You are on page 1of 10

GK TANRI NANCINDAN GNMZE KADAR EFSUNLAMA "TU-TU-TU"LAMA UYGULAMALARI

Yaar Kalafat
Eski Trk inanlarnn, Dou ve Gneydou Anadolu'da izlerini ararken, Gktanr inan sistemine ait olduunu syleyebileceim baz dini ratiklerde, e!sunlamann ti ik bir uy"ulamas ile kar#la#tm$ Gk Tanr %nanc ile il"ili al#mamz kita olarak yaynlandktan sonra &'( )ocam *ro!$Dr$+ldrm'n ynetiminde devam eden incelemelerim, bu e!sun trnn, ,ayatn mu,teli! dnemlerinde rastlanabileceini ortaya koydu$ -u tebliimde zerinde durduum bu dei#ik e!sun trn tart#acam$ -iz, eski Trk inanlarn incelediimiz sistematikte, Tanr ile ki#iolu arasnda, yardmc iyelerin yansra, koruyucu ve kara iyeleri belirledik$ .oruyucu iyeler arasnda /may, Ana 0aykl, Ak Ana'y, kara iyeler arasnda da, Erlik ve Alkarsn tes it ettik$ Ayrca Gkle il"ili iyelerde &Gk, Gne#, Ay, +ldzlar(, +er ile il"ili iyelerde de &Da iyesi, .aya1Ta# iyesi, +er iyesi, su iyesi, Aa12rman iyesi('ni, Ev3 2cak ve Al iyelerini ki#iolu'nun kendisini ve Ata iye1 sini tasni!imizde zikrettik$ .am'n ise, 4aman olmay , ki#iolu ile Tanr arasnda ileti#imi salayan bir vasta olduunu savunduk$ -u tebliimizde, eski Trk inanc olan, Gk Tanr inancndan "nmze kadar "elen e!sunlarn3 doum, ad verme, evlenme, adak, sac, bereket trenleri, lm "ibi ,ayatn dei#ik sa!,a1 larndan ya tmz tes itleri ta,lil edeceiz$ -unu ya arken, e!sun1 lamalarda &5( sk rastlanan bir kotu al sadece 6tu1tu1tu6 zerinde duracaz$ &57( +a#ar .A8A9AT, Dou Anadolu'da Eski, Trk inanlarnn izleri, Ankara, '::7 &5'( Gk Tanr inanc itibariyle e!sun konusunda3 &%smet ;ET%<, 62rtaasya Trk .ltrnde E!sun ve E!sun Trenleri6 0illi 9olklor =ay> '2$s,$ 5?@$ sy$'', s,$5@1A5( inceleme metnine baklabilir$

-271 -

E!sunlarda ana tema, bize "re iyelerdir$ E!sunlayarak, kara iye1 ler mekBn tuttuklar veya musallat olduklar ki#i ve yerlerden uzak1 la#trlrlar$ -ylece, bu yer tekin olur ve o ki#i ve ma,al ra1 ,atszlktan kurtulur$ Ak iyelerin arlmas, mekBnn ak iyelerin korumas altna "irmesi, demektir$ -ylece istenilen, beklenilen salk ortam domu# olacaktr$ Ak iyeyi, ki#iolu da ar yardm isteyebilir$ .ara iyeyi de kovabilir$ Ancak kam bu i#lemde da,a messirdir$ Tanr ile srekli mnasebette bulunma stnlne sa,i olan kam3 iyelere ,kmetmede da,a yeteneklidir$ <i,ai karar veren yani, ya lan dinC ratikleri katnda "eerli klan ve kabul eden, Ten"ri'dir$ Ak iyeler aracl ile iyiliklerin istenilmesi, yardm tale edilmesi, Ten"riye yneliktir$ .ara iyelerden korunmak iin ya lan dua ve yakarmalarda3 .i#ioluna yardm eden, yce yaratc olan, -ayat, 2an ve -ir Ten"ri'yedir$ Ten"ri, ba#layc ve mka!atlandrc olduu kadar, cezalandrc vas!yla da Trk ,ayatnda "rlr$ &A(

