Fałszerze jedzenia

Na rynku spożywczym zapanowała wolnoamerykanka. Zwycięża ten, kto wyprodukuje taniej, a jego wyroby będą “zjadliwe . !dzież te czasy, gdy cec"y rze#nik$w konkurowały ze sobą jako%cią wyrob$w& 'zi% lepszy jest ten, kto sprzeda najwięcej. (o to jest par$wka& )aki jest jej skład& Na te pytania żaden specjalista od żywienia nie odpowie. * + par$wce może by, mięso, ale nie jest to konieczne * twierdzi jeden z pracownik$w -nspekcji .andlowej. * /iedy sprawdzamy towar, interesuje nas tylko, jaki skład podał producent. )e%li po zbadaniu pr$bki jej skład zgadza się z zadeklarowanym, wszystko jest w porządku. 0ar$wką może by, na przykład kilka zmielonyc" składnik$w, niekoniecznie poc"odzenia zwierzęcego. 1ożna tam doda, nawet papier toaletowy, byleby cało%, nie była szkodliwa dla zdrowia. 0oza tym każdy ma prawo nazwa, sw$j wyr$b, jak mu się podoba. 2kurat ten producent postanowił nazwa, to co% par$wką.

Trucie po polsku
/ontrole stwierdziły, że to, co sprzedaje się u nas jako c"leb i bułkę, jest w większo%ci produktami c"lebopodobnymi i bułkopodobnymi. Niekt$rzy producenci do c"leba dodają startą bułkę, czasem gips i kreatynę otrzymywaną z ludzkic" włos$w, kupowanyc" w zakładac" 3ryzjerskic". + maju tego roku -nspekcja .andlowa opublikowała raport z kontroli kilku dużyc" sieci sklep$w. 4prawdzono 5iedronkę, sie, ("ampion, 6lea, 7eader 0rice, 7idl, 8eal, 9esco i 2.:7'. -nspektorzy stwierdzili, że jako%, ;< proc. badanyc" towar$w była znacznie niższa od deklarowanej. Najgorzej wypadły produkty mleczne. )edna trzecia z nic" nie spełniała norm wypisanyc" na opakowaniu. 0rzetwory owocowe i warzywne miały wady w ;=,> proc., konserwy rybne w ;<,?, a przetwory mięsne niemal w ;< proc. -nspekcja wykryła r$wnież, że przetwory mięsne mają “niewła%ciwe cec"y organoleptyczne @po prostu %mierdzą * red.AB w wędzonkac" stwierdziła “występowanie skupisk galarety, wyciek soku, konsystencję mało kruc"ą i gumowatą, smak kwaskowy, zapac" lekko nieczysty . Z kolei konserwy rybne mają “zapac" lekko gorzkawy, lekko metaliczny smak i są mdłe . Na domiar złego także żywno%, okre%lana mianem ekologicznej często bywa 3ałszowana podobnymi metodami. 0odczas przeprowadzonej w ;CC< roku w ;DD plac$wkac" "andlującyc" ekologiczną żywno%cią kontroli -nspekcji .andlowej wykryto wiele uc"ybieE. ?= proc. wędlin zawierało niedozwolone konserwanty. 5adania laboratoryjne zakwestionowały jako%, <F proc. mleka i przetwor$w mlecznyc" oraz <D proc. mięsa i przetwor$w mięsnyc".

