Republi~ka stru~na komisija za izradu i implementaciju vodi~a u klini~koj praksi Ministarstvo zdravlja Republike Srbije

OTITIS

MEDIA

Nacionalni vodi~ za lekare u primarnoj zdravstvenoj za{titi

Novembar, 2004.
Projekat izrade Vodi~a za klini~ku praksu Finansira Evropska unija i rukovodi Evropska agencija za rekonstrukciju

OTITIS MEDIA Nacionalni vodi~ za lekare op{te prakse Republi~ka stru~na komisija za izradu i implementaciju vodi~a u klini~koj praksi Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu Ministarstvo zdravlja Republike Srbije Izdava~: Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu CIBID - Centar za izdava~ku, bibliote~ku i informacionu delatnost Za izdava~a: Dragan Panteli}, Direktor CIBID-a

Tehni~ka priprema: Aleksandar Mandi} [tampa: Valjevo print Tira`: 3500, I izdanje © Copyright Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu ISBN 86-7117-119-1

CIP - Katalogizacija u publikaciji Narodna biblioteka Srbije, Beograd 616.284-002. (083.1) OTITIS media / (priredila) Radna grupa za izradu vodi~a, rukovodilac Radomir Radulovi}). - 1. izd. - Beograd: Medicinski fakultet Univerziteta, CIBID,2004 (Valjevo: Valjevo print). - VII, 15str.; 21 cm. - (Nacionalni vodi~ za lekareu primarnoj zdravstvenoj praksi /Ministarstvo zdravlja Republike Srbije,Republi~ka stru~na komisija za izradu i implementaciju vodi~a u klini~koj praksi) Tira` 3.000. - Bibliografija: str. 11-15. ISBN 86-7117-119-1 1. Srbija. Ministarstvo zdravlja. Republi~ka stru~na komisija za izradu iimplementaciju a) Uho - Bolesti- Uputstva COBISS. SR-ID 118981132

(ii)

U njenom sastavu su profesori Medicinskog i Farmaceutskog fakulteta. Novembar 2004. Tek nakon ovoga RSK je bila u mogu}nosti da ozvani~ili Nacionalni vodi~." Ministarstvo zdravlja Republike Srbije je. Svaki vodi~ je u svojoj radnoj verziji bio testiran u DZ Vo`dovac i DZ Zemun. poznati {iroj stru~noj javnosti i predlo`eni od strane RSK. sve u cilju smanjenja stope morbiditeta i mortaliteta. u zdravstvenoj za{titi celokupnog stanovnistva ili pojedinih njegovih grupa. a zatim u zavr{noj formi prezentovan ispred odgovaraju}e sekcije SLD ili Udru`enja. Tim povodom je imenovana Republi~ka stru~na komisija za razvoj i implementaciju vodi~a klini~ke prakse. anga`ovala Crown Agents. Predsednik RSK za izradu i implementaciju vodi~a u klini~koj praksi Beograd. na entuzijazmu i velikom trudu. Oni su bili u obavezi da formiraju multidisciplinarni tim. predstavnici zdravstvenih ustanova (Domova zdravlja. Teme su birane u skladu sa rezultatima studije "Optere}enje bolestima u Srbiji" i iz oblasti u kojima postoje velike varijacije u le~enju. Evropska unija je preko Evropske agencije za rekonstrukciju.UVODNA RE^ "Medicina koja se zasniva na dokazima je ona koja koristi najbolje dokaze koji su nam na raspolaganju. dr Vera Popovi} Profesor Medicinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu (iii) . Za tehni~ku pomo} u realizaciji ovog projekta. Rukovodioci radnih grupa za izradu vodi~a su eksperti za odre|enu oblast. u `elji da stvori jedan moderan sistem zdravstvene za{tite u kome bi pacijenti bili le~eni na jednak i za sada najbolji dokazani na~in. Prof. pokrenuo pisanje vodi~a sa ciljem da standardizuje dijagnosti~ko-terapijske procedure. Da bi definisala na~in svog rada ova komisija je izradila dokument Poslovnik o radu RSK za vodi~e. medicinskih udru`enja i drugih institucija sistema zdravstvene za{tite u Srbiji. @elim da se zahvalim svima koji su u~estvovali u ovom procesu. i da sve korisnike ohrabrim u primeni vodi~a. koji su zatim dali svoje stru~no mi{ljenje u pismenoj formi. bolnica i Klini~kih centara).

DZ Rakovica dr Nenad STojanovi}.yu ^lanovi: dr Dragan Plav{i}. Klini~ki centar Srbije. e-mail vlaskilj@ eunet. DZ Stari Grad (iv) . dr Radomir Radulovi}. specijalista za ORL. grla i nosa. dr Ljiljana Vla{ki. Klini~ki centar Novi Sad fax: 021/ 613-140.Radna grupa za izradu vodi~a Rukovodilac: Prof. Institut za otorinolaringologiju i maksilofacijalnu hirurgiju. specijalista za ORL. ZC Kraljevo dr Mirjana Kne`evi}. Beograd fax: 011/ 2643696 Sekretar: Doc. specijalista za ORL. Klinika za bolesti uva.

IIa. je stepenovana rimskim brojevima (I. III) u zavisnosti od toga koji nivo dokaza je poslu`io za klasifikaciju: Nivo dokaza A Dokazi iz meta analiza multicentri~nih. najmanje jedne. dobro dizajniranih kontrolisanih studija.KLASIFIKACIJA PREPORUKA Ovaj vodi~ je zasnovan na dokazima sa ciljem da pomogne lekarima u dono{enju odluke o odgovarajucoj zdravstvenoj za{titi. Randomizirane studije sa visoko la`no pozitivnim i/ili negativnim gre{kama (niska pouzdanost studije) Konsenzus eksperata B C Stepen preporuke I II Postoje dokazi da je odre|ena procedura ili terapija upotrebljiva ili korisna Stanja gde su mi{ljenja i dokazi suprotstavljeni IIa IIb III Procena stavova/dokaza je u korist upotrebljivosti Primenljivost je manje dokumentovana na osnovu dokaza Stanja za koje postoje dokazi ili generalno slaganje da procedura nije primenljiva i u nekim slu~ajevima mo`e biti {tetna Preporuka zasnovana na klini~kom iskustvu grupe koja je sa~inila vodi~ (v) . Svaka preporuka. IIb. data u vodi~u. Randomizirane studije sa niskim la`no pozitivnim i niskim la`no negativnim gre{kama (visoka pouzdanost studija) Dokazi iz. dobro dizajnirane eksperimentalne studije.

(vi) .

U^ESTALOST 1 1 2 3 4 6 8 11 II. TERAPIJA OTITIS MEDIA SECRETORIA Literatura (vii) . KLINI^KA SLIKA OTITIS MEDIA ACUTA (OMA) V.SADR@AJ I. TERAPIJA OTITIS MEDIA ACUTA VII. KLINI^KA SLIKA OTITIS MEDIA SECRETORIA (OMS) VI. DEFINICIJA I KLASIFIKACIJA III. DIJAGNOZA IV.

.

35% dece nema OM. bakterije ili se radi o virusno/bakterijskoj koinfekciji. ve} osoba sa bolesnim uvom). a u polovini tih uzoraka sadr`aja srednjeg uva dokazana je bakterijsko/virusna koinfekcija {to obja{njava izostanak uspeha antibakterijske terapije kod ove dece(5). iza upala gornjih respiratornih puteva.OM sa sadr`ajem u srednjem uvu)(1). influenza i parainfluenza virus. u oko 20% OMA. rekurentni i u hroni~noj formi . rhinovirus. adenovirus. Po u~estalosti je druga bolest u de~jem uzrastu. oko 25% kod Haemophilus influenze i oko 15% kod Moraxella catharralis. Prema ve}ini studija bakterijski uzro~nici se javljaju u dosta konstantnom procentu kod OMA(6) i to: oko 35% kod Streptococcus pneumoniae. Po pravilu nastaje rinofarinksnim putem. godine `ivota. U 50% OMA dokazan je virusni uzro~nik. Naj~e{ce izolovani virusni uzro~nici. U uzrastu do 3 godine. 1-2 epizode ima 40%. (1) . Prema razli~itim autorima najmanje jednu upalu srednjeg uha ima 20%-90% dece u uzrastu do 10. koja se u ovom uzrastu izdvajaju kao deca sklona otitisu (otitis prone children)(2). DEFINICIJA I KLASIFIKACIJA "OTITIS MEDIA" (OM) Otitis media acuta (OMA) OMA je naglo nastala upala sluznice srednjeg uva sa trajanjem upalnog procesa do 3 nedelje. Klini~kom slikom dominiraju lokalni simptomi. a uzro~nici su virusi.000.Otitis media with effusion (OME)). su respiratorni sincicijelni virus RSV.I . dok su op{ti simptomi uglavnom blagi (pacijent nije bolesna osoba.1% dece ima najmanje jednu epizodu akutnog upalnog procesa srednjeg uva . Prema najnovijim istra`ivanjima(4) u SAD godi{nji broj pregleda zbog OM je oko 31. sporadi~ni proces. U ^ E S TA LO S T Otitis media (OM) je zajedni~ki termin za upalni proces sluznice srednjeg uva. a vi{e od 3 epizode ima 24% dece. II. Ovo oboljenje se u praksi ispoljava kao akutni proces.Otitis media acuta (OMA) i/ili OME (Otitis media with effusion . kao i CMV.000. U uzrastu do 2 godine 91.Otitis media secretoria (u anglosaksonskoj literaturi .

(2) . op{teg stanja deteta i otoskopskog pregleda sa uve}anjem (Otoskop).OME) Podrazumeva prisustvo sadr`aja u prostorima srednjeg uva (serozni. Nivo dokaza III. nagluvost sprovodnog tipa. seromukoidan. posebno u najranijem `ivotnom uzrastu mo`e biti te{ka. KLINI^KA DIJAGNOZA OM Dijagnoza patologije srednjeg uva i mogu}nost disti-nkcije OMA i OME. a mo`e biti i posledica OMA (permanentno zaostajanje sadr`aja u prostorima srednjeg uha du`e od 3 meseca). Stepen preporuke Zato pri sumnji na o{te}enje sluha i zaostajanje sadr`aja u srednjem uhu neophodno je dete uputiti ORL specijalisti. Ovaj oblik OM podrazumeva zaostajanje sadr`aja u prostorima srednjeg uva (MEE midlle ear effusion). Postavlja se na osnovu heteroanamnesti~kih i anamnesti~kih podataka. mukoidan) bez znakova za inflamaciju. Recidivantni OMA Pojava tri epizode OMA unutar 6 meseci ili ~etiri epizode OMA u toku godinu dana (15-30% dece(7)) ukazuje na recidivantni OMA.OMS (Otitis media with effusio on . koja mo`e da uti~e na razvoj govora i razvoj kognitivnih funkcija. Otitis media secreto oria . izmedu ponavljaju}ih egzacerbacija upalnog procesa(8). s tim da je ovaj nivo senzitivnosti zna~ajno smanjen u pedijatrijskoj i op{te-medicinskoj praksi(9). Glavna karakteristika ovog oblika OM je dugotrajnost. Senzitivnost otoskopije u rukama vi~nog otorinolaringologa u detekciji prisustva sadr`aja u srednjem uvu je oko 90%.Spo oradi~ ~ni OMA Podrazumeva pojavu vremenski udaljenih epizoda OMA (interval izme|u dve epizode OMA je ve}i od 3 meseca) bez zaostajanja sadr`aja u prostorima srednjeg uva.

Bol u uvu se u ovom uzrastu procenjuje na osnovu uznemirenosti.11. Bubna opna u po~etku bolesti izra`eno crvena du` strije malearis i rubnog dela bubne opne. Bol u uvu se ~esto opisuje kao specifi~an simptom za OMA. ali odsustvo ovog simptoma ne isklju~uje bolest srednjeg uva. pla~ljivosti. Stepen preporuke Bol u uvu je pozitivan prediktor OMA. Kod dece do godinu dana mo`e se javiti povra}anje i/ili proliv. Istra`ivanja novijeg datuma poku{avaju da daju odgovor na pitanje da li je prate}a povi{ena telesna temperatura indikacija za momentalno zapo~injanje antibiotske terapije u pore|enju sa odlo`enim zapo~injanjem antibiotske terapije (nakon 72 h pra}enja deteta) u slu~aju afebrilnog deteta(13). Bol u uvu. gubitak apetita uz znake rinofarinksne infekcije. pla~ljivost. zamu}ena. ali ga je kao simptom te{ko proceniti u dece mla|e od dve godine. Mo`e se kao takav proceniti u uzrastu dece nakon navr{ene druge godine `ivota. Lokalni znaci (otoskopski nalaz): Spolja{nji u{ni kanal bez promena. retko visoka. kao simptom OMA. odbijanja hrane i bu|enja u toku sna. razdra`ljivost. KLINI^KA SLIKA OTITIS MEDIA ACUTA (OMA) Dominira lokalna simptomatologija: bol u uvu i nagluvost. `u}kaste boje sa napinjanjem ili prisutnom perforacijom i posledi~nom sekrecijom iz kavuma srednjeg uva (otoskopski nalaz zavisi od stadijuma bolesti srednjeg uva) (3) . a od op{tih simptoma: lako do srednje povi{ena telesna temperatura.12).Nivo dokaza IV. a potom difuzno crvena. javlja se u 50-75% dece i ~e{ci je kod dece starije od dve godine `ivota(10. Povi{ena telesna temperatura nije dobar prediktor OMA.

