiı ÷ı ±_÷√˘˝‚ fiÏË, ’fl_÷ ⁄ÏË√˘˝‚ ¿Î«fiÎ ±Î¿Îflı
ÿı¬Î‰Îfi_ ÏÁQ’· ¿ÎflHÎ ±ı … ¿ı ±Î’b_ V◊Îfi ÷ıfiÎ Á_ÿ¤˝‹Î_
Á΋ıfiÌ ÁÎ≥Õı ˢ› »ı. VøÌfifiÌ ’λ·Ì Á’ÎÀÌ ±Î’HÎÎ
‹ÎÀı ±Î√·Ì Á’ÎÀÌ √HÎΛ »ı, …ıfiÎ ’fl ÀıϷω{fifi_ ºU›
±Îfl’Îfl Ωı‰Î ‹‚ı »ı.á
Q
Œı@Á ‹ÂÌfi ÂÌ flÌ÷ı ¿Î›˝ ⁄Ω‰ı »ı ? ±Î øÎ_Ï÷¿ÎflÌ ÁΑfi
¿˘HÎı ±fiı @›Îflı ¢K›_ Ë÷_ ?
µIÁ‰ ÕÌ. «˙ËÎHÎ, ‰·ÁÎÕ; Ï⁄’Ìfi¿<‹Îfl, ÁflıLƒfi√fl; fiÌfl… ±ı«.
ÿıÁÎ≥, ‰·ÁÎÕ; ‹›_¿ ⁄ÿÎÏ‹›Î, Ω‹fi√fl; ÿÌ’¿ ±ı·. ¤Ò÷, ‹Ë‰Î

A
±ı¿ ‹…ıÿÎfl ‰Î÷ ΩHÎÌ ·˘—
ÿ Ï fi›Îfi˘ ÁΈ ’˛ ◊ ‹ Àı Ï ·Œ˘fi
±ı·ı@{ÎLÕfl √˛ıË΋ ⁄ı·ı 1876
‹Î_ ⁄fiÎT›˘, ’HÎ ÷ı ’Ëı·Î_ 1843
‹Î_ V¿˘À·ı L ÕfiÎ ±ı · ı @ {ÎLÕfl
⁄ı≥fi (⁄Î…\fiÌ ÷Á‰Ìfl) fi΋fiÎ
Á_¢‘¿ı Œı@Á ›_hÎfi˘ ÏÁ©Î_÷ CÎÕÌ
¿Îœu˘ Ë÷˘. ±Î…ı ‰’flΛ »ı ÷ı‰Î_ ±Î‘Ïfi¿ Œı@Á ‹ÂÌfi˘
Ωı ¿ı 1960 fiÎ ±flÁ΋Î_ ⁄L›Î, »÷Î_ ±I›Îflı ÀıÏ·Œ˘fi
·Î≥fi ¶ÎflÎ Õ˘@›‹ıLÀ ‹˘¿·÷Î Œı@ÁfiÎ ±Á· ‹˘Õı·fi˘
Áˆ©Î_Ï÷¿ ±ÎωW¿Îfl ÀıÏ·Œ˘fifiÌ Â˘‘ ’Ëı·Î_ ◊›˘!

±Î‘Ïfi¿ Œı@Á ‹ÂÌfi ÷ıfiı Á’fl÷ ¿flΛı·Î Ï«hÎfiı …
fiÏË, ’fl_÷ ±ZÎfl˘‰Î‚Î ·¬ÎHÎfiı ’HÎ Ëo‹ıÂÎ_ Ï«hÎ ÷flÌ¿ı
‰Î_«ı »ı. ±_√˛ı∞ A …ı‰˘ ÿflı¿ ±ZÎfl ΩHÎı Ï«hΠˢ› ±ı‰_
Á‹∞ ·ı »ı. ‰Î_«‰ÎfiÎ ¿Î›˝fiı V¿ıÏfi_√ ¿Ëı »ı, …ı ÷fl÷ fiı

÷fl÷ Âw ◊÷_ fi◊Ì. Á˙ ’˛◊‹ Œı@Á ‹ÂÌfi Á΋ı‰Î‚Î Œı@Á
‹ÂÌfifi˘ (…ıfi˘ fi_⁄fl ΩıՉ΋Î_ ±ÎT›˘ ˢ› ÷ıfi˘) Á_’¿Û
¿flÌ ÷ıfiı ’˛ÁÎflHÎfi˘ ‰ı√, ¿flLÀfi˘ ‰Î"SÀı…, ’˛ÁÎflHÎfiÌ flÌ÷
÷◊Î ⁄Ì∞ …wflÌ ‹ÎÏË÷Ì ’ÎÉı »ı. …\ÿÎ ÂOÿ˘‹Î_ ¿Ë˘ ÷˘
’˘÷Îfi˘ Á_’ÒHν ’Ïfl«› ÷ıfiı ±Î’ı »ı. ±ı … flÌ÷ı Á΋ı‰Î‚Î
Œı@Áfi˘ ’HÎ Àı„@fi¿· ’Ïfl«› ‹ı‚‰ı »ı. À>_¿‹Î_, ⁄Lfiı ‹ÂÌfi˘
’˛ÁÎflHÎ ‹˘¿·‰ÎfiÌ ±fiı ‹ı‚‰‰ÎfiÌ «˘yÁ ’©Ï÷ ±ı¿⁄ÌΩ
ΩıÕı “Á_’Ìfiı” fiyÌ ¿flı »ı.
±Î ’˛‹ÎHÎı Á΋Á΋Î_ ⁄Lfiı ‹ÂÌfi˘ ‰E«ı ’flV’fl
Á‹…^÷Ì √˘Ã‰Î›Î ’»Ì V¿ıÏfi_√fi_ ¿Î‹ Âw ◊Λ »ı. V¿ıÏfi_√
¿fl÷_ Œı@Á ÿflı¿ ±ZÎflfiı ¿ı ±Î¿ÚÏ÷fiı Á_A›Î⁄_‘ ⁄ÎflÌ¿ À’¿Î_fi_
V‰w’ ±Î’ı »ı. Œı@Á‹Î_ ÷ı ‹ÎÀı ÁflıflΠ1,728 À«Ò¿ÕÎ_
ÁıLÁfl˘ ˢ› »ı, …ı‹fiı ±Î’HÎı ¿ÚÏh΋ ±Î_¬ ¿ËÌ Â¿Ì±ı.
‹ÎHÎÁ …ı‹ ¿Âο ·¬ÎHÎfi_ ‰Î_«fi ø‹‰Îfl ·ÌÀÌ-À<-·ÌÀÌ
¿flı ÷ı‹ ÁıLÁfl˘ ’HÎ ‰ÎflÎŒfl÷Ì 0.13 ±ı‹.±ı‹. ΩÕÌ ’|Ìfiı
‰Î_«ı »ı. ÿflı¿ ¿Î‚Ì ÷◊Î ÁŒıÿ …B›Îfiı √˛ÎŒfiÎ_ ±I›_÷ ÁÒZ‹
¬Îfi΋Î_ ‰ËıÓ«Ì »ı‰Àı ÷ı‹fi_ ±fiø‹ı ⁄‚‰Îfi ±fiı fi⁄‚Î_
‰Ì…‚Ì¿ ÏÁBfi·˘‹Î_ w’Î_÷fl ¿flı »ı. ÏÁBfi·˘ I›Îfl ⁄Îÿ
ÀıÏ·Œ˘fifiÎ ÷Îfl ¶ÎflÎ Á΋ı »ıÕı Ω›, ±ıÀ·ı I›Î_fi_ Œı@Á
÷ı‹fiı ‹Ò‚ V‰w’ı ’·ÀÌ fiάı »ı. ΩHÎı {ıfl˘@Á ¿Î"’Ì …
fiÌ¿‚Ì--’HÎ ÁıÓ¿Õ˘ ¿ı ËΩfl˘ Ï¿·˘‹ÌÀfl ÿÒfl!á
Q
¤Îfl÷fiÌ Á˙◊Ì ¨«Ì ÿ̉ÎÿÎ_ÕÌ @›Î_ ±Î‰ı·Ì »ı ?
ωfi› ‹˘ÿÌ, ±‹ÿΉÎÿ; fl‹ı ⁄΋ÏHΛÎ, ’˛¤ÎÁ ’ÎÀHÎ

A
¨«Î≥ ÂÌ flÌ÷ı √HΉÎfiÌ ? …‹Ìfi◊Ì ¿ı …‚Á’ÎÀÌ◊Ì?
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

47

‹_⁄≥ fi∞¿ ’˛˘ÓBÁ fi΋fiÎ ¬Õ¿ ’fl ±_√˛ıΩıfiÎ Á‹›‹Î_
(1874 ‹Î_) ⁄_‘Λı·Ì ÿ̉ÎÿÎ_ÕÌfiÌ À˘« …‹Ìfi◊Ì ⁄Ήfi
‹ÌÀfl ¨«ı »ı. ¨«Î‹Î_ ¨«_
⁄Î_‘¿Î‹ ÷ıfi_ √HÎΛ »ı. ±Î
ÿ̉ÎÿÎ_ Õ Ìfi˘ ’˛ ¿ Π37
Ï¿·˘‹ÌÀfl »ıÀı Á‘ÌfiÎ_ …ËÎΩıfiı
ÿı¬Î› »ı. ’fl_÷ ÿ̉ÎÿÎ_ÕÌfiÌ
¨«Î≥ ±ı flÌ÷ı ‹Î’‰Îfiı ⁄ÿ·ı
…‚Á’ÎÀÌfiÎ Á_ ÿ ¤˝ ‹ Î_ ÷ı fi  _
·ı‰· ÷’ÎÁ‰_ Ωı≥±ı, ¿ÎflHÎ
¿ı ÷ıfiÌ flıL… ±ı ·ı‰·fiÎ ±Î‘Îflı
… fiyÌ ◊Λ »ı. ±Î flÌ÷ı Ωı÷Î_
¤Îfl÷‹Î_ ’˛◊‹ fi_⁄fl ±ÎL‘˛
’˛ÿıÂfiΠωÂάΒ|H΋˚ ¬Î÷ı ±Î‰ı·Ì ÿ̉ÎÿÎ_ÕÌfi˘ √HÎΛ,
…ıfi˘ ÀΉfl ÷˘ ‹Î_Õ 19 ‹ÌÀflfi˘ »ı. (µ’flfi˘ Œ˘À˘). ±Î‹
»÷Î_ Õ˘„SŒfi fi΋fiÎ 173 ‹ÌÀfl ¨«Î Àı¿flÎ ’fl ±ı ÀΉfl
⁄Î_‘‰Î‹Î_ ±ÎT›˘ »ı, ±ıÀ·ı Á‹ƒÁ’ÎÀÌ ¿fl÷Î_ ÷ıfi_ ·ı‰·
◊›_ 192 ‹ÌÀfl. ±ËŸ◊Ì ÷ıfi˘ ’˛¿Î ‹‘ÿÏfl›ı ·√¤√
65 Ï¿·˘‹ÌÀfl »ıÀıfiÎ_ …ËÎΩı Á‘Ì ’ˢӫı »ı.á
Q
‰Î÷ΉflHÎfiÌ Ë‰Î‹Î_ ±Î"„@Á…fi, ¿Î⁄˝fi ÕΛ˘@ÁÎ≥Õ,
fiÎ≥Àˇ˘…fi ±fiı ⁄ÌΩ ‰Î›±˘ ¿ıÀ·Î »ı?
’Î◊˝ ⁄Ì. ⁄«, ¤Ò…, ¿E»; ‹ËÌfi ±ı«. ’_ÕuÎ, flÎ…¿˘À

A
M≤J‰Ì Œfl÷ı ˉÎfi_ ‰Î÷ΉflHÎ 5,100 ±⁄… Àfi …ıÀ·_
»ı. Á‹ƒÁ’ÎÀÌ ’ÎÁı 320 ŒıflfiËÌÀfi_ ÷Î’‹Îfi ‘flΉ÷Ì 1
CÎfi eÀ ÁÒ¿Ì Ë‰Îfi_ ‰…fi ÁflıflΠ35 √˛Î‹ ◊Λ »ı. ’ÎHÎÌfiÎ
±ıÀ·Î … (1 CÎfi eÀ) …J◊Î ¿fl÷Î_ ÷ı ‰…fi 733 √b_
±˘»\_ ◊›_, »÷Î_ ‘Îfl˘ ¿ı ’ÎHÎÌfi˘ 10 ‹ÌÀfl ¨Õ˘ Á‹ƒ

48 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

±Î¬Ì M≤J‰Ìfiı ±Î‰flÌ ·ı÷˘ ˢ› ÷˘ M≤J‰Ìfi_ Á‹√˛ ‰Î÷ΉflHÎ
±ı ’ÎHÎÌfiÎ ‰…fi ⁄flÎ⁄fl »ı. ±Î ‰Î÷fi˘ A›Î· …\ÿÌ flÌ÷ı
‹ı‚‰‰Î ±ı¿Îÿ fiyfl ±ÎflÁ’ËÎHÎfiÎ flÎZÎÁÌ ¿ÿfiÎ «˘Á·Îfiı
¿S’Ì ·˘ ¿ı …ı 3,200 Ï¿·˘‹ÌÀfl ·Î_⁄˘, 1,600 Ï¿·˘‹ÌÀfl
’ˢ‚˘ ±fiı 0.8 Ï¿·˘‹ÌÀfl …ıÀ·˘ ΩÕ˘ »ı. ±ÎflÁ’ËÎHÎfiÎ
±ı «˘Á·Îfi_ ‰…fi = ‰Î÷ΉflHÎfiÎ ◊flfi_ ‰…fi.
fiÌ«ı ¿˘Ã΋Î_ ⁄÷ÎT›Î ‹…⁄ ‰Î÷ΉflH΋Î_ Á˙◊Ì ‰‘
‹ÎhÎÎfi˘ ‰Î› ±Î"„@Á…fi fiÏË, ’HÎ fiÎ≥Àˇ˘…fi »ı. ±_ÿÎ…ı
÷ıfi_ ‰…fi 3,870 ±⁄… Àfi »ı. ±Î˜„@Á…fi 1,158
±⁄… Àfi …ıÀ·˘ »ı, ±Î√˘˝fifi˘ …J◊˘ 61 ±⁄… Àfi ±fiı
¿Î⁄˝fi ÕΛ˘@ÁÎ≥Õfi˘ (≠ÿÒÊHÎfiı ¿ÎflHÎı Á÷÷ ⁄ÿ·Î›Î ¿fl÷˘)
’fl‰Ã˘ 13.5 ±fiı 14 ±⁄… Àfi ‰E«ı flËı »ı.á
Q
√˛Ìfi·ıLÕ ⁄ό۷˘ ≠ÿı »ı, »÷Î_ “√˛Ìfi” ¿ı‹ ¿Ëı‰Î› »ı?
Ï«_÷fi ±ıfi. √F…fl, ±‹ÿΉÎÿ, fl˘ÏËHÎÌ l˘Œ, ¶Îfl¿Î

A
√˛Ìfi·ıLÕ ÂOÿ ÁΫı … ±ı‹ ÁÒ«‰ı »ı ¿ı ±ı ≠ÿıÂ
ËÏfl›Î‚Î_ …_√·˘fi˘ ˢ‰˘
Ωı≥±ı, ’HÎ ‰ÎV÷‰‹Î_
±ı ‰  _ fi◊Ì. ±_ ÿ Î…ı
21,75,600 «˘flÁ
Ï¿·˘‹ÌÀflfi˘ √˛Ìfi·ıLÕ
⁄flŒfiÎ ÁflıflΠ4,000
‹ÌÀfl ΩÕÎ ◊fl fiÌ«ı
·√¤√
⁄Îflı ‹ ÎÁ
œo ¿ Λı · ˘ flËı »ı .
‰Á‰ÎÀfiı ›˘B› √HÎÎ÷Ì
¬S·Ì …‹Ìfi ÷˘ 5Ñ ’HÎ
fi◊Ì. ‹ÎHÎÁ˘fiÌ ‰V÷Ì ’HÎ ‹Î_Õ 57,500 …ıÀ·Ì »ı.
⁄ŒÛV÷Îfifi˘ ±Î‰˘ ≠ÿı √˛Ìfi·ıLÕ ÂÎ ‹ÎÀı ¿Ëı‰Î›˘
÷ıfiÌ ±ı¿ ÁflÁ ¿◊Î »ı.
≥. Á. 981‹Î_ ±ıÏfl¿ ‘ flıÕ (µ’flfi_ Ï«hÎ)
fi΋fi˘ fl¬Õ< ΩÏ÷fi˘ ±ı¿ ÁflÿÎfl √˛Ìfi·ıLÕ ’ÎÁıfiÎ
±Î≥Á·ı L Õ ÀÎ’ ’fl flËı ÷ ˘ Ë÷˘. ±ı ¿ ‰Îfl
{’Î{’Ì‹Î_ ±ıÏfl¿ ‘ flıÕı ËflÌŒ À<¿ÕÌfiÎ ÁflÿÎflfiı
‹ÎflÌ fiÎA›˘. ŒÎ_ÁÌfiÌ ÁΩfiı ⁄ÿ·ı I›Îflı ¬ÒfiÌfiı
ÿıÂÏfi¿Î· ¿flÌ ÿı‰Îfi˘ ¿Î›ÿ˘ Ë÷˘. ±ıÏfl¿ ‘ flıÕ
‹ÎÀı « ¿ Îÿ˘ ±’Λ˘ ¿ı hÎHÎ ‰Ê˝ ‹ÎÀı ÷ı H Îı
±Î≥Á·ıLÕfiÎ ¿Î_Ãı ’√ ‹Ò¿‰˘ fiÏË. ÁÎËÏÁ¿ ±fiı
fiÌÕfl V‰¤Î‰fi˘ ±ıÏfl¿ ’˘÷ÎfiÌ À<¿ÕÌfiÎ 350