1

Z badaE analizowanyc" przez +alentynę 8akiel*(zarnecką, eksperta ds. żywno%ci z 047, wynika, że prawie co czwarta woda mineralna czy #r$dlana @na rynku jest jej około ?CC rodzaj$wA to po prostu zwyczajna kran$wka. * Niewielu producent$w jest uczciwyc". :dkąd kilka lat temu obniżono normę okre%lającą poziom składnik$w mineralnyc" zawartyc" w D litrze z DCCC do ;CC mg, praktycznie każdy, kto miał studnię, m$gł rozpoczą, produkcję wody * twierdzi 8akiel*(zarnecka. 0rawdziwy dramat zaczął się po wprowadzeniu w ;CCD roku ustawy zezwalającej, by na naklejkac" drukowano "asła na temat leczniczego oddziaływania danego produktu. +ypisywano więcG antystresowa, odc"udzająca itd., co nie miało żadnego konkretnego uzasadnienia. 2le taka oszukaEcza reklama skutecznie wabiła konsument$w. Na szczę%cie wciąż jeste%my krajem dziewiczym pod względem “ulepszania żywno%ci. * 0olskie płody rolne mają lepszą warto%, biologiczną niż produkty intensywnego rolnictwa zac"odniego dzięki temu, że u nas zużywa się trzy razy mniej nawoz$w mineralnyc" i dziesię, razy mniej %rodk$w oc"rony ro%lin * in3ormuje dr Hrszula 4ołtysiak z 4!!+. )akkolwiek w ciągu ostatnic" DC lat zużycie nawoz$w mineralnyc" w 0olsce wzrosło o niemal D? proc., wciąż jest o wiele mniejsze niż w H6, nie m$wiąc już o )aponii @niemal dwukrotnie większe niż w H6A. +iele ubogic" obszar$w w 0olsce nigdy nie nawożono, a rosnącyc" na nic" upraw nie opryskiwano. 1ieli%my więc szczę%cie w nieszczę%ciu, polskie rolnictwo miało bowiem do niedawna c"arakter ekstensywny, a produkty małyc" gospodarstw rodzinnyc" są ekologiczne w najlepszym znaczeniu tego słowa.

Zielone światło z Unii
)ednak po naszym wej%ciu do H6 przestały obowiązywa, branżowe normy żywieniowe z lat FC. Z dzisiejszej perspektywy trzeba przyzna,, że nie były one najgorsze. :kre%lały skład wyrobu, jego ciężar, kolor czy smak. Nie było * jak dzisiaj * pełnej dowolno%ci w tec"nologii produkcji i nazewnictwie. )eszcze ;< kwietnia DIIJ roku uc"walono w 0olsce ustawę bezwzględnie zakazującą powrotu mięsa i przetwor$w mięsnyc" z p$łek sklepowyc" do producenta. 0o wej%ciu 0olski do H6 przestała ona jednak obowiązywa,, otwierając pole do “od%wieżania wyrob$w. 9akże zakres dopuszczalnej c"emizacji żywno%ci znacznie się zwiększył. * 0o wej%ciu 0olski do Hnii 6uropejskiej liczba dopuszczonyc" do użycia w przemy%le spożywczym substancji dodatkowyc" wzrosła ponaddwukrotnie * ocenia dr 4ołtysiak.

Czary-mary, czyli wielkie psucie
'o niedawna ze stu kilogram$w mięsa odpowiedniej jako%ci wolno było wyprodukowa, ?; kg kabanos$w czy F= kg szynki. “+ydajno%, tyc" wyrob$w wynosiła odpowiednio ?; proc. i F= proc. 'zisiaj z tej samej ilo%ci mięsa produkuje się ;CC i więcej kilogram$w “szlac"etnyc" wędlin. 'o mięsa wstrzykuje się wodę z azotanami i azotynami, substancje wiążące wodę, 3os3orany dodające wędlinie kruc"o%ci, ulepszacze. * Z kilograma mięsa można spokojnie zrobi, D,? kg szynki. 0roducent zgodnie z przepisami umieszcza na towarze in3ormację, że szynka jest napompowana wodą. 5rzmi onaG “produkt wysoko wydajny * m$wi 8akiel*(zarnecka. Nie inaczej jest z wyrobami drobiowymi, kt$re mają niewiele wsp$lnego z drobiem. 4ą produkowane z 1:1, czyli mięsa drobiowego odkostnionego. )est to mieszanina zmielonyc"
2

