You are on page 1of 58

PUSAT LATIHAN PENGAJAR DAN KEMAHIRAN

LANJUTAN,
JABATAN PEMBANGUNAN KEMAHIRAN
KEMENTERIAN SUMBER MANUSIA
MALAYSIA

KERTAS PENERANGAN

TAJUK KEMAHIRAN DAN
TAHAP

JURUELEKTRIK – TAHAP 1 (SEMESTER 1)

No. DAN TAJUK MODUL

M04 SINGLE PHASE SURFACE WIRING

No. DAN TAJUK
PENGALAMAN
PEMBELAJARAN

LE1 INSTALL SURFACE SINGLE PHASE WIRING

OBJEKTIF PRESTASI
AKHIRAN

INSTALL SURFACE SINGLE PHASE WIRING BY USING
ELECTRICAL HAND TOOLS, ELECTRICAL EQUIPMENT,
ELECTRICAL MATERIALS , ETC. SO THAT THE SINGLE
PHASE
SURFACE
WIRING,
INSTALLATION
OF
ACCESSORIES, FITTING AND TESTING IS CARRIED
OUT ACCORDING TO ELECTRICAL REGULATION AND
SPECIFICATION.

46

ISI KANDUNGAN
LE1 – INSTALL SURFACE SINGLE PHASE WIRING
 TASK 02.01 – Carry-Out Single Phase Surface Wiring

47

No. &
TAJUK
PENGALAMAN
PEMBELAJARAN
No. & TAJUK
TUGASAN

LE1 Install surface single phase wiring

TASK 02.01 – Carry-out single phase surfaca wiring

Code No. : B01-01-04-LE1-IS1a

TAJUK:

Muka : 1 drp. : 14

PENGENALAN SISTEM PENDAWAIAN YANG DIGUNAKAN DI MALAYSIA

TUJUAN:
Kertas penerangan ini menerangkan apakah jenis –jenis sistem pendawaian yang digunakan
di malaysia dan bagaimanakah cara-cara pemasangannya serta aksesori peralatan pendawaian.

PENERANGAN
SISTEM PENDAWAIAN
Takrif-Sistem pendawaian adalah sistem pemasangan litar-litar elektrik ,termasuklah pengalir penebat
dan perlindungan mekanik bagi sesuatu jenis kabel dan juga aksesori –aksesori elektrik .
Sistem pendawaian boleh dijalankan dengan berbagai-bagai cara mengikut jenis-jenis perlindungan
mekanikal ,keadaan pemasangan dan jenis – jenis penebat kabel yang digunakan.
Jenis sesuatu sistem pendawaian boleh dinamakan dengan berpandukan kepada kaedah- kaedah
pemasangan kabel dan jenis salutan pada kabel. Tetapi tiada satu sistem pun yang boleh dianggap
sebagai unggul dibawah semua keadaan.

48

Code No. B01-01-04-LE1-IS1

Muka : 2

drp : 14

Faktor pemilihan
Untuk memilih sesuatu sistem pendawaian ia perlu dirancang dahulu agar tidak merugikan .Sebaliknya
sistem ini mengawal kecekapan dan selamat. Diantara pekara –pekara yang perlu diperhatikan adalah
seperti berikut
1)
2)
3)
4)
5)
6)
7)
8)
9)
10)

Jenis beban yang hendak dipasang
Keadaan tempat pemasangan
Kos perbelanjaan
Tempoh ketahanan pemasangan
Kekemasan dan kecantikan
Keadaan sekeliling
Tempoh masa menyiapkan
Perubahan atau penambahan litar
Jenis voltan bekalan
Keselamatan dan kelulusan TNB/JKR

Jenis-jenis sistem pendawaian
Jenis-jenis sistem pendawaian yang disenarai dibawah ini seperti yang dinyatakan ,ia bergantung
kepada jenis kabel atau kaedah pemasangan kabel atau perlindungan mekanikal yang diberi .berikut
ialah senarai jenis-jenis sistem pendawaian yang umum digunakan
1)
2)
3)
4)
5)
6)
7)
8)

Sistem
Sistem
Sistem
Sistem
Sistem
Sistem
Sistem
Sistem

permukaan
tersembunyi
penyokong katenari
konduit
sesalur
salur
kabel penebatan mineral pelapik kuprum
kabel penebatan mineral pelapik plumbum

49

Code No. B01-01-04-LE1-IS1

Muka: 3

drp : 14

SISTEM PENDAWAIAN PERMUKAAN .
Sistem pendawaian permukaan ialah satu sistem dimana kabel-kabel di gunakan dalam satu
pemasangan yang dipasang pada permukaan dinding atau siling tanpa sebarang perlindungan
tambahan .
Ciri-ciri pemilihan
Berikut adalah beberapa cirri yang dianggap sesuai bagi sistem pendawaian permukaan
1)
2)
3)
4)
5)
6)
7)

Bekalan voltan voltan jenis satu fasa tunggal
Banggunan diperbuat daripada kayu atau batu
Kos perbelanjaan murah
Bilangan kabel atau litar yang perlu dipasang adalah sikit
Kerosakan mekanikal kemungkinan amat kurang
Memerlukan masa yang singkat untuk menyiapkan pendawaian
Kadar kuasa beban yang dipasang kecil

Jenis-jenis kabel yang digunakan
Kabel-kabel yang digunakan mestilah daripada jenis bersalut ini adalah kerana kabel yang
dipasang secara sistem permukaan akan terdedah kepada keadaan sekeliling dan kerosakan
mekanikal .Jenis kabel yang sesuai digunakan di banggunan rumah kediaman adalah kabel bersalut
pvk atau getah.
Kaedah pemasangan kabel
Kaedah pemasangan kabel bagi sistem ini dibuat dengan disokong oleh klip kepermukaan
dinding atau siling .Sebelum sistem ini dijalankan pastikan permukaan pendawaian bukan daripada
jenis logam .Bagi pendawaian permukaan yang dibuat dibanggunan batu atau simen kabel akan
diklipkan atas satu bilah papan (wooden batten) yang sebelum itu dipakukan kedinding atau siling
Terdapat dua jenis klip yang biasa digunakan iaitu klip aluminium dan plumbum. Saiz klip
yang digunakan perlu dipilih agar sesuai dengan jumlah bilangan kabel yang perlu disokong
Jarak maksimum diantara klip yang menyokong kabel bolehlah dirujuk pada jadual ( 1a )

50

dalam dinding dan sebagainya. Jenis-jenis beban yang hendak dipasang. alat-alat yang termurah dan alat-alat ganti yang mudah diperolehi. Samada bangunan baru. beban aruhandan sebagainya. Samada beban itu menggunakan arus yang besar. 3. Penerangan tentang ciri-ciri pemilihan sistem pendawaian: 1. 2. rumah batu. Keadaan tempat yang hendak dibuat pemasangan.Sebagai amalan baik. berubah atau tetap pada tempatnya ( pegun ).Code No. dalam tanah. beban aruhandan sebagainya. Samada bangunan baru. lama. B01-01-04-LE1-IS1a Muka: 4 drp : 14 Jadual 11A Garis pusat Jarak maksimum bagi klip Kabel beperisai Kabel getah tanpa perisai pvk atau plumbum . lama. maksima 12 kabel boleh diklipkan bersama.bersalut Ke seluruh an Kabel 1 Mm 9 9 15 15 20 20 40 umum Men datar 2 Mm 250 300 350 400 Kabel penebat mineral salut kuprum atau salut aluminium Dalam kawalan Memu gak 3 Mm 400 400 450 550 Mend atar 4 Mm 150 Memu gak 5 Mm Mend atar 6 Mm Memu gak 7 Mm 250 350 400 450 450 550 600 Mend atar 8 Mm 600 900 500 Memu gak 9 Mm 800 1200 2000 Jadual ini menerangkan jarak bagi penyokong kabel yang dibawa. kecil. Harga pendawaian. rumah batu. berubah atau tetap pada tempatnya ( pegun ). Walaupun harga tidak merupakan faktor yang diutamakan untuk mencapai sesuatu matlamat. beban kapasitor. 4. Keadaan tempat yang hendak dibuat pemasangan. 5. dalam tanah. Perkara ini termasuklah mendapatkan pekerja. kecil. beban kapasitor. Samada beban itu menggunakan arus yang besar. tetapi jika berjimat dan disesuaikan tentulah akan lebih menguntungkan. dalam dinding dan sebagainya 51 . Jenis-jenis beban yang hendak dipasang.

Tambahan litar atau perubahan litar. pemilihan sesuatu jenis sistem pendawaian yang mudah ditambah atau diubah bagi litar itu perlulah diteliti.T. Perbezaan tempoh boleh memberikan perbezaan penggunaan kabel dan sistem pendawaian.Code No. Sebagai contoh pendawaian bagi voltan lampau rendah tidak boleh disatukan dengan pendawaian voltan rendah. Walaupun harga tidak merupakan faktor yang diutamakan untuk mencapai sesuatu matlamat. Keadah khusus ialah keadaan tertentu yang dihadapi ditempat pemasangan itu seperti keadan berasap. pemasangan sistem pendawaian yang kemas perlulah dilakukan. dan besar atau kecilvoltannya. tetapi jika berjimat dan disesuaikan tentulah akan lebih menguntungkan. 7. alat-alat yang termurah dan alat-alat ganti yang mudah diperolehi. A. Perkara ini termasuklah mendapatkan pekerja. 10. Jika pemasangan ini berkehendakan perubahan yang kerap. lembap.A. Masa menyiapkan.U. Jika pendawaian itu perlu disiapkan dengan segera. 12. Harga pendawaian . Ini bererti pemasangan yang hendak dibuat itu untuk tempoh yang lama atau pendek. Voltan bekalan yang berbeza misalnya 1 fasa. 11. 3 fasa 3 dawai. adalah merugikan jika disiapkan lewat daripada masa yang ditetapkan. pemasangan dan pengguna. boleh memberikan perbezaan cara pendawaian. Pemilihan yang salah boleh membawa akibat yang buruk pada kabel. bahaya mekanikal dan sebagainya. panas. Oleh itu penentuan yang tepat masa menyiapkan perlu diambil kira. Tempoh ketahanan pemasangan. 9. Oleh kerana itu pemilihan sesuatu jenis pendawaian mestilah sesuai dengan voltan bekalan. Jika pengguna memerlukan ppendawaian yang tidak menjejaskan kecantikan bangunan. berminyak.. Keadah khusus . 8. 52 . B01-01-04-LE1-IS1a Muka: 5 drp : 14 6. Voltan bekalan . Kekemasan dan kecantikan.