‰ŒÎÿÎfl ÁP›˘ ¤ı√˘ ‹˘ÀÎ ‰ËÎH΋Î_ ⁄ıÁÌfiı
±ΩH›Î ‹·¿˘ ¢‘‰Î fiÌ¿‚Ì ’Õu˘. ’Ïç‹‹Î_
Ëo¿ÎflÌfiı ÷ı √˛Ìfi·ıLÕ ’ˢÓE›˘. V‰Î¤Îω¿ flÌ÷ı
ÀÎ’fi_ ¿Â_ «˘yÁ fi΋ ÷˘ Ë∞ ’ÎՉ΋Î_ …
±ÎT›_ fi Ë÷_. Ï¿fiÎflÎfiÎ ±‹¿ ⁄flŒflÏË÷
≠ÿı‹Î_ ±ıÏfl¿ ‘ flıÕ ÁÏË÷ ⁄‘Î …HÎÎ ¿Î«Î_
‹¿Îfi˘ ⁄Î_‘Ìfiı ‰ÁÌ √›Î.
ÁΩfiÌ ‹ÿ÷ ’ÒflÌ ◊›ı ±ıÏfl¿ ‘ flıÕ
±Î≥Á·ıLÕ ’λ˘ Œ›˘˝. ±Î≥Á·ıLÕfiÎ ‰‘
·˘¿˘fiı ÷ı fi‰Î ‹·¿‹Î_ ‰ÁΉ‰Î ‹Î√÷˘ Ë÷˘,
±ıÀ·ı Á˙fiÎ ‹fi‹Î_ ±Î¿Ê˝HÎ …√ÎՉΠ‹ÎÀı ÷ıHÎı
±ı ≠ÿı  fiı √˛ Ì fi·ı L Õ ±ı ‰ Î ¬˘ÀÎ fi΋ı
±˘‚¬ÎT›˘. √˛Ìfi·ıLÕ ±Î…ı ÕıL‹Î¿Ûfi˘ V‰Î›kÎ ≠ÎL÷ √HÎΛ
»ı ±fiı I›Î_fiÎ ·˘¿˘ ÕıÏfi ¤ÎÊÎ ⁄˘·ı »ı.á
Q
‹˘ÀflfiÎ_ ¿ı V¿>ÀflfiÎ_ ’ˆÕÎ_ Œfl÷Î_ ˢ‰Îfiı ¿ÎflHÎı V’ÌÕ˘‹ÌÀfl
±ı‰Î ‰ÎËfifiÌ √Ï÷ ‹Î’Ì Â¿ı »ı, ’fl_÷ ±_÷ÏflZΛÎfi‹Î_
÷ı‹… M·ıfi‹Î_ V’ÌÕ ΩHΉΠ‹ÎÀı ÂÌ T›‰V◊Πˢ› »ı ?
ωÂη ±Îfl. ÂÎË, ¿Ï’· ’_«Î·, ‰Õ˘ÿflÎ; ‹fiÌÊ ÀÌ. ±Î«Î›˝, ’˘fl⁄_ÿfl;

A
…‹Ìfi ’fl ÿ˘Õ÷Î ‹˘Àfl‰ÎËfifi_ V’ÌÕ˘‹ÌÀfl ⁄fiΉ÷Ì
‰¬÷ı ÷ıfiÎ TËÌ·fi˘ ’ÏflCÎ ÷◊Î ±ı@Áı·fi_ ‹Î’ K›Îfi‹Î_
·ı‰Î› »ı. ‰ÎËfi ÿ˘Õ‰Îfi_ Âw ¿flı ¿ı ÷fl÷ ’ˆÕÎ_ ÷◊Î ±ı@Áı·
¤ı√_ ±ı¿ ·˘Ë«_⁄¿ Œfl‰Î ‹Î_Õı »ı, …ıfi_ «_⁄¿Ì› ZÎıhÎ V’ÌÕ¿’
fi΋fiÎ √˘‚οÎfl ÁΑfifiı ¬ıÓ«ı »ı. V’ÌÕ¿’ ±ı … ÏÿÂ΋Î_
¬ıӫΛ ¿ı …ı ÷flŒ «_⁄¿Ì› ZÎıhÎ Œfl÷_ ˢ› »ı. ZÎıhÎfiÎ ÀÏfi*√fi˘

(±ıÀ·ı ¿ı ’ˆÕÎ_fiÎ Œfl‰Îfi˘)
‰ı√ …ı‹ ‰‘Îflı ÷ı‹ V’ÌÕ¿’
±fiı ÷ıfiÌ ÁÎ◊ı ΩıÕΛı·˘
¿Î_À˘ ‰‘ ¬ıӫΛ ±ı ’HÎ
ÿı ¬ Ì÷Ì ‰Î÷, ‹ÎÀı
V’ÌÕ˘‹ÌÀfl‹Î_ ¿Î_À˘ Áfl‰Î‚ı
‰‘ {Õ’ ⁄÷Ήı »ı.
∂Õ÷Î M·ı fi fi˘ ‰ı √
‹Î’‰Î‹Î_ ÷ıfiÎ_ ’ˆÕÎ_ ¿Î‹ fi
·Î√ı , ±ı À ·ı M·ı fi fiÎ
’Λ·Àfiı {Õ’fi˘ A›Î·
±Î’‰Î ‹ÎÀı ÁΉ …\ ÿ Ì
T›‰V◊Πˢ› »ı. ¿Î"¿Ï’À‹Î_ flËı·_ ‹ÌÀfl ‰‚Ì V’ÌÕ˘‹ÌÀfl
fiÏË, ’fl_÷ ±ıflV’ÌÕ ≥„LÕ¿ıÀfl (±ı.±ıÁ.±Î≥.) ¿Ëı‰Î› »ı
±ı ’HÎ ¬ÎÁ ›Îÿ flάΩı. ≥„LÕ¿ıÀflfiÎ ÁıLÁfl ›_hÎfi˘ »ıÕ˘
M·ıfifiÌ ⁄ËÎfl ‹˘flÎfiÌ Á’ÎÀÌ ’fl flËı »ı, F›Î_ Á΋Π’‰fifiÎ
ÁÒÁ‰ÎÀÎfi˘ ’Îfl ˢ÷˘ fi◊Ì. ÁıLÁflfiÎ »ıÕÎ ’fl ±ı ÁÒÁ‰ÎÀ˘
…ı ÿ⁄ÎHÎ ’ıÿÎ ¿flı ÷ıfiÎ ±Î‘Îflı ≥„LÕ¿ıÀfl {Õ’fi˘ ±Î_¿Õ˘
knot/fiΘÀ‹Î_ √HÎÌ ¿Îœı »ı. (1 fiÎ"À = 1.852 Ï¿·˘‹ÌÀfl.)
µ’fl fl…^ ¿flı·Ì ±Î¿ÚÏk΋Î_ ≥„LÕ¿ıÀflfi˘ ¿Î_À˘ 180 fiÎ"Àfi˘
›Îfiı ¿ı 333 Ï¿·˘‹ÌÀflfi˘ ‰ı√ ⁄÷Ήı »ı. hÎÎ_ÁÌ ·ÌÀÌ
±Î_¿ı·˘ ⁄ÌΩı ¿Î_À˘ ’HÎ …\±˘. ω‹ÎfifiÌ ‹Ëk΋ {Õ’ ›Îfiı
V’ÌÕÏ·Ï‹À ÷ıHÎı ÿı¬ÎÕÌ »ı. ¿˘≥ ’HÎ Á_Ωı√˘‹Î_ ’Λ·À ÷ı
Ï·Ï‹Àfiı ±˘‚_√Ì Â¿ı fiÏË.
±_÷ÏflZΛÎfifi˘ ‰ı√ ΩHΉΠ‹ÎÀı ÏfiWHÎÎ÷˘ Áÿo÷fl …\ÿÌ
¿fl΋÷ ±…‹Î‰ı »ı, ¿ı‹ ¿ı ›Îfifiı ’ˆÕÎ_ fi ˢ› ÷ı‹ ±_÷ÏflZ΋Î_
ˉΠ’HΠˢ÷Ì fi◊Ì. ±‰¿Î‹Î_ ¿fl˘Õ˘ ›Î ÷˘ ·Î¬˘
Ï¿·˘‹ÌÀfl Á‘Ì ±ı¿ı› √˛Ë ¿ı ÷Îfl˘ Á©Î_ fi ˢ› I›Îflı
{Õ’fi˘ ◊˘Õ˘CÎH΢ ±_ÿÎ… ’HÎ ¿ı‹ ±Î‰ı ?
„V◊fl ‰V÷ ΩıÕı ›ÎfifiÎ ‰ı√fiı Áfl¬ÎT›Î
‰√fl ÷ıfi˘ ±Î_¿Õ˘ fiyÌ ¿flÌ Â¿Î› fiÏË.
±Î‹ »÷Î_ ‘fl÷Ì ’fl flËÌ ±_÷ÏflZΛÎfifi_
’√ıw_ flά÷Î ÏfiWHÎÎ÷˘fiı ‰ı√ ±_√ı ’οÌ
‹ÎÏË÷Ì ≠ÎM÷ ◊÷Ì flËı »ı, ¿ı‹ ¿ı ÿflı¿
›Îfi‹Î_ ±ı „ @Á·fl˘‹ÌÀfl fi΋fi _
≠‰ı√‹Î’¿ ›_hΠˢ› »ı. ÕÎ⁄Ì ÷flŒ
ÕΛÎ√˛Î‹‹Î_ ⁄÷ÎT›_ »ı ÷ı‹ ±_÷ÏflZΛÎfi
…ıÀ·Ì ‰‘ V’ÌÕ ’¿Õı ±ıÀ·_ … „V≠_√
ÁÎ◊ı ΩıÕΛı·_ ‰…fi ’λ‚ ÷flŒ ¬Áı »ı
--±fiı ÷ı ¿ıÀ·_ ¬V›_ ÷ıfiÎ ±Î‘Îflı ±_÷ÏflZÎ
›Îfifi_ ‰ÌΩb ¿QM›ÒÀfl ›Îfifi˘ ’˛‰ÎÁ ‰ı√
√HÎÌ ¿Îœı »ı.á
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

49

Q
ÀˇÎÏŒ¿fiÎ ÏÁBfi·‹Î_ ·Î· ⁄kÎÌ Ëo‹ıÂÎ µ’fl ˢ› »ı, F›Îflı flıS‰ıfiÎ ÏÁBfi·‹Î_
·Î· ⁄kÎÌ fiÌ«ı √˘Ã‰ı·Ì ˢ› »ı. ±Î ⁄Lfiı √˘Ã‰H΢ ±ı¿⁄Ì∞ ¿fl÷Î_ …\ÿÌ
ˢ‰Îfi_ ¿ÎflHÎ Â_ ? ±fiı ·Î· fl_√ … Ëo‹ıÂÎ_ ¤›ÁÒ«¿ ÂÎ ‹ÎÀı √HÎΛ »ı ?
Q. «Î_ÿÌfiÌ ⁄fiı·Ì ÿÎ√ÌfiÎ …ı‰Ì «ÌΩı ¿ıÀ·Î¿ Á‹›
’»Ì ¿Î‚Ì ’ÕÌ Ω› »ı ÷ı ÂÎ ¿ÎflHÎı ?
Á˘fi· ±Îfl. ¿Î’ÏÕ›Î, Áfl÷; Ï‹÷· ±ı‹. ¿Ëıfl; ’Ïfi÷ …ı.
’Àı·, √Î_‘Ìfi√fl; ±Ï‹÷ ÷◊Î ±‰fiÌ ÕÌ. ±‹Ìfi, ±‹ÿΉÎÿ

A. ‰Î÷ΉflHÎfiÌ Ë‰Î‹Î_ √_‘¿fiÎ_ ¿ıÀ·Î_¿ Á_›˘…fi˘
¤‚ı·Î_ ˢ› »ı. (≠ÿÒWÎHÎfiı ·Ì‘ı ±Î…¿Î· ÷ı‹fi_ ≠‹ÎHÎ
‰‘‰Î ‹Î_Õu_ »ı.) «Î_ÿÌ ±Î‰Î_ Á_›˘…fi˘fiı ÷fl÷ √˛ËHÎ
¿flÌ ·ı »ı ±ıÀ·_ … fiÏË, ’fl_÷ ÷ı‹fiÌ ΩıÕı flÎÁΛÏHο
≠Ïø›Î ¿flÌ ÏÁS‰fl ÁSŒÎ≥Õ fi΋fi˘ ‹ı·˘ ’ÿÎ◊˝ ⁄fiΉı
»ı. ±Î ’ÿÎ◊˝fi_ ¿Î‚_ ±Î‰flHÎ «Î_ÿÌ ’fl ø‹Â— Ω‹ı,
±ıÀ·ı ’»Ì «Î_ÿÌ ’Ëı·Î_ …ıÀ·Ì «‹¿÷Ì fi◊Ì. ËÎ≥Õˇ˘…fi
ÁSŒÎ≥Õ ‰Î› ’HÎ «Î_ÿÌfiı {Î_¬Ì ⁄fiΉı »ı.
Q. ¤Îfl÷fiÎ ’˘·ÌÁfiÎ ±‹·ÿÎfl˘, ÁÌ‹Î ÁflZÎÎ ÿ‚fiÎ
…‰Îfi˘ ±fiı @›Îflı¿ √fl¬Î …ı‰Î «˘¿ÌÿÎfl˘ ’HÎ …ı ÕˇıÁ
’Ëıflı ÷ıfiı ¬Î¬Ì ÂÎ ‹ÎÀı ¿Ëı »ı ? ±Î ÂOÿ ‹Ò‚¤Ò÷
flÌ÷ı ÏËLÿÌ ¤ÎWÎÎfi˘ »ı ¿ı ±_√˛ı∞fi˘ ?
’Ïfi÷ ±˘{Î, ‹˘fl⁄Ì; ∑ÏÊ¿ı ’Îÿ, ±‹ÿΉÎÿ

A. ≠◊‹ ÷˘ ±ı ¤Ò· Á‘ÎflÌ ·ı‰Ì ’Õı ¿ı ¬fl˘ ÂOÿ
¬Î¬Ì fiÏË, ’HÎ ¬Î¿Ì »ı. ŒÎflÁÌ ¤ÎWÎ΋Î_ ‘Ò‚fiı ¬Î¿
¿Ëı »ı. µÿÒ˝ ¤ÎWÎÎ ⁄˘·÷Î ·˘¿˘±ı ’HÎ ⁄ÌΩ ±fiı¿
ŒÎflÁÌ ÂOÿ˘ ¤ı√˘ ÷ı ÂOÿ ±’fiÎT›˘.
‰W΢˝
’»Ì
±_ √ ˛ ı Ω ı ± ı Ï⁄˛ Ï ÀÂÏËLÿfiÎ ÁˆÏfi¿˘ (ÕÎ⁄Ì
÷flŒfi˘ Œ˘À˘) ‹ÎÀı
÷tfi ‹À˘ÕÌ fl_ √ fi˘
·U¿flÌ ›ÏfiŒÎı‹˝ ’Á_ÿ
¿›˘˝ I›Îflı ±ı ‰ ˘
‘Ò Ï ‚›˘ ¿·fl ¬Î¿Ì
÷flÌ¿ı ±˘‚¬Î‰Î
·ÎB›˘. ±ı ’Ëı · Î_
›fl˘’‹Î_ ±_√˛ı…, ¡ıL«,
V’ıÏfi ¿ı ’˘÷˝Ï√{
Áˆ Ï fi¿˘ ·Î·-¤Ò fl ˘
±fiı @›Îflı¿ ·Ì·˘’Ì‚˘ ¤’¿ÎÿÎfl
·U¿flÌ ÕˇıÁ ’Ëıfl÷Î
Ë÷Î.
50 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

¿<_…· ¿ı. ÿıÁÎ≥, fi‰ÁÎflÌ; ‹˘fi· ’Îflı¬, Áfl÷

A
«ı ÷ ‰HÎÌfiÎ ¿ı ¤›fiÎ
ÏÁBfi· ÷flÌ¿ı ·Î· fl_√
‰Î’‰ÎfiÌ ≠◊Î ÷˘ ‰W΢˝
’Ëı·Î_ …ËÎΩı±ı ’ÎÕÌ
Ë÷Ì. ¿˘≥ …ËÎ…‹Î_
VŒ˘À¿ ÿÎw√˘‚˘ ¤flı·˘
ˢ› ±◊‰Î ¤fl‰Î‹Î_
±Î‰÷˘ ˢ› ¿ı ¬Î·Ì
¿fl‰Î‹Î_ ±Î‰÷˘ ˢ› I›Îflı
±ı …ËÎ… ’˘÷ÎfiÎ ÷Ò÷¿ ’fl
·Î· ‰Î‰À˘ Œfl¿÷˘ flά÷_
Ë÷_, …ı◊Ì ⁄ÌΩ_ …ËÎΩı ÷ıfiÌ
⁄Ë fi∞¿ Ω› fiÏË. Ï⁄˛Àfiı
±˘√HÎÌÁ‹Ì ÁÿÌfiÎ ±Î_fl¤ı
flıS‰ıfiÎ ÕıL…fl ÏÁBfi· ‹ÎÀı ’HÎ
·Î· fl_√ ±’fiÎT›˘. ÏfiWHÎÎ÷˘ ±ı‰_
‹Îfi÷Î ¿ı ·˘ËÌfi˘ fl_√ ·Î·CÎÒ‹ ±fiı
¤Õ¿Î‰fiÎfl˘ ˢ‰Îfiı ·Ì‘ı «ı÷‰HÎÌfiÎ
ÏÁBfi· ‹ÎÀı ’HÎ O·ÕflıÕ ¿·fl …
‰Î’fl‰˘ Ωı≥±ı. ÁΈ◊Ì ‰‘ ÷fl_√·_⁄Î≥fi˘ fl_√ ‰‚Ì ·Î· ±ıÀ·ı ÿÒfl flËÌfiı
Ωı÷Î_ ’HÎ ÷ı fl_√fi_ ÕıL…fl ÏÁBfi· ÷fl÷ fi…flı «ÕÌ Â¿ı ±ı‰_ ÷ı‹HÎı ‘ÎflÌ ·Ì‘_.
Ï⁄˛ÏÀ ’ην‹ıLÀı I›Îfl⁄Îÿ 1886‹Î_ ÃflΉ ’ÁÎfl ¿flÌfiı flV÷Î ’flfiÎ_
ÀˇÎÏŒ¿ ÏÁBfi·˘ ‹ÎÀı ’HÎ ·Î· fl_√ “VÀ˘’”fiÎ ¤›ÁÒ«¿ Á_¿ı÷ ÷flÌ¿ı »ı‰Àı
±’fiÎT›˘. Ï⁄˛ÀfifiÎ flıS‰ı ¬Î÷αı Àˇıfi ‹ÎÀıfiÎ_ ÏÁBfi·˘ √˘Ã‰÷Ì ‰¬÷ı
fiyÌ ¿flı·_ ¿ı Àˇıfi ⁄Ë ÿÒfl ˢ› I›Îflı ’HÎ ·Î· fl_√ ÷˘ ±ı„L…fifiÎ ÕˇÎ›‰flfiı
ÿı¬Î›, ‹ÎÀı ±ı ·Î≥À ÁËı… fiÌ«Î ·ı‰·ı flά‰Î‹Î_ ‰Î_‘˘ fiÏË. ’ÏflHÎ΋ı
À˘« ’fl ·Ì·Ì ⁄kÎÌfiı ’Ëı·_ V◊Îfi ‹Y›._ ±ı ’»Ì flV÷ÎfiÎ_ ÏÁBfi·˘ √˘Ã‰‰Îfi˘
‰¬÷ ±ÎT›˘ I›Îflı ÿflı¿ ÀˇÎÏŒ¿ ◊Î_¤·Îfi_ À>_¿<_ ¿ÿ Ωı÷Î_ ·Î· ⁄kÎÌfiı ÷tfi
À˘«fiÎ ·ı‰·ı flά‰Îfi˘ ‘Îfl˘ ’Õu˘.
±Î ·Î_⁄˘ ¬·ÎÁ˘ ‰Î_E›Î ’»Ì ±ı¿ À>_¿Ì ‰Î÷ ’HÎ Á‹∞ ·˘ — ÁΈ◊Ì
‰‘ K›Îfi ¬ıÓ«fiÎfl˘ fl_√ ˢ› ÷˘ ±ı ·Î· fiÏË, ’fl_÷ CÎıfl˘ ¿ıÁÏfl›˘ ’Ì‚˘ »ı.
…ËÎΩı ÷◊Πω‹Îfi˘‹Î_ ·Î≥Œ …ı¿ıÀ ‹ÎÀı ±ıÀ·ı … ·Î·fiı ⁄ÿ·ı ›·˘±Î"flıL… ¿ıfi‰ÎÁ ’Á_ÿ ¿flΛ »ı. ‹‘ÿÏfl›ı ¿ı ÿ√˝‹ ≠ÿı ‰E«ı ‹ÿÿfi˘
Á_¿ı÷ ‹˘¿·‰Î Ï’V÷˘· ‰Õı …ı ÀıÀÎ ±Î¿Î ÷flŒ ŒıÓ¿‰Î‹Î_ ±Î‰ı ÷ı±˘ ’HÎ
Ëo‹ıÂÎ ›·˘-±Î"flıL… fl_√fi˘ ‘‹ÎÕ˘ ¿Îœı »ı.á

Q
¬√˘‚ÏfiWHÎÎ÷˘fiÎ ¿Ëı‰Î ≠‹ÎHÎı ⁄˛õÎ_Õ‹Î_ ¿Â_ „V◊fl fi◊Ì, ÷˘ ’»Ì ‘˛‰fi˘
÷Îfl˘ ±«‚ ¿ı‹ flËı »ı ?

Q. flıÏ¡…flıÀfl‹Î_ ‹Ò¿ı·Ì ⁄flŒfiÌ Àˇıfiı ËÎ◊‹Î_ ’¿Õ˘ I›Îflı
Àˇı ÁÎ◊ı ±Î_√‚Ì ÁËı… «˘ÓÀÌ ¿ı‹ Ω› »ı ?

fl˘fi¿ ±Îfl. ΩfiÌ, Ω‹fi√fl; flÎ…ı¿<‹Îfl ÕÌ. ¤·Î‚Î, Áfl÷; ¿ı÷fi ÂÎË, fi‰ÁÎflÌ; ⁄Ì.

√Ì÷Î ⁄Ì. Áw, ‰Õ˘ÿflÎ; …÷Ìfi T›ÎÁ, Áfl÷

±Îfl. ±ÎÏËfl, ‘˘flHÎ ’ÎflÕÌ, Áfl÷; fl‹ı¿<‹Îfl ’˛Ω’Ï÷, ⁄‘ı…

A. Ï›΂Îfiı ⁄ÿ·ı µfi΂ΠÿflQ›Îfi ±Î‰_ ⁄fi‰Îfi˘
«ÎLÁ ‰‘, ¿ı‹ ¿ı ËÎ◊fiÎ ’_Ω ±ı ‰¬÷ı ’˛‹ÎH΋Î_
¤ı…‰Î‚Î flËı »ı. ⁄flŒfiÌ ÀˇıfiÎ ⁄ÎèÎ ¤Î√ ’fl F›Î_
ÏË‹¿H΢ ⁄Î{uΠˢ› I›Î_ V’½ ¿fl˘, ±ıÀ·ı V‰Î¤Îω¿
flÌ÷ı ±Î_√‚Ìfi˘ ¤ı… ÷fl÷ ◊Ì∞fiı ⁄flŒ‹Î_ w’Î_÷fl ’΋ı
»ı. ◊Ì…÷Ì ‰¬÷ı ±Î_√‚ÌfiÎ ÿ⁄ÎHÎfiı ·Ì‘ı ¤ı… ’fl⁄Îfl˘
ÏË‹¿H΢ ’fl … Ãfl÷Î_ «’˘«’ ΩıÕÎHÎ ◊Λ »ı ±fiı
I‰«Î …flÎ÷flÎ «˘ÓÀÌ …÷Ì ·Î√ı »ı. ±Î_√‚Ì …ıÀ·Ì
‰‘Îflı ¤ı…‰Î‚Ì ±ıÀ·Ì ÷ı ‰‘ ÁF…Õ flÌ÷ı Àˇı ÁÎ◊ı
«Ì’¿ı »ı.á

ÿı‰Î_√ ±fiı ËÎÏÿ˝¿ Ï‹jÎÌ, ±‹ÿΉÎÿ; ωÂη ±Îfl. ÂÎË,

A
‘˛‰fi˘ ÷Îfl˘ ’HÎ ±«‚ fi◊Ì. ±Î’HÎfiı ÷ı I›Î_fi˘ I›Î_ ÿı¬Î› »ı, ¿ı‹
¿ı M≤J‰Ìfi˘ √˘‚˘ ’˘÷ı ±ı ÷ÎflÎfiÎ Á_ÿ¤˝‹Î_ ⁄Ë ¬Á÷˘ fi◊Ì. Á‹Î_÷fl
ÿ˘Õ÷Ì ⁄ı Àˇıfi˘fiÎ ’ıÁıL…fl˘fiı ⁄Î…\fiÌ Àˇıfi „V◊fl …HÎΛ ÷ı‹ M≤J‰Ì‰ÎÁÌ
·˘¿˘fiı ’HÎ ‘˛‰fi˘ ÷Îfl˘ „V◊fl ˢ‰Îfi˘ ¤˛‹ ◊Λ »ı. ‰‘ V’WÀ÷Î ‹ÎÀı
fiÌ«ıfiÌ ±Î¿ÚÏ÷ …\±˘. M≤J‰ÌfiÌ 23.50fiÎ ¬ÒHÎı fi‹ı·Ì ‘flÌfi˘ µkÎfl »ıÕ˘
±ÎÂflı 300 ≠¿ÎÂ‰Ê˝ »ıÀıfiÎ ±fiı ÁÒ›˝ ¿fl÷Î_ 1,500 √HÎÎ ÷ı…V‰Ì
±ı‰Î ‘˛‰fiÎ ÷ÎflÎ Á΋ı ÷¿Î›ı·˘ »ı. ’ÏflHÎ΋ı ‹ÎHÎÁ Ωı M≤J‰ÌfiÎ µkÎfl
‘˛‰ ’fl ∂¤ı·˘ ˢ›
Q. T≤ZÎ ’fl ‰Ì…‚Ì ’Õ÷Î_ ◊Õ ŒÎÀÌ ¿ı‹
÷˘ ±ı ÷Îfl˘ Á÷÷ ÷ıfiÎ
Ω› »ı?
‹Î◊Î µ’fl ’flŒı @ À
‹Ëı ∞. ’Àı·, ÕÎ_¤ıfl, Ï…. fi‰ÁÎflÌ
ÁÌ‘‹Î_ flËı »ı .
V‰Î¤Îω¿ ‰Î÷ »ı ¿ı
A. T≤ZÎfiÎ ◊Õ‹Î_ ËΩfl˘ ·ÌÀfl ’ÎHÎÌ Ë˘›
ÁÌ‘
±ı ¿ Áfl¬Ì
»ı. ±ÎÂflı 17,0000 Áı„S›Áfi_ ÀıQ’˛ı«fl
‘flΉ÷Ì ‰Ì…‚Ì ÷ı ’ÎHÎÌfi_ ÷I¿Î‚ ‰fl΂‹Î_
…‚‰Î÷Ì Ë˘› I›Îflı
w’Î_÷fl ¿flı »ı. ωV÷flHÎ ’΋÷Ì ‰fl΂fiı
±Î¿ÎÂÿ½ fi ¿fl÷Î
«˘÷flŒ Œı·Î‰Î ‹ÎÀı …B›Î ‹‚÷Ì fi◊Ì.
‹ÎHÎÁfiı ‘˛‰fi˘ ÷Îfl˘
wfztfl vfgf[ w?]jf tffzf[ ’ÏflHÎ΋ı ◊Õfiı ŒÎÕÌ fiÎ¬Ì ÷ı ⁄ËÎfl fiÌ¿‚ı
±«‚ ·Î√ı.
»ı. Ïˋη›‹Î_ ◊÷_ ⁄Î_{fi_ (±Î"¿fi_) T≤ZÎ ÿfl «˘‰ÌÁ
±Î ÁÌ‘ Ë_‹ı ‹ÎÀı …‚‰Î›ı·Ì flËı ±ı‰_ ’HÎ ‘ÎflÌ ·ı÷Î fiÏË.
¿·Î¿ı 7 Àfi ’ÎHÎÌfiı ÷ıfiÎ_ ’Î_ÿÕÎ_ ¶ÎflÎ ¤ı…w’ı ⁄ËÎfl
·√¤√ 13,000 ‰Ê˝ ’»Ì ±Î’HÎfiı ‘˛‰fi˘ ÷Îfl˘ ±ı Ãı¿ÎHÎı ÿı¬Î‰Îfi˘ ¿ı
ŒıÓ¿ı »ı, ‹ÎÀı ÷ıfiÎ ◊Õ‹Î_ √‹ı ÷ı Á‹›ı ¿ıÀ·_ ’ÎHÎÌ À˘«
F›Î_ Ëη ±Ï¤∞÷ fi΋fi˘ ÷Îfl˘ »ı--±fiı I›Îflı ±Ï¤∞÷ ’˘÷ı ±Î’HÎÎ
÷flŒ ‰Ëı÷_ ˢ› ±fiı ’ÎHÎÌ ‰Õı ◊Õ ¿ıÀ·_ ¤fl«¿ ˢ›
‹ÎÀı fi‰˘ ‘˛‰÷Îfl¿ ⁄fi‰Îfi˘ »ı. M≤J‰Ìfi˘ √˘‚˘ …‹Ìfi ’fl Œfl÷Î ¤‹flÕÎ
÷ıfi_ ±fi‹Îfi ¿flÌ …\±˘.á
…ı‰˘ »ı. ¤‹flÕ˘ ‘flÌfiÎ Àı¿ı eÿflÕÌ ÷˘ ·Ì‘Î ¿flı, ’fl_÷ ÁÎ◊˘ÁÎ◊ hÎÎ_Á˘
{Ò¿ı·˘ flËÌfiı ’˘÷ÎfiÎ ‹Î◊Î µ’fl ¿„S’÷ ‰÷˝‚ ’HÎ ±Î_¿ı »ı. µ’·Î »ıÕı
‘flÌ ’˘÷ÎfiÌ hÎÎ_Á ‹…⁄fi_ √˘‚ Á¿Û· fl«ı »ı. M≤J‰Ìfi˘ √˘‚˘ ±ı … flÌ÷ı
‘fl̤˛‹HÎ ¿flÌ flè΢ »ı. (fiÌ«ıfi˘ ÕΛÎ√˛Î‹ …\±˘). ¤‹flÕÎ ¿fl÷Î_ ÷ıfi_ ¿ÿ
Ωı ¿ı ’ÎflΉÎfl ‹˘À<_ »ı, ±ıÀ·ı
23.50fiÎ ¬ÒHÎı fi‹ı·Ì ÷ıfiÌ
‘flÌfiı ¿„S’÷ ‰÷ ˝ ‚ ’Ò w _
±Î_ ¿ ‰Î‹Î_ ◊˘ÕÌ¿ Áı ¿ LÕ˘fiı
⁄ÿ·ı 25,800 ‰Ê˝ ·Î√Ì
Ω› »ı. fl˘…fiÌ ‹ÎhÎ 3 ‹ÌÀfl
…ıÀ·Ì ‰÷˝‚flı¬Îfiı ÷ı ±Î_¿Ì ¿ı
»ı . ±Î ‰ı √ ’ W ¿‚ ‘Ì‹˘
√HÎΛ, ¿ı‹ ¿ı ωÂ΂ ⁄˛õÎ_Õ‹Î_
3 ‹ÌÀflfi˘ ¢ ÏËÁÎ⁄?
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

51

≥. Á. 2000‹Î_ M≤J‰ÌfiÌ ‘flÌ ±fiı ‘˛‰fiÎ ÷ÎflÎ ‰E«ı
ÁÌ‘ ±ı¿ÿ‹ Á«˘À flÌ÷ı ⁄ıÃÌ. (I›Îfl ’Ëı·Î_ ‘flÌ ÷tfi ±ı
÷ÎflÎ Á΋ı ÷¿Î›ı·Ì fi Ë÷Ì.) ≥. Á. 15,000fiÎ ±flÁ΋Î_
‘flÌ 26 ≠¿ÎÂ‰Ê˝ ÿÒflfiÎ ±Ï¤∞÷ ÷ÎflÎ Á΋ı Ï⁄·¿<·
ÁÌ‘ ’¿Õ÷Ì √˘Ã‰ÎÂı. ±·⁄kÎ, ¿„S’÷ ‰÷˝‚‹Î_ ÿfl «˘‰ÌÁ
¿·Î¿ı 3 ‹ÌÀfl ¬Á‰Îfi_ ÷˘ ±ı «Î· … flάÂı. ≥. Á.
27,800fiÎ ‰Ê˝ ÿflQ›Îfi M≤J‰ÌfiÌ ‘flÌ ±Î¬flı ’Î»Ì ‘˛‰
÷ÎflÎfiÌ ⁄flÎ⁄fl ÁÌ‘‹Î_ ±Î‰Âı.á
Q
‹fl«_ ¬Î‘Î ’»Ì ∞¤ ’fl ⁄‚÷flÎ ¿ı‹ ◊Λ »ı ? ◊˘ÕÌ¿
‰Îfl ‹ÎÀı ÿÒ‘fi˘ CÎÒ_ÀÕ˘ ‹˘‹Î_ ¤flÌ flά‰Î◊Ì ⁄‚÷flÎ
±Î’˘±Î’ ÿÒfl ◊Λ ±ı ‰Î÷ ÁÎ«Ì ?
Ï’˛›_¿Î ±ı«. ¿oÁÎflÎ, ‰ÌÁfi√fl; ±S÷ÎŒ ±ı. ¬ıflÎHÎÌ

A
‹ÎHÎÁfiÌ ∞¤ ’fl …ı ÷ı V‰Îÿ ’Îfl¬÷Î iÎÎfi¿˘W΢fiÎ_
⁄ÎflÌ¿ Ï»ƒ˘ ˢ› »ı. ±‹¿ Ï»ƒ˘ √Y›Î V‰Îÿfiı ’Îfl¬ı »ı,
÷˘ ±‹¿ Ï»ƒ˘ ¿Õ‰Î V‰Îÿfiı ±˘‚¬Ì ¿Îœı »ı. ±fiø‹ı
÷̬Π±fiı ÷ÒflÎ V‰Îÿfiı ΩHÎÌ ·ı÷Î_ Ï»ƒ˘ ’HÎ ±ı … flÌ÷ı
…\ÿÎ_ »ı. ±Î ’ˆ¿Ì …ı Ï»ƒ˘‹Î_ ¬Îz ‰V÷fiÎ flıb±˘ ⁄_‘⁄ıÁ÷Î
√˘Ã‰Î› ÷ı±˘ ±Î’HÎfiı ’˘÷ÎfiÎ √HΑ‹˝ ‹…⁄ «˘yÁ
V‰Îÿfi˘ ±fi¤‰ ¿flΉı »ı. Ï»ƒ˘ Ωı ÷̬ΠV‰Îÿfiı ±˘‚¬Ì
ΩHÎfiÎflÎ_ ˢ› ÷˘ ¬Î‘ı·Ì ‰V÷ ±Î’HÎfiı ÷Ì¬Ì ·Î√ı.
µÿÎËflHÎ ÷flÌ¿ı, ·Î· ±◊‰Î ·Ì·_ ‹fl«_ ¿ı …ı‹Î_ ¿ı„MÁÏÁfi
fi΋fi_ ¿<ÿfl÷Ì Á_›˘…fi flËı·_ »ı. ¿ı„MÁÏÁfifiÎ flıb ∞¤ ’fl
÷̬ΠV‰Îÿfiı ±˘‚¬÷Î_ Ï»ƒ˘‹Î_ ŒÌÀ ⁄ıÁÌ Ω› ÷ı‰Î ‹Î’fiÎ

52 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

»ı. ±Î Ω÷fiÎ Á_A›Î⁄_‘ flıb±˘ Á΋ÀÎ ±¿ı¿ ’˘·ÎH΋Î_
√˘Ã‰Î›, ±ıÀ·ı ÏÁÁ¿ÎflÎ Âw !
„V‰«-⁄Θ Õ Û fi Î ¿ÎHÎÎ_ - ‰Î‚Î ÁΘ ¿ ı À ‹Î_ «Î· ¿flLÀı
‰Ì…‚ÌÁΑfifi˘ M·√ ¬˘Á˘ ¿ı ÷fl÷ ±ı ÁΑfifiı (ÿÎ.÷.
¿QM›Ò À flfiı ) „V‰«-±Î˜ fi fi˘ ‹ı Á ı … ’Ë˘Ó « Ì Ω› ÷ı ‹
iÎÎfi¿˘W΢fiÎ Ï»ƒw’Ì ÁÎ"¿ıÀ‹Î_ ¿ı„MÁÏÁfi fi΋fi_ M·√ ŒÌÀ
◊÷ΉıÓ÷ ‹√…fiı ÷ıfi_ ÏÁBfi· ±Î’˘±Î’ ‹‚ı »ı. ‹√… ÷ı
ÏÁBfi·fiı ’ÌÕÎfiÎ Á_¿ı÷ ÷flÌ¿ı ±˘‚¬ı »ı, ±ıÀ·ı ’»Ì ·Î·
¿ı ·Ì·Î ‹fl«Îfi˘ “ÀıVÀ” ±Î’HÎfiı ÷̬˘ ·Î√‰˘ … flè΢ !
±·⁄kÎ, ¿ıÀ·Ì¿ Ω÷fiÎ_ ‹fl«Î_‹Î_ ¿ı„MÁÏÁfifiÎ_ Á_›˘…fi˘
’˛‹ÎH΋Î_ ⁄Ë ±˘»Î_ ˢ› »ı, ‹ÎÀı ±ı ‹fl«Î_fi˘ V‰Îÿ ’HÎ
⁄Ë ÷̬˘ …HÎÎ÷˘ fi◊Ì.
±I›_÷ ÷̬_ ‹fl«_ ¬Î‘Î ’»Ì ‹˘œÎ‹Î_ ◊÷Ì ±ÁèÎ
⁄‚÷flÎfiı ÿÒ‘ ‰Õı ÿÒfl ¿flÌ Â¿Î› ±ı ‹ÎL›÷Î ÁÎ«Ì »ı. ∞¤
’fl iÎÎfi¿˘W΢fiÎ_ Ï»ƒ˘‹Î_ …ı ¿ı„MÁÏÁfifiÎ_ Á_›˘…fi˘ √˘Ã‰Î›Î_
ˢ› ÷ı‹fiı ÿÒ‘fi_ ¿ıÏÁfi fi΋fi_ ≠˘ÏÀfi “√ıÀ ±ÎµÀ” ¿flÌfiı
’˘÷ı ±ı ’˘·ÎH΋Î_ ⁄ıÁÌ …‰Îfi˘ ≠›Ifi ¿flı »ı. ËÎ, ¿ıÏÁfifiÎ
flıb ÷ı‹Î_ ’Òflı’ÒflÎ ŒÌÀ ◊÷Î fi◊Ì, ’fl_÷ ¿ı„MÁÏÁfifiı ÷ı‹HÎı
¿ÎœÌ ‹Ò@›Î_ ˢ› ±ıÀ·ı ⁄‚÷fl΋Î_ ÁËı…ı flÎË÷ ‹‚ı »ı.
»ıS·Ì ±ı¿ ‰Î÷— ’˘’ÀfiÌ ∞¤ ’fl ¿ı„MÁÏÁfifiı ’Îfl¬÷Î_
Ï»ƒ˘ ·√¤√ »ı … fiÏË.á
Q
Ïø¿ıÀ‹Î_ «Î≥fi΋ıfi ÂOÿ ¿ı‰Î ’˛¿ÎflfiÎ ÿÕÎ ‹ÎÀı ‰’flΛ
»ı? ±Î‰_ ωϫhÎ fi΋ ÷ıfiÎ ‹ÎÀı ¿ı‹ ’Á_ÿ ¿fl‰Î‹Î_ ±ÎT›_?
«_ƒı ±ıfi. Á˘fiÌ, ¿’Õ‰_…; Ëı‹_÷ ’Îflı¬, ‹_⁄≥

A
«Î≥fi΋ıfi ±ıÀ·ı ÕÎ⁄ıflÌ ⁄˘·flfi˘ √Ò√·Ì
ÿÕ˘ ¿ı …ı ·ı√-⁄˛ı¿ ±"@Âfi ‰Õı fiά‰Î‹Î_
±Î‰÷˘ ˢ‰Î »÷Î_ …‹HÎıflÌ ⁄ıÀ˚Á‹ıfi ‹ÎÀı ÷ı
±Î"Œ-⁄˛ı¿ ˢ› »ı. «Î≥fi΋ıfi ±fiı √Ò√·Ì ‰E«ı
¬ÎÁ ¿Â˘ ÷ŒÎ‰÷ fi◊Ì. …‹HÎı ËÎ◊ı ⁄˘Ï·_√
¿fl÷˘ Âıfi ‰Î"fi˝ …ı‰˘ ·ı√-⁄˛ı¿ ⁄˘·fl ’˘÷ÎfiÌ
±"@Âfi ⁄ÿS›Î ‰√fl »ı÷fl΋HÎÌ flÌ÷ı …ı ±Î"Œ⁄˛ı¿ ÿÕ˘ ŒıÓ¿ı ÷ıfiı √Ò√·Ì ¿Ëı »ı. «Î≥fi΋ıfi
fiά÷˘ ⁄˘·fl ÕÎ⁄ıflÌ Ë˘›, ±ıÀ·˘ … Œfl¿ »ı.
±ı¿ …‹Îfi΋Î_ «ÌfiÎ Áfl¿Á⁄ÎΩı ⁄Îfl-’_ÿfl
ÿÕÎfiı ÏÁŒ÷’Ò‰˝¿ µ»ÎY›Î ¿flÌfiı ‰ÎflÎŒfl÷Ì
{Ì·Ì ·ı÷Î, ±ıÀ·ı ÷ı ËÎ◊«Î·Î¿ÌfiÎ ¬ı· ’fl
¬ ◊›ı·Î ±_√˛ıΩı±ı ·ıŒ˚ÀÌ ⁄˘·flfiÎ √Ò√·Ì
‹ÎÀı «Î≥fi΋ıfi ÂOÿ ‰Î’fl‰Îfi_ Âw ¿›*.á

¤Îfl÷Ì› ˉΥÿ‚‹Î_ Á˙◊Ì ±Î‘Ïfi¿ √HÎÎ÷_ Á¬˘¥-30 ω‹Îfi ¿ı‰_ »ı ?
¿fl‰Î ‹ÎÀı ±Î‰÷_ Ë‹·Î¬˘fl M·ıfi ±ÎÀ·_ ·Î_⁄_ ±_÷fl
¿Î’ı ±ı ÿflQ›Îfi flıÕÎfl ›_h΢ ÷ıfiı »Îfi_ flËı‰Î ÿı fiÏË.
±Î ⁄‘Ì T›ÒËfl«fiÎ Ë∞ …flΠω√÷ı Á‹∞±ı —
’ÎÏ¿V÷Îfiı 1971 fiÎ ›© ’»Ì ÷ıfiÎ_ ˉÎ≥‹◊¿˘ ÁflËÿfiÌ
‰‘ ±_ÿflfiΠωV÷Îfl‹Î_ V◊ÎM›Î_, ±ıÀ·ı ¤Ï‰W›‹Î_ ›© ◊Λ
I›Îflı ¤Îfl÷fiÎ Ë‹·Î Á΋ı ’ο ω‹Îfi˘ Á·Î‹÷ flËı ±ı
‰Î÷ fiyÌ ⁄fiÌ. ’ÏflHÎ΋ı ¤Îfl÷Ì› ‰Î›ÁıfiÎ ‹ÎÀı ⁄ı flÌ÷ı
‹ÁÌ⁄÷ Ω√Ì. ±Î ÷flŒ ’˘÷ÎfiÎ ±ıfl⁄ı{fiı ÷ıHÎı ÁflËÿ
¿fl÷Î_ »ıÀı ¬ÁıÕuÎ_, F›Îflı
’ı·Ì ÷flŒ ’ÎÏ¿V÷ÎfifiÎ_
±ı fl ⁄ı { ’HÎ ÁÌ‹Îflı ¬ Î
¿fl÷Î_ ÿÒfl …÷Î_ flèÎÎ_--±fiı
‹ÎÀı ’˛ffi ±ı ’ıÿÎ ◊›˘ ¿ı
±ÎÀ·Ì ·Î_⁄Ì ÁŒfl ¬ıÕÌfiı
ÁflËÿ’ÎflfiÎ_ ·Z›Î_¿˘ Á‘Ì
¿ı‹ ’ˢӫ‰_ ?
±Î Á‹V›ÎfiÎ …‰Î⁄
÷flÌ¿ı ¤Îfl÷ı …ı √  ± Îfl
’˛¿ÎflfiÎ_ ±ı‰Î_ Ï⁄˛ÏÀÂ-¡ıL«
ω‹Îfi˘ ¬flÌÿ ¿›Î* ¿ı …ı±˘
⁄Ë »ıÀıfiÎ_ ·Z›Î_¿˘ ÷flŒ
·Î_⁄Ì »·Î_√ ‹ÎflÌ ⁄÷Ήı.
∂Õ÷Ì ‰¬÷ı ’HÎ …‹Ìfi
¿fl÷Î_ ‹Î_Õ 60-65 ‹ÌÀflfi_
·ı‰· Ω‚‰ı, …ı◊Ì ÿU‹fi
flı Õ Îfl›_ h ΢ ÷ı fi Ì ËÎ…flÌ
ÁËı·Î≥◊Ì ’Î‹Ì Â¿ı fiÏË.
flı Õ ÎflfiÎ_ «˘÷flŒ Œı · Î÷Î_
‹˘Ω_ ¿fl÷Î_ fiÌ«Ì Á’ÎÀ̱ı flËÌfiı ÿflı¿ …ı√±Îfl ±Î√‚
‰‘÷_ ˢ›, ±ıÀ·ı ‹˘Ω_ ÷ıfiÌ ÁÎ◊ı À¿flΛ fiÏË ±fiı flıÕÎflfiÎ
ÕΛ· ’fl ÷ıfiÌ À’¿Îw’Ì ±Î¿ÚÏ÷ fl«Î› fiÏË. ±Î flÌ÷ı
ÁflıflΠ1,000 Ï¿·˘‹ÌÀflfi˘ ±ı¿‘Îfl˘ ·Î_⁄˘ ’˛‰ÎÁ
¬ıՉ΋Î_ …ı√±Îfl ·Î…‰Î⁄ Ë÷_. ‰‚Ì ⁄ÌΩı ·Î¤ ±ı ¿ı
4,550 Ï¿·˘√˛ Î ‹ …ı À ·Î ⁄˘Q⁄fi˘, fl˘¿ı À ˘fi˘ ±fiı
÷˘’√˘‚Îfi˘ ⁄˘Ωı ÷ıfiÎ ’fl ·ÎÿÌ Â¿Î÷˘ Ë÷˘. ˉı ÿU‹fi
ˉÎ≥ÿ‚fiÎ_ ‹◊¿˘ ±_ÿfl ÷flŒ √‹ı ÷ıÀ·Î_ ÿÒfl ˢ› ÷˘
’HÎ ¤Îfl÷ı Ï«_÷Î ¿fl‰ÎfiÌ …wfl fiˢ÷Ì. …ı√±Îfl ω‹Îfi˘
ÿflı ¿ ±ı fl ⁄ı { fiı ±ı ¿ »·Î_ √ ı ±Î_ ⁄ Ì Â¿ı ÷ı ‹ Ë÷Î_ .
’ÎÏ¿V÷ÎfifiÎ_ Ë‹·Î¬˘fl ω‹Îfi˘ Ωı ¿ı ±Î’HÎÎ_ ˉÎ≥‹◊¿˘
Á‘Ì ±ÎÁÎfiÌ’Ò‰˝¿ ’Ë˘Ó«Ì fi Ω› ±ı ‰Î÷fi_ ’HÎ K›Îfi

(±fiÁ_‘Îfi ±_¿fiÎ »ıS·Î ¿‰flfi_ «Î·)

flά‰_ flèÎ_. ±Î◊Ì ¤Îfl÷Ì› ‰Î›Áıfiαı …ı√±ÎflfiÎ ±ıfl⁄ı{
ÁflËÿ◊Ì …flÎ »ıÀı ⁄fiÎT›Î_.
’ÎÏ¿V÷ÎfifiÌ ‰Î›ÁıfiÎ ’HÎ @›Î_ ·‹HÎı ËÎ◊ ÿı÷Ì ⁄ıÁÌ
flËı ÷ı‹ Ë÷Ì ? ¤Îfl÷ı ÿÒfl ¬ÁıÕı·Î_ ±ıfl⁄ı{ Á‘Ì ’ˢӫ‰Î
‹ÎÀı ÷ıHÎı 1982‹Î_ ±‹ıÏfl¿fi ⁄fiΉÀfiÎ_ «Î·ÌÁ ±ıŒ16 ω‹Îfi˘ ¬flÌÿ ¿›Î*. …ı√±ÎflfiÌ ‹ÎŒ¿ ±ı ÿflı¿ M·ıfi
’HÎ 1,000 Ï¿·˘‹ÌÀflfi˘ fiÎ"fi-VÀ˘’ ’˛‰ÎÁ ¬ıÕÌ Â¿ı
÷ı‹ Ë÷_. ‰‚Ì ÷ı‹Î_ …\ÿÎ_ …\ÿÎ_ Âj΢fi˘ VÀ˘¿ ÷˘ …ı√±Îfl
¿fl÷Î_ ’HÎ ‰‘ (5,600
Ï¿·˘√˛Î‹) flËÌ Â¿÷˘ Ë÷˘.
’ÎÏ¿V÷Îfiı ±ı Œ - 16 fiÎ_
V@‰Î" Õ ˇ fi ÷ı fi Î ±Î_ ÷ Ïfl¿
’˛ ÿ ı  ‹Î_ Áfl√˘‘Î ¬Î÷ı
√˘ÃT›Î_.
±Î ⁄fiΉfiÎ ’√·ı
⁄Lfiı ÿı¢ ‰E«ı ‰Î›ÁıfiÎfiÎ
⁄‚Î⁄‚ÎfiÌ ΩHÎı ¿ı V’‘ν
«Î·Ì. ¤Îfl÷ı …ı√±Îfl ’»Ì
±ı‰˘ … ·˘Ó√-…Q’ ‹ÎflÌ
¿÷Î_ Ï‹√- 23 ’˛¿ÎflfiÎ_
flÏ›fi ω‹Îfi˘ 1983 ‹Î_
‰ÁÎT›Î_, …ı‹fi˘ ’HÎ ÿflı¿
±~˘ ÁflËÿ ¿fl÷Î_ ±ı¿ÿ‹
ÿÒ fl V◊Î’‰Î‹Î_ ±ÎT›˘.
Ï‹√-16 ·√¤√ 3,000
Ï¿·˘√˛ Î ‹
…ı À ·Î
ÂjÎÁfl_Ω‹ ÁÎ◊ı ±ı¿‘Îfl˘
·Î_⁄˘ ’˛‰ÎÁ ¬ıÕÌ Â¿ı, ’HÎ
¤Îfl÷Ì› ‰Î›ÁıfiÎfiı ±ı Z΋÷Î …flÎ ±˘»Ì ·Î√Ì. ›©
‰¬÷ı ÿflı¿ Ë‹·Î‹Î_ ÿU‹fifiı ‰‘ ΩıflÿÎfl ŒÀ¿˘ ·√Ή‰˘
Ωı≥±ı. ±ı¿ … Œıflı ·Z›Î_¿fi˘ ’Òflı’Òfl˘ ÁŒÎ›˘ ¿flÌ fiÎA›˘
ˢ› ÷˘ ’»Ì fi‰Î_ Âj΢ ÁÎ◊ı ⁄ÌΩı Œıfl˘ ¬Î‰Îfi_ Ωı¬‹
¬ıÕ‰_ ’Õı fiÏË. ±Î ¿ÎflHÎÁfl 1985 ‹Î_ ¤Îfl÷ı Ï‹flÎ…2000 ’˛¿ÎflfiÎ_ ¡ıL« ω‹Îfi˘fiÎ_ ⁄ı V@‰Î"Õˇfi ‰ÁÎT›Î_.
Ïhο˘HÎοÎfl/Delta ’Î_¬‰Î‚_ ±ı ÿflı¿ M·ıfi 6,300
Ï¿·˘√˛ Î ‹ ÿÎw√˘‚Îfi˘ ¤Îfl ¬‹Ì ¿ı ÷ı ‹ Ë÷ _ .
’ÎÏ¿V÷Îfi‹Î_ ÷ı @›Î_ Á‘Ì ’Ë˘Ó«Ì ÿı¬ÎÕı ÷ıfi˘ A›Î· ±Î’÷Ì
Õ⁄· ·ÌÀÌ µ’fl fl…^ ¿flı·Î fi¿Â΋Î_ …\±˘.
Ï‹√-23, …ı√±Îfl ±fiı Ï‹flÎ…-2000 fi_ ‹A› ¿Î‹
ÿU‹fi M·ıfi ÁÎ◊ı ±Î¿ÎÂÌ ›© ¿fl‰Îfi_ fiÏË, ’fl_÷ ÁflËÿ
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

53

’ÎÏ¿V÷Îfifi_ ±ıŒ-16 ¤Îfl÷‹Î_ ·√¤√ ËΩflı¿ Ï¿·˘‹ÌÀfl
±_ÿfl CÎÒÁÌfiı Ë‹·˘ ¿flÌ Â¿ı ±ı‰_ M·ıfi »ı

±˘‚_√Ìfiı ÿU‹fifiÎ_ ˉÎ≥‹◊¿˘ ’fl Ë‹·˘ ¿fl‰Îfi_ »ı.
ÿU‹fi ‹◊¿˘fiÎ_ flıÕÎfl›_h΢fi˘ fiΠ¿fl‰Îı, ±ıfl⁄ı{ ’fl ’οÛ
◊›ı·Î_ ÿU‹fi ω‹Îfi˘fiÎ_ efl«Î_ ¿Îœ‰Î_, flfi-‰ı ’fl ⁄˘Q⁄
{Ÿ¿Ì ‹˘ÀÎ_ √Î⁄ÕÎ_ ’ÎÕÌ ÿı‰Î_ ÷ı‹… flıS‰ı·Î≥fi, ’·˘,
⁄‚÷HÎfiÎ ¤_ÕÎfl˘, ’fl‰ÃÎ ‰ÎËfi˘, flHÎ√ÎÕ̱˘, ÷˘’˘
‰√ıflıfi˘ ¿E«flCÎÎHÎ ‰Î‚‰Îfi_ »ı. À>_¿‹Î_, Ï‹√-23, …ı√±Îfl
±fiı Ï‹flÎ…-2000 √˛ÎµLÕ ±˜Àı¿ M·ıfi »ı. ŒÎ≥Àfl ÷˘ ¬flÎ_,
’fl_÷ ‹A› flÎı· ÷ı±˘ ·˘Ó√-flıL… ⁄˘Q⁄flfi˘ ¤…‰ı »ı.
±ÎfiÌ Á΋ı Ï‹√-23 ÷◊Î Ï‹√-29 ¤Îfl÷‹Î_ CÎÒÁÌ ±Î‰÷Î_
ÿ U ‹fi ω‹Îfi ÁÎ◊ı Œ@÷ ¶_ ¶ › © ¬ı · Ì ΩHÎı »ı .
⁄˘Q⁄‹ÎflÎfiÎ_ ±œ‚¿ Âj΢ ‰Õı ÷ı‹fiı ÁF… ¿flÌ Â¿Î÷Î_
fi◊Ì. ±Î’b_ Ï‹√-27 Ωı ¿ı √˛ÎµLÕ ±˜Àı¿ M·ıfi ¿Ëı‰Î›,
’HÎ fi∞¿‹Î_ ‹˘fl«Î ’fl F›Î_ Á΋Á΋Î_ ⁄A÷Ïfl›Î_ ÿ‚˘
·Õ÷Î_ ˢ› I›Î_ … ÿU‹fi ÀıL¿˘, ÷˘’˘
±fiı Ï‹ÁÎ≥·ÁF… Àˇ¿˘ ’fl ÷ı
±Îø‹HÎ ¿flı »ı. ÿU‹fifi_ Ωıfl ±ı
flÌ÷ı fifl‹ ’ÎÕÌ ÿı »ı. ÿÒflfiÎ_ ·Z›Î_¿˘
‹ÎÀı ÁıÓ¿Õ˘ Ï¿·˘‹ÌÀfl ·Î_⁄Ì Œ˚·Î≥À
¿fl‰Îfi_ ÷ıfiı ŒÎ‰÷_ fi◊Ì. ’ÏflHÎ΋ı
Ï‹√-27 fiÎ CÎHÎÎ_ ¬flÎ_ ±ıfl⁄ı{ ’HÎ
¤Îfl÷ı ÁflËÿ ’ÎÁı flÎA›Î_ »ı. ±Î
M·ıfifiı ¤ÒÏ‹›©fi_ ÂjÎ ¿Ë˘ ÷˘ «Î·ı.
·U¿flÌ T›Ò Ë fl«fiÎfiı ·√÷Ì
±ÎÀ·Ì ΩHοÎflÌ ‹ı ‚ T›Î ’»Ì
‹˘Ó C ÎÎÿÎÀ Á ¬ ˘≥- 30 fi _ ‹Ëk‰
Á‹…‰_ ÷˘ …flΛ ±CÎw_ fi◊Ì. ±Î
’˛¿ÎflfiÎ_ «Î·ÌÁ ω‹Îfi˘ ¤Îfl÷Ì›
‰Î›Áıfiαı 1997‹Î_ ‰ÁΉ‰Î_
’ÕuÎ_ ÷ı ¬ÎÁ ÷˘ ±ıÀ·Î ‹ÎÀı ¿ı
54 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

1987 ‹Î_ Ï‹√-29 ω‹Îfi˘ ¬flÌÿ ¿›Î* ’»Ì ±ı¿ı›
±Î‘Ïfi¿ ω‹Îfi ‰ÁΉ‰Î‹Î_ ±ÎT›_ fi Ë÷_. ‰‚Ì Ï‹√23 ±fiı …ı√±Îfl …ı‰Î_ ω‹Îfi˘ …^fiÎ_ ◊›Î_ Ë÷Î_. ◊˘ÕÎ_
‰Wν‹Î_ ÷ı‹fiı ÏfiT≤kÎ ¿flÌ ÿı‰Î› ±ı ’»Ì ÷ı‹fi_ V◊Îfi fi‰Î_
ω‹Îfi˘±ı Á_¤Î‚‰_ flèÎ_. ˉÎ≥ÿ‚fiÌ fi…fl ±ıÀ·ı …
Á¬˘≥-30 ’fl ÃflÌ ±fiı ±ı Á’flŒÎ≥ÀflfiÎ_ ⁄ı V@‰Î"Õˇfi
(«Î·ÌÁ M·ıfi) ‹ÎÀı flÏ›ΠÁÎ◊ı ÷ıHÎı 1996‹Î_ Á˘ÿ˘
¿›˘˝ ±fiı ’˛◊‹ ±œÎfl ω‹Îfi˘ …^fi 11, 1997‹Î_ ‹ı‚T›Î_.
⁄ÌΩ_ ÿÁ ω‹Îfi˘fiÌ ÏÕÏ·‰flÌ ÁMÀıQ⁄fl 27, 2002fiÎ
fl˘… ‹‚Ì. ⁄οÌfiÎ_ ⁄Îfl M·Á ÿÁ ±ı‹ ¿<· ⁄ΉÌÁ ω‹Îfi˘
±fiø‹ı 2004‹Î_ ±fiı 2005‹Î_ ¤Îfl÷Ì› ˉÎ≥ÿ‚‹Î_
Á΋ı· ◊›Î_. ±Î…ı ¤Îfl÷ ’ÎÁı Á˘ ¿fl÷Î_› ‰‘ Á¬˘≥-30
ω‹Îfi˘ »ı. ‰ÎÏWν¿ 15 ·ı¬ı ¿<· 140 ω‹Îfi˘ ⁄ıÓB·˘fl
¬Î÷ıfiÎ ÏËLÿV÷Îfi ±ıfl˘fiÎ"ÏÀ@Á
Ï·Ï‹ÀıÕfiÎ ¿Îfl¬Îfi΋Î_ ⁄fiÌ flèÎÎ_
»ı , ±ı À ·ı fi∞¿fiÎ ¤Ï‰W›‹Î_
Á¬˘≥-30 lıHÎÌfiÎ_ ⁄‘Î_ (Á¬˘≥30K , Á ¬ ˘≥- 30MK ÷◊Î
Á ¬ ˘≥- 30MKI ) ω‹Îfi˘fi˘
…\‹·˘ 230 …ıÀ·˘ ◊‰Îfi˘ »ı.
Àı@fi˘·˘Ï…fiÌ fi…flı …\±˘ ÷˘
Á¬˘≥-30 ω‹Îfi …√÷fiÎ lıWÃ
Á’flŒÎ≥Àfl˘‹Î_fi_ ±ı¿ »ı. flÏ›αı
÷ı fi Ì ⁄fiΉÀ‹Î_ ωiÎÎfi ±fiı
Àı@fi˘·˘Ï…fifiÎ fi΋ı ¿ı‰Î ËÌflÎ
ÀÎ_@›Î »ı ÷ı ÷’ÎÁ˘ I›Îflı … A›Î·
±Î‰ı ¿ı ∂Õ÷Î ÷˘’¬ÎfiÎ …ı‰_
Á¬˘≥-30 ¬flı¬fl ¿ı‰_ »ı ? ±ËŸ
÷ıfiÌ ÿflı¿ ¬ÎÏÁ›÷ ‰ÎflÎŒfl÷Ì

÷’ÎÁ̱ı ±fiı ›©‹Î_ ÷ıfiÎ ‰Õı ¢
÷fl¬ÎÀ ‹«ı ±ı ’HÎ Ωı ≥ ±ı .
¬ÎÏÁ›÷fiÌ Á‹…^÷Ì Ë‰ı ’»Ì ‰Î_«˘
I›Îflı «˘¬‰À ‹ÎÀı hÎÌΩ fl_√Ìfi ¿‰fl
’fl fl…^ ¿flı · Ì Á ¬ ˘≥- 30 fiÌ
±ıfi"À˘‹Ì ’HÎ ±‰Îflfi‰Îfl ÏflŒfl
¿fl÷Î flËıΩı.
ÏfiÂÎfi √‹ı ÷ıÀ·_ ÿÒfl ˢ‰Î »÷Î_
ÁflËÿfiÌ ±Îfl’Îfl fiÌ¿‚Ìfiı ÷ıfiÎ
Á‘Ì ’Ë˘Ó«Ì …‰_ ±ı Á¬˘≥-30 fi˘
‹A› ¿‹Î· »ı. ±Î ¿‹Î· flÏ›fi˘±ı
÷ı‹Î_ ›˘…ı·Ì ⁄ı ¿fl΋÷˘fiı ±Î¤ÎflÌ
»ı. ω‹Îfifiı ÷ı‹HÎı ±I›_÷ ÁÕ˘‚ ±ËŸ ⁄ı Á¬˘≥-30 ω‹Îfi˘ ˉÎ≥ÿ‚fiÎ ≥S›ÏÂfi-78 ω‹Îfi ‹ÎflŒ÷ ±Î¿Î‹Î_ … fi‰_ ⁄‚÷HÎ ·≥ flèÎÎ_ »ı
÷flÌ¿ı ‰’flÎ÷_ ’HÎıfi_ ±ıfl⁄ı{ ⁄Ë ‹˘À<_ »ı, ’fl_÷ Á¬˘≥±fiı Áflı¬ ⁄fiÎT›_ »ı, ‹ÎÀı ÁÎ‹Ì Ë‰Îfi˘ ⁄Ë ±‰fl˘‘
30 ‹ÎÀı fiÎfiÌ ±‹◊Ì ÁÕ¿ ÷ˆ›Îfl ¿flÌ Ë˘› ÷˘ ’HÎ «Î·ı.
÷ıfiı …HÎÎ÷˘ fi◊Ì. ±˘»Î ⁄‚÷HÎı ·Î_⁄_ ±_÷fl ¿Î’Ì Â¿Î›
±Îfi_ ¿ÎflHÎ ±ı ¿ı Âj΢ ±fiı ⁄‚÷HÎ ÁÏË÷ ±Î¬Î M·ıfifi_
»ı. ⁄Ì∞ ¿fl΋÷ ±ı ¿ı Àı¿-±Î˜Œ ‰¬÷ı M·ıfi‹Î_ ¤flı·Î_
¿<· ‰…fi 33.5 Àfi ˢ‰Î »÷Î_ Œ@÷ 650 ‹ÌÀfl …ıÀ·Ì
⁄‚÷HÎfi˘ …J◊˘ ’HÎ …ı‰˘ ÷ı‰˘ ˢ÷˘ fi◊Ì. ±ÎÂflı 9,500
·Î_⁄Ì (¿Ë˘ ¿ı À>_¿Ì) ÿ˘À ‹Ò¿Ìfiı ÷ı ±Î¿Î‹Î_ «ÕÌ Ω› »ı.
Ï¿·˘√˛Î‹ ŒuÒ· ÁÎ◊ı ÷ı ›©‹˘fl«ı fl‰ÎfiÎ ◊Λ »ı. ‹˘flÎ◊Ì
·ı„LÕo√ ‹ÎÀı ÷ıfiı 620 ‹ÌÀflfi˘ flfi-‰ı ‹‚Ì Ω› ÷˘ ’HÎ
÷ı »ı¿ ’Ò_»ÕÌ Á‘Ì F›Î_ ’HÎ ◊˘ÕÌ CÎHÎÌ …B›Î ‹‚Ì I›Î_
«Î·ı. ∂÷›Î˝ ’»Ì ⁄Ë ·Î_⁄_ ÿ˘Õ‰_ fi ’Õı ±ıÀ·Î ‹ÎÀı
flÏ›fi˘±ı fiÎfiÌ-‹˘ÀÌ ŒuÒ· ÀıL¿ ⁄ıÁÎÕÌ ÿÌ‘Ì »ı. Á˙◊Ì
’λ·Ì ±ÏHÎ›Î‚Ì ’Ò_»ÕÌ‹Î_ ⁄ı ’ıflıÂÒÀfi˘ ⁄_ÿ˘⁄V÷ ¿flΛ˘
‰‘ ⁄‚÷HÎ ÷˘ ’Î_¬˘‹Î_fiÎ ’˘·ÎH΋Î_ ’˘HÎÎ ’_ÿfl «˘flÁ
»ı. ‰‚Ì hÎÌΩ fl_√Ìfi ¿‰fl ’flfiÎ ÕΛÎ√˛Î‹‹Î_ ⁄÷Ήı·Ì
‹ÌÀflfiÌ ÀÎ_¿Ì‹Î_ Á‹Î› »ı. ±Î‹ ¿<· ’fl‰Ã˘ ◊Λ 12,000
·ÌÀfl, …ıfiÎ ‰Õı Á¬˘≥-30 ‰E«ı ωω‘ Ω÷fiÎ_ Á_A›Î⁄_‘ Âj΢ ÁÎ◊ı ›©‹Î_ …÷Î Á¬˘≥-30 ŒÎ≥Àflfiı N˚·Î∫√ ÷˘’¬Îfi_ ¿Ë˘ ÷˘ ¬˘À<_ fiÏË!
@›Î_ › ±À@›Î ‰√fl 3,000
Ï¿·˘‹ÌÀflfi_ ±_÷fl ¿Î’Ì fiάı »ı.
±Î’HÎÌ ‰Î›ÁıfiÎ ±Îfi˘ ’Òflı’Òfl˘
ŒÎ›ÿ˘ ·ı ‰ Î ‹ÎÀı Á ¬ ˘≥- 30 fi _
±ıfl⁄ı{ »ı¿ ’HÎı ¬Î÷ı ±ıÀ·ı ¿ı ÁflËÿ
¿fl÷Î_ ¬ÎVÁ_ ÿÏZÎHÎı V◊ÎM›_ »ı. ±ËŸ◊Ì
fl‰ÎfiÎ ◊›ı·_ M·ıfi ‰HÎ◊_P›_ ∂Õ‰Îfi_
«Î· flάı ÷˘ ’ÎÏ¿V÷Îfifiı› ‰ÀΉÌfiı
±ŒCÎÎÏfiV÷ÎfifiÌ ’ı·Ì ÷flŒ ’ˢӫı
--±fiı Ωı ¿ıÀ·˘¿ ‹Î√˝ ¿’ΛΠ⁄Îÿ
÷ıfiÌ ÁËı… ¬Î·Ì ◊›ı·Ì ŒuÒ· ÀıL¿‹Î_
⁄Ì…\_ ω‹Îfi «Î· Œ˚·Î≥Àı ±Î¿Î‹Î_
… fi‰_ ⁄‚÷HÎ ¤flÌ ±Î’ı ÷˘ ’»Ì
À˘À· flı L … 5,200 Ï¿·˘‹ÌÀfl
Á‹∞ ·˘. ’ÎÏ¿V÷Îfifiı ‹˘À˘
√ıflŒÎ›ÿ˘ ±ı ¿ı ÷ıfi˘ ˉÎ≥ ¿ÎŒ·˘
’HÎıfiÎ ±ıfl⁄ı{ ’fl ±ÎÁÎfiÌ’Ò‰˝¿
Ë‹·˘ ¿flÌ Â¿ı fiÏË.
Ï‹√-29 ±fiı …ı√±ÎflfiÎ ±~Î
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

55

±ıfl⁄˛ı¿ ’HÎ ÁÎ‹Ì Ë‰Î ÷flŒ ¬Ò·Ìfiı M·ıfifi˘ ‰ı√ ‘Ì‹˘
’ÎÕÌ ÿı »ı. ·ı„LÕo√ ±fiı Àı¿-±Î˜Œ ‰¬÷ı Ï‹Ïfi‹‹ …B›Î
‰Õı …ıfi_ ¿Î‹ «Î·Ì Ω› ±ı‰_ M·ıfi ⁄fiΉ‰Î ’λ‚fi˘
·U¿flÌ Ëı÷ ¿›˘ ˢ›
÷ıfi_ ±fi‹Îfi ¿flÌ Â¿Îı
»˘ ? ‰Î÷ Á‹…‰Î
…ı‰Ì »ı. ˉÎ≥ÿ‚fiÎ
CÎHÎÎ ¬flÎ flfi-‰ı
2,500 ¿ı 3,000
‹ÌÀfl ·Î_⁄Πˢ› »ı,
¿ı‹ ¿ı ‹˘ÀÎ ¤Î√fiÎ_
ŒÎ≥Àfl-⁄˘Q⁄flfiı
ÁflıflΠ±ıÀ·Ì …B›Î
÷˘ Ωı≥±ı.
±·⁄kÎ, ·ÕÎ≥
‰¬÷ı ÿU‹fifiÎ Ë‹·Î
’»Ì fl¬ı ±ı flfi-‰ı ’fl
¿Âı¿ ⁄˘Q⁄fiÎ ¿ÎflHÎı
√Î⁄Õ< _ ’ÕÌ Ω› ÷˘
·Î_⁄_ ÿ˘ÕfiÎflÎ_ ŒÎ≥Àfl⁄˘Q⁄fl ‹ÎÀı ÷ı ±ıfl⁄ı{
fi¿Î‹ _ ⁄fiı . ’fl_ ÷ 
Á¬˘≥-30 ‹ÎÀı ¿ÿΫ fi¿Î‹_ fi ⁄fiı. ±ı¿fiı ⁄ÿ·ı «Îfl’Î_« √Î⁄ÕÎ_ ±ËŸ ÷ËŸ ’ÕuÎ_ ˢ› ÷˘ ’HÎ Â_? ±Î¬Î
flfi-‰ı ’fl @›Î_¿ »VÁ˘ ¿ı ÁÎÕÎ »VÁ˘ ‹ÌÀfl …ıÀ·Ì ÷˘
Á’ÎÀ …B›Î Á·Î‹÷ ⁄«Ì ˢ› ±ı‰˘ Á_¤‰ ’HÎ ¬fl˘.
⁄Á, Á¬˘≥-30 ‹ÎÀı ±ıÀ·Ì …B›Î ’Òfl÷Ì »ı, ±ıÀ·ı
¤Î_B›˘÷ÒÀu˘ flfi-‰ı ‰Î’flÌfiı ’HÎ ÷ı ›©‹Î_ ·Õ‰Îfi_ «Î·
flÎ¬Ì Â¿ı »ı. ¤Îfl÷fiÌ º„WÀ±ı ÷ı ·Î¤ ⁄Ë ‹Ëk‰fi˘
√HÎΛ, ¿ı‹ ¿ı ±ıfl⁄ı{ ’fl Ë‹·˘ ¿flfiÎfl ÿU‹fiı I›Îfl ’»Ì
Á¬˘≥-30 fiÎ ‰‚÷Î ±Îø‹HÎ ‹ÎÀı ÷ˆ›Îfl flËı‰_ ’Õı »ı.
±Î ‰‚÷_ ±Îø‹HÎ …ı‰_ ÷ı‰_ ÷˘ ˢ› … fiÏË, ¿ı‹ ¿ı
ÿU‹fi ’fl ‹˘÷ ‰flÁΉ‰Î‹Î_ Á¬˘≥-30 ±ΩıÕ Ï‰‹Îfi

56 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

»ı. ⁄ıÁ‹Îfl flÌ÷ı ⁄‚‰Îfi »ı. ›© ‹ÎÀı ÷ıfiı Á΋ÀÎ_ 12
Ω÷fiÎ_ ±fiı ’λÎ_ ⁄‘_ ‹‚Ìfiı 8,000 Ï¿·˘√˛Î‹ ‰…fifiÎ_
Âj΢ ‰Õı ÁF… ¿flÌ Â¿Î› »ı. Ï¿Îfl ’˛‹ÎHÎıfi_ …ı ÷ı ÂjÎ
÷ıfiÎ ’ıÀ΂ ÷◊Î ’Î_¬
fiÌ«ı ·À¿Î‰‰Î ‹ÎÀı
¿< · 12 VÀı L Õ
(’Î≥·˘fi) »ı, …ı‹fi_
ø‹‰Îfl V◊Îfi ±ËŸfiÎ
ÕΛÎ√˛ Î ‹‹Î_ …\ ± ˘.
±·⁄kÎ, Ωı ‰ ηΛ¿
±fiı ΩHΉηΛ¿ ¬w_
‰ˆÏ‰K› ÷˘ ±ı ω‹ÎfifiÎ_
Âj΢fi_ »ı. ±ı¿ fiÏË ÷˘
⁄Ì…\_, ⁄Ì…\_ fiÏË ÷˘
hÎÌ…\_ ±fiı hÎÌ…\_ fiÏË ÷˘
«˘◊ _ ±ı ‹ Õ{fi⁄_ ‘
’˛ ¿ ÎflfiÎ_ Âj΢ ‰E«ı
’Á_ ÿ √Ì ¿fl‰Î ‹ÎÀı
ΩHÎı ¿ÂÌ Ï·Ï‹À …
fi◊Ì. ±SÀˇ Î -‹˘Õfi˝
Àı @ fi˘·˘Ï…fiÎ ’˛ ÷ Î’ı
ÿflı ¿ ÂjÎ ’λ\ _
ÏfiÂÎfifi_ Áÿo÷fl fi΋˘ÏfiÂÎfi ¤Ò_ÁÌ fiάı ÷ı‰_ ±Œ·Î÷Òfi
»ı. ω‹Îfi ÁÎ◊ı ±ı Âj΢ ’HÎ ¤Îfl÷ı ±œ‚¿ ¬«ı˝ ‰ı«Î÷Î_
·Ì‘Î_ »ı, ‹ÎÀı ‰Î_«˘ ÷ı ÿflı¿fi˘ À>_¿ ’Ïfl«› —
á VÀıLÕ-±Î˜Œ Ï‹ÁÎ≥· — ˉÎ≥ ±Îø‹HÎ ¿flÌ
ÿU‹fifiÎ ±ıfl⁄ı{fi˘ ¬flÿ˘ ¿Îœ‰˘ ±ı ÁËı·Ì ‰Î÷ fi◊Ì.
Ë‹·Î ÿflQ›Îfi ω‹Îfiı ÿU‹fifiÌ Ï‰‹Îfiωfl˘‘Ì ÷˘’˘fi˘
±fiı Ï‹ÁÎ≥·˘fi˘ ’HÎ Á΋fi˘ ¿fl‰Îfi˘ ◊Λ »ı. fiÏË,
Á΋fi˘ ÷˘ ΩHÎı ¿flÌ … fi ¿Λ, ±ıÀ·ı ‹A› ’˛ffi ±ı ¿ı
Á·Î‹÷ ¿ı‹ flËı‰_ ? ±ıfl⁄ı{fiÌ Œfl÷ı √˘Ã‰Î›ı·Ì ÿflı¿
÷˘’ Ï‹ÏfiÀfiÎ ·√¤√ 250 √˘‚Î ŒÎ›fl ¿fl÷Ì Ë˘› »ı.
ÿflı¿ √˘‚˘ ±Î¿Î‹Î_ ŒÎÀuÎ ’»Ì ÁıÓ¿Õ˘ ·˘¬_ÕÌ ¿fl«˘
«Îflı ⁄ Î…\ ‰ı fl Λ I›Îflı
⁄˘Q⁄‹Îfl˘ ¿fl‰Î ±Î‰ı·Î
ω‹Îfifi_ … CÎHÎÌ ‰Îfl ±Î‰Ì
⁄fiı . ±" „ LÀ-±ı fl øÎŒ˚ À
Ï‹ÁÎ≥· ÷˘ √fi ¿fl÷Î_ ‰‘
Á«˘À ÏfiÂÎfi ÷Î¿Ì Â¿ı,
‹ÎÀı ÷ı‹fi˘ ¿ıÕ˘ »˘ÕΉ‰Îfi_
±˘fl ‹U¿ı· »ı. ÿflı¿ ÿıÂ
÷ıfiÎ ·U¿flÌ ‹◊¿˘ Œfl÷ı

±Î‰Î_ Ï‹ÁÎ≥·˘fiı
«˘‰ÌÁı
¿·Î¿
±ıÀıLÂfi‹Î_ flάı »ı.
±Î‹
»÷Î_
fiÎ
Á ¬ ˘≥- 30
’Λ·Àfiı ¤ÎB›ı …
¿ÂÌ Ï«_÷Î, ¿ÎflHÎ ¿ı
±ı M·ıfifi_ ‹A› ÂjÎ
VÀı L Õ-±Î˜ Œ ’˛ ¿ Îflfi _
Ï‹ÁÎ≥·
»ı .
±_√˛ı∞‹Î_ VÀıLÕ-±Î˜Œ
±ıÀ·ı …flÎ ÿÒfl ¬ÕÎ
flËı ‰  _ , ’fl_ ÷  ±ËŸ
Ï‹ÁÎ≥·fiı ⁄ÿ·ı ÷ıfiı
»˘ÕfiÎfl ’Λ·À …
ÏfiÂÎfi ¿fl÷Î_ ÿÒfl flËı
»ı. ÿU‹fiı √˘Ã‰ı·Î
±"„LÀ-±ıfløÎŒ˚À
ŒÎ›Ïfl_ √ fiÎ ‹˘fl«Î
fi∞¿ ÷ı ’Λ·À …÷˘
fi◊Ì. ÏfiÂÎfi ·√¤√
120 Ï¿·˘‹ÌÀfl »ıÀı
ˢ› I›Îflı …
’Λ·À VÀı L Õ-±Î˜ Œ
Ï‹ÁÎ≥·fiı »^À<_ ‹Ò¿Ì
’˘÷ı ±ı⁄εÀ-Àfi˝ ◊Λ »ı. ¿Î"¿Ï’À‹Î_ flËÌfiı ⁄Îfl˘⁄Îfl
flıÏÕ±˘-¿LÀˇ˘· ¶ÎflÎ Ï‹ÁÎ≥·fiı ÿ˘fl‰HÎÌ ±Î’ı »ı. ÏÕVM·ıfiÎ
‰ÌΩb ÕΛ· ’fl ÷ıfiı ÏfiÂÎfi ÿı¬Î÷_ ˢ› »ı, …ıfiÎ ÷flŒ
Áfl¿Ì flËı·Î À’¿Î …ı‰_ Ï‹ÁÎ≥· ’HÎ Ωı‰Î ‹‚ı »ı. ωÏÕ±˘
√ı‹fi˘ ¬ı· ΩHÎı ’ÎÕ‰Îfi˘ ˢ› ÷ı‹ Ω"›„VÀ¿ ‰Õı ÕΛ·
’fl ⁄Lfiı À’¿Î_ ’flV’fl ¤ı√Î_ ◊Λ ±ı flÌ÷ı ’Λ·À flıÏÕ±˘
¶ÎflÎ Ï‹ÁÎ≥·fiı ÏÿÂÎÁÒ«fi ¿fl÷˘ flËı, ±ıÀ·ı ŒıÓÁ·˘ ! ±Î
¿‹Î· µ’flfiÌ ’˛◊‹ ±Î¿ÚÏ÷‹Î_ Á‹ΩT›˘ »ı. ‹ÎhÎ
ÏfiÂÎfiw’Ì ’Ò·fiÎ efl«Î fiÌ¿‚‰ÎfiÎ ⁄Î¿Ì »ı ±ı‹ ‹Îfi˘.
á V‹ÎÀÛ-⁄˘Q⁄ — ⁄Ì∞ ±fiı hÎÌ∞ ±Î¿ÚÏ÷ ’HÎ …\±˘.
Á¬˘≥-30 ‹Î_ ‰Î’flÌ Â¿Î÷Î ±‹¿ ⁄˘Q⁄ ÀÌ. ‰Ì. √Î≥ÕıÕ
»ı, …ı‹fiı ÏfiÂÎfi ÷flŒ …‰Î ‹ÎÀı …\ÿÌ flÌ÷ı ÿ˘fl‰HÎÌ ±’Λ
»ı. ⁄˘Q⁄fiÎ ±Î√·Î ¤Î√‹Î_ √˘Ã‰ı·˘ À«Ò¿ÕÎ ¿ÿfi˘
ÀıϷω{fi ¿ı‹ıflÎ …ı ºU› {Ì·ı ÷ı ¿Î"¿Ï’ÀfiÎ ’Λ·Àfiı
‹˘ÏfiÀfl VøÌfi ’fl Ωı‰Î ‹‚ı »ı. ‹Îfi˘ ¿ı Á΋ıfi_ ÏfiÂÎfi
¿ı‹ıflÎfiÎ ºU›‹Î_ ⁄flÎ⁄fl ‰E«˘‰« ±Î‰÷_ fi◊Ì. ±Îfi˘
ÏÁQ’· ±◊˝ ±ı ◊Λ ¿ı Ï⁄·¿<· ±ı … ÏfiÂÎfi ÷flŒ ⁄˘Q⁄

…÷˘ fi◊Ì. …flο ¬˘ÀÌ ÏÿÂÎ ÷ıHÎı ’¿ÕÌ »ı. Á¬˘≥-30 fiÎ
’Λ·Àı ±ËŸ ’HÎ ⁄˘Q⁄fiı ÁÎ«Ì ÏÿÂ΋Î_ ‰Î‚‰Î ‹ÎÀıfiÎ
ÏÁBfi·w’Ì ±Îÿı¢ ‹˘¿S›Î ÏÁ‰Î› ⁄Ì…\_ ¿Â_ ¿fl‰Îfi_
flËı÷_ fi◊Ì. ‹Ëk‰fiÌ ‰Î÷ ±ı ¿ı ±Î‰Î Ë¿‹˘ ÷ı ÿU‹fi
±ıfl⁄ı{ ¿fl÷Î_ (¿ı ’»Ì ⁄ÌΩ √‹ı ÷ı ·Z›Î_¿ ¿fl÷Î_) ÿÒfl
flËÌfiı ±Î’Ì Â¿ı »ı. ’ÏflHÎ΋ı ±ı V◊‚ı √˘Ã‰Î›ı·Ì ±ı„LÀ±ıfløÎŒ˚À ÷˘’˘fi˘ ±ı¿›ı √˘‚˘ ‰Î√‰Îfi_ ·√Ìflı Ωı¬‹ flËı÷_
fi◊Ì. ω‹Îfiωfl˘‘Ì Ï‹ÁÎ≥·fi˘ ’HÎ ¤› À‚Ì Ω› »ı.
±Î Ω÷fiÎ ⁄˘Q⁄fiı ·U¿flÌ ¤ÎÊ΋Î_ V‹ÎÀÛ ⁄˘Q⁄ ¿Ëı
»ı. ÀıϷω{fifiÌ …ı‹ ·ıÁfl ‰Õı …ı‹fiı ·Z›Î_¿ ÷flŒ ‰Î‚Ì
¿Λ ±ı‰Î ⁄˘Q⁄ ’HÎ ¤Îfl÷ı Á¬˘≥-30 ¤ı√Î ‰ı«Î÷Î
·Ì‘Î »ı. µ’flfiÎ ÕΛÎ√˛Î‹‹Î_ ⁄÷ÎT›Î ‹…⁄ ±ËŸ ¿fl΋÷
±ı ˢ› ¿ı Ë‹·Î¬˘fl Á¬˘≥-30 ·Z›Î_¿ ¿fl÷Î_ ¬ÎVÁ_ »ıÀı
flËÌfiı ’˘÷ÎfiÎ ·ıÁfl-√Î≥ÕıÕ V‹ÎÀÛ ⁄˘Q⁄fiı ±Î√‚ ÷flŒ
Œo√˘‚Ì ÿı. ±Î ⁄˘Q⁄fiÎ ±Î√·Î ¤Î√‹Î_ flËı·_ ±‘˘fl@÷
ÁıLÁfl ›_hÎ √fl‹ÌfiÎ_ (≥L¡ÎflıÕ) ‹˘Ω_fiı ÷fl÷ ’Îfl¬ı ±ıÀ·_
… fiÏË, ’fl_÷ ¬ÿ ⁄˘Q⁄fiı ±ı ÷flŒ …‰Î ‹ÎÀı ›˘B› flÌ÷ı
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

57

‰Î‚ı ’HÎ ¬w_ ! ω‹Îfifi˘ ’Λ·À ±Î‰Î Á_Ω√
ı ˘‹Î_ ·ıÁflfi˘
ÂıflÕ˘ ÷tfi ·Z›Î_¿ ’fl ÷οı·˘ flάı ÷˘ Â_ ⁄fiı ? ·Z›Î_¿fiÌ
Á’ÎÀÌ ÷fl÷ √fl‹ ◊Λ ±fiı V‹ÎÀÛ ⁄˘Q⁄ ‰√fl ¿Ëı ±ı
÷flŒfi˘ flV÷˘ ‹Î’ı. ±Î Ω÷fi˘ V‹ÎÀÛ ⁄˘Q⁄ ‰Î’fl‰Î‹Î_
’HÎ ŒflÌ ‰¬÷ ±ı … ŒÎ›ÿ˘ ¿ı ÿU‹fiı ω‹Îfiωfl˘‘Ì ‹˘fl«˘
√˘ÃT›˘ ˢ› ±ı‰Î ·Z›Î_¿ Á‘Ì ’Λ·Àı …‰_ ’Õı fiÏË.
á fl˘¿ıÀ√˘‚Î — ÿU‹fifiÌ ¤ÒÏ‹ ’flfiÎ ·Z›Î_¿fi_
ÁI›ÎfiΠ¿ÎœÌ fiά‰Î ‹ÎÀı flÏ›fi˘±ı Á¬˘≥-30 ΩıÕı
ŒÌÀ ¿flÌ Â¿Î÷Î_ fl˘¿ıÀ√˘‚ÎfiÎ_ ·˘L«Á˝ ’HÎ ⁄fiÎT›Î_ »ı.
’ÎfiÎ fi_. 56 ‰Î‚Î ÕΛÎ√˛Î‹‹Î_ ⁄÷ÎT›Î ‹…⁄ ω‹ÎfifiÎ
’ıÀ΂ ÷◊Î ’Î_¬ fiÌ«ı ¿<· 6 ·˘L«Á˝ (Ï‹ÁÎ≥·˘fiı ⁄ÿ·ı)
·À¿÷Î_ flÎ¬Ì Â¿Î› »ı. √˛ÎµLÕ ±"Àı¿ ‰¬÷ı 46 Áı„LÀ‹ÌÀfl
·Î_⁄Î ¿<· 120 fl˘¿ıÀ√˘‚Î Ωı÷Ωı÷΋Î_ »^Àı I›Îflı ‘Ò‹‘ÕοÎ
ÁÎ◊ı …‹Ìfi ’fl ‘‹ÁÎHÎ ‹«Ì Ω› »ı. flfi-‰ı fi∞¿ ’οÛ
◊›ı·Î_ M·ıfi, ⁄‚÷HÎfiÎ Õı’˘, flıÕÎfl ›_h΢, ±"„LÀ-±ıfløÎŒ˚À
÷˘’˘, ¿LÀˇ˘· ‹◊¿ ‰√ıflı ÿflı¿fiÎ ¤yÎ ⁄˘·ı »ı. ±Î‹ ÷˘
fl˘¿ıÀ√˘‚˘ ±ıÀ·ı Á΋ÎL› ’˛¿Îflfi˘ ⁄˘Q⁄√˘‚˘ ¿ı …ıfiı
±Î’HÎı √Î≥ÕıÕ Ï‹ÁÎ≥· fi ¿ËÌ Â¿Ì±ı. ’ÏflHÎ΋ı ¿ÿΫ
±ı‰˘ ’˛ffi ◊Λ ¿ı ⁄˘Q⁄fiı fl˘¿ıÀfi_ V‰w’ ±Î’‰Î ’λ‚fi˘
Ëı÷ ¢ ? ÏfiÂÎfi Á΋ı ÷οı·˘ ⁄˘Q⁄ ÷ı ÏfiÂÎfi ÷flŒ …
ÁÌ‘Ì ·ÌÀÌ‹Î_ ±Î√‚ ‰‘ı ±ı ÏÁ‰Î› ⁄ÌΩı ¿Â˘ Ëı÷ fiÏË.
µ·ÎÏ‚›˘ ¿flÌfiı ŒıÓ¿ı·˘ ÁÎÿ˘ ⁄˘Q⁄ ÷˘ «˘yÁ …B›Î ’fl
‰Î√ı ±◊‰Î fi ’HÎ ‰Î√ı, F›Îflı fl˘¿ıÀfi˘ ‘y˘ …ıfiı ‹Y›Î
¿fl÷˘ ˢ› ÷ı‰˘ ⁄˘Q⁄ …flΛ ±ÎÕ˘±‰‚˘ ◊›Î ‰√fl
ÏfiÂÎfifiÌ ÁÌ‘‹Î_ ±Î√‚ ‘¿ı·Î› »ı.
58 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

Á ¬ ˘≥- 30 fiÎ ¿ÎÏ÷· ÂjΤ_ Õ Îfl‹Î_ ±œÌÁ˘
Ï¿·˘√˛Î‹fiÎ ±fiı Á˘ Ï¿·˘√˛Î‹fiÎ Á_A›Î⁄_‘ ⁄˘Q⁄fi˘ ’HÎ
Á‹Î‰ı ◊Λ »ı, …ı ⁄‘Î_ ±Îø‹HÎ ‹ÎÀıfiÎ_ Âj΢ »ı. √˛ÎµLÕ
±"Àı¿ ‹ÎÀı ÷ı‹fiı ‰Î’fl‰Î‹Î_ ±Î‰ı »ı. ’fl_÷ ±"Àı¿ ‰¬÷ı
Á΋˘ ±"Àı¿ ◊Λ I›Îflı ±Îø‹HÎfiı ¤Ò·Ì …‰_ ’Õı ±fiı
Á‰Î· ◊Λ ±ÎI‹flZÎHÎfi˘. Ë‹·˘ ¿flÌfiı ¿ı ’»Ì Ë‹·˘
¿›Î˝ ‰√fl ’HÎ ÁflËÿ ±˘‚_√Ì Ëı‹¬ı‹ ’λΠŒfl‰_ ±ı ÷˘
¬ÎÁ …wflÌ »ı. Á¬˘≥-30 …ı‰Î Ï¿o‹÷Ì Ï‰‹Îfifiı ±Î_« fi
±Î‰ı ÷ıfiÌ ÷¿ıÿÎflÌ ’Λ·Àı ¬ÎÁ ·ı‰Ì Ωı≥±ı. ’Λ·ÀfiÎ
ΩfifiÌ Ï¿o‹÷ ’HÎ ±Î_¿˘ ÷ıÀ·Ì ±˘»Ì, ‹ÎÀı ω‹Îfi‹Î_
V‰⁄«Î‰fiÌ ¿ıÀ·Ì¿ ±ÿ˚¤÷ Á√‰Õ˘ »ı. ÿά·Î ÷flÌ¿ı-hÎÌΩ fl_√Ìfi ¿‰fl ’flfiÎ ÕΛÎ√˛Î‹‹Î_ ÿU‹fi flıÕÎfl
Á΋ı «ı÷‰÷Ì ±ıLÀıfiÎfi_ V◊Îfi …\±˘. Á¬˘≥-30 fiı flıÕÎflfiÎ_
‹˘Ω_ …ı‰˘ V’½ ¿flı ¿ı ÷fl÷ ‹A› ’Λ·Àfiı ÁÎ⁄ÿÎ ◊‰Î
‹ÎÀı «ı÷‰HÎÌ ‹‚Ì Ω› »ı. ’Λ·À ‹ÎÀı ‰Î"Ïfi*√ ±ı ¿ı ˉı
÷ıfi_ M·ıfi ÿU‹fifiÎ K›Îfi⁄ËÎfl fi◊Ì, ±ıÀ·ı À>_¿ Á‹›‹Î_
ω‹Îfiωfl˘‘Ì ¿ı Ï‹ÁÎ≥·˘fi_ ŒÎ›Ïfl_√ Âw ◊Λ ÷˘ ¿Ëı‰Î›
fiÏË. ÿU‹fifiÎ_ ŒÎ≥Àfl ω‹Îfi˘ ’HÎ ±Î¿ÎÂÌ ›© ¬ı·‰Î
fl‰ÎfiÎ ◊Λ ±ı‰˘ Á_¤‰ ¬fl˘. Á¬˘≥-30 Ωı ¿ı ⁄Ë {Õ’Ì
M·ıfi »ı. flÎhÎı ÷˘ ÃÌ¿, Ïÿ‰Áı ’HÎ ÷ıfiÎ ’fl fi…fl ‹Î_ÕÌ
ÏfiÂÎfi ÷ο‰_ ±Â@› »ı. ’ÏflHÎ΋ı ±ıÀ·Ì ‰Î÷ «˘yÁ ¿ı
ÿU‹fi ’˘÷ÎfiÎ flıÕÎfl ◊¿Ì … fiı‹ ·ı. ±·⁄kÎ, flıÕÎfl ‹˘Ω_fiı
‰ıflω¬ıfl ¿flÌ ÿı‰ÎfiÌ ‰ÌΩb T›‰V◊Î Á¬˘≥-30 ‹Î_ @›Î_
fi◊Ì ? ω‹ÎfifiÌ ’Î_¬ı ŒÌÀ ¿flı·Î_ ›_h΢ ÿU‹fi flıÕÎflfiÎ_
‹˘Ω_fiı Ω‹ ¿flÌ ÿı »ı. ‹˘Ω_‹Î_ ±ıÀ·Ì Ëÿı ¬·ı· ’ÎÕı »ı

¿ı M·ıfi ΩıÕı À¿flΛÎ_ ⁄Îÿ ‹˘Ω_ ’fl÷ Ω› I›Îflı flıÕÎflfiÎ
ÕΛ· ’fl À’¿Îw’Ì V’WÀ ±Î¿ÚÏ÷ … fl«Î› fiÏË.
--±fiı »÷Î_ ¿S’Ì ·˘ ¿ı Ï¿ÎflÌ ⁄Î… …ı‰_ ÂhÎ ω‹Îfi
»ı‰Àı ’˘÷ı À’¿Ì ’Õu_ ±fiı ’Ì»˘ ¿fl‰Î ·ÎB›_. Á¬˘≥-30
±ı Á‹›ı ±ı¿ ¿Ëı÷Î_ ±fiı¿ ÿΉ’ı« ¬ı·Ì ¿ı »ı. Á_Ωı√˘
‹…⁄ V‰flZÎHÎ ‹ÎÀıfi˘ Á«˘À ÿΉ ÷ı ·ÕΉı »ı. µÿÎËflHÎ
÷flÌ¿ı Á΋ıfiÎ ’Îfiı ÿΉ fi_. 1 …\±˘. ÂhÎ ω‹Îfiı √fl‹ÌfiÎ_
≥L¡ÎflıÕ (±‘˘fl@÷) Ï¿flH΢ ‰Õı ÏfiÂÎfi ¢‘÷_ √Î≥ÕıÕ
Ï‹ÁÎ≥· »˘Õu_ »ı. Á˙◊Ì ‰‘ √fl‹Ì ω‹ÎfifiÎ_ …ıÀ
±ı„L…fi˘ ¶ÎflÎ fiÌ¿‚÷Ì Ë˘› ±ı ÷˘ ÿı¬Ì÷Ì ‰Î÷, ‹ÎÀı
≥L¡ÎflıÕ ÁıLÁfl‰Î‚_ ÷ı Ï‹ÁÎ≥· ±ı„L…fi ÷flŒ ±Î’˘±Î’
‰‚÷_ flËı »ı--±fiı ‰‚Ì ±ı¿ÿ‹ «Ì·{Õ’ı.
±Î flÌ÷ı √fl‹Ì ’˛I›ı …
±Î¿Êν÷Î √Î≥ÕıÕ Ï‹ÁÎ≥·fi˘
’Ì»˘ ¿ı‹ »˘ÕΉ‰˘ ? ’˛ffifi˘
ÁÏ«hÎ …‰Î⁄ Á΋ıfiÎ ’Îfiı fl…^
¿flı · Î ÕΛÎ√˛ Î ‹‹Î_ ø‹‰Îfl
…\±˘. Á¬˘≥-30 fiÎ ’Λ·Àı
‹ıBfiıÏ›‹ …ı‰Î Á‚√÷Î ÷Îfl
±Î¿Î‹Î_ ‰ıflÌ ÿÌ‘Î »ı. ±ı„L…fi
¿fl÷Î_ ’HÎ ÷ı‹fiÌ ±Î√ ‰‘
√fl‹ ˢ‰Îfiı ·Ì‘ı ÷ı ± ˘
Ï‹ÁÎ≥·fiı ’˘÷ÎfiÌ ÷flŒ ±Î¿Êı˝
»ı. Á¬˘≥-30 ±HÎÌfiÎ ‹˘¿ı ±«Îfi¿ ÷̉˛ ‰‚Î_¿ ÁÎ◊ı
ÏÿÂÎ ⁄ÿ·Ì fiάı, ±ıÀ·ı Á·Î‹÷.
Ï¿ÎflÌ Ï‹ÁÎ≥· @›Îflı¿ ±ı Ω÷fi_ ’HΠˢ› ¿ı …ı
’˘÷ÎfiÎ Ï¿Îflfiı √fl‹ÌfiÎ_ Ï¿flH΢ ‰Õı fiÏË, ’fl_÷ flıÕÎflfiÎ_
‹˘Ω_ ‰Õı …\±ı. ±Î ’˛¿ÎflfiÎ Ë‹·Î¬˘fl Ï‹ÁÎ≥·fiı
ËÎ◊÷Î‚Ì ±Î’‰Î ‹ÎÀı Á ¬ ˘≥- 30 fi˘ ’Λ·À
±ıS›Ï‹Ïfi›‹fiÌ ËΩfl˘ ¿÷flH΢ (ÏflÏ⁄fi˘) {Ò‹¬Î⁄_‘ flÌ÷ı
±Î¿Î‹Î_ ÷fl÷Ì ‹Ò¿Ì ÿı »ı. Ï‹ÁÎ≥·fi_ flıÕÎfl ÷ı {Ò‹¬Îfiı
… ω‹Îfi ‘ÎflÌ ·ı »ı. ⁄Á, ≥L¡ÎflıÕ ’˛¿ÎflfiÎ Ï‹ÁÎ≥·fiı
ËÒ· ‹Y›Îfi_ ±√ε …ı ‰Hνfi ¿›* ÷ıfi_ ±ËŸ …\ÿÌ flÌ÷ı
’fiflΉ÷˝fi ◊Λ ±ı‹ Á‹∞ ·ı‰Îfi_. ⁄Î¿Ì ÷˘ ‰‘ Á‹…HÎ
‹ÎÀı ÷ıfiı ·√÷Ì ±Î¿ÚÏ÷ ’HÎ Á΋ıfiÎ ’Îfiı ±Î’Ì »ı.
±Î ·ÕΛ¿ ω‹ÎfifiÎ ÁΈ◊Ì ·Î…‰Î⁄ ¿Ëı‰Î÷Î
ÿΉ’ı«fi_ ‰Hνfi ˉı ‰Î_«˘. Á¬˘≥-30 …√÷fi_ ±ı¿‹ÎhÎ
M·ıfi »ı ¿ı …ı ±Î¿Î‹Î_ “¿˘⁄˛Î ‹ıfiÒ‰fl” ¿flÌ ⁄÷Ήı. ¿˘⁄˛ÎfiÌ
±ıÀ·ı ¿ı flÎ…fiÎ√fiÌ ‹ÎŒ¿ ±Î√‚ ÷flŒfi˘ ’˛‰ÎÁ ¿fl÷Ì
‰¬÷ı ±«Îfi¿ ŒıHÎ «ÕΉı ±fiı I›Îfl ⁄Îÿ ’λ‚ ±Î‰÷Î
ÿU‹fifiı {ıflÌ·˘ Õo¬ ’HÎ ‹ÎflÌ ·ı ! ˉ΋Î_ ±©fl Ëη÷ı
±Î‰Î Ωı¬‹Ì ±_√‹fl˘Õ ¿fl‰Îfi_ …√÷fiÎ ⁄ÌΩ ÿflı¿ M·ıfi

‹ÎÀı ±Â@› »ı. Á¬˘≥-30 ±ı … ±À’À˘ ÿΉ (‹ıfiÒ‰fl)
ÂÌ flÌ÷ı ¬ı·Ì ÿı¬ÎÕı ÷ıfi˘ ¬·ÎÁ˘ fiÌ«ıfiÌ ±Î¿ÚÏ÷‹Î_ …\±˘.
’λ‚◊Ì ±Î‰÷Î ÿU‹fifiÎ ±ıŒ-16 fiı ΩHÎı ¿˘⁄˛Î …ı‰˘
Õo¬ ‹Îfl‰Îfi˘ ˢ› ÷ı‹ ±«Îfi¿ ’˘÷Îfi˘ ‹˘fl˘ ÷ıHÎı ¨«@›˘
»ı. ¿ÎÀ¿˘HÎfiÎ 900 ¿fl÷Î_ ’HÎ ÷ı ‰‘ ’λ‚ fiQ›_ »ı.
ÿflQ›Îfi ÷ıfi˘ ±Î√‚ ÷flŒfi˘ ’˛‰ÎÁ ÷˘ «Î· »ı. ±·⁄kÎ,
ˉı ÷ı CÎÁÕÎ÷_ ˢ› ±ı flÌ÷ı ‘Ì‹Î ‰ı√ı ˉ΋Î_ ±Î√‚
Áfl¿ı »ı. Áfl‰Î‚ı ÷ıfi˘ ‹˘fl˘ 1300 …ıÀ·˘ ’λ‚ {Ò¿ı ¿ı
÷fl÷ ’Λ·À ±ı¿ Ï‹ÁÎ≥·fiı ’ı·Î ±ıŒ-16 ÷flŒ »˘ÕÌ
÷ıfi˘ ŒıÓÁ·˘ ±ÎHÎÌ ÿı »ı. Á˙◊Ì ±«fl…¤flÌ ‰Î÷ ÷˘ ±ı ¿ı
Ï¿Îfl ¿fl‰Î ‹ÎÀı ’Ìäfl ·ıÀÌ √›ı·_ Á¬˘≥-30 I›Îfl
⁄Îÿ ‰‚Ì ’λ\_ ‹˘flÎfiı ±Î√‚ ¿flÌ ÁÌ‘_ ◊Λ »ı ±fiı

’˘÷Îfi˘ ŒÎVÀ Œ˘fl‰ÕÛ ’˛‰ÎÁ Âw ¿flÌ ÿı »ı.
Á¬˘≥-30 fiÎ ¿˘⁄˛Î ›Îfiı flÎ…fiÎ√ …ı‰Î VeÏ÷˝·Î ÷ı‹…
Õo¬Ì·Î ÿΉfi_ ›©fiÌ º„WÀ±ı ‹Ëk‰ Á‹…‰Î …ı‰_ »ı.
ŒÎ≥Àfl M·ıfifiÎ_ ⁄‘Î_ ±ıfl-À<-±ıfl Ï‹ÁÎ≥·˘ Ëo‹ıÂÎ_ ±Î√‚
÷flŒ ‹˘Ó ¿flÌfiı √˘Ã‰Î›Î_ ˢ› »ı. ÷˘’fi_ fi΂«_ ’HÎ ±Î√‚
÷flŒ ‹_ÕΛı·_ ˢ› »ı. ’ÏflHÎ΋ı ÂıflÌfiÎ ⁄ı ¿>÷flÎ ’flV’fl
·Õ÷Ì ‰¬÷ı ±ı¿‹ı¿fiı ⁄À¿o ¤fl‰Î ‹ÎÀı …ı‹ Ëo‹ıÂÎ_ ’λ‚
flËÌfiı Ë‹·˘ ¿fl‰Î ‹◊ı ÷ı‹ ±Î¿ÎÂÌ ›© ÿflQ›Îfi ·ÕΛ¿
ω‹Îfi ‹ÎÀı ’HÎ ±Î√‚ flËı‰Î‹Î_ Ωı¬‹ ±fiı ’λ‚
flËı‰Î‹Î_ ŒÎ›ÿ˘ ˢ› »ı. (ˉÎ≥ ›©fiı ‹ÎÀı … Õ˘√ŒÎ≥À
¿Ëı »ı). Áfl‰Î‚ı ’λ‚ ◊‰Î‹Î_ …ı ω‹Îfi ’Ëı·_ ŒÎ‰ı ÷ı
¿ÿΫ ω…ı÷Î ÁÎÏ⁄÷ ◊Λ. Á¬˘≥-30 fiÎ ’Λ·Àı Ωı ¿ı
±Î‰Î_ ŒÎ_ŒÎ_ ‹Îfl‰ÎfiÎ_ flËı÷Î_ fi◊Ì. Œ@÷ ’·ÀÌ ‹ÎflÌfiı
Ïfl‰Á˝‹Î_ Ï‹ÁÎ≥· ŒÀ¿Î›* ±ıÀ·ı ’I›_ !
Á’flŒÎ≥Àflfi_ ·ı⁄· …ıfiı ‹ÎflÌ Â¿Î› ±ı‰Î_ ω‹Îfi˘
…√÷‹Î_ ±Õ‘˘ Õ{fi …ıÀ·Î_ »ı. ÿflı¿ ω‹Îfi ±‰fi‰Ì
¬Ò⁄̱˘ ‰Õı ÁF… »ı. ’fl_÷ Á΋Á΋Π±Î¿ÎÂÌ ›© ‰¬÷ı
ÿΉ’ı« ¬ı·‰ÎfiÌ ‰Î÷ ±Î‰ı I›Îflı Á¬˘≥-30 fiı …√÷fi_
¿˘≥ ω‹Îfi fi ’ˢӫı.á
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

59

vff jfbftf[ Ldfs;f ;fjff[,ff[gfl ;f]5fzLsjfH

Á’fl„@‰{‹Î_ ÿfl ‰¬÷ı ⁄Îfl-’_ÿfl Á‰Î·˘ ±Î’‰Îfi˘ ‘Îfl˘ “ÁŒÎflÌ” Ëo‹ıÂÎ_
Ω‚‰ı »ı. ±Î ‰¬÷ı ’HÎ Ω‚T›˘ »ı. „@‰{w’Ì Á‰Î·˘fiÌ Á_A›Î 14 »ı, ’HÎ
÷ı ⁄‘Î (Ëo‹ıÂfiÌ …ı‹) ¿˘≥ ±ı¿ ωWΛ ’fl ±Î‘ÎÏfl÷ fi◊Ì. ÁO…ı@ÀfiÌ º„WÀ±ı
…\±˘ ÷˘ ⁄‘Î … ±ı¿‹ı¿ ¿fl÷Î …\ÿÎ »ı. ’ÏflHÎ΋ı „@‰{‹Î_ ‰ıflΛÀÌfi_ ’˛‹ÎHÎ
ÁÎw_ ±ı‰_ »ı. Á΋ÎL› iÎÎfifiÌ ¿Á˘ÀÌ ‹ÎÀı ÷ˆ›Îfl ◊≥ Ω‰ ±fiı …\±˘ ¿ı Á‰Î·˘
Á΋ı ÷ıfiÎ ÁΫΠ…‰Î⁄˘ ±ÎM›Îfi˘ “VÀˇÎ≥¿-flıÀ” ¿ıÀ·˘ ⁄ıÁı »ı.

1
±˘√HÎÌÁ‹Ì ÁÿÌ‹Î_ fi‰Ì ¢‘Λı·Ì ±ı¿
‘Î÷ ÿ·˝¤ ˢ‰Îfiı ·Ì‘ı ‹ÒS›‰Îfi √HÎÎ÷Ì
Ë÷Ì. ¡ÎLÁfi˘ Á‹˛ÎÀ ’˘÷ÎfiÎ flÎ…‹Ëı·‹Î_
¤˘…fi Á‹Îfl_¤ flά÷˘ I›Îflı µ‹flΉ˘ ÷◊Î
‹A› ‹Ëı‹Îfi˘fiı ÷ı ‘Î÷‹Î_ ⁄fiı·Î »flÌ-¿Î_ÀÎ
±’Î÷Î, F›Îflı ⁄οÌfiÎ “±˘ÏÕÛ fi flÌ”
‹Ëı‹Îfi˘±ı Á˘fiÎ ¿ı «Î_ÿÌfiÎ »flÌ-¿Î_ÀÎ
‰Î’fl‰Î ’Õ÷Î Ë÷Î. ±Î ‘Î÷fi_ fi΋ Â_ ?á
2
“…√÷ ‹ÎÀı ±ıÀ·Î ⁄‘Î ¿Î›˘˝ ¿fl‰ÎfiÎ »ı
¿ı ÿflı¿fiı ’Òw_ ¿fl‰_ ±ı ±Â@› ‰Î÷ »ı.” ±Î
Ω÷fi˘ Á_ ÿ ı  ˘ ±Î’‰Î ‹ÎÀı › fi Î≥Àı Õ
fiıÂLÁfiÎ/UN fiÎ ‹¿Îfi‹Î_ (fiÌ«ıfiÌ ÷Á‰Ìfl)
ÂÌ Ï‰ÂıÊ÷Î »ı ?á

3
’ÎÏ¿V÷Îfiı 1947-48 ‹Î_
’Ëı · Ì ‰¬÷ ¿ÎU‹Ìfl ’fl
±Îø‹HÎ ¿›* ±ı ’»Ì ±ı‰˘ Á‹›
±ÎT›˘ ¿ı F›Îflı lÌfi√fl ±ıfl’˘ÀÛ
÷ıfiÎ ËÎ◊‹Î_ …‰Î ±ÎÕı ⁄ı ¿·Î¿
’HÎ ⁄Î¿Ì fi Ë÷Î. ¤Îfl÷Ì›
·U¿flÌ À<¿ÕÌ ÁÎ◊ı …÷_ ’Ëı·_
ω‹Îfi I›Î_ ÁËÌÁ·Î‹÷ ·ı„LÕo√
¿flÌ Â¿ı ¿ı ¿ı‹ ’HÎ Á‰Î· Ë÷˘.
±ı¿ …‰Î_‹ÿ˝ ’Λ·Àı (…‹H΢
Œ˘À˘) Ωı ¿ı ’˛◊‹ Õο˘ÀÎ M·ıfifiı
I›Î_ ¬÷flfiο ŒÎ›Ïfl_√ ‰E«ı ’HÎ
Ëı‹¬ı‹ ∂÷Λ*--±fiı lÌfi√fl
⁄«Ì …‰Î ’ÎQ›_. ±Î A›Î÷fi΋ ’Λ·À ¿˘HÎ ?á
4
“±Î ›_hÎ ‹Îfi‰Ω÷ı ¢‘·_
Á˙◊Ì µ’›˘√Ì ›_ h Î »ı . ”
√Î_‘Ì∞±ı ‰Ê˘˝ ’Ëı·Î_ ±Î‰Î
ÂOÿ˘ …ıfiÎ ‹ÎÀı ‰Î’›Î˝ ÷ı
›_hÎ ¿›_ Ë÷_ ?
5
≥LÕ˘fiıÏ›ÎfiÎ Á‹ÎhÎÎfi˘
flÎ…¿< ‹ Îfl 14 ‹Ì ÁÿÌ‹Î_
F›Îflı ÁÎ√fl’˛‰ÎÁı fiÌ¿Y›˘
I›Îflı ±ı¿ ÁΉ ±ΩH›˘ ÀÎ’
÷ıHÎı ÿÌÃ˘. ÀÎ’ ’flfiÎ_ ±‹¿
…fiΉfl˘ ’HÎ ÷ı fi Î ‹ÎÀı
±ΩH›Î_ Ë÷Î_, …ı‹fiı ÷ı ÏÁ_Ë
‘ÎflÌ ⁄ıÃ˘. ÀÎ’fi_ fi΋ ÷ıHÎı ±ı

60 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

… ‘ÎflHÎÎ ‹…⁄ ’ÎÕu_. ±Î ÀÎ’ ˉı ¿›Î
fi΋ı ±˘‚¬Î› »ı ?á
6
¡ıL« flÎΩ ·≥ 14 (ÕÎ⁄_ Ï«hÎ) fiÎ
±flÁ΋Î_ ±ı ÿı  fi _ ‰Î÷ΉflHÎ
±flÎ…¿÷Τ›* Ë÷_. flıVÀ˘flLÀ‹Î_ …‹÷Ì
‰¬÷ı ’HÎ ·˘¿˘ ‰Îÿω‰Îÿı «ÕÌ
ÏËoÁά˘flÌ ¿fl÷Î Ë÷Î, …ıfiı À΂‰Î
flÎΩ±ı ±ı¿ Œfl‹Îfi ⁄ËÎfl ’ÎÕu_. ±Î…
Á‘Ì ’‚Î÷_ ÷ı Œfl‹Îfi ¿›_ ?á
7
±‹ıÏfl¿ÎfiÌ Áfl¿Îflı ·¬ı·Î 72,00,000 ÕÎ"·flfiÎ ±ˆÏ÷ËÎÏÁ¿ «ı¿fi˘

∫À˘fiı ¤Î_√Ì ÷ıfiÎ À<¿ÕÎ flıS‰ı·Î≥fifiÌ ¿’«Ì
÷flÌ¿ı ‰Î’›Î˝ Ë÷Î. ¿≥ º„WÀ±ı ÷ı ∫À˘
‹ÒS›‰Îfi Ë÷Ì ?á
10
±Î"VÀˇıÏ·›ÎfiÎ ⁄ıÏÀo√ Á‹˛ÎÀ Õ˘fi ⁄˛ıÕ‹ıfifiı
(…‹H΢ Œ˘À˘)
¤Îfl÷fi˘ ÷˘
±ı¿ … ⁄˘·fl
(1948 fiÌ
Áη‹Î_)
±ÎµÀ ¿flÌ
Â@›˘ Ë÷˘.
±Î √˘·_ÿÎ…
±ıÀ·ı ¿˘HÎ?á
11
√˘Ïfl·Î ÷◊Î Ï«Q’ÎL{Ì ±ÎÏ¡¿Î‹Î_ ‰Áı
»ı, ÷˘ ¤Îfl÷‹Î_ ◊÷˘ ±ı¿‹ÎhÎ ‰Îfifl (‰Î_ÿfl˘
fiÏË, ’HÎ ‰Îfifl) Ï√⁄fi »ı. Ï√⁄fifiÌ ±ı¿
ÂÎflÌÏfl¿ ωÏÂWÀ÷Î »ı, …ı ⁄ÌΩ ±ı¿ı›
‰Îfifl‹Î_ Ωı‰Î ‹‚÷Ì fi◊Ì. ¿≥ ?á

±ËŸ µ’fl fl…^ ¿flı·˘ Œ˘À˘ …\±˘. ‹Î«˝ 30, 1867 fiÌ ÷Îfl̬fi˘ ±ı
«ı¿ ·¬Ì ±‹ıÏfl¿Î±ı ÂıfiÌ ¬flÌÿÌ ¿flÌ Ë÷Ì ?á
8
…‹HÎÎ Œ˘À˘√˛ÎŒ‹Î_ ⁄÷Ήı·˘ ±fiÎ≥‹ÕÌ fi΋fi˘ ’‰˝÷ ¤Îfl÷fiÎ
¿ıfl‚ flÎF›‹Î_ ±Î‰ı·˘ »ı.
±Î ’‰˝ ÷ fiÌ ¨«Î≥
2,695 ‹ÌÀfl …ıÀ·Ì »ı.
±ıflω¿<·‹fiÎ ËÏfl›Î‚Î
’˛ÿÂ
ı ‹Î_ ±Î‰ı·Î ÷ı ’‰˝÷fiÌ
ÂÌ Ï‰ÂıÊ÷Î »ı ?á

12
ÀıϷω{fifiÌ ±‹¿ «ıfi·˘ ±Î…ı ±Î’HÎı
I›Î_ fl˘…fiÌ Áı¿Ó Õ˘ ΩËıfl¬⁄fl˘ ⁄÷Ήı »ı. ’fl_÷
¤Îfl÷‹Î_ ’˛◊‹‰Îfl ÀÌ. ‰Ì. ’fl fl…^ ◊›ı·Ì
ΩËıfl¬⁄fl ÂıfiÌ Ë÷Ì ?á

9
Ï⁄˛ÏÀ flÎ… ÿflQ›Îfi
·Îˢfl ±fiı ‹·÷Îfi ÂËıfl˘
‰E«ı flı S ‰ı fi Î ’ÎÀÎ
fiά‰Î‹Î_ ±ÎT›Î I›Îflı
≥…fiıfl˘±ı ÁΉ ±ΩHÎ÷Î
ËΩfl˘ …ıÀ·Ì ±ˆÏ÷ËÎÏÁ¿
fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

61

13
Ë˘Ï·‰ÒÕfiÎ ’˛˘ÕuÒÁfl ωϷ›‹ ‰Î≥·flı
1959 ‹Î_ ⁄fiΉı·Ì Á’flËÌÀ ÏŒS‹ “⁄ıfi-

±ˆÏ÷ËÎÏÁ¿ ÏŒS‹‹Î_ @›Îflı› Á_¤‰ı … fiÏË. ±Î «Ì… ¿≥ ?á
14
⁄˛ÎÏ{·fiÎ ¬ıÕ>÷˘fiı 1936 ‹Î_ ⁄˛ÎÏ{Ï·›fi ¿Î"ŒÌfiÌ (fiÌ«ıfi˘ Œ˘À˘)
±ıÀ·Ì ⁄‘Ì ŒÁ· ‹‚Ì ¿ı ÷ıfiı Á_CÎfl‰Î ‹ÎÀı ±ı ÿı‹Î_ ’Òfl÷Î √˘ÿ΋˘
fi Ë÷Î_. „V‰I{fl·ıLÕfiÌ ±ı¿ ¿o’fi̱ı ÷ı Á‹V›ÎfiÎ µ¿ı· ÷flÌ¿ı ±ı¿
øÎ_Ï÷¿ÎflÌ Â˘‘ ¿flÌ. ±Î ¢‘ ¿≥ ?á

Ëfl” ±Î…ı ’HÎ ⁄Ë ΩHÎÌ÷Ì »ı. fl˘‹fi ›√fiÎ
’˛Á√
_ ˘‰Î‚Ì ÷ı ÏŒS‹ Ïfl·Ì{ ◊›Î ⁄Îÿ ’˛Zı ο˘fiı
÷ıfiÎ ±ı¿ ºU›‹Î_ ±ı‰Ì «Ì… Ωı‰Î ‹‚Ì ¿ı …ı

hjffaff[

1
±ı S › Ï ‹Ïfi›‹, …ı fi ˘ ±ÎωW¿Îfl …‹˝ fi
flÁΛHÎÂÎjÎÌ ¡ıÕÏfl¿ ‰Î˜Ë·flı 1827fiÎ ±flÁ΋Î_
¿›Î˝ ’»Ì Ëıfi˛Ì ÿω·ı fi΋fiÎ ¡ıL«ı 1846‹Î_ ‰‘
ÁÎflÌ √HΉkÎÎfi_ ±ıS›Ï‹Ïfi›‹ ⁄fiΉ‰Îfi˘ fiÁ¬˘
¢‘Ì ¿Îœu˘ Ë÷˘.
2
±‹ıÏfl¿ÎfiÎ L›Ò ›Îı¿Û ÂËıfl‹Î_ ±Î‰ı·Î ›fi˘fiÎ
‹¿Îfifi_ ⁄Î_‘¿Î‹ ÁËı… ±‘Òw_ flά‰Î‹Î_ ±ÎT›_ »ı.
3
‰Ê˘˝ ⁄Îÿ ±Î’HÎÎ ±˘ÏflVÁÎ flÎF›fiÎ ‹A›
‹_hÎÌ ⁄fiı·Î Ï⁄F›ıLƒ (⁄Ì…\) ’ÀfiΛ¿.
4
±‹ıÏfl¿ÎfiÌ ÏÁ_√fl ‹ıL›-Œı@«Ïfl_√ ¿o’fi̱ı
⁄fiΉı·_ Á̉HÎ ‹ÎÀıfi_ Àı⁄·ÀÎ"’ V›∫√ ‹ÂÌfi.
5
ÏÁ_√Î’fl, …ıfi_
±Á· fi΋ ÏÁ_Ë’fl
62 á ÁŒÎflÌ á fi‰ıQ⁄fl 2008

Ë÷_. ÏÁ_√Î’flfiÌ ¤ÒÏ‹ ’fl ¤Ò÷¿Î‚‹Î_ ÏÁ_Ë fiÏË, ’HÎ ‰ÎCÎ ‰Á÷Î Ë÷Î, …ı‹fi˘
√˘À΂˘ Á‹ÎhÎÎfiÎ flÎ…¿<‹Îflı ÏÁ_Ë ÷flÌ¿ı ¿›˘˝.
6
…‹‰Î ‹ÎÀı ‰’flÎ÷Ì »flÌfi_ Àıfl‰_ Ëo‹ıÂÎ_ ⁄ß_ ˢ‰_ Ωı≥±ı.
7
flÏ›ÎfiÎ ±·ÎV¿Î ’˛ÎL÷fiÌ (fiÌ«ıfiÌ ÷Á‰Ìfl), …ıfi_ ¿<· ZÎıhÎŒ‚ Ë÷_
17,17,854 «˘flÁ Ï¿·˘‹ÌÀfl. ±Î ωÂ΂ ’˛ÿı flÏ›ÎfiÎ {Îflı ±ı¿flÿÌÃ
Œ@÷ ⁄ı ÁıLÀfi˘ ¤Î‰ı ±‹ıÏfl¿Îfiı ‰ı«Ì fiÎA›˘. ±‹ıÏfl¿ÎfiÎ ⁄‘Î flÎF›˘‹Î_ ÁΈ◊Ì

‰‘ ZÎıhÎŒ‚ ‘flΉ÷Î ±·ÎV¿Î‹Î_ ±Î…ı ±ÎÂflı 6.75 ·Î¬ ·˘¿˘
flËı »ı. ‰V÷ÌfiÌ √Ì«÷Η ÿfl 0.46 «˘flÁ Ï¿·˘‹ÌÀflı 1 T›„@÷.
8
ÿÏZÎHÎ ¤Îfl÷‹Î_ ±Î‰ı·Î ⁄‘Î ’‰˝÷˘‹Î_ ±fiÎ≥‹ÕÌ Á˙◊Ì
¨«˘ ’‰˝÷ »ı. ¿ıfl‚fiÌ ‹·›Î·‹ ¤ÎWÎ΋Î_ ±fiÎ≥‹ÕÌ ÂOÿfi˘
±◊˝ ËÎ◊Ìfi_ ‹V÷¿ ±ı‰˘ ◊Λ »ı.
9
∫À˘ ‹˘ËıÓ-Ωı-ÿÕ˘fiÎ ’˛Î«Ìfi ⁄Î_‘¿Î‹fiÌ Ë÷Ì, …ı‹fiÎ ±‰ÂıÊ˘
… ⁄Î¿Ì flèÎÎ Ë÷Î.
10
·Î·Î ±‹flfiÎ◊

1983‹Î_ ‰ı V À ≥„LÕ{
Á΋ıfiÌ ‰SÕÛ-¿’ ŒÎ≥fi· ‹ı«‹Î_
{‚¿ı·Î ¤Îfl÷fiÎ ±Î"·flεLÕfl
‹˘ÏËLÿfl ±‹flfiÎ◊fiÎ Ï’÷Î
·Î·Î ±‹flfiÎ◊.
11
Ï√⁄fifiÎ (…\±˘, …‹H΢
Œ˘À˘) ËÎ◊ ÷ıfiÎ ’√ ¿fl÷Î_
·Î_⁄Πˢ› »ı.
12

B‰ÎÏ·›fl ÁÏÀoBÁfiÌ.

13
·Î· fl_√fiÌ Œ˘@Á‰ı√fi
‹˘Àfl¿Îfl, …ı ÏŒS‹fiÎ
CÎÎıÕÎ√ÎÕÌ ÿ˘ÕV’‘νfiÎ (µ’flfi_
Ï«hÎ) ±ı¿ ºU›‹Î_ ZÎHΉÎfl
‹ÎÀı fi…flı «Õı »ı.
14
±Î ¢‘ ±ıÀ·ı fiıV¿ÎŒı
±fiı ÷ıfiÌ Â˘‘ ¿flfiÎfl ¿o’fiÌfi_
fi΋ fiıV·ı. ÁÎ÷ı¿ ‰WνfiÎ
±ı¿‘ÎflÎ flÌÁ«˝ ⁄Îÿ ±ıÏ’˛·
1, 1938 fiÎ fl˘… ÷ıHÎı
¿˘ŒÌfiÎ ’ΉÕflfi_ ’Ëı·‰Ëı·_
µI’Îÿfi Âw ¿›* Ë÷_.á

fi‰ıQ⁄fl 2008 á ÁŒÎflÌ á

63

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful