Wiskoplastyczny model dla gruntu w warunkach edometrycznych

A. Niemunis, wrzesie´ n, 1994
Streszczenie Wiskoplastyczny model konstytutywny Perzyny [9]/[10] z zastosowaniem reguly Nortona zastosowano do opisu sci´ sliwosci gruntu w warunkach edometrycznych. Zwi¸ azki mi¸ edzy klasycznymi paramea przedstawione. trami edometrycznymi Cc , Cs i Cα a parametrami modelu konstytutywnego bed¸ Dyskutowana b¸ edzie te˙ z jednowymiarowa teoria pelzania Yin’a i Graham’a [14]. Pokazano, z ˙ e mo˙ ze by´ c ona uproszczona i ujednolicona wewn¸ etrznie przez wyeliminowanie tradycyjnego podzialu na odksztalcenie plastyczne i lepkie. Proponowany opis pelzania gruntu jest prosty, elegancki i otwarty na r´ oz ˙ nego rodzaju modyfikacje. Zar´ owno nowoczesne testy edometryczne ze sterowaniem odkszktalceniami jak i klasyczne ze stopniami obci¸ az ˙ enia b¸ ed¸ a zinterpretowanie w ´ swietle tego modzywane w literaturze b¸ edzie dyskutowane. Pokazano z ˙ e jest on elu. Poj¸ ecie czasu r´ ownowa˙ znego t0 u˙ zale˙ zny od OCR a w klasycznym edometrze od sposobu obcia˙ zenia i od wysoko´ sci pr´ obki. Zazwyczaj edko´ s´ c obci¸ az ˙ enia ci¸ aglego (ε ˙ =const.) r´ ownowa˙ znego klasycznemu jest on mniejszy od t98 . Podano pr¸ obcia˙ zeniu o krokach ∆σ/σ = const.

1

Wprowadzenie

Efekt czasu w zachowaniu si¸ e gruntu spoistego znany jest przede wszystkim z teorii konsolidacji pierwotnej Terzaghiego [13] i ze zwiazanego z ni¸ a opisu zachowania si¸ e gruntu nasyconego w warunkach z oddplywem i bez odplywu wody porowej. Zjawiska te s¸ a omawiane w wi¸ ekszo´ sci podr¸ ecznik´ ow mechaniki grunt´ ow. Opisywany w niniejszej pracy efekt czasu dotyczy zjawisk pelzana i relaxacji zachodz¸ acych po zako´ nczonej konsolidacji pierwotnej lub podczas obci¸ az ˙ enia zadawanego z tak mal¸ a pr¸ edko´ sci¸ a, z ˙ e proces konsolidacji pierwotnej mo˙ ze by´ c zaniedbany. Konsolidacja pierwotna b¸ edzie w niniejszej pracy przybli˙ zona wygodn¸ a funkcj¸ a analityczn¸ a. Szczeg´ olnie grunty spoiste normalnie skonsolidowane lub lekko prekonsolidowane wykazuj¸ a du˙ za ¸ wra˙ zliwo´ s´ c na tak rozumiany czynnik czasu. Przegl¸ ad literatury na ten temat mo˙ zna znale´ z´ c w pracy Yin’a i Grahama [14] (zagadnienia jedowymiarowe) i [11] (publikacja typu state-of-the-art ). Praktyczna potrzeba poprawnego opisu zjawisk lepkich w warunkach ´ sciskania jednoosiowego wynika z prognoz osiadania pod obci¸ az ˙ eniem rozlo˙ zonym na znacznej powierzchni. Lepkie wla´ sciwo´ sci gruntu s¸ a zazwyczaj opisywane r´ ownaniem pelzania gruntu (przy stalym obci¸ az ˙ eniu) po zako´ nczonej konsolidacji pierwotnej. Celem niniejszej pracy jest uog´ olnienie tego opisu wykorzystuj¸ ac lepko-plastyczny model konstytutywny. Uog´ olniony opis pozwala np. na sformulowanie r´ ownania pelzania po malym odci¸ az ˙ eniu lub na oszacowanie linii ´ sci´ sliwo´ sci po dlugim okresie pelzania. zy od Zakladamy, z ˙ e grunt jest nasycony i czas konsolidacji pierwotnej t98 (cv =const ) nie zale˙ poziomu napr¸ ez ˙ enia. Czas pierwotnej konsolidacji pr´ obki jest proporcjonalny do kwadratu jej wysoko´ sci. Inaczej jest w teorii konsolidacji wt´ ornej (pelzanie), gdzie zgodnie z przedstawionym modelem efekty skali s¸ a nieobecne. Oznacza to, z ˙ e w danej temperaturze pr¸ edko´ s´ c pelzania jest funkcj¸ a jedynie sci napr¸ ez ˙ enia i zag¸ eszczenia. Zalo˙ zenie jakoby pr¸ edko´ s´ c pelzania nie zale˙ zala od t98 czyli od wysoko´ pr´ obki znane jest jako hipoteza B w literaturze (Mesri). Natomias wg hipotezy A pelzanie rozpoczyna si¸ e po zako´ nczeniu konsolidacji pierwotnej. W´ swietle zaproponowanego modelu przedstawione b¸ ed¸ a uwagi dotycz¸ ace interpretacji wynik´ ow laboratoryjnych. Niekt´ ore poj¸ ecia jak wsp´ olczynnik prekonsolidacji OCR lub wsp´ olczynnik odci¸ az ˙ enia wymaga´ c b¸ ed¸ a bardziej precyzyjnych definicji od tych kt´ ore proponuje si¸ e w klasycznym opisie spr¸ ez ˙ ysto plastycznym. Podane zostan¸ a tak˙ ze ograniczenia modelu. Zamierzeniem tej pracy jest przedstawienie modelu maksymalnie prostego, w zwi¸ azku z czym nie zostaly uwzgl¸ ednione pewne bardziej subtelne zjawiska jak wra˙ zliwo´ s´ c na ´ scie˙ zk¸ e napr¸ ez ˙ enia (recent history effect) [3], na przyspieszenie deformacji [4] lub relaxacja anizotropii (back stress relaxation) [6].