Jenis pendent biasanya disambung ke ros siling dengan menggunakan kord boleh lentur .Manakala jenis batten dipasang terus kepermukaan dinding atau siling . Pada kedua-dua terminal tedapat spring yang membolehkan terminal tersebut memberi satu sambungan yang berkesan kepunca lampu. Bahan buatan bagi membentuk sesuatu pemegang lampu mestilah daripada jenis bahan penebat yang baik dan mampu untuk menanggung arus beban .Code No. Ia mempuyai dua terminal iaitu untuk punca sambungan pengalir fasa dan neutral bagi menyambung kelampu. 2. B01-01-04-LE1-IS1a Muka: 6 drp : 14 ALATAMBAH PENDAWAIAN Struktur pemegang lampu 1. 4.Pada kebiasanya pemegang lampu diperbuat daripada baklit atau tembikar. 5A Lamp Holder Batten Lamp Holder 53 . 3. Terdapat dua jenis pemegang lampu iaitu jenis pendant dan betten.

6. Pemegang lampu tidak boleh dipasang pada litar yang mempuyai lebihan arus dengan kadaran yang lebih daripada yang ditetapkan dalam jadual 55B.punca sentuhan luar itu hendaklah disambungkan kepunca neutral. JADUAL 55B Perlindungan arus lebihan bagi pemegang lampu Kadaran maksimum alat perlindungan arus lebihan yang melindungi litar Jenis pemegang lampu Pangkal kilas Pangkal kilas B 15 B 22 6 amp 16 amp Skru Edison Skru Edison Skru Edison B 14 B 27 B 14 6 amp 16 amp 16 amp 54 . Pemegang lampu pangkal kilas jenis acuan penebat mestilah daripada jenis tahan panas (perintang haba) apabila digunakan pada suhu lebih daripada 135°C.Code No. Pemegang lampu jenis pendent mestilah mengadakan cengkaman atau sebarang cara pelepasan ketegangan bagi kord boleh lentur. 2. 5. (b) diliputi dengan penebat sepenuhnya 3. Semua jenis pemegang lampu pangkal kilas yang digunakan di tempat lembab atau boleh dicapai semasa berdiri dari atas logam yang dibumikan hendaklah di bumikan (a) dibekalkan atau didalam pemegang lampu itu . Pemegang lampu yang mempuyai sentuhan luar atau berskru . 4. B01-01-04-LE1-IS1a Muka: 7 drp : 14 Peraturan IEE bagi pemegang lampu 1. Pemegang lampu berfilamen hanya digunakan untuk litar yang dibekalkan oleh voltan tidak melebihi 250 volt.

15A . Tiub-tiub sesentuh hanya sesuai bagi pin-pin palam tertentu. 30A . B01-01-04-LE1-IS1a Muka: 8 drp : 14 Soket alur keluar • • Soket alur keluar ialah alat yang mempuyai beberapa sesentuh pembawa arus yang tetap dan disambungkan kepada pemasangan pendawaian tetap Kegunaannya ialah untuk membolehkan alat elektrik mudah alih disambung klitar akhir dengan menggunakan palam yang sesuai . Saiz piawai soket alur keluar mengikut piawai british (BS) adalah seperti berikut: Jenis soket alur keluar (BS) BS 1363 BS 546 BS 169 BS 1778 BS 4343 Arus nominal 13 A 2A . 5A . Struktur binaan soket alur keluar • • • Bahan buatan bagi soket alur keluar adalah daripada baklit Didalamnya terkandung terminal-terminal dan tiup-tiup sesentuh bagi pengalir fasa. neutral dan bumi. 63A . 15A . 30A 5A . 125A. Bahan yang digunakan untuk tiub-tiub sesentuh adalah daripada fosfor-gangsa atau loyang keras dan berada ditempat yang tidak mudah disentuh oleh pengguna. 32A .Code No. 55 . 15A 16A .

B01-01-04-LE1-IS1a Muka: 9 drp : 14 Peraturan IEE bagi soket keluaran 1. ketinggian minimum ialah 150mm dari lantai 150mm dari permukaan kerja. Bilangan soket alur keluar boleh disambung dari satu litar akhir. 2. 4. 56 . Terdapat juga pengepit kord boleh lentur. 2. 3. Kegunaan kegunaanya adalah sebagai bahan boleh bergerak yang bersambung kepada alat elektrik mudahalih dengan kord atau kabel boleh lentur. Soket aluar keluar untuk kegunaan alat perkakas seisi rumah mestilah daripada jenis BS 1363. Bagi palam berfius biasanya fius didalamnya adalah jenis fius katrij iaitu BS 1362 dengan arus nominal fius tersebut ialah 13A. Soket alur keluar tidak boleh digunakan pada voltan bekalan yang melebihi 250 volt kecuali ia dibuat khas. 3. pepejal atau berlurah dan dalam bentuk bulat atau leper.Code No. 4. 7. Ia mempuyai dua atau tuga pin yang diperbuat daripada bahan fosfor-gangsa atau loyang keras. Palam diperbuat daripada bahan yang tidak mudah terbakar seperti bakelit atau tembikar. jika perlu rujuk BAB LITAR PENGGUNA Palam (plug) • • Palam ialah satu alat yang mempuyai beberapa pin sesentuh yang akan disambungkan ke kord boleh lentur dan boleh dihubungkan ke soket alur keluar . 6. Pin bagi punca bumi akan menyentuh dahulu daripada pin yang lain. tujuannya ialah supaya kord boleh lentur tidak akan terkeluar dari palam apabila punca sambungannya terputus. Punca bumi setiap soket alur keluar mestilah disambung kepengalir keterusan bumi litar akhir kecil Soket alir keluar tidak dibenarkan dipasang dalam bilik yang mengandungi air pancut dan kolah mandi Bila soket alur keluar dipasang dalam lantai usaha perlindungan hendaklah dibuat agar semasa membersihkan lantai atau membasuh lantai tidak akan berlaku renjatan elektrik Bila soket alur keluar dipasang didinding . Struktur binaan palam 1. Saiz piawai bagi palam mengikut piawai British (BS) adalah sama dengan saiz piawai soket alur keluar. 5.

4. 2.Code No. Ros siling biasanya mempuyai 2 . Palam tidak boleh digunakan pada voltan bekalan (nomonal) yang melebihi 250 V 3. Tidak dibenarkan untuk kegunaan dipemasangan yang lebih daripada 250 V Berpelit fasa kekal tidak boleh digunakan pada pendawaian tetap kecuali ia tidak mudah tersentuh (pengadang ) Tidak boleh dipasang bersama-sama lebih dari satu keluaran kord kabel boleh lentur kecuali ia dibuat khas bagi berbilang keluaran . 3 atau 4 pelit terminal untuk sambungan kabel litar dan kord boleh lentur. Setiap palam yang mempuyai fius mestilah tidak bleh dibalik-balikan dan direka agar fius itu tidak boleh menyentuh pengalir perlindungan litar 2.Badan ros siling diperbuat daripada bahan penebat yang teguh iaitu bakelit atau porselin. 3. Peraturan IEE bagi ros siling 1. B01-01-04-LE1-IS1a Muka: 10 drp : 14 Peraturan IEE bagi palam 1. Cara sambungan pengalir kord atau kabel boleh lentur pada terminal palam boleh dirujuk di BAB PENGALIR DAN KABEL Ros siling • • • Ros siling ialah tempat sambungan penamat pendawaian tetap dan dari sana ia disambungkan kekord atau kabel boleh lentur untuk sambungan kebeban seperti lampu . Saiz piawai ros siling mengikut piawai British BS 67. kipas siling dan sebagainya. Punca bumi ros siling mestilah disambungkan kepada pengalir perlindungan litar pada setiap litar akhir 57 .

tangkai togel suis hanya membuka sesentuh dengan jarak yang kecil iaitu 6mm dan cara ini hanya sesuai untuk kawalan litar arus ulang alik .Code No. Pemutusan secara bukaan celah mikro . Badan dan penutup suis mestilah diperbuat daripada bahan penebat yang baik dan tahan daripada arus beban yang mengalir melaluinya . B01-01-04-LE1-IS1a Muka: 11 drp : 14 Suis • • • • Suis adalah satu alat mekanikal yang boleh memutus.Tujuan ialah untuk mengelakan terbentuknya arka ketika pemutusan berlaku . tangkai togel suis dapat dikendalikan dengan cepat dan pantas. 5. Suis digunakan didalam sistem fasa tunggal mestilah daripada jenis suis kutub tunggal. Terdapat dua terminal atau lebih terminal (bergantung kepada jenis suis ) bagi punca sambungan diantara pengalir fasa bekalan dan beban 3. Jenis bentuk badan suis adalah seperti berikut (a) jenis permukaan (tumbler dan flush ivory) (b) jenis semi tersembunyi (c)jenis tarik atau siling (d) jenis khusus untuk pemasangan dalam sistem konduit 58 . Saiz piawai suis yang digunakan di pemasangan domestik mengikut piawai british BS 3676. membawa dan menyambung arus litar secara manual dalam keadaan normal . Kendalian pemutusan suis terdiri daripada dua jenis iaitu sambung dan putus cepat (quick make and brake) dan celah mikro Pemutusan jenis sambung dan putus cepat.Biasanya bahan yang digunakan ialah darijenis baklit 2. Terdapat berbagai-bagai jenis suis kutub tunggal yang digunakan dewasa ini yang berbezabeza dari segi bentuk .Suis jenis ini biasanya ketika menutup dan membuka akan mengeluarkan bunyi yang kuat 4. Suis jenis ini dikendalikan dengan tidak mengeluarkan bunyi yang kuat.Diantaranya ialah seperti berikut: (i) Suis sehala (ii) Suis dua hala (iii) Suis peantaraan Struktur binaan suis 1. kawalan dan sebagainya .

arus nominalnya mestilah tidak boleh kurang daripada jumlah arus lanpu filamen dan duakaliganda jumlah arus tetap bagi lampu discas. Arus nominal bagi setiap suis yang mengawal litar lampu discas mestilah tidak boleh kurang daripada dua kaliganda jumlah arus tetap yang mengalir didalam litar 6. B01-01-04-LE1-IS1a Muka: 12 drp : 14 Peraturan IEE bagi suis 1. Suis yang digunakan untuk mengawal peralatan lampu dan peralatan elektrik mestilah diasingkan dariada peralatan tersebut kecuali pengalir hidup suis hendaklah sependek-pendek yang boleh dan dihadang disekelilingnya 4. 59 . neutral dan bumi. Setiap suis yang digunakan untuk bilik mandi mestilah diletakan ditempat yang tidak mudah dicapai oleh pengguna 5. Dipepasangan bekalan dua dawai satu daripada kutubnya berbumi . Sekiranya suis tersebut digunakan untu mengawal lampu filamen dan discas . ini termasuklah pengalir fasa. Didalamnya terkandung beberapa tapak dan penghubung fius . terminal neutral dan terminal bumi . 3.Code No. Terminal-terminal ini hendaklah dibuat agar tidak tersentuh antara satu sama lain Kadar arus nominal fius dalam papan agihan bergantung kepada jumlah arus beban dalam litar akhir. Struktur binaan papan agihan 1. Papan agihan • Papan agihan adalah satu tempat pengagihan pengalir kabel litar akhir. 3. Setiap suis atau pemutus litar yang tidak diketahui tugasnya mestilah ditandakan. semua fius dan alat kawalan satu kutub mestilah disambung kedawai hidup sahaja 2. Badan papan agihan diperbuat daripada kotak kayu atau kotak logam 2.

B01-01-04-LE1-IS1a Muka : 13 drp : 14 4.5A. Papan agihan yang tidak bertutup dibelakangnya hendaklah dipasang dipermukaan yang tahan kebakaran atau lain-lain agar ia tetap tertutup rapi. 60 .Code No. 5. Papan pengagihan hendaklah dipasang dalam kotak bertutup ditempat yang mudah diperiksa dan tertulis : i) Kadar fius dan pemutus litar ii) Saiz kabel iii) Kegunaan setiap litar bagi kotak pengagihan fius utama tempat bacaan kabel di ambil dari pelindung lebihan arus kelas halus(close excess current protection) dan hendaklah dipastikan faktor fiusnya tidak melebihi 1.

3. Nyatakan 5 faktor pemilihan sistem pendawaian... 61 . Nyatakan 5 jenis sistem pendawaian elektrik yang anda tahu . 6. ABD..amp dan jenis BS 177 membawa arus nominal…………. ii………………………. 2. B01-01-04-LE1-IS1a Muka: 14 drp : 14 Soalan 1. Apakah yang dimaksudkan dengan Sistem Pendawaian Permukaan Satu Fasa? 10.. Rujukan: PEMASANGAN DAN PENYELENGGARAAN EDISI KEDUA. Pemegang lampu ada dua jenis i………………………………. Apakah jenis kabel yang digunakan bagi sesuatu sistem pendawaian permukaan? 9... Papan agihan adalah satu tempat pengagihan pengalir kabel litar akhir . ini termasuklah pengalir …………. Terdapat berbagai-bagai jenis suis kutub tunggal diantaranya ialah i………………………. ……………… dan ………………….DBP 2000. Soket alir keluar jenis BS 1363 membawa arus nominal…………….. ii………………………………. 8.SAMAD HANIF. 4. Berikan 2 peraturan IEE berkenaan dengan pemegang lampu i…………………………………………………………………… ii…………………………………………………………………..Code No. Apakah takrif sistem pendawaian ? 7. iii……………………… 5.amp.

: B01-01-04-LE1-IS1b Muka : 1 drp. PENERANGAN: Pendawaian Litar Lampu Litar lampu mempunyai berbagai kaedah kawalan suis. Diantaranya ialah: • Kawalan suis sehala • Kawalan suis dual hala • Kawalan suis pertengahan • Kawalan suis pemalap 62 .No. & TAJUK PENGALAMAN PEMBELAJARAN No.01 – Carry-Out Single Phase Surface Wiring Code No. : 7 TAJUK : LITAR AKHIR LAMPU TUJUAN: Kertas penerangan ini menerangkan istilah suis dan jenis –jenis suis yang digunakan dalam sistem pendawaian yang di malaysia dan cara-cara pemasangan litar loceng serta litar lampu. & TAJUK TUGASAN LE1 Install Surface Single Phase Wiring TASK 02.

Kawalan Suis Dua Hala Kawalan sebuah atau lebih lampu dari dua suis kawalan. 63 . Contoh penggunaan ialah lampu bilik tidur atau lampu koridor.Code No. B01-01-04-LE1-IS1b Muka: 2 drp : 7 Kawalan Suis Sehala Menggelung kedalam (looping in) kaedah biasa litar lampu. Suis boleh mengawal satu atau lebih punca lampu dengan syarat ketahan arus suis lebih dari arus beban.

Contoh penggunaan ialah di bilik tidur atau dewan / bilik persidangan.kadaran kapasiti arus kabel 1. Kawalan Suis Pemalap Suis mengawal kececerahan satu atau lebih lampu. B01-01-04-LE1-IS1b Muka: 3 drp : 7 Kawalan Suis Pertengahan Kawalan sebuah atau lebih lampu dari tiga atau lebih suis kawalan.5mm2 6A 1 10 mata lampu + kipas Gambarajah Skema 64 .arus bebab / rekabentuk In . Koordinasi Alat Pelindung dan Saiz Kabel Litar Lampu Peraturan IEE : Ib ≤ In ≤ Iz Dimana : Ib .arus setting / kadaran alat pelindung Iz .Code No. Contoh penggunaan ialah lampu tangga bagi bangunan bertingkat.

3. Koordinasi alat pelindung dengan saiz kabel: 4. kapasiti arus kabel ≈ 17A. Bagi menentukan litar akhir lampu.8. Pemilihan kadaran suis bagi lampu discas tidak kurang daripada 2 x arus beban. 65 .8 dan sesuai dengan alat perlindungan litar. Peraturan JKR Setiap litar akahir lampu mestilah dilindungi dengan alat perlindungan yang arus nominalnya 5A dan bilangan amaksimum beban yang boleh disambung ialah 10 unit. jumlah permintaan arus mestilah sesuai dengan alat perlindungan litar dan perlu berpandukan daripada jadual Peraturan. Pengiraan arus beban lampu discas ditambah dengan faktor 1. B01-01-04-LE1-IS1b Muka: 4 drp : 7 Pengiraan : Ib : Bilangan maksima satu litar Satu point mata lampu dianggap 100W 10 x 100W 240 = 4.Code No. Kapasiti arus kabel perlu merujuk jadual 4D4A dan 4D4B Peraturan IEE Edisi 16. Kapasiti membawa arus kabel mestilah tidak boleh kurang daripada kadaran alat perlindungan. 4. 3. 2. permintaan arusnya dinilaikan 100W per pemegang lampu. Bagi menentukan litar akhir lampu discas.17A ≤ 6A ≤ 17A Faktor tambahan litar akhir lampu: 1. Setiap unit yang disambung. Kipas angin di anggap menngunakan kuasa 60W. 2.5mm2 .17 A In : 6A (mcb) @ 5A (fius) Iz : 1. Peraturan IEE 1. jumlah permintaan arus mestilah didarabkan dengan 1.

Bahagian sekunder transformer. biasanya gegelung 240V ac. suis tekan dan loceng. transformer loceng.Voltan primer atau sesalur standard ialah 200 ke 250V dengan pengambilan voltan sekunder untuk jenis kelas A. Didalam tiap-tiap kes. Magnet terdiri dari besi lembut dua kutub yang dililit dengan dawai kuprum bertebat samada berenamel atau di balut dengan sutera. Armatur adalah sebatang besi lembut yang disokong oleh satu spring rata di mana ia akan ditarik oleh hujung-hujung kutub apabila arus mengalir melalui gelung. Jika arah terus disongsangkan. kutuk magnet yang berbentuk mempunyai kekutuban yang tetap mengikut likaran arus.4. armatur besi lembut. Transformer loceng adalah murah dan menjimatkan . Litar Akhir Loceng Elektrik • • • • Litar akhir dikawal oleh perjalanannya sendiri dari papan agihan dengan alatambah suis kawalan kutub tunggal. Untuk menjimatkan kos dan kesukaran menggunakan sel-sel primer. dan untuk kelas B pula 6V. Transformer Loceng Loceng elektrik dikendalikan bukan sahaja dengan menggunakan arus terus. penukul dan sebuah gong. litar loceng boleh di sambungkan dengan bekalan arus ulang-alik melalui transformer menurun. 66 . Voltan lampau rendah bertujuan mengurangkan risiko renjatan pengguna keran suis tekan kebiasaanya terletak di luar.Code No. B01-01-04-LE1-IS1b Muka: 5 drp : 7 Loceng Elektrik Loceng elektrik terdiri dari suatu elektromagnet berbentuk U. voltan lampau rendah (6V atau 12 V) disambung kepada suis tekan dan loceng. kekutuban akan berubah. Dengan ini loceng akan bekerja dengan menggunakan arus balikan atau ulang-alik. tetapi juga arus ulang alik. manakala hujung-hujung kutub diketatkan kepada suatu rangka besi yang bertindak sebagai dening magnet. tindakan magnet ialah untuk menarik armatur dalam usaha untuk memendekkan lintasan fluks magnet. Suis kutub tunggal mengawal transformer dan disambungkan pada bahagian masukan.8 dan 12V. di mana kutub U menjadi kutub S dan sebaliknya. Apabila arus terus mengalir melalui gegelung sesuatu elektromagnet.