ko%ci, c"rząstek, szpiku kostnego, %cięgien. 'o DII? roku używanie tego specy3iku było zabronione. 9eraz już nie jest. 'odanie 1:1*u znacznie obniża koszty produkcji. Najczę%ciej wykorzystuje się go w par$wkac", kaszankac" i pasztetowyc". Hnijne normy dotyczące rtęci odnoszą się wyłącznie do ryb. )eszcze bardziej tolerancyjne jest obecnie prawo dotyczące kadmu * metalu wysoce rakotw$rczego. 0o D maja ;CC< roku do 0olski można sprowadza, żywno%, o podwyższonej jego zawarto%ci. +edług 7idii 7orek z 4!!+, zgodnie z ustawodawstwem H6 do żywno%ci może by, dodawanyc" ?CC c"emicznyc" substancji dodatkowyc". + procesie tec"nologicznym można wykorzystywa, ic" tysiące. 'latego dzi%, jak nigdy wcze%niej, producenci żywno%ci dbają o urodę swoic" wyrob$w. 0iękne r$żowe łososie zawdzięczają swoją barwę dodatkowi beta* karotenu. Napojom gazowanym kolor nadają barwniki, kt$ryc" nazwy zaczynają się od litery “6 . Niedawno gło%no było o dodawaniu do papryki niebezpiecznego barwnika o nazwie sudan, a dodatki zabarwiające słodycze na kolor czarny i granatowy wciąż budzą spory w%r$d żywieniowc$w.

Psychotechnologia i pieniądze
!ł$wnym motorem rozwoju przemysłowyc" metod produkcji żywno%ci są płynące stąd miliardowe zyski. 0"ill 2ngell, dyrektor ds. komunikacji korporacyjnej koncernu 1onsanto, powiedział “New Kork 9imesowi G “/oncern 1onsanto nie powinien by, zmuszany do łaskawego udzielania gwarancji bezpieczeEstwa dla żywno%ci opartej na biotec"nologii. Naszym interesem jest sprzedawa, jej tak dużo, jak tylko się da. 2 zapewnianie jej bezpieczeEstwa to zajęcie dla Hrzędu ds. Lywno%ci i 7ek$w . 0ecunia non olet. 2merykaEski koncern 4mit"3ield został w H42 ukarany najwyższą w "istorii grzywną za wielokrotne naruszanie 2ktu (zysto%ci +$d. 0rzed paroma laty 4mit"3ield rozpoczął działalno%, także w 0olsce. )ego własno%cią jest m.in. 3irma (onstar 42 w 4tarac"owicac", kt$ra wsławiła się niedawno wykrytym przez dziennikarzy procederem “od%wieżania zepsutej żywno%ci. 1imo to koncern ma się w naszym kraju całkiem dobrze. 9akże 3irmy reklamowe oraz marketingowe mogą się przy okazji nie#le pożywi,. (odziennie jeste%my bombardowani absurdalną propagandą. +ynika z niej, że najlepszym pożywieniem dla dzieci i ic" rodzic$w są czekoladowe batony, pragnienie za% najlepiej gaszą słodkie napoje albo piwo. 2 jakże, pamięta się r$wnież o zdrowiu obywateliM :d lat wmawia się nam, że masło ro%linne, zawierające tłuszcze nienasycone, jest zdrowsze od tradycyjnego, w kt$rego skład wc"odzą zwierzęce tłuszcze nasycone. 2le aby olejowi ro%linnemu nada, konsystencję ma%lanego żelu, należy doda, szereg substancji zagęszczającyc", kt$re zdrowotno%, masła ro%linnego czy margaryny stawiają pod znakiem zapytaniaM Zresztą, czy kt$rakolwiek agencja reklamowa bada jako%, reklamowanego produktu, zanim zacznie nam wmawia,, że bez niego nie możemy ży,& +yra3inowanymi metodami uzależniania klient$w od towaru posługuje się r$wnież sam przemysł. Niedawno tec"nologowie żywno%ci odkryli, że istnieje piąty smak, występujący obok smaku słonego, słodkiego, gorzkiego i kwa%nego. 9o umami. Znany od dawna 2zjatom. 4ubstancje wywołujące jego wrażenie występują m.in. w niekt$ryc" azjatyckic" grzybac". 4prawiają, że potrawa bardzo zyskuje na smaku. Nie umiemy powiedzie,, dlaczego tak jest, bo nie potra3imy tego e3ektu smakowego opisa, w kategoriac" znanyc" nam smak$w. ("ętnie jednak sięgamy po “umamione produkty. 0roblem w tym, że opracowano już
3