METN:
)ayatn e#itli sa!,alar deyince, ocukluk dneminden ba#lamann uy"un olacan d#nyorum$ =aklanba oynayan ocuklardan ebe3 ka al olan "zlerini amadan ve bakaca dnyaya yzn dnmeden evvel, ilkin, sa tara!na dner ve de!a &tu1tu1tu( der$ =onra, sol tara!na dner ve &tu1tu1tu( der$ Da,a sonra 6nmdeki, arkamdaki, samdaki, solumdaki 6sobe6 der$ -ir nevi 6etra!ma ,aber veriyorum$ =izi "rmemden saknn, saklann, "zlerimi a sizi "rmeden evvel size duyuruyorum6 demektir$ ;ocuk oyununa dn#erek ratikle#en bu uy"ulamann altnda, eski bir inancn izleri aranamazd$ Drt yn moti!i acaba ocuk oyunlarna m yansd$

&A( +a#ar .A8A9AT, Dou Anadolu'da $$$ s,$ 'D1': Trklerde Gk Tanr inanc bkz$ &*ro!$Dr$)ikmet TA<+/, %slamlktan Ence Trklerde Tek Tanr %nanc, %stanbul, ':DF3 =ait -A4EG, Gk Tann'nn s!atlarnda EsmB1)snB Asndan -ak#, %stanbul, '::'( 1 5 @51

=arkam#, %dr ve .azman'da da,a ziyade Azeri ocuklar arasnda ellerde kan siil'den kurtulmann yollarndan birisi de, kurbaa "rnce, 6tu siilim sana6 veya 6tu1tu1tu siilim sana diye barmakt$ ;ocuk inancmza "re kurbaann srtndaki kabarcklar da siildii, byle ya makla siili kurbaaya vereceimize inandk$ A$-$Al tekin'in, Elaz'n An ilesinin Ak nar 0a,allesinden tes it ettii bir e!saneye "re3 )oca"iller'den 0e,met Aa, 0edre1 sede ba#arl olamayan bir rencidir$ =rekli, azar i#itmektedir$ Alla,'a 6+a bana !ikir ver, ya da canm al6 diye yakarr$ -ir "n, ulu bir me#e aacnn altnda uyurken, bir rya "rr$ Ak sakall bir i,1 tiyar onun azna de!a 6tu1tu1tu6 ya ar ve o andan itibaren 0e,1 met'in zi,ni alr &H( /lu ki#i, Gk Tanr inancndaki .am m, yoksa islamiyetteki, ermi# kimse midirI -elki de ,er ikisidir$ 4uras mu,akkak ki, ryadaki ulu ki#i )oca"iller'in 0e,met'e, ak iyeleri "ndererek zi,ni1 nin almasn salam#tr$ Jeya, oradan kara iyeleri kovmu#tur$ ;e#itli vesilelerle, tekrarlanan 6tu1tu1tu6lama mu,akkak ve ,er de!asnda de!a tekrarlanmayabilir de$ -azen, 6tu1tu6 #eklinde de olabilir$ .ars'da erkek ocuklarn kzlara la! atarken 6tu1tu, tu1tu bis1 milla,, benim olursun in#alla,6 dediklerini ,atrlyorum$ Erbil'de, .rman ve Trkmenler, aya basmayan ocuu, #i!a bulmas iin cuma "n, cuma namazndan nce cami'nin nne "trrler$ ;ocuun annesi, ocuun iki ayann ba# arman biri1 birine balar$ Kami'den kacak ilk ki#iye ocuu "trr$ 2 ki#i, 6tu1tu1tu -ismilla,6 deyi ocuun bal armaklarnn i lerini keser$ -ylece ocuun ayana basabileceine inanlr$ &?( -u uy"ulama .ars'da ocuun iki aya biribirine balanlarak ya lr$

&55( Ali -erat Al tekin, 9rat )avzas E!saneleri, Elaz '::7 &Gayri 0atbu( &5A( .aynak ki#i > Ta,sin 0u,ammed A,met, Erbil ':?A doumlu, demirci, 2rtaokul A sn!tan ayrlma, rendiklerini bizzat ya#am#, .rman, bil"i 'D$:$'::''de derlenmi#tir$ 15@A1

-u tatbikatlarda, Ak iyelerle ykl ki#iolu, cuma namazndan km#tr$ Ak iyelerin, belki de meleklerin de osu, camidir$ Kuma "nleri ve cuma namazndan sonra cami'nin !azileti da,a !azladr$ Da,a messir kabul edilmi#tir$ .uzey Lrak'da, .rman ve Trkmenlerin, =arlk ,astal tedavisi iin "ittikleri, .erkk'deki, *asvan =arlk 2ca'nda, okunmu# su, ,astann anlna 6tu1tu1tu6 denilerek ve -esmele okunarak uvaldz ile srlr$ Ayrca, ,astann evinin etra!nn, =arlk 2candan alnm# ve ,astann ba#na srlen suyun artan ksm, keza 6tu1tu1tu -ismilla,6 denilerek evinin etra!na dklr$ &F( )o a ve =rmene'de, yz !elci "eirmi# kimseye, ,oca okur ve ,asta dal"nken abucun tersi ile ,astann yzne vurur$ 2kuyu !ledikten sonra ve evvel ,astann yzne 6tu1tu1tu6 ya ar$ &@( -u iki tes itten birincisinde Ak iyenin kayna 2cak'tr$ 2caktan alnan Ak iyeli su ve demirden mamul uvaldz ile ,astaya #i!a ula#trlaca inanc vardr$ .ara iyeler ki#inin evM2cak'nda mekan tutu zarar vermekte olabilirler$ /y"ulanan dini ratik ile ki#iolu ve onun ,anesi ak iyeler mari!eti ile selamete ula#t rlmaktadr$ %kinci tes itteki )oca ise, ne!esi vastasyla Ak iyeleri tedavi bl"esine "ndermektedir$ 2kuduu ve 6tu1tu1tu6 derken ,astasnn yzne !ledii ise .uran1 .erim'den ayetlerdir$ .ars'da, ssz ve belli yerlerde bir ,areket ya lacak, bir i# "rlecekse, 6destur6 diye seslenilir$ -ylece orann iyesi kim ise, ondan izin istenmi#, onun "nl ,o# edilmi#, yanl# bir #eyle kar#la#lmas nlenmi# olurdu$ )ususiyetle, ak#am karanlndan sonra, buna ok dikkat edilir$ .ars'da kkken d#tmz yeri, byklerimiz bizden soru "ider "rrdler ve oraya ya su dkerlerdi, veya de!a 6tu destur6 diyerek tkrrlerdi$ Ezellikle &5H( .aynak .i#i 0usta!a %smail *asvan, .erkk ':?? doumlu, i#i, ilkokul mezunu, Trkmen, bil"ileri bizzat ya#ayarak derlemi# bil"i, 'D$:$'::''de derlenmi#tir$ &5?( .aynak ki#i3 <$Dur"un3 =rmene ':AH doumlu, ev ,anm 2rtaokul mezunu, bizzat tesbit etmi#, bil"i A .asm '::' tari,inde tesbit edil mi#tir$ 1 5 @H1

bu uy"ulama "ece d#tmz yerler iin ya lrd$ -ylece ora iyesi tara!ndan da,a byk bir ktlkten, ar lmaktan korunmu# olduumuza inanlrd$ .imi zaman da "eirdiimiz kaza bykse, kazann "etii yere, ya tuz, ya #eker, ya da bir ka kuru# atlrd$ -ylece "eirilen kazann belasn satn aldklarna inanrlard, bu da bir cins sa ile, kazann "etii yerin iyesini memnun etmeye, belasndan korunmaya kar# alnan bir tedbir idi$ =ac niyetine yerlere atlan bu tr kuru#lar kimse almaz, evine "trmez ve onlara do1 kunmazd$ &D( -u inancn bir sonucudur ki, ocuklar d#arda bozuk ara bulduklarnda, almamalar iin, ailesi tara!ndan uyarlrlar ve ocuklara 6kimbilir kim, o aray ne maksatla att6 derlerdi$ 2 aray almakla adeta musibete tali olmu# olunurdu$ +ol'un, ssz yerlerin tekin olmad inanc "nmzde de ya#amaktadr$ -u tr yerlerden 6tu destur6 deyi "emek, eski inanlarn bir kalntsdr$ -y ve benzeri maksatlarla yazdrlan ve tlsm "cne inanlan baz nuskaMmuska'larn yol kav#aklarna "mlmesi ve byle ya lrsa tesir "cn "stereceine inanlmas da yine ayn inancn bir arasdr$ Ama, yine yol iyesini bir muska ile memnun etmek suretiyle onun yardmn salamaktr$ &:( -u tes1 itteki 6tu destur6 i!adesinin kullanlmas ile adeta yol iyesinin yardm istenilmi# veya en"el karmas nlenilmi#tir$ 0uskalarda yazlanlar ise ounlukla .ur'an1 .erim'den ayetlerdir$ -irok yerde, i#i ve i!ti, al#maya ba#lamadan evvel, avularnn iine 6tu -ismilla,6 diyerek ba#lar$ -u uy"ulama ile -es1 leme ekmekle Alla,'dan yardm ve kolaylk dilerken, 6tu6 demeyi de i,mal etmez$ %nsann canMtn ve etz'den olduu inanc, onun ayn zamanda bir iye "ibi bir bedene, bir dona "irdii inancn da beraberinde "etir1 mektedir$ Ata ru,u inanc da bunun bir sonucu olarak ortaya kmaktadr$ Ancak, bu iye, azyor yoldan kyor3 Tanrnn "nderdii buyruklar yerine "etirmeyince Erlik'eM4eytan'a uyuyor ve

&5F( +a#ar .A8A9AT, Dou Anadolu'da$$$s,$ H5 &5@( +a#ar .A8A9AT, Dou Anadolu'da$$$s,$ H7 15@?1

keza iyelerin buyruuna "iriyor$ -u durumda, o ,er trl ktl ya abiliyor$ .i#i, kimi zaman tn'nn Erlik tara!ndan buyruk altna alndn !arketmez3 kimi zaman !arkeder$ Gz dokunmas, "z demesi, uur ve uursuzluk "ibi inanlarn kaynanda, ba#lan"taki bu tr inan rol oynamaktadr$ -u yzden koruyucu tedbirler alnr$ Gz demesinden Tanr'ya snldn sembolize eden mavi boncuk, kamlarn koruyucu iyelerini sembolize eden kurt di#i, derisi vesair kullanlr$ .imi insanlar, "zlerinin insanlara dokun1 duunun !arkndadrlar$ -u yzden, beendikleri canl veya cansz bir #eye baktklar zaman, 6t1t, t6 diye kez o yne doru tkrr "ibi ya arlar$ )areket, iinde varln bildii kara iyeyi, #a#rtmaya ynelik bir davran#tr$ &'7( .i#iolu'nun bizzat kendisinin de bir iye ta#yabileceini, rya ta1 birlerinin yorumunda da "rmekteyiz$ Gyasn iyi niyetli olmayan kimseye anlatan ki#i, "rd iyi ryann vaadettii iyilikleri yitirir$ 2 iyilikler ryay dinleyen kt niyetli ki#inin olur$ )alkn bu inancnn bir sonucudur ki, ryasn anlatan, iyi niyetli bir dinleyicinin seimine zen "sterir$ Elaz'da "erdek "ecesi, kz tara! tatl #erbet ya "eline "etirir, ikram eder "elin damadn #erbetine kere sezdirmeden tkrr "ibi ya ar$ Gelin bunu ya arsa evliliin da,a mu,,abetli "eeceine inanlr$ &''( Damada "stermeden ya lan bu tr e!sunlamann Nilede "elin tara!ndan ya lm# olmas, belki bir bynn bozulmas ve bel1 kide ya lmas mu,temel bylerden evliliin korunmas iindir$ .i#iolu'nun kar# cinsi ile birli#mesi dneminde, yeni bir dnyaya "irmenin ari!esinde, adeta "elinin damad sa,i lenmesi olay ya#anmaktadr$ Gelin, tkrr "ibi ya makla, 6tu6yu tekrarlam# ol1 maktadr$ Elaz'da, kesilen kurbann "zleri, "z banMar ack tedavisin1 de kullanlr$ .urbann kesiminden sonra, "zleri kartl , kurutulur$ Gz ban olan ki#inin ykanaca suya bunlar kez &tu1tu1tu( de1 &5D( +a#ar .A8A9AT Dou Anadolu'da$$$$$s,$ ?F &5:( +a#ar .A8A9AT Dou Anadolu'da$$$$$s,$ :5, L$=un"urolu, )ar ut +ol larnda, H$c$ %stanbul ':?D, 1 5@F1

nilerek sokulu karlr ise, o suda ykanan ,astann "vdesindeki banlarn yok olacana inanlr$ &'5( Trabzon'da, .ars'da, Erzurum'da ve -itlis'de ya tmz tes ite "re3 ak#amdan sonra, scak su e#ikten d#ar dklmezken, ak,avada olunduu taktirde de bazen "ndzn ve da,a ziyade "ece karanlkta scak su yere dklmez$ 0ecburiyet var ise, dken ki#i 6tu1tu1tu6 bazen de 6tu1tu1tu -ismilla,6 der$ +erlerin balandna, dkenin 6bir #eye urayacana inanllr$ -esmele ekmekle ve 6tu1tu1tu6 demek suretiyle korunulmu# olacana inanlr$ -yle ,allerde sadece 6-ismilla,6 demekle yetinildii de olur$ Gnmzde, Anadolu'nun birok yresinde3 meskun olmayan ve tekin olarak bilinmeyen yerlere bil,assa "ece "irilecekse, -esmele ekilir$ -esmele ile mslmanlar, Alla,'n "rnmez te,likelere kar# yardmn istemektedirler$ Gemi#teki 6Tu1tu1tu6 denilerek yardm is1 tenilmesi ile "nmzdeki 6Destur1-ismilla,6 uy"ulamas arasndaki ortak mu,teva aktr$ %yelerle il"ili bir inan, LslBmile#mi# midirI <itekim, .uzey Lrak'da -erzenci1=leymaniye arasnda Erbad'n k# mevkiinde 69erisde1i Ecin de6 diye bilinen bir iye vardr$ -unu "ren kimse, verebilecei mu,temel bir zarardan korunmak iin, -esmele eker ve de!a 6tu6 der$ &'A( .ars'da, Arda,an'da ve Ar aay'da, "enler ak ,avada su dknme zorunda kalrlar ise ve bil,assa bu ,acet, su kenar veya aa dibine ya lacak ise "rnmeyenlerin zararndan korunmak iin, 6destur6 ekerlerdi$ 6Tu1tu1tu6 uy"ulamas ile te,like savmak, ,er zaman tamamen "rnmeyen te,ditlere kar# alnm# bir tedbir deildir$ -u uy"ulama bazen de, zel baz nesneler etra!nda anlam kazanr$ .ars'da, Er1 zurum'da ve -ayburt'da, bak veya makas trnden e#yalar elden ele verilmez, elden alnmaz$ +ere konulmas istenerek, yerden alnr$ Aksi ,alde elden almann tara!lar arasnda kav"aya yol &A7( +a#ar .A8A9AT Dou Anadolu'da$$$$ s,$ :@ &A'( .aynak ki#i3 0usta!a %smail *asvan 1 5 @@1

aabileceine inanlr$ .eza sabun da elden alnmaz, alnaca zaman elin tersi zerine korunur$ &'H( Trk inan kltrnde 6ters6 olay da ayr nem arzeden bir ,usustur$ -ak veya makasn elden alnmas mecburiyeti var ise, alan veya veren, makas veya benzeri e#yaya 6tu1tu1tu6 ya arak alr veya verir$ 0akasn az ak braklmaz$ -ak da al ka anr trden ise ka atlmas yelenir$ Az ak makasn, d#manlarnn, makasn azn ka atmayan ki#i iin !enalk d#nmesine yol aaca6 inanc vardr$ -ak ve makasn demir trnden madenler1 den mamul olduu ve demirin Trk inan sisteminde, koruyucu !onk1 siyonu d#nldnde, demirde, Ak iyelerin olabilecei kanaati domaktadr$ E!saneye "re Trkler oal , maaradan yeryzne kmak is1 teyince, kutsal maaralarnn nne "eli demir da eritmi#ler, ate# yakm#lar, odun ym#lardr$ -u yzden, Trkler arasnda ata maarasna, daa, ate#e, demire ve aaca kar# duyulan say"nn kknde bunlarn kurtarc rol oynamalar yatyor olabilir$ Ayrca Ebul"azi -a,adr )an'n verdii malumattan, Trk kaanlarnn ylda bir kere, rste demiri ekile dvd ve bunun atalardan "elen bir adet olduu anla#lmaktadr$ &'?( Ate#'in, eski Trk inancndaki nemsenen yerini belirttikten sonra, 6Tu1tu1tu6lamann ate#le il"ili ratiini de belirtelim$ Ate# mda,ale ile sndrlecekse, bil,assa sndrme i#lemi su dklmek suretiyle ya lacaksa, ate#i sndrecek ki#i ilkin 6tu1tu1tu -ismilla,6 veya 6tu1tu1tu destur savu#6der$ -u uy"ulamada adeta bir takm "izli "lerin olduu kabul edilen ate#'in zerine, keza bir takm "izli "lerinin varl kabul edilen su'yu dkersen dken ki#i zarar "rmemek iin ,aber vermekte, iyilerden izin almaktadr$ -u uy"ulama, Alla,'n esir"eyen ve ba#layan ismini zikredederek de, "cn Alla,'dan almakta, Alla,'a snlmaktadr$ &A5( .aynak ki#i3 <$Dur"un, &AA( Emel Esin, Trk .osmoloNisi, %stanbul, ':@:, s,$5H3 4$Elin, Anadolu'da ky ortaoyunlar, Ankara, ':@@, s,$ A51AH 15@D1

Dou illerinin birounda, kt rya "ren kimse, sol tara!na dner ve 6tu1tu1tu 4eytan6 der, sonra sa tara!na dnerek yatmaya devam eder$ &'F( Lslamiyette ve Trklerin eski inan sistemi olan Gk Tanr dininde, sa yan uurlu ve sol yan uursuz olarak kabul edilmi#tir$ <itekim bu tes itte de, kara iye yani #eytan ki#iolunun solunda ta,ayyl edilmi#tir$ .ars'ta, Erzurum'da, Jan'da ve bulunduumuz Dou Anado1 lu'nun da,a birok yerinde, kt rya "ren kimse, ryasn akar1 suya anlatr$ ;ay ve dere trnden akarsuyunun bulunmad yerler1 de, musluun suyu alr ve kt rya keza suya anlatlr$ &'@( -elki de 6akar su islik tutmaz6 szndeki sakl mana buradan "elmekte1 dir($ -ylece kt ryann ,kmn yitirecei inanc vardr$ =uyun eski inan sisteminde kutsal kabul edildii ,atrlannca akarsularn, ak iyelerin mekanlarndan birisi olabilecei ,atra "el1 mektedir$ =u iyesine Trkler, yir1suviyesi &yer ve su sa,ibi( 6su ss! adlarn vermekteydiler$ &'D( %yelerle il"ili inan, Gk Tanr dini kadar eskidir$ 6Tu1tu1tu6 uy"u1 lamas da mu,temelen iyelerle birlikte bilinir olmu#tur$ 6Tu1tu1tu6 inanc, "iderek islamiyete mi ta#nm#tr$ +oksa islamiyetteki 6ne!es6$ Gk Tanr dininde kendi #artlarnda var m idiI -una ra1 ,atlkla ceva vermek kolay deil$ Ancak islamiyette 6ne!es6in ,ik1 meti ve messir ne!esler'in varl bilinmektedir$ -irok ulu islam ki#inin ne!esi ile, #i!a verdii veya koruyucu olduu kabul edilmek1 tedir, 6tu1tu1tu6 ratiinde bir 6kut6 mu vardrI &':( 6Tu1tu1tu6 ilk de!a ne zaman kullanlm#trI -una da ceva bul mak kolay deil, ancak, 6$$$$$$$$$ FHF ylndan beri tu1tu yani Tutuk unvan, /y"urlarda "rlyor$ Tan" zamannda /y"ur snr Jalileri &AH( .aynak ki#i3 A$EO.A8A9AT8L , ':HH, =arkam# doumlu, lise mezunu ev ,anm, DoPuanadolu'nun birok yerinde bulunmu#, bil"ileri bizzat derlemi#, bil"inin alnd tari, F .asm '::' &A?( .aynak ki#i, <$ Dur"un &AF( Emel Esin, Trk .osmoloNisi, s,$AD &A@( .ut konusunda "eni# bil"i iin bkz$ 6=ait -a#er, .utad"u -ili"'de .ut ve Tre, Ankara, '::7 1 5 @:1

bu unvan ta#rlard6 &57( tarzndaki bir bil"i 6tu1tu1tu6nun "nmzdeki insan isimlerinden veya ma,laslarndan <azar' andryor$ Ancak nazar ile e!sunlamann ma,iyet ili#kilerine ramen, e# anlaml olmadklar aktr$ Ayrca eski Trklerde unvanlar tes it maksadyla ya lm# al#malarda &5'( bizi dorudan teyit ettiine rastlamadk$ 4uras mu,akkak ki, e!sunlama ile nazar arasnda uy"ulamadaki ratikler itibariyle de ili#ki vardr$ <itekim dnyaya yeni "elmi# "zel bir bebeye veya dnya evine yeni "irmi# "zel bir "eline 6tu1tu1tu krkbir &veya krkbin kere( ma#alla,6 denilmi# olmas ve bu tr tabir1 lerin musikimize yansmas tesad! olamaz$ &55( /y"ur Trklerinde, "nmzden 'H77 yl evvel "rlebilen ve kaan unvan alabilen 6tu1tu6 veya 6tutuk6 kelimesinin benzeri olan dier isimler ,an"ileridirI -u ayr bir ara#trma konusudur$ Ancak, ate#lemek anlamndaki 6tutu#turmak6 ile ate#in duman kmak anlamndaki, 6ttslemek6 kelimelerinin3 zerinde durduumuz an1 lamda irdelenmeleri yararl olabilir$ .eza ese! bildirirken acaba neden 6tu,1tu,1tu,6 deriz$ +a tmz iza,lar #nda 6tu6 yakmak anlamna "eliyor da ilkin kara iyeleri mecaz anlamda yakarak m i#e koyulmu# oluyoruz$ =2</; Ezetlemek "erekir ise3 e!sunlamak btn dinlerdeki ortak moti!1 lerden birisi olabilir$ Ancak 6tu1tu1tu6 uy"ulamas, Trk inan siste1 minde zel bir yer tutmaktadr$ Trklerde Gk Tanr inancndan "nmze "elen bir dini kltr kotudur$ -u kotu, Trk inan kltrnn ya#ad btn cora!yalarda ve tari,in mu,teli! devirle1 rinde e#itli Trk boylar arasnda "rebiliyoruz$

&AD( Gulin ;andarlolu, =ar /y"urlar ve .ansu -l"esi .abileleri &:$''$asrda( %stanbul, ':F@, sn$ 5: &A:( *ro!$Abdlkadir Donuk, Eski Trk Devletlerinde Ldari1Askeri /nvan Te rimler, %stanbul, ':DD &H7( -ar# 0ano'nun, 6= er -abanne6 isimli aras$ 15D71