pareza n. bol u uvu) IIa (2-3 dana): perzistentnim. retroaurikularni otok sa crvenilom i anteponiranjem u{ne {koljke (mastoiditis) 2. ili je u drugoj prostoriji. KLINI^KA SLIKA OTITIS MEDIA SECRETORIA (OMS) Osnovni simptom je nagluvost sprovodnog tipa razli~itog stepena. (4) . facijalisa po perifernom tipu. infektologa i/ili neurohirurga. V. posebno kada je okrenuto le|ima sagovorniku. OMA (visoka nepopu{tajuci 3. Otkriva se po indirektnim znacima. sem u slu~aju zapaljenske egzacerbacije u toku akutne rinofarinksne upale. ~esto je nezainteresovano. tako {to roditelji prime}uju da dete poja~ava zvuk televizora. Nije za urgentno upu}ivanje: perforacija bubne opne sa perzistentnom supuracijom bez propratnih op{tih simptoma inflamacije Otogene komplikacije. Bol u uvu se retko javlja. pripadaju domenu rada otorinolaringologa-otologa. ne slu{a naredbe roditelja i ne odaziva se na pozive.B Na osnovu simptoma i otoskopskog nalaza mogu se proceniti stepeni hitnosti za upu}ivanje deteta ORL specijalisti(5): 1. bilo da su prete}e ili sa razvijenom klini~kom slikom.meningitis. a ako je prisutan kratkotrajan je i spontano prestaje. naj~e{}e lakog do srednjeg stepena o{te}enja sluha. vertigo. De{ava se da dete dr`i glavu u pojedinim polo`ajima da bi bolje ~ulo. jer time pokre}e sekret u srednjem uvu. a ponekad se `ali i na "{um u glavi". Odlo`eno urgentno upu}ivanje neuspeh antibiotske terapije sa izra`enim znacima i simptomima telesna temperatura i/ili izra`eni. Urgentno upu}ivanje: svaka sumnja na razvijaju}u otogenu komplikaciju .

Otoskopski nalaz u postavljanju dijagnoze prisutnog sadr`aja u kavumu timpani ima senzitivnost 74% i specifi~nost 60%. bez obzira na otoskopski nalaz. bubna opna mo`e biti `u}kaste boje ili mrko-plavi~asta (uznapredovali stadijumi bolesti).Nivo dokaza Lokalni nalaz Spolja{nji u{ni kanal bez promena. jer se naj~e{}e radi o lakom stepenu o{tecenja sluha (do 40 dBnHL). re|e se kroz bubnu opnu vi|a jasan nivo te~nosti sa mehuri}ima vazduha nad nivoom sadr`aja. Bubna opna nejasnih detalja. (5) . a uobi~ajena govorna komunikacija se odvija na vi{em intenzitetu. treba uputiti ORL specijalisti radi funkcionalne dijagnostike (impendancmetrija timpanometrija i tonalna liminarna audiometrija (za decu uzrasno kooperabilnu. zamu}ena. nakon navr{ene 4. prim. godine `ivota). daljeg pra}enja i terapije. ili 5. Stepen preporuke Dete sa pozitivnim heteroanamnesti~kim i/ili anamnesti~kim podacima o nagluvosti koja traje du`e od 2-3 meseca. Sadr`aj u srednjem uvu mo`e biti prisutan i pored urednog otoskopskog nalaza uz dobro uo~avaju}e detalje na bubnoj opni tako da se definitivna potvrda sekretornog otitisa daje nakon sprovedenog funkcionalnog ispitivanja impendancmetrijom (timpanometrija) i tonalnom liminarnom audiometrijom (za decu uzrasno kooperabilnu. Nagluvost kod odoj~adi i uzrasno male dece (deca mla|a od 2-3 godine) ~esto se ne prepoznaje(14). autora. nakon 4. godine `ivota). nazna~ena radijalna vaskularna mre`a bubne opne.