c"emiczny odpowiednik naturalnego umami, czyli glutaminian sodu. )ego oddziaływanie na organizm człowieka jest nie do koEca rozpoznaneB wiadomo jednak, że substancja ta w dużyc" ilo%ciac" jest szkodliwa dla zdrowia. 0roducenci wiedzą jednak, że stosując tę substancję, mogą konsumenta przywiąza, do każdego %wiEstwa. Hmami wszystkic" nas omami. :drębną sprawą jest "odowla. 9ajemnicą poliszynela jest dodawanie do paszy i karmy dla ptactwa "ormon$w wzrostu i antybiotyk$w, kt$re podaje się pro3ilaktycznie w celu zapobieżenia dziesiątkującym stada in3ekcjom. 2plikowanie antybiotyk$w zdrowym zwierzętom jest w 0olsce prawnie zabronione. 2le jak inspektorzy służb kontrolnyc" mają dowie%, producentowi, że obecno%, antybiotyk$w w mięsie nie wynika z niedawnego leczenia in3ekcji& Zresztą, nawet gdyby producenci działali w zgodzie z prawem, zezwala ono na stosowanie sztucznyc" witamin i ulepszaczy paszy. 2 ta jest z reguły mieszaniną nasyconyc" c"emią ro%lin przemysłowyc" i odpad$w zwierzęcyc" @zwierząt, kt$re były "odowane tą samą metodąA.

leko !ez krowy
Na każdym kroku jeste%my zręcznie wprowadzani w błąd przez producent$w żywno%ci. 4ery, kt$re powinny by, wytwarzane z mleka, są podrabiane z użyciem olej$w ro%linnyc". 1leko i ke3ir często produkowane są z proszku. -dziemy tu tropem wielkic" koncern$w zac"odnic", kt$re budują 3abryki przetwor$w mlecznyc" w takic" rejonac" %wiata o taniej sile roboczej * np. w 1aroku * gdzie w promieniu kilkuset kilometr$w nie ma ani jednej krowy. 2 wszystko to dzieje się w majestacie prawa polskiego i unijnego. (ała żywno%, produkowana metodą przemysłową przesycona jest c"emią. 9akże ta, kt$rą postrzegamy jako wolną od niezdrowyc" składnik$w. 0rzykładem tego mogą by, produkty oznaczone jako “lig"t . + 0olsce nie istnieje prawna de3inicja tego terminu. 'latego każdy producent może go używa,, jak c"ce. (i, kt$rzy rezygnują z zastosowania cukru w produktac" “lig"t , dodają c"emikalia imitujące smak cukru. 4ą one często bez por$wnania gro#niejsze dla zdrowia niż zwykła sac"aroza. )ak c"o,by aspartam, dopuszczony do użycia tylko w niewielkic" dawkac". (o się jednak dzieje, gdy te niewielkie dawki są zjadane systematycznie& (o z tymi konsumentami, kt$rzy opijają się gazowanymi napojami “lig"t nie tylko w upalne dni& Zresztą bardzo często zawierające słodziki wyroby “lig"t wcale nie są wolne od cukru. 0roducenci obniżają jedynie jego zawarto%, w stosunku do produkt$w “pełnocukrowyc" .

"ru#yny kontroler$w
1amy wiele r$żnyc" inspekcji badającyc" żywno%,. - wszystkie niewydolne. Nie ma między nimi dobrego przepływu in3ormacji, ponadto podlegają trzem r$żnym resortom * rolnictwa, zdrowia i Hrzędowi :c"rony /onkurencji i /onsument$w. 6ksperci od zdrowej żywno%ci są zgodni, że ostatnio kontrole są zbyt wyrywkowe.

4

'r Zbigniew .ałat, epidemiolog @w trzec" kolejnyc" rządac" gł$wny inspektor sanitarnyA, m$wi wprost, że ludzi zajmującyc" się kontrolowaniem żywno%ci producenci korumpują tak samo, jak koncerny 3armaceutyczne lekarzy. * +iem o licznyc" przypadkac", gdy w trakcie kontroli producenci zmieniali deklarację na temat składu produktu * dodaje wieloletni pracownik -nspekcji )ako%ci .andlowej 2rtykuł$w 8olno*4pożywczyc" z południowej 0olski. 'obrze zna %rodowisko pracownik$w inspekcji. * Zatrudnione są tam dwie grupy ludziG staruszkowie tuż przed emeryturą i młodzież tuż po studiac". 2ni jednym, ani drugim nie opłaca się wyc"yla,. /ażdy przecież wie, że koncerny nie przepuszczą. 1łodzi nabierają do%wiadczenia i odc"odzą do innej, lepiej płatnej pracy, a starzy w spokoju doczekują emerytury. 0onadto kary są %mieszne * od ?CC do DCCC zł.

%lątwa &'(
* +szystkie %rodki dodawane do żywno%ci, a posiadające odpowiednie certy3ikaty, mogą by, używane. 2le nikt nie badał, jakie skutki dla organizmu człowieka mogą mie, przer$żne mikstury i połączenia kilkunastu składnik$w naraz. Z pewno%cią nie jest to nic zdrowego * m$wi 8akiel*(zarnecka. +aldemar 4tarosta, specjalista ds. żywno%ci z 4amoobrony, twierdzi, że poli3os3orany są masowo wykorzystywane gł$wnie przy produkcji par$wek. * 9e związki bardzo #le wpływają na ko%ci. 4ą szczeg$lnie niebezpieczne dla małyc" dzieci * m$wi. Naukowcy są zwykle bardziej wstrzemię#liwi. Leby wiedzie, co% na pewno * podkre%lają * trzeba by przeprowadza, przez kilkadziesiąt lat kliniczne eksperymenty na ludziac". Na razie więc zalecają nie ulega, panice. Hspokajające komunikaty nie od dzisiaj docierają także do opinii publicznej w krajac" H6 i w 4tanac" Zjednoczonyc". 1ączka mięsno*kostna, kt$ra stała się no%nikiem 546, r$wnież była przez całe lata uważana za bezpieczną. (zy rzeczywi%cie konserwanty i ulepszacze, pestycydy i "erbicydy dopuszczone do użycia w przemy%le przetw$rczym i rolnictwie są bezpieczne& +%r$d samyc" naukowc$w trwają spory, na ile bezpieczne są c"emikalia prawnie dopuszczone do spożycia w %ci%le okre%lonyc" dawkac". * /onserwantami są obce substancje wprowadzone do produkt$w. Najczę%ciej mają zapobiega, rozwojowi bakterii, a więc * nazwijmy rzecz po imieniu * są to trucizny. 5y, może ic" dawki są zawsze przestrzegane, ale nie mamy pewno%ci, czy nie nastąpi raptowna zmiana ic" wła%ciwo%ci, na przykład pod wpływem czynnik$w zewnętrznyc" * stwierdził publicznie pro3. 4tanisław Zaręba z 2kademii 1edycznej w 7ublinie. “0oważne znaczenie w patologii człowieka ma też duży wolumen powstającego w "odowlac" przemysłowyc" aerozolu mikrobiologicznego, amoniaku i odor$w. 63ekty skażenia gnojowicą powierzc"niowyc" i podziemnyc" zbiornik$w wodnyc" są z natury rzeczy odległe i mało dostrzegalne przez odbiorc$w wody * pisze dr .ałat. + styczniu ;CC< roku 2merykaEskie 4towarzyszenie Zdrowia 0ublicznego wezwało władze do wprowadzenia moratorium na nowe lokalizacje przemysłowyc" 3erm trzody c"lewnej oraz wsparcia szeroko zakrojonyc" badaE nad wpływem na zdrowie ludzkie skażeE wody i powietrza, wywołanyc" c"emizacją proces$w produkcyjnyc". + H42 tego rodzaju kosztowne badania prowadzone są już od lat =C., a mimo to pozarządowe organizacje monitorujące stan zdrowia społeczeEstwa ponaglają rząd do znacznie bardziej stanowczyc" działaE.