napr¸ ez ˙ enia i czasu. Tylko efektywne napr¸ ez ˙ enie σ b¸ edzie u˙ zywane. σ ) musz¸ ownania (3) mog¸ a by´ c jasno zinterpreOdksztalcenie odniesienia ε0 i czas odniesienia t0 w przypadku r´ towane je´ sli zalo˙ zymy z ˙ e (3) opisuje pelzanie po procesie obci¸ az ˙ enia ze stal¸ a pr¸ edko´ sci¸ a odksztalcenia. wsp´ olczynnik odpr¸ ez ˙ enia Figure 1: Wyidealizowany wykres ´ sci´ sliwo´ sci Figure 2: Przebieg osiadania w czasie κ i wsp´ olczynnik pelzania (konsolidacji wt´ ornej) ψ (Rys. Rozpoczynamy od 3 r´ owna´ n opisuj¸ acych ´ sci´ sliwo´ s´ c materialu w warunkach edometrycznych ε − ε0 = ε − ε0 = ε − ε0 = λ ln(σ/σ0 ) : obc. W a le˙ ze´ c na jednej linii ´ sci´ sliwo´ sci odpowiadaj¸ acej tej samej (stalej) (1) stan (ε0 . σ0 ) i stan (ε. pr¸ edko´ sci odksztalcenia ε ˙. pierwot. Czas odniesienia t0 jest funkcj¸ acym pelzanie. 1 + e0 κ ln(σ/σ0 ) : odc. nielepkie 1 + e0 ψ t + t0 ln : pelzanie przy σ = const.2 Standardowy opis badania edometrycznego Zakladamy z ˙ e odksztalcenia s¸ a male a sciskanie jest dodatnie. przy ε ˙ = const. σ0 . t oznacza czas jaki uplyn¸ al od tej chwili. pr¸ edko´ sci odksztalcenia ε ˙a w procesie poprzedzaj¸ t0 = λ 1 ψ ε ˙a (1 + e0 ) (λ − κ) (7) . e0 . Wielko´ s´ c ε0 odpowiada napr¸ ez ˙ eniu odniesienia σ0 . Wieko´ s´ c e0 odpowiada odksztalceniu zdefiniowanemu jako zerowe. σ0 ) i (ε. 1 + e0 t + t0 (1) (2) (3) Odpowiednie r´ ownania pr¸ edko´ sciowe maj¸ a posta´ c odpowiednio: ε ˙ = ε ˙ = ε ˙ = (4) (5) (6) Powy˙ zsze r´ ownania definiuj¸ a trzy popularne stale: wsp´ olczynnik ´ sci´ sliwo´ sci λ. W tym przypadku ε0 oznacza odksztalcenie w chwili a zatrzymania obci¸ az ˙ enia. 1). 1 + e0 κ (σ/σ ˙ ) : odc. σ ) musz¸ a le˙ ze´ c na tej samej gal¸ ezi odci¸ az ˙ enia. ε0 . nielepkie 1 + e0 ψ 1 : pelzanie przy σ = const. pierwotne przy ε ˙ = const. wsp´ olczynnika porowato´ sci. (CRSN = constant rate of strain) ε ˙a = const. t0 to wielko´ sci odniesienia odpowiednio dla odksztalcenia. W (2) stany (ε0 . 1 + e0 t0 λ (σ/σ ˙ ) : obc.

z ˙ e taka pr¸ edko´ s´ c pelzania ε ˙a towarzyszy obci¸ ˙ e taka pr¸ edko´ s´ c pelzania wyst¸ epuje r´ ownie˙ z bezpo´ srednio pr¸ edko´ sci¸ a odksztalcenia ε ˙a . gdy ta powierzchnia b¸ edzie przekroczona. 1 + e0 Cs log(σ/σ0 ). z ˙ e r´ ownania (1.2. w literaturze niemieckiej) gdzie Cc = λ ln(10). 3) s¸ a specjalnymi przypadkami w tym modelu. Jest to konieczne dla wewn¸ etrznej sp´ ojno´ sci i prostoty modelu. W oryginalnej lepko-plastyczno´ sci zachowanie materialu jest spr¸ ez ˙ yste a˙ z do osi¸ agni¸ ecia pewnego poziomu napr¸ ez ˙ nia zdefiniowanego tzw. 1 + e0 Cα t + t0 log . Takie procesy jak obci¸ az ˙ enie po dlugim okresie pelzania lub pelzanie po niewielkim odci¸ az ˙ eniu lub wplyw zmiany pr¸ edko´ sci obci¸ az ˙ enia na przebieg krzywej ´ sci´ sliwo´ sci nie mog¸ a by´ c opisane. ´ sciskania np. Efekty lepkoplastyczne pojawiaj¸ a si¸ e dopiero wtedy. W konsekwencji wyeliminowana jest funkcja przel¸ acznikowa rozr´ oz ˙ niaj¸ aca wn¸ etrze obszaru spr¸ ez ˙ ystego od stan´ ow przeci¸ az ˙ enia. W niniejszej pracy koncepcja obszaru doskonale nielepkiego jest zbyteczna. R´ ownania (1. κ. W niniejszej pracy podany jest model matematyczny gruntu (trzy r´ ownania) stanowi¸ acy kompletny opis zjawisk wyst¸ epuj¸ acych w procesie edometrycznego ´ sciskania. powierzchni¸ a plyni¸ ecia. Cα = ψ ln(10). 