67 .5mm2 6A 1 1 bil 1½ hp pendingin udara Gamabarajah Skematik E N L 240V 12V Loceng /Door Chime Transformer Loceng Suis Kutub Tunggal Suis Loceng Gambarajah Pendawaian Peraturan IEE litar loceng 1. Transformer mestilah jenis lilitan ganda dua. dan bahagian logam transformer mestilah di bumikan.Code No. Litar loceng yang menggunakan transformer mestilah diasingkan daripadalitar-litar akhir yang lain. 4. Satu punca dari lilitan sekunder. 2. B01-01-04-LE1-IS1b Muka: 6 drp : 7 1. 3. Pendawaian litar loceng sama ada yang menggunakan pengubah atau tidak mestilah di asingkan daripada pendawaian litar-litar lampu dan kuasa.

8.120W . Berapakah kadaran mcb yang digunakan bagi litar akhir lampu ? 6.240V sebanyak 2.kira kadaran arus suis yang digunakan. Mengapakah bahagian sekunder transformer loceng perlu dibumikan? 9.240V memerlukan arus sebanyak 0. Jelaskan apayang dimaksudkan dengan transfomer loceng kelas A dan kelas B. Nyatakan 2 jenis kumpulan lampu yang anda tahu serta jenis lampunya? a. B01-01-04-LE1-IS1b Muka: 7 drp : 7 SOALAN: 1. 4. Nyatakan mengapakah suis loceng disambungkan dengan bekalan voltan lampau rendah? 7.2000 68 . Rujukan: PEMASANGAN DAN PENYENGGARAAN ELEKTRIK ABD.5A. 5. Terangkan dengan bantuan gambarajah binaan sebuah “Door Chime” dan namakan bahagianbahagiannya. Sebuah lampu tiga filamen 115W . SAMAD HANIF DBP EDISI KEDUA. b.Code No. Nyatakan 2 perbezaan diantara lampu pijar dan lampu pendaflour. Apakah kelebihan lampu pendaflour berbanding lampu pijar ? 3. 2.3A dan lampu nyahcas .

2. Litar akhir soket alir keluar BS 1363 Litar akhir soket alir keluar BS 196 Litar akhir soket alir keluar BS 4343 Litar akhir pemasak Litar akhir pemanas air 69 . : B01-01-04-LE1-IS1c Muka : 1 10 drp. 3.No. 5. : TAJUK : LITAR AKHIR KUASA TUJUAN: Kertas penerangan ini menerangkan istilah litar jejari dan litar gelang yang digunakan dalam sistem pendawaian yang di Malaysia dan cara-cara pemasangannya berserta dengan litar akhir pendingin udara. PENERANGAN: Jenis litar kuasa: 1.01 – Carry-Out Single Phase Surface Wiring Code No. & TAJUK PENGALAMAN PEMBELAJARAN No. & TAJUK TUGASAN LE1 Install Surface Single Phase Wiring TASK 02. 4.

Konduktor perlindungan litar itu juga disambungkan dalam satu gelung kecuali dimana konduit logam. Boleh dibuat dengan menyambung secara : 1. 2. tetapi dalam kes ini akan di tentukan oleh beban yang dianggarkan dan kekangan prlindungan kejutan. 70 . 2.5mm2 16A 1 1 bil. 13A s.a.k 20A 2 2 bil.k Gambarajah Skema Litar Gelang Konduktor litar membentuk satu gelang berterusan bermula pada dan balik kepada litar asal. B01-01-04-LE1-IS1c Muka: 2 drp : 10 Litar Akhir Soket Alir Keluar BS 1363 Soket alir keluar jenis ini arus nominalnya 13A.a.s.s. 13A s. Litar jejari (Radial circuit) Litar gelang ( Ring circuit) Litar Jejari Dalam suatu litar jejari konduktor berakhir di outlet yang penghabisan.Code No. Bilangan soket tidak terhad dalam luas lantai hingga kepada maksimum yang dibenarkan (rujuk Jadual A 5). penyaluran atau sarung kabel digunakan sebagai satu konduktor perlindungan. Bilangan outlet dalam litar adalah 2 soket alir keluar.

(iii) 1 alat pegun Sulur berfius • Bilangan sulur tidak terhad • Disambung pada peti fius • Kadar fius tidak lebih 13A 2.k Gambarajah Skema 71 .s.Terbahagi kepada 2 jenis : • Sulur tidak berfius • Sulur berfius Sulur tidak berfius • Disambung pada: (i) punca soket alir keluar (ii) peti sambungan atau (iii) papan agihan • Kapasiti arus kabel lebih atau sama dengan litar gelang.a. 13A s.Code No.5mm2 32A 1 10 bil. • Bilangan soket yang boleh disambung: (i) 1 soket alir keluar. B01-01-04-LE1-IS1c Muka: 3 drp : 10 Sulur Sulur adalah satu cabang kabel disambung daripada litar jejari atau gelang. (ii) 1 soket keluar berkembar.

c/getah p. Pengalir perlindungan disambung sama seperti pengalir fasa dan neutral. Apabila terdapat 2 atau lebih litar gelang dipasang dalam satu bangunan yang sama. 2. Bagi sistem TT. Setiap pengalir bermula dari satu fius/mcb dalam papan agihan dan disambungkan ke soket alir keluar dan berakhir dipunca yang sama di papan agihan. Jadual A 5 Litar Alat perlindungan arus lebih Gelang 30 atau 32A Sebarang jenis Jejari 30 atau 32A HRC @ mcb Jejari 20A Sebarang jenis Saiz minimum konduktor Penebat Penebat Kabel p. 3.5 20 72 . 4.5 4 1. 2.v. pemanas air takungan lebih 15 literdan pemanas immersion tidak boleh disambung pada litar gelang. Kelonggaran kepelbagaian tidak dibenarkan bagi soket BS 4343. 3. 4.Code No. alat tersebut mestilah dikawal oleh suis dengan jarak tidak melebihi 2 meter atau sulur berfius digantikan dengan pemutus litar berkadar tidak melebihi 16 amp. Alat tetap dalam litar gelang mestilah berfius tidak melebihi 13 amp. agihan soket mestilah sama banyak bagi setiap fasa. Alat pemanas.c/getah penebat konduktor konduktor mineral kuprum aluminium pengalir kuprum (mm²) (mm²) (mm²) Luas Lantai (m²) 2.5 100 4 6 2.5 4 1. 5. Bagi menentukan jumlah litar akhir dan saiz pengalir hendaklah berpandukan kepada jadual A 5. 6.67 kali kadaran arus fius atau mcb litar. Bilangan soket tidak terhad dengan syarat mampu mengendalikan perlindungan arus lebihan.5 50 2. Kapasiti membawa arus kabel tidak boleh kurang daripada 0. Sekiranya ia adalah alat pemasak elektrik. Peraturan IEE khas bagi litar gelang 1. Litar akhir berasingan perlu diagihkan bagi beban. B01-01-04-LE1-IS1c Muka: 4 drp : 10 Peraturan IEE bagi litar jejari dan litar gelang BS 1363 1.v. semua soket alir keluar dilindungi pemutus litar arus baki dengan kendaliannya tidak melebihi 30mA.

73 . Litar Akhir Soket Alir Keluar BS 4343 • • • Digunakan di industri sahaja.Code No. Kadaran maksimum alat pelindung adalah 32 amp. 5. Tidak dibenarkan kelonggaran kepelbagaian bagi sambungan tetap. 2. Bagi soket alir keluar 16A bilangan tidak terhad dengan syarat mampu mengendalikan alat perlindungan. Bilangan tidak terhad tetapi mampu mengendalikan alait perlindungan. Kadaran arus nominal ialah 16A. Kadar arus nominal 5A. B01-01-04-LE1-IS1c Muka: 5 drp : 10 Litar Akhir Soket Alir Keluar BS 196 • • • Biasa digunakan di industri-industri atau makmal-makmal. Peraturan IEE BS 196 1. Kapasiti membawa arus kabel tidak kurang dari kadaran alat perlindungan. 15A. 3. 30A. 4. 3. Dipasang dalam litar akhir jejari sahaja. atau • Pemutus litar kadarannya kurang daripada 16A. 32A. oleh itu alat tersebut mestilah dilindungi samada : • Fius yang kadarannya kurang 16A dan suis yang dipasang pada jarak tidak lebih 2 meter. Penggunaan sistem bekalan TN dan TT hanya untuk palam berfius dan dibuat agar kedua-kua kutub tidak terbalik sambungan. 63A dan 125A. Kaedah sambungan sama dengan soket alir keluar BS 1363. Kesemua litar BS 4343 kecuali jenis 16A mestilah mempunyai litar akhir berasingan. 2. Semua sulur mesti berfius dengan kadaran tidaka melebihi 16 amp. Beban yang disambung pada soket alir keluar 16A boleh dikira kepelbagaian. Peraturan IEE BS 4343 (khas bagi 16A) 1. 5. 4. Kadaran maksimum arus nominal alat perlindungan tidak melebihi 20A.

Code No. Alat pemanas disambungkan dengan menggunakan kord atau kabel mudah lentur ke siling ros tiga plat/punca. 4. B01-01-04-LE1-IS1c Muka: 6 drp : 10 Litar Akhir Pemasak • • • Alat pemasak disambungkan dengan menggunakan kord atau kabel mudah lentur ke soket alir keluar. 74 . Bagi menentukan permintaan arus minima dinilai seperti berikut: 2. Suis kawalan pemanas air adalah jenis suis dua kutub.5mm2 16A 1 32A 2 1 bil cooker tidak lebih 3 kW 1 bil. Alat kawalan pemasak adalah jenis suis dua kutub. Cooker tidak melebihi 8 kW Gambarajah Skema Peraturan IEE litar akhir alat pemasak 1. dengan syarat kedua-dua alat pemasak itu tidak lebih 2 meter daripada suis tersebut. Setiap alat pemasak dikawal oleh suis dengan jarak tidak lebih 2 meter didalam bilik yang sama. Satu suis boleh mengawal 2 alat pemasak dalam satu bilik. Litar Akhir Pemanas Air • • • • Litar akhir pemanas dikawal oleh perjalanannya sendiri dari papan agihan ke suis kawalan dan berakhir di siling ros tiga plat/punca. 3. Litar akhir mesti dilindungi dengan pemutus litar arus baki dengan kepekaan 10mA.0mm2 2. Litar akhir yang kadarannya 15A hingga 50A boleh membekal 2 atau lebih alat pemasak dalam satu bilik. Alat pemasak lebih daripada 3kW tidak boleh dianggap mudahalih dan disambung menggunakan litar akhir tersendiri.

suatu formula boleh digunakan untuk menentukan suatupermintaan arus yang dianggap kurang daripada jumlah beban. Litar pemasak adalah relatif kepada jumlah beban pemasak.B. Dari peraturan I. LITAR AKHIR PENDINGIN UDARA Pendingin udara beroperasi dengan penggunaan 2 motor elektrik iaitu untuk penghembus udara (blower fan) dan pemanpat (compresor).E telah mengkhususkan bahawa setiap motor yang berkadar lebih daripada 0. Bagaimanapun pengawasan perlu diambil kira bagi memastukan bahawa litar itu tidak dilampau bebankan dan saiz kabel yang betul digunakan berhubung dengan saiz dan jenis alat perlindungan arus lebih. 75 .5 kW Gambarajah Skema Ringkasan • • • • Penggunaan gelang dan litar jejarian boleh memberikan pereka bentuk lebih keboleh lenturan apabila merancang sesuatu pemasangan. Pada amnya soket outlet tidak dibenarkan digunakan dalam bilik mandi. Litar gelung akhir boleh membenarkan sebilangan besar soket outlet untuk disambungkan kepada litar tunggal.E/ J. kecuali soket pencukur jenis BS 3025 yang mengabungkan transformer memencil lilitan kembar. Sebuah penghidup yang paling mudah ialah satu bentuk yang boleh menyambungkan dan menanggalkan punca-punca motor dari talian. Ia hendaklah dibekalkan dengan satu perlindung beban lampau bagi motor tersebut. Jarang-jarang sekali pemasak itu dipasang pada satu masa .35 kilowat mestilah mempuyai penghidup motor yang membolehkan ia di mula dan dihentikan.0mm2 16A 1 1 bil alat pemanas tidak lebih 1.E.Unit kawalan pendingin udara dibahagikan beberapa bahagian yang memainkan peranan seperti yang dikehendaki bagi sebuah pemula / penghidup motor elektrik.Code No. Litar akhir jejarian tidak membentuk satu gelang yang lebih besar. B01-01-04-LE1-IS1c Muka: 7 drp : 10 4.dengan termostat dan simerstat berkerja terus.

6.Code No. Pemula motor yang digunakan adalah jenis Pemula Talian Terus (Direct On Line Starter). Satu suis dua kutub 2.2 kali arus nominal alat pendingin udara . Sesentuh sentiasa tertutup (Normally close contact) kadang-kala digunakan sebagai suis berhenti (Off swicth ) bagi pemula . Alat ini mengadakan kemudahan pengasingan bagi kerja-kerja baik pulih yang mungkin dilakukan kepada alat pendingin udara tersebut . Sesentuh tambahan disambung secara selari dengan penyentuh sebagai suis punat tekan hidup( On push button ) bagi alat kawalan tersebut. Tatahan yang tedapat pada geganti tesebut dibuat . ii) motor hidup dengan sendiri selepas kegagalan bekalan. Soket alir keluar 15Amp • • • • • • Suis kutub yang digunakan dalam alat kawalan ini bertujuan mengadakan kemudahan pengasingan bagi litar tersebut. Geganti beban lampau digunakan bagi menghadkan arus kendalian pendungin udara bagi mengelakan beban lampau yang berpanjangan berlaku .0mm2 16A 1 1 bil 1½ hp pendingin udara 32A 2 Gambarajah Skema 76 . Penyentuh mengadakan kemudahan perlindungan tanpa voltan (no volt protection ) yang berfungsi mengelakan motor dari hidup dengan sendiri selepas kegagalan bekalan. 2 komponen penting yang terdapat dalam pemula ialah penyentuh (contactor) dan genganti lampau beban (thermal overload relay).Tujuan penghidup ini dipasang adalah: i) menghadkan atau mengelakan dari motor lampau beban .1. Soket alirkeluar 15 Amp adalah punca kuasa yang disambungkan kepada pendingin udara. Satu pemula motor 3.5 kuasa kuda satu alat kawalan yang terkandung bersamanya: drp : 10 diambil dari 1. B01-01-04-LE1-IS1c Muka: 8 Punca kuasa untuk pendingin udara yang berkuasa lebih daripada 0.0mm2 4.

gegelung akan kehilangan tenaga elektrik. B01-01-04-LE1-IS1c E N Muka: 9 drp : 10 L Suis dua Kutub Off Swicth Overload relay On Swicth C No Volt coil C (Penyentuh) Holding Relay Thermal Overload Relay 15 A Soket Outlet Gambarajah Litar Unit Kawalan Pendingin Udara Operasi Litar: Apabila suis punatekan mula (On push button) di tekan. Jika terdapat kelebihan arus dimotor. Kadaran arus yang ditetapkan pada beban lampau adalah 125% dari pada arus mula bagi sesebuah motor pemampat tersebut.Code No. Jika punat tekan henti (Off push button) di tekan. Sesentuh tambahan sentiasa terbuka yang disambung selari dengan punat tekan mula akan menutup. 77 . gegelung tanpa voltan (No volt coil) akan mendapat tenaga elektrik. geganti beban lampau akan bekerja yang mana boleh menyebabkan litar terputus memberikan pelindung pada motor.

Namakan jenis penghidup yang digunakan bagi unit pendingin udara. Apakah fungsi sebenar penghidup motor bagi sesebuah pendingin udara? Rujukan: PEMASANGAN DAN PENYENGGARAAN ELEKTRIK ABD. Nyatakan dua jenis litar jejari. Namakan alat-alat perlindungan yang ada bagi penghidup motor sesebuah pendingin udara. 1. SAMAD HANIF DBP EDISI KEDUA. Nyatakan 2 jenis litar soket alir keluar yang anda tahu dan nyatakan kelebihan setiap satunya.Code No. Apakah yang dimaksudkan dengan ‘ sulur ‘. 7. 6. 4. B01-01-04-LE1-IS1c Muka: 10 drp : 10 SOALAN. Nyatakan 3 peraturan IEE yang berkaitan dengan litar akhir pendingin udara? 8. Terangkan bagaimana prosedur atau cara-cara memasang soket alir keluar di bilik mandi. 3.2000 78 . 2. Mengapakah litar gelang selalu digunakan semasa mendawai soket alir keluar yang banyak? 5. 9.

& TAJUK PENGALAMAN PEMBELAJARAN No. Kabel pula tidak terlalu besar sehingga melibatkan perbelanjaan yang besar bagi menyediakanya. • Untuk maksud ini kabel seharusnya tidaklah begitu kecil sehingga mempunyai susutan voltan yang besar.01 – Carry-Out Single Phase Surface Wiring Code No. Kabel-kabel ini terdiri dari pelbagai saiz dan jenis. dan dengan itu mengurangkan risiko kebakaran dan renjatan. selamat dan murah. • Penebatan hendaklah sebegitu rupa sehingga boleh emngelakkan kebocoran arus dalam arah-arah yang tidak dikehendaki. • Satu kabel mempuyai 3 bahagian utama : - pengalir penebatan perlindungan mekanik 79 .No. & TAJUK TUGASAN LE1 Install Surface Single Phase Wiring TASK 02. : 9 TAJUK : PENGALIR DAN KABEL TUJUAN: Kertas penerangan ini akan menerangkan tentang pengenalan jenis-jenis kabel elektrik dalam sukatan unit 79lectr dan anda juga akan didedahkan tentang peraturan IEE/JBE yang berkaitan PENERANGAN: • Kabel merupakan sambungan yang perlu diantara mesin yang menjana tenaga elektrik dengan radas yang menggunakannya. • Keperluan penting bagi satu kabel ialah kabel itu seharusnya mengalirkan tenaga elektrik dengan cekap. : B01-01-04-LE1-IS1d Muka : 1 drp.

Jenis pengalir yang biasa digunankan: . Aluminium • Suatu pengalir yang ringan dibandingkan dengan pengalir lain.Plumbum Perak • Suatu pengalir yang terbaik tetapi mahal untuk kegunaan pengalir biasa.Kuprum . • Nilai kerintangan 220µΩ/mm. • Nilai kerintangan ialah 17.Akuminium . B01-01-04-LE1-IS1d Muka: 2 drp : 9 Pengalir • • Satu bahan yang membenarkan pengaliran 80lectron bebas atau arus secara bebas. 80 .4µΩ/mm. • Nilai kerintangan ialah 28. • Mudah cair apabila dipanaskan.perak . • Biasanya digunakan sebagai pengalir kabel atau pengalir-pengalir selain daripada kabel yang digunakan dalam pemasangan. • Nilai kerintangannya ialah 16µΩ/mm. • Digunakan untuk menyalut sesentuh pada suis dan pengalir dalam komponen elektronik.5µΩ/mm. Timah • Pengalir yang digunakan sebagai bahan sadur untuk cantuman pangalir kabel. Plumbaum • Pengalir dari jenis yang keras.Code No. • Digunakan sebagai kabel / dawai talian atas atau kabel bukan boleh lentur bagi voltan rendah. • Nilai kerintangan ialah 120µΩ/mm. • Digunakan sebagai penaglir bumi dan pesalut untuk kabel bawah tanah.Timah . Kuprum • Suatu pengalir kedua terbaik.

getah . • Kebaikan: (i) Tahan dari tindabalas kimia dan sinaran matahari (ii) Tidak mudah terbakar • Kekurangan: (i) Mahal (ii) Tidak mempunyai darjah perlindungan mekanikal yang sama Kertas Terisitepu • Bahan penebat yang boleh meresapi lembapan.getah vulkan (suhu kendalian 60°C) .getah butil (suhu kendalian 85°C) .polivinil klorid . B01-01-04-LE1-IS1d Muka: 3 drp : 9 Penebat • • Bahan yang menghalang atau tidak membenarkan arus mengalir melaluinya dengan mudah. • 3 jenis : .getah silikon ( suhu kendalian 145°C) • Kebaikan: (i) Penebat yang baik (ii) Tidak mudah dimasuki air (iii) Mudah lentur • Kekurangan: (i) Mudah terbakar (ii) Mudah rosak apabila terkena sinaran matahari Polivinil Klorid • Suatu jenis bahan penebat campuran antara plastik dan getah.penebatan mineral . • Biasan digunakan unruk penebat kabel bawah tanah.Code No.bakelit Getah • Pebat yang mempunyai rintangan tinggi. • Biasa digunakan untuk meyaluti pengalir kabel. 81 . Bahan yang biasa gunakan: .kertas terisitepu . • Digunakan sebagai bahan penebat kabel . • Suhun pengendalian ialah 70°C.

82 . B01-01-04-LE1-IS1d Muka: 4 drp : 9 Penebatan Mineral • Bahan penebat dari jenis mineral tahan panas. 19. 6. 2 cara menyatakan saiz kabel: (i) Bilangan lembaran pengalir. Bakelit • Penebat yang digunakan bagi membentuk aksesori elektrik didalam pemasangan. 91 atau 197 dan sebagainya bertujuan mudah dilentur semasa kerja-kerja pendawaian. penebatan dan perlindungan mekanik. 37. 24. Pengalir kabel • • • • • Biasanya dibuat daripada kuprum dan aluminium. Pemilihan kuprum sebagai pengalir kabel : (i) kerintangan yang rendah (ii) mudah dibentuk menjadi pengalir (iii) mudah disadur untuk tujuan pematerian Pengalir dilembarkan sebanyak 3. Kabel • • Umumnya adalah satu bahan yang membentuk sesuatu litar pada beban dalam pemasangan elektrik. Pemilihan sesuatu kabel bergantung kepada jenis penebatnya.04 mm (ii) Luas keratan rentas keseluruhan pengalir . • Contoh mineral – magnesium oksid. Raintangan sesuatu pengalir bergantung kepada: (i) Luas muka keratan (ii) Panjang pengalir (iii) Jenis bahan pengalir (iv) Suhu Penebat Kabel • • Mempunyai rintangan yang tinggi bagi menghalang arus terkeluar dan disentuh oleh pengguna. 7/1.0 mm2. 7. minyak dan sebagainya. • Rintangan penebat tinggi dan mampu menghalang arus mengalir melaluinya.Code No. Satu kabel mempuyai 3 bahagian utama iaitu pengalir.

B01-01-04-LE1-IS1d Muka: 5 drp : 9 Pelindung Mekanikal • Suatu bahan yang disalut atau dilapikkan sekeliling penebat kabel untuk mengelak kerosakan ke atas kabel semasa pemasangan dan sepanjang perkhidmatannya. 4. 2. Kord boleh lentur (flexible cord) : luas keratan rentas kurang dari 4.0mm2. 5.0mm2. Kegunaan kord boleh lentur : (i) siling ros dan pemegang lampu anting-anting (ii) plug atau palam dan alat mudah alih. Kabel penebat pvc (single pvc) Kabel pvc atau getah bersalut pvc/getah (pvc/pvc) Kabel berpenebat pvc berperisai Kabel penebat mineral (MICS) Kabel penebat kerta bersalut plumbum (PILC) Kord dan Kabel Boleh Lentur • • • • Mempuyai lembaran pengalir yang banyak dan halus bertujuan mudah dilentur. • Cara atau bahan pelindung mekanikal kabel : (i) Salutan polivinil klorid (ii) Salutan getah (iii) Dawai atau pita keluli dalam bentuk perisai (iv) Salutan plumbum (v) Salutan kuprum (vi) Konduit atau sesalur atau salur Kelas Teras Kabel • • • • Teras tunggal 2 teras 3 teras Berbilang teras Jenis Kabel Pengalir Kuprum 1. 3.Code No. 83 . Kabel boleh lentur (flexible cable) : luas keratan rentas lebih dari 4.

Fungsi Kabel Fasa R bagi litar tiga fasa Fasa Y bagi litar tiga fasa Fasa B bagi litar tiga fasa Pengalir neutral Pengenalan Kod 1 2 3 0 Pengenalan bagi kord dan kabel boleh lentur • Bagi kord dan kabel boleh lentur pengenalan adalah seperti berikut: Bilangan Teras 1. Bagi kabel pvc. Warna campuran hijau dan kuning untuk pengalir perlindungan sahaja. pvc berperisai dan penebat mineral teras tunggal. 2.t.Code No.t. Bagi kabel penebat kertas pengenalan kabel menggunakan kod teras seperti jadual dibawah. Hijau dan kuning Merah atau kuning atau biru Merah Kuning Biru Merah Hitam Biru Hitam 3. 2 dan 3 4 atau 5 Fungsi teras kabel Pengalir fasa Pengalir neutral Pengalir perlindungan Pengalir fasa Pengalir neutral Pengalir perlindungan Pengenalan warna Coklat Biru Hijau kuning Coklat atau hitam Biru Hijau kuning 84 .t.t. 3 dawai a. 3 dawai a. Negatif bagi litar 2. 2 teras atau berbilang teras cara pengenalan adalah secara berikut: Fungsi Kabel Pengenalan Warna Pengalir perlindungan Pengalir litar satu fasa Fasa R bagi litar tiga fasa Fasa Y bagi litar tiga fasa Fasa B bagi litar tiga fasa Positif bagi litar 2. Negatif bagi litar 3 dawai a. B01-01-04-LE1-IS1d Muka: 6 drp : 9 Pengenalan kabel Pengenalan bagi kabel bukan boleh lentur 1. getah. Dawai tengah bagi litar 3 dawai a.

2 mm 24/0. luas keratan rentas. Kord boleh lentur yang bersambung pada ros siling atau pemegang lampu mestilah mempunyai cengkaman yang kuat atau sebarang cara pelepasan ketegangan.75 mm2 1. Setiap pengalir kabel yang disambung secara selari dari satu litar akhir mestilah sama dari segi jenisnya. Dawai perisai pada kord dan kabel boleh lentur tidak boleh digunakan sebagai pengalir perlindungan litar. Peraturan IEE Kord dan Kabel Boleh Lentur (penggunaan) 1. Bagi semua jenis kabel.5 mm2 0. Berat maksima yang boleh ditanggung oleh kord boleh lentur adalah seperti berikut: Lembaran dan Luas keratan Berat garispusat rentas maksima 16/0. jika luas keratan rentas pengalirnay 10mm2 atau kurang. Pada keadaan yang terdedah kord dan kabel boleh lentur hendaklah seberapa penndik yang boleh dan mesti dilindungi dari kerosakan mekanikal. 5. 4. 3.2mm 32/0. Susutan voltan bagi setiap kabel mestilah tidak melebihi 4% daripada voltan nominal atau bekalan ketika arus beban penuh. oleh itu satu pengalir perlindungan litar berasingan mesti di adakan. Kadaran voltan bagi setiapkabel mestilah tidak kurang daripada voltan nominal (bekalan) atau voltan yang ditetapkan. Kord dan kabel boleh lentur boleh dipasang pada semua alat elektrik berkadaran kurang daripada 3kW. panjang dan kedudukan pendawaian. Kord dan kabel boleh lentur tidak boleh digunakan sebagai pendawaian tetap kecuali ia sependik yang mungkin. 4. 6. 5.2mm 0.0 mm2 2 kg 3 kg 5 kg 85 .Code No. Kapasiti membawa arus setiap kabel mestilah tidak kurang daripada arus maksima yang mengalir dalam kabel. 3. B01-01-04-LE1-IS1d Muka: 7 drp : 9 Peraturan IEE Kabel Umum 1. maka pengalirnya hendaklah darupada kuprum. 2. 2.

2. (Ib) (ii) Kenalpasti kadaran alat perlindungan. Kabel itu mesti mapu membawa arus maksima (beban penuh) yang mengalir dalam litar tanpa pemanasan yang tidak wajar. B01-01-04-LE1-IS1d Muka: 8 drp : 9 Pemilihan Saiz Kabel Pemilihan saiz kabel bergantung kepada 2 faktor: 1. (IN) (iii) Kenalpasti faktor pembetulan. Susutan voltan yang berlaku pada kabel ketika membawa arus maksimum mestilah tidak melebihi daripada 2.5% voltan bekalan. Kapasiti sesuatu kabel itu membawa arus bergantung kepada faktor-faktor yang berikut: (a) Suhu ambien (b) Jenis alat perlindungan (c) Kedudukan (d) Kumpulan (e) Jenis pengalir atau penebat Pengiraan Bagi Pemilihan Saiz Kabel • • • Terdapat 2 cara iaitu dengan membuat perkiraan secara Hukum Ohm atau menggunakan jadual Peraturan IEE (Jadual 4) Cara yang tepat dan lazim digunakan ialah dengan menggunakan jadual Peraturan IEE. (IZ) IZ = (v) IN CaCgCi Ca : Faktor pembetulan suhu Cg : Faktor pembetulan kumpulan Ci : Faktor penebatan terma Kira susutan voltan dalam kabel tidak melebih 4%. Kaedah yang digunakan : (i) Kira arus beban. Ib x l x mV Vd = 1000 Ib : arus beban l : panjang pendawaian mV : susut volt / amp / meter 86 .Code No. (C ) (iv) Kira kapasiti arus kabel.

Code No. Rujukan: PEMASANGAN DAN PENYENGGARAAN ELEKTRIK ABD. B01-01-04-LE1-IS1d Muka: 9 drp : 9 Soalan 1. 3.Nyatakan tujuan tiga jenis penyambungan kabel kord bolehlentur.2000 87 . 2.Terangkan kelima-lima langkah kerja penyambungan S-knots tersebut termasuk gambarajahnya .Berikan lima langkah kerja yang perlu dilakukan dalam penyambungan S-knots. 4.Terangkan tujuan penyambungan S-knots dilakukan pada kabel kord bolehlentur ros siling. SAMAD HANIF DBP EDISI KEDUA.

3. 2. Pengasingan dan penyuisan. & TAJUK PENGALAMAN PEMBELAJARAN No.No. Perlindungan arus lebihan. : B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 1 16 drp. Perlindungan arus bocor ke bumi 88 . : TAJUK : PERLINDUNGAN LITAR AKHIR TUJUAN: Kertas penerangan ini menerangkan cirri-ciri perlindungan litar akhir dalam pendawaian yang digunakan di Malaysia dan bagaimanakah cara-cara pemasangannya PENERANGAN: Setiap alat kawalan dalam pemasangan mestilah mudah digunakan dan mudah dicapai oleh pengguna bagi tujuan: 1. & TAJUK TUGASAN LE1 Install Surface Single Phase Wiring TASK 02.01 – Carry-Out Single Phase Surface Wiring Code No.

Ia dibenarkan memutuskan bekalan semasa litar membawa arus tetapi tidak seharusnya menghidupkan litar semasa litar yang dikawalnya sedang membawa arus . kelengkapan dari Fungsinya adalah berbeza dengan suis . Dalam Peraturan –Peraturan Elektrik 1994 menghendaki: Peraturan 18 Cara Pengasingan berkesan hendaklah diadakan bagi :i) ii) iii) iv) Mematikan setiap bahagian sistem . . mudah dicapai dan mudah untuk membuat penyenggaraan . Perkakas atau alat perlindungan arus lebihan yang digunakan mestilah daripada jenis: • Dapat dikendalikan / putuskan litar secara autumatik pada kadar yang ditetapkan. litar atau bekalan elektrik . ia mestilah dapat memutuskan litar bersama pengalir fasa. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 2 drp : 16 Pengasingan Pengasing bermaksud pemotongan pemasangan elektrik . • Berkeupayaan untuk memutus dan jika perlu ia berkeupayaan menyambung semula. 1. • Direkabentuk agar sesuai daripada bahaya kepanasan atau arka apabila ia dikendalikan dan dapat menberikan bekalan tanpa bahaya. Cara-cara perlindungan Arus Lebihan. Suis hendaklah dipasang ditempat yang selamat . Mematikan sublitar tanpa mengganggu sistem yang lain . 2 sebab iaitu beban lampau dan permulaan arus beban. Pensuisan Suis ditakrifkan sebagai satu peranti yang berupaya menyambung dan memutuskan bekalan . pengalir fasa dan pengalir neutral bersentuh di antara satu sama lain 89 . 2. Melindungi setiap bahagian sistem dari arus lebih. Perlindungan Arus Lebihan • • Arus lebihan ialah nilai arus tinggi dalam sesuatu litar daripada kadar maksima yang dibenarkan.Code No.lebihan arus beban . Sekiranya terdapat pemutus litar dipasang pada pengalir neutral bumi. Fius dan pemutus litar tidak boleh dipasang pada pengalir neutral bumi dalam sistem TN dan TT. Mematikan cawangan sistem agihan tanpa mengganggu cawangan sistem yang lain .litar pintas. Sebab arus lebihan : .

45 kali I z dimana alat pelindung iaitu fius BS 88. sambungan. Kadar kapasiti pemutusan tidak boleh kurang dari arus litar pintas yang mungkin berlaku dalam litar.725 kali Iz. 2. Jenis beban Keupayaan unit perlindungan Suhu sekeliling Alat khas Harga 90 . Alat perlindungan mampu memutuskan arus beban lampau dalam litar sebelum mengakibatkan kesan kepanasan dan kerosakan mekanikal keatas penagalir dan sambungan kabel. Dimana alat pelindung arus beban lampau yang mematuhi ciri-cirinya dan mempunyai kapasiti pemutusan tidak kurang dari nilai arus litar pintas boleh digunakan untuk melindungi arus litar pintas. 2. Peraturan IEE – Perlindungan arus litar pintas 1. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 3 drp : 16 Peraturan IEE – Perlindungan arus beban lampau 1. Faktor pemilihan jenis perlindungan arus lebihan 1. In mestilah tidak melebihi 0. dan Bagi fius BS 3036. Alat perlindungan mempunyai ciri-ciri: Ib ≤ In ≤ Iz Dimana: Ib : arus rekabentuk In : kadaran alat pelindung Iz : kapasiti arus kabel • • Arus berkesan (I2) alat pelindung mesti tidak lebih 1. 4. 5. Masa jangkauan bagi arus litar pintas ialah 5 saat. Alat perlindungan mampu memutuskan arus beban lampau dalam litar sebelum mengakibatkan suhu tinggi pada penebat. tamatan atau sekeliling pengalir. atau pemutus litar BS 3871 atau BS 4752.Code No. 2. 3. 3. 4. atau BS 1361.

(iv) Faktor fiusan . (iii) Arus fiusan . Ketiga-tiga jenis iaitu ialah: (i) (ii) (iii) fius yang boleh didawaikan semula. Faktor fiusan = Arus Fiusan Arus Nominal Jenis-jenis fius • Terdapat 3 jenis fius yang biasa digunakan sebagai alat perlindungan arus lebihan mengikut piawai british (BS ). FIUS Istilah-istilah yang berkaitan dengan fius: (i) Elemen fius . (ii) Arus nominal .Code No. BS 3036 fius kartrij. BS 1362 fius kapasiti pemutus tinggi. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 4 drp : 16 Perlindungan Kebocoran Arus Ke Bumi • Semua bahagian pengalir(logam) dalam pemasangan pengguna yang terdedah perlu dibumikan dan dilindungi dengan alat perlindungan arus lebihan yang bersesuaian atau pemutus litar bocor ke bumi kendalian arus.adalah pengalir dengan pelbagai saiz yang akan cair apabila arus yang berlebihan mengalir melalauinya.ialah arus minimum yang boleh mencairkan elemen fius.ialah arus maksimum yang boleh melalui kabel atau fius pada jangka masa yang tidak terhad dengan tidak memanaskan pengalir kabel atau mencairkan elemen fius.ialah nisbah arus fiusan dengan kadaran arus. BS 1361 dan BS 88 91 .

75 hingga 2. Boleh ditukar ganti sekiranya elemen putus. 92 . • Kapasiti pemutusan rendah Fius Kartrij ( Cartridge fuse ) • Fius kartrij biasanya digunakan di dalam palam (plug) 13A bagi alat perkakasan elektrik atau bagi melindungi meja makmal dari arus lebihan dan ia juga boleh dianggapkan sebagai fius tambahan daripada fius dalam papan agihan.Code No. 2. Terdapat daripada dawai elemen yng disambung dalam satu penghubung fius yang boleh dikeluarkan daripada tapak fius.5 kali. 3. Kebaikan • Dawai elemen fiusnya paling murah jika dibandingan dengan alat perlindungan lain. • Mungkin digantikan dengan saiz elemen fius yang salah. • Senang ditukar ganti. Punca sentuhan Bilah penyentuh Elemen fius Fius Dawai Semula Ciri-cirinya fius boleh dawai 1. Kekurangan • Menghasilkan arka dan mengeluarkan bunyi yang kuat. Faktor fiusan adalah dalam kelas R iaitu di antara 1. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 5 drp : 16 Fius Dawai Semula ( Rewireeable fuse ) • Fius yang boleh didawaikan semula (BS 3036 ) biasanya digunakan di pemasangan pengguna domestik atau untuk arus beban yang rendah di perindustrian. Dawai elemen fius diperbuat daripada aloi iaitu campuran timah dan plumbum atau daripada jenis kuprum tulen.

3.5 hingga 1.3A. Faktor fiusan adalah dalamn kelas Q1 dan Q2. Fius Kapasiti Pemutus Tinggi ( High rapturing capacity fuse ) • Fius kapasiti pemutus tinggi (BS 1361. 0. Serbuk penanda Elemen Penunjuk Elemen fius Penyambung Penyambung Silikon Tiub seramik/tembikar 93 . Mempunyai kod warna untuk kadaran saiz yang tertentu.5 kali Q2 iaitu di antara 1.25 hingga 1. Arus nominal fius ialah 0.Code No.5A. Q1 iaitu di antara1. 1A. 2. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 6 drp : 16 Ciri-cirinya 1.2A. terdiri daripada satu tiub yang diperbuat daripadra kaca atau seramik ataupun tembikar.25A. Kapasiti pemutusan tidak merosot. Pada kebiasaannya fius ini mempunyai arus nominal yang besar dan mampu menanggung arus beban yang tinggi.15A 0. Kekurangan • Elemen fius putus keseluruhan kartrij tidak boleh digunakan.0.75 Kebaikan • • • • Kadar arus nominalnya diketahiu dengan tepat. • Pemegang fius putus keseluruhan kartrij tidak boleh digunakan.75A. Dapat mengelakan arka dan bunyi yang kuat.BS 88 ) digunakan pada tempat atau beban yang memerlukan dadar kapasiti pemutusan yang tinggi.5A dan 13A.

15A.30A.Code No. Kekurangan • Paling mahal.250A.0 hingga 1. 5. 4. Dapat mengawal arus tinggi. Dapat diskriminasikan arus.160A. Kebaikan • • • • Dapat mengelakan arka dan bunyi yang kuat. Secara mangnetik Secara termal Secara magneto hidraulik Secara elektronik • Bagi pemilihan jenis kendalian pemutus litar bergantung keadaan dan jenis beban. 2. Dawai elemen fius diperbuat daripada jenis jalur perak dan disokong oleh silikon serta diselaputi oleh serbuk nineral. Mempunyai tanda pemutus. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 7 drp : 16 Ciri-cirinya 1. • Mengambil masa untuk mengantikan fius yang baru. • Terdapat beberapa jenis kendalian pemutus litar di antaranya ialah seperti berikut: 1.25 kali. • Hanya sesuai dengan penghubung fius dan tapak fius yang tertentu PEMUTUS LITAR KECIL • Pemutus litar ( BS 3871 ) ialah satu alat perlindungan arus lebuhan yang mempuntai kadar kapasiti pemutus yang tinggi.63A. Faktor fiusan adalah dalam kelas p iaitu 1.100A. Mempunyai elemen penunjuk dan serbuk penanda. • Untuk litar-litar pemasangan pengguna elektrik pemutus litar jenis kendalian 94agnetic dan terminal yang biasa digunakan.bagi arus nominal fius iaitu BS 88 ialah 6A.45A. 3.20A. 3. Terdiri daripada satu tiub seramik dengan penutup hujungnya diperbuat daripada logam. Arus nominal fius iaitu BS1631 ialah 5A.60A. 94 .30A. 4.80Adan 100A.25A.16A. 2. Ia dapat dikendalikan dengan secara 94agnetic94 ataupun secara manual.400A dan 630A.bagi fius jenis BS 88 ia mempunyai tapak penyambung.

Code No. Kendalian • Semasa arus biasa Arus yang melalui gelung tidak melebihi daripada yang ditetapkan. 95 . Arus niminal pemutus litar ini ditetapkan sama seperti arus nominal fius. Dawai gelung dililit sekelili9ng teras A dan hanya memberi kesan atau menjadi elektromagnet sekiranya arus lebih melaluinya . 4. Spring ketika di kedudukan “ ON “ adalah dalam keadaan ketegangan dan sekiranya berlaku arus ia akan berfungsi dengan menarik teras sesentuh. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 8 drp : 16 Jenis Magnetik 1. 3. 2. Suis reset berfungsi untuk menghidupkan semula “ ON “ pemutus litar. Dengan ini elektromagnet yang terhasil tidak memberi kesan kepada teras A dan litar tidak diputuskan. Sesentuh berfungsi untuk menyambung litar.

4. Spring ketika di kedudukan “ ON “ adalah dalam keadaan ketegangan dan sekiranya berlaku arus lebihan ai akan berfungsi dengan menarik teras sesentuh. Jenis Dwi Logam 1.Code No. Apabila teras A menjadi magnet ia akan menarik teras B sehingga memberi ruang pada spring untuk menarik teras sesentuh. Suis reset berfungsi untuk menghidupkan semula “ ON “ pemutus litar. 3. Dwilogam ( dua logam berlainan jenis ) hanya memberi kesan sekiranya arus lebih daripada arus nominal pemutus litar. Dengan penarikkan teras sesentuh menyebabkan kedua-dua sesentuh akan terbuka dan litar pun terputus. B01-01-04-LE1-IS1e • Muka : 9 drp : 16 Semasa arus lebihan Arus lebihan akan menyebabkan gelung menjadi elektromagnet hingga mampu mempengaruhi teras A. 2. 96 . Sekiranya arus lebihan berlaku dwilogam akan menjadi panas dan melentik. Sesentuh berfungsi untuk menyambung litar.

• Semasa arus lebihan Arus lebihan akan menyebabkan dwilogam menjadi panas dan melentik. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 10 drp : 16 Kendalian • Semasa arus biasa Arus yang melalui dwilogam tidak melebihi daripada yang ditetapkan. Dengan penarikan teras sesentuh menyebabkan kedua-dua sesentuh akan terbuka dan litar pun terputus. Apabila dwilogam melentik ke atas ia akan memberi ruang pada spring untuk menarik teras sesentuh. Dengan ini dwilogam tidak panas dan litar tidak diputuskan. 97 .Code No.

Arus kendalian dan masa ekoran dapat ditetapkan. Tidak mudah rosak dan tahan lama. Litar boleh disambung semula dengan cepat. SISTEM PEMBUMIAN Pembumian ialah suatu sistem sambungan yang dibuat di antara logam dalam pemasangan elektrik dengan jisim bumi.yang berpanjangan tidak pada beban lampau sementara.Code No. Tujuan asas pembumian ke atas pemasangan dan alat-alat elektrik adalah untuk keselamatan pengguna dari bahaya renjatan dan kebakaran apabila terjadi arus bocor kebumi. 98 . B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 11 drp : 16 Kebaikan pemutus litar jika dibandingkan dengan fius • • • • Cuma memutuskan litar apabila berlaku litar pintas dan beban lampau.

Code No. Kawasan rintangan bumi : Jarak kawasan bagi satu elektrod bumi yang berada di dalam kawalannya (minimum 6 meter). plat logam dan sistem paip logam dalam tanah atau sebarang benda berpengalir bagi memperoleh sambungan bumi yang berkesan. Punca bumi pengguna : Punca-punca tempat penyambungan semua pengalir keselanjaran bumi sebelum disambungkan ke elektrod bumi. sesalur. Kawasan rintangan bumi bertindih : Kawasan penanaman elektrod kedua yang berada dalam lengkaran 6 meter dari elektrod utama. Pengalir keselanjaran bumi : Pengalir termasuk sebarang pengapit yang disambung ke punca bumi pengguna atau ke punca rangka "F" ujian pemutus litar bocor ke bumi kendalian voltan atau ke bahagian lain pemasangan yang memerlukan pembumian. Ia berada sama ada dalam kotak fius atau berhampiran dengan kotak fius. 9. 7. 11. Elekrod bumi : Batang (rod) logam. 3. Ia mungkin sebahagian atau semua konduit. 10. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 12 drp : 16 ISTILAH-ISTILAH PEMBUMIAN 1. Rintangan gelung bumi : Rintangan litar yang dilalui oleh arus bocor ke bumi bermula daripada punca akhir pengalir keselanjaran bumi hingga ke elektrod bumi. 99 . Bumi : Sambungan yang berkesan ke bumi 2. 5. 4. Rintangan bumi : Rintangan bumi tempat elektrod bumi pengguna ditanamkan. 8. pengalir kabel keselanjaran bumi dan kord boleh lentur sebagai pengalir keselanjaran bumi. Galangan bagi litar rosak ke bumi : Jumlah rintangan litar yang dilalui oleh arus semasa berlaku litar bocor kebumi bermula daripada punca hidup bekalan hingga ke elektrod bumi. Dawai pembumi : Pengalir akhir di antara punca bumi pengguna dengan elektrod bumi atau yang serupa dengannya. 6. salutan logam kabel. Dawai pengikat : Sambungan sekali secara elektrik untuk membawa arus dan memberi keupayaan yang sama di antara alat-alat logam yang tidak terlibat dengan pemasangan elektrik.

Kaedah memperbaiki pembumian Jika impedans gelung rosak kebumi tidak mencapai nilai dikehendaki. Paip galvani 2-3 meter panjang x 8 mm diameter. 4. 5. Memasang elektrod ditempat yang lembap. 4.Code No. nilai rintangan elektrod bumi perlu dikurangkan dengan menggunakan cara-cara berikut : 1. 3. Paip kuprum 2-3 meter panjang x 10 mm diameter. Elektrod dilubang-lubangkan. 7. 2. Memasang beberapa batang elektrod bumi secara selari diluar kawasan elektrod bumi tersebut (6m). Menanam bahan kimia seperti magnesium. Jalur kuprum (plat dan jalur tanpa salut) 100 m x 0. 9. Jarak penanamam bahan pengurangan rintangan bumi. 5. Menabur serbuk besi di sekeliling elektrod. 100 . 1. Menambahkan panjang atau luas muka keratan rentas elektrod. kuprum atau garam batu. 8. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 13 drp : 16 Elektrod Bumi Jenis-jenis elektrod bumi. 6. Plat 30 x 30 cm . Memasang sambungan selari di antara elektrod dengan dengan menggunakan jalur kepingan tembaga. Rod kuprum 2-3 meter panjang x 4 mm diameter. 2. Mengisi garam disekeliling elektrod (lapan bulan sekali).4 cm x 3 cm. Mengisi arang batu ke dalam elektrod. 3.1 x 1 meter.

04 saat dengan arus kendalian maksimum ialah 0.25A (250mA ). Pemutus litar jenis ini tidak boleh digunakan dalam system pemasangan dimana pengalir neutral dan bumi dicantumkam sekali ( TN-C. dengan ini tiada perbezaan di antara arus fasa dan arus neutral. 101 . pendawaian bumi sepusat ) ini adalah kerana tiada laluan beransingan bagi neutral dan arus bocor ke bumi.Code No. Bagi pemasangan yang menggunakan system TT. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 14 drp : 16 PEMUTUS LITAR BOCOR KEBUMI –Kendalian Arus Pemutus litar bocor ke bumi jenis kendalian arus digunakan sekiranya memeralukan perlindungan arus bocor kebumi lebih halus dan putus pada nilai yang ditetapkan. semua litar akhir soket alur keluar mestilah dilindungi oleh alat pemutus litar kendalian arus dengan arus kendaliannya tidak melebihi 30 mA. Ia dapat dikendalikan dalam masa tidak lebih 0.

Urat daya pada gelung A lebih daripada gelung B. Semasa arus bocor ke bumi Arus yang mengalir melalui gelung A dan B tidak seimbang. Ini bermakna arus yang mengalir di gelung A dan B tidak seimbang. Urat daya yang terhasil di gelung B adalah lebih daripada gelung A. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 15 drp : 16 Kendaliannya: Semasa tidak berlaku arus bocor kebumi. Disebabkan arus yang mengalir melalui gelung A dan b berlawanan arah maka tiada ruhan yang terhasil bagi mempengaruhi gelung C. Ini bermakna urat daya gelung B akan memotong gelung C dan daya gerak elektrik teraruh. Dengan ini tiada daya gerak elektrik mengalir ke gelung pelantik dan litar tidak diputuskan. Daya gerak elektrik yang terhasil akan mengalir ke gelung pelantik dan seterusnya menjadi electromagnet. Gelung pelantik akan menarik suis pelantik dan litar diputuskan. Daya gerak elektrik yang terhasil akan mengalir ke gelung pelantik dan seterus menjadi electromagnet.Code No. 102 . Arus yang sama nilai mengalir melalui gelung A dan B akan menghasilkan urat daya seimbang. Oleh kerana tidak seimbang maka urat daya gelung A akan memotong gelung C dan daya gerak elektrik teraruh. Tekankan punatekan uji. jadi arus akan mengalir melalui rintangan ujian dan terus ke gelung B. Bagi tujuan menguji pemutus Litar Bocor Kebumi. Gelung pelantik akan menarik suis oelantik dan litar diputuskan.

Bagaiamana cara kita dapat mengenalpasti sesuatu litar elektrik yang dikawal oleh mcb telah mengalami lebihan arus? 2. Apakah jenis pemutus litar yang sesuai digunakan untuk litar mesin kimpalan? 4. Nyatakan nilai tidak boleh di ubah pada pemutus litar jika dibandingkan dengan fius? Rujukan: PEMASANGAN DAN PENYENGGARAAN ELEKTRIK ABD.Code No. B01-01-04-LE1-IS1e Muka : 16 drp : 16 Soalan : 1. SAMAD HANIF DBP EDISI KEDUA. Apakah yang dimaksudkan dengan kadaran kA tercatat pada pemutus litar? 3.2000 103 .