5

+ 0olsce na takie badania nie ma pieniędzy. 0owinny się jednak znale#,, bo corocznie odnotowuje się ponad ; tys. zatru, pokarmowyc" substancjami niestosowanymi w 3armakoterapii. (o drugie rodzące się obecnie niemowlę cierpi na alergię * jedną z najbardziej rozpowszec"nionyc" dolegliwo%ci wywołanyc" c"emicznym skażeniem %rodowiska. 8o%nie liczba c"or$b nowotworowyc", o kt$ryc" przyzwyczaili%my się m$wi, “cywilizacyjne . 2le co to tak naprawdę znaczy& !dzie jest ic" pierwotne #r$dło& 2utor rozprawy "abilitacyjnej obronionej na jednej z wyższyc" szk$ł rolniczyc" por$wnał liczbę utylizowanyc" padłyc" zwierząt "odowlanyc" w latac" FC. i IC. :kazało się, że w ciągu dekady ic" liczba zmniejszyła się dziesięciokrotnie. Nie c"cemy 3ormułowa, podejrzeE o znamionac" teorii spiskowej. 2le * jak sugerował rozm$wca, kt$ry podsunął nam ten trop * czy przypadkiem padliny, kt$ra się gdzie% zawieruszyła, nie zjedli nabywcy najtaEszyc" wędlin albo karmione podejrzaną paszą zwierzęta z wielkic" "odowli&

)ak si* !roni+
/lienci powinni dokładnie sprawdza, na etykietac", co kupują. +ybiera, produkty o naturalnej barwie, pieczywo bez przedłużonego okresu ważno%ci, żywno%, jak najmniej przetworzoną. Zimą i wiosną warto kupowa, mrożonki, w kt$ryc" rzadko tra3iają się substancje dodatkowe. Należy zapomnie, o par$wkac" po > zł za kilogram, wspaniale wyglądającyc" owocac", zrozumie,, że wyroby czekoladowe pięknie błyszczą dlatego, że są pokryte specjalnymi substancjami nabłyszczającymi. (zyli c"emikaliami. +arto też pamięta,, że tradycyjne potrawy narodowe mają tę przewagę nad kulinarnymi nowinkami, że ic" bezpieczeEstwo zostało przetestowane przez poprzednie pokolenia żyjące na danym terytorium. 0od adresem ustawodawc$w należy skierowa, postulat przywr$cenia norm branżowyc", co pozwoli c"roni, jako%, polskic" produkt$w i ic" pozycję na rynkac" eksportowyc". H6 nie zabrania zresztą wprowadzania norm krajowyc". Natomiast bezkompromisowym obroEcom żywno%ci przemysłowej polecamy wynalazek opisany w zeszłym roku przez “New 4cientist . 2merykaEscy specjali%ci ds. żywienia opracowali dla armii amerykaEskiej specjalny 3iltr. 0ozwala on żołnierską rację żywno%ciową, kt$rą przed spożyciem miesza się z wodą, miesza, z moczem. Zau3anie do żywno%ci z 3ast 3ood$w oraz wsp$łczesnej nauki każe się liczy, z tym, że "amburger przyrządzony z moczem nie ustępuje smakiem "amburgerowi z wodą. 4macznegoM Źródło: “Ozon” 03.11.2005

6