3). co a =ε v az ˙ eniu ze stal¸ a b¸ edzie wyja´ snione dalej. az ˙ eniem jest bardziej skomInterpretacja t0 w klasycznym edometrze z krokowo przykladanym obci¸ plikowana i b¸ edzie om´ owiona w osobnym rozdziale. Jako funkcj¸ e opisuj¸ ac¸ a intensywno´ s´ c plyni¸ ecia przyjmujemy w modelu prawo Nortona (12). 2. ε0 i e0 . 1 + e0 t0 (8) (9) (10) esto (np. σ0 . w opisie testu edometrycznego ze stopniami obci¸ az ˙ enia. Niezb¸ edne s¸ a nast¸ epuj¸ ace warto´ sci pocz¸ atkowe: σc0 . Powy˙ zsze r´ ownania ´ sciskania i odpr¸ ez ˙ enia w funkcji obci¸ az ˙ enia i czasu nie stanowi¸ a kompletnego modelu.R´ ownanie to wynika z (6) po podstawieniu pr¸ edko´ sci pelzania w chwili t = 0 jako ε ˙v ˙a (λ − κ)/λ. Zakladamy.3) s¸ a cz¸ esto pisane z u˙ zyciem logarytm´ ow dziesi¸ etnych: ε − ε0 = ε − ε0 = ε − ε0 = Cc log(σ/σ0 ). napr¸ ez ˙ enie e odksztalcenia. Zostanie pokazane. Z (17) wynika. Przed wla´ sciwym opisem modelu celowa b¸ edzie kr´ otka uwaga na temat oznacze´ n w literaturze. Alternatywne sformulowanie jednowymiarowego a tu dyskutowane. w kt´ orym wyst¸ epuje warunek zerowych efekt´ ow lepkich w trakcie odci¸ az ˙ enia). Niestety cz¸ u˙ zywa si¸ e tych symboli r´ ownie˙ z z naturalnymi logarytmami w zwi¸ azku z czym zalecana jest ostro˙ zno´ s´ c w przypadku przekazywania warto´ sci liczbowych. λ.2. z po zatrzymaniu obci¸ az ˙ enia. z ˙ e n = λ/ψ . Parametry materialowe to n. Tzw. kt´ orej warto´ s´ c mo˙ zna przyjmowa´ c r´ ownie˙ z inaczej. Wygodnie jest przedstawi´ c r´ ownowa˙ zne σc jest parametrem stanu i stanowi funkcj¸ t¸ e funkcj¸ e w postaci zcalkowanej ln σc (t) σ c0 = (1 + e0 ) (ε(t) − ε0 ) λ (14) . Ponadto celem niniejszej pracy jest pokazanie zwi¸ azk´ ow mi¸ edzy parametrami modelu a popularnymi parametrami wyst¸ epuj¸ acymi w r´ ownaniach (1. Dalej b¸ edzie pokazane. Odksztalcenia rozkladamy na cz¸ e´ s´ c spr¸ ez ˙ yst¸ a i lepk¸ a z pomini¸ eciem odksztalcenia plastycznego. ln((1 + e)/(1 + e0 )) = −Λ ln(σ/σ0 ) (Butterfield [1]) nie s¸ 3 Model konstytutywny W proponowanym w niniejszej pracy modelu lepko-plastycznym koncepcja przeci¸ az ˙ enia (overstress) zaproponowana przez Perzyn¸ e [9] zostala zmodyfikowana. Jest to niekiedy wygodne np. W por´ ownaniu ze spr¸ ez ˙ ysto-plastyczno´ sci¸ a w niniejszym modelu zb¸ edna jest tak˙ ze funkcja przel¸ acznikowa rozr´ oz ˙ niaj¸ aca mi¸ edzy obci¸ az ˙ eniem a odci¸ az ˙ eniem (inaczej ni˙ z w modelu Yin’a i Graham’a [14]. Cs = κ ln(10) . Definicja modelu sprowadza si¸ e do trzech r´ owna´ n σ ˙ = ε ˙v σ ˙c σ (1 + e0 ) (ε ˙−ε ˙v ) κ σ n = γ ˙ σc σc (1 + e0 ) ε ˙ = λ (11) (12) (13) Charakterystycza pr¸ edko´ s´ c pelzania (fluidity parameter) γ ˙ = 1%/h jest pewn¸ a wielko´ sci¸ a umown¸ a.

ε ˙v = (17) λ Zwi¸ azek (17) mo˙ zna wyprowadzi´ c w bardziej elegancki spos´ ob wychodz¸ ac od warunku ε ˙v =const i pokazuj¸ ac. mog¸ a si¸ e pojawi´ cw wersjach rozszerzonych. Z przedstawionych w poprzednim rozdziale trzech r´ owna´ n definiuj¸ acych model nie jest bowiem oczywiste. ˙ Zgodnie z obserwacj¸ a do´ swiadczaln¸ a takie testy ( CRSN) przeprowadzone dla r´ oz ˙ nych pr¸ edko´ sci deformacji daj¸ a na p´ ollogarytmicznym wykresie ´ sci´ sliwo´ sci linie proste wzajemnie r´ ownolegle z tangensem nachylenia λ.gdzie σc0 jest warto´ ci¸ a odniesienia zmiennej σc (t) odpowiadaj¸ ac¸ a ε = ε0 . σc0 ) mo˙ olczynnik prekonsolidacji wyja´ snione w nast¸ epnym rozdziale. z ˙ e implikuje on (17). Rozpatrzymy na pocz¸ atek obci¸ az ˙ enie ze stal¸ a pr¸ edko´ sci¸ a odksztalcenia ε. σ/σ ˙ 1 + e0 Wykorzystuj¸ ac (11) otrzymujemy 1 + e0 ε ˙v λ σ/σ ˙ = (1 − ) = = const. wykorzystuj¸ ac (11) i (13) uzyskujemy 1 + e0 1 + e0 (ε ˙−ε ˙v ) = ε ˙ κ λ Ostatnie r´ ownanie jest identyczne z (17). Stosunek σc /σ jest znany jako wsp´ zy wyl¸ acznie od OCR jest zatem funkcj¸ a (overconsolidation ratio OCR). 4 Zwi¸ azki pochodne wyprowadzone z modelu W tym rozdziale zostan¸ a przedstawione teoretyczne rozwa˙ zania weryfikuj¸ ace model. Przypomnijmy. Naturalnie mo˙ zna si¸ e tu ograniczy´ c do test´ ow numerycznych jednak˙ ze analiza teoretyczna daje mo˙ zliwo´ s´ c sformulowania ciekawych zwi¸ azk´ ow mi¸ edzy parametrami materialowymi i pozwala lepiej zrozumie´ c dzialanie modelu. w kt´ orym material si¸ e aktualnie znajduje. Podstawmy (12) do ∂ε ˙v =0 ∂t by otrzyma´ c σ/σ ˙ =σ ˙ c /σc i ostatecznie. Taki punkt odniesienia ze by´ c okre´ slony experymentalnie z testu CRSN o pr¸ edko´ sci ε ˙ = γλ/ ˙ (λ − κ). Id¸ ac dalej mo˙ zemy podstawi´ c (17) do (11) by otrzyma´ c dobrze znane r´ ownanie ´ sci´ sliwo´ sci pierwotnej σ ˙ = σ (1 + e0 ) ε ˙ λ . co b¸ edzie (σ0 . Pr¸ edko´ c pelzania ε ˙v zale˙ stanu i nie uwzgl¸ ednia procesu (´ scie˙ zki). z ˙ e pr¸ edko´ s´ c pelzania ε ˙v towarzysz¸ r´ ownie˙ z stala λ−κ ε ˙ = const. z ˙e na przyklad monotoniczne obci¸ az ˙ enie o stalej pr¸ edko´ sci da w wyniku wykres ´ sci´ sliwo´ sci nachylony pocz¸ atkowo zgodnie z κ an po osi¸ agni¸ eciu ci´ snienia prekonsolidacji zgodnie z λ. Nachylenie λ ε − ε0 = = const ln(σ/σ0 ) 1 + e0 mo˙ ze by´ c wyra˙ zone pr¸ edko´ sciowo w postaci λ ε ˙ = . Celowym wydaje si¸ e wprowadzenie dodatkowo tych odksztalce´ n w wersjach modelu dla obci¸ az ˙ e´ n cyklicznych. ε ˙ κ ε ˙ 1 + e0 (16) (15) aca obci¸ az ˙ eniu o stalej pr¸ edko´ sci deformacji jest Z (16) wynika. Linie te zwane s¸ a w literaturze isotachami (Suklje [12]). Mimo z ˙ e odksztalcenia plastyczne s¸ a nieobecne w podstawowej wersji modelu. z ˙ e (17) bylo ju˙ z u˙ zyte do interpretacji czasu odniesienia t0 w (3) i (6 ).

ln(σc b /σc a ) mo˙ by´ c wyra˙ zona przez ∆ε(1 + e0 ) w formie ln Wykorzystuj¸ ac (22) i (23) uzyskujemy n= λ ψ (24) σc b σc a = ∆ε 1 + e0 . z ˙ e σ = σc musi by´ ze by´ c przyj¸ ety jako punkt odniesienia. Dlatego dowolny punkt z tej izotachy (σc0 . ψ na (17) i wykorzystuj¸ ac (18) mo˙ ze by´ c wyra˙ zony jako tb + t0 ε ˙v a = v ε ˙b ta + t0 lub wykorzystuj¸ ac prawo Norton’a (12) jako ε ˙v a = ε ˙v b σc b σc a n (19) (20) Odleglo´ s´ c mi¸ edzy izotachami mierzona wzdlu˙ z osi odksztalcenia mo˙ ze by´ c okre´ slona z (3) jako ∆ε = ψ tb + t0 ln (1 + e0 ) ta + t0 (21) Wykorzystuj¸ ac (19) i (20) mo˙ zemy przepisa´ c powy˙ zsze r´ ownanie w formie ∆ε = ψ ε ˙a ln 1 + e0 ε ˙b = ψ σc b n ln 1 + e0 σc a (22) ze Odleglo´ s´ c mi¸ edzy napr¸ ez ˙ eniami r´ ownowa˙ znymi a i b wzdlu˙ z osi logarytmicznej tj. rzystuj¸ ac (17) i (12) stwierdzamy. Zestawienie r´ owna´ n (17) i (12) pozwala na latwe okre´ slenie wielko´ sci pocz¸ atkowej σc0 w (14). κ.(patrz (4)). λ (23) . Zgodnie z naszym modelem w czasie pelzania tj. przy σ ˙ = 0 pr¸ edko´ s´ c odac wynika ksztalcenia jest oczywi´ scie r´ owna pr¸ edko´ sci pelzania tj. ε ˙ = ε ˙v . ε0 ) mo˙ Wyprowadzenie zale˙ zno´ sci mi¸ edzy n a ψ i λ wygodnie jest rozpocz¸ a´ c od r´ ownania (6) otrzymanego ze zr´ oz ˙ niczkowania (3). Wykoc w trakcie takiego testu caly czas spelnione. W tym celu rozpatrzymy test CRSN o stalej pr¸ edko´ sci deformacji ε ˙=γ ˙ λ/(λ − κ). Stosunek ε ˙a /ε a /ε b z uwagi Figure 3: Okre´ slenie zwi¸ azku mi¸ edzy n a λ. (1 + e0 ) t0 + t (18) Rozpatrzymy teraz dwie izotachy odpowiadaj¸ ace dwum testom CRSN przy pr¸ edko´ sciach ε ˙a i ε ˙b (Rys. ˙b musi by´ c identyczny ze stosunkiem odpowiednich pr¸ edko´ sci pelzania ε ˙v ˙v 3). Pr¸ edko´ s´ c pelzania zanika w czasie zgodnie z r´ ownaniem ε ˙v = 1 ψ · . co formalnie rzecz bior¸ wprost z (11).

Wzgl¸ edny skok napr¸ ez ˙ enia ∆σ/σ na skutek zmiany pr¸ edko´ sci deformacji jest stosunkowo niewielki i pozwala na wykorzystanie przybli˙ zenia ln(1+ x) ≈ x gdzie x = ∆σ/σ . 4 ). Wykorzystuj¸ ac to przybli˙ zenie w (28) otrzymujemy ψ ε ˙a ∆σ = ln . (29) σb λ ε ˙b czyli r´ ownanie analogiczne do wzoru (25) Leinenkugel’a. model teoretyczny jest zgodny z r´ oz ˙ nymi zwi¸ azkami otrzymanymi ma drodze empirycznej a jego parametry mo˙ zna stosunkowo latwo wyrazi´ c poprzez znane stale materialowe. σb λ ε ˙b (28) . Iv = ψ λ (30) ψ ε ˙a ∆σ ) = ln . z ˙ e skok napr¸ ez ˙ enia w skutek ˙b jest proporcjonalny do logarytmu stosunku tych pr¸ edko´ sci zmiany pr¸ edko´ sci odksztalcenia z ε ˙a na ε ∆σ = Iv σ ln ε ˙a . Jako nast¸ epn¸ a zbadamy zale˙ zno´ s´ c empiryczn¸ a podan¸ a przez Leinenkugel’a [7] i sprawdzimy jej zgodno´ s´ c z naszym modelem. Z jednej strony zgodnie z (22) mo˙ zemy wyrazi´ c odleglo´ s´ c mi¸ edzy izotachami jako ∆ε = ε ˙a ψ ln 1 + e0 ε ˙b (26) Z drugiej strony ich odleglo´ s´ c mierzona wzdlu˙ z logarytmicznej osi napr¸ ez ˙ enia wynosi ln(σa /σb ).Figure 4: Odleglo´ s´ c mi¸ edzy izotachami mierzona odksztalceniem. 1 + e0 σb (27) Zestawienie (26) i (27) prowadzi do ln(1 + gdzie ∆σ = σb − σa . Podsumowuj¸ ac. dla napr¸ ez ˙ e´ n bliskich stanowi granicznemu. ε ˙b (25) gdzie Iv (wsp´ olczynnik lepko´ sci) jest wsp´ olczynnikiem proporcjonalno´ sci . Wykorzystuj¸ ac nachylenie izotach λ otrzymujemy ∆ε = σa λ ln . Por´ ownuj¸ ac r´ ownania (29) i (25) wsp´ olczynnik c identyczny z wyra˙ zeniem lepko´ sci Iv musi by´ Iv = a wykorzystuj¸ ac (24) otrzymujemy 1 . Leinengugel stwierdzil ekperymentalnie. w aparacie skrzynkowym lub tr´ ojosiowym) tj. (31) n W praktyce wsp´ olczynnik Iv okre´ sla si¸ e na podstawie testu ´ scinania (np. Rozpatrzmy ponownie dwie izotachy odpowiadaj¸ ace dwu pr¸ edko´ sciom deformacji ε ˙a i ε ˙b (Rys. Warto´ s´ c tego wsp´ olczynnika okre´ slona jako ψ/λ w stanie geostatycznym w pobli˙ zu linii K0 jest w przybli˙ zeniu zgodna z warto´ sci¸ a w stanie granicznym.

2 0. Rozpoczynamy od analizy pelzania w trakcie konsolidacji pierwotnej. ∆σ/σ say 0. tj.001 . 6. ε = εe + ε v . w kt´ orym czas ace si¸ e do chwili rozpoczyna si¸ e od warto´ sci t = 0 a ko´ nczy na t = t98 .6 0. Dokladnie rzecz bior¸ ac konsolidacja jest procesem niejednorodnym a analityczne rozwi¸ azanie takiego problemu wydaje si¸ e bardzo skomplikowane. Z tego wzgl¸ edu upraszczamy zagadnienie do problemu jednorodnego posluguj¸ ac si¸ e stopniem konsolidacji µ(t). i˙ z pr¸ edko´ sci deformacji byly tak male z ˙ e powstaj¸ ace w ich wyniku ci´ snienie wody w porach bylo zaniedbywalne. approximation Solution by Terzaghi 0.1 1 Figure 5: Aproksymacja stopnia konsolidacji pierwotnej. Wszystkie zmienne odnosz¸ pocz¸ atkowej wzgl¸ ednie ko´ ncowej naszego stopnia obci¸ az ˙ enia s¸ a oznaczone odpowiednio indeksem 0 lub 98. Rozpatrzymy pojedynczy stopie´ n obci¸ az ˙ enia.4 µ(t) 0. rozkladu odksztalceni a na cz¸ e´ s´ c spr¸ ez ˙ yst¸ a i lepk¸ a.2. w postaci µ(t) = t t 1 [1 − ( − 1)10 + 0.01 t/t98 . Ponadto okre´ slimy t0 we wzorze (3). daj¸ acego na wykresie ´ sci´ sliwo´ sci ε ˙a r´ ecie t0 = t98 b¸ edzie t¸ a sam¸ a izotach¸ e.8 . Ewolucja efektywnego napr¸ ez ˙ enia σ (t) przedstawiona jest na Rys. Funkcja ta (Rys. Zauwa˙ zmy. w szczeg´ olno´ sci za´ s odksztalce´ n lepkich zachodz¸ acych r´ ownolegle z konsolidacj¸ a pierwotn¸ a.14 ln(1 + 1447 )] 2 t98 t98 (32) nczenia konsolidacji pierwotnej i zale˙ zy od wsp´ olczynnika konsolidacji cv gdzie t98 oznacza czas zako´ i od wysoko´ sci pr´ obki. z ˙ e µ(t98 ) ≈ 1 i µ(0) = 0.5 Klasyczny test edometryczny Klasyczne badanie edometryczne przeprowadza si¸ e zazwyczaj w taki spos´ ob. Konwencjonalne przyj¸ dyskutowane. Po˙ za ¸dana wydaje si¸ e w tym miejscu pewna unormowana warto´ s´ c tego stosunku np.5) jest wystarczaj¸ aco prosta i dokladna dla naszych cel´ ow. Naszym celem w tym rozdziale jest znalezienie obci¸ az ˙ enia o stalej pr¸ edko´ sci odksztalcenia ownowa˙ znego danemu obci¸ az ˙ eniu krokowemu ∆σ/σ =const. T¸ e funkcj¸ e czasu mo˙ zna aproksymowa´ c np. Wygodnie jest dokona´ c Figure 6: Ewolucja σ (t) w te´ scie z obci¸ az ˙ eniem krokowym N = ∆σ/σ = const i r´ ownowa˙ zny test CRSN z ε ˙=cosnt. W przypadku krokowego przykladania obci¸ az ˙ enia efekt´ ow zwi¸ azanych z dysypacj¸ a ci´ snienia porowego nie mo˙ zna pomin¸ a´ c. Rozwa˙ zaj¸ ac testy CRSN o stalej pr¸ edko´ sci odksztalcenia zakladali´ smy. z ˙ e kolejny stopie´ n obci¸ az ˙ enia przyklada si¸ e po zako´ nczeniu pierwotnej konsolidacji od stopnia poprzedniego przy stalym stosunku przyrostu obci¸ az ˙ enia do obci¸ az ˙ enia aktualnego ∆σ/σ = const.

872 0. MAPLE) nie jest prosty i b¸ edzie przedstawiony w formie tabelarycznej. Niestety wynik calkowania (najwygodniej jest wykorzysta´ algebraiczny np. Jednak˙ ze. R´ ownanie to wynika z prawa Nortona (12). Podstawiaj¸ ac (33.528 35 0. MTHEMATICA. m) z m = (λ − κ)/ψ i wyra˙ zamy pr¸ edko´ s´ c odksztalcenia lepkiego w formie ε ˙v 0 = exp(βεv 98 ) − 1 . z ˙ e przy typowych warto´ sciach parametr´ ow gruntu t0 jest mniejsze od t98 .560 30 0. tj.719 0. Oznaczaj¸ ac N = ∆σ/σ efektywne napr¸ ez ˙ enie w trakcie kroku obci¸ az ˙ enia jest nast¸ epuj¸ ac¸ a funkcj¸ a czasu σ (t) = σ0 [1 + N µ(t)] (33) Konsekwentnie.028 0. (1 + N )m − 1 (39) Obci¸ az ˙ enie CRSN r´ ownowa˙ zne obci¸ az ˙ eniu krokowemu ∆σ/σ wynosi ε ˙a = t98 ψ λ 1 . βf (N. Podstawiaj¸ ac (35) do (38) i wstawiaj¸ ac otrzyman¸ a pr¸ edko´ s´ c odksztalcenia lepkiego via (17) do (7) otrzymujemy czas odniesienia t0 jako t0 = t98 f (N. F (N. .788 0. (34) 1 + e0 ad´ z zwi¸ azanego z ni¸ a napr¸ ez ˙ enia r´ ownowa˙ znego σc (t) jest Ewolucja odksztalcenia lepkiego εv (t) b¸ ze by´ c obliczona przez odj¸ ecie nieznana. m)t98 (38) gdzie β = (1 + e0 )/ψ. 6) εv 98 = λ−κ ln(1 + ∆σ/σ ).e i przyj¸ a´ c warto´ sci pocz¸ atkowe poszczeg´ olnych skladowych r´ owne zeru.716 0. m) (1 + e0 ) λ − κ (40) Tabela 1 podaje warto´ sci funkcji F (N.693 0.797 0.598 0.752 0. m) do wzoru t0 = F · t98 W celu sprawdzenia powy˙ zszej zale˙ zno´ sci potrzebne s¸ a badania edometryczne wysokiej jako´ sci ze zmienn¸ a warto´ sci¸ a stosunku ∆σ/σ . 36) do (12) i wykorzystuj¸ ac (24) otrzymujemy ε ˙v (t) = γ ˙ σ (t) σc (t) n =ε ˙v 0 [1 + N µ(t)](λ−κ)/ψ .0 10 1.573 0.631 0.713 15 0. Zauwa˙ zmy. m) = t98 F (N.647 m = (λ − κ)/ψ 20 25 0. ko´ ncowa warto´ s´ c εv 98 odksztalcenia lepkiego mo˙ cz¸ e´ sci spr¸ ez ˙ ystej od calkowitego przyrostu odksztalcenia w danym kroku (Rys. m). spr¸ ez ˙ ysta cz¸ e´ s´ c odksztalcenia w trakcie tego kroku mo˙ ze by´ c wyra˙ zona jako znana funkcja czasu κ εe (t) = ln[1 + N µ(t)]. m).668 0.2 0. σ N=∆ σ 0. W tym celu wprowadzamy funkcj¸ e pomocnicz¸ a f (N. DERIVE. exp[(1 + e0 ) εv (t)/ψ ] (37) ze by´ c rozwi¸ azane przez rozR´ ownanie r´ oz ˙ niczkowe zwyczajne (37) z niewiadom¸ a funkcj¸ a εv (t) mo˙ v epnie zcalkowanie obu stron w granicach εv = 0 i εv = εv dzielenie zmiennych ε i t a nast¸ 98 oraz c do tego celu program t = 0 i t = t98 . ε0 = εv 0 = ε0 = 0.5 1.600 0.502 Table 1 : Funkcja F (N. 1 + e0 (35) Wyra˙ zenie na napr¸ ez ˙ enie r´ ownowa˙ zne dane r´ ownaniem (14) mo˙ ze by´ c uproszczone dzi¸ e ki przyj¸ eciu ε0 = 0 do postaci 1 + e0 e σc (t) = σc0 exp [ε (t) + εv (t)] (36) λ Jako niewiadom¸ a funkcj¸ e czasu wybieramy εv (t) (a nie σc (t)) co wynika z pewnych udogodnie´ nw trakcie rozwi¸ azywania r´ ownania r´ oz ˙ niczkowego pojawiaj¸ acego si¸ e w rozwi¸ azaniu.

esto u˙ zywany w opisie test´ ow pelzania jest podobnie jak OCR funkcj¸ a stanu co Czas r´ ownowa˙ zny t0 cz¸ zy silnie zostalo przedstawione w poprzednich rozdzialach. 7 ) b¸ edzie znacznie mniejszy w pocz¸ atkowej fazie odci¸ az ˙ enia. i˙ z wsp´ olczynnik pelzania ψ jest dla grunt´ ow prekonsolidowanych znacznie mniejszy jest falszywe. . gdy jest to obci¸ az ˙ enie ze stal¸ a pr¸ edko´ sci¸ a odksztalcenia r´ own¸ a ε ˙ = γλ/ ˙ (λ − κ). Zalecane jest zatem okre´ slenie wsp´ olczynnika odpr¸ ez ˙ enia np przy OCR = 2 gdzie efekty lepkie s¸ a ju˙ z znikome. Ponadto zaleca si¸ a okre´ sla´ c ten wsp´ olczynnik daleko proporcjonalnie do OCR25 (typowa warto´ od punkt´ ow zwrotnych obci¸ az ˙ enia by unikn¸ a´ c przeszacowania sztywno´ sci na skutek zmiany kierunku obci¸ az ˙ enia. Wsp´ olczynnik prekonsolidacji OCR jest popularn¸ a funkcj¸ astanu definiowan¸ a jaki stosunek napr¸ ez ˙ enia Figure 7: Wsp´ olczynnik odpr¸ ez ˙ enia κ. Prekonsolidacj¸ e okre´ sla si¸ e na podstawie zalamania wykresu ´ sci´ sliwo´ sci czyli przej´ scia materialu z fazy ´ sci´ sliwo´ sci wt´ ornej do pierwotnej.a zarazem uniwersalno´ s´ c. Okre´ pocz¸ atkowego fragmentu krzywej odci¸ az ˙ enia mo˙ ze by´ c obarczone bl¸ edem wynikaj¸ acym z nieuwzgl¸ ednienia efekt´ ow wiskoplastycznych. Obserwowane zjawiska relaksacji i pelzania podobnie jak wplyw pr¸ edko´ sci obci¸ az ˙ nia mog¸ a by´ c poprawnie zamodelowane. Z punktu widzenia przedstawionego modelu obie metody s¸ a nieprecyzyjne. gdy˙ z polo˙ zenie linii ´ sci´ sliwo´ sci pierwotnej zale˙ zy od pr¸ edko´ sci obci¸ az ˙ enia. Jak pokazano w zna klasycznemu obci¸ az ˙ eniu krokowemu zale˙ zy poprzednim rozdziale pr¸ edko´ s´ c deformacji r´ ownowa˙ od wysoko´ sci pr´ obki wielko´ sci stopni obci¸ az ˙ enia i jest zatem w og´ olno´ sci r´ oz ˙ na od γλ/ ˙ (λ − κ). np.6 Uwagi do pewnych parametr´ ow geotechnicznych Wsp´ olczynnik odpr¸ ez ˙ enia κ jest cz¸ esto wykorzystywany do opisu spr¸ ez ˙ ystej sztywno´ sci materialu. w zwi¸ azku z czym material wydaje si¸ e zbyt sztywny. Wskutek znacznego pelzania lub relaksacji wsp´ olczynnik κ (nachylenie wykresu na Rys. gdy˙ z w obliczeniach uwzgl¸ ednione by´ c mog¸ a zar´ owno procesy sterowane napr¸ ez ˙ eniowo. Napr¸ ez ˙ enie rzeczywiste in situ ustala si¸ e na podstawie ci¸ ez ˙ aru warstw zalegaj¸ acych powy˙ zej. W ´ swietle przedstawionego modelu t0 zale˙ od OCR natomiast formulowane niekiedy twierdzenie. Napr¸ ez ˙ enie r´ ownowa˙ zne le˙ zy na linii ´ sci´ sliwo´ sci pierwotnej tylko w´ owczas. Najbardziej istotn¸ a cech¸ a modelu jest jego prostota . Zanikaj¸ a one bardzo szybko z OCR. Napr¸ ez ˙ enie r´ ownowa˙ zne jest zazwyczaj okre´ slane w klasycznym badaniu edometrycznym pr´ obki nienaruszonej jako w przybli˙ zeniu r´ owne napr¸ ez ˙ eniu prekonsolidacji.opis matematyczny sprowadza si¸ e do trzech prostych r´ owna´ n matematycznych . jednowymiarowy zwi¸ azek konstytutywny ma posta´ c ε ˙= κσ ˙ (1 + e0 )σ (41) slanie tego modulu na podstawie gdzie σ (1 + e0 )/κ jest chwilowym modulem edometrycznym. Zjawisko to (recent history effect) jest znane. Je´ sli pominiemy efekty lepkie. chocia˙ z nie zostalo uj¸ ete w przedstawionym modelu. 7 Podsumowanie Podany wy˙ zej teoretyczny opis mechanicznego zachowania si¸ e gruntu pozwala na napisanie programu numerycznego symuluj¸ acego w spos´ ob realistyczny proces jednoosiowego obci¸ az ˙ enia i odksztalcenia z uwzgl¸ ednieniem wplywu czasu. W rzeczywisto´ sci wsp´ olczynnik ψ pozostaje staly natomiast pr¸ edko´ s´ c pelzania jest w gruntach prekonsolidowanych wyra´ znie mniejsza jedynie ze wzgl¸ edu na znaczny wzrost t0 . dla glin s´ c). r´ ownowa˙ znego i aktualnego OCR= σc /σ . Dokladniej mo˙ zna wyznaczy´ c napr¸ ez ˙ enie r´ ownowa˙ zne na podstawie linii ´ sci´ sliwo´ sci pierwotnej w punkcie jej przej´ scia przez porowato´ s´ c in-situ.

Perzyna P. Karlsruhe. Karlsruhe. (1963): The Constitutive Equations for Rate–Sensitive Plastic Materials. Vol. Canad. Proc. J. No. [2] Gudehus G. str. (1976): Deformation and strength behaviour of cohesive soils.. 244–368. London/ New York/ Sydney/ Toronto. 26. Stosunkowo proste jest rozszerzenie modelu na og´ olne stany napr¸ ez ˙ enia i implementacja takiej rozszerzonej wersji do programu element´ ow sko´ nczonych. napr¸ ez ˙ enie r´ ownowa˙ zne. Vol. Eine Einfhrung in die analytische Tonmechanik. [14] Yin J. (1994): A comprehensive concept for the assessment of bearing capacity and serviceability in geotechnics. H. (1988): Eine konstitutive Theorie f¨ ur Boden und andere k¨ ormige Stoffe. Academic Press. Geotech. J. Discussion Session. [6] Kujawski D. . [13] Terzaghi K. Karlsruhe.N. 11th ICSMFE. 11th Int. 9. Macrometric approaches – static-intrinsically time dependent. (1966): The constitutive equations of the flow theory for a non-stationary yield condition. wsp´ olczynnik prekonsolidacji. str.lub odksztalceniowo lub ich kombinacje w pol¸ aczeniu z czynnikiem czasu. Karlsruhe. Proc. Frhlich O... [5] Kolymbas D. IX. (1969): Rheological Aspects of Soil Mechanics. [8] Olszak W. Wyja´ snione lub dokladniej sprecyzowane zostalo znaczenie nast¸ epuj¸ acych parametr´ ow geotechnicznych: wsp´ olczynnik odpr¸ ez ˙ enia. str. Wiley-Interscience.. str. 61. Dissertation Ver¨ offentlichungen des IBF der Univ. Leipzig/Wien: Deuticke 1936. Ver¨ offentlichungen des IBF der Univ. 213–230. New York. [4] Kolymbas D. Advances in Applied Mechanics. str. 545– 553 [9] Perzyna P. str. Praca powy˙ zsza pozwala na interpretacj¸ e wielu obserwacji eksperymentalnych zar´ owno w klasycznym jak i sterowanym odksztalceniowo badaniu edometrycznym. in: Applied Mechanics. [7] Leinenkugel. Archive of Applied Mechanics. Quarterly of Applied Mathematics.-H.. str. experiments and their physical meaning. Vol. 20. (1991): An outline of hypoplasticity. Zostalo to przeprowadzone na bazie tzw. Geotechnik 2/94. (1990): Theoretical aspects of the elastoplastic-viscoplastic bounding surface model for cohesive soils. Acta Mech. Vol. 168. str. (1980): A viscoplastic material model and its application to cyclic loading. 321–332. K. (1989): Viscous-elastic-plastic modelling of one-dimensional timedependent behaviour of clays. (1985): Constitutive Laws of Soils. 11–24. Vol. 30. Mroz Z. (1990) Soils and Found. [11] Sekiguchi H. [10] Perzyna P. San Francisco. (1966): Fundamental problems in viscoplasticity. Congress of Applied Mechanics. 36. czas r´ ownowa˙ zny. Gotechnique 29. References [1] Butterfield R. Vol.. Heft 66. 3. Graham J.F. (1936): Theorie der Setzung von Tonschichten. 199–209. [12] Suklje L.143-151. [3] Kaliakin V.. Heft 109.. USA. Dafalias Y. (1979): A natural compression law for soils (an advance on e-logp ). hipoplastycznego prawa konstytutywnego.

8 Literatura naklejki na rysunek 1 obc. naklejki na rysunek 3 pelzanie izotachy naklejka na rysunek 7 zjawiska relaksacji . pierwotne przy ε ˙= const. nielepkie pelzanie przy σ = const. odc.