Stepen preporuke A I Najve}i broj savremenih autora savetuje da se antibiotici ne uklju~uju u terapiju OMA u prvih 48 h-72 h bolesti. dokazala je statisti~ki zna~ajniju efikasnost upotrebe paracetamola u otklanjanju bola(15). Dalje. Farmakolo{ka analgezija: Paracetamol u odgovaraju}oj dozi za uzrast. vremenu zapo~injanja terapije. zaklju~ci randomiziranih kontrolisanih studija(19) su da rana primena antibiotika obezbe|uje ubla`enje simptoma nakon 24 h. dok samo 24% roditelja uklju~e preporu~eni antibiotik nakon 72 h pra}enja stanja svog deteta. a da je pove}ana incidenca proliva kod dece za 10%. a prema telesnoj masi deteta. Multicentri~na. u terapiji bola. preporu~uje se primena lokalnih suvih toplih obloga na obolelo uvo.18) pokazale da u 70%-90% dolazi do spontanog izle~enja unutar 7-14 dana za prvi put nastale OMA i sporadi~ne OMA. tako i u du`ini terapije. ve} da se dete prati jer su randomizirane kontrolisane studije(17. koja je uporedila ibuprofen sa paracetamolom i placebom. (6) . randomizirana kontrolisana studija.u(16). kada isti i spontano nestaju.Nivo dokaza VI. Tako da je raspon primene antibiotika od 31% u Holandiji do 98% u Australiji i SAD. Antibiotici Prisutne su {iroke varijacije u pogledu primene antibiotika u terapiji OMA. TERAPIJA OMA Primarno. tako da pristup "watch and wait" (odlo`eno davanje antibiotika) umanjuje upotrebu istih za 76%. kako u frekventnosti primene.

izlo`enost deteta duvanskom dimu. Nakon svake epizode OMA. po istom redosledu(30). Kod izostanka efekta preporu~uje se druga linija antibiotika(27.24.amoksicilin sa klavulanskom kiselinom.26). jave se znaci povi{ene telesne temperature i/ili poja~anje bolova u uvu. IIa (7) .35. hranjenje deteta bo~icom isklju~ivo dok je dete u uspravnom.36. ukoliko ne do|e do pobolj{anja.33).Izbor antibiotika: Antibiotik prvog reda u terapiji OMA(20.37).22) (nakon pra}enja deteta. sede}em polo`aju(32.28. Optimalna du`ina trajanja antibiotske terapije nije za sada decidirana i kre}e se prema preporukama autora od 5 do 10 dana(23. curenje iz uva ili se lekar odlu~i da odmah zapo~ne antibiotsku terapiju) je amoksicilin u dozi 80-90 mg/kg TM podeljen u tri doze(7).29) . a tek po izostanku efekta ove terapije preporu~uju se cefalosporinski preparati u parenteralnom obliku (ceftriakson). roditelje treba upozoriti na mogu}u ponovnu upalu srednjeg uva i ukazati im na potencijalne faktore rizika boravak deteta u pred{kolskom kolektivu.25.21. B IIa B IIb A Za decu mla|u od dve godine se preporu~uje antibiotska terapija u trajanju 10 dana. I B IIa B Ukoliko se epizode OMA jave vi{e od tri puta za 6 meseci ili 4-6 puta u 12 meseci dete treba uputiti ORL specijalisti radi funkcionalnog pra}enja i eventualnog daljeg le~enja(34.

odsustvo kontinuirane edukacije te spremnost kolega pedijatara i lekara op{te medicine za validnim sprovo|enjem otoskopskog pregleda) smatramo. A I B IIa B (8) . tj. posebno u dece mla|e od dve godine `ivota.).40). S obzirom na op{te stanje zdravlja na{e populacije.42). te smatramo da je kod dece sa OMA neophodna primena nazalnih dekongestiva (sol. pregleda deteta. Komentar: OMA je gotovo po pravilu pra}en rinofarinksnom infekcijom. Lokalna primena kapi u cilju smanjenja bola se ne preporu~uje(41. i organizaciju zdravstvene slu`be (opremljenost ambulanti. Dekongestivi i antihistaminici se ne preporu~uju u terapiji OMA(38.25% ili 0. a prema napred navedenom. kao i aspiracija sekreta iz nosa metodom po Proetzu. ephedrini 0.5% tri puta na dan ili sl. Pobolj{anje disanja na nos svakako doprinosi boljoj drena`i i ventilaciji srednjeg uva i br`em izle~enju upalnog procesa.39. {to zna~ajno kompromituje disanje na nos. da se za sada moramo prikloniti stavu rutinske upotrebe antibiotika u le~enju OMA od po~etka bolesti.

kratko nakon zavr{ene antibiotske terapije ili sa svakom narednom upalom gornjih respiratornih puteva. Sumnju. ne odaziva se na pozive. Dve ameri~ke RCTs(43.Nivo dokaza VII. Stepen preporuke Terapija Modaliteti terapijskog pristupa variraju od du`evremenog pra}enja do aktivne... treba da postavi pedijatar ili lekar op{te medicine na osnovu slede}eg: . ali ne i nakon tog perioda. (detaljnije opisano u okviru klini~ke slike). terapije. Meta analiza 8 RCTs(45) negira efekat primene antibiotika u terapiji sekretornog otitisa. A IIa Antibiotici u tretmanu otitis media secretoria imaju efekat u kratkom vremenskom periodu i njihova primena nije neophodna. . hirur{ke. (9) . radnu dijagnozu. nego samog efekta antibitika na bolesno stanje srednjeg uva. TERAPIJA OMS U na{im uslovima dijagnoza i terapija sekretornog otitisa pripada domenu otorinolaringologa. Analgetici: nepotrebni Antibiotici: postoje brojna istra`ivanja o zna~aju antibiotske terapije u tretmanu sekretornog otitisa sa nekoliko randomiziranih kontrolisanih studija (RCTs) koje se vi{e bave analizom me|usobnog efekta antibiotika.dete poja~ava izvore zvuka.perzistiraju}a otoskopska slika "kao upalni proces".44) upu}uju na korisnost antibiotske terapije u jednomese~nom pra}enju dece. deluje nezainteresovano .

A Dekongestivi i antihistaminici: prema RCTs(46.48) su bez efekta u le~enju sekretornog otitisa. Autoinflacija (Politzer. Mo`e imati efekat kod neke dece sa sekretornim otitisom(52). I A Mukolitici: nije dokazana efikasnost primene mukolitika u terapiji sekretornog otitisa. Valsalva manevar): istra`ivanja na ovom polju su sa niskim nivoom zna~ajnosti s obzirom na neujedna~enost modaliteta ovog segmenta terapije.50). IIb A IIa B IIb (10) . Dokazan je samo kratkotrajni efekat u smislu br`eg oporavka stanja u srednjem uvu u slu~aju kombinovane primene kortikosteroida i antibiotika(51). Topi~ki (intranazalni) i sistemski kortikosteroidi: ne preporu~uju se. kao ni u smanjenju potrebe za hirur{kim le~enjem(49. Ostajemo u uverenju da dekongestivi svakako ne odma`u u le~enju.47.

Bernard BS. Evidence Based Clinical Practice Guideline Otitis media in children 2 months to 6 years of age. et al. Vol. Niemela M. Increasing incidence of acute otitis media in the 1990s during the first 3 years of life. Foxman B. Schwartz RH. et al. Lck of specific symptomatology in children with otitis media. Pediatrics 1998. 5. Uhari M. Virolainen A. Kurs-Lasky M. In Strategies for the prevention of recurrent Acute Otitis Media. Mc Ewen LN. University of Michigen. Cantekin EI. Rockette HE. Ann Otol Rhinol Laryngol Suppl 1979. 6. 11. (11) . 160(1): 83-94. Otitis media in infants and children. Hrrison CJ. Stephen Pleatman et al. Detection of rhinovirus. Design factors in the characterization and indentification of otitis media and certain related conditions. 12. 4. Hendrick VA. et al. Bluestone CD. Elizabet B. Pitkaranta A. Gudelines for Clinical Care. Otitis media. Cinncinati Children's Hospital Medical Center. 2002. 8.1 No2: 10-27. 13: 765-8. Epidemiology of otitis media during the first seven years of lifein children in greater Boston: A prospective. Rosner B. 3. Medical and surgical strategies for prevention of recurrent otitis. 139: 721-3. 88 (5 Pt 2 Suppl 60): 13-28. 9. 12(3): 213-9. Second Edition. 2002. Block SL. Health Policy & Clinical Effectiveness Program. September 1998: 600. & Janosky JE. Abstract MN-40. Bluestone CD. Jero J. Richard L et al. Otitis media in 2253 Pittsburg-area infants: prevalne and risk factors during the frst two years of life. corchort study. 99: 318-33. Klein JO. Paradise JL. Hayden GF. 1999. Antibiotic prescribing for otitis media: how well does it match published guidelines? Pharmacoepidemiol Drug Saf 2003 Apr-May. Am J Dis Chil 1985. Characteristics of earchache among children with otitis media. Farjo R.LITERATURA 1. Pediatrics.1995. Teel DW. Jounio-Ervasti K. Health System. Pediatr Infect Dis J 1994. J Infect Dis 1989. 2. Abstract of the Interscience Conference on Antimicrobial Agents and Hemotherapy. 1997. 7. Philadelphia: WB Saunders. respiratory sincytial virus and corona virus infections in acute otitis media by reverse transcriptase polymerase chain reaction. Colborn DK. Smith CG. 102: 291-5. 10. Klein JO.

18. Culpepper L. 23. Ross F. Pediatr Ann 2000. d'Athis P . Issue 2. Wincott JL. 21. 291: 1243-6. double-blind. Moffatt MEK. (12) . 300: 582-6. Rosenfeld RM. 14. 16. Longstaffe SEA. pragmatic randomized trial. Evidence-Based Otitis Media. AHRQ Evidence report on management of acute otitis media 2001. Acute otitis media: clinical course among children who received a short course of high dose antibiotic. 29: 609-20.C. 16: 710-1. McCracken GH. 322: 336-42. Lasfarguaes G. Gould C. Oxford:Update Software. Hildes-Ripstein GE. Diagnosis and antibiotic treatment of acute otitis media: report from International Primary Care Network. London: The Association. 2002. J R Coll Gen Pract 1986. 25. Short course antibiotics for acute otitis media (Cochrane Review). Decker 1999. Bowers P . multicentre controlled trial of ibuprofen versus acetaminophen and placebo for symptoms of acute otitis media in children. 36: 356-8. Clin Pediatr (Phila) 1997 Apr. Bluestone CD. Pons G. Pediatr Infect Dis J 1998. Bertin L. Parental issues in selection of antimicrobial agents for infants and children. B. 36(4): 201-5. Pradise JL. Gould C.13. Royal Pharmaceutical Society of Great Britain. Moore M. 20.In: The Cochrane Library. British National Formulary 44. 15. Br Med J (Clin Res Ed) 1985. 325: 22-5. 24. Jones R. et al. Moore M. Warner G. BMJ 2001. Middle Ear Fluid concentrations of Amoxicillin after large dosages in children with acute otitis media. British Medical Association. 17. A randomized. Williamson I. et al. Dunleavey J. Duhamel JF. Treatment of acute otitis media in an era of increasing microbial resistence. Klein JO. Murphy E. 2002. Seikel K. Bain J. 10: 387-92. Marcy M et al. BMJ 2002. Bauchner H. BMJ 1990. Froom J. 22. Sitar DS. Bartelds A. 26. Pragmatic randomized controlled trial of two prescribing strategies for childhood acute otitis media. Little P . Kozyrskyj AL. McCracken G. et al. Hoberman A. Maudelonde C. Fundam Clin Pharmacol 1996. Pediatr Infect Dis J 1996. 19. Acute otitis media: diagnosis and management in the year 2000. The Society. Predictors of poor outcome from antibiotics in children with otitis media. Bain J. Bridges-Webb C. 17: 576-9. Klassen TP . Little P . Three day and seven day treatment in acute otitis media: double blind antibiotic trial. Shelton S. Grob P .

Flynn CA. Ped Clin N Am 1996. Pediatrics 1998. 33. 35. Otolaryngol Head Neck Surg 1998. Drehobl MA. Hedrick JA. Issue 2. McCormick DP . Paradise JL. Leibovitz E. 36. et al. Heikkinen T. Menyuk P . 31. Dowell SF. Rosner BA. Giebink GS. Comparative efficacy of erytromycin-sulfisoxasole.: Abnormal tympanopgraphy after supine bottle feeding. Hsu GS. Chase C. Baldwin CD. Deskin R. Bachmann KP . 19: 95-104. J Pediatr 1995. (13) . Schrag S. 28. Saeed K. Rockette HE. Br-Haim Y. 30. Azythromycin in acute otitis media. Ed.27. 34. Int J Pediatr Otorhinolaryngol 2003. Otitis media in infancy and intellectual ability. Chonmaitree T. Levine SC. BluestoneCD. 10: 899. Lett-Brown MA. 43(6): 1165-81. Apr. JAMA 2001. Bacteriologic and clinical efficacy of amoxicillin/clavulanate vs. Teel DW. 162(3):685-94. Griffin G. Decongestants and antihistamines for acute otitis media in children (Cochrane Review). Tudiver F. Pediatr Infect Dis J 1991. 19(5): 155-65. Burch DJ. Klein JO. 286: 49-55. Three days intramuscular ceftriaxone for treatment of nonresponsive acute otitis media in children. high-dose amoxicillin therapy on resistent pneumococcal carriage. Middle ear fluid histamine and leukotriene B4in acute otitis media: effect of antihistamine or corticosteroid treatment. Rosenfeld RM. Bacteriologic and clinical efficacy of one day vs. 37. 2002 Oxford: Update Software. 118: 4: 437-43. Arvedson JC.126: 105-11. amoxiccilin or placebo for otitis media with effusion in children. Management of otitis media using Agency for Health Care Policy and Research guidelines. school achievement. 19: 1040-5. An evidence-based approach to treating Otitis Media. Equivalent efficacy and reduced occurence of diarrhea from a new formulation of amoxicillin/clavulanate potassium (Augmentin) for treatment of acute otitis media in children. Pediatrics in Review 1998 May. Mandel EM. 67(3): 221-30. Bradley RL. Effect of short-course. cefaclor. The Agency for Health Care Policy and Research. 32. Pediatr Infect Dis J 1997. Greater Boston Otitis Media Study Group. 38. speech and language at age 7 years. Principles of judicious use of antimicrobial agents for pediatric upper respiratory tract infections. 16: 463-70. Valinski WA. Hoberman A. In: The Cochrane Library. 101: 163-84. Uchida T. 39. Early identification and intervention for children who are hearing impaired. Pediatr Infect Dis J 2000. et al. Dagan R. Nozza RJ. J Infect Dis 1990 Sept. Tully SB. Pediatr Infect Dis J 2000. 29. Paradise JL. et al. Aronovitz GH. Rogers JM.

Cordaro CI. Oto Rhino Laryngologia Nova 1998. 1994. Agency for Health Care Policy and Research. 49. Clin Otolaryngol 2000. 50. 45. Calori G. 44. Bowlin SJ. Heikkinen T. Efficacy of Auralgan for treating ear pain in children with acute otitis media. 42. US Department of Health and Human Services.J Pediatr 2003. Koay BC. placebo-controlled trial of the effect of antihistamine or corticosteroid treatment in acute otitis media. A meta-analytic attempt to resolve the brouhaha. Booth BM. Freeman DH Jr. Rockville(MD): The Agency. Bluestone CD. (14) . 143(3):377-85 41. Mandelberg A. Antibiotics are not effective for otitis media with effusion: reanalyses of meta-analyses. AHCPR Publication No 94-0622. The long term outcome of nonsuppurative otitis media with effusion. Mair IWS. 155: 796-9. Cantekin EI. Chonmaitree T. Cohen HA. Pradise JL. Hoberman A. J Otolaryngol 1981. Bates GJ. JAMA 1993. A randomized. 48. Efficacy of naturopathic extracts in the menagement of ear pain associated with acute otitis media. Arch Pediatr Adolesc Med 1997. Reynolds EA. Arch Pediatr Adolesc Med 2001. 308: 297-301. Saeed K. McGuire TW. Haugeto OK. Uchida T. 25: 274-9. Int J Pediatr Otorhinolaryngol 1996. Urkin J. Dusdieker LB. 46. Williams RL. Chalmers TC. Baldwin CD. 270: 1344-51. Chalmers FT. Cantekin EI. Gallus G. Sarrell EM. 151: 675-8. et al. N Engl J Med 1983. McCormick DP. 24: 181-6. Schøder. Mitchell B. Stange KC. Secretory otitis media. Otitis media with effusion and S-carboxymethilcysteine and/or its lysine salt: a critical overview. et al. et al. randomized trial. Commins DJ. Pignataro LD.40. 47. 43. Clin Pediatr 1985. Clinical Practice Guideline No 12. 10: 359:62. Use of antibiotics in preventing resurrent acute otitis media and in treating otitis media ith effusion. 8: 214-22. 35: 231-41. oral decongestant and antihistamine. Steeman K. Otitis media with effusion in young children. Smith G. Pignataro O. The role of mucodyne in redicing the need for surgery in patients with persistent otitis media with effusion. Moore RA. Mandel EM. Lack efficacy of a decongestant-antihistamine combination for otitis media with effusion ("secretory" otitis media) in children: results of a double-blind.

ovid. 318: 1177. Issue 2. Del Mar C.org) Agency for Health Care Research and Quality (AHRQ) (http://www.com) Pretra`ivanja preko Interneta prema klju~nim re~ima (15) .AHRQ. Butler CC.clinicalevidence. Kori{}ene baze podataka i izvori literature Cochrane Library (http://www.gov) Clinical Evidence (http://www. BMJ 1999.Oxford: Update Software. Reidpath DD. 52.51. 2002. Systemic review of autoinflation for treatment of glue ear in children.ovid.cochrane. Oral or topical nasal steroids for hearing loss associated with otitis media with effusion (Cochrane Review) In: The Cochrane Library.com) Medline (http://www. van der Voort JH. Glasziou PP .com) Evidence-Based Medicine Reviews (http://www.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful