You are on page 1of 131

BOSNA I HERCEGOVINA Federacija Bosne i Hercegovine TUZLANSKI KANTON

PROSTORNI PLAN PODRUJA POSEBNIH OBILJEJA ZATIENI PEJZA KONJUH" 2010 - 2030 PROSTORNA OSNOVA
- Prednacrt Banja Luka / Tuzla, jun 2012. godine

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

BOSNA I HERCEGOVINA Federacija Bosne i Hercegovine TUZLANSKI KANTON Ministarstvo prostornog ureenja i zatite okolice

PROSTORNI PLAN PODRUJA POSEBNIH OBILJEJA ZATIENI PEJZA KONJUH" 2010 - 2030

PROSTORNA OSNOVA

Nosilac pripreme: TUZLANSKI KANTON MINISTARSTVO PROSTORNOG UREENJA I ZATITE OKOLICE Ministrica Senija Bubi, dipl.pravnik

Koordinator: ZAVOD ZA PROSTORNO PLANIRANJE I URBANIZAM Direktor Nosilac izrade: "PROJEKT", a. d. , BANJA LUKA Direktor Mr MIROSLAV VUJATOVI, dipl.in.saob. Dragica Tei, dipl.in.arh.

Banja Luka / Tuzla, jun 2012. Godine


2

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

NOSILAC PRIPREME: MINISTARSTVO PROSTORNOG UREENJA I ZATITE OKOLICE KOORDINATOR: MINISTARSTVO PROSTORNOG UREENJA I ZATITE OKOLICE ZAVOD ZA PROSTORNO PLANIRANJE I URBANIZAM STRUNI KOORDINATOR I VODITELJ: DRAGICA TEI, dipl.ing.arh NOSILAC IZRADE : "PROJEKT", a. d. BANJA LUKA UESNICI U IZRADI : Rukovodilac plana: Prostorno planiranje -urbanizam: DARKO JOVANI, dipl.in.um. RADOJKA NOICA, dipl.in.arh. IVANA MALEEVI, dipl.in.arh. BILJANA DALJEVI, dipl.prostorni planer DARJA DOJINOVI, dipl.prostorni planer Mr PETAR BEGOVI, dipl.in.geol. FAHRETA MIRALEMOVI, dipl.in.geol. DARKO JOVANI, dipl.in.um. DOBRILA TASOVAC, dipl.in.polj. IVANA MALEEVI, dipl.in.arh. DARKO JOVANI, dipl.in.um. Mr LJILJANA STOJANOVI BJELI, dipl.in.tehn. VANJA ATARA, dipl.in.tehn. SANJA KOCI, dipl.in.ekol. JADRANKA IVETI, dipl.in.gra. DANKO GAVRILOVI, dipl.in.saob. DRAGAN VORO, dipl.in.gra. VESNA SOFILJ, dipl.in.gra. MARKO SAVI, dipl.in.el NATAA TOMOVI, dipl.in.el RODOLJUB JANKOVI, dipl.in.ma. NATAA BOJAGI, dipl.ekon. SLOBODAN STANI, geod.teh. VESNA MUALOVI, dipl.pravnik DIREKTOR Mr MIROSLAV VUJATOVI, dipl.in.saob. 3

Geologija: ume i umsko zemljite i GIS obrada: Poljoprivreda: Kulturno-historijsko i prirodno nasljee: Zatita ivotne sredine:

Saobraaj: Hidrotehnika: Elektroenergetika i telekomunikacije: Termoenergetika: Privredne djelatnosti: Geodezija: Smjernice za provoenje plana:

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

SADRAJ: TEKSTUALNI DIO UVODNI DIO................................................................................................................................ 8 Priprema i proces izrade Plana................................................................................................ 9 Primjenjena metodologija ...................................................................................................... 10 Motiv i ciljevi izrade plana...................................................................................................... 11 Podaci o saradnji i usaglaavanju stavova sa nadlenim organima i organizacijama i miljenja i saglasnosti tih organa i organizacija................................................................... 11 Javni uvid i javna rasprava o prostornoj osnovi................................................................... 11 Pregled informaciono-dokumentacione osnove................................................................... 12

1. 2. 3. 4. 5. 6.

I 1. 1.1. 1.2. 1.3.

POSTOJEE STANJE ............................................................................................................... 14 OPIS PODRUJA ...................................................................................................................... 15 IZVOD IZ PLANSKIH DOKUMENATA ..................................................................................... 16 OSNOVNE VRIJEDNOSTI ZATIENIH ZONA ...................................................................... 16 GEOGRAFSKI POLOAJ........................................................................................................ 17

2. PRIRODNI USLOVI.................................................................................................................... 19 2.1. GEOMORFOLOKE KARAKTERISTIKE TERENA................................................................. 19 2.1.1. Geoloko sastav i graa terena ................................................................................................ 22 2.1.2. Inenjerskogeoloka svojstva................................................................................................... 24 2.1.3. Hidrogeoloke karakteristike terena ......................................................................................... 24 2.1.4. Seizmoloke karakteristike terena............................................................................................ 25 2.2. KLIMATSKE KARAKTERISTIKE ............................................................................................ 26 3. PRIRODNI RESURSI ................................................................................................................. 28 3.1. ZEMLJITE ............................................................................................................................. 28 3.1.1. Pedoloke karakteristike .......................................................................................................... 28 3.1.2. Poljoprivredno zemljite ........................................................................................................... 32 3.1.3. ume i umsko zemljite.......................................................................................................... 33 3.1.3.1. Funkcije uma ......................................................................................................................... 33 3.1.3.2. Ekoloko-vegetacijski uslovi podruja ...................................................................................... 33 3.1.3.3. Bilansi uma i umskog zemljita ............................................................................................. 34 3.1.3.4. Rijetke i ugroene biljne vrste i umske zajednice .................................................................... 36 3.1.3.5. Ugroenost umskih ekosistema .............................................................................................. 37 3.1.3.6. Znaaj umskih ekosistema na smanje neto emisija CO2........................................................ 37 3.1.3.7. umarstvo ............................................................................................................................... 37 3.1.3.8. Struktura povrina uma i umskog zemljita prema vlasnitvu ................................................ 41 3.2. VODE....................................................................................................................................... 46 3.3. RUDE I DRUGI MINERALNI RESURSI.................................................................................... 49 3.4. FLORA, FAUNA I DRUGI PRIRODNI RESURSI...................................................................... 49 4. 5. 5.1. 5.2. 5.3. 5.4. 6. NAMJENA PROSTORA............................................................................................................. 52 TERITORIJA, STANOVNITVO I NASELJA ............................................................................. 53 Teritorija i veze sa susjednim prostorima.................................................................................. 53 Demografska kretanja.............................................................................................................. 54 Organizacija prostora, prostorne cjeline naseljska struktura, sistem centara i urbanizacija, odnos urbano-ruralno............................................................................................................... 56 Postojea izgraenost .............................................................................................................. 56 KARAKTERISTIKE INFRASTRUKTURE................................................................................... 57 4

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

6.1. 6.2. 6.3. 6.4. 6.5. 6.6.

Saobraajna infrastruktura ....................................................................................................... 57 Energetska infrastruktura ......................................................................................................... 58 Telekomunikaciona infrastruktura............................................................................................. 59 Termoenergetika...................................................................................................................... 59 Hidrotehnika ............................................................................................................................ 60 Komunalna infrastruktura ......................................................................................................... 60

7. KARAKTERISTIKE PRIVREDNOG RAZVOJA .......................................................................... 61 7.1. Poljoprivreda i umarstvo......................................................................................................... 61 7.2. Saobraaj i telekomunikacije .................................................................................................... 63 7.3. Vodoprivreda ........................................................................................................................... 63 7.4. Trgovina, ugostiteljstvo, zanatstvo ........................................................................................... 63 7.4.1. Karakteristike razvoja turizma na bazi kulturno-historijskog i prirodnog nasljea ....................... 64 7.5. Ostale privredne djelatnosti...................................................................................................... 65 8. 9. DRUTVENA INFRASTRUKTURA............................................................................................ 66 STANJE OKOLINE .................................................................................................................... 66

10. PRIRODNO I KULTURNO-HISTORIJSKO NASLJEE ............................................................. 68 10.1. Prirodno nasljee..................................................................................................................... 68 10.2. Kulturno-historijsko nasljee .................................................................................................... 74 10.3. Kategorizacija dobara prirodnog i kulturno-historijskog nasljea ............................................... 76 11. OCJENA STANJA ORGANIZACIJE, UREENJA I KORIENJA PROSTORA I MOGUI PRAVCI RAZVOJA ................................................................................................................... 77

II 1. 2. 2.1. 2.1.1. 2.1.2. 2.1.3. 2.2. 2.2.1. 2.2.2. 2.2.3. 2.2.4. 2.3. 2.3.1. 2.3.2. 2.3.3. 2.3.4. 2.3.5. 2.3.6. 2.4. 2.4.1. 2.4.2.

CILJEVI PROSTORNOG RAZVOJA.......................................................................................... 79 OPTI CILJEVI .......................................................................................................................... 80 POSEBNI CILJEVI..................................................................................................................... 82 CILJEVI ZATITE PRIRODNOG, KULTURNO-HISTORIJSKOG NASLJEA I ZATITA OKOLINE .................................................................................................................................. 82 Zatita prirodnog nasljea ........................................................................................................ 82 Zatita kulturno-historijskog nasljea ........................................................................................ 82 Zatita okoline .......................................................................................................................... 83 CILJEVI PROSTORNOG RAZVOJA.......................................................................................... 84 Mrea naselj a i zone graevinskog zemljita ............................................................................ 84 Drutvena infrastruktura ........................................................................................................... 85 Turizam i ugostiteljstvo ............................................................................................................. 85 Rekreativna infrastruktura......................................................................................................... 86 CILJEVI RAZVOJA INFRASTRUKTURE ................................................................................... 86 Saobraajna infrastruktura ........................................................................................................ 86 Elektroenergetska infrastruktura ............................................................................................... 86 Termoenergetika ...................................................................................................................... 87 Telekomunikaciona infrastruktura ............................................................................................. 87 Hidrotehnika ............................................................................................................................. 88 Upravljanje otpadom................................................................................................................. 88 CILJEVI PRIVREDNOG RAZVOJA ........................................................................................... 88 umarstvo ................................................................................................................................ 88 Poljoprivreda ............................................................................................................................ 89 5

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

2.4.3. 2.4.4. 2.4.5. 2.4.6. 2.4.7.

Lovstvo .................................................................................................................................... 89 Ribolovstvo .............................................................................................................................. 89 Rudarstvo i mineralne sirovine.................................................................................................. 90 Vodoprivreda i hidroenergetika ................................................................................................. 90 Turizam .................................................................................................................................... 90

III OSNOVNA KONCEPCIJA PROSTORNOG RAZVOJA ....................................................................... 91 1. 1.1. 1.2. 1.3. 2. 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 3. 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. 3.6. 4. 4.1. 4.2. 4.3. 4.4. 4.5. 5. 6. 7. OSNOVNA KONCEPCIJA ZATITE PRIRODNOG I KULTURNO-HISTORIJSKOG NASLJEE I ZATITE OKOLINE................................................................................................................... 95 Prirodna dobra ....................................................................................................................... 95 Kulturno-historijsko nasljee ................................................................................................ 97 Zatita ivotne sredine ........................................................................................................... 98 OSNOVNA KONCEPCIJA PROSTORNOG RAZVOJA............................................................ 101 Zone graevinskog zemljita ............................................................................................... 101 Stanovanje............................................................................................................................ 101 Drutvena infrastruktura...................................................................................................... 104 Rekreativna infrastruktura (sport, rekreacija, zdravstvo) ................................................... 106 Turizam i ugostiteljstvo........................................................................................................ 109 OSNOVNA KONCEPCIJA RAZVOJA INFRASTRUKTURE..................................................... 117 Saobraajna infrastruktura .................................................................................................. 117 Elektroenergetika ................................................................................................................. 117 Telekomunikacije ................................................................................................................. 118 Termoenergetika .................................................................................................................. 119 Hidrotehnika infrastruktura................................................................................................ 119 Sakupljanje otpada............................................................................................................... 120 OSNOVNA KONCEPCIJA RAZVOJA PRIRODNIH RESURSA ............................................... 122 ume, umsko zemljite i umarstvo.................................................................................. 122 Poljoprivredna zemljita i poljoprivreda.............................................................................. 123 Lovstvo i ribolovstvo ........................................................................................................... 124 Rude i mineralne sirovine .................................................................................................... 125 Vodoprivreda ........................................................................................................................ 126 OSNOVNA KONCEPCIJA PRIVREDNOG RAZVOJA ............................................................. 126 NAMJENA POVRINA - BILANSI ..............................................................................................130 PRIJEDLOG PROSTORNOG RAZVOJA ZA PRVI PLANSKI PERIOD OD 4 GODINE............ 131

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

GRAFIKI DIO Izvod iz Prostornog plana Tuzlanskog kantona 2005-2025 Pregledna karta zatienih povrina (Izvod iz Zakona o proglaenju dijela podruja planine Konjuh Zatienim pejzaom Konjuh 1:25000 3. Teritorija i veze sa susjednim prostorima 1:25000 4. Hidrogeoloke karakteristike terena 1:25000 5. Inenjerskogeoloka karta 1:25000 6. Karta mineralnih sirovina 1:25000 7. Reljef i hidrografija 1:25000 8. Karta nagiba terena 1:25000 9. Pedoloke karakteristike 1:25000 10. ume i umsko zemljite 1:25000 11. Hidrografija 1:25000 12. Postojea namjena korienja prostora 1:25000 13. Vlasnika struktura 1:25000 14. Saobraajna infrastruktura 1:25000 15. Elektroenergetika i telekomunikacije 1:25000 16. Hidrotehni ka infrastruktura 1:25000 17. Kulturno-historijsko i prirodno nasljee 1:25000 18. Sintezni prikaz korienja prostora 1:25000 19. Osnovna koncepcija prostornog razvoja 1:25000 19.1. Osnovna koncepcija prostornog razvoja-sintezni plan infrastrukture 1:25000 19.2. Osnovna koncepcija prostornog razvoja-detaljni prikaz lokalitet Muka voda 1:5000 19.3. Osnovna koncepcija prostornog razvoja-detaljni prikaz lokalitet Brateljevii -Kladanj 1:5000 19.4. Osnovna koncepcija prostornog razvoja-detaljni prikaz lokalitet Makovac-Banovii 1:5000 1. 2.

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

UVODNI DIO

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

1. Priprema i proces izrade Plana Na temelju Zakona o prostornom ureenju i graenju Tuzlanskog kantona (Slubene novine Tuzlanskog kantona br. 6/11), zatim u skladu sa Prostornim planom Tuzlanskog kantona za period 2005-2025 (lan 43. Odluke o provoenju prostornog plana), kao i Zakona o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom "Konjuh" (Slubene novine Tuzlanskog kantona br. 13/09), donesena je Odluka pristupanju izradi Prostornog plana podruja posebnih obiljeja "Zatieni pejza Konjuh" 2010 - 2030 (Slubene novine Tuzlanskog kantona br. 06/10), nakon ega se pristupilo izradi Prostornog plana podruja posebnih obiljeja zatieni pejza Konjuh, za period od 2010. do 2030. godine. Nosilac pripreme Plana je Ministarstvo prostornog ureenja i zatite okolice Tuzlanskog kantona, dok je nosilac izrade Plana, "PROJEKT" a.d. Banja Luka. Za potrebe strunog praenja, usmjeravanja i utvrivanja koncepta prostornog ureenja Prostornog plana podruja posebnih obiljeja, imenovani su sljedei lanovi Savjeta Plana: 1. Senija Bubi, dipl.pravnik 2. Aziz akovi, dipl.pravnik (Ministarstvo, trgovine, turizma i saobraaja - ministar) 3. Dragica Tei, dipl.ing.arh. zamjenik predsjednika (Ministarstvo prostornog ureenja i zatite okolice, Zavod za prostorno planiranje i urbanizam) 4. Mr. Bego Birpari (predstavnik opine Banovii Opinski naelnik) 5. Fuad Imamovi (predstavnik opine Kladanj Opinski naelnik) 6. Hasan Muratovi (predstavnik opine ivinice Opinski naelnik) 7. Mirela Ulji, dipl.ing.gra. (Ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i umarstva) 8. Mr. Idriz Vrtagi, dipl.ing.polj. (Ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i umarstva) 9. Mr. Edin Mekovi, dipl.ing.um. (JP ume Tuzlanskog kantona), 10. Enes Modri, dipl.ing.um. (JU Zatieni pejza Konjuh), 11. Mr.sc.Rusmir Djedovi 12. Dr.sci. Franc Andrea, docent (Univerzitet u Tuzli - Tehnoloki fakultet) 13. Goran Mii, dipl.ing.geod. (Ministarstvo prostornog ureenja i zatite okolice) 14. Fahrudin Deli, dipl.ing.arh. (Ministarstvo prostornog ureenja i zatite okolice) 15. Emir Softi, dipl.pravnik (Ministarstvo prostornog ureenja i zatite okolice) 9 lan i sekretar Savjeta lan lan lan lan (JU Zavod za zatitu i koritenje kulturno-historijskog nasljea TK) lan lan lan lan lan lan lan predsjednik lan

(Ministarstvo prostornog ureenja i zatite okolice - ministar)

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

2. Primjenjena metodologija

Primjenjena metodologija izrade Prostornog plana podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza "Konjuh" je u skladu sa Zakonom o prostornom ureenju i graenju Tuzlanskog kantona (Slubene novine Tuzlanskog kantona br. 6/11), kao i Uredbom o jedinstvenoj metodologiji za izradu planskih dokumenata Federacije Bosne i Hercegovine (Slubene novine FBiH br. 63/04, 50/07 i 84/10). Zakon o prostornom ureenju prostorne planove podruja posebnih obiljeja definie kao razvojne, odnosno strateke dugorone planske dokumente kojima se utvruju osnovni ciljevi, pravci i instrumenti razvoja u prostoru. Metodoloki pristup u izradi Plana prilagoen je zahtjevima i potrebama koji se postavljaju pred dokument ovakvog karaktera. Iz navedenog proistie potreba da Plan u okviru definisanja smjernica za razvoj podruja treba da obezbijedi kontinuitet u procesu planiranja. Na osnovu Uredbe o jedinstvenoj metodologiji za izradu planskih dokumenata (''Slubene novine Federacije Bosne i Hercegovine'' br.63/04 i 50/07) definisano je da se Prostorni plan priprema u dvije osnovne faze, i to: - I FAZA: Priprema i izrada Prostorne osnove s opim i posebnim ciljevima prostornog razvoja, te osnovnom koncepcijom prostornog razvoja - II FAZA: Izrada prednacrta, nacrta i prijedloga Prostornog plana podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh. Prostorna osnova predstavlja osnovu za izradu Pro stornog plana podruja posebnih obiljeja zatieni pejza Konjuh, za period od 2010. do 2030. godine. U prostornoj osnovi su sadrane sve znaajne karakteristike ovog prostora, kao i razvojni pravci koji su znaajni za ovaj prostor. U skladu sa tim, od strane nosioca pripreme Plana, prikupljena je sva raspoloiva relevantna Informacionodokumentaciona osnova, i ista predata nosiocu izrade Plana. Obradom prikupljenih podataka od strane nosioca izrade Plana, sagledani su i obraeni svi aspekti znaajni za ovaj prostor, te u vidu tekstualnih, grafikih i analitikih podataka sublimirani u Prostornu osnovu. Sastavni dio ove Prostorne osnove, i Prostornog plana uopte, je i GIS baza u kojoj su sadrani svi podaci relevantni za ovaj Plan. Grafiki dio Prostorne osnove ini 23 tematske karte, raenih u razmjeri 1 : 25000 i 1:5000. Okolina je jako podlona uticajima iz okruenja. Naroito negativan uticaj trpi usljed nekontrolisanih antropogenih djelovanja. Da bi se sauvalo prirodne blagodati neophodno je postojanje strategije razvoja prostora i njeno uobliavanje u to kraem roku. Planom bi trebalo da se obezbijede uslovi za kvalitetan i nesmetan razvoj, za angaovanje resursa i potencijala kroz aktuelne projekte donacija i ulaganja, a da pri tom sauva prirodne, kao i kulturno historijske, vrijednosti podruja to je u ostalom i osnovni cilj i svrha izrade ovoga Plana. Kao to je prethodno navedeno, osnovni cilj Plana jeste da se sauvaju prirodne vrijednosti prostora, a istovremeno i da se, u skladu sa principima odrivog razvoja, omogui stvaranje ambijenta za razvoj kroz korienje prostora i njegovih pogodnosti u skladu sa definisanim zonama zatite u Zakonom od proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom "Konjuh" (Sl.novine TK br.509/09). Metodologija izrade Plana zasnovana je na evropskoj konvenciji o predjelu, kao i savremenim urbanistikim trendovima koji definiu planiranje kao proces a ne samo kreiranje zamrznute planirane slike prostora to je bio sluaj u prethodnim tradicionalnim pristupima. Ovakav pristup planiranju proistekao je iz neefikasnosti tradicionalnog pristupa te iz promjenjene uloge glavnih uesnika u procesu planiranja (uee trine ekonomije i smanjen nivo intervencije drave na ekonomskom i drutvenom polju). Planiranje se na ovaj nain predstavlja usmjeravanje promjena u poeljnom i moguem procesu, a sam plan strateki okvir koji treba da objedinjuje akcije ka promjenama. Preporuene meunarodne norme su Evropska konvencija o predjelu i principi odrivog razvoja, Perspektiva prostornog razvoja Evropske unije, norme kvaliteta ISO 9001, norme zatite ivotne sredina ISO 14001, izvjetaji i zakljuci meunarodnih konferencija, Evropskih komisija koje se odnose na oblasti kljune u planiranju prostora. U januaru i martu 2012. godine obavljeni su terenski uvidi u stanje i zapoelo je prikupljanje informaciono-dokumentacione osnove na osnovu ega se pristupilo izradi Prostorne osnove sa optim i posebnim ciljevima prostornog razvoja i osnovnom koncepcijom prostornog razvoja, kao prve faze izrade Plana. Detaljnije sagledavanje terena obavljeno je u maju 2012.godine. 10

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

3. Motiv i ciljevi izrade plana Zatieni pejzaa Konjuh'' je podruje izuzetno vrijednog diverziteta prirodnog i kulturnohistorijskog nasl jea sa estetskim, ekolokim i kulturnim vrijednostima i sa velikom biolokom raznolikou. Prema IUCN kategorizaciji pripada petoj kategoriji zatite. Projektnim zadatkom za izradu Prostornog plana podruja posebnih obiljeja zatieni pejza Konjuh okvirno su definisani sljedei osnovni ciljevi izrade plana: Maksimalno afirmirati kategoriju objekta prirodnog nasljea kategorije zatieni pejza; Obezbijediti planske uslove i propisati mjere i aktivnosti za realizaciju ciljeva utvrenih Zakonom o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom; Unutar granica obuhvata Zatienog pejzaa utvrenoj Prostornim planom Tuzlanskog kantona i navedenim Zakonom, na osnovu detaljne analize tretiranog podruja i planiranih namjena, definisati konane granice izmeu pojedinih zona zatite; Provoenje cjelovite zatite ukupnog prostora predmetnog obuhvata, a u cilju odravanja diverziteta pejzaa i stanita; Zatita raznolikosti prostora na nain da se mogui pritisci na postojee sisteme preduhitre u pogledu promjena i fragmentacije stanita, oneienja vode i zraka, iskoritavanja prirodnih izvora, unoenja autohtonih sorti i sli.; Teiti odrivom razvoju koji e biti koncipiran na postulatima brige o okoliu, tehniki podoban, privredno provodiv i drutveno prihvatljiv; Integrisanje zatienog pejzaa Konjuh u ire okruenje u cilju stvaranja jedinstvene turistike ponude i razvoj komplementarnih djelatnosti. Definisati uvjete koritenja prostora, kao i urbanistiko tehnike uvjete za postojee i planirane sadraje, u skladu sa uvjetima zatite kvaliteta i kvantiteta vodnih resursa; Odrediti uvjete koritenja prostora i programe posjeivanja na osnovu stepena zatite prirodnih i kulturnih vrijednosti, a odreene graditeljske intervencije u prostoru precizirati u skladu sa utvrenim ogranienjima i mjerama zatite; Uspostaviti primjerenu turistiku koncepciju i tome odgovarajue upravljanje u skladu sa uvjetima zatite i kapacitetima prostora, utemeljenu na cjelovitom prostorno funkcionalnom programu; Podsticanje naune i obrazovne aktivnosti koje e doprinijeti razumijevanju i jaanju podrke stanovnitva o znaaju zatienih podruja. 4. Podaci o saradnji i usaglaavanju stavova sa nadlenim organima i organizacijama i miljenja i saglasnosti tih organa i organizacija U svrhu kompletiranja informaciono-dokumentacione osnove i evidentiranja stanja u prostoru, kao i usaglaavanja stavova o Prostornoj osnovi - ciljevima, potrebama i osnovnoj koncepciji, radni tim Projkat a.d. saraivao je sa: Ministarstvo prostornog ureenja i zatite okolice - Zavod za prostorno planiranje i urbanizam JP "ume" Tuzlanskog kanona d.d. Kladanj, JU "Zatieni pejza Konjuh", JU Zavod za zatitu i koritenje kulturno-historijskog i prirodnog naseljea Tuzlanskog kantona, JP Elektroprivreda BiH Elektrodistribucija Tuzla, BH Telecom d.d. Sarajevo - direkcija Tuzla. 5. Javni uvid i javna rasprava o prostornoj osnovi U skladu sa Zakonom, zakazan je Savjet plana na prednacrt prostorne osnove "Prostornog plana podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010 - 2030 za dan 11. juna 2012. u prostorijama Ministarstva za prostorno ureenje i zatitu okolia Tuzlanskog kantona u Tuzli . Nakon usvajanja prednacrta Prostorne osnove, ista e u fomi nacrta biti izloena na javni uvid u opinama Banovii, Kladanj i ivinice. 11

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

6. Pregled informaciono-dokumentacione osnove ZAKONI, UREDBE, ODLUKE Zakon o prostornom ureenju i graenju Tuzlanskog kantona (Slubene novine Tuzlanskog kantona br. 6/11) Zakon o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom "Konjuh" (Slubene novine Tuzlanskog kantona br. 13/09) Odluka o pristupanju izradi Prostornog plana podruja posebnog obiljeja "Zatieni pejza Konjuh" 2010 - 2030 (Slubene novine Tuzlanskog kantona br. 06/10) Uredba o jedinstvenoj metodologiji za izradu planskih dokumenata Federacije Bosne i Hercegovine (Slubene novine FBiH br. 63/04, 50/07 i 84/10) Zakon o umama FBiH (Slubene novine FBiH br. 20/02) Zakon o umama Tuzlanskog kantona (Slubene novine Tuzlanskog kantona br. 10/99 i 7/02) Zakon o zatiti okolia FBiH (Slubene novine FBiH br. 33/03 i 38/09) Zakon o zatiti prirode Tuzlanskog kantona (Slubene novine Tuzlanskog kantona br.10/04) Zakon o osnivanju JU Zatieni pejza Konjuh (Slubene novine Tuzlanskog kantona br.06/11) Zakon o lovstvu FBiH (Slubene novine FBiH br.04/06) Zakon o zatiti voda (Slubene novine FBiH br. 33/03) Odluka o formiranju Savjeta Prostornog plana podruja posebnog obiljeja "Zatieni pejza Konjuh" 2010 - 2030 (Slubene novine Tuzlanskog kantona br. ....).

EVROPSKA DOKUMENTACIJA Evropska konvencija o predjelu Perspektiva prostornog razvoja Evropske unije Direktivu o stanitima (EU HABITATS DIRECTIVE) Direktivu o pticama (Council Directive) Konvencije o biodiverzitetu od 2002. godine

KORIENA LITETATURA I DOKUMENTACIJA Prostorni plan Tuzlanskog kantona za period 2005-2025, JP Zavod za urbanizam, Tuzla, 2006. Studija ranjivosti prostora Tuzlanskog kantona, Bosna-S Oil Services Company Sarajevo i Rudarsko-geoloko-graevinski fakultet Univerziteta u Tuzli, 2008. Dokumentacija i rezultati istraivanja raeni za potrebe Prostornog plana Tuzlanskog kantona Pregled povrina uma i umskog zemljita po uim kategorijama uma za podruje Zatienog pejzaa "Konjuh" sa ispisom gazdinskih klasa, JP "ume TK" d.d. Kladanj, novembar 2011. Strategija razvoja Tuzlanskog kantona 2008-2013, Ekonomski institut, Sarajevo, 2009. Registar rijetkih, starih i historijski znaajnih stabala na podruju Tuzlanskog kantona, JP "ume TK" d.d. Kladanj, Sarajevo, 2009. Fitocenologija sa pregledom umskih fitocenoza Jugoslavije, IGKRO Svjetlost, OOUR Zavod za udbenike, Sarajevo, 1977. Ekoloko-vegetacijska rejonizacija BiH, umarski fakultet, Sarajevo, 1983.

12

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

ELABORATI Elaborat o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim podrujem, Zavod za zatitu i koritenje kulturno-historijskog i prirodnog nasljea Tuzla, 2002. Elaborat o ekonomsko finansijskoj opravdanosti ulaganja u projekat proglaenja dijela podruja planine Konjuh spomenika prirode "Konjuh" sa elementima ekonomske samoodrivosti, Ekonomski institut Tuzla, 2005.

GRAFIKE PODLOGE KORIENE ZA POTREBE IZRADE PROSTORNOG PLANA: Digitalne topografske karte u razmjeri 1:25 000, Katastarske podloge u razmjeri 1:5 000, 1:2 500, Satelitski snimak podruja TK uraen 2007. godine, sa rezolucijom snimka sa definisanom razmjerom postojeih katastarskih planova 1:1 000 i 1:2 500, Digitalni Orto-foto Federacije BiH - za podruje Tuzlanskog kantona u razmjeri 1:5 000 sa multifunkcionalnom bazom podataka. Projekat je uraen na osnovu avionskih i satelitskih snimaka iz 2008, Digitalne granice odsjeka i odjela za umsko-privredna podruja Konjuh i Spreko.

13

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

POSTOJEE STANJE

14

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Kulturno-historijske i prirodne vrijednosti planine Konjuh, predstavljene velikim diverzitetom flore, faune i prirodnih fenomena, a zatim i bogatstvom hidroloke mree kao i heterogenou orografije, bili su osnova za izdvajanje dijela ovog podruja u kategoriju Zatien pejza, i to kroz Zakon o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzanom "Konjuh" (SL. novine Tuzlanskog Kantona br.13/09). Ovim zakonom su j asno definisane granice zatienog podruja, te granice utvrenih zona zatite sa ogranienji ma i dozvoljenim aktivnostima u ovom podruju. Prema Zakonu o zatiti prirode Federacije BiH, Zatieni pejza je kopneno podruje nastalo meusobnim djelovanjem prirode i ovjeka sa izuzetnim estetskim, ekolokim i/ili kulturnim vrijednostima i sa velikom biolokom raznolikou. Zatieni pejza utvruje se sa ciljem: Odravanja usklaenosti meusobnog djelovanja prirode i kulture putem zatite pejzaa i tradicionalnog koritenja zemljita, graenja, drutvenih i kulturnih manifestacija Izvoenja ekonomskih aktivnosti u skladu sa prirodom i ouvanjem kulturnog sistema zajednica Odravanja raznolikosti pejzaa i stanita, srodnih vrsta i ekosistema Eliminisanja i spreavanja korienja zemljita i aktivnosti koje nisu u skladu sa ciljevima upravljanja i omoguavanja rekreacije i turizma koje odgovara kategoriji podruja Podsticanja naunih i edukativnih aktivnosti za dobrobit stanovnitva za dui vremenski period Uea javnosti u zatiti okolice Zatienog pejzaa Omoguavanja beneficija kroz osiguranje prirodnih izvora (kao to su ribe i ume) i usluga (kao to su ista voda ili prihodi od turizma u cilju odrive upotrebe tog podruja) za lokalnu zajednicu.

1. OPIS PODRUJA
Podruje Zatienog pejzaa "Konjuh", se nalazi u centralnom dijelu planine Konjuh, koja egzistira u jugo-zapadnom dijelu Tuzlanskog kantona. Teritorijalno obuhvata dijelove opina Banovii, Kladanj i ivinice. Zakon o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom Konjuh definisao je 1 povrinu obuhvata od 8.016,61 ha. Navedenim Zakonom definisane su tri zone zatite, na iju podjelu su uticale brojnost i raspored prirodnih vrijednosti podruja. Prva zatiena zona (zona A) obuhvata povrinu od 2.411,42 ha, i podlijee najstroijem reimu zatite. Druga zatiena zona (zona B) je povrine od 5.093,70 ha, dok je trea zatiena zona (zona C) sa povrinom od 511,49 ha. Podruje je brdsko - planinsko, sa visinama koje se kreu u dijapazonu od 300 do 1328 mnm. Na centralnom grebenu Konjuha i Javora nalaze se i najvii vrhovi na ovom podruju odakle se ka sjeveru u pravcu Spreke ravnice teren postepeno sputa. Ovo podruje je gotovo u potpunosti prekriveno umskim ekosistemima u kojima su sadrane veoma brojne prirodne vrijednosti i fenomeni. Izgraene povrine zauzimaju svega 0.4 % ukupne povrine obuhvata. Ovo zatieno podruje se prostire na dva slivna podruje, i to: slivno podruje rijeke Oskove na sjeveru, i slivno podruje rijeke Drinjae na jugu.

Navedena povrina nije u skladu sa stvarnom povrinom dobijenom digitalnom obradom granice obuhvata premetnog podruja. Dobijena povrina obuhvata digitalnom obradom iznosi 8.139,07 ha i ista e biti koriena u daljoj analizi ovog dokumenta.

15

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

1.1.

IZVOD IZ PLANSKIH DOKUMENATA

U skladu sa lanom 28. Zakona o prostornom ureenju i graenju Tuzlanskog Kantona, uraen je izvod iz dokumenta vieg reda, a u svrhu meusobnog usklaivanja. Osnovni planski dokument ija e se rjeenja dalje Planom razraivati je Prostorni plan Tuzlanskog kantona 2005 - 2025 godine. Ovim Planom se predvia proglaenje dijela planine Konjuh u kategoriju Zatieni pejza, koji podrazumijeva gornji dio slivova rijeke Drinjae i Oskove, te slivna podruja Karabanje i Velike Zlae. Na podruju obuhvata nalaze se dva izvorita pukotinske karstne poroznosti, Studenica i Krabanica, za koje su Planom definisane tri zone sanitarne zatite ( I-a zona najstroijeg reima zatite-zona izvorita, I-b zona strogog reima zatite, II zona ogranienog reima zatite i III zona blagog reima zatite ). Prostornim planom TK planirana je akumulacija Makovac povrine 40 ha na rijeci Oskavi, na oko 700 m nizvodno od mjesta spajanja Velike Zlae i Oskove. Kao potencijalne namjene po oblicima turizma u Prostornom planu TK navode se tranzitni i boravini turizam, izletniki vikend turizam, ekskurzije i grupne posjete, i kroz navedene oblike turizma mogunost zadovoljavanja posebnih formi turistike ponude u vidu zdravstvene rekreacije i terapije zdravstveni turizam, vjerske manifestacije - vjerski turizam, zimski sportovi - zimski turizam, lov i ribolov - lovni turizam. Od prirodnih vrijednosti izdvojeni su: 1. prirodne vrijednosti hidrografskog znaaja: Jezero na Konjuhu, na obodu ireg lokaliteta "Muka Voda"; Vodopad na Velikoj Zlai, u blizini izletita Zobik na Konjuhu; Izvorite vode "Muka Voda" 2. prirodne vrijednosti geomorfolokog znaaja: Peina Bebrava (Kladanj); Djevojaka peina u Brateljeviima 3. rijetke i endemske vrste flore i faune. Takoe, od posebno vrijednih podruja kulturno- historijskog znaaja Planom se izdvajaju nekropola steaka i arheolokih lokaliteta "Kuman".

1.2.

OSNOVNE VRIJEDNOSTI ZATIENIH ZONA

Osnovne vrijednosti prve i druge zatiene zone Zatienog pejzaa "Konjuh", opisane su u Zakonu o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom Konjuh, (lan 4.) SL. novine Tuzlanskog Kantona br.13/09. U skladu s tim, osnovne vrijednosti zatienih zona preuzete su iz pomenutog Zakona: Osnovne vrijednosti prve zatiene zone (zona A) Osnovne vrijednosti prve zatiene zone ine: a) Geoloka raznolikost i prirodno nasljee na zatienom podruju: Prirodne vrijednosti geomorfolokog karaktera (peine, vrtae, jame) Izraena geoloka profilacija terena Varijabilnost reljefnih i orografskih formi Rijetke biljne vrste: bosanski ljiljan, bosanska perunika, sunovrat, iva, lincura, hrizantema Rijetke i reliktne biljne zajednice: ume bijelog i crnog bora na peridotitu i serpentitu Reliktne vrste ptica: ljetarka Ugroene vrste ptica: planinska sova, ljetarka 16

b) Visok stepen floristike raznolikosti:

c) Ornitoloke karakteristike:

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

d) Rijetke i ugroene vodene ivotinje: vidra, rijeni rak, autohtona potona pastrmka i potona mrenica e) Hidroloke karakteristike: f) Planinska izvorita iste vode Izvorite vode "Muka voda" Prirodna planinska jezerca Vodene sesije (vodopadi i skakavci) Atraktivnost vodotoka (Drinjaa i Oskova sa pritokama), te izvornost dolinskog pejzaa i rijenih korita

Kulturno - historijsko nasljee.

Osnovne vrijednosti druge zatiene zone (zona B) Osnovne vrijednosti druge zatiene zone ine: a) Geoloka raznolikost i prirodno nasljee na zatienom podruju: Prirodne vrijednosti geomorfolokog karaktera (peine, vrtae, jame) Izraena geoloka profilacija terena Varijabilnost reljefnih i orografskih formi Rijetke biljne vrste: bosanski ljiljan, bosanska perunika, sunovrat, iva, lincura, hrizantema Rijetke i reliktne biljne zajednice: ume bijelog i crnog bora na peridotitu i serpentitu Reliktne vrste ptica: veliki tetrijeb Ugroene vrste ptica: veliki tetrijeb, planinska sova, ljetarka

b) Visok stepen floristike raznolikosti:

c) Ornitoloke karakteristike:

d) Rijetke i ugroene vodene ivotinje: vidra, rijeni rak, autohtona potona pastrmka i potona mrenica e) Ugroene vrste ivotinja: bosanska divokoza i bosanski mrki medvjed f) Hidroloke karakteristike: Planinska izvorita iste vode Prirodna planinska jezerca Atraktivnost vodotoka (Drinjaa i Oskova sa pritokama), te izvornost dolinskog pejzaa i rijenih korita

g) Kulturno - historijsko nasljee."

1.3.

GEOGRAFSKI POLOAJ

Podruje Zatienog pejzaa "Konjuh" dio je planine Konjuh. Prostire se u sjevero - istonom dijelu Bosne i Hercegovine, tanije u jugo-zapadnom dijelu Tuzlanskog kantona. Ukupne povrine je od 8.016,61 ha prema Zakonu o proglaenju dijela podruja planine Konjuh Zatienim pejzaom Konjuh, odnosno 8.139,07 ha prema digitalnoj obradi. Zatieni pejza Konjuh je smjeten izmeu 442242,2" i 441118,4" sjeverne geografske irine, te izmeu 182948,8" i 18416,4" istone geografske duine. Oblik granice ovog podruja je izduen, sa duinom centralne ose od 21,3 km koja se prua u pravcu sjeverozapad - jugoistok i prosjenom irinom od 4,4 km.

17

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Veza sa najbliim magistralnim pravcem M18 Tuzla - Sarajevo i Tuzla - Oraje ostvaruje se preko lokalnog puta Kladanj - Brateljevii - Milankovii . Preko navedenog magistralnog pravca M18 ostvaruje se veza sa ostalim transportnim koridorima. Pristup Zatienom pejzau Konjuh ostvaruje se iz pravca Kladnja i Banovia. Vano je istai da ovi putni pravci nisu meusobno povezani, zbog ega ne postoji saobraajna povezanost krajnjih granica ovog zatienog podruja. Lokalni putevi Konjuh Brateljevii, Oskova Makovac i Milankovii edno brdo su najvaniji putni pravci na ovom podruju, koji su spona sa mreom magistralnih i regionalnih puteva.

Slika br. 1: Poloaj Zatienog pejzaa Konjuh u Bosni i Hercegovini

18

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

2. PRIRODNI USLOVI
2.1. GEOMORFOLOKE KARAKTERISTIKE TERENA

Geomorfoloke karakteristike direktno su povezane sa geolokom graom i odraavaju rezultat rada egzogenih i endogenih sila koje su djelovale na taj dio zemljine kore. U genetskom smislu predmetno podruje pripada ofiolitskoj zoni sa razvijenim planinskim reljefom koji je ispresjecan povrinskim tokovima. Otre reljefne forme uslovile su dosta brzo oticanje sa sliva to za posljedicu ima intenzivnu eroziju u horizontalnom i vertikalnom smislu. Najvii vrh Konjuha je na koti 1328 m apsolutne visine dok je najnia taka u sjevernom dijelu obuhvata, u koritu rijeke Oskove. Od vrha Konjuha, teren se postepeno sputa u pravcu sjevera, istoka i juga. Pokraj pomenute dominantne kote vrha Konjuha, znaajno je izdvojiti i sljedee kote i grebene, i to: Mali Konjuh 1191 m, Bijelo brdo 1191 m, emerika 1119 m, Bukovci 1137 m, Debela gora 1190 m, Bandijera 1207 m, u sjevernom dijelu, zatim Zidine 1167 m, Ravni bor 1104 m, Zelenboj 1053 m, u zapadnom dijelu, kao i Tisovica 1008 m i Gare 1049 m u junom dijelu ovog zatienog podruja. U sljedeoj tabeli i slici daje se prostorna kategorizacija istranog prostora prema visinskim zonama i njihovom procentualnom ueu u odnosu na ukupni obuhvat. Iz istog se vidi da je vie od pola obuhvata u zoni od 700 do 1000 m, to ovo podruje izdvaja kao vazdunu banju idealnu za zdravstveno rekreacione centre.

19

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Slika br. 2: Reljef i hidrografija 20

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Planina Konjuh spada u zonu mlaih vjenanih planina, koja zajedno sa Ozrenom, Javorom i Javornikom predstavlja prelaz Dinarskog planinskog sistema u prostranu Panonsku niziju. Prostor Zatienog pejzaa Konjuh ispresjecan je brojnim rijenim dolinama. Najznaajnija je dolina rijeke Oskove na koju se naslanjaju klisure Velika i Mala Zlaa, Studenica i druge. Nagibi terena su razliiti i smjenjuju se bez linearne zavisnosti. U sljedeoj tabeli daje se prikaz nagiba terena izraeni u stepenima.

Slika br. 3: Nagibi terena 21

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Tren sa ovakvim nagibom je idealan za planinarenje i rekreaciju. Postoji mogunost definisanja staza kako za ekstremne sportove tako i za rekreaciju i trim staze. Postoji mogunost i definisanje staza manjeg nagiba za starije ljude, invalide i djecu.

Procentualno uee nagiba u odnosu na ukupnu povrinu


4,18 12,27 18,56 7,17

17,35

21,14 19,33

0-7

7 - 15

15 - 20

20 - 25

25 - 30

30 - 40

40 - 70

Slika br. 4: Procentualno uee nagiba u odnosu na cijelo istrano podruje Ovakvi geomorfoloki parametri istrano podruje karakteriu kao jedinstveno u Bosni i Hercegovini.

2.1.1. Geoloki sastav i graa terena


Na podruju zatienog pejzaa Konj uh izdvojeni su sljedei sistemi: permski, trijaski, jurski i kvartarni. Trijas (T2,3) Najstarije stijenske mase na predmetnom obuhvatu su trijaski krenjaci. Ove naslage mjestimino su uklopljeni kao olistoliti u jurskim masama ofiolitskog pojasa. Najzastupljeniji su u junom i istonom dijelu obuhvata. Trijaski sedimenti predstavljeni su bankovitim krenjacima svijetlo sive do rumenkaste boje, mjestimino sa muglama ronaca. Ranijim istraivanjima naena je i odreena fauna iz rodova: Ptichites i Ceratites to ukazuje na anizijsku starost ovih krenjaka. Sadraj CaCO3 u krenjacima iznosi od 90-99% sa netopivim ostatkom oko 2%. Jura (J) Na terenima predmetnog obuhvata jurske tvorevine, prema geotektonskoj emi, pripadaju dvjema geotektonskim cjelinama: Centralnoj i Unutranjoj Dinaridskoj zoni. Jurske tvorevine pokrivaju vei dio predmetnog obuhvata. U okviru ovih terena jurske tvorevine prostiru se u zapadnom jugozapadnom i sjeverozapadnom dijelu obuhvata. U jurskoj periodi, izdvojene su sljedee kartirane jedinice: neralanjena jura (ofiolitski melan, vulkanogeno-sedimentna formacija) spiliti, dijabazi, tufovi peridotiti amfiboliti serpemtiniti

22

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Neralanjena jura (ofiolitski melan, vulkanogeno-sedimentna formacija) Ove stijene imaju znatno rasprostranjenje u centralnom dijelu istranog prostora. Od mjesta do mjesta veoma se malo razlikuju bilo po litolokom sastavu i tektoniziranosti. U sastav formacije ulaze: pjeari, bree, ronaci, laporci, krenjaci, kvarciti, serpentiniti, dijabaz-doleriti, spiliti, doleriti, dijabazdolerit-amfibolitske stijene, amfibolitski gabri, peridotiti, kvarckarbonatne stijene, amfiboliti i amfibolitski kriljci. U prvu asocijaciju spadaju: spiliti, dijabazi, doleriti, gabri, nastali diferencijacijom primarne magme. Drugu asocijaciju ine ultramafitske stijena utisnute kao vrste mase u jurske sedimente. U kompleksima melana ovih terena izdvojeno je vie stijenskih masa: peridotiti, serpentiniti, amfiboliti, spiliti i dijabazi, koji se nalaze na junim obodima Konjukog ultramafitskog masiva. Meu sedimentnim su: pjeari, glinci, manje ronaci, konglomerati, bree i piroklastiti. Dominiraju masivni pjeari. Izgraeni su od kvarca, muskovita, hlorita i feldspata. Gline su obino eljezovite, laporovite, silifikovane i pjeskovite. Tekstura im je slojevita. Ronaci su malo zastupljeni i razliito su obojeni. Konglomerati su sasvim podreeno zastupljeni. Piroklastine stijene su predstavljene tufovima. Sive su do zelene boje. Strukture su psamitske, a teksture masivne do slojevite. Grade manje naslage koje nisu oznaene na karti. Spiliti i dijabazi Ove stijene pripadaju spilit - gabro asocijaciji. Kao male mase este su pojave u okviru jurskog melana. Ove mase takoer su znaajnije razvijene u dolini Oskove rijeke. Spiliti (ab) Na predmetnim terenima javljaju se kao mala izlivna tijela (pillow lave) u pjearima, naizmjenino sa tufovima. Spiliti predstavljaju produkte vulkanske aktivnosti. Strukture su ofitske. Bitni minerali su: albit i augit sa prisustvom hlorita, epidota, uralita i kalcita. Dijabazi () Na ovim terenima su locirani u kontaktnim zonama sa peridotitima. Strukture su ofitske do porfirsko - ofitske, a teksture masivne. Mineralni sastav im je: plagioklas i augit, manje hlorit, epidot, tremolit i karbonati. esto se nalaze i piroklastine stijene (tufovi). Peridotiti () Peridotiti su najrasprostranjenije magmatske stijene na podruju zatienog pejzaa Konjuh. Najvee rasprostranjenje ovih stijena je u konjuko-ozrenskom ultramafitskom masivu. Kao krute mase situirane su u kompleksu jurske vulkanogeno - sedimentne formacije s kojom su u tektonskom odnosu (kontaktu). Rubovi ovih masiva su kataklazirani i izrazito serpentinisani. U iroj okolini ultramafitskog masiva Konjuha. Ovdje su peridotiti intrudovani kao hladna tijela u jurske sedimente bez kontaktnog metamorfizma. Povrina ultrabazinog magmatskog tijela iznosi oko 500 km2, a mnoge male mase peridotita nalaze se u jurskoj vulkanogeno sedimentnoj formaciji. Bitni minerali ovih stijena su olivin, enstatit, diopsid. Amfiboliti (A) Ove stijene nalaze se na kontaktima peridotita i serpentinita, a esto i na kontaktu sa vulkanogenosedimentnom formacijom. Sa amfibolitima se mogu nai i amfibolitski kriljci. Najvee rasprostranjenje imaju u centralnom dijelu obuhvata. Serpentiniti (Se) Prisutni su u jugo istonom dijelu obuhvata gdje su navueni preko trijasko jurskih stijenskih masa. Bitni mineral je serpentin, a sporedni su: hlorit, talk, uralit, kvarc, kalcedon i magnezit, spineli, opal, karbonati i dr. Serpentiniti ovih terena redovno su tektonizirani, iskomadani na blokove sa gustim sistemom prslina i pukotina. Strukture su sitnozrne, a teksture masivne i kriljave. 23

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Kvartar Kvartarne tvorevine su izdvojene u dolinama svih veih rijeka. Nanosi su izgraeni od ljunkovitopjeskovitih facija razliite veliine zrna i glina. Pored rijenih nanosa kvartar je predstavljen plavinskim konusima (proluvijum), koji se mogu nai uz kontakt dna dolina i dolinskih strana. Deluvijalno proluvijalni nanosi se mogu zapaziti u podnoju padina. Nastali su kao proizvod djelovanja manjih povremenih tokova i povrinskog spiranja terigenog materijala, iz kore raspadanja osnovnih stijena na padinama. Rijetko se mogu nai izvorski, barski, siparini i drugi kvartarni sedimenti. Njihova debljina i povrina je mala tako da nisu izdvojeni na kartama u prilogu plana imajui u vidu razmjeru karata. Izuzetak su aluvijalni nanosi (al) koji zauzimaju veu povrinu tako da su izdvojeni na kartama u prilogu.

2.1.2. Inenjerskogeoloka svojstva


Prethodno navedene geoloke karakteristike uzrokuju i heterogene inenjerskogeoloke karakteristike. Na osnovu inenjerskogeolokih karakteristika sve stijene na podruju zatienog pejzaa Konjuh podijeljene su na: 1. nevezane do slabovezane stijene (ne postoji veza izmeu estica stijene) u koje su svrstani sedimenti. Ove stijene karakterie razliit petrografski sastav kao i granulometrijske karakteristike. Mada se na osnovu analize, moe zakljuiti da ove stijene imaju dobra vodopropusna svojstva. 2. Dobro okamenjene stijene: 2.1. sedimentne stijene, trijaski krenjaci. Ovi sedimenti su podloni procesima karstifikacije, ali su u prirodnim uslovima stabilni. Kosine u ovim sedimentima su podlone raspadanju pod uticajem atmosferilija pa se mogu formirati manje naslage sipara o podnoju kosina. 2.2. magmatske stijene kao to su dijabazi, peridotiti, serpentiniti. Ove stijene su podlone povrinskom raspadanju. Izraena je pukotinska anizotropija. 2.3. neralanjena vulkanogeno sedimentna formacija koja je karakteristina po heterogenoj grai u svim osama. Usjeci u ovim sredinama su podloni klizanju i teenju pa se usjecanje mora vriti kontrolisano sa kampadnim usjecanjem i obezbjeivanjem usjeka potpornim zidom i drenanim sistemima.

2.1.3. Hidrogeoloke karakteristike terena


Prilikom hidrogeoloke rejonizacije podruja Konjuha uzeti su u obzir litoloki sastav kartiranih jedinica, tektonski sklop terena, geomorfoloke karakteristike, strukturni tipovi poroznosti, tip izdani i njihovo rasprostranjenje, zatim njihova izdanost, uslovi prihranjivanja i dreniranja podzemnih voda. Na osnovu navedenih inilaca na istranom prostoru izdvojen su sljedei tipovi izdani: zbijeni tip izdani sa intergranularnim struktuiranim tipom poroznosti; karstni tip izdani sa dominantnom karstnom poroznou; pukotinski tip izdani koji je izdvojen prema vodopropusnosti na srednju i dobru vodopropusnost; uslovno ''bezvodni'' dijelovi terena.

Zbijeni tip izdani formiran je u aluvijalnim sedimentima koji zauzimaju relativno mali dio istranog prostora i to u najniem sjevernom dijelu. Najznaajniji su aluvijalni sedimenti Oskove rijeke, sa najdebljim slojevima sedimenata i do 4 m. U ovim sedimentima je formiran zbijeni tip izdani sa slobodnim nivoom izdani. Smjer kretanja podzemnih voda zavisi od nivoa vode u povrinskim tokovima, tako da u periodu visokih voda rijeka ''hrani'' izdan, dok u periodu niskih voda izdan ''hrani'' rijeku. Prihranjivanje izdani se vri na raun infiltracije atmosferskih taloga, te prihranjivanjem iz rijeke ili drugih izdani. Imajui u vidu da je u ovim 24

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

sedimentima preovlaujui pjeskoviti sediment, vode ove izdani se mogu koristiti samo u individualne svrhe i manje potroae. Karstni tip izdani je formiran u trijaskim krenjakim sedimentima. Ova izdan ima takoe relativno malo rasprostranjenje kao i vodopropusnost. Vode ove izdani se koristite za lokalno vodosnabdijevanje. Ove vode se i koriste za flairanje na izvoru Muka voda. Ova izdan akumulira veliku koliinu podzemnih voda. Zahvaljujui brojnim hidrogeolokim barijerama koje su prisutne na istranom podruju javlja se veliki broj kontaktnih i zvora koji se mogu koristiti u razliite namjene. Vodni potencijal istranog podruja je veliki tako da se moe zakljuiti da je istrani prostor bogat vodnim resursima. Pukotinski tip izdani je formiran u magmatskim i metamorfnim stijenama koje imaju znaajno rasprostranjenje na istranom podruju. Prema vodopropusnosti ovaj tip izdani se dijeli na : dobru vodopropusnost imaju : spiliti, dijabazi, pirokseniti, serpentiniti i peridotiti, srednja vodopropusnost: amfibolitski kriljci, kvarc sericitski kriljci.

Ova izdan je takoe slabo hidrogeoloki istraena, ali se mogu detaljnim hidrogeolokim istraivanjima utvrditi koliine podzemnih voda za lokalno vodosnabdijevanje ukoliko u narednom periodu bude potrebe za vodom. Uslovno ''bezvodni'' dijelovi terena su predstavljeni neralanjenim vulkanogeno sedimenom dijabaz-ronom formacijom. Ovi sedimenti predstavljaju uslovno bezvodan teren odnosno oni su hidrogeoloki izolatori. Zahvaljujui izolatorskim osobinama na ovim dijelovima terena prisutna je poviena vlaga, pogotovo u depresionim dijelovima. Ove naslage su dosta tektonski oteene. Pukotine su zapunjene kalcitom ili glinom tako da je efektivna poroznost mala.

2.1.4. Seizmoloke karakteristike terena


Seizmotektonske karakteristike ovih terena predstavljaju zbir posljedica cjelokupnog geolokog razvoja (litostratigrafski sastav, tektonski - neotektonski sklop, dubinska grada i dubina rasjeda). U strukturno-seizmotektonskom smislu tereni istranog prostora kantona pripadaju svojim junim dijelovima orogenom podruju Dinarida, a sjeverni dio pripada Panonskom bazenu. Ove dvije tektonske cjeline razdvaja uglavnom trag ofiolita i spreki tektonski rov - rasjed koji brazdi sjevernim obodom Ofiolitske zone. Kretanje seizmikih talasa je razliito kroz razliite geoloke sredine, a samim time je razliit i njihov intenzitet i uinak na okoli. Tako e uinak biti znatno vei u rastresitim i slabovezanim stijenama, kao to su sastavi neogenih ugljenih bazena: pijesci, gline, laporci, ugalj, konglomerati i dr. Kretanje seizmikih talasa kroz o ve materijale je lake, jer ne gube mnogo energije koju koriste za razaranje okolia. Takoer, uinak e biti mnogo vei ako imamo prisutne duboke tektonske elemente. To su uglavnom neogeni ugljeni bazeni: tuzlanski, banoviki, graaniki i dr. u kombinaciji sa dubokim tektonskim rovom Spree. Za razliku od rastresitih i slabovezanih stijena seizmoloki talas se sporije kree kroz vrste i jednoobrazne stijene jer troi energiju na savladavanje puta, te sa takvom slabom energijom pravi manje tete. Magmatske i metamorfne stijene ija je debljina kore raspadanja znatna, predstavljaju pogodnu sredinu za vea oteenja. Seizmoloki procesi u oblasti sa prisustvom dubokih tektonskih zona, rovova, rasjeda, tektonskih potolina, kakav je posebno spreki tektonski rov, mogu izazvati znatno vee tete nego to bi ih prouzrokovao zemljotres bez prisustva ovih rasjeda. 25

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Spreanski tektonski rov ili kako ga neki zovu "Spreanska potolina" prua se od Doboja do ivinica, sa sistemom paralelnih i subparalelnih rasjeda, koji zajedno ine rasjednu zonu regionalnog karaktera. Na satelitskom snimku identificira se nastanak dislokacije od Doboja, preko Dervente do Slavonskih planina, a prema jugoistoku obodom planine Javor, Romanije i dalje preko Drine do Uica. Vertikalna pomjeranja ovog rasjeda-rova kreu se i do 2000-5000 m. Du ove rasjedne zone nalaze se brojni mineralni i termomineralni izvori i raznovrsne mineralizacije. Seizmiku aktivnost, osim Spreanskog tektonskog rova, na terenima Tuzlanskog kantona svakako uveavaju i velike rasjedne strukture: Srebrenik (Rapatnica) -Doboj, zatim rasjedi sjevernog i junog majevikog oboda du kojih je izdignuta Majevica, rasjed Dokanj - Tetima, eliko - pioniki rasjed, te ivinice - Dolina Gostelje - Gojsalii kod Kladnja, rasjed Rajske rijeke i dr. koji su seizmiki aktivni. Za terene Tuzlanskog kantona karakteristini su tektonski zemljotresi koji su nastali zbog prisustva dubokih tektonskih rovova. Zemljotresi koji bi se ovdje mogli dogoditi prema postojeoj skali pripadaju kategoriji osjetnih i jakih. Ovi potresi izazivaju: ljuljanje drvea, u zgradama se klate visei predmeti, zaustavljaju se klatna satova, otpada malter, kod jakih se stvaraju pukotine na zidovima, otpada malter, mute se i talasaju vode, stvaraju se odroni i klizita. Seizminost terena odreena je na osnovu Seizmoloke karte SFRJ iz 1987. godine i oekivani seizmiki intenzitet je 7 MSK za povratni period od 500 godina. 2.2. KLIMATSKE KARAKTERISTIKE

Geografski poloaj i karakteri stike reljefa, pored preovlaujue atmosferske cirkulacije, u najveoj mjeri uslovljavaju opte klimatske karakteristike nekog mjesta ili podruja. Na zatienom podruju Konjuh dominira umjereno kontinentalna ili srednjoevropska klima. U toku ljeta ovo podruje se nalazi pod uticajem Azorskog anticiklona. S obzirom da je u pitanju anticiklon, u ovom periodu vrijeme je stabilno, sa povremenim slabim kiama. Zimi su vremenske prilike odreene uticajem ciklonskih aktivnosti sa Atlantskog okeana i Sredozemnog mora, koje donose oblano vrijeme i padavine, kao i zimskog Sibirskog anticiklona kada su temperature veoma niske, ali su padavine rijetke. Temperatura Temperatura vazduha, kojom se izraava toplotno stanje atmosfere, je jedan od osnovnih klimatskih elemenata za planere i donosioce odluka u gotovo svim privrednim djelatnostima. U sljedeoj tabeli predstavljene su vrijednosti za razliite vremenske periode na osnovu srednjih dnevnih vrijednosti temperatura u pojedinanim mjesecima. Tabela br. 1: Srednje godinje temperature na podruju Tuzle Razdoblje Temperatura (C) 1949-1971 10.2 1971-1991. 10.00 1996-2000. 10.6 2000-2004. 11.1 2006. 9.58

Izvor: Studija ranjivosti prostora Tuzlanskog kantona, Bosna-S Oli Services Company i Rudarskogeoloko-graevinski fakultet Univerziteta u Tuzli, 2008. U sljedeoj tabeli predstavljene su vrijednosti za najhladnije i najtoplije mjesece u periodu 19491971. kao i 2004, 2005. i 2006. godine.

26

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Tabela br. 2: Srednje vrijednosti temperature u januaru i julu na podruju Tuzle Temperatura (C) 1949-1971. 2004. 2005. 2006. Januar -1.20 -0.54 -0.50 -1.85 Juli 19.80 25.70 20.16 20.70

Izvor: Studija ranjivosti prostora Tuzlanskog kantona, Bosna-S Oli Services Company i Rudarskogeoloko-graevinski fakultet Univerziteta u Tuzli, 2008. Iz tabele moemo zakljuiti da je srednja temperatura u mjesecu januaru u toku 2004. i 2005. godine bila priblino ista, a srednja temperatura u julu je bila priblina u toku 2005. i 2006. godine. Vlanost vazduha Vlanost vazduha je klimatski faktor kojima se izraava prisutnost vodene pare u atmosferi. Ona oznaava odnos izmeu prisutne vodene pare i maksimalnog sadraja vodene pare koju zrak moe primiti pri istoj temperaturi. Prema postojeoj klasifikaciji , godinji tok relativne vlanosti na prouavanoj teritoriji karakterie podneblje ovog podruja kao umjereno vlano. Oblanost Oblanost je jedan od vanijih klimatskih elemenata, tim pre to djeluje i kao klimatski faktor, jer utie na intenzitet suneve insolacije i izraivanja sa zemljine povrine, a to ima za posljedicu ublaavanje dnevnih kolebanja temperature vazduha. Oblanost se obino izraava u desetinama ili procentima pokrivenosti neba. Analiza godinjeg toka oblanosti ukazuje na najmanju pokrivenost neba od 37% zabiljeenu u avgustu, a najveu od 76% zabiljeenu u decembru. Prosjena godinja oblanost iznosi 58%. Ako uporedimo podatke za vlanost u toku godine, moemo uoiti podudaranje u porastu ili opadanju, dok je oblanost obrnuto proporcijalna u odnosu na godinji tok temperature vazduha. Padavine Padavine nekog mjesta ili oblasti su, pored temperature vazduha i vjetra, najznaajniji klimatski element za planere, jer utiu na planiranje urbanih sredina, lociranje i dimenzionisanje objekata, reim voda, kao i na rasprostranjenost i intenzitet proizvodnje u nekim privrednim djelatnostima. Koliina padavina se mjeri specijalnim ureajima u obliku cilindra, plastinim ili metalnim, u mm visine vode u njima. Jedan milimetar padavina, predstavlja koliinu vode od jednog litra koja padne na 2 horizontalnu povrinu od 1 m . Prema mjerenjima uraenim u periodu 1949-1971. godine najvie padavina je zastupljeno u mjesecu junu, prosjeno 104,5 mm, a najmanje u oktobru 54 mm. Srednja godinja visina padavina na podruju Tuzlanskog kantona iznosi 896,3 mm. Tabela br. 3: Vrijednosti padavina u razliitim vremenskim periodima (mjerne stanice TK) Padavine 2 (l/m ) 1949-1971. 1961-1990. 2005. 2006. Srednja godinja vrijednost 899 890 900 Zima (prosjek) 202 170 190 200 Proljee (prosjek) 230 210 230 275 Ljeto (prosjek) 277 280 610 390 Jesen (prosjek) 188 220 110 120

Izvor: Studija ranjivosti prostora Tuzlanskog kantona, Bosna-S Oli Services Company i Rudarskogeoloko-graevinski fakultet Univerziteta u Tuzli, 2008.

27

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

U vegetacionom periodu (april - septembar) visina padavina iznosi 503,7 mm (podatak za period 1949-1960. godine) odnosno 56,1 % srednje godinje visine, to se moe smatrati povoljnom karakteristikom pluvimetrijskog reima ovog podruja. Sunevo zraenje Sunevo zraenje je jedan od vanijih prirodnih faktora, jer odreuje temperaturu na Zemlji, te stvara klimu i utie na sveukupan okoli. U sljedeoj tabeli prikazani su srednji mjeseni podaci sunevog zraenja kada su vrijednosti bile maksimalne u toku godine i srednje godinje vrijednosti, mjerene u meteorolokim stanicama Tuzlanskog kantona, za 2005. i 2006. godinu. Tabela br. 4: Srednje vrijednosti sunevog zraenja (maksimalne i minimalne vrijednosti u toku godine i srednja godinja vrijednost) 2005. godina Decembar Juni Srednja godinja vrijednost 34,10 223,84 124,12 2006. godina Decembar Juli Srednja godinja vrijednost 42,45 231,90 137,62

Izvor: Studija ranjivosti prostora Tuzlanskog kantona, Bosna-S Oli Services Company i Rudarskogeoloko-graevinski fakultet Univerziteta u Tuzli, 2008. Vjetar Vjetar je, pored temperature vazduha i padavina, ne samo najvaniji klimatski element, nego i vaan klimatski inilac, odnosno modifikator klime, naroito u lokalnim razmjerama. Uestalost pojedinih smjerova vjetra, kao i prosjene brzine zranih masa u tim smjerovima prikazuje se ruama vjetrova, sa naznaenim stranama svijeta. Na jainu vjetra, pored razliitih pritisaka utie i topografija terena. Na podruju Tuzle, u periodu 1949-1971. godine, najveu uestalost imao je sjeveroistoni vjetar (NE), a najmanju juni (S). Sjeveroistoni vjetar najee se javlja u jesen, a najrjee zimi i u proljee.

3. PRIRODNI RESURSI
3.1. 3.1.1. ZEMLJITE Pedoloke karakteristike

Pedoloke osobine predmetnog prostora su dio ukupnih pedolokih osobina ireg prostora nastalih pod uticajem specifinih vodnih prilika kao i odreenih klimatskih uslova. Izdvojene pedoloke jedinice se temelje na Pedolokim kartama SFRJ, R 1:50000, sekcije Kladanj 1 i Kladanj 3. U obuhvatu plana je izdvojeno 9 pedosistematskih jedinica i to 7 iz razdjela Automorfnih i 2 iz razdjela Hidromorfnih zemljita. Preovladava razdio Automorfnih zemljita sa tipovima iz klase Kambinih zemljita (75%) i Humusno akumulativnih (oko 20%) dok razdio Hidromorfnih zemljita zauzima oko 4.5% sa tipovima zemljita Pseudoglej i Fluvisol. Automorfna zemljita su zastupljena u sljedeim klasama: smea zemljita (distrini kambisol, eutrini kambisol, kalkokambisol), humusno-akumulativna zemljita (ranker, kalkomelanosol), nerazvijena zemljita (litosol) Hidromorfna zemljita su zastupljena u sljedeim klasama: epiglejna zemljita (pseudoglej), fluvijalna I fluvioglejna zemljita (fluvisol-recentni rijeni nanos) 28

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Slika br. 5: Pedoloka karta

29

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Najzastupljenija zemljita iz razdjela Automorfnih zemljita su: Distrini kambisol Najzastupljenije tlo u obuhvatu je distrini kambisol, odnosno kiselo smee zemljite. Zauzima povrinu od 41% povrine obuhvata ili 3 311.7ha. Ovaj tip zemljita se razvio na kiselim supstratima kao to su bezkarbonatni ljunci, kriljci, bezkarbonatne gline i pijesci koje mogu biti slabije kompaktne ili rastresite, siromane bazama. Zbog nedostatka baza izostaje stvaranje vee koliine gline. Zbog nepovoljnih klimatskih uslova i velike koliine oborina dolazi do jae akumulacie humusa, ispiranja i acidifikacije. Stepen zasienosti bazama adsorptivnog kompleksa nii je od 50%. Ovo su siromana tla, povoljnih fizikih i nepovoljnih hemijskih svojstava. Sadraj pristupanih hranjivih materija u ovom zemljitu je dosta nizak (osim sadraja K2O). Nizak stepen zasienosti bazama i nizak nivo trofinosti su glavni ograniavajui faktori produktivnosti distrinog kambisola, dok njihova dubina i ostala fizika svojstva najee nisu nepovoljna, pa su ova zemljita u prosjeku mogu svrstati u srednje produktivna zemljita. Budui da su fizike osobine ovih zemljita uglavnom povoljne, kao i uslovi za razvoj korjenovog sistema, korekcijom hemijskih svojstava putem fertilizacije (N,P) moe se na ovim zemljitima oekivati znaajan meliorativni efekat. esto su skeletna i slabog kapaciteta za vodu, osim onih formiranih na filitima i glinicama. Sadraj i karakter humusa ovise od nadmorske visine, ekspozicije, karaktera vegetacije. U poljoprivredi se uglavnom koriste kao livade, panjaci, manje za oranice. Mjere popravke su: zatita od erozije, kalcifikacija, humizacija, gnojidba sa NPK. Uopteno, na njima sa uspjehom moe da se razvije stoarska i biljna proizvodnja standardnog kvaliteta uz prethodnu pravilnu primjenu agromelirativnih i agrotehnikih mjera. Na ovome podruju to su zemljita izdignutog dijela reljefa. To su zemljita na kojima su se preteno razvili panjaci, prirodne livade i umska vegetacija. Ako se dre pod permanentnom vegetacijom mogu biti dosta otporna na proces erozije. Ogranienja ovih zemljita uglavnom se svode na njihovu izraenu vodopropusnost, slaba retenciona svojstva za vodu. Rasprostranjeno je po cijeloj zapadnoj strani obuhvata, pravcem SZ-JI na podruju naseljenih mjesta Repnik, Vie Gornje I Tuholja. Protee se od izvorita rijeke Krabanje, du njenog toka do ua u rijeku Oskovu te do sjevera na izlazu toka Oskove iz obuhvata plana. Eutrini kambisol Drugi tip zemljita po zastupljenosti je eutrini kambisol ili eutrino smee zemljite. Zauzima 26.40% povrine obuhvata ili 2 145.50ha. Za razliku od distrinog kambisola, ovo tlo zauzima istonu stranu obuhvata proteui se od SZ-JI. Nalazi se na podruju naseljenih mjesta Repnik, Tuholj i manje u Brateljeviima. Na ovom podruju to su visoko proizvodna umska zemljita. Eutrini kambisoli se formiraju na razliitim stijenama, karbonatnim ili bogatim bazama. Prema dubini soluma ovo su uglavnom srednje duboka i duboka tla. Ovo tlo nastaje na supstratima koji su vrlo bogati bazama a matini supstrat uglavnom opredjeljuje karakter tla. Supstrat je obino rastresit a u (B) horizontu se javlja poveana koliina gline. Stepen zasienosti bazama je vei od 50% a pH vrijednosti su iznad 5.5 to znai da ovo tlo ima neutralnu do alkalnu reakciju. Na manjim nagibima spadaju u IV a na veim u V kategoriju upotrebne vrijednosti zemljita. Ovo mogu biti znaajna poljoprivredna zemljita posebno ako su na lesu, jezerskim sedimentima i aluvijalno-koluvijalnim nanosima. Ranker Ranker ili humusno-silikatno zemljite se najee formira na razliitim kiselim supstratima i u pravilu se javljaju uz distrini kambisol. Rankeri se preteno nalaze na strmim, inkliniranim padinama i glavicama planinskih vrhova tako da se smatraju izrazito planinskim zemljitima s glavnom zonom rasprostiranja iznad 800m. Obzirom na veliku raznovrsnost supstrata i veliki visinski interval rasprostiranja, na rankerima nalazimo razliite umske zajednice, od kserotermnih hrastovih i borovih do bukovo-jelovih uma. U obuhvatu plana ovo su zemljita obrasla umskim zajednicama u kombinaciji sa travnom vegetacijom koja se sporadino javlja. Rankeri su uglavnom plitka zemljita. Reakcija tla je uglavnom kisela do neznatno kisela. Po sadraju humusa to su srednje humozna a po teksturnom sastavu su pjeskovite ilovae i ilovae. 30

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Visok sadraj skeleta, najee 20-40% je zajednika osobina skoro svih rankera. Lakeg su teksturnog sastava. Fizike a posebno hemijske karakteristike rankera su varijabilne, zavisno od supstrata na kom se javljaju: bazinih stijena i silikatnih stijena sa kvarcom. U obuhvatu plana su rasprostranjena na zapadnoj strani, u junom dijelu naseljenog mjesta Repnik i u sjeverozapadnom dijelu naseljenog mjesta Tuholj. Zauzimaju povrinu od 1 180.0 ha ili 14.50% od povrine obuhvata i nalaze se na treem mjestu po zastupljenosti. Od ostalih zemljita, koja su zastupljena u obuhvatu plana, izdvajamo: -Smee zemljite na krenjaku i dolomitima-Kalkokambisol koje zauzima povrinu od 616.0 ha ili 7.6%. Nalazi se u junom dijelu naseljenog mjesta Via Gornja, u junom dijelu obuhvata u podruju visoravni Garea te u podruju izvorita Muka voda, -Kalkomelanosol krenjako dolomitna crnica koja zauzima povrinu od 106.0 ha ili 1.3%. Najvie je rasprostranjena na podruju naseljenog mjesta Brateljevii. -Litosol (kamenjar), koji zauzima povrinu od 121.0 ha ili 1.5%. Rasprostranjen je na krajnjem zapadu obuhvata, na podruju naseljenog mjesta Brdijelja. Hidromorfna zemljita su zastupljena na sjeveru obuhvata u podruju sliva rijeke Oskove kao i u junom dijelu obuhvata u podruju sliva rijeke Drinjae. Tipovi zemljita koji su zastupljeni u obuhvatu su: pseudoglej i fluvisol. Fluvisol - Aluvijalno (Fluvijalno) tlo Ova tla su formirana u dolinama rijeka a predstavljaju recentne rijene nanose u slojevima. U obuhvatu plana ovo tlo je najvie zastupljeno u gornjem dijelu toka rijeke Drinjae, u podruju izvorita Muka voda kao i na potezu gdje se rjeica Srebrnica ulijeva u rijeku Drinjau pa do mjesta uliva potoka Bebrotice u rijeku Drinjau. Povrina koju zahvata ovaj tip tla iznosi 185.23ha ili 2.3% od povrine obuhvata. Sedimentacija je dominantan proces tako da pedogeneza ne moe da doe do izraaja. Imaju dobru prirodnu plodnost ve kod odlaganja materijala. Karakteristika ovog tipa tla je prisustvo teksturno lakeg i teeg materijala u slojevima. Osim neujednaene debljine i rasporeda slojeva tla prisutan je i sadraj skeleta (oblutaka ljunka) gotovo cijelom dubinom profila tla. Osnovne osobine zavise od vrste materijala ali su u mehanikom sastavu jako heterogena zemljita od skeletnih do glinovitih meutim, uopteno povoljnih fizikih svojstava. Mogu biti karbonatna i beskarbonatna, slabo su humozna a sadraj biogenih elemenata zavisi od kojeg su materijala nastali. U proizvodnji na njima se uzgajaju najrazliitije kulture, osim ako povrine nisu ugroene od poplava ili kod pjeskovitih formi ako nema navodnjavanja u toku ljetnog perioda. Mogu se koristiti u svim vrstama poljoprivredne proizvodnje. Ujedno, ovo su i najugroenija zemljita i to kako od fizikog unitenja tako i od zagaenja komunalnim i industrijskim otpadom. Svi vei gradovi kod nas su se razvili u dolinama rijeka i na taj nain trajno je iskljueno iz poljoprivrede na hiljade hektara ovoga zemljita. Aluvijalno zemljite je poeljno navodnjavati, naroito skeletna koja se javljaju uz korita rijeka i u njenom gornjem toku. Pseudoglej Pseudoglej je tip zemljita iz klase epiglejnih zemljita. Zauzima povrinu od 191.0ha ili 2.4% od ukupne povrine obuhvata. Ovaj tip zemljita je rasprostranjen na sjevernoj strani obuhvata plana na podruju gdje rijeka Oskova izlazi iz obuhvata pa uvodno do naselja Makovac. Zahvata podruje uz rijeku Osovu kao i visoravni Guvno, Gradinu i Vitli na lijevoj strani rijeke Oskove. Ovo zemljite ima nepropusni sloj na dubini od oko 30-40cm iznad kojeg dolazi do nakupljanja zastojne vode. Atmosferske padavine i vode sa susjednih padina se infiltriraju u zemljite do nepropusnog horizonta gdje poinje akumulacija i pomjeranje navie nivoa zastojne vode. Za ovaj tip tla je znaajno da se znakovi hidromorfizma javljaju kao rezultat prekomjernog vlaenja povrinskih dijelova stagnirajuom povrinskom, uglavnom atmosferskom vodom. Dakle, glavni razlog nastanka pseudogleja je izmjena mokre i vlane faze pri emu u mokroj fazi preovladavaju redukcioni a suvoj oksidacioni uslovi. 31

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Ova tla su uglavnom razvijena na ravnim i blago nagnutim terenima kao to je u ovom obuhvatu lokacija Guvno, Gradina i Vitli. Kao glavni razlog za slabu propusnost je tei, glinoviti mehaniki sastav po cijeloj dubini profila kao i zbijenost i slaba prirodna drenaa u navlaenom stanju. Ova tla su uglavnom duboka tla, kisele reakcije, ilovastog (u povrinskom horizontu) i ilovastoglinovitog teksturnog sastava (u dubljim horizontima). Mogu biti dosta humozna u povrinskom horizontu ali se sa dubinom humoznost smanjuje. Vrlo su nepovoljna stanita i bez kompleksnih zahvata hidro i agromelioracija proizvodnja je nepouzdana sa niskim prinosima. Zbog visokog prisustva frakcije praha tlo je sklono zbijanju i stvaranju pokorice a na i najmanjem nagibu, eroziji. Svaka aktivnost na ovom zemljitu u vlanom stanju uvijek donosi vie tete nego koristi. U cilju optimalnog koritenja tla za poljoprivrednu proizvodnju potrebno je sprovesti hidro i agromelioracije zemljita. 3.1.2. Poljoprivredno zemljite

Ukupna povrina obuhvata predmetnog podruja iznosi 8.139,07 ha od ega na poljoprivredno zemljite otpada 99,12 ha ili 1.22% to je neznatan procenat u odnosu na ukupnu povrinu obuhvata. Od ukupnog poljoprivrednog zemljita obradive povrine (oranice, okunice, livade) zauzimaju povrinu od 81,11 ha ili 81.83%. U strukturi obradivog poljoprivrednog zemljita najvie su zastupljene livade dok najmanje ima okunica. Obradive povrine se nalaze uglavnom u dolinama rijeka i manje povrine oko domainstava koja se bave poljoprivredom. U strukturi korienja najvie su zastupljene livade, oranice i panjaci. Neobradivo poljoprivredno zemljite uglavnom obuhvata panjake povrine koje se nalaze na veim nadmorskim visinama i pogodne su za ispau. Povrine pod panjacima zauzimaju 18,01 ha i ne predstavljaju znaajniji resurs za bavljenje stoarstvom, obzirom da se radi o zatienom podruju sa ogranienim povrinama korienja. Struktura korienja poljoprivrednog zemljita u obuhvatu je sljedea: Tabela br. 5: Kategorije poljoprivrednog zemljita Panjaci Oranice Okunice Livade Ukupno: Povrina (ha) 18.01 19.49 2.59 59.03 99.12 Procenat (%) 18.17 19.66 2.61 59.55 100.00

Prema podacima strukture korienja poljoprivrednog zemljita evidentno je da poljoprivredno zemljite zauzima mali procenat u obuhvatu plana. Obradive povrine se nalaze u dolinama rijeka Oskove i Drinjae koje su pogodne za poljoprivrednu proizvodnju. Prema podacima iz katastra, odnosno katastarskih podloga evidentno je da su parcele usitnjene, uglavnom u privatnom vlasnitvu, klase zemljita od III do VII. To su uglavnom individualni poljoprivredni proizvoai koji proizvode za vlastite potrebe. Trenutna poljoprivredna proizvodnja ima karakter svatarenja za line potrebe i uglavnom se svodi na privatne parcele. U obuhvatu plana, obzirom na nadmorsku visinu, poljoprivredne povrine su rasporeene tako da se obradive povrine nalaze u najniim dijelovima obuhvata, u dolinama rijeka gdje preovlauju bolje bonitetne kategorije zemljita, od prve do etvrte kategorije. U breuljkastom podruju, formaciji blago nagnutih terena, dobar dio povrina se ne obrauje tako da su obradive povrine pretvorene u panjake, livade i uglavnom se koriste za proizvodnju livadskog sijena. To su uglavnom zemljita od etvrte do este bonitetne kategorije. 32

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Brdsko podruje zauzima najvie nadmorske visine gdje su zemljita od este do osme bonitetne kategorije i gdje nagib terena uslovljava bilo kakvo bavljenje poljoprivrednom proizvodnjom. Pored umskih areala koji dominiraju podrujem, zastupljeni su i panjaci koji, u zavisnosti od zatienih zona, pruaju mogunost bavljenja stoarstvom i sakupljanjem bilja. Poljoprivredne povrine se nalaze u sve tri zatiene zone sa razliitom zastupljenou kao i razliitom strukturom korienja. Prostorna distribucija povrina po zatienim zonama je dosta ujednaena obzirom na povrinu zastupljenosti dok je po strukturi korienja, odnosno namjeni razliita. U prvoj zatienoj zoni najvie su zastupljene livade i oranine povrine u podruju gdje se rjeica Budim ulijeva u rijeku Drinjau i u podruju rjeice Bukovice i Djevojake peine. U drugoj zatienoj zoni zastupljene su oranice, livade, okunice i manje panjaci kao manje povrine disperzno rasporeene. U treoj zatienoj zoni najvie ima panjaka, livada i manje oranica. Prostorno su rasporeeni na sjeveru obuhvata u podruju gdje rijeka Oskova izlazi iz obuhvata i u podruju rijeke Drinjae od mjesta gdje rijeka Drinjaa izlazi iz obuhvata pa uzvodno do Zelenog vira. to se tie boniteta zemljita, sa aspekta nagiba, tipa i dubine zemljita najvie su zastupljene zemljita iz druge i tree bonitetne grupe, odnosno bonitetne kategorije od V do VIII. Zemljita boljih bonitetnih kategorija se nalaze u dolinama rijeka, na zaravnjenim platoima i na manjim lokacijama oko naseljenih mjesta. To su duboka i srednje duboka zemljita, propusna do srednje propusna sa nagibom do 20%. Zemljita loijih bonitetnih kategorija zastupljena su na veem dijelu obuhvata plana gdje preovladava umsko zemljite razliitih inklinacija. To su zemljita uglavnom breuljkasto-brdskog podruja sa nagibima veim od 20%. 3.1.3. ume i umsko zemljite

ume i umska zemljita su dobra od opteg interesa te uivaju posebnu zatitu drave i koriste se pod uslovima i na nain koji su propisani Zakonom o umama.

3.1.3.1.

Funkcije uma

Pokraj privrednih funkcija uma, koje se ogledaju u proizvodnji drveta i drugih umskih proizvoda kao i lovne divljai, od neprocjenjivog znaaja su optekorisne funkcije uma u koje spadaju: ouvanje biodiverziteta, ouvanje stanita, zatita zemljita, zatita voda i klime, proizvodnja kiseonika, vezivanje ugljenika iz atmosfere, turizam, rekreacija, estetska uloga uma, itd. Ove funkcije uma viestruko premauju sve druge koristi. Naroito znaajna ekoloka funkcija uma je u zatiti izvora pitke vode. ume i postojei umski potencijali na podruju planine Konjuh, u potpunosti mogu da zadovolje sve navedene privredne i optekorisne funkcije uma. Proglaenjem ovog podruja u kategoriju zatien pejza, stvoreni su osnovni preduslovi za veu zastupljenost optekorisnih funkcija uma u odnosu na privredne, to i jeste osnovni smisao ovog Plana.

3.1.3.2.

Ekoloko-vegetacijski uslovi podruja

Prema ekoloko-vegetacijskoj rejonizaciji (Stefanovi et al), podruje planine Konjuh pripada oblasti unutranjih Dinarida, odnosno zavidoviko-teslikom podruju, gdje upravo vrh Konjuha sa nadmorskom visinom od 1328 m, predstavlja najviu kotu ovog ekoloko-vegetacijskog podruja. Ovo podruje se nalazi pod uticajem izmjenjene umjereno kontinentalne klime sa jaim prodorima mediteranske klime u periodu juni - avgust. U vegetacionom periodu prosjeno padne oko 56% godinjih padavina, stvarajui povoljan odnos padavina i potencijalne evapotranspiracije. Vegetacioni period traje od 180 da 190 dana, koliko iznosi u Kladnju. 33

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Najrasprostranjeniji zemljini tipovi ovog podruja su eutrini kambisol na peridotitu i serpentinitu, kao i distrini kambisol na kiselim silikatnim stijenama, dok su manje zastupljeni eutrini kambisol na preostalim silikatnim stijenama, pseudoglejevi, mozaik kalkomelanosola i kalkokambisola. Posebnu specifinost ovom podruju, upravo daje peridotitska i serpentinska geoloka podloga, koja se u kontinuitetu protee od planine Kozare na sjeverozapadu BiH, pa sve do planine Konjuh, Kladnja i Banovia, omoguavajui na ovim prostorima razvoj specifinih i jedinstvenih serpetinskih ekosistema tercijerno-reliktnog karaktera. Ovi geomorfoloki procesi stvaraju veliku reljefnu dinaminost, plitka i kserotermna umska zemljita, koja su esto podlona eroziji. Heterogeni stanini uslovi ovog podruja, uslovljeni prije svega velikom reljefnom dinaminou, uslovili su razvoj velikog broja razliitih vegetacijskih tipova na relativno malim prostorima. Shodno tome, realna umska vegetacija planine Konjuh je predstavljena sljedeim vegetacijskim 2 tipovima , i to ume bukve i jele sa smrom (Abieti fagetum serpentinicum), acidofilne ume bukve i jele (Abieti - Fagetum), ume hrasta kitnjaka (Querco - Ostryetum carpinifoliae), bazifilne ume borova (Pinetum negrae, Pinetum nigrae silvestris, Pinetum silvestis). Pokraj navedenih umskih ekosistema, veliko uee u ukupnoj povrini sveukupnog umskog fonda zauzimaju mrazine smreve ume Picetum illiricum montanum, koje "uplivavaju" u reljefne depresije pojasa uma bukve i jele Abieti Fagetum. Potencijalna vegetacija ovog podruja je takoe mozaina, i ista je predstavljena umama bukve i jele bez smre kao i ume bukve i jele sa smrom, unutar kojih su interpolirane borove i hrastove ume, kao trajni vegetacijski stadiji. Detaljan raspored navedenih tipova uma, dat je u grafikom prilogu "ume i umska zemljita".

3.1.3.3.

Bilansi uma i umskog zemljita

Prema podacima dobijenim vektorizacijom orto-foto snimka iz 2008. godine, raenog u razmjeri 1:5000, te usklaenih sa podacima iz umskoprivredne osnove za ovo podruje, utvreno je da udio uma i obraslog umskog zemljita na prostoru obuhvata Zatienog pejzaa "Konjuh", iznosi 97.75 % (7955,96 ha), to jasno govori o potpunoj dominaciji uma na ovom prostoru. U navedeni bilans sveukupnih uma i umskog zemljita nisu uvrtene povrine veih vodotoka, zatim povrine veih panjaka i livada, kao i povrine obrasle sukcesijom vegetacije, a koje egzistiraju u okviru ovih umskih kompleksa. Vano je istai da su u povrine uma i umskog zemljita ukljuene i ume sa pravom vlasnitva. Preostali dio prostora obuhvata Zatienog pejzaa "Konjuh", pripada izgraenim i poljoprivrednim povrinama, koji se uglavnom nalaze u privatnom vlasnitvu. Analizom podataka iz umskoprivredne osnove za ovo podruje, utvrena je sljedea struktura postojeeg umskog fonda u dravnom vlasnitvu, a koja je prikazana prema uim kategorijama:

Stefanovi et al, 1983 godina.

34

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Tabela br. 6: Zastupljenost umskog fonda po uim kategorijama Red.br. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Ua kategorija uma Visoke montane ume bukve Mjeovite ume bukve i jele Mjeovite ume bukve i jele sa smrom ume smre mrazinog montanog i sublapinskog pojasa Mjeovite ume crnog i bijelog bora Visoke ume hrasta kitnjaka umske kulture duglazije, borovca i aria Izdanake ume obinog graba Goleti podesne za poumljavanje Goleti nepodesne za poumljavanje Rasadnik Ostale povrine nepodesne za gazdovanje UKUPNO Povrina (ha) 181.75 1542.77 2771.25 1213.20 1677.66 225.56 40.96 28.32 67.31 167.93 2.31 17.24 7 936.26 % 2.29 19.44 34.92 15.29 21.14 2.84 0.52 0.36 0.85 2.12 0.03 0.22

Visoke montane ume bukve

1% 0% 1% 3% 2%

Mjeovite ume bukve i jele

0% 0% 2% 19%

Mjeovite ume bukve i jele sa smrom ume smre mrazinog montanog i sublapinskog pojasa Mjeovite ume crnog i bijelog bora Visoke ume hrasta kitnjaka umske kulture duglazije, borovca i aria Izdanake ume obinog graba

21%

15%

36%

Goleti podesne za poumljavanje Goleti nepodesne za poumljavanje Rasadnik Ostale povrine neodesne za gazdovanje

Slika br. 6: Zastupljenost uih kategorija uma i umskog zemljita

35

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Iz navedenih podataka se jasno vidi bogat diverzitet umskog fonda kao i injenica da najvei udio u sveukupnom umskom fondu predmetnog prostora, zauzimaju visoke mjeovite ume bukve i jele, mjeovite ume bukve i jele sa smrom, a zatim i borove ume, sa ukupnom zastupljenou od 92.6%. Uzimajui u obzir kvalitet ovih sastojina, kao i reliktni karakter pomenutih borovih uma, a zatim i veoma mali udio ibljaka i goleti u ukupnoj povrini uma i umskog zemljita planine Konjuh (oko 2.4%), lako je donijeti zakljuak o prirodnoj vrijednosti ovog prostora.

3.1.3.4.

Rijetke i ugroene biljne vrste i umske zajednice

Velika heterogenost hidrografskih, orografskih, geolokih i pedolokih uslova podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", predstavlja stanite velikom diverzitetu umskih, ali i ostalih biljnih zajednica. Ova bioloka raznolikost, te nenarueni izvorni karakter pojedinih ekosistema na ovom podruju, omoguili su postojanje znaajnog broja vrijednih, rijetkih, a samim tim i ugroenih biljnih vrsta, stanita i umskih zajednica. Na bazi do sada izvrenih istraivanja i dokumentovanih u okviru dostupne informacionodokumentacione osnove, mogu se izdvojiti sljedee rijetke i ugroene vrste, stanita i umske zajednice, koje egzistiraju u sklopu ovog Plana. To su: Reliktne ume bijelog i crnog bora na dolomitnoj i peridotitsko-serpentinskoj podlozi Sunovrat ili drijemovac (Leucojum vernum ) Bosanski ljiljan (Lilijum Bosniacum) Bosanska perunika (Iris Bosniaca) Lincura (Genitiana lutea) Dubaac (Teuchrium montanum) Boikovina (Ilex aquifolium) Stanite tetrijeba gluhana (Tetrao urogalis) Veliki broj rijetkih, starih i historijskih znaajnih stabala, evidentiranih u Registru rijetkih, starih i historijski znaajnih stabala na podruju Tuzlanskog kantona3

3.1.3.4.1. Sjemenske sastojine Kao izuzetno vrijedne, a samim tim i ugroene pojedinane vrste i umske zajednice, svakako je potrebno istai sjemenske sastojine i sjemenska stabla, koja egzistiraju u granicama Zatienog pejzaa "Konjuh". Javno preduzee "ume TK" d.d. Kladanj, je 2001. godine u saradnji sa umarskim fakultetom u Sarajevu, pokrenulo inicijativu za izdvajanje sjemenskih sastojina i na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh". U tu svrhu su izvrene strune analize, bonitiranje, i obiljeavanje granica buduih sjemenskih sastojina. 2003. godine su ove aktivnosti zavrene, kada su i izdvojene sljedee sjemenske sa stojine i sjemenska stabla, i iste predloene za registraciju. To su:
3

Sjemenska sastojina jele, odjel 104 i 104/1, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska sastojina bijelog bora, odjel 91, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska sastojina bukve, odjel 99, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska stabla gorskog javora, odjel 96, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska stabla gorskog brijesta, odjel 96, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska stabla bijelog jasena, odjel 96, G.J. Gornja Drinjaa

Podaci iz ovog registra su detaljnije obraeni u poglavlju Prirodno nasljee, kao i u okviru Gis baze ovog plana

36

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Uopte, izdvajanje sjemenskih sastojina u Bosni i Hercegovini ima dugu tradiciju, pri emu se odabiraju najkvalitetnije prirodne sastojine, i kao takve stavljaju pod poseban reim gazdovanja, a u svrhu sakupljanja sjemena za potrebe proizvodnje sadnog materijala, koji se koristi za poumljavanje goleti i rekonstrukciju degradiranih povrina. Sjemenske sastojine, prema IUCN kategorizaciji, spadaju u VI kategoriju zatite.

3.1.3.5.

Ugroenost umskih ekosistema

3.1.3.5.1. Ugroenost uma od poara umski ekosistemi sa aspekta ugroenosti od poara, predstavljaju veoma ranjivu kategoriju prirode. Ova ranjivost se poveava sa poveanjem stepena uea etinarskih uma u ukupnom bilansu povrina. Stepen ugroenosti pojave umskih po ara se poveava u proljee, prije i u toku pojave vegetacije, i posebno u ljetnom periodu za vrijeme ljetnih ega i dugotrajnijih sua. Obzirom da udio borovih uma u ukupnoj povrini umskog fonda Zatienog pejzaa "Konjuh" iznosi oko 21%, moe se konstatovati velika ugroenost ovog podruja od umskih poara. Ukoliko se tome dodaju i nepristupani tereni za potrebu eventualnog gaenja poara, zakljuuje se potreba za ulaganjem velikih napora na zatiti ovog podruja od poara. Shodno tome, Javno preduzee "ume TK" d.d. Kladanj, u potpunosti sprovodi sve potrebne procedure i mjere za zatitu uma od poara, pri emu se svake godine donose Planovi zatite od poara. Takoe, u okviru ovog preduzea su zaposlena lica iji je iskljuivi zadatak sprovoenje, i kontrola sprovedenih mjera za zatitu od poara. Sve to rezultira malim brojem poara, kao i zanemarivom tetom od poara na ovom podruju. 3.1.3.5.2. Ugroenost uma od tetnog djelovanja biotikih faktora umski ekosistemi na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", u kojima dominiraju visoke ume sa prirodnom obnovom, mogu se okarakterisati kao veoma stabilni, pri emu je ugroenost ovih uma od strane biotikih faktora svedena na minimum. Usljed jaeg otvaranja stepena sklopa u pojedinim dijelovima jel ovih uma, lokalno su evidentirani napadi imele ektoparazitske imele (Viscum album). Pokraj imele, u podnoljivoj mjeri su zastupljeni potkornjaci koji napadaju jelu i smru (Pytyiogenes chalcographus, Ips typoggraphus i Pityokteines curvdens). Pravovremnim uklanjanjem osuenih stabala i odravanjem umskog reda u ovim sastojinama, smanjuju se mogunosti za pojavu gradacija ovih opasnih umskih tetoina. Stalnim monitoringom od strane Javnog preduzea "ume TK" d.d. Kladanj, prati se stanje moguih uzronika gore navedenih teta, to jeste i osnovni razlog to na ovom podruju do sada nisu zabiljeene vee gradacije ovih tetnika.

3.1.3.6.

Znaaj umskih ekosistema na smanje neto emisija CO2

Potpuna dominacija uma na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", uslovila je stvaranje velike koliine umske biomase, a samim tim i poveano troenje ugljenika, to svakako doprinosi smanjenju negativnih uticaja emisija ugljenika na ivotni sredinu, a samim tim vri uticaj i na spreavanje globalnih klimatskih promjena, kako na lokalnom tako i na irem nivou. Shodno tome, moe se zakljuiti da je ova neproizvodna funkcija uma na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", u potpunosti zadovoljena.

3.1.3.7.

umarstvo

umarstvo predstavlja sve ovjekove aktivnosti na uzgoju, zatiti i korienju sveukupnih umskih potencijala. 37

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

3.1.3.7.1. Organizacija umarstva U skladu sa Zakonom o umama Federacije BiH (Slubene novine, broj 20/02), te Zakonom o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom "Konjuh", umama i umskim zemljitem na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh" upravlja Javna ustanova "Zatieni pejza Konjuh", koja je osnovana od strane Skuptine Tuzlanskog kantona, 2011. godine, dok gazdovanje ovim umama i dalje vri Javno preduzee "ume TK" d.d. Kladanj, a pod nadzorom pomenute javne ustanove. Sjedite Javne ustanove "Zatieni pejza Konjuh" je u Banoviima, i ista je poela sa radom krajem 2011. godine, zbog ega su jo uvijek u toku kadrovske i organizacione pripreme ovog preduzea na preuzimanju aktivnosti predvienih pomenutim Zakonom. Predviene djelatnosti ovog javnog preduzea su: Upravljanje Zatienim pejzaom "Konjuh" u skladu sa Zakonom o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom "Konjuh", Zatita, odravanje i promocija Zatienog pejzaa Konjuh u cilju zatite i ouvanja izvornih prirodnih vrijednosti Osiguravanje nesmetanog odvijanja prirodnih procesa i odrivog korienja prirodnih, kulturno-historijskih dobara Nadzor nad provoenjem uslova i mjera zatite na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh" Eliminisanje i spreavanje korienja zemljita, te spreavanje aktivnosti koje nisu u skladu sa ciljevima upravljanja i omoguavanja rekreacije i turizma koje odgovara kategoriji podruja

Do formiranja Javne ustanove "Zatieni pejza Konjuh", i njenog preuzimanja nad upravljanjem ovim podrujem, upravljanje i gazdovanje podrujem planine Konjuh je vrilo Javno preduzee "ume Tuzlanskog Kantona" d.d. Kladanj, a preko dvije poslovne jedinice, i to: G "Konjuh" Kladanj, i G "Spreko" ivinice, koje upravljaju istoimenim umsko-privrednim podrujima. Ovo javno preduzee je osnovano od strane Skuptine Kantona, i kao takvo se nalazi pod ingerencijom Kantonalne uprave za umarstvo sa sjeditem u Tuzli. Pokraj upravljanja dravnim umama i umskim zemljitem na teritoriji Tuzlanskog kantona, ovo preduzee vri i struno-tehnike i organizacione usluge vlasnicima privatnih uma. Gazdovanje umskim fondom na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", se vri na osnovu vaeih umsko-gospodarskih osnova, koje su uraene za oba navedena umsko-privredna podruja. Vanost ovih osnova istie 2013. godine, zbog ega je u toku izrada novih, a u okviru kojih e u skladu sa projektnim zadatkom biti poseban akcenat dat na inventuri i obradi podataka za stanje umskog fonda, za podruje Zatienog pejzaa "Konjuh". U okviru gazdovanja umskim fondom na podruju Zatienog pejzaa Konjuh, vre se sve zatitno-uzgojne mjere, kao i eksploatacija umskih drvnih sortimenata. 3.1.3.7.2. Katastar uma i umskog zemljita u dravnom vlasnitvu Prema podacima dobijenim iz katastra JP "ume TK" d.d. Kladanj, i obraenih savremenim kartografskim metodama, utvreno je da ume i umsko zemljite u dravnom vlasnitvu na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh" zauzimaju povrinu od 7936.26 ha ili 99.75% od sveukupnog umskog fonda, zastupljenog na ovom prostoru. Pregled stanja uma i umskog zemljita u dravnom vlasnitvu, na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", prikazan je tabelarno, a prema podacima iz katastra uma G "Konjuh" i G Spreko:

38

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova
4

Tabela br. 7: Prikaz stanja umskog fonda po irim kategorijama Red. br. 1 2 3 4 5 6 7 ira kategorija uma Visoke ume sa prirodnom obnovom umske kulture Izdanake ume obinog graba Goleti podesne za poumljavanje Goleti nepodesne za poumljavanje Rasadnik Ostale povrine neodesne za gazdovanje UKUPNO

Povrina (ha) 7612.19 40.96 28.32 67.31 167.93 2.74 16.81 7936.26

% 95.92 0.52 0.36 0.85 2.12 0.03 0.22

1% 0%

2%

0%

Visoke ume sa prirodnom obnovom


0%

umske kulture
1%

Izdanake ume obinog graba Goleti podesne za poumljavanje Goleti nepodesne za poumljavanje Rasadnik
96%

Ostale povrine neodesne za gazdovanje

Slika br. 7: Pregled umskog fonda po irim kategorijama Iz navedenih podataka je vidljiva potpuna dominacija visokih uma sa prirodnom obnovom, koje i predstavljaju osnovno obiljeje ovog podruja. Ovi stabilni umski ekosistemi se odlikuju zadovoljavajuom drvnom zalihom, kao i prirastom. Procijenjena sveukupna bruto drvna zaliha, podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", iznosi oko 2 300 000 m, to svakako predstavlja veliki prirodni potencijal. U okviru redovnih aktivnosti na gazdovanju umama i umskim zemljitem, a u skladu sa umskoprivrednim osnovama za ovo podruje, Javno preduzee "ume TK" d.d. Kladanj, pokraj sanitarnih
4

Podaci iz JP ume TK d.d. Kladanj, za 2011. godinu

39

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

sjea, vri i redovnu eksploataciju umskih drvnih sortimenata, koju plasira na podruje Kantona, ali i ire. Izvreni obim redovnih sjea na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", u 2011 godini, je iznosio 35854.36m neto drvne mase, to predstavlja oko 21% od ukupno planiranih redovnih sjea na cijeloj teritoriji Tuzlanskog Kantona, za 2011 godinu, to i jeste osnovni razlog aktuelnih pritisaka na ovo podruje. Prikaz strukture i koliine izvrenog etata u 2011. godinu na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh" ja prikazan u sljedeoj tabeli. Tabela br. 8: Godinji mogui sjeivi etat5

Zatiena zona etinari A1 A2 A3 A4 A5 B1 B2 B3 B4 C1 C2 Sveukupno 74.06 0.00 0.00 0.00 0.00 14,853.50 0.00 964.00 732.00 0.00 673.00 17,296.56

Ukupno sjee (m) Liari 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 17,710.80 0.00 328.00 294.00 0.00 225.00 18,557.80 Ukupno 74.06 0.00 0.00 0.00 0.00 32,564.30 0.00 1,292.00 1,026.00 0.00 898.00 35,854.36

Iz podataka navedenih u gornjoj tabeli, se jasno vidi da je najvei etat realizovan u drugoj zatienoj zoni (Zona B). Navedeno uee sjeive drvne mase u Zatienoj zoni "A1", u koliini od 74.06 m je realizovano kroz sanitarnu sjeu. 3.1.3.7.3. Ogranienja i mjere zatite umskih potencijala Zakonom o proglaenju dijela podruja planine Konjuh Zatienim pejzaom "Konjuh", koji je donesen u decembru 2009. godine, jasno su definisane sveukupne mjere zatite kao i dozvoljene aktivnosti na ovom podruju, to se direktno manifestuje i na nain korienja umskih potencijala. Pokraj velikog broja mjera navedenih o pomenutom zakonu, za korienje uma i umskog zemljita sa aspekta umarstva, vano je izdvojiti sljedee: Zona A
5

Zabrana sjee ume, iskorjenjivanje ili bilo kakvo oteenje stabala osim uzgojne i sanitarne sjee Zabrana lova i ribolova Zabrana sakupljanja ljekovitih biljaka Zabrana sakupljanja gljiva Zabrana prikupljanja primjeraka divlje flore i faune

Podaci iz JP ume TK d.d. Kladanj, za 2011. godinu

40

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Zona B Zona C

Zabrana namjernog unoenja invazionih vrsta Zabrana eksploatacije mineralnih sirovina Zabrana sjee ume, osim sjee u skladu sa umsko-privrednom osnovom Zabrana lova i ribolova ako su u suprotnosti sa Zakonom i lovnoprivrednom osnovom i ribolovnom osnovom Zabrana sakupljanja ljekovitih biljaka osim sa odobrenjem i pod nadzorom Javne ustanove "Zatien pejza Konjuh" Zabrana sjee ume, osim sjee u skladu sa umsko-privrednom osnovom

3.1.3.7.4. Rasadniarska proizvodnja U okviru Zatienog pejzaa Konjuh, u poloju gornjeg toka rijeke Drinjae, egzistira moderno opremljen umski rasadnik "Budim Potok", koji je osnovan 1965. godine i sastavni je dio Javnog preduzea "ume TK" d.d. Kladanj. Povrina ovog rasadnika je 2,74 ha, i smjeten je na zaravnjenoj aluvijalno-diluvijalnoj terasi, na nadmorskoj visini od 747 752 m. U rasadniku se proizvodi uglavnom etinarski sadni materijal, koji se koristi za potrebe ovog preduzea, ali i ire. Dominiraju sadnice smre, bijelog i crnog bora, sa ukupnom godinjom proizvodnjom od oko 1 000 000 sadnica, razliite starosti. Pregled strukture sadnog materijala koji se proizvodi u ovom rasadniku je dat u sljedeoj tabeli. Tabela br. 9: struktura sadnog materijala6 Vrsta sadnog Starost sadnog materijala materijala Smra 1+0 Smra 2+0 Smra 2+1 Smra 2+2 Bijeli bor 1+0 Bijeli bor 2+0 Crni bor 1+0 Crni bor 2+0 UKUPNO (kom) Koliina sadnog materijala 150.000 150.000 85.000 60.000 150.000 150.000 100.000 100.000 945.000

Obzirom da je u toku zavretak aktivnosti na registraciji sjemenskih sastojina i stabala na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", odakle e se ubirati sjeme za potrebe ovog rasadnika, moe se konstatovati da je cjelokupan proces na proizvodnji kvalitetnog umskog sadnog poznate provenijencije, u potpunosti zaokruen.

3.1.3.8.

Struktura povrina uma i umskog zemljita prema vlasnitvu

Prema strukturi vlasnitva, ume i umsko zemljite na teritorije Zatienog pejzaa "Konjuh" se moe podijeliti na dravno i privatno. Kako je i ranije navedeno, predmetno podruje karakterie potpuna dominacija umskog zemljita u dravnom vlasnitvu, zbog ega je i udio uma i umskog zemljita sa pravom vlasnitva na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", gotovo zanemariv, i isti iznosi 0.25%.

Podaci JP"ume TK d.d. Kladanj, za 2008. godinu

41

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Tabela br. 10: Struktura vlasnitva uma i umskog zemljita Red br. 1 2 Vlasnitvo Dravne ume i umsko zemljite Privatne ume i umsko zemljite UKUPNO Povrina (ha) 7936.26 19.7 7955.96 % 99.75 0.25 100

3.1.3.8.1. Podruja predviena za poumljavanje i podizanje kvaliteta Obzirom na dominantan udio ouvanih i stabilnih umskih ekosistema, na cjelokupnom prostoru Zatienog pejzaa "Konjuh", aktivnosti u smislu konverzije postojeih umskih ekosistema u vii uzgojni oblik, i poumljavanje degradiranih umskih povrina i goleti podesnih za poumljavanje, su zastupljene u veoma malom obimu. Naime, do sada, na ovom podruju je izvreno poumljavanje 67.31 ha ili 0.85% od ukupne povrine uma i umskog zemljita u dravnom vlasnitvu, to predstavlja oko 40% od ukupne povrine dravnog umskog zemljita predvienog za poumljavanje i podizanje kvaliteta. Pomenuta poumljavanja u proteklom periodu su vrena kroz unos alohtonih vrsta (ari, borovac i duglazija), to je sa stanovita ouvanja izvornosti i stabilnosti ovog podruja, potpuno neprihvatljivo. Preostale povrine, na kojima je potrebno izvriti poumljavanje i podizanje kvaliteta, iznose 67,31 ha. Sve aktivnosti na poumljavanju se izvode na osnovu Plana poumljavanja u okviru proirene reprodukcije uma, a na osnovu sredstava koja izdvajaju Kantonalna umsko-privredna drutva u visini od 3% od ukupno ostvarenog prihoda, to je propisano Zakonom o umama. 3.1.3.8.2. Iskoriavanje sporednih umskih proizvoda Povoljni ekoloki uslovi podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", uz obilje kvalitetnih i raznolikih umskih ekosistema, te bogatu hidroloku mreu i veliku reljefnu heterogenost, uslovili su postojanje i veoma velikog diverziteta sporednih umskih proizvoda na ovom podruju, i to ljekovitog zeljastog i drvenastog bilja i gljiva. Znaajan broj ovih vrsta spada u kategoriju rijetkih i ugroenih, zbog ega je njihovo korienje kontrolisano, to jeste i propisano Zakonom o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom "Konjuh". Na bazi dosadanjih istraivanja, utvreno je prisustvo sljedeih vrsta ljekovitog i aromatinog drvenastog i zeljastog bilja i gljiva, na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", a koje se vodi u evidenciji JP "ume TK" d.d. Kladanj. To su:

42

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Biljne vrste 01. Gentiana lutea sranik, lincura 03. Teucrium montanum trava iva 03. Valeriana officinalis odoljen 04. Satureja montana vrisak, ubra 05. Thymus sp. majina duica 06. Crataegus monogyna glog bijeli 07. Crataegus oxyacantha glog crveni 08. Sambucus nigra zova 09. Fragaria vesca jagoda umska 10. Rosa canina ipurak 11. Hypericum perfoliatum gospina trava 12. Atropa belladonna velebilje 13. Orhis maior kaun 14. Colchicum autumnale mrazovac 15. Viscum album imela bijela 16. Convallaria majalis urevak 17. Tilia sp. lipa 18. Viola odorata ljubiica 19. Betula pendula breza 20. Evernia prunastri hrastov liaj 21. Asperula odorata lazarkinja 22. Vaccinium myrtilus borovnica Gljive 1. 2. 3. 4. 5. Cantharelus cibarius - lisiarka Boletus edulis - vrganj Lactarius deliciosus - borova rujnica Amanita caesarea - blagva Macrolepiota procera - sunanica 23. Arctostaphyllos uva-ursi medvjetka 24. Juniperus communis kleka 25. Juniperus sibirica patuljasta kleka 26. Castanea sativa pitomi kesten 27. Rubus idaeus malina 28. Rubus sp. kupina 29. Prunus spinosa trnjina 30. Malis sylvestris divlja, umska jabuka 31. Sorbus aucuparia jarebika 32. Sorbus domestica oskorua 33. Cornus mas drijen 34. Cyclamen purpurascens ciklama 35. Crocus neapolitanus afran, kaunak 36. Gladiolus illyricum gladiola 37. Narcissus radiflorus narcis 38. Corylus colurna lijeska

Korienje navedenih sporednih umskih proizvoda na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", u prolosti nije bilo zastupljeno u znaajnoj mjeri, to je generalno posljedica nedovoljno razvijenog privrednog ambijenta za stimulaciju ove vrste privreivanja. Neto je intenzivnija potranja, a samim tim i aktivnosti na sakupljanju gljiva u odnosu na biljke, ali ne u tolikoj mjeri da bi dolo do ugroavanja pojedinih vrsta. Ipak, pomenuti privredni ambijent u potpunosti ide na ruku ouvanju izvornih prirodnih vrijednosti podruja Zatienog pejzaa "Konjuh". Kao mjera zatite pomenutih vrsta biljaka i gljiva, sprovode se aktivnosti koje su propisane Zakonom o umama, Zakonom o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom "Konjuh", a zatim i prema Pravilniku o uzgoju, iskoritavanju, sakupljanju i prometu sekundarnih umskih proizvoda (Sl.novine F BiH, broj 66/05). U skladu sa pomenutim aktima propisano je da se korienje ovih vrsta moe vriti pod sljedeim uslovima: Prilikom branja ljekovitog i aromatskog bilja i dr. sekundarnih proizvoda uma dozvoljeno je branje najvie do jedan kilogram istih U cilju ouvanja strukture i brojnosti potrebno je da se sauva za regeneraciju minimalno 50% lukovica, 50% lia, 20% biljaka, 30% sjemena i 30% cvjetova 43

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Prilikom branja gljiva ne oteivati i odnositi micelije, te je potrebno gljive brati oprezno, zavrnuti i otkinuti rukom neposredno iznad zemlje. Da se i ne oteuju stari, crvljivi primjerci gljiva, kako bi oni na istom mjestu ostavili svoje spore, Da se ne beru nedorasli primjerci gljiva. Da se prilikom branja gljiva koje rastu u skupinama vri odabir, tj. da se ostavlja najmanje 20% primjeraka gljiva radi odravanja vrste. Gljive koje se ne beru ne smiju se oteivati.

Pokraj navedenih optih mjera zatite, Zakonom o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom "Konjuh", precizno su navedene mjere i dozvoljene aktivnosti u pojedini m zatienim zonama ovog podruja, a u smislu korienja ljekovitih biljaka i gljiva. 3.1.3.8.3. Vrednovanje uma Brojne i veoma razliite karakteristike uma imaju trajan, uvijek aktuelan znaaj za ljudsko drutvo i zbog toga njihova vrijednost ima veliki znaaj. Do sada ovom vrednovanju nije poklanjana dovoljna panja, to se moe pravdati monofonkcionalnim pristupom korienja uma, koji se ogledao samo kroz privredne funkcije. U poslednje vrijeme, sve vie je aktuelan pristup korienja uma i umskog zemljita na principima multifunkcionalnosti, gdje sve vie do izraaja dolaze i neproizvodne (optekorisne) vrijednosti uma. Vrednovanje proizvodnih funkcija uma je vrlo jednostavno. Naime, mnoenjem koliine proizvoda i trine cijene istih, dobie se priblina vrijednost ukupnog proizvoda. Meutim, vrednovanje neproizvodnih funkcija uma, koje se ogledaju kroz ouvanje biodiverziteta, zatite zemljita, zatite voda i klime, proizvodnje kiseonika, vezivanje ugljenika iz atmosfere, turizam, rekreacija, estetska uloga uma, itd., je voma sloen postupak. Na osnovu dosadanjih iskustava, utemeljenih na istraivanjima umarske nauke, moe se priblino uzeti nain vrednovanja uma i umskog zemljita, zasnovan na tvrdnji da materijalna vrijednost uma iznosi 10% od ukupne vrijednosti uma. Sve navedeno ide u prilog osnovnoj tezi izdvajanja ovog podruja u kategoriju Zatieni pejza. 3.1.3.8.4. Stepen umovitosti i stepen zadovoljenosti Savremeni pristup ocjeni kvaliteta ivotne sredine sve vie se temelji na odnosu elemenata koji grade ivotnu sredinu i broja korisnika iste. ume zauzimaju veoma znaajno mjesto meu gore navedenim elementima, te je njihov udio na odreenom prostoru veoma presudan za ocjenu kvaliteta ivotne sredine. U sljedeoj tabeli dati su parametri koji pokazuju stepen umovitosti podruja Zatienog pejzaa "Konjuh". Tabela br. 11: Stepen umovitosti Povrina Zatienog pejzaa "Konjuh" (ha) 8139.07 Sveukupna povrina obraslog 7 umskog zemljita (ha) 7955.56 Stepen umovitosti (%) 97.75

Iz navedene tabele se vidi da ume i obrasla umska zemljita zauzimaju 97,75% teritorije Zatienog pejzaa "Konjuh", to jasno govori o karakteru i kvalitetu ovog podruja sa aspekta ocjene kvaliteta ivotne sredine, te potencijalima za razvoj turizam i rekreacije.

Podaci dobijeni na osnovu vektorizacije Ortofoto snimka u razmjeri 1:5000, iz 2008. godine

44

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

3.1.3.8.5. Razvoj umarstva U odnosu na prijeratni period, kada je umarstvo bilo znaajan nosilac ekonomskog razvoja Bosne i Hercegovine, danas se ova grana privrede u cijeloj zemlji nalazi na granici samoodrivosti. Naime, ratni i poslije ratni period uslovili su znaajnu devastaciju ovog vrijednog prirodnog resursa, ije se posljedice i danas osjeaju kroz nedovoljnu i nepovoljnu strukturu zalihe drvne mase. Pokraj navedenog, vano je naglasiti i sljedee probleme koji direktno utiu na oblast umarstva: nedostatak razvojne strategije usaglaene sa meunarodnim standardima uzurpacija umskog zemljita i bespravna sjea ratne tete i miniranost podruja nedovoljna otvorenost umskih podruja nedovoljna opremljenost institucija koje se bave umarstvom

Ipak, za podruje Zatienog pejzaa "Konjuh", se moe konstatovati zadovoljavajua ouvanost umskih ekosistema, koja se manifestuje kroz zadovoljavajuu drvnu zalihu, optimalan stepen sklopa, malo uee degradiranih i umskih povrina, dobru otvorenost, kao i nepostojanje minskih polja, to ovo podruje izdvaja iz konteksta gore navedenog. Meutim, navedeno povoljno stanje umskog fonda na ovom podruju predstavlja izazov za umarsku privredu Kantona, to moe da doprinese dodatnom pritisku na ovaj prirodni resurs, a samim tim i njegovom ugroavanju. 3.1.3.8.6. Lovstvo Velika raznolikost i bogatstvo umskog fonda, a zatim i bogata hidrografska mrea te heterogeni orografski uslovi podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", stvorili su odline uslove za uspjean opstanak velikog broja ivotinjskih vrsta, od kojih je veliki broj znaajan za lovno gazdovanje. U prijeratnom periodu, na ovom podruju je od strane Izvrnog vijea Skuptine SR Bosne i Hercegovine, a na osnovu lana 26. zakona o lovstvu (Sl. list SR BiH broj 7/77) po svojoj Odluci 40/79 odnosno 71/81 (sl. List S RBiH 22/81 od 17.08.1981. godine). ustanovljeno posebno lovite "Konjuh", sa osnovnim ciljem zatite i uzgoja divljai. Tokom izrade ovog Plana donesena je Odluka o osnivanju lovita na podruju Tuzlanskog kantona (Sl.novine TK br.1/12) u kojoj na podruju Zatienog pejzaa Konjuh nije definisano lovite. U skladu sa lanom 43. navedene Odluke u obuhvatu Zatienog pejzaa gospodari i o divljai vodi brigu JU Zatieni pejza Konjuh i to u skladu sa odredbama Zakona o proglaenj u dijela podruja planine Konjuh Zatienim pejzaom Konjuh (Sl.novine TK br.13/09) i Zakona o lovstvu. Osnovne lovne vrste u ovom lovitu su: Veliki tetrijeb (Tetrao urogalis), Mrki medvjed (Urcus arctros), Srnea divlja (Capreolus capreolus), Divlja svinja (Sus scrofa), Prema podacima o prebrojavanju, iz 2007 godine, utvreno je sljedee brojno stanje osnovnih vrsta divljai: Tabela br. 12: pregled stanja lovnog fonda Vrsta divljai Srnea divlja Medvjed Veliki tetrijeb Divlja svinja Kapacitet lovita 345 12 80 120 Proljetno brojno stanje 160 8 73 126 Planirani odstrel 10 2 22

Kao poseban ekskluzivitet ovog lovita, ali i potvrda kvaliteta ivotne sredine podruja planine Konjuh, zasigurno jeste i prisustvo velikog tetrijeba, koji ivi isklj uivo na netaknutim prirodnim prostorima, kao i ljetarke i planinske sove, koje spadaju u kategoriju ugroenih vrsta ptica. Pokraj prisustva navedenih osnovnih vrsta divljai, na ovom prostoru egzistiraju i druge vrste, i to: vuk, divlja maka, lisica, kune, jastreb, vjeverica, sova, jazavac, umska ljuka, ljetarka ... 45

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Posebno lovite Konjuh je opremljeno velikim brojem lovno-uzgojnih i lovno-tehnikih objekata, koje su u funkciji uzgoja, zatite i korienja divljai. Vano je istai da je tokom proteklog ratnog perioda dolo do znaajne devastacije lovnog fonda, ali je zahvaljujui preduzetim mjerama od strane korisnika ovog lovita, dolo do oporavka brojnosti cjelokupnog lovnog fonda, koji je jo uvijek ispod projektovanog kapaciteta. Ovaj pozitivan trend oporavka brojnog stanja divljai uslovljen je smanjenjem krivolova, zatim ureenjem lovita kroz izgradnju lovno-uzgojnih i lovno-tehnikih objekata.

3.2.

VODE 3.2.1. Povrinske vode

U vrednovanju prostora, sagledavanju stanja, te utvrivanju mogunosti zatite i unapreenja kvaliteta ovjekove okoline, jedan od bitnih faktora su vode. Voda u savremenom svijetu ve ide u red stratekih sirovina. Podruje Tuzlanskog kantona pripada slivu Save i Crnog mora i ima povrinu od oko 2.649 km2. Osnovna karakteristika hidrografske mree je injenica da svi vodotoci praktino evakuiraju vodu sa teritorije Kantona ili samo manjim dijelom toka dotiu izvan te teritorije. Povrina obuhvata Zatienog pejzaa je 8.070,80 ha. Dominantni vodotoci na ovom podruju su rijeke Drinjaa i Oskova. Oba ova vodotoka nastaju na povrini predmetnog obuhvata, spajanjem manjih vodenih tokova. Ostali vodotoci na ovom podruju evakuiraju vodu sa te teritorije. U hidrografskom pogledu Zatieni pejza obuhvata u svom sjevernom dijelu slivno podruje rijeke Oskova i slivno podruje Velike Zlae, a u junom dijelu slivno podruje rijeke Drinjaa - gornji dio sliva rijeke Drinjae i slivno podruje Krabanje. Pored vodotoka u hidrografskom smislu, prisutno je i postojanje odreenog broja prirodnih i poluprirodnih jezera, u koja se ubrajaju i depresije popunjene vodom. Na junom dijelu zatienog podruja dominantni vodotok je rijeka Drinjaa. Ona izvire neposredno ispod vrha Krui na oko 1.000 m.n.m. i drenira june obronke Konjuha i Javornika. Duina toka do ua u rijeku Drinu iznosi 82 km, dok je duina toka do vodomjerne stanice Kladanj 21 km. Ukupna orografska povrina sliva ovog vodotoka iznosi oko 400 km2, a povrina do vodomjerne stanice Kladanj 105 km2. Prosjena denivelacija sliva do vodomjerne stanice je 450 m, a kota vodomjerne stanice je 549,35 m.n.m., dok je kota ua u rijeku Drinu 165 m.n.m. Prosjean pad korita do Kladnja je 2,14 , a prosjean pad korita do ua 1,02 . Ovaj najvei vodotok po svojoj duini, kao i po izdanosti i protoku vode, nastaje na lokalitetu Drinjaa. Sa nizom svojih pritoka u planinsko umskim predjelima Konjuha, predstavlja najveu hidroloku vrijednost zatienog podruja. Prostorno pejzane vrijednosti ove rijeke, naroito se istiu upravo u gornjem toku, koji ini sastavni dio zatienog podruja. Glavne pritoke Drinjae su: Miljevica, Haluga, Dikanovac, Rapatnica, Budim, Podgornica, Katranica, Srebrenica, Osojski potok, Borovnica, Zapauki potok, Debrotica i Bukovica. Sve pobrojane pritoke u sutini predstavljaju manje pritoke bez znaajnijeg vodoprivrednog interesa sa bujinim reimom rada. Dominantni vodotok u sjevernom dijelu obuhvata je rijeka Oskova sa pritokama: Karabanja, Mala Zlaa, Velika Zlaa, Studenica, Makovac, Gradinski potok, Kotlovi i Grab potok. Iako veina nabrojanih vodotoka imaju oscilacije vodostaja, na ovom podruju nema aktivnih bujinih tokova. Obzirom da najvei dio vodotoka nastaje od razvijene povrinske hidrografske mree na nepropusnim stijenama i vrlo visoke dreniranosti zemljita, padavine veeg intenziteta naglo pune korita vodotoka, ali ti visoki vodostaji nisu dugotrajni i naglo opadaju. Izvori vode za pie Sva poznatija i izdanija vrela u obuhvatu, kaptirana su i ukljuena u vodosnabdijevanje naselja. Vrela Studenice i Krabanice koja pripadaju slivu Oskova, kaptirana su i ukljuena u Banoviiki vodovod. Najpoznatije vrelo, izvor Muke vode u Kladanjskoj kotlini na padinama Jarevice se kao prirodna oligomineralna ljekovita voda jedno vrijeme i privredno eksploatisala. Danas to nije sluaj. Izdanost izvora je oko 0,2 l/s. Temperatura vode iznosi 12 C. 46

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Izvorite Studenica se nalazi na podruju opine ivinice, a koristi se za vodosnabdijevanje opine Banovii. Ovo izvorite je krakog tipa i ine ga jedan kaptirani izvor i dvanaest ponora, vrtaa i rasjeda u neposrednoj blizini izvora. Izvorite na lokalitetu Djevojaka peina, nalazi se kaptirano izvorite Gluha Bukovica koje slui za vodosnabdijevanje Brateljevia i dijela Kladnja vodom. Mnogo je izvora pitke vode u planini Konjuh. Nabrojat emo samo neke: na lokalitetu Makovac, Zlaa, Zobik. Poznata izvorita su jo na prevoju emerika i lokalitetu Sarino Korito (iroka Ravan). Zone sanitarne zatite izvorita 1. Muka voda U cilju zatite izvorita prirodne izvorske vode Muka voda, koja e se koristiti za pie putem flairanja, od svih vidova zagaenja i drugih tetnih uticaja koji mogu nepovoljno uticati na zdravstvenu ispravnost vode za pie ili na izdanost izvorita, izraen je nacrt Odluke o zatiti zona izvorita prirodne izvorske vode Muka voda, kojom se utvruje zatitno podruje sa zonama sanitarne zatite i mjerama zatite u njima. Izvorita koja su predmet koncesije sainjavaju dvije skupine izvorita: glavni izvor I1, I1a, I1b, I1c i izvorita I2 i I2a. Prema stepenu opasnosti od zagaenja i drugih tetnih uticaja koji mogu nepovoljno djelovati na zdravstvenu ispravnost vode za pie ili na izdanost izvorita unutar zatitnog podruja utvruju se slijedee zatitne zone sa odgovarajuim granicama i reimom zatite u njima: 1. Ua zatitna zona izvorita 2. Prva zatitna zona izvorita 3. Druga (ira) zatitna zona izvorita Ue zatitne zone navedenih izvorita Muka voda predstavljaju zone najstroijeg reima zatite i obuhvataju neposredni prostor oko kaptanih objekata gdje je zabranjen pristup neovlatenim licima i bie ograena vrstom ogradom u sklopu I zatitne zone. I zatitna zona izvorita, prema detaljnim geolokim i hidrogeolokim ispitivanjima, predstavlja zonu strogog reima zatite obzirom na mogunost direktnog uticaja na izvorita kao i mogunost njihovog zagaivanja. Ova zona obuhvata izraeni dio rasjeda i krenjake dijelove terena koji omoguavaju direktno zagaenje izvori ta te iz tih razloga prostor ove zone zatite izvorita treba biti fiziki zatien tj. ograen. Povrina ove zone je odreena geolokim i hidrogeolokim istraivanjima kao i Zakonom o zatitnim zonama i iznosi F=0,235 ha. U I zatitnoj zoni zahvata izvorita su smjeteni objekti vodovodnog sistema: kaptani objekti, sabirne komore i cjevovodi. Druga zatitna zona predstavlja zonu ogranienog reima zatite a njome se tite bilansi izvorita Muka voda, ponori, rasjedi i povrinski vodotoci. Na podruju II zatitne zone izvorita zabranjeno je izvoenje radova, izgradnja objekata i obavljanje aktivnosti kojima se mogu zagaditi vode izvorita. Podruje druge zatitne zone treba da bude ureeno tako da se do krajnje mogue mjere umanje rizici od pojave zagaenja. Radi toga u pojasu oko otvorenih vodotoka i vrtaa treba formirati filtrirajui pojas etinara a dozvoljenu sjeu ume (kombinacija stablimino preborne i sanitarne sjee) realizovati u iskljuivo zimskom periodu kada je debljina snijega takva da potpuno titi tlo od razaranja. Druga zatitna zona treba da je vidno oznaena adekvatnim znakovima na terenu. Sprovoenje mjera u ovoj zoni treba da kontroliu inspektori nadlenih opinskih organa (sanitarni, komunalni, vodoprivredni, umarski i dr.). 2. Studenica U cilju osiguranja zatite izvorita od zagaenja i drugih nepovoljnih uticaja na zdravstvenu ispravnost vode ili izdanost izvorita, Odlukom o zonama sanitarne zatite i zatitnim mjerama izvorita vode za pie Studenica, utvrene su zone sanitarne zatite izvorita i mjere zatite izvorita od zagaenja. 47

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Utvrene su tri zatitne zone izvorita: 1. Prva zatitna zona, koja se dijeli na: - Ia zona najstroeg reima zatite zona izvorita - Ib zona strogog reima zatite 2. Druga zatitna zona zona ogranienog reima zatite 3. Trea zatitna zona zona blagog reima zatite Ia zatitna zona se utvruje radi zatite objekata i ureaja za zahvatanje vode i njegove neposredne okoline od bilo kakvog oneienja i zagaenja vode, te drugih sluajnih ili namjernih negativnih uticaja. Ova zona se utvruje na lokalitetu kaptiranog izvora, te obuhvata povrinu od 0,785 ha oko izvora. Navedena zona mora biti ograena vrstom ogradom radi zabrane pristupa neovlatenim licima i provoenja kontrole kretanja i na njenom prostoru su zabranjene sve aktivnosti koje nisu u direktnoj vezi sa normalnim radom i odravanjem sistema za vodosnabdijevanje. Ib zatitna zona se utvruje na dvanaest lokaliteta i obuhvata ponore koji su obiljeeni brojevima 1 -12, ukupne povrine 18,76 ha. Predvieno je da se Ib zona obezbijedi obodnim kanalima radi sprjeavanja zamuenja vode i zatite od eventualnih drugih zagaenja. Navedena zona mora biti ograena vrstom ogradom radi zabrane pristupa neovlatenim licima i provoenja kontrole kretanja. Druga zatitna zona obuhvata podruje ukupne povrine 1.160,46 ha. Na podruju druge zatitne zone zabranjeno je izvoenje radova, izgradnja objekata i obavljanje aktivnosti kojima se mogu zagaditi vode izvorita. Trea zatitna zona je zona blagog reima zatite i obuhvata prostor povrine 2.076,14 ha. Na podruju ove zone zabranjeno je izvoenje radova, izgradnja objekata i obavljanje aktivnosti kojima se mogu zagaditi vode izvorita. Sanitarna sjea ume u drugoj i treoj zatitnoj zoni moe se realizovati iskljuivo u zimskom periodu kada je debljina snijega takva da potpuno titi tlo od razaranja, a eventualno i u veoma sunom periodu ljeta, uz odobrenje Korisnika vodozahvatnog objekta. Isti je duan da izvede sve radove da se obiljee i zatite zone sanitarne zatite. Granice zona sanitarne zatite izvorita prikazane su na grafikom prilogu Hidrotehnika infrastruktura, koji je sastavni dio ovog dokumenta.

Prirodna i vjetaka jezera Prirodna jezera Na podruju Tuzlanskog kantona postoji izvjestan broj prirodnih jezera koji se razlikuju po tipu, nainu postanka, hidrolokom i vodoprivrednom znaaju. Neka od ovih jezera su stalna, a neka povremena. Postanku ovih jezera u najveem broju sluajeva doprinio je ovjek bilo kontroliranim ili nekontroliranim iskoritavanjem terena. Na teritoriji Kantona nalazi se vei broj zajezerenih depresija nastalih eksploatacijom ljunka i drugih mineralnih sirovina. Ove pojave nemaju vei hidrografski, vodoprivredni, niti hidroloki znaaj, osim neznatnog utjecaja na ublaavanje vrhova poplavnih talasa. Jedino prirodno jezero u predmetnom obuhvatu je Pauko jezero, koje se nalazi na koti 711 m. Njegova povrina iznosi 0,44 km2. Vjetaka jezera Na podruju obuhvata trenutno ne postoje vjetaka jezera. Planirana je izgradnja akumulacije Makovac, na rijeci Oskovi. Ova akumulacija je planirana za snabdijevanje vodom opina: Tuzla, Banovii, ivinice i Lukavac. Brana koja formira akumulaciju Makovac na rijeci Oskovi kod Banovia, locirana je na oko 700 m nizvodno od sastava Velike Zlae i Oskove. Sliv akumulacije iznosi 40 km2, kota normalnog uspora je 460 m.n.m., ukupna zapremina akumulacije iznosi 17 hm3, a povrina akumulacije je 40 ha. Topografija terena nije povoljna, te je za predvienu za preminu akumulacije potrebna relativno visoka brana 60 m, a sam profil na mjestu brane je irok tako da brana ima 387 m u kruni. Predviena je nasuta kamena brana sa glinenim jezgrom. Dokumentacijom iz 1975. godine 48

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

procijenjeno je da bi ista mogla da obezbijedi, prosjeno 500 l/s. Prema selektivnim mjerenjima provedenim u 2000. godini, ova akumulacija mogla bi obezbijediti oko 800 l/s vode. Kada je ova akumulacija planirana, sliv akumulacije je bio pogodan za izgradnju objekta koji bi sluio za snabdij evanje pitkom vodom. U sluaju opredjeljenja za gradnju tog objekta, bie potrebno provesti sva potrebna istraivanja: hidroloka, geoloka, hidrogeoloka i druga. 3.2.2. Podzemne vode Ne postoje podaci o podzemnim vodama na prostoru u okviru obuhvata Prostorne osnove. 3.3. RUDE I DRUGI MINERALNI RESURSI

Podruje zatienog pejzaa Konjuh bogato je leitima raznih ugljena i minerala, to se i najvei dio ekonomskog razvoja i ivota zasniva na eksploataciji tih bogatstava. Pojave i leita mineralnih sirovina Pojave i leita mineralnih sirovina se daju na osnovu analize dostupne postojee dokumentacije. Tereni Konjuha obiluju vie ili manje znaajnim prirodnim mineralnim resursima, kao to su: krenjaci, dijabazi, magneziti. Nemetali i graevinski materijali Od nemetalinih mineralnih sirovina i graevinskih materijala na podruju Konjuha zastupljeni su magneziti. Podruje planine Konjuh predstavlja nalazite kvalitetnog magnezita koji prema svojim osobinama moe imati iroku primjenu u industriji keramike, graevinarstva, hemijskoj industriji, te posebno industriji visoko vatrostalnih materijala. Pri stepenu istraenosti od 20%, rudne rezerve magnezita iznose 1.678.000 t, a eksploatacione rezerve u 2 od 5 revira iznose 1.174.00 t. Kvalitetna ruda magnezita situirana je u jugoistonom dijelu ultramafitskog masiva Konjuha. Sam rudnik lociran je na podruju opine Kladanj. Magnezitske ice rasporeene su u tri rudna revira: Miljevica, Haluge i Drinjaa, a sve tri zajedno ine jedinstveno leite "Miljevica". Trenutno se ne vri eksploatacija magnezita zbog privredne krize i trita ove mineralne sirovine. Tehniki graevinski kamen Na podruju Konjuha registrovani su krenjaci i dijabazi. Ukupne geoloke rezerve krenjaka, utvruju se pojedinano po lokalitetima, nakon provedenih geolokih istraivanja. Potencijal na leita dijabaza, registrovana su kao pojava u podruju Konjuha, gdje nisu vrena ispitivanja. 3.4. Flora Heterogenost staninih uslova planine Konjuh, predstavljenih veoma dinaminim reljefom, zatim specifinom geolokom podlogom, kao i prisustvom razliitih mikroklimatskih lokacija i cjelina, uslovili su stvaranje i razvoj veoma bogate vegetacijske strukture ovog podruja. Veliki broj vegetacijskih tipova, koji egzistiraju na planini Konjuh, su reliktnog karaktera, uglavnom vezanih za peridotitskoserpentinski geoloki kompleks. Floristiki sastav umskih ekosistema ovog podruja je veoma bogat i isti je uslovljen razliitim tipovima uma koji egzistiraju na ovom prostoru. U zavisnosti od pedolokih i ekolokih karakteristika pojedinih lokacija, na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh" razvilo se 30 tipova umskih fitocenoza, koje su podijeljene u isto toliko gazdinskih klasa. 49 FLORA, FAUNA I DRUGI PRIRODNI RESURSI

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Pokraj tipinih serpetinsko-peridotitiskih predstavnika flore, ovo podruje karakteriu i ostali ekosistemi, uglavnom vezani za razliite geoloko-pedoloke kombinacije i orografske ulove. To su: ekosistemi uma bukve i jele sa smrom (Abieti fagetum serpentinicum), zatim uma bukve i jele (Abieti - Fagetum), kao i ume hrasta kitnjaka (Querco - Ostryetum carpinifoliae). Takoe, ovo podruje pokrivaju i velike povrine ekosistema smre mrazinog montanog pojasa. U manjoj mjeri su zastupljeni ekosistemi istih montanih uma bukve, i borovih uma unutar zone uma hrasta kitnjaka. Upravo pomenuta ofiolitska zona, koja prolazi kroz podruje Zatienog pejzaa Konjuh, i u kojoj dominiraju serpentiniti i peridotiti, daje ovom podruju specifinu vegetacijsku sliku, to ga ini posebno vrijednim. Dinaminost geomorfolokih procesa u prolosti, uslovila je raznolik reljef koji se odlikuje otrim vrhovima i strmim liticama. Pedoloki supstrat je esto podloan eroziji, ali i veoma brzom zagrijavanju, uslovljavajui specifinost flore ovog podruja, koja ima tercijerno-reliktni karakter. Poveana koncentracija tekih metala u pomenutoj peridotitsko-serpentinskoj geolokoj podlozi, uz hidrotermike reime, stvorili su specifinu kombinaciju ekolokih uslova. Karakteristini predstavnik opisanih staninih uslova, jesu reliktne zajednice borova, koje zauzimaju oko 21 % cjelokupnog prostora Zatienog pejzaa Konjuh. Pokraj borovih uma, na ovim stanitima se pojavljuje niz endemoreliktnih vrsta, vezanih za stanita serpetinsko-peridotitskih kamenjara i pukotina stijena. Na stanitima sa dubljim pedolokim slojem, razvijene su zajednice crnog bora i hrasta kitnjaka. Vegetaciju na serpetinsko-peridititskim podlogama Zatienog pejzaa Konjuh, karakteriu ekosistemi uma, i to: Pinetum silvestris nigrae serpoentinicum, Erico-Pinetum nigrae serpentinicum, i ekosistemi kamenjara: Halacsyo Seslerietum rigidae, Dorycnio Scabiosetun leucophyllae, Silenetum willdenowii serpentinae, Erysime Sempervivetum heuffelii, Euphorbio Fumanrtum bonapartei, Linarietum concoloris. Pokraj borova, u sloju drvea gore navedenih sastojina, su zastupljeni: Ostrya carpinifolia, Fraxinus ornus, Prunus mahaleb, Cotynus coggygria, Cytisus hirsutus, Daphne blagayana, Genista januensis. U sloju prizemne flore se nalaze Asplenium cuneifolium, Asplenium adulterinum, Notholaena mrantae, Potentilla alba, Festuca amethystina, Sesleria rigida, Sesleria latifolia, Dorcinium germanicum, Allusum argenteum, Cerastium lanigerum, Thlaspi jankae, Thumus sp., Sedum sp., i dr. Detaljnija razrada floristikog diverziteta na seprentinitima i peridotitima, je data prema sljedeim kategorijama, i to: Reliktni serpentinofiti: Halacsya sendteri, Potentilla visianii, Fumana bonapartei, Haplophyllum bossierianum, Gypsophila spergulaefolia, Tipini serpentinofiti: Scrophularia tristis, Sesleria latifolia, Degen serpentinica, Linaria concolor, potentilla rupestris, Potentilla opaca, Polygonum albanicum, Euphorbia gregersenii, Verbascum bosnense, Leucanttheum montanum, i dr. Biljke preteno vezane za serpentin: Cerdamineplumierii, Stachys recta, Viola beckiana, Sesleria rigida, Silene ermeria, Silene longifolia, Polygala supina, Euphorbia glabriflora, Scleranthus perennis, Cerastium moesiacum, Silene paradoxa, i dr.

Na krenjakim kompleksima podruja Zatienog pejzaa K onjuh, razvijen je niz vegetacijskih tipova, i to ume bukve i jele sa smrom, ume bukve i jele, mrazine ume smre, ume bukve, i dr. Floristiki sastav ovih ekosistema je veoma bogat, isti je izdiferenciran kroz tri spratovnosti. Pokraj stabala jele, bukve i smre, u sastojinama Abieti fagetum illyricum, zastupljeni su i acer pseudoplatanus, Ulmus montanuma, Fraxinus excelsior, Betula verrucossa, Populus tremula, Pinus silvestris, dok se u sloju grmlja mogu pronai Daphne mezereum, Daphne leureola, Evonimus latifolia, Lonicera xylosteum, Lonicera alpigena, Sorbus aucuparia, Sambucus racemosa, Ilex aquifolium, Rhamnus fallax, Rubus fruticosus, i dr. U prizemnom vegetacijskom sloju ovih ekosistema, mogu se sresti Asperula odorata, Mycelis muralis, Symphytum tuberosum, Pulmonaria officinalis, Paris quardifolia, Festuca silvatica, Cardamine bulbifera, Ajuga reptans, Polypodium vulgare, Lilium martagon, Carex silvatica, Salvia glutinosa i dr.

50

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Ekosistem mrazinih smrevih uma na podruju Zatienog pejzaa Konjuh, pokraj stabala smre, u spratu drvea egzistira i jarebika (Sorbus aucuparia). Ove fitocenoze grade guste sklopove stvarajui hladni fitoklimat koji usporava humifikaciju i obrazuje sirovi humus. U sloju grmlja ovih ekosistema mogu se sresti: Lonicera nigra, Rosa pendulina, dok u prizemnom sloju rastu Melapyrum silvaticum, Vaccinium myrtillus, Lazula Flavencens, Pyrola secunda, Hieracium murorum, Majanthemum bifolium, Oxalis acetosela, Aremonia agrymonioides, Rubus saxatilis. Sloj mahovine u ovim umama grade Dicranum scoparium, Hylocomium ssp., Rhytidiadelphus loreus, Plagiotehecium undulatum. Pokraj gore opisane floristike slike podruja Zatienog pejzaa Konjuh, koja i zauzima najvei dio ovog prostora, u manjoj mjeri su zastupljeni i vegetacijski tipovi uma hrasta kitnjaka, zatim ekosistemi izdanakih uma obinog graba kao i ekosistemi umskih kultura duglazije, borovca i aria. Takoe, u manjoj mjeri na ovom podruju se nalaze i livadski ekosistemi. Kao, posebno vrijedne pojedinane primjerke flore, podruja Zatienog pejzaa Konjuh, potrebno je izdvojiti i sljedee rijetke vrste: Sunovrat ili drijemovac (Leucojum vernum), ije je stanite evidentirano na lokalitetima "Haluga" i "Zobik", te u slivovima rijeica Srebrenice i Katranice Bosanski ljljan (Lilium bosniacum) Bosanska perunika (Iris bosnica) Lincura ili ravent (Gentiana lutea) Iva ili dubaac (Teuchrium montanum) Boikovina ili zelenika (Ilex aquifolium)

Sve navedeno ukazuje o velikom diverzitetu iskonskih ekosistema i vrsta na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", zbog ega je ovaj prostor neophodno koristiti na principima maksimalne zatite i odrivosti postojeih prirodnih vrijednosti. Fauna Dominacija umskog fonda, velikog diverziteta, a zatim i iskonski netaknuti predjeli, omoguili su postojanje veoma velikog broja ivotinjskih vrsta na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh". Kao poseban ekskluzivitet i vrijednost ovog prostora, svakako je potrebno istai postojanje Tetrijeba gluhana (Tetrao urogalis), prorijeene i ugroene vrste umske ptice, koja ivi iskljuivo na izvornim netaknutim stanitima, to je jo jedna potvrda kvaliteta ivotne sredine podruja Zatienog pejzaa Konjuh. Pokraj terijeba, ovo podruje naseljavaju i sljedee ivotinjske vrste, interesantne za lovno gazdovanje. To su: medvjed (Urcus arctros), divlja svinja (Sus scrofa), vuk (Canis lupus), srnea divl ja (Capreolus capreolus), lisica (Vulpes vulpes), divlja maka (Felis silvestris), zec (Lepus europeus), a zatim i kuna zlatica, vjeverica, tvor, lasica, krtica, puhovi, mievi, voluharice, i dr. Od gmizavaca, na ovom prostoru egzistiraju zelemba, ivorodni guter, sljepi, arka, a od vodozemaca, areni dadevnjak, kreketua, umska aba, i umska krastava aba. Pokraj navedenih vrsta, ovo podruje je i stanite velikog broja insekata, leptirova i drugih faunistikih vrsta karakteristinih za ova stanita.

51

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

4. NAMJENA PROSTORA
Vektorizacijom orto-foto snimaka iz 2008. godine, uraenoj u razmjeri 1:5 000, dobijena je povrina Zatienog pejzaa Konjuh od 8.139,07 ha, to je za 122,46 ha vie od povrine Zatienog pejzaa Konjuh utvrene Zakonom o proglaenju dijela podruja planine Konjuh Zatienim pejzaom "Konjuh". Analiza strukture korienja zemljita uraena je na osnovu podataka sa orto-foto snimaka. Rezultati analize prikazani su u sljedeoj tabeli. Tabela br. 13: Struktura korienja zemljita na podruju zatienog pejzaa Konjuh (podaci sa orto-foto snimaka iz 2008) - ha i % Naziv ume i obraslo umsko zemljite Ostalo umsko zemljite Poljoprivredno zemljite Izgradjene povrine Vodene povrine Rasadnik umskog sadnog materijala Vegetacija vodotoka Kamenolom UKUPNO ha 7955.56 20.47 99.14 27.29 30.86 2.74 1.84 1.17 8139.07 % 97.75 0.25 1.22 0.34 0.38 0.03 0.02 0.01 100.00

Na osnovu prethodne tabele moe se zakljuiti da na podruju zatienog pejzaa Konjuh najvee uee imaju ume i umsko zemljite, koje obuhvataju 97.75% teritorije, dok povrine ostalih namjena zauzimaju neznatan procenat u odnosu na ukupnu povrinu obuhvata. Pored uma i obraslog umskog zemljita u ove bilanse su ukljuene i ostale umske povrine u okviru kojih su svrstane neobrasle i djelimino obrasle povrine, koje ne pripadaju niti jednoj drugoj kategoriji (poljoprivredno, izgraeno, i dr.) U okviru iskazanih bilansa poljoprivrednih povrina su ukljuene livade, panjaci, okunice i oranice. Kako je i navedeno, sveukupno poljoprivredno zemljite zauzima povrinu od 99.14 ha ili 1.22%. Uee saobraajnica je iskazano kroz ukupnu duinu istih, pri emu je utvreno da ukupna duina lokalnih puteva na prostoru obuhvata zatienog pejzaa iznosi oko 46,7 km dok je duina nekategorisanih puteva8 vea od 8,9 km. U vodene povrine su ukljuene povrine veih vodotoka kao i Pauko jezero. Vegetacija uz pomenute vodotokove je definisana kao vegetacija vodotoka i ista je uglavnom predstavljena uskim pojasevima izmeu pojedinih namjena. U okviru obuhvata Zatienog pejzaa "Konjuh" egzistira i jedno pozajmite tehnikog kamena (kamenolom), koje slui u svrhu odravanja umskih puteva. Utvrena eksploataciona polja rudnika magnezita, na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", zauzimaju povrinu od 28.36 ha. Na prostoru obuhvata Plana, postojea izgradnja je zastupljena u manjoj mjeri (0.34%). Javlja se u vidu manjih stambenih, vikend i turistikih zona ili pojedinanih objekata razliitih namjena disperzno rasporeenih na prostoru obuhvata Plana. Prisutni su individualni stambeni objekti, vikend kue (za povremeni boravak korisnika), turistiki kompleksi, planinarski dom, objekti u funkciji gazdovanja umama, rasadnika i dr.

Nekategorisani putevi u evidenciji umsko-privredne osnove.

52

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

5. TERITORIJA, STANOVNITVO I NASELJA 5.1. Teritorija i veze sa susjednim prostorima

Podruje Zatienog pejzaa Konjuh nalazi se u sjevero - istonom dijelu Bosne i Hercegovine. Pripada Tuzlanskom kantonu koji je jedan od deset kantona u Federaciji Bosne i Hercegovine. Podruje Tuzlanskog kantona teritorijalno obuhvata trinaest opina: Gradaac, Doboj Istok, Graanica, Srebrenik, eli, Lukavac, Tuzla, Teoak, Sapna, Kalesija, ivinice, Banovii i Kladanj. Administrativno upravni dio Kantona je smjeten u Tuzli. Zatieni pejza Konjuh teritorijalno obuhvata dijelove opina Banovii, Kladanj i ivinice, a prostire se na povrini od 8.016,61 ha. Navedena povrina Zatienog pejzaa Konjuh je utvrena Zakonom o proglaenju dijela podruja planine Konjuh Zatienim pejzaom Konjuh i ista nije u skladu sa stvarnom povrinom dobijenom digitalnom obradom granice obuhvata predmetnog podruja. Dobijena povrina obuhvata ovom metodom iznosi 8.139,07 ha i ista e biti koriena u daljoj analizi ovog dokumenta. Podruje je brdsko - planinsko sa visinama koje se kreu u dijapazonu od 300 do 1328 mnm. Grad Tuzla ima sve atribute makroregionalnog centra, a u neposrednom okruenju nalaze se i centri koji sa Tuzlom ine jedinstvenu regionalnu cjelinu kao to su: Distrikt Brko, Bijeljina, Doboj i Zvornik u Republici Srpskoj. Strukturu naselja Zatienog pejzaa Konjuh f ormira 7 naselja, djelimino ili potpuno, a to su dijelovi naselja Repnik u opini Banovii, zatim vei dijelovi naselja Tuholj, Brateljevii, Brdijelji, Goletii i Olovci u opini Kladanj, kao i dio naselja Via Gornja u opini ivinice. Osnovne veze putne mree zatienog pejzaa sa mreom javnih puteva vieg ranga jesu lokalni put Konjuh-Brateljevii, koji se prua dolinom rijeice Drinjae na jugoistoku, lokalni put OskovaMakovac, koji se prua koritom rijeice Oskove na sjeveru i lokalni put Milankovii-edno brdo (Pauko jezero) koji se koritom potoka Borovnica, na jugozapadu. Naselja su meusobno umreena preko mree lokalnih i nekategorisanih puteva, a preko lokalnih puteva L-1 opine Banovii, L-1 opine ivinice i L-1 opine Kladanj koncentrisana su na sljedee magistralne pravce: Tuzla-Lukavac-Graanica-Klokotnica, prema zapadu Tuzla-Srebrenik-Oraje (Brko), prema sjeveru Tuzla-Kalesija, prema istoku Tuzla-ivinice-Kladanj, prema jugu.

Dijapazon kretanja i gravitiranja stanovnitva naselja zatienog pejzaa Konjuh, u oblasti javnih sadraja i institucija, kao i u sektoru trgovine i usluga, je prema urbanim podrujima opina Kladanj, ivinice i Banovii i Tuzli, kao makroregionalnom centru.

53

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Slika br. 8: Poloaj Zatienog pejzaa Konjuh

5.2.

Demografska kretanja

Za podruje Plana ne postoje tani podaci o broju i strukturi stanovnika. Nepostojanje egzaktnih podataka utie na vjerodostojnost analize. Pravu sliku jedino e utvrditi naredni Popis stanovnitva. Kao osnova za analizu stanovnitva, podruja obuhvata Plana, posluili su podaci iz Popisne 1971, 1981. i 1991. godine, kao i procjene broja stanovnika Federacije Bosne i Hercegovine Federalnog zavod za statistiku BiH za period od 2007. do 2011. Dostupni podaci odnose se na podruja cjelokupnih opina Banovi, Kladanj i ivinice, tako da e se i dalja analiza stanovnitva odnositi na podruje cjelokupnih opina, a sve u cilju mogunosti komparacije i davanja moguih projekcija. Podruje obuhvata Plana teritorijalno protee preko dijelova 7 naselja, od kojih su veina nenaseljeni, odnosno, jedino na podruju naselja Brateljevii (opina Kladanj) postoji izgraeno podruje u kojem ivi nekolicina stanovnika. Tako da je oigledno da se broj stanovnika naselja unutar opina koje ulaze u obuhvat Plana razlikuju po demografskim karakteristikama.

Demografska kretanja na podruju opina Banovii, Kladanj i ivinice Nagle promjene u kvantitativnoj i kvalitativnoj strukturi stanovnitva, koje su se odvijale od poetka 90-ih godina 20. vijeka, ostavile su brojne posljedice, kako u itavoj dravi, tako i na podruju opina Banovii, ivinice i Kladanj. 54

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

U periodu 1981-1991. godine prosjene godinje stope brojanog porasta stanovnitva su znaajno opale u odnosu na prethodni period 1953-1961. godine. Populacija se razvijala postepenim opadanjem nataliteta, a kasnije blagim porastom mortaliteta, kao i uvrivanjem tendencije slabljenja dinamike rasta ukupnog broja stanovnitva, odnosno nie stope rasta. Deagrarizacija je zahvatala sva podruja Kantona izvan gradova, a industrijalizacija se odvijala preko gradova i veih naselja koja su sa irim okruenjem bila povezana dobrim drumskim saobraajnicama i eljeznicama. Ovakvi procesi doveli su do pritiska na gradove i vea naselja, pri emu je dolo do snanog poveanja broja urbanog stanovnitva, odnosno skokovitog ubrzanja urbanizacije. Za cjelokupnu Bosnu i Hercegovinu karakteristino je da veliki broj deagrariziranog stanovnitva spada u neurbanizovano, tako da se ovaj nivo odravao u skoro svim poslijeratnim meupopisnim periodima, da bi se dostigao maksimum 1981. godine, a znaajno opao 1991. godine. Deagrarizirano stanovnitvo koje radi ali ne ivi u gradu, ima velikog uticaja na dnevne migracije. Ovo stanovnitvo nije moglo da se trajno nastani u gradu, pa je nastojalo da se priblii mjestu rada. Ukupno stanovnitvo Kantona u periodu 1971-1991. godine imalo je blagi porast. Tabela br. 14: Broj stanovnika na teritoriji opina na kojima se nalazi zaieni pejza Konjuh na osnovu popisnih godina Opina 1971 Banovii Kladanj ivinice
20.320 14.168 40.343

Broj stanovnika 1981


23.846 15.863 48.578

1991
26.590 15.855 54.783

Od poslednje popisne 1991. godine nastupio je period ratnih deavanja na prostoru Bosne i Hercegovine. Od toga perioda pa sve do danas popis stanovnika BiH nije obavljen. Jedini podaci o broju stanovnika zasnovani su na procjenama koje daje Federalni zavod za statistiku BiH. Iz toga razloga za navedene opine bie analiziran petogodinji period, a sve u cilju mogunosti priblinog uvida u demografska kretanja i mogunost komparacije i davanja daljih projekcija. Bitno je naglasiti da e pravu sliku dati jedino naredni popis. Tabela br. 15: Broj stanovnika na teritoriji opina na kojima se nalazi zaieni pejza Konjuh na osnovu procjene Federalnog zavoda za statistiku za period 2007 - 2011. Opina 2007 Banovii Kladanj ivinice
25.700 15.243 54.427

Broj stanovnika 2008


25.732 15.162 54.734

2009
25.749 15.086 54.926

2010
25.786 14.981 55.305

2011
25.816 14.900 55.507

Izvor: Procjena broja stanovnika Federacije Bosne i Hercegovine, Federalni zavod za statistiku BiH, Sarajevo Kao to se moe vidjeti iz prethodne tabele, opine Banovii i ivinice u posmatranom petogodinjem periodu biljee blagi kontinuirani porast broja stanovnika, dok opina Kladanj biljei blagi pad ukupnog broja stanovnika. Zatieno podruje Konjuh ima povrinu 8.139,07 ha i pokriva dijelove naseljenih mjesta Repnik, Tuholj, Brateljevii, Brdijelji, Goletii, Olovci i Via Gornja. Gustina stanovnika 2011. godine u opini Banovi je 139 st/km2, u opini Kladanj 45 st/km2, opini ivinice 191 st/km2. Meutim, jedino u okviru obuhvata Plana u naselju Brateljevii, opina Kladanj, ivi mali broj stanovnika, dok su ostala naselja nenaseljena. Iz toga se moe zakljuiti da je gustina naseljenosti u obuhvatu Plana mala, to je u skladu sa karakterom podruja. Uee mukog i enskog stanovnitva na prostorima Bosne i Hercegovine je bilo skoro podjednako, sa blagom nadmoi enskog stanovnitva. 55

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Kategorija radno sposobnog stanovnitva je najvea u opini Banovii, a najmanja u opini ivinice.

5.3.

Organizacija prostora, prostorne cjeline naseljska struktura, sistem centara i urbanizacija, odnos urbano-ruralno

Naseljska struktura analizira se kroz mreu naseljenih mjesta i sistem naselja. Mrea naseljenih mjesta predstavlja skup svih naseljenih mjesta na datom podruju, sa njihovim razmjetajem i poloajem u prostoru i meusobnim odnosima i vezama. Sistem naselja predstavlja vertikalno funkcionalno povezivanje centara naseljenih mjesta po njihovim ulogama u sistemu naselja, koji se izgrauje i uspostavlja u skladu sa socio - ekonomskim razvojem i prostornim ureenjem podruja. Podruje zatienog pejzaa Konjuh ini mrea od 7 naseljenih mjesta: dijelovi naselja Repnik u opini Banovii, zatim vei dijelovi naselja Tuholj, Brateljevii, Brdijelji, Goletii i Olovci u opini Kladanj, kao i dio naselja Via Gornja u opini ivinice, od kojih jedino na podruju naselja Brateljevii (opina Kladanj) postoji izgraeno podruje u kojem ivi nekolicina stanovnika. Prosjena veliina naselja je 1 160,12 ha. Mrea naseljenih mjesta nastajala je spontano, uglavnom pod uticajem prirodnih faktora. Analizom morfolokog izgleda uoava se da je vie od pola naselja brdsko-planinskog tipa, sa morfologijom karakteristinom ovom tipu. Jedino su izgraena podruja prelaznog tipa ka ravniarskom. Generalno za podruje TK evidentne su tendencija pomjeranja i koncentracije stanovnitva u opinske i sekundarne centre, kao i uz osnovne magistralne i regionalne saobraajnice.

Prostorne cjeline
Najvei broj naselja, koja se nalaze u obuhvatu zatienog pejzaa Konjuh, ima opina Kladanj. Tabela br. 16: Prostorne cjeline na podruju zatienog pejzaa Konjuh Naselja u obuhvatu Povrina naselja koja Opina zatienog pejzaa ulaze u sastav Konjuh obuhvata (ha) Banovii Repnik 2.549,74 Tuholj 3.924,27 Brdijelji 210,06 Kladanj Goletii 72,16 Brateljevii 580,75 Olovci 68,98 ivinice Via Gornja 714,90 Naseljena mjesta Kladanj i Zagrae samo malim dijelom (oko 15ha) ulaze u obuhvat zatienog pejzaa Konjuh, zato nisu uzeta u obzir. Na teritoriji zatienog pejzaa Konjuh naselja su seoskog tipa. Veinu seoskih naselja karakterie razbijenost, slaba opremljenost objektima drutvene infrastrukture, mala gustina i zgraenosti, to je u skladu sa karakterom podruja.

5.4.

Postojea izgraenost

Na prostoru obuhvata Plana, postojea izgradnja je zastupljena u manjoj mjeri. Javlja se u vidu manjih stambenih, vikend i turistikih zona ili pojedinanih objekata razliitih namjena disperzno rasporeenih na prostoru obuhvata Plana. Prisutni su individualni stambeni objekti, vikend kue (za povremeni boravak korisnika), turistiki kompleksi, planinarski dom, objekti u funkciji gazdovanja umama, rasadnika i dr. Unutar obuhvata Plana nema cjelovitog naselja sa lokalnim ruralnim stanovnitvom, ve je Planom obuhvaen samo juni i jugozapadni dio naselja Brateljevii, opina Kladanj. Objekti su najveim 56

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

dijelom stambeni i pomoni, razliite spratnosti i boniteta. Predmetni dio naselja obuhvata povrinu od oko 8,3 ha i nalazi se u treoj zatienoj zoni (Zona C). Planom je obuhvaen i juni dio naselja Via Gornja, Opina ivinice, sa objektima razliite namjene, spratnosti i boniteta. Obuhvata povrinu od oko 2,9 ha i nalazi se u zatienim zonama B i C. U sklopu turistikog kompleksa Muka Voda nalaze se hotel i bungalovi, te sportski tereni. Povrina izgraenog prostora iznosi oko 1,5 ha, a nalazi se na prostoru naselja Tuholj u zatienoj zoni C. Turistiki kompleks Zlaa na Makovcu sa turistikim sadrajima na sjevernom dijelu obuhvata Plana obuhvata prostor od oko 1,80 ha. U svom sastavu sadri hotel, objekat Vile Sensi, te sportske terene, trim stazu i ostale pratee sadraje. Predmetni kompleks se nalazi u zatienoj zoni C. U blizini hotela nalazi se planinska kua Zobik, sa ureenom zonom povrine oko 3 ha, naroito interesantna kao izletite i polazite za planinske uspone prema Zidinama i vrhu Konjuha. Lokalitet Javorje u Brdijeljima, sa planinskom kuom manjeg kapaciteta, naroito je interesantna za planinare, izletnike i rekreativce Lokalitet Javorje u Brdijeljima, sa planinskom kuom manjeg kapaciteta, kao i lokaliteti Zidine i Zelenboj, naroito je interesantna za planinare, izletnike i rekreativce. Vea grupacija objekata u funkciji gazdovanja umama evidentirana je u sredinjem obuhvatu Plana u naselju Tuholj, opina Kladanj, u zatienoj zoni A. Uvidom u stanje na terenu evidentirane su vee grupacije vikend objekata zapadno od naselja Brateljevii. Nalaze se u zatienim zonama A i C. Evidentirani su i brojni pojedinani objekti razliitih namjena sa pripadajuim ureenjem okolnog prostora disperzno rasporeeni unutar obuhvata Plana, u zatienim zonama A, B ili C. Ukupna povrina prostora koja je u postojeem stanju izgraena iznosi 29,82 ha, to predstavlja 0,37% obuhvata Plana. Udio saobraajnih povrina u ukupnoj povrini izgraenog zemljita je mali, odnosno obuhvaeni su samo dijelovi saobraajnih povrina koje se nalaze u stambenim, vikend i turistikim zonama sa veim grupacijama izgraenih objekata. S obzirom da se radi o ruralnim podrujima, te kako se na prostoru obuhvata Plana ne planira izgradnja veeg obima, razvoj ovih zona ograniava se i usmjerava na ve postojee izgraene cjeline, te evidentirane i definisane turistike zone sa postojeim graditeljskim i turistikim sadrajima.

6. KARAKTERISTIKE INFRASTRUKTURE 6.1. Saobraajna infrastruktura

Sa saobraajnog stanovita, obuhvat podruja posebnih obiljeja zatienog pejzaa Konjuh nalazi se van savremenih putnih pravaca, pri emu ovaj prostor ne generie putovanja (izuzev malobrojnih putovanja vezanih za dio stanovnika naseljenog mjesta Brateljevii obuhvaenih granicom obuhvata). Prvenstvena produkcija kretanja ovog prostora vezana je za transport tj. eksploataciju prirodnih resursa (uma, voda, mineralne sirovine), dok se atrakcija ogleda u ciljnim posjetama znamenitostima kojima Konjuh obiluje. Saobraajna mrea puteva sainjena je od lokalnih i nekategorisanih puteva ija je primarna funkcija vezana za gazdovanje umama i pristup privrednim objektima smjetenim na Konjuhu. Izuzetak je dio lokalne putne mree u naseljenom mjestu Brateljevii, unutar obuhvata Prostornog plana, koja ima karakter putne mree u naselju. Vano je istai problem saobraajne nepovezanosti sjevernog i junog dijela podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", ime je naruena cjelovitost ovog podruja u saobraajnom pogledu. Osnovne veze putne mree na Konjuhu, sa mreom javnih puteva vieg ranga (magistralni i regionalni putevi) jesu lokalni put Konjuh-Brateljevii, koji se prua dolinom rijeice Drinjae na jugoistoku, lokalni put Oskova-Makovac, koji se prua koritom rijeice Oskove na sjeveru i lokalni put Milankovii-edno brdo (Pauko jezero) koji se koritom potoka Borovnica, na jugozapadu. Zbog ogranienog saobraaja (kako putnika, tako i izrazitih vremenski neravnomjernosti) i specifine funkcije putne mree na Konjuhu, lokalni putevi nisu prilagoeni umjerenom intenzitetu saobraaja, kako po kolovoznoj konstrukciji (a posebno zastoru) tako niti po svojoj irini. Iako je 57

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

saobraaj na ovoj mrei dvosmjerni, putevi, po pravilu, nemaju dostatnu irinu za bezbijedno mimoilaenje, te se vozila mimoilaze uz ureena ili neureena proirenja. Iako zahtjevi za velikom nosivou (mjerodavno vozilo je kamion teglja sa prikolicom i velikim osovinskim optereenjem) kolovozne konstrukcije obezbjeuju redovno odravanje i dobru stabilnost trupa lokalnih puteva (a to primarno odrava JP ume), stanje kolovoznog zastora ne omoguava kretanje brzinama preko 40 km/h. Ukupna duina lokalnih puteva na prostoru obuhvata zatienog pejzaa iznosi oko 46,7 km dok je 9 duina nekategorisanih puteva vea od 8,9 km. Skoro svi lokalni putevi unutar obuhvata su sa tucanikim kolovoznim zastorom. Izuzetak je i Bukoviki put, koji vodi od Brateljevia ka Djevojakoj peini (duine oko 1,5km) kao i put od Makovca do Zlae, sa asfaltnim kolovoznim zastorom. No ovaj kolovozni zastor irine 2,5m je u dobrom stanju prvenstveno zahvaljujui malom intenzitetu teretnog saobraaja. Takoe je i lokalni put Brateljevii-Konjuh, dio od Brateljevia do hotelskog kompleksa Konjuh (duine oko 4km), svojevremeno izveden sa asfaltnim kolovoznim zastorom. Meutim, kako redovno odravanje nije obuhvatalo i zamjenu izuzetno dotrajalog kolovoznog zastora, udarne rupe i druga oteenja kolovoza nastala usljed velikih optereenja pri eksploataciji prirodnih resursa te ispiranjem trupa puta sanirane su zasipanjem tucanika. Stoga se ovaj lokalni put ne moe smatrati da je sa savremenim kolovoznim zastorom. Kako se, zbog specifine konfiguracije planinskog terena, veina trasa lokalnih puteva prua iznad i du korita vodenih tokova, moe se konstatovati da je najvei dio ovih puteva u zasjeku, sa minimalnom bankinom ili bez nje, te sa usjeenim bermama sa minimalnom duinom preglednosti. Malu preglednost na zaravnjenim dijelovima lokalnih puteva ograniava i umsko rastinje. S obzirom na pruanja trasa lokalnih puteva du korita vodenih tokova, esta ukrtanja puteva sa vodenim tokovima uslovila su i postojanja velikog broja mostova i mostia. Ovi mostovi imaju preteno konstrukciju od elinih nosaa oslonjenih na betonske stubove po obodu i u koritu vodotoka, te drvene podnice za provoz. Odvodnja povrinskih voda sa kolovoznih povrina puteva u obuhvatu ne prikuplja se i kanalie preko nepropusnih elementa odvodnje ve putem obodnih jarkova i slivanjem preko karpi bankina, ka vododerinama i vodotocima, bez preiavanja.

4.1.

Energetska infrastruktura

Elektroenergetska distributivna mrea u obuhvatu podruja posebnog obiljeja Zatieni pejza Konjuh je u loijem stanju to je generalno ocjena za vei dio distributivnih mrea u Bosni i Hercegovini. Obzirom da je elektrifikacija u najveem obimu zavrena jo 70-tih godina, vremenom i neodravanjem mrea je dotrajala to znatno utie na pouzdanost napajanja potroaa. U najveem dijelu obuhvata niskonaponska distributivna mrea je izvedena nadzemno. Pregled distributivnih trafostanica na podruju obuhvata dat je u sljedeoj Tabeli, a podaci su dobijeni od JP Elektroprivreda BiH Elektrodistribucija Tuzla : Tabela br. 17: R.BR. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. NAZIV TS STS-Z Grab potok BTS-B Zlaa STS-B Filter stanica STS-Z STS-Z STS-Z STS-Z Konjuh Miljevica 1 Budim Hotel SNAGA (KVA) 100 400 160 50 50 100 GODINA IZGRADNJE 1978 1977 2000 1968 1980 1968 1968 BROJ POTROAA DOMAINSTVA 6 0 0 0 0 0 0 NAPOMENA TS u vlasnitvu opine Banovii U objektu TS treeg lica TS napala korozija TS treeg lica

Nekategorisani putevi u evidenciji umsko-privredne osnove.

58

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

4.2.

Telekomunikaciona infrastruktura

Ocjena razvoja telekomunikacija u drutvu donosi se na osnovu podataka o korienju skupa mrea, sistema i ureaja za pristup korisnika telekomunikacionim servisima kao to su: fiksna telefonija, mobilna telefonija, sistemi kablovske televizije, zastupljenost PC raunara, interneta itd. Telekomunikacije se izrazito dinamino razvijaju i mijenjaju u vremenu, zbog ega se elementi telekomunikacionog razvoja i predvianja ne mogu sagledavati samo na osnovu jednog stanja, ve na osnovu analiza u toku vremenskog perioda od minimalno dvije do deset godina. Telekomunikaciona infrastruktura i promet koji se odvija preko nje ima relativno mali uticaj na prostor. Osim toga, telekomunikaciona infrastruktura se u prostoru relativno brzo sanira, pogotovo ako se koriste rjeenja polaganja kabla pod zemlju i beine komunikacije. Podruje obuhvata Zatieni pejza Konjuh pokriveno je sa 2 automatske telefonske centrale (ATC BRATELJEVII i ATC TUHOLJ) sa pripadajuim mjesnim telefonskim mreama. Telekomunikacione kablove mjesne pristupne mree ine: Podzemni kabl 1. Makovac 2. Zlaa 3. Brateljevii 4. Tuholj Nadzemni kabl 1. Muka voda Razvoj fiksne telefonije na ovom podruju prate primjetne male oscilacije u poreenju sa razvijenim zemljama. Razlog su ratna deavanja na ovim prostorima u periodu ekspanzije fiksne telefonije i izuzetno brzi razvoj mobilne telefonije. Razvoj mobilne telefonije je ubrzaniji tako da je broj pretplatnika mobilne telefonije vei od broja pretplatnika fiksne telefonije. to se tie mobilne telefonije komunikacije se obavljaju preko bazne stanice GSM BS BRATELJEVII postavljene na lokaciji koju je odredila nadlena struna ekipa kako je prikazano u grafikom prilogu Plan infrastrukture telekomunikacije (podaci dostavljeni od BH Telecom Sarajevo - direkcija Tuzla). Ova bazna stanica omoguava da se jeftinije poveu podruja koje nisu povezana fiksnom telefonijom. Na podruju vrha Konjuha se nalazi i RR vorite, koje je od strane Ministarstva odbrane Bosne i Hercegovine proglaeno za objekat od posebnog interesa.

4.3.

Termoenergetika

Podruje zatienog pejzaa Konjuh obuhvata, u veoj ili manjoj povrini, obuhvata podruja 7 (sedam) naseljenih mjesta. Podruje obuhvata je smjeteno na nadmorskoj visini od 300 nmn do 1328 mnm i, ovisno o nadmorskoj visini, ima umjerenu kontinentalnu, subalpsku i alpsku klimu. Objekti naseljenih mjesta koji se nalaze u obuhvatu Prostornog plana Konjuha obezbjeuju toplotnu energiju za zagrijavanje prostorija iz lokalnih izvora toplote po prostorijama, a rijetko iz kotlovnica za centralno grijanje. Kao gorivo najee se koristi drvo i drvni otpaci, a rijetko ili nikako druge vrste goriva. Ovaj nain obezbjeenja toplotne energije iz drvne mase je veoma ist izvor energije i ima veoma mali ili nikakav uticaj na prirodnu okolinu. Ni u obuhvatu Plana ni u njegovoj neposrednoj blizini ne postoje vei termoenergetski objekti koji bi svojim radom mogli uticati na prirodu. Toplotna energija za zagrijavanje prostora moe se obezbijediti iz razliitih energenatskih izvora (bio masa, fosilna goriva, suneva energija, elektro energija, te zemlja, voda i vazduh preko toplotnih pumpi) i na razliite naine (grijalice po prostorijama, kotlovnice za etano i centralno grijanje i toplane za sistem daljinskog grijanja u urbanim sredinama). Za ovo podruje, kao ekoloki zatien prostor, potrebno je obezbijediti da se za izvor toplotne energije koriste prirodna goriva i to drvo i drvni otpaci, bio masa, energija sunca i elektrina energija. Drvo, kao gorivo za proizvodnju toplotne energije, moe se koristiti u klasinom smislu kao komadno drvo za pojedinano loenje u peima i kotlovima za etano i centralno grijanje ili kao 59

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

proizvod otpadnog drveta u obliku briketa, peleta i sjeke za automatizovano l oenje u kotlovima za centralno grijanje. Sunevu energiju propagirati za zagrijavanje potrone tople vode ime se tede drugi izvori hemijski vezane energije. U sluaju koritenja fosilnih goriva (ugalj i derivati nafte) u kotlovnicama za centralno grijanje, odnosno u veim termoenergetskim objektima obavezno obezbijediti preiavanje dimnih gasova izdvajanjem leteeg pepela i sumpornih oksida na ekoloki dozvoljen, Zakonom propisan, nivo.

4.4.

Hidrotehnika

Zatieni pejza Konjuh obuhvata, u manjoj ili veoj povrini, podruja 7 naseljenih mjesta. U predmetnom obuhvatu se nalazi nekoliko kaptiranih izvorita, koja slue za snabdijevanje okolnih naselja vodom. Vodozahvat Gluha Bukovica nalazi se na lokalitetu Djevojaka peina i slui za snabdijevanje ovog naselja vodom, kao i snabdijevanje vodom dijela naselja Kladanj. Gluha Bukovica je izvorite kapaciteta 10 l/s, sa stalnom kaptaom. Dovodnim cjevovodom duine 7.420 m od PVC cijevi 300 mm, voda se gravitaciono doprema do rezervoara ''Gornja zona'', zapremine V = 2 x 250 m3. Izvorite "Studenica", ije se vode dopremaju do starog gradskog rezervoara zapremine V = 2 x 300 m3, cjevovodom od L cijevi 250 mm, duine 7.800 m i izvorite Krabanica, ije se vode dopremaju do novog gradskog rezervoara zapremine V = 2 x 500 m3, cjevovodom od L cijevi 400 mm, duine 9.061 m, slue za vodosnabdijevanje naselja Banovii. Kapacitet Krabanice je 30 l/s. Ovaj cjevovod se, nedaleko od naselja Makovac, spaja sa cjevovodom koji transportuje vodu sa izvorita Studenica koja je stalna kaptaa, kapaciteta 30 l/s. Pored ve navedenih izvorita prirodne vode, u okviru predmetnog obuhvata nalazi se i jedno izvorite mineralne vode Muka voda. Vlada Tuzlanskog kantona je 2010. godine donijela Odluku o zonama sanitarne zatite i zatitnim mjerama izvorita vode za pie "Studenica" za javno snabdijevanje opine Banovii.

4.5.

Komunalna infrastruktura

Poseban problem predstavljaju otpadne vode. Razvojem privrede i naselja, odnosno porastom stanovnitva u proteklom periodu sa rastom potronje vode enormno su se poveavale i koliine otpadnih voda. Na prostoru obuhvata Zatienog pejzaa Konjuh nalaze se individualni stambeni objekti, koji otpadne vode isputaju u septike jame ili direktno, bez prethodnog preiavanja, u vodotoke. Ovakvo stanje je nastalo iz uslova nepostojanja javne kanalizacione mree.

60

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

7. KARAKTERISTIKE PRIVREDNOG RAZVOJA 7.1. Poljoprivreda i umarstvo

Na osnovu utvrenog, raspolae se sa malim povrinama poljoprivrednog zemljita, ije namjene odgovaraju linim potrebama stanovnitva. Zbog specifinosti samog obuhvata, poljoprivrednog zemljita za znaajniju proizvodnju nema. Oblasti pod umama predstavljaju znaajan resurs i potencijal odrivog razvoja s obzirom na povoljne uslove za razvoj autohtonih vrsta sa prioritetno proizvodno-zatitnom funkcijom. Posebno je vano ouvanje i aktiviranje ovih potencijala kroz: odrivu eksploataciju umskih proizvoda kao osnove razvoja drvno-preraivake industrije, korienje uma za obrazovno-vaspitne, nauno-istraivake, sportsko-rekreativne, lovne i druge svrhe, turistiku valorizaciju uma koje pripadaju kategoriji zatienih prirodnih dobara. Sam prostor ovog obuhvata obiluje umama, to predstavlja veliki potencijal sa ekonomske strane, u smislu eksploatacije uma i ostvarivanja prihoda. Ukupna povrina uma i umskog zemljita iznosi 7955,96 ha (97.75%). Prema statistikim podacima FBiH moe se vidjeti proizvodnja i prodaja proizvoda od drveta u periodu 2003-2009 godine. Tabela br. 18: ukupno PROIZVODNJA 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 PRODAJA 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2315 2.212 2.026 2.207 1.998 2.038 1.667 929 814 727 754 683 688 513 470 459 374 387 384 345 254 91 83 74 66 64 63 37 94 79 65 116 94 94 102 675 717 711 756 673 745 678 56 60 74 128 100 103 84 2.311 2.253 2.066 2.193 1.996 2.053 1.679 932 837 741 751 680 689 532 485 467 384 389 385 345 253 108 104 101 74 73 73 54 66 86 48 93 79 77 84 669 708 722 762 676 758 673 52 50 69 123 102 111 73 Trupci etinara liara Jamsko drvo Prostorno drvo Ogrijevno drvo Ostalo drvo

Na osnovu studije ranjivosti, podruja pod umama su smanjena za 10% to je uzrokovano neplaniranom sjeom i unitavanjem uslijed ratnih dejstava. Naredna tabela daje prikaz planirane eksploatacije uma i planiranih prihoda od prodaje umskih drvnih sortimenata sa prostora Zatienog pejzaa Konjuh za 2011. godinu.

61

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Tabela br. 19: Zona zatite A B C UKUPNO (m) liari etinari 74.06 16549.50 673.00 17296.56 Liari 0 18332.80 225.00 18557.80 Svega (m) 74.06 34882.30 898.00 35854.36

18557.80 m x 112 KM = 2 078 473 KM UKUPNO = 4 205 949 KM

etinari 17296.56 m x 123 KM = 2 127 476 KM

U elaboratu ekonomsko - finansijske opravdanosti dat je prikaz pokazatelja na osnovu kojih se moe vidjeti jasna slika ekonomske situacije u ovoj oblasti. Tabela br. 20: Opis Ukupan prihod Prihod od drveta Trokovi proizvodnje Dobitak Gubitak Prosjeno ostvarena sortimenata Prosjena plata Pokazatelji poslovanja FBiH ume TK 173.375.264,00 13.500.000,00 141.047.268,00 11.500.000,00 170.591.382,00 11.463.000,00 3.360.583,00 43.000,00 916.365,00 cijena umskih 61,65 617,59 60,35 566,00

Na osnovu tabele se vidi da pokazatelji uma TK nisu iznad pokazatelja ostvarenih u Federaciji. Trokovi proizvodnje su vei, plate su nie i dobitak je ispod prosjeka. ume TK uestvuju sa 7,7% u ukupnom prihodu sektora umarstva Federacije. Prihodi od sekundarnih djelatnosti za 2011. godinu prema podacima JP ume TK d.d. Kladanj iznose: Tabela br. 21: R.br 1. 2. 3. UMSKO GAZDINSTVO KONJUH Rasadnik Budim potok Vrsta Smra Bijeli bor Crni bor Kom. 69.245 128.020 29.3636 226.628 KM 24.136 28.543 5873 58.552 Vrsta divljai Srnda Div.svinja Tetrijeb Ostalo Lovite Kom 6 11 2 KM 3.480 6.860 4.000 11.190 25.530 UKUPNO KM 27.616 35.403 9.873 11.190 84.082

UKUPNO SPREKO 1. 2. 3. UKUPNO SVE UKUPNO

Srnda Div.svinja Ljekobilje,gljive, zakupi 0

0 0 26.200 26.200

0 0 26.200 26.200 110.282

62

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

ume za ovo podruje predstavljaju osnovi izvor prihoda, stoga se trebaju uloiti napori u procjeni drvne mase i podruja na kojima se moe vriti eksploatacija.

7.2.

Saobraaj i telekomunikacije

Postojanje saobraajne povezanosti je jedan od vanijih uslova razvoja odreene teritorije. U mnogome doprinosi razvoju privrede i samog turizma jedne oblasti. Trenutno stanje sa saobraajnicama na posmatranom podruju nije zadovoljavajue, to u narednom periodu treba rjeavati jer je to u cilju razvoja lokalnih zajednica.

7.3.

Vodoprivreda

Vodosnabdijevanje Sistem vodosnabdijevanja naselja u tuzlanskoj regiji nije zadovoljavajui. Tokom prethodnih godina uraena je tehnika dokumentacija za planski period do 2030. godine. U okviru ove dokumentacije predstavljene su dvije varijante rjeenja, od kojih e se izabrati najpovoljnija. Obe varijante ukljuuju proirenje postojeih kapaciteta, saniranje oteenih dijelova mree, kao i prevoenje vode iz susjednog sliva rijeke Krivaje. Pored toga, razraena je i trea varijanta meuslivskog transfera vode. Za poboljanje uslova vodosnabdijevanja Tuzle predvieno je koritenje voda akumulacije Modrac. Prema Prostornom planu Tuzlanskog kantona, vodovodni sistem Tuzlanske regije obuhvatao bi sljedee opinske centre: Tuzla, Lukavac, ivinice, Kalesija, Banovii i Srebrenik, eventualno i Graanica. Dio ovog sistema je i podruje Zatienog pejzaa. U okviru predmetnog obuhvata nalazi se planirana akumulacija Makovac, koja je detaljno opisana u poglavlju .III.2.1. Povrinske vode/Vjetaka jezera. U blizini se nalaze i kaptirana izvorita Krabanica i Studenica. Svi navedeni kapaciteti e se koristiti za snabdijevanje vodom opina: Banovii i Kladanj. Takoe, da bi se poboljali uslovi vodosnabdijevanja Kladnja, potrebno je izvriti rekonstrukciju vodovodne mree i kunih prikljuaka, da bi se smanjili gubici u mrei. Osim toga, potrebno je uvesti nove koliine vode u sistem. Jedno od predmetnih izvorita koja e se koristiti za snabdijevanje Kladnja vodom je Gluha Bukovica, koje se nalazi u obuhvatu Zatienog pejzaa. Sistemi odvoenja i preiavanja otpadnih voda U predmetnom obuhvatu ne postoje izgraeni ureaji za preiavanje otpadnih voda.

7.4.

Trgovina, ugostiteljstvo, zanatstvo

Od ugostiteljskih objekata prema postojeem stanju nalaze se hotel Zlaa, kompleks Muka voda i planinarski domovi Javorje i Zobik. Hotel Zlaa pripada opini Banovii od koje je udaljeno 12 km. Ono to izdvaja ovaj kompleks je okruenost netaknutom prirodom na predivnim obroncima planine Konjuh, prua uivanje u svim prirodnim ljepotama i izuzetan je potencijal za visinske pripreme sportista, kongrese, seminare, izlete, ekskurzije. Tabela br. 22: Smjetajni kapaciteti, prema podacima JP Turizam Banovii d.o.o Banovii Godina 2009 2010 Domai 1.556 1.156 TURISTI Strani 398 248 Ukupno 1.954 1.404 Domai 2.502 2.302 NOENJA Strani 571 473 Ukupno 3.073 2.775

Hotel Zlaa raspolae sa smjetajnim kapacitetom od 59 leaja i jednog apartmana. Ovaj kompleks zajedno sa Standard i usluge RMU Banovii zapoljava 120 radnika . Kompleks Muka voda, koji je trenutno van funkcije jer se nalazi u fazi privatizacije, ima kapacitet 36 leaja. Od smjetajnog kapaciteta tu i je i vila Sensi koja raspolae kapacitetom od 59 kreveta. 63

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

U neposrednoj blizini je i planinarski dom Zobik smjetajnog kapaciteta 20 leajeva. Planinarski dom Javorje nalazi se na zapadnim obroncima Konjuha, njegovi kapacitet iznosi 30 leaja.

7.4.1. Karakteristike razvoja turizma na bazi kulturno-historijskog i prirodnog nasljea


Prema Prostornom planu za podruje Tuzlanskog kantona 2005-2025. osnovni kriterijumi prema kojima su utvrena podruja namijenjena turizmu, rekreaciji, zdravstvu i slino su zasnovani na: integritetu prirodnog podruja i prirodnih vrijednosti, odsustvu oteenja i zagaenja u prirodi, receptivnim kapacitetima i infrastrukturnoj opremljenosti, te geoprometnom poloaju destinacije.

Prostor obuhvata Plana posjeduje znaajne potencijale za razvoj turizma, prvenstveno na osnovu kulturno-historijskih spomenika i prirodnih karakteristika prostora. Mogunosti za turistiku prezentaciju i koritenje baziraju se na slijedeim elementima prirodnog i kulturno-historijskog nasljea: ouvanost ivotne sredine predstavlja veliku prednost ovog podruja; veliki udio atraktivnih povrina sa visokim dendro inventarom (ak 95% obuhvata plana); itav kompleks pjeakih i planinskih puteva koji su obiljeeni i oblikovno uoljivi na terenu (najznaajniji planinski put od Stupara do jednog od najatraktivnijih lokaliteta u zatienom podruju -lokalitet Javorje); izvorita pitke i mineralne vode razliite izdanosti i kvaliteta od kojih je najznaajniji izvor mineralne vode ispod brda Jastrebi poznat kao Muka voda; izvorite rjeice Bukovice smjeteno u atraktivnom prirodnom ambijentu; prirodna planinska jezera - Jezero Konjuh zajedno sa dva izvora u neposrednoj blizini u narodu nosi naziv Biser Konjuha; atraktivnost vodotoka i prostorno-pejzanih vrijednosti slivnih podruja Drinjae u junom dijelu i Oskove u sjevernom dijelu zatienog podruja; prirodne vrijednosti geomorfolokog karaktera: Peina Brateljevii (Djevojaka peina) i Peina Bebrava; kulturno-historijski spomenici - nekropola Kuman Brdijelji i niz pojedinanih steaka na predmetnom prostoru.

Planinu Konjuh karakteriu izuzetne prirodne karakteristike koje se manifestuju kroz smjenjivanje planinskih grebena povezanih prevojima, a razdvojenih kotlinama. Prostor je najveim dijelom obrastao visokim kvalitetnim umama, sa zonama manjih grupacija stambenih ili turistikih objekata, nad kojim se izdiu umom obrasli planinski vrhovi sa visinom do 1328 m. Cijeli prostor masiva ispresijecan je brojnim rijenim dolinama koje na mjestima dobijaju obiljeja klisura i kanjona, te nadopunjuju pejzane odlike ovog prostora. itav planinski prostor Konjuha je bogat ljekovitim biljem, jestivim gljivama i raznovrsnom divljai. Nukleusi razvoja planinskog turizma i komplementarnih turistikih grana (lovni i izletniki turizam) na itavom ovom planinskom podruju su sportsko rekreativni centri Muka voda i Zlaa. Poseban turistiki potencijal predstavlja izvor mineralne vode odnosno lokalitet Muka voda (Paina voda, Kladanjska voda), koji je smjeten na junom dijelu obuhvata Plana. Izvor ove vode 64

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

je ispod brda Jastrebi. S obzirom na reprezentativnost ovakvog prirodnog sadraja poeo se razvijati i stacionarno-zdravstveni i rekreacioni turizam. S tim u vezi je nedaleko od ovog izvora, na irem rijenom platou uz rijeku Drinjau izgraen sportsko-rekreacioni centar Muka Voda koji predstavlja jednu od tri receptivne zone na prostoru obuhvata Plana. U sklopu ove zone nalaze se hotel i bungalovi, te sportski tereni. Povrina zone iznosi oko 1,5 ha, a smjetajni kapaciteti iznose 36 leaja. Osim receptivne zone na lokalitetu Muka voda, na prostoru obuhvata Plana evidentirane su i zone na lokalitetima Zlaa na Makovcu na sjevernom dijelu obuhvata Plana i l okalitet Javorje u Brdijeljima. Lokalitet Zlaa na Makovcu sa turistikim sadrajima na sjevernom dijelu obuhvata Plana obuhvata prostor od oko 1,80 ha. U svom sastavu sadri hotel koji u svojoj ponudi ima 59 leaja i jedan apartman. U neposrednom okruenju hotela izgraeni su sportski tereni, trim staza i ostali pratei sadraji koji upotpunjavaju sportsko-rekreativnu ponudu hotela. U blizini hotela nalazi se planinska kua Zobik, naroito interesantna za izletnike. Lokalitet Javorje u Brdijeljima sa planinskom kuom manjeg kapaciteta, naroito je interesantna za planinare, izletnike i rekreativce. Za postojee turistike objekte moe se rei da su svojim gabaritima, volumenom i materijalizacijom djelimino iskoristili pogodnosti i atraktivnosti terena i prostora u kojem su izgraeni. Stoga bi se prilikom budueg planiranja i projektovanja turistikih objekata i prateih sadraja, a s ciljem zatite prirodnih vrijednosti i privlaenja veeg broja turista kako domaih tako i stranih, naroita panja trebala posvetiti skladnom uklapanju objekata u okruenje sa elementima tradicionalne arhitekture i autentinih materijala. Sa aspekta kulturne batine mnogobrojne nekropole steaka (najznaajnija nekropola Kuman Brdijelji) i pojedinani steci predstavljaju podlogu za razvoj kulturnog turizma. Postojei turistiki lokaliteti nemaju izraenu provedbenu urbanistiku dokumentaciju. Postojei potencijali na prostoru obuhvata Osnove pogodni su za razvoj sledeih grana turizma: rekreativno-zdravstvena na cijelom podruju; zimsko-turistika u slivu Drinjae, Krabanje i Velike Zlae; vjerska komponenta na lokalitetu Brateljevii; nauno-obrazovna na lokalitetima Javorje, Brateljevii, Bebrava, Varda; boravina komponenta na receptivnim zonama Zlaa i Muka Voda; Javorje kao izletnika, rekreativna i planinarska receptivna zona sa realnim mogunostima izgradnje receptivne zone za boravini turizam; Lovni i ribolovni turizam (izuzev u zoni A); izletnikog i vikend turizma;

organizovanja ekskurzija i grupnih posjeta. Od kulturnih manifestacija zastupljeni su Dani Djevojake peine koje se svake godine tradicionalno odravaju zadnje sedmice u avgustu. Lokalitet peine tradicionalno ima sakralni znaaj. Poznat je irom Bosne i Hercegovine kao dovite (molitvite), to predstavlja jedan od potencijala za razvoj vjerskog turizma.

7.5.

Ostale privredne djelatnosti

Ostale privredne djelatnosti e se razvijati intenzitetom kojim se turistika regija bude razvijala ( pota, filijale banaka, ambulanta, aktivnosti u vezi sa nekretninama..)

65

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

8. DRUTVENA INFRASTRUKTURA
Na teritoriji zatienog pejzaa Konjuh nije razvijena mrea objekata drutvene infrastrukture. Na osnovu terenskog osmatranja i dostupne informaciono-dokumentacione osnove evidentirano je da u kontaktnom podruju postoje tri objekta osnovnokolskog obrazovanja, odnosno podruna etverorazredna osnovna kola u naseljenom mjestu Brateljeviima, koju je u kolskoj 2010/2011 godini pohaalo 30 uenika i podruna devetorazredna kola u naseljenom mjestu Tuholj, koju je pohaalo 79 uenika, koje pripadaju Osnovnoj koli u Kladnju. Na podruju opine Banovii nalazi se etverorazredna podruna kola Repnik, koju je pohaalo 135 uenika a koja pripada Osnovnoj koli u Banoviima.

9. STANJE OKOLINE
ivotnu okolinu ine: vazduh, voda, zemljite, ume, industrija, putevi i vozila, naselja. Meu ovim komponentama ume su najbolji parametar kvaliteta ivotne okoline. Sve druge komponente imaju i negativan uticaj. Intenzivni razvoj industrije i tehnologije u svijetu kao i ostale aktivnosti ovjeka, doveli su do velike proizvodnje razli itih anorganskih jedinjenja koja se emituju u atmosferu u vidu gasova, rastvora i vrstih estica. Klimatske promjene i globalno zagrijavanje je proces koji tee i dovodi se u vezu sa izmjenom hemijskog sastava atmosfere rastom sadraja ugljendioksida, ozona, metana, azotnih oksida, tekih metala i drugih proizvoda razgradnje fosilnih goriva. Pojava je posljedica brzog industrijskog razvoja i prekomjernog koritenja fosilnih goriva te nestanka uma. Voda ima veliki znaaj za ljude, biljni i ivotinjski svijet, ekosisteme i za Planetu kao cjelinu. ovjek kao dominantno bie na Planeti ima najvei uticaj na vodu. Kvalitet vode, naroito kada su u pitanju povrinske vode, zavisi od naina korienja, odnosno od toga za koje namjene su pojedine vode odreene od strane ovjeka. Najvei zagaivai povrinskih i podzemnih voda su: nafta i njeni derivati; proizvodi hemijske industrije; otpadne industrijske vode; otpadne vode iz kanalizacije i deponije industrijskog i komunalnog otpada. Zemljite je najvaniji prirodni resurs i njegova uloga u ivotu ovjeka je viestruka. Primarna funkcija je proizvodnja hrane i sirovina. Meutim, ono se koristi i za druge potrebe kao to su izgradnja naselja i industrije, infrastrukture (saobraajnice, kanalizaciona mrea i sl.) i za eksploataciju razliitih mineralnih sirovina. Iz gore navedenog jasno je da ume su najbolji parametar kvaliteta ivotne okoline i da je potrebna zatita umskog integriteta, poveanje umovitosti i produktivnosti, to je osnov ne samo boljeg kvaliteta ivljenja nego i uloge uma u ublaavanju posljedica globalnog zagrijavanja i efekta staklene bate. Pored proizvodne, ekoloke i socijalne funkcije, ume imaju i funkciju u generisanju izvora svjee vode (najvanijeg prirodnog resursa), pri emu treba istai da voda nije uvijek obnovljiv resurs. Predmetno podruje Zatieni pejza Konjuh je brdsko planinsko i gotovo u potpunosti prekriveno umskim ekosistemima u kojima su sadrane veoma brojne prirodne vrijednosti i fenomeni. ume imaju vodeu ulogu u akumulaciji suneve energije (oslobaa se velika koliina kiseonika i istovremeno vezuje ugljendioksid, ime se praktino omoguava ivot na zemlji). Zatieno podruje doprinosi ouvanju i unapreenju: biodiverziteta, fenomena geonasljea, predjela i pejzaa, kvalitetu ivotne okoline, trajnosti i kvalitetu prirodnih resursa i prostora. Na predmetnom prostoru ne postoje podaci mjerenja kvaliteta zraka, vode, zemljita i nivoa buke, stoga nije mogue dati tano i koncizno stanje okoline. Podruje posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh nije ugroeno velikim zagaivaima na osnovu ega moemo zakljuiti da je stanje okoline dobro.

66

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Zrak
Dostignuti nivo evolutivnih tokova doveo je do toga da strukturu zraka ini azot (78%), kiseonik (21%) i svi ostali gasovi (1%). Kaemo, dostignuti nivo evolutivnih tokova, zato to on nije konstantan, ve posljedica dugotrajnih deavanja (isparavanja, toplote, odvijanja ivotnih procesa i dr.), na koje je uticao ivi svijet ali i koje su bitno odreivale evoluciju samog ivog svijeta. Na zatienom pejzanom podruju ne postoji monitoring kvaliteta zraka, kao ni praenje emisije tetnih faktora u ivotnu okolinu, koji bitno utiu na stanje kvaliteta zraka. Pravilnikom o graninim vrijednostima kvaliteta zraka (Sl. Novine FBiH 12/05) se definie sadraj SO2, NO2, NOx, CO, O3, Pb, Cd, Zn, UL, L10 i dima (ai) u atmosferskom zraku. Izvori negativnog uticaja na kvalitet zraka, a samim tim i na kvalitet ivotne okoline mogu se podijeliti na: - linijske izvore zagaenja (regionalni, magistralni i lokalni putevi) i - takaste izvore zagaenja (individualni objekti, kotlovnice...). Objekti koji se nalaze u obuhvatu podruja posebnih obiljeja, toplotnu energiju za zagrijavanje prostorija obezbjeuju iz lokalnih izvora. Kao gorivo najee se koristi drvo i drvni otpaci. Toplotna energija iz drvne mase smatra se istim izvorom i ima minimalan uticaj na kvalitet zraka.

Voda
Svaka ljudska aktivnost koja dovodi do bilo kakvih fizikih, biolokih ili hemijskih promjena u kvalitetu povrinskih i podzemnih voda, tj. pojave koje nepovoljno utiu na ive organizme u vodi i imaju negativan uticaj na okolinu i zdravlje ljudi, ine vodu neadekvatnom za njeno korienje, odnosno, takva voda se smatra zagaenom. Nekontrolisano zagaenje iz industrije, poljoprivrede i domainstva naruava kvalitet vode, te moe ugroziti mogunost vienamjenskog koritenja i ekolokog integriteta vodenog resursa. Tipini problemi su zagaenje organskim otpadom (to dovodi do smanjenja sadraja rastvorenog kiseonika), nutrijentima (uzrokuje obilan rast algi i vodenih biljaka), suspendovanim materijama, tekim metalima i mikroorganizmima. Zagaenja negativno utiu na ukupne koliine iste vode, to rezultuje veom potranjom za podzemnim vodama, ili gdje takve nisu dostupne, poveanim trokovima za preiavanje dostupne, ali zagaene vode. Premetni planski dokument obuhvata gornji dio slivova rijeke Drinjae i Oskove, te slivna podruja Karabanje i Velike Zlae. Na podruju obuhvata nalaze se i dva izvorita pukotinske karstne poroznosti, Studenica i Krabanica. Iz razloga nepostojanja javne kanalizacione mree, individualni stambeni objekti svoje otpadne vode isputaju u vodotoke direktno bez ikakvog preiavanja. Za definisanje pristupa stratekom upravljanju vodama i zatiti voda, jedan od bitnih elementa je kvalitetno poznavanje stanja kvaliteta voda. Naime, neophodno je imati dobro definisane osnovne elemente i to: stanje vodnog reima, kvalitet odnosno zagaenje povrinskih voda, uzronike zagaenja/zagaivae povrinskih voda. Tabela br. 23:
Vodotok Profil Utvrena kategorija vodotoka I-II IV-vk II III Zadovoljava kategoriju da/ne da ne da ne

A. B.

Oskova Oskova Drinjaa Drinjaa

Makovac Via (ue u Gostelju) Iznad Kladnja Stari (ispod Kladnja)

* vk- vanredno predviene klase, odnosno gore stranje od IV klase

67

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Zemljite
Tehnike funkcije zemljita (izgradnja naselja, industrijskih zona, saobraajnica, odlagalitadeponija razliitog otpada, eksploatacija mineralnih resursa i sl.), predstavljaju najtei oblik oteenja zemljita. Ove funkcije nisu prisutne na predmetnom podruju jer je primarna funkcija poljoprivreda i umarstvo. Prema pedolokim karakteristikama najzastupljenije zemljite u obuhvatu je distrini kambisol (siromana tla), povoljnih fizikih i nepovoljnih hemijskih svojstava. Ova zemljita su srednje produktivna i u poljoprivredi se uglavnom koriste kao livade, panjaci, manje za oranice. Drugi tip zemljita po zastupljenosti je eutri ni kambisol i ovo zemljite moe biti znaajno poljoprivredno zemljite. Na humusno-silikatnom zemljitu se nalaze razliite umske zajednice. Dok se aluvijalno (fluvijalno) zemljite moe koristiti u svim vrstama poljoprivredne proizvodnje. Na vlanom pseudoglej zemljitu, svaka aktivnost uvijek donosi vie tete nego koristi.

Upravljanje otpadom
Kada je u pitanju postupanje sa otpadom problemi nastaju: zato to prevladava nesanitarni nain odlaganja otpada, zbog niskoga stepana recikliranja otpada, zbog zanemarivanja udjela tehnologija za obradu/preradu otpada, zbog nedostatnog nadzora nad tokovima otpada, zbog velikog broja starih nerijeenih problema. Takvo stanje s jedne strane rezultira tetnim uticajima na zdravlje stanovnitva i na kvalitet okoline, a s druge strane na neprihvatljivo ponaanje u odnosu na mogue iskoritavanje materijalnih i energetskih potencijala otpada. Imajui u vidu nedostupnost odgovarajuih podataka koji se odnose na postupanje sa ukupnim otpadom, daju se samo konstatacije koje treba prihvatiti kao podloge za prostorno planiranje. Zbog nepostojanja kvalitetnih podataka o: kvalitetu komunalnog otpada, broju stanovnika od kojih se prikuplja otpad, stepenu reciklae otpada, koliinama nastalog otpada po jednom stanovniku i drugih neophodnih podataka, veoma je teko doi do ukupnih koliina komunalnog otpada koji nastaje na predmetnom podruju i koji se zvanino odlae na opinske deponije.

10. PRIRODNO I KULTURNO-HISTORIJSKO NASLJEE 10.1. Prirodno nasljee

Razvoj ovjeanstva, od poetka pa do danas, usko je vezan za prirodne resurse. Proces smanjivanja prirodnog dijela ivotne sredine u posljednje vrijeme je sve evidentniji, usljed ega dolazi do naruavanja ekoloke ravnotee iste, a samim tim i ugroavanja egzistencije ovjeanstva. Iz tog razloga je sve prisutnije jaanje svi jesti o znaaju prirodnih ekosistema, to potvruju i aktivnosti se sve veeg broja naprednih zemalja koje se zalau za organizovano i plansko ouvanje istih, a sve to kroz izradu projekata i konvencija na svjetskom nivou (MAB 1970. godine, Agenda 21 1992. godine,...) Pokraj odravanja ekoloke ravnotee, izdvajanje i zatita vrijednih i rijetkih objekata prirode ima i znaaj u ouvanju biodiverziteta i genetskog potencijala, kao i stvaranje osnove za nauno ist raivaki rad. Prirodno-geografski poloaj planine Konjuh, uslovio je stvaranje veoma raznolikog pejzaa i prirodnih ljepota, kao i brojnih prirodnih fenomena, po kojima je ovo podruje nadaleko poznato. Pokraj specifinih geomorfolokih i hidrolokih ovo podruje posjeduje i veoma vrijedne floristikovegetacijske i faunistike pojave, koje su rezultat specifine geoloke istorije. 68

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Postojee prirodne vrijednosti planine Konjuh, predstavljene su velikim diverzitetom flore, faune i prirodnih fenomena, a zatim i bogatstvom hidroloke mree kao i heterogenou orografije, i iste su bile osnova za izdvajanje ovog podruja u kategoriju Zatien pejza, i to kroz Zakon o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzanom "Konjuh", SL.novine Tuzlanskog Kantona br 13/09. Ovim zakonom su jasno definisane granice zatienog podruja, te granice utvrenih zona zatite sa ogranienjima i dozvoljenim aktivnostima u ovom podruju. Utvrene su 3 zone zatite, i to Prva zatiena zona - Zona A (najvii stepen zatite), Druga zatiena zona - Zona B i Trea zatiena zona - Zona C. Prema Okviru za klasifikaciju zatienih prirodnih podruja (IUCN, 1999. godine), podruje Zatienog pejzaa "Konjuh", pripada V kategoriji (mada sadri i pojedine elemente zatite I i IV kategorije). Na bazi dosadanjih istraivanja i dostupne informaciono-dokumentacione osnove, utvrene su 10 sljedee prirodne vrijednosti podruja Zatienog pejzaa "Konjuh" , i one su kao takve Zakonom o proglaenju zatienog pejzaa Konjh zatiene: Zona A Geoloke vrijednosti: Prirodne vrijednosti geomorfolokog karaktera (peine, vrtae, jame) Izraena geoloka profilacija terena Varijabilnost reljefnih i orografskih formi Rijetke biljne vrste: bosanski ljiljan, bosanska perunika, sunovrat, iva, lincura, hrizantema Rijetke i reliktne biljne zajednice: ume bijelog i crnog bora na peridotitu i serpentinitu Reliktne vrste ptica: ljetarka Ugroene vrste ptica: planinska sova i ljetarka Rijetke i ugroene vodene ivotinje: vidra, rijeni rak, autohtona potona pastrmka i potona mrenica Planinska izvorita iste vode Izvorite "Muka voda" Prirodna planinska jezerca Vodene sesije (vodopadi i skakavci) Atraktivnost vodotoka (Drinjaa i Oskova sa pritokama) Izvorni dolinski pejzai i pejzai rijenih korita

Floristike vrijednosti:

Ornitoloke vrijednosti:

Karakteristike vodene faune:

Hidroloke vrijednosti: -

Zona B Geoloke vrijednosti: Prirodne vrijednosti geomorfolokog karaktera (peine, vrtae, jame) Izraena geoloka profilacija terena Varijabilnost reljefnih i orografskih formi

Floristike vrijednosti:

10

Podaci preuzeti iz Zakona o proglaenju Zatienog pejzaa "Konjuh"

69

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Rijetke biljne vrste: bosanski ljiljan, bosanska perunika, sunovrat, iva, lincura, hrizantema Rijetke i reliktne biljne zajednice: ume bijelog i crnog bora na peridotitu i serpentinitu Reliktne vrste ptica: veliki tetrijeb Ugroene vrste ptica: veliki tetrijeb, planinska sova i ljetarka Rijetke i ugroene vodene ivotinje: vidra, rijeni rak, autohtona potona pastrmka i potona mrenica Ugroene vrste ivotinja: bosanska divokoza, mrki medvjed Planinska izvorita iste vode Prirodna planinska jezerca Atraktivnost vodotoka (Drinjaa i Oskova sa pritokama) Izvorni dolinski pejzai i pejzai rijenih korita

Ornitoloke vrijednosti:

Karakteristike vodene faune

Posebne faunistike vrijednost Hidroloke vrijednosti

Pokraj navedenih prirodnih vrijednosti, koje su navedene u Zakonu o proglaenju Zatienog pejzaa "Konjuh", daje se pregledna lista svih do sada utvrenih prirodnih vrijednosti na podruju Zatienog pejzaa Konjuh, koje je ovim planom neophodno evidentirati i kao takve tititi. To su: Prirodne, pejzane, geoloke, geomorfoloke i hidroloke vrijednosti: Peina Brateljevii, djevojaka peina, ima neprocjenjivu arheoloku i memorijalnu dimenziju, nalazi se u zoni A5 Peina Bebrava, sa hodnikom duine oko 400 metara, krasi je peinski nakit sige, razliitih oblika, nalazi se u zoni A4 Vodopad Velika Zlaa, visina 20 - 25 m, nalazi se u zoni A1 Pauko jezero, nalazi se u zoni B1 Vrh planine Konjuh, izletite, vidikovac, planinarski uspon, stanite tetrijeba i Bosanskog ljiljana, povrine oko 3ha, zona A1 Prauma Studenica, izvorina zona Studenice, povrine oko 350 ha, zona A2 Izletite Bebrava, povrine oko 2ha Kota Zidine, sa sljedeim karakteristikama: izletite, planinska kua, planinarski uspon, vidikovac, litica, stanite tetrijeba i bosanskog ljiljana. Ukupna povrina ovog lokaliteta iznosi oko 20 ha i ista se nalazi u zoni A1 Kota Zelenboj, sa sljedeim karakteristikama: planinarski uspon, izletite, vidikovac. Povrina ovog lokaliteta iznosi oko 5 ha i nalazi se u zoni zatite B1 Izletite Velika Zlaa, sa sljedeim karakteristikama: planinska kua, stanite tise, povrina lokaliteta oko 1 ha. Nalazi se u zoni A1. Izletite Zobik, polazite na planinarske uspone prema Zidinama i vrhu Konjuha, povrina oko 3 ha, zona B1 Peina Studenica, istraena duina oko 50 m, sa dvoranom irina 15 m i visini oko 7m, zona A2 Kameni luk, prirodni otvor-prolaz, dimenzija 7 x 5 m, lokalitet Studenica, u blizini peine, zona A2 Kamena lopta, prenika oko 2 m, lokalitet Krabanja, zona B1 70

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Krabanjski kr, krenjaka litica visine 300 - 400 m, duine oko 700 m, sa vertikalnim nagibom skoro na cijeloj duini, sa mnotvom neistraenih peina i jama, sa izuzetnim potencijalom alpinizma i drugih ekstremnih sportova, zona B1 Kanjon i vodopadi potoka Skakavac, klisura i kanjon sa dva vodopada visine preko 20m, izuzetnog geolokog izgleda, sa povrinom lokaliteta od oko 10ha, zona A1 Vrelo Karabanje, sa minimalnim kapacitetom oko 20 l/s, lokalitet Karabanja, zona B1 Izvor (voda Kurnjaa), konstantne temperature od 7 stepeni, minimalnog kapaciteta 10l/s, lokalitet Karabanja, zona B1 Stanite Velikog tetrijeba Stanite mrkog medvjeda Stanite ljetarke Sjemenska sastojina jele, odjel 104 i 104/1, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska sastojina bijelog bora, odjel 91, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska sastojina bukve, odjel 99, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska stabla gorskog javora, odjel 96, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska stabla gorskog brijesta, odjel 96, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska stabla bijelog jasena, odjel 96, G.J. Gornja Drinjaa

Stanita: -

Sjemenske sastojine i stabla: -

Rijetka, stara i historijski znaajna stabla, evident irana u Registru rijetkih, starih i historijski znaajnih stabala na podruju Tuzlanskog kantona

71

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Tabela br. 24: pregled rijetkih starih i historijski zanaajnih stabala Red. br. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 NAUNI NAZIV Abeis alba Mill Abeis alba Mill Abeis alba Mill Abeis alba Mill Abeis alba Mill Picea abies Picea abies Pinus nigra Arnold Pinus nigra Arnold Pinus nigra Arnold Pinus nigra Arnold Pinus nigra Arnold Taxus baccata Fagus sylvatica Acer pseudoplatanus Acer pseudoplatanus Acer pseudoplatanus Acer pseudoplatanus Acer pseudoplatanus Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Fraxinus excelsior Ulmus glabra Tilia cordata Tilia cordata Tilia cordata Pyrus pyraster Prunus avium DOMAI NAZIV Jela obicna Jela obicna Jela obicna Jela obicna Jela obicna Smrca Smrca Crni bor Crni bor Crni bor Crni bor Crni bor Tisa Bukva Gorski javor Gorski javor Gorski javor Gorski javor Gorski javor Bijeli jasen Bijeli jasen Bijeli jasen Bijeli jasen Bijeli jasen Bijeli jasen Bijeli jasen Bijeli jasen Gorski brijest Lipa kasna Lipa kasna Lipa kasna Divlja kruska Divlja tresnja ODJEL 62 65/1 50/1 50/1 143 96 96 71 72 89 94 94 93 49 96 96 96 66 143 96 96 96 96 66 50/1 143 143 96 96 96 96 50/1 50/1

11

GJ Oskova Oskova Oskova Oskova Gostelja Gornja Drinjaca Gornja Drinjaca Gornja Drinjaca Gornja Drinjaca Oskova Oskova Oskova Oskova Oskova Gornja Drinjaca Gornja Drinjaca Gornja Drinjaca Oskova Gostelja Gornja Drinjaa Gornja Drinjaa Gornja Drinjaca Gornja Drinjaca Oskova Oskova Gostelja Gostelja Gornja Drinjaca Gornja Drinjaca Gornja Drinjaca Gornja Drinjaca Oskova Oskova

OPINA Kladanj Kladanj Zivinice Zivinice Kladanj Kladanj Kladanj Kladanj Kladanj Banovici Banovici Banovici Banovici Zivinice Kladanj Kladanj Kladanj Kladanj Kladanj Kladanj Kladanj Kladanj Kladanj Kladanj Zivinice Kladanj Kladanj Kladanj Kladanj Kladanj Kladanj Zivinice Zivinice

Meu navedenim prirodnim vrijednostima podruja Zatienog pejzaa Konjuh, izdvajaju se sljedei lokaliteti, koji za sada daju najvei doprinos razvoju turizma. To su: Peina u Brateljeviima i peina Bebrava, te Pauko jezero, kao i vodopad na Velikoj Zlai. Peina Brateljevii Posebnu prirodnu vrijednost ovom podruju, zasigurno daje peina u Brateljeviima, koja se jo naziva i Djevojaka peina, uz istovremenu neprocjenjivu arheoloku i memorijalnu dimenziju. Pokraj arheolokih nalazita, prostranih dvorana od kojih je i specifinih geomorfolokih oblika, ovu peinu krasi i jezero dimenzija 18x10 m i dubina 0,5 m. Peina se sastoji od nekoliko dvorana, od kojih
11

Detaljniji podaci o ovim stablima se nalaze u okviru elektronske GIS baze koja je sastavni dio ovog Plana

72

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

najvea ima duinu od 200 m i visinu stropa od 18 25 m. Na ulazu u ovu peinu se nalaze uklesani crtei-gravure sa likovima konjanika, stojee muke i tri enske figure i ivotinje, jelena i konja. Peina Bebrava Za razliku od peine u Brateljeviima, peinu Babrava koju karakterie hodnik duine oko 400 metara, krasi peinski nakit sige, razliitih oblika. Ovu peinu dodatno krasi i izvor isti i pitke vode. Pauko jezero Na obroncima Konjuha, ispod kote "edno brdo" na nadmorskoj visini od 711 m, egzistira izuzetno planinsko jezero, koje se hrani iz dva izvora.

Status Zatienog pej zaa "Konjuh" u drugim relevantnim dokumentima Uvidom u prelinimarnu listu ekoloke mree NATURA 200012, na podruju Zatienog pejzaa Konjuh se nalaze sljedee priodne vrijednsti, a koje su evidentirane na ovoj listi: Stanita ume bukve i jele (Abieti fagetum) Stanita bukve i jele sa smrom (Piceo-abieti-fagetum) Stanita montane ume bukve (Fagetum montanum) Stanita borovih uma Stanita vegetacije pukotina krenjakih stijena

Uvidom u listu zvanino zatienih objekata prirode Bosne i Hercegovine, na kojoj se nalaze sva zatiena prirodna dobra, proglaena do 1992. godine, a na osnovu Zakona o zatiti prirode (Slubeni list SR BiH broj: 4/65, od 5. februara 1965. godine), utvrene su sljedee prirodne vrijednosti sa ove liste a koje se nalaze na planini Konjuh. To su13: Peina u Brateljeviima geomorfoloki spomenik prirode Titova peina u Plahoviima kod Kladnja memorijalni spomenik prirode Peina Vrelo kod Nevrene u ivinicama - geomorfoloki spomenik prirode Dva stabla lipe, u odjelu 96, Jastrebi kod Kladnja, botaniki spomenik prirode est stabala bukve, u odjelu 96, Jastrebi kod Kladnja, botaniki spomenik prirode Veliki brijest, u odjelu 96, Jastrebi kod Kladnja, botaniki spomenik prirode

Prostornim planom BiH za period 1981 2000. godine, predvieno je da se pod zatitu stavi 16% teritorije BiH, dok je taj procenat do 1992. godine iznosio tek 0.60%. Danas je, zbog zanemarivanja jednog dijela prijeratnih zatienih podruja, kao i neusaglaenosti njihovog statusa sa relevantnim kategorizacijama, ovaj procenat znatno manji. Vano je istai da je pomenutim prostornim planom podruje Zatienog pejzaa Konjuh, bilo predvieno za zatitu, i to kao Park prirode.

Natura 2000 je ekoloka mrea Evropske Unije koja obuhvata podruja vana za o uvanje ugroenih biljnih i ivotinjskih vrsta i ekolokih oblasti. Ovaj program koji ini osnovu zatite prirode u EU, proizilazi iz Direktive o zatiti prirodnih stanita, divlje flore i faune i Direktive o zatiti ptica. 13 Izvor:NEAP

12

73

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Slika br. 9. Izvod iz Prostornog plana Bosne i Hercegovine 1981 2000 Vaea zakonska regulativa Nacionalni zakonski okvir zatite bioloke i pejzane raznolikosti BiH, ine Ustav BiH, Ustav FBiH, Ustav RS i Statut Brko Distrikta, na osnovu ega su doneseni setovi Zakona o zatiti prirode, koji u osnovi imaju Direktivu o stanitima (EU HABITATS DIRECTIVE) i Direktivu o pticama (Council Directive). Vano je napomenuti da je Bosna i Hercegovina potpisnik Konvencije o biodiverzitetu od 2002. godine. Zatita prirode na teritoriji Federacije Bosne i Hercegovine, trenutno je regulisana Zakonom o zatiti prirode iz 2003. godine (Sl. Novine Federacije BiH, br.:33/03), prema kojem su definisane sljedee kategorije zatite: zatiena prirodna podruja, ustanovljena u naune svrhe ili radi zatite divljine nacionalni parkovi, ustanovljeni u svrhu zatite ekosistema i rekreacije spomenici prirode, ustanovljeni u svrhu ouvanja specifinih prirodnih vrijednosti zatieni pejzai, ustanovljeni u svrhu ouvanja kopnenih krajolika, priobalnih podruja i rekreacije

10.2.

Kulturno-historijsko nasl jee

Na osnovu evidentiranih kulturno-historijskih dobara14 i uvidom u postojee stanje prostora obuhvata Plana, evidentirani su spomenici iz raznih perioda to predstavlja svjedoanstvo kontinuiteta naseljenosti ovih prostora od praistorije do danas, te su veoma vaan dio ukupnog ovjekovog nasl jea.

14

Izvor podataka: Prostorni plan Tuzlanskog kantona 2005-2025, Zavod za urbanizam, 2005. i Elaborat o ekonomsko-finansijskoj opravdanosti ulaganja u projekat proglaenja dijela planine Konjuh spomenikom prirode Konjuh sa elementima ekonomske samoodrivosti, Ekonomski institut Tuzla, 2005.

74

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Prostor obuhvata Plana bogat je spomenicima kulture iji datum nastanka see do kasnog bronzanog doba emu svjedoe arheoloki nalazi kao to su gravure u Peini Brateljevii (Djevojakoj Peini) kod Kladnja. Meutim, datiranje, kao ni odreivanje kulturne pripadnosti crtea nije precizno izvreno, ali se na osnovu poreenja sa drugim arheolokim nalazitima sa slinim ukrasima i 15 motivima pretpostavlja da datiraju iz kasnog bronzanog doba odnosno 3.300-2.800 g.p.n.e. Na lijevom zidu ulaznog dijela peine nalaze se gravure u duini od 15 m. Crtei su nastali primitivnom tehnikom urezivanja na stijeni. Predstavljaju scene iz svakodnevnog ivota drevnih naroda (scena jahaa na konjima, scena lova), te teme sa ivotinjama (jeleni, konji), ljudske figure (konjanici, stojee muke i enske figure), povrine sa takicama, strelicama i sl. Naziv Djevojaka peina je dobila zahvaljujui legendi koja govori o djevojci koja je jedne noi u njoj misteriozno nestala. Zahvaljujui ovoj legendi peina je postala nadaleko poznata i jedno od najveih dovita u Bosni i Hercegovini. Svake godine u toku poslednje sedmice avgusta mjeseca tradicionalno se odrava kulturna manifestacija Dani djevojake peine koja okupi i do 50.000 posjetilaca. Brojni su i lokaliteti srednjovjekovnih steaka, najvie sauvani na podruju Kladnja i Banovia, nastali kao karakteristina kulturna pojava srednjevjekovne bosanske drave. To su nadgrobni spomenici raeni od kamena, razliitih oblika, veliina i ukrasa. Nekropola Kuman u predjelu sela Brdijelji datira iz kasnog Srednjeg vijeka, a nalazi se sa desne strane puta Olovci-Brdijelji, a sastoji se od 4 sanduka, 1 usaenika i 12 sljemenjaka. Steci su postavljeni u nizovima, sa orijentacijom u pravcu istok-zapad. Od 12 sljemenjaka koji su evidentirani na lokalitetu 4 su ukraena, a na petom se nalazi natpis. Na dva steka ukrasi su u vidu okvira, pa se dobija dojam da su steci uramljeni. Jedan od steaka sadri motive tordirane vrpce, te motive u obliku slova T i tapa, a drugi je ukraen motivima tordirane vrpce i motivom krsta sa okruglastim zavrecima krakova. Natpis bosanicom u est redova na jednom od sljemenjaka svjedoi da je tu sahranjen Radomir Jurisali. Memorijalni spomenici na prostoru obuhvata Plana odnose se na pojedinane objekte u formi spomen-obiljeja, koji svjedoe o ratnim stradanjima iz blie i dalje prolosti. Memorijalno spomenobiljeje u Koritima u formi obeliska podignutog u spomen narodnog heroja Peje Markovia sastoji se od masivnog betonskog sanduka na kome je betonski kvadar sa ugraenom bijelom mermernom ploom na kojoj su uklesani natpis i gravura koja prikazuje scenu noenja ranjenog borca. U neposrednoj blizini nalaze se jo dva kamena obeliska, trapeznog oblika sa pravougaonim mermernim ploama i natpisima. Memorijalno spomen-obiljeje Miljkovac izvedeno je od lomljenog kamena sa niskom metalnolanastom ogradom. U neposrednoj blizini nalazi se spomen-obiljeje u vidu metalne trougaone ploe sa tekstom i reljefnim simbolima vatrogastva, postavljeno u spomen 25. godinjice ustanka. Vodenica Selimbaia, na rijeci Bukovici u selu Brateljevii je klasina drvena potoara sa jednim kolom i etverovodnim krovom, a prema podacima dobijenim iz Zavoda za zatitu i korienje kulturno-historijskog i prirodnog nasljea Tuzlanskog kantona evidentirana je kao III stepen ouvanja Brojni su spomenici kulturno-historijskog nasljea evidentirani na prostoru obuhvata Plana koji nisu detaljno istraeni, a za koje je neophodno provesti aktivnosti s ciljem njihove registracije i popisivanja, prikupljanja i sreivanja raspoloive dokumentacije vezane za njih, kao i utvrivanja i propisivanja mjera zatite, te su kao takvi u daljem tekstu taksativno pobrojani. Lokalitet arija, srednjevjekovna neistraena lokacija, povrine 2 ha, u zoni A1; Arheoloki lokalitet Gradac, zona C2; Srednjevjekovna kaldrma na Miljkovcu, povrine oko 10 ha, zona B1; Dovite (molitvite) na vrhu Konjuha, zona A1; Lokalitet Zelenika- nekropola steaka (preneseni ispred kole u ivinicama) povrine oko 1 ha, zona C1, na ulazu u Zatieni pejza sa sjeverne strane, u slivu rijeke Oskove.

Izvor podataka: Omeri, M. (2009) Kulturno-historijsko nasljee opine Kladanj. U Mutapi, E. (ur.) Batina sjeveroistone Bosne, broj 2. Tuzla: JU Zavod za zatitu i koritenje kulturno-historijskog i prirodnog nasljea Tuzlanskog kantona.

15

75

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Kulturno-historijsko nasljee na terenu, uglavnom, je u poetnom stadijumu procesa sanacije i zatite. Neznatan broj spomenika je zatitarski tretiran u okvirima najnunijih zahvata, dok su ostali u veoma nepovoljnom stanju.

10.3.

Kategorizacija dobara prirodnog i kulturno-historijskog nasljea

Kategorizacija dobara prirodnog i kulturno-historijskog nasl jea vri se radi utvrivanja kat egorije i statusa zatienog dobra, a naroito radi utvrivanja prioriteta u zatiti i ouvanju spomenutog nasl jea, te radi planiranja prostora i propisivanja smjernica za zatitu i ouvanje nasljea. Na prostoru obuhvata Plana evidentirani su raznovrsna i brojna dobra prirodnog i kulturnohistorijskog nasljea koja u najveem broju nisu registrovana od strane nadlenih slubi zatite (Zavod za zatitu i koritenje kulturno-historijskog i prirodnog nasljea Tuzlanskog kantona). Tabela br. 25: Pregled dobara i lokaliteta kulturno-historijskog nasljea na prostoru obuhvata Plana Broj Kulturnohistorijsko dobro Srednjevjekovna nekropola steaka Kuman Djevojaka peina Opina i lokalitet Kladanj, Brdijelji Kladanj, Brateljevii Registrovano Kategorija dobra II I Stepen ouvanja II II
16

Vrsta lokacije ruralni ruralni

1. 2.

da da

Tabela br. 26: Pregled dobara i lokaliteta prirodnog nasljea na prostoru obuhvata Plana Broj 1. 2. 3. Prirodno dobro Peina u Bebravi Predio Muka voda Jezero na Konjuhu Opina i lokalitet Kladanj Kladanj Kladanj Registrovano ne ne ne Kategorija dobra I I II

17

Stepen ouvanja II I II

Vrsta lokacije ruralni ruralni ruralni

Nacionalni spomenici Dejtonskim sporazumom (Aneks 8) formirana je Komisija za ouvanje nacionalnih spomenika BiH, iji je osnovni i prvi cilj bio utvrivanje jedinstvenog spiska nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine. Taj posao je povjeren slubama zatite i njihovim ekspertnim timovima za pojedine oblasti. U ove radne grupe uli su predstavnici svih slubi zatite iz BiH. Zajedniki je utvrena metodologija i nomenklatura, na osnovu koje je uraen preliminarni spisak nacionalnih spomenika. Na ovom spisku nalazi se i nekropola steaka Kuman - Brdijelji.

16 17

Izvor podataka: Prostorni plan Tuzlanskog kantona 2005-2025 Izvor podataka: Prostorni plan Tuzlanskog kantona 2005-2025

76

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

11. OCJENA STANJA ORGANIZACIJE, UREENJA I KORIENJA PROSTORA I MOGUI PRAVCI RAZVOJA
Predmetno podruje je Zakonom o proglaenju dijela podruja planine Konjuh (Sl.novine Tuzlanskog kantona br. 13/09) proglaeno Zatienim pejzaom Konjuh u cilju doprinosa ouvanju i unapreenju ivotne sredine podruja, njegovog biodiverziteta, trajnosti i kvaliteta prirodnih resursa, predijela, pejzaa, kulturno- historijskih vrijednosti i dr. Nalazi se u centralnom dijelu planine Konjuh u Tuzlanskom kantonu, a teritorijalno obuhvata dijelove opina Banovii, Kladanj i ivinice. Povrine je 8.016,61 ha na osnovu Zakon o proglaenju dijela podruja planine Konjuh Zatienim pejzaom Konjuh, odnosno, 8.139,07 ha na osnovu digitalne obrade granica obuhvata predmetnog podruja. U sklopu zatienog pejzaa definisane su tri zone (A, B i C) koje podlijeu razliitom reimu zatite. Na podjelu su uticale brojnost i raspored prirodnih vrijednosti podruja. Podruje je brdsko-planinsko sa apsolutnim visinama od 300 do 1328 m nadmorske visine. Podruje zatienog pejzaa Konjuh ini mrea od 7 naseljenih mjesta: dijelovi naselja Repnik u opini Banovii, zatim vei dijelovi naselja Tuholj, Brateljevii, Brdijelji, Goletii i Olovci u opini Kladanj, kao i dio naselja Via Gornja u opini ivinice. Podruje je veinsko nenaseljeno. Jedino na podruju naselja Brateljevii postoji izgraeno podruje na kome ivi nekolicina stanovnika. Najvei procenat od ukupnog zemljita je umsko zemljite, sa zastupljenou od 97.75% , odnosno, 7955,96 ha. U dravnom vlasnitvu je 7936.26 ha ili 99.75% od sveukupnog umskog fonda. Za podruje Zatienog pejzaa Konjuh moe se konstatovati zadovoljavajua ouvanost umskih ekosistema, koja se manifestuje kroz zadovoljavajuu drvnu zalihu, optimalan stepen sklopa, malo uee degradiranih umskih povrina, kao i dobru otvorenost. Do sada, eksploatacija uma je predstavljala najzastupljeniju privrednu granu na ovom prostoru. Na ovom prostoru egzistira i rudnik magnezita koji je zbog trenutne situacije na tritu zatvoren. U toku su aktivnosti na njegovom ponovnom aktiviranju. Ovo podruje karakterie bogata hidroloka mrea, predstavljena velikim brojem stalnih i povremenih vodotoka i mnotvom izvorita, koja se sabiraju u dva sliva. Poljoprivredno zemljite zauzima svega 1.22% teritorije zatienog pejzaa Konjuh, to je neznatan procenat u odnosu na ukupnu povrinu obuhvata. Velika heterogenost prirodnih faktora podruja predstavlja stanite velikom broju izuzetno vrijednih umskih i drugih biljnih, kao i ivotinjskih zajednica. Prostor obiluje prirodnim i kulturno-historijskim vrijednostima. Podruje se koristi u privredne svrhe, i to u najveoj mjeri kroz eksploataciju umskih drvnih sortimenata, dok je u manjoj mjeri zastupljen turistiki privredni aspekt. Na podruju nije razvijena mrea objekata drutvene infrastrukture, to je u skladu sa karakterom podruja. U okviru Zatienog pejzaa Konjuh egzistira moderno opremljen umski rasadnik "Budim Potok", koji je sastavni je dio Javnog preduzea "ume TK" d.d. Kladanj. Postojea izgradnja je zastupljena u manjoj mjeri. Javlja se u vidu manjih stambenih, vikend i turistikih zona ili pojedinanih objekata razliitih namjena disperzno rasporeenih na prostoru obuhvata Plana. Prisutni su i ndividualni stambeni objekti, vikend kue (za povremeni boravak korisnika), turistiki kompleksi, planinarski dom, objekti u funkciji gazdovanja umama, rasadnika i dr. Saobraajna mrea puteva, sainjena od lokalnih i nekategorisanih puteva, uglavnom je u slubi umskog gazdinstva, osim dijela lokalne putne mree u naseljenom mjestu Brateljevii, unutar obuhvata Plana, koja ima karakter putne mree u naselju. Osnovne veze putne mree na Konjuhu, sa mreom javnih puteva vieg ranga (magistralni i regionalni putevi) jesu lokalni put Konjuh-Brateljevii, koji se prua dolinom rijeice Drinjae na 77

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

jugoistoku, lokalni put Oskova-Makovac, koji se prua koritom rijeice Oskove na sjeveru i lokalni put Milankovii-edno brdo (Pauko jezero) koji se koritom potoka Borovnica, na jugozapadu. Vano je istai problem saobraajne nepovezanosti ovog podruja. Naime, sjeverni dio prostora Zatienog pejzaa "Konjuh", nije saobraajno povezan sa junim dijelom, to predstavlja problem sa aspekta funkcionalnosti ovog prostora. Opta ocjena stanja organizacije, ureena i korienja prostora u svrhu zatite i afirmacije prostora je povoljna. Kao potencijalni konflikt na ovom prostoru se moe izdvojiti usklaivanja korienja uma i ruda, sa jedne strane, i zatitu prirode i ekoloko-turistiko korienje prostora sa druge strane. Mogui pravci razvoja temelje se na integrisanju prostora u cjelinu jedinstvenog upravljanja i korienja. Zatieni pejza Konjuh, zahvaljujui bogatstvu prirodnog i kulturno-historijskog nasljea i specifinim mjestima hodoaa, ima izvanredne predispozicije da se, uz kontinuiranu i plansku zatitu i odrivo korienje, razvije u atraktivnu planinsku turistiku destinaciju u kojoj se ostvaruje jedinstvo ouvanog prirodnog pejzaa i kvalitetne i odmjerene turistike ponude. Organizacija razvoja zatienog prostora treba da bude odriva i da promovie prirodne vrijednosti, ekologiju, zdrav ivot i kvalitet boravka na planini uz maksimalnu zatitu lokaliteta i ambijenta. Pored razvoja raznih vidova t uristike ponude, mogui pravac razvoja je u smijeru privrednog korienja uma (eksploatacija umskih, drvnih sortimenata) i eksploatacije mineralnih sirovina. Konjuh treba da se predstavi kao atraktivna planinska destinacija koja nudi jedinstvena iskustva i doivljaje u zatienom prirodnom okruenju, promovie ljepotu prirode i ponosi se bogatim prirodnim i kulturnim nasljeem.

78

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

II CILJEVI PROSTORNOG RAZVOJA

79

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

1.

OPTI CILJEVI

Meunarodne organizacije i fondovi, kao i razliiti meunarodni programi aktiviraju i ukljuuju sve vrijedne planinske predjele Evrope u transregionalni razvoj kroz zatitu planinskih regiona i jedinstvenih biogeografskih cjelina, kao i znaajnih podruja ouvane i zdrave i ivotne sredine. U cilju stvaranja osnovnih preduslova za ekoloki odrivo korienje podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", i prikljuivanje u pomenutu meunarodnu mreu, utvrivanje optih ciljeva ureenja i korienja podruja zasnovano je na zajednikim interesima i ciljevima utvrenih meunarodnim i domaim stratekim razvojnim dokumentima, zatim Prostornim planom Tuzlanskog kantona, te politikom racionalnog koritenja prostora i zatite ovog vrijednog prirodnog i kulturno historijskog nasljea. Proglaenjem dijela planine Konjuh u kategoriju zatien pejza, stvoreni su osnovni preduslovi za realizaciju savremenog koncepta zatite i racionalnog korienja dragocjenih prirodnih resursa, a koji su zasnovani na konceptu odrivog i trajnog razvoja koji zahtijeva promjene u vrijednosnim stavovima i kriterijumima, od lokalnog pa sve do dravnog nivoa uz primjenu ekolokih standarda. U tom cilju potrebno je obezbijediti kontinuitet politike koji e omoguiti sprovoenje definisanih mjera i ciljeva, a prije svega kroz obezbjeivanje trajnih izvora finansiranja. Suprotstavljeni ciljevi razvoja se ogledaju kroz istovremeno zadovoljenje ekolokih, ekolokotehnolokih, drutvenih, privrednih i finansijskih potreba. Prema Okviru za klasifikaciju zatienih prirodnih podruja (IUCN, 1999. godine), podruje Zatienog pejzaa "Konjuh", pripada V kategoriji (mada sadri i pojedine elemente zatite I i IV kategorije). Osnovno opredjeljenje ureenja i korienja prostora Zatienog pejzaa "Konjuh" je zasnovano na integralnom pristupu zatiti, planiranju, korienju i upravljanju ovim dragocjenim prirodnim resursom. U skladu sa navedenim, definiu se sljedei opti ciljevi ureenja i korienja podruja Zatienog pejzaa "Konjuh": Zatita i ouvanje diverziteta (biolokog, geolokog, hidrolokog, predionog); Zatita i ouvanje ekosistema te revitalizacija onih koji su narueni; Zatita i ouvanje ugroenih i rijetkih biljnih i ivotinjskih vrsta, te njihovih stanita; Zatita i ouvanje prirodnih dobara, predjela, ambijentalnih cjelina, pejzaa i stanita; Zatita i ouvanje kulturno-historijskih spomenika, graditeljskog nasljea i dobara; Utvrivanje zona zatite kao i definisanje dozvoljenih aktivnosti u okviru istih; Ukljuivanje Zatienog pejzaa "Konjuh" u meunarodne programe i aktivnosti zatite biodiverziteta, razvoja planinskih podruja, i dr; Kontrolisano, racionalno i odrivo korienje prirodnih resursa, usklaeno sa principima zatite ivotne sredine uz privrednu provodljivost i drutvenu prihvatljivost; Ouvanje skladne interakcije prirode i kulture kroz zatitu predjela i odravanje tradicionalnog korienja zemljita, naina gradnje kao i drutvenih i kulturnih manifestacija; Razvoj ekoloke etike kroz podsticanje naunih i obrazovnih aktivnosti koje e doprinijeti razumijevanju i jaanju podrke stanovnitva o znaaju zatienih podruja; Definisanje najefikasnijeg modela upravljanja Zatienim podrujem; Podsticanje nauno-istraivakog rada u cilju pronalaenja i identifikacije novih kulturnohistorijskih i prirodnih vrijednosti;

80

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Integrisanje zatienog pejzaa Konjuh u ire okruenje u cilju stvaranja jedinstvene turistike ponude i razvoj komplementarnih djelatnosti; Utvrivanje i definisanje uslova koritenja prostora, kao i urbanistiko-tehnikih uslova za postojee i planirane sadraje u skladu sa utvrenim ogranienjima i mjerama zatite; Utvrivanje reima korienja ovog prostora u svim sektorima (saobraaj, broj posjetilaca, smjetajni kapaciteti, i dr.); Integracija politike zatite ivotne sredine sa ekonomskom politikom i politikom drugih sektora; Uee javnosti u zatiti okolice Zatienog pejzaa; Omoguavanje beneficija kroz osiguranje prirodnih izvora (ume, ribe, lovna divlja) i usluga (ista voda ili prihodi od turizma u cilju odrive upotrebe tog podruja) za lokalnu zajednicu; Usklaivanje umsko-privrednih osnova, lovno-privrednih osnova, vodoprivrednih osnova i Plana upravljanja Zatienim pejzaom "Konjuh" sa Zakonom o proglaenju Zatienog pejzaa "Konjuh" i ovim Prostornim planom.

81

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

2.

POSEBNI CILJEVI

Posebnim ciljevima prostornog razvoja podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", razrauju se navedeni opti ciljevi i isti su prikazani prema pojedinim oblastima.

2.1. CILJEVI ZATITE PRIRODNOG, KULTURNO-HISTORIJSKOG NASLJEA I ZATITA OKOLINE


2.1.1. Zatita prirodnog nasljea

Osnovni ciljevi koji se nameu u pogledu zatite prirodnih vrijednosti, na teritoriji Zatienog pejzaa Konjuh, su: Ouvanje i stavljanje pod zatitu postojeih valorizovanih prirodnih vrijednosti Identifikacija novih prirodnih vrijednosti i stavljanje pod zatitu Ouvanje genetskog, specijskog i ekosistemskog biodiverziteta Ouvanje prirodnih predjela, ambijenata i pejzaa oko kulturno-historijskih spomenika Utvrivanje najoptimalnijih mjera korienja ovog prostora, koja nee biti u suprotnosti sa Zakonom o proglaenju Zatienog pejzaa "Konjuh" i Zakonom o zatiti prirode. Uspostavljanje trajnog monitoringa prirodnih vrijednosti Stimulacija naunoistraivakih radova iz ove oblasti Razvijanje informativnog sistema u oblasti zatite kulturno-historijskog i prirodnog nasljea (globalni pristup) i uspostavljanje efikasnog sistema monitoringa na nivou itavog podruja obuhvata plana, Edukacija strunjaka, upravljaa, vlasnika i korisnika kulturnih dobara u prirodno vrijednim ambijentalnim cjelinama u cilju postizanja zatite i ostvarivanja ekonomske dobiti, odnosno ostvarivanja principa samoodrivosti zatienog podruja, Izgradnja botanike bate sa istraivakom stanicom Odravanje i irenje meunarodne saradnje od zajednikog interesa

2.1.2.

Zatita kulturno-historijskog nasljea

Zaustavljanje dalje degradacije postojeih objekata i lokaliteta kulturno-historijskog nasljea; Identifikacija, valorizacija i stavljanje pod zatitu vrijednih prirodnih podruja i lokaliteta. Naroito razmotriti sledee: Objekti: Vodenica Selimbaia, Memorijalno Memorijalno spomen-obiljeje Miljkovac spomen-obiljeje u Koritima,

Arheoloki i historijski lokaliteti: nekropola steaka Kuman u naselju Brdijelji, Djevojaka peina u naselju Brateljevii, lokalitet arija, arheoloki lokalitet Gradac, Srednjevjekovna kaldrma na Miljkovcu, dovite na vrhu Konjuha;

Ukljuivanje prirodnog i kulturno-historijskog nasljea u turistiku ponudu: 82

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Izgradnjom adekvatnih turistikih kapaciteta u neposrednoj blizini lokaliteta ili uz pristupne puteve i staze Obezbjeivanjem pristupanosti objektima i lokalitetima saobraajnice, parkiralita, staze i sl. Sistematskim postavljenjem informativnih punktova, oznaka i adekvatne signalizacije Neophodnim minimalnim infrastrukturnim opremanjem objekata i lokaliteta (voda za pie, rasvjeta i dr.) Opremanjem potrebnim sadrajima za korienje od strane posjetilaca (sjedenje, odmor, odlaganje otpada i dr.)

Podizanje kvaliteta ivotne sredine u zonama kulturno-hhistorijskih lokaliteta; Odreivanje zona sa posebnim smjernicama za ureenje prostora oko zatienih objekata i lokaliteta, u skladu sa konceptom razvoja posebnog podruja (neophodnost ograivanja pojedini h mjesta, zone ogranienja nivoa intervencije, zone u kojima su mogue odmjerene i strune intervencije) Potovanje autentinog ambijenta zatienog lokaliteta Ouvanje vizura na lokalitet i sa prostora lokaliteta na okruenje. 2.1.3. Zatita okoline

Dugoroni cilj Prostornog plana je poboljanje cjelokupnog stanja okoline na predmetnom podruju putem provoenja konkretnih i ekonominih strategija upravljanja okolinom kao i jaanje lokalnih institucija u upravljanju ekolokim problemima. Zrak Voda

Uspostaviti monitoring mjerenja kvaliteta zraka; Iskljuivanje iz upotrebe supstanci koje ugroavaju ozonski omota; Upravljanje kvalitetom zraka; Planiranje kvaliteta zraka; Izrada uputstva za planiranje i provjeru efekata na smanjenju emisije primjenom monitoringa kvaliteta zraka; Uspostava saradnje na lokalnom nivou izmeu slubi prostornog ureenja i slubi za zdravstvo; Unapreenje koritenja solarne energije; Podsticanje koritenja obnovljivih izvora energije;

Ocijeniti stanje kvaliteta povrinskih i podzemnih voda; Zatita vodotoka (sanacija i odravanje korita, redovno odravanje); Uspostavljanje kanalizacione mree.

Zemljite Oformiti bazu podataka i uvesti sistemsko praenje zemljita, podatke o njegovom kvalitetu, te promjenama tokom vremena; Uspostaviti integralni sistema odrivog upravljanja zemljitem; Uspostaviti sistematsko praenje kvaliteta zemljita; Adekvatne proizvodne prakse zemljita prilagoditi prirodnim karakteristikama; Unapreenje kvaliteta zemljita vraanjem funkcije degradiranog zemljita ili minimiziranja uticaja; Integralni plan unapreenja kvaliteta poljoprivrednog zemljita.

83

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Otpad Donoenje Odluke o komunalnom redu na podruju posebnog obiljeja Zatieni pejza Konjuh (kojom e se regulisati ureenje naselja, korienje, odravanje i uvanje zatienih povrina, sakupljanje, odvoz i postupanje sa komunalnim otpadom i ostalim otpadom, uklanjanje snijega i leda, uklanjanje nezakonito postavljenih predmeta); Nastajanje otpada svesti na minimum; Tretiranje otpada na nain kojim se osigurava povrat korisnog materijala iz njega; Odlaganje na odlagalita, na okolino prihvatljiv nain, onih vrsta otpada koje ne podlijeu povratu, ponovnoj upotrebi ili proizvodnji energije.

2.2.
2.2.1

CILJEVI PROSTORNOG RAZVOJA


Mrea naselja i zone graevinskog zemljita

Definisanje zona graevinskog zemljita i utvrivanje namjena unutar njih (stanovanje, vikend naselja, drutvena infrastruktura, sport i rekreacija, saobraajna i ostala infrastruktura); Racionalno koritenje postojeeg graevinskog fonda i poboljanje njegovog kvaliteta; Unapreenje stambenih zona; Stvaranje kvalitetnih ambijenata graevinskih cjelina (komunalnim opremanjem i regulisanjem javnog ulinog prostora, ureivanjem predbata, potovanjem autohtone arhitekture objekata koji trebaju biti u saglasnosti sa prirodnim okruenjem, te koritenjem prirodnih i autohtonih materijala u izgradnji, smanjenjem izgraenosti, te definisanjem uslova ograivanja objekata i sl.) Poveanje stepena infrastrukturne opremljenosti graevinskih cjelina (asfaltiranj em ulica i izgradnjom trotoara, izgradnom kanalizacije i rasvjete u naseljima, postavljanjem odgovarajue rasvjete po pojedinanim lokalitetima, organizovanim odvoenjem otpada i sl.) Optimalno proirenje graevinskih cjelina koje e zadovoljiti potrebe, koje se nee nepotrebno iriti na raun umskog i poljoprivrednog zemljita; Postizanje kompaktnih cjelina radi racionalnog infrastrukturnog opremanja; Iskoritavanje atraktivnih lokacija za izgradnju; Utvrivanje prostora za koje je potrebna izrada provedbeno-planske dokumentacije; Definisanje statusa postojeih objekata i propisivanje dozvoljenih intervencija u skladu sa definisanim zonama graevinskog zemljita i zonama zatite, te zabranjenim i dozvoljenim intervencijama unutar njih; Definisanje statusa postojeih objekata i propisivanje dozvoljenih intervencija za postojee objekte unutar drugih namjena, sa naglaskom na propisivanju smjernica za njihovo uklapanje u prirodni i zatieni pejza; Definisanje sportsko-rekreativnih sadraja i reima koritenja prostora unutar drugih namjena. Ravnomjerna opremljenost prostora zatienog pejzaa drutvenom infrastrukturom i potrebnim uslugama Obezbjeenje prostornih uslova za razvoj turizma kao primarne privredne djelatnosti, ali u okvirima koji ne ugroavaju ivotnu okolinu;

84

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

2.2.2.

Drutvena infrastruktura

Definisanje lokacija za izgradnju objekata drutvene infrastrukture u slubi planirane namjene prostora; Racionalno i ravnomjerno opremanje prostora Zatienog pejzaa drutvenom infrastrukturom i potrebnim uslugama; Intenzivnije opremanje drutvenom infrastrukturom lokaliteta Makovac i Muka voda kao dva lokaliteta na kojima se oekuje znaajniji broj posjetilaca; Razvijanje drutvenih djelatnosti i izgradnja odreenih kapacitea, koji nee biti samo u funkciji zatienog pejzaa Konjuh, ve e biti u stalnoj upotrebi od strane domicilnog stanovnitva i stanovnika iz gravitirajuih naselja; Stvaranje prostornih kapaciteta za odvijanje raznovrsnih kulturnih deavanja na otvorenom (amfiteatri, pozornice na otvorenom i sl.); Dimenzionisanje prostornih kapaciteta javnih sadraja prema potrebama stanovnitva i oekivanog broja korisnika turistikih i rekreativnih sadraja; Poboljanje komunikacija, javni saobraaj, telekomunikacije i sl. Organizovanje povremenih slubi vezanih za razne djelatnosti (pota, banka, ambulanta i sl.)

2.2.3.

Turizam i ugostiteljstvo

Poveati broj noenja Potreba za novim programima i oekivanjima dananjih gostiju Dovoenje postojeih smjetajnih kapaciteta u funkciju savremenih turistikih zahtjeva i standarda s ciljem zadovoljenja zahtjeva kako domaih tako i stranih turista, a nove kapacitete graditi po opte prihvatljivim savremenim standardima Obezbjeenje raznovrsne struktura smjetaja hoteli raznovrsnih kategorija, omladinski hosteli, pansioni, kampovi, bungalovi, privatni smjetaj, smjetaj u seoskim domainstvima Obezbjeenje raznovrsnih prateih sadraja: usluge-ugostiteljstvo, trgovina, wellness, zabava Obogaivanje kulturnog potencijala organizovanjem novih (koncerti, galerije, festivali) i promocijom postojeih kulturno-sportskih manifestacija Obezbijediti lak pristup prirodnim ljepotama kroz etnje i biciklistike vonje Izgradnja i ureenje prostora za prezentaciju i promociju tradicionalne kuhinje i zanata Poveati ponuda za kolske programe (kole u prirodi, kolske ekskurzije, kampovi, kursevi) Uklapanje turistikih objekata i naselja u okruenje (naroito izbjegavanje preizgraenosti, Opremanje turistikih cjelina infrastrukturom prema savremenim potrebama turista (tt-internet i sl) Opremanje infrastrukturom radi postizanja to manjeg uticaja na ivotnu sredinu (kanalizacija, preistai, alternativni izvori energije za grijanje) Unapreenje ambijenta turistikih naselja (arhitektura, pejzano ureenje, urbanistika regulacija, komunalno opremanje) Poveati nivo usluga tako da se zadovolje sva oekivanja gostiju Formiranje ekskluzivnih "turistikih proizvoda", s ciljem stvaranja inovativne i atraktivne ponude veeg kvaliteta, a za istu cijenu u odnosu na konkurentske destinacije 85

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Staromodan imid zamijeniti novim, potencirati na aktivnijim tritima Turistiku ponudu spojiti sa ponudom okoline i na taj nain stvoriti odgovarajue pakete Short-Break pakete (kratak odmor od 2-3-4 ili 5 dana). Pospjeivanje osmiljavanja suvenira i njihova prodaja na veem broju punktova Potreba za jedinstvenim marketingkim nastupom i ukljuivanje u trite (npr. sajmovi)

Promocija svih oblika turizma i turistikih potencijala putem medija, interneta i drugih oglaivaa.

2.2.4.

Rekreativna infrastruktura

Predlaganje i provoenje aktivnosti na ureenju i adekvatnom opremanju otvorenih povrina namjenjenih sportskim aktivnostima sportski tereni za fudbal, odbojku, koarku, rukomet, tenis i sl. Zatvoreni sportski i rekreativni sadraji u okviru hotelskih kompleksa (bazen, akva centar, wellness ponuda, teretane, koarka, stoni tenis, kuglana Oznaavanje i adekvatno ureenje postojeih i novih staza za pjeaenje, tranje, planinarenje, skijanje, sanjkanje i sl., vidikovci, jahae staze, prevoz turista voziem, fijakerom, sankama, pjeaenje kroz vonjake, livade, panjake i ume Ureenje i komunalno opremanje prostora za izletnike sa utvrenim zonama za rotiljanje i sl. Afirmacija i obezbjeenje adekvatnog prostora za nove tipove sportsko-avanturistikih sadraja adrenalinski park i sl. U skladu sa utvrenim zoniranjem prostora omoguiti nadzor i uspostaviti kontinuitet kretanja posjetilaca uz glavni prilazni put do odreenih ciljnih taaka razgledanja ili povrina i mjesta odmora;

2.3.

CILJEVI RAZVOJA INFRASTRUKTURE

2.3.1.Saobraajna infrastruktura Saobraano povezati unutranjost cijelog podruja, i ostvariti vezu sa centrima pripadajuih opina i putnim pravcima vieg ranga; Rekonstruisati postojeu mreu saobraajnica; U skladu sa utvrenim zonama zatite na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", potrebno je uspostaviti nadzor i pratee elemente signalizacije, mobilijara, sportsko-rekreativnih i parking povrina (sa zatvorenim sistemom odvodnje) uz prilazne puteve do odreenih ciljnih taaka ili povrina i mjesta odmora; Kretanja motornh vozila potrebno je u potpunosti regulisati u skladu sa mjerama utvrenim po svakoj od zona zatite; Obezbijediti povrine namijenjene za stacionarni saobraaj; Definisati pjeaku i biciklistiku (i drugih nemotornih vozila) st azu. 2.3.2.Elektroenergetska infrastruktura Osnovni cilj ovog planskog dokumenta je prilagoavanje postojeih i izgradnja novih elektroenergetskih kapaciteta u cilju obezbjeenja i sigurnosti napajanja postojeih i novih potroaa 86

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

na podruju posebnog obiljeja Zatienog pejzaa Konjuh. Pregledom mree utvreno je da je potrebno rekonstruisati elektroenergetske objekte obuhvatajui: DV 20(10)kV, TS20/10/0,4kV, NN mrea 0,4kV. Na osnovu programskih elemenata razvoja, te uslova za dimenzionisanje elektroenergetskih mrea procijenie se potronja energije i planirati izgradnja novih elektroenergetskih postrojenja za planski period. Planiranje potronje el. energije kao i prenosnih sistema uglavnom e zavisiti o planovima, porasta broja stanovnika, uslova ivljenja i ostalih planskih elemenata koje sadri Prostorni plan podruja posebnog obiljeja Zatienog pejzaa Konjuh. Ciljevi daljeg razvoja elektroeneretskog sistema na celokupnom podruju jesu: stvaranje optimalnog rjeenja dovoljno sigurnog, kvalitetnog i ekonominog snabdijevanja elektrinom energijom bilo kog perspektivnog potroaa, obezbjeivanje koridora za novu prenosnu mreu usaglaenu sa reimima zatite i pravilima gradnje na podrujima posebne namjene, izgradnja i rekonstrukcija elektroenergetske mree u zonama sa posebnim reimima zatite, ai korienje je uslovljeno istim. 2.3.3.Termoenergetika Termonergetika prvenstveno obezbeuje toplotnu i rashladnu energiju za zagrijavanje i rashlaivanje prostorija u objektima za boravak ljudi. Takoer obezbeuje i adekvatno provjetravanje prostorija u kojima ljudi borave stalno ili povremeno. Takoer je bitno optimalno koritenje opreme za proizvodnju toplotne energije, kako za zagrijavanje prostorija tako i za tehnoloke potrebe. Ovo je bitno postzii uz minimalno zagaenje prirodne okoline i izgradnju objekata koji e maksimalno tediti toplotnu energiju. Svi ovi ciljevi se nastoje postii kroz optimalnu upotrebu opreme i instalacija za ostvarenje ovih zadataka. Osnovni cilj termoenergetskih uslova za ovaj prostor je postizanje maksimalnog koritenja obnovljivih i ekoloki istih izvora toplotne energije uz upotrebu odgovarajue opreme koja e pri tome maksimalno tediti energiju i minimalno zagaivati prirodnu okolinu, a pri tome ispotovati zakonsku regulativu.

2.3.4.Telekomunikaciona infrastruktura Osnovni ciljevi i potrebe u ovoj oblasti su: omoguiti pouzdanu telekomunikacionu mreu (inu i beinu), koja je u stanju pratiti i u zavisnosti od zainteresovanosti korisnika omoguiti uvoenje modernih telekomunikacionih tehnologija, obezbjediti dovoljan kapacitet i za budua proirenja mree, telekomunikacione kablove to vie skloniti pod zemlju kako zbog estetike prostora tako i zbog njihove zatienosti, Obezbjeivanje dobre pokrivenosti podruja baznim stanicama mobilne telefonije; osiguranje koridora za telekomunikacione kablove du svih novih i postojeih puteva, razvijati nove usluge i servise u skladu sa interesom korisnika, osiguranju koridora za radio relejne veze, izgradnja mikrotalasnih sistema za distribuciju radio i televizijskih programa u ruralnim sredinama i izolovanim ostrvima kablovskog distribucionog sistema.

87

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

2.3.5.Hidrotehnika Donijeti poseban dokument za upravljanje vodama vodnu osnovu za zatieno podruje, a u funkciji ouvanja i zatite voda, jaeg ukljuivanja prirodnih resursa u gospodarske aktivnosti, te posebno racionalnog iskoritenja energetskih potencijala vode. Osigurati opskrbu vodom u svim naseljima , a na osnovu studijskih istraivanja i usvajanja optimalnih rjeenja. U cilju ostvarivanja zadovoljavajueg vodosnabdijevanja opina Tuzla, Banovii, ivinice i Lukavac, Prostornim planom Tuzlanskog kantona predviena je izgradnja akumulacije Makovac, na rijeci Oskovi. Izgradnja kanalizacijskog sustava na zatienom podruju, sa preistaima. 2.3.6.Upravljanje otpadom Donijeti Odluku o komunalnom redu na podruju posebnog obiljeja Zatieni pejza Konjuh (kojom se regulisati ureenje naselja, koritenje, odravanje i uvanje zatienih povrina, sakupljanje, odvoz i postupanje sa komunalnim otpadom i ostalim otpadom, uklanjanje snijega i leda, uklanjanje nezakonito postavljenih predmeta) Nastajanje otpada svesti na minimum; Smanjenje nastalog otpada po koliini; Tretiranje otpada na nain kojim se osigurava povrat korisnog materijala iz njega; Odlaganje na odlagalita, na okolino prihvatljiv nain, onih vrsta otpada koje ne podlijeu povratu, ponovnoj upotrebi ili proizvodnji energije.

2.4.
2.4.1.

CILJEVI PRIVREDNOG RAZVOJA


umarstvo

Posebni ciljevi u oblasti korienja sveukupnih umskih potencijala podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", zasnovani su na sljedeem: Zabrana smanjenja povrina pod umom (krenje); Zabrana sjee, uklanjanja i ugroavanja zatienih, rijetkih i ugroenih biljnih vrsta i njihovih stanita; Gazdovanje umama u skladu sa Zakonom o umama i Zakonom o proglaenju Zatienog pejzaa "Konjuh", pridravajui se propisanih mjera za pojedine zone zatite; Korienje uma i umskog zemljita, kao i sporednih umskih proizvoda u skladu sa Zakonom o proglaenju Zatienog pejzaa "Konjuh" i umsko-privrednim osnovama, pridravajui se propisanih mjera za pojedine zone zatite; Zatita i unapreenje umskih ekosistema u cjelini ; Zatita i ouvanje posebno vrijednih sastojina, grupa stabala, pojedinanih stabala i stanita; Zatita i ouvanje rijetkih i ugroenih biljnih i ivotinjskih vrsta; Zatita, konverzija, rekonstrukcija i restitucija degradiranih, devastiranih, izmjenjenih i ugroenih sastojina i ekosistema; Prelazak sa monofunkcionalnog na multifunkcionalni nain korienja umskih potencijala; Sve aktivnosti na korienju uma i umskog zemljita moraju biti u funkciji zatite prirodnih vrijednosti; 88

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Uspostavljanje trajnog monitoringa zdravstvenog stanja uma; Uvoenje savremenih informacionih tehnologija (GIS) u procesu planiranja u umarstvu; Zabrana unoenja alohtonih vrsta na ovo podruja; Zadravanje postojeeg rasadnika. 2.4.2. Poljoprivreda

Posebni ciljevi u oblasti poljoprivrednog zemljita, kao i u oblasti poljoprivrede su sljedei: Spreavanje pretvaranja poljoprivrednog u nepoljoprivredno zemljite; Koritenje autohtonih sorti kultura radi ouvanja vrsta kao posebnosti podruja; Upotreba organskog ubriva, biolokih melioratora-leguminoza; Koritenje adekvatne mehanizacije; Primjena zakonske regulative kod promjene namjene zemljita tj. zatita boniteta - I, II, III, kategorije, od njihovog koritenja izvan sfere poljoprivrede; Intenziviranje rada inspekcijskih slubi u cilju ouvanja vrijednosti podruja iz ove oblasti; Donoenje odredbe o standardima kvaliteta i zahtjevima za obiljeavanje proizvoda sa ekolokom deklaracijom; Poveanje stonog fonda u zonama gdje je stoarstvo dozvoljeno; Poboljanje genetske osnove za stoarsku proizvodnju; Organizovanje monitoringa tj. praenja promjena koritenja zemljita uz formiranje zemljinog informacionog sistema (ZIS), kao dijela geografskog informacionog sistema. 2.4.3. Lovstvo

Posebni ciljevi u oblasti korienja lovnih potencijal podruja Zatienog pejzaa Konjuh, su zasnovani na sljedeem: Zatita i ouvanje cjelokupnog lovnog fonda kao dobra do opteg interesa; Posebna zatita, rijetkih i ugroenih vrsta divljai kao i njihovih stanita; Odrivo korienje lovne divljai u skladu sa Zakonom o lovstvu, Zakonom o proglaenju Zatienog pejzaa "Konjuh" i Lovnoprivrednim osnovama; Odravanje i postizanje brojnog stanja postojeih vrsta divljai do podnoljivog kapaciteta lovita; Uspostavljanje trajnog monitoringa. 2.4.4. Ribolovstvo

Zatita i ouvanje ribljeg fonda; Odrivo korienje ribljeg fonda u skladu sa Zakonom o proglaenju Zatienog pejzaa "Konjuh"; Zatita i ouvanje kvaliteta voda.

89

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

2.4.5.

Rudarstvo i mineralne sirovine

Posebni ciljevi u oblasti rudarstva i korienja mineralnih sirovina na podruju Zatienog pejzaa Konjuh, su zasnovani na sljedeem: ostavljanje mogunosti za eksploataciju rude magnezita iz postojeeg rudnika, uz prethodnu uzradu projekta detaljnih geolokih istraivanja i maksimalno potivanje zatite prirodnih vrijednosti podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", zabrana otvaranja pozajmita mineralnih sirovina (kamenoloma) eksploatacija prirodne izvorske vode "Muka voda", uz maksimalno potivanje zatite prirodnih vrijednosti podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", sprovoenje hidrogeolokih istraivanja izvorita Muka voda sprovoenje istranih i eksploatacionih radnji kao i kaptiranje izvorita za potrebe snabdijevanja opine Kladanj u skladu sa Studijom vodosnabdijevanja opine Kladanj 2.4.6. Vodoprivreda i hidroenergetika

Sva izvorita potrebno je zatititi auriranjem postojee dokumentacije (ukoliko postoji) u skladu sa novim hidrolokim istraivanjima, izgraenosti na slivnom podruju i zakonskom regulativom. Ouvanje kvaliteta voda koje nisu zagaene, a naroito postojeih i potencijalnih izvorita vode za pie. Ouvanje kvaliteta povrinskih voda u propisanim kategorijama putem zatitnih mjera, nadzorom nad radom izgraenih objekata i postrojenja za preiavanje otpadnih voda.

2.4.7.

Turizam

Dovoenje postojeih smjetajnih kapaciteta u funkciju savremenih turistikih zahtjeva i standarda s ciljem zadovoljenja zahtjeva kako domaih tako i stranih turista, a nove kapacitete graditi po opte prihvatljivim savremenim standardima, izraditi studije o turistikim potencijalima, razviti marketinke aktivnosti (putem medija, interneta i drugih oglaivaa) u svrhu promovisanja turistikih potencijala, obezbijediti potrebne visokoobrazovane i strune kadrove, privui investitore i samim tim znaajna finansijska sredstva.

90

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

III OSNOVNA KONCEPCIJA PROSTORNOG RAZVOJA

91

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Osnovna koncepcija prostornog razvoja Zatienog pejzaa Konjuh u periodu do 2030. zasnovana na maksimalnoj zatiti prirodnih i kulturno-historijskih vrijednosti uz mogunost nastavka korienja raspoloivih prirodnih potencija podruja, a u skladu sa propisanim reimima korienja koji su vezani za utvrene zone zatite. U skladu sa tim, ovo podruje u budunosti karakterie potpuna dominacija vrijednih, stabilnih i ouvanih umskih ekosistema, velikog diverziteta, sa potpuno ouvanim prirodnim i kulturnohistorijskim dobrima, uz veoma malu zastupljenost graevinskih zona na kojima su precizno propisane mjere i naini gradnje. Simultana zatita i korienje prirodnih potencijala prostora zahtijevaju maksimalnu meusobnu koordinaciju u prostornim okvirima, jer se mogu javiti konflikti i sukobljavanje pri njihovoj realizaciji. Prostornim planom se upravo obavlja sinteza svih sektorskih planskih rjeenja i daju prijedlozi njihove koordinacije. Za podruje Zatienog pejzaa Konjuh naroito su bitna usaglaavanja izmeu zatite prostora i njegovog korienja u privredne, turistiko-rekreativne, naune svrhe, a naroito simultana zatita i korienje: umskog fonda, vodnog potencija, rude i mineralne sirovine, prirodnog i kulturno-historijskog nasljea.

Zatieni pejza Konjuha je jedinstveni resurs u rukama vie administrativnih cjelina koje moraju objektivizovati svoje interese u odnosu na razvoj zatienog prostora planine i njenog neposrednog podruja. Planska rjeenja se stoga zasnivaju na integrisanju prostora u cjelinu jedinstvenog upravljanja i korienja. S obzirom na status zatienog pejzaa Konjuh postaje predmetom kantonalne i nacionalne odgovornosti, a njegov prostor iziskuje znanja, iskustva i meunarodne standarde u uspostavljanju odrive zatite, valorizacije bioloke razovrsnosti, kulturno-historijskih vrijednosti te budueg razvoja. Konjuh treba da se razvije u atraktivnu planinsku destinaciju u kojoj se ostvaruje jedinstvo ouvanog prirodnog pejzaa i kvalitetne i odmjerene turistike ponude. Organizacija zatienog prostora treba da bude odriva i da promovie prirodne vrijednosti, ekologiju, zdrav ivot i kvalitet boravka na planini. Jedinstvenost lokacije u odnosu na slina planinska podruja u okruenju odreuje bogato prirodno i kulturno-historijsko nasljee i specifina mjesta hodoaa, te se posebna panja u Planu usmjeruje na zatitu ovih lokaliteta i ambijenta u kojem se nalaze. Osnovne planirane funkcije u zatienom pejzau kao prostornoj cjelini su sledee: Upravna funkcija objedinjavanje podruja u integrisan sistem upravljanja, zatite i korienja Rekreacija u prirodnim ambijentima razliitog nivoa zatite Turizam u odmjernom obimu i kontrolisanim uslovima Edukacija u klasinim obrazovnim i specifinim programima (kole u prirodi, ekoloko obrazovanje, snalaenje i ponaanje u prirodi, izviaki kampovi, studijski programi) Nauna i struna istraivanja prirodnih i kulturnih vrijednosti

Konjuh treba da se predstavi kao atraktivna planinska destinacija koja nudi jedinstvena iskustva i doivljaje u zatienom prirodnom okruenju, promovie ljepotu prirode i ponosi se bogatim prirodnim i kulturnim nasljeem. Inovativni i savremeni turistiki kapaciteti treba da privlae domae i strane goste za kvalitetan odmor na planini dok iri prostor planine prua mogunosti za brojne ljetnje i zimske rekreativne i druge aktivnosti. U skladu sa zonama zatite navedene funkcije struktuirane su u sledeim osnovnim podrujima:

92

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

1. Zatiena ljepota prirode i kulturno-historijskih nasljea - I 2. Zone rekreacije u ouvanoj prirodi - II 3. Turistike i rekreativne zone, aktivne u toku cijele godine - III

Slika br. 1: Osnovna podruja Zatienog pejzaa U okviru navedenih podruja izdvajaju se po namjenama posebne prostorne cjeline: ume strogo zatiene ume predviene za eksploataciju Turistiko-ugostiteljske cjeline zone smjetajnih kapaciteta i prateih sadraja Lokaliteti prirodnih vrijednosti peine, vodotoci, izvorita sa okruenjem Lokaliteti kulturnih vrijednosti sa okruenjem Rekreativne zone disperzno rasporeene po prostoru Zatienog pejzaa Zone stanovanja i vikend naselja Zone eksploatacije mineralnih sirovina

Cjeline su planirane u skladu sa uslovima i ogranienjima u proglaenim zonama zatite. U ovom smislu nivo mogue ljudske intervencije u svakoj cjelini se razlikuje u skladu sa poloajem cjeline u odnosu na zone zatite. Postojea organizacija graevinskih zona i u okviru njih turistikih sadraja polarizovana je u dvije cjeline na jugu i sjeveru zatienog pejzaa, koje su meusobno udaljene oko 20 km. U prostornom 93

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

smislu se nametnula potreba za povezivanjem ove dvije cjeline. Stoga se planira saobraajnica od jedne do druge zone, sredinjim prostorom planine, a formirala bi se rekonstrukcijom i unapreenjem postojeih puteva i izvoenjem nove dionice kojom bi se oni povezali. Na ovaj nain bi se postigla integracija cijelog prostora zