ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ

πολίτευμα. Ειδικά δε για τους βαρβάρους γίνεται με βάση το πολιτιστικό status. Ο Ισοκράτης χρεώνει στο Φίλιππο την ιστορική ευθύνη να προσφέρει στα άλλα γένη,
τα μη ελληνικά, πολιτική ελευθερία και ελληνική επιμέλεια, που σημαίνει ελληνική παιδεία. Διότι, όπως λέει
στον «Πανηγυρικό» §50, ο μεγάλος ρήτορας «το όνομα
Έλλην δεν καθορίζεται από το γένος αλλά τεκμήριο ελληνικότητας είναι η διανοητικότητα». (=Το μεν των Ελλήνων όνομα πεποίηκεν μηκέτι του γένους, αλλά της διανοίας δοκείντεκμήριον είναι»).
στ) «Σέ δέ ώσπερ αφετον γεγενημένον άπασαν τήν Ελλάδα πατρίδα νομίζειν, ώσπερ ό γεννήσας ΰμάς, κινδυνεύειν ΰπέρ αΰτής
ομοίως» (=Κι εσύ, απολυτρωμένος από τις τοπικιστικές
δεσμεύσεις, πρέπει να θεωρείς ως πατρίδα σου όλη την
Ελλάδα και ν' αγωνίζεσαι γι' αυτή, όπως ακριβώς ο πρόγονος σας (Ηρακλής). (Φιλιπ. §127).
ζ) «ΤοΙς μέν Έλλησι εσει πιστός, τοις δε βαρβάροις φοβερός»
(=Πιστός στους Έλληνες, φοβερός στους βαρβάρους).
(Φιλιπ. §80).
η) Κοί πλοϋτον καί δύναμιν κεκτημένον δσην ουδείς των
Ελλήνων» (=Και έχεις αποκτήσει πλούτο και δύναμη όση
κανείς από τους Έλληνες). (Φιλιπ. §8).
Απλώς διερωτώμαι, αυτός το «οϋδεις των Ελλήνων» δεν
το πρόσεξε ουδείς από τους αμφισβητούντες την ελληνικότητα του Φιλίππου και των Μακεδόνων; Αλλά για να
μη νομίζει ο J.B. ότι εργαζόμαστε επιλεκτικά, αναφερόμενοι σε φράσεις του Ισοκράτη που μας βολεύουν, θα
ενισχύσουμε το θεωρητικό οπλοστάσιο του, για να κάνει πιο επιστημονική την ανθελληνική προπαγάνδα του,
με μία φράση του Ισοκράτη, που ελάχιστα έχει προσεχθεί και μπορεί να αποτελέσει βάση σοβαρής συζητήσεως για την ελληνικότητα των Μακεδόνων. Η φράση αυτή βρίσκεται στο λόγο που ήδη έχουμε αναφέρει και λέει: «Μόνος γάρ των Ελλήνων ούχ ομοφύλου γένους αρχειν
οξιώσας». (=Γιατί είσαι ο μόνος από τους Έλληνες που
αξιώθηκες να κυβερνάς αλλόφυλο γένος» § 108.
Το αγνοούσε ο J.B. ή δεν τον συνέφερε το «μόνος των
Ελλήνων»; Πολλοί ερευνητές που πιστεύουν στην ελληνικότητα των Μακεδόνων (π.χ. J. Bury, G. Glotz, Karl
Beloch κ.ά.) εξαιτίας της φράσης αυτής σχημάτισαν την
εσφαλμένη εντύπωση πως οι Έλληνες δεν πίστευαν
στην ελληνικότητα των Μακεδόνων. Ασφαλώς κάποιοι
υπέρμετρα εκλεπτυσμένοι Έλληνες των νοτίων περιοχών, πιθανώς να μην ένοιωθαν την ελληνικότητα των
Μακεδόνων, που δεν είχαν την ίδια πολιτιστική προχώρηση με αυτούς. Αλλ' όμως νοηματικά η φράση στηρίζεται στη λέξη «σμόφυλον». Η λέξη «φύλον» στα αρχαία, κατά τη ρητή μαρτυρία του Ευσταθίου (93,3) «δηλοίφυλήν». Αλλά στους αρχαίους το φυλή δεν πήρε φυλετική σημασία (race) και σε καμμιά περίπτωση δεν εξέφρασε γενικά τους Έλληνες, που αποτελούνταν από
πολλά φύλα («Ελληνικά φύλα»). Αυτό που εξέφραζε
όλους τους Έλληνες ήσαν οι όροι «Το Ελληνικόν» και
«το των Ελλήνων γένος». (Ο όρος «Ελληνισμός» είναι
μεταγενέστερος). Επίσης και η λέξη «έθνος» έχει άλλη
σημασία από αυτή που δίνουμε σήμερα. Π.χ. όταν ο
Ηρόδοτος λέγει <Έλληνικόν έθνος» εννοεί τους Δωριείς. Ομοίως, κι όταν λέει «Μακεδνόν έθνος». Αρα, στη
συγκεκριμένη περίπτωση η φράση του Ισοκράτη μπορεί να ερμηνευθεί έτσι: ο Φίλιππος εξουσίαζε γένος που

δεν ανήκε στο ίδιο φύλο με αυτόν. Προφανώς ο Ισοκράτης πίστευε ότι από άλλο ελληνικό φύλο προέρχονταν 01 Μακεδόνες και από άλλο η δυναστεία του Φιλίππου. Το «ομόφυλον» δεν ταυτίζεται σημασιολογικά
προς το «όμαιμον», «ομόγλωσσον» και «ομόθρησκον»,
που είναι τα τρία από τα τέσσερα βασικά στοιχεία που
διαφοροποιούν τους Έλληνες και τους βαρβάρους. Αλλιώς αδυνατούμε να εννοήσουμε τη φράση που απαντά στον ίδιο λόγο: «Όστις γαρ έθνη τοσαύτα τυγχάνεις
κατεστραμμένος, όσας ουδείς πώποτε των άλλων Ελλήνων πόλεις είχε...» (=Διότι συ έχεις υποτάξει τόσα
έθνη, όσες κανείς μέχρι τώρα από τους άλλους Έλληνες δεν κυρίευσε πόλεις). Πιστεύω, λοιπόν, ότι πάσα
αμφισβήτηση αίρεται, εάν εννοηθεί δίπλα στο «ούχ ομοφύλου» μία δοτική «αΰτώ». Που σημαίνει μη ομόφυλον
γένος προς αυτόν, ο οποίος καταγόταν από άλλο ελληνικό φύλο. (Το «φύλο» εδώ συμπίπτει σημασιολογικά με
το γαλλικό tribù και το αγγλικό tribe).
Όμως σε ποιο φύλο κατέτασσε ο Ισοκράτης τους Μακεδόνες; Αν μελετηθεί προσεκτικά ο «Προς Φίλιππον», ο
αναγνώστης θα διαπιστώσει ότι ο Ισοκράτης προπαγανδίζει την πανελλήνια ένωση. Πώς θα έβγαζε έξω τους
Μακεδόνες; Και τον μεν Φίλιππο συνδέει μέσω Ηρακλή
με το Άργος', τη Θήβα, τη Σπάρτη, την Αθήνα, ενώ τους
Μακεδόνες συνδέει με τους Θεσσαλούς και τους Μάγνητες. Γράφει σχετικά στο §19-23: «Ού Θετταλούς μέν
ιούς πρότερον έπάρχοντας Μακεδονίας ούτως οικείως πρός
αύτόνδιακεΐσθαι πεποίηκεν...». (=Και τους Θεσσαλούς, που
παλιότερα διοικούσαν τη Μακεδονία τούς έκανε τόσο
πολύ ευνοϊκά να διάκεινται προς
αυτόν). Λίγο πιο κάτω αναφέρεΤο όνομα Έλλην δεν
ται στους Μάγνητες και τους Περραιβούς.
καθορίζεται από το
Η π α ρ ά δ ο σ η περί συγγενείας
γένος αλλά τεκμήριο ελληνικόΘεσσαλών και Μακεδόνων είναι
τητας είναι η διανοητικότητα».
πολύ παλαιά. Ανάγεται στον
(=Το μεν των Ελλήνων όνομα πεΗσίοδο, τον δεύτερο, μετά τον
ποίηκεν μηκέτι του γένους, αλλά
Όμηρο, επικό ποιητή της αρχαιτης διανοίας δοκείν
ότητας. Αυτός αναφερόμενος
τεκμήριον είναι»)
στην Πανδώρα γράφει στη «Θεογονία» 2,5 τα ακόλουθα:
«Ή δ' ύποκυσαμένη Διι γείνατο τερπικεραύνω, υΙέ δύο, Μάγνητα, Μοκηδόνο θ' Ιππιοχάρμην, οΐ
περί Πιεριην και Ό λ υ μ π ο ν δώματ' εναιον» (=Κι εκείνη, η
Πανδώρα, αφού έμεινε έγκυος από τον τερπικέραυνο
Δία, του γέννησε δύο γιους, τον Μάγνητα και τον Μακεδόνα, τον πολεμόχαρο αρματηλάτη. Κι αυτοί στην Πιερία
και στον Ολυμπο είχαν τα παλάτια τους).
Σύμφωνα με την, κατά κάποιο τρόπο, «ιερά βίβλο» του
Ησίοδου, ο Μάγνης και ο Μακεδών ήσαν αδέλφια, γενάρχες των δύο αδελφών λαών, Μακεδόνων και Μαγνήτων, 01 οποίοι κάποτε διαχωρίσθηκαν και οι δεύτεροι
εγκαταστάθηκαν στην περιοχή Πηλίου. Τη μυθολογική
συγγένεια ενισχύει και η γλωσσολογική. Οι λέξεις Μακεδόνες και Μάγνητες σχηματίζονται από τη ρίζα μακ(μήκος, μάκρος κ.λπ.). Γενικά πολλές παραδόσεις συνδέουν τους Μακεδόνες με γενάρχες άλλων ελληνικών
φύλων. Για παράδειγμα, σ' ένα απόσπασμα του Ελλανίκου (ιστορικός του 5ου π.Χ. αι.) ο Μακεδνός ήταν γιος
του Λυκάονα, γενάρχη των Αρκάδων κι εγγονός του Πελασγού. Ο Λυκάων είχε αποκτήσει πενήντα γιους, που

Γίί'

99_

30 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1997 Οικονομικός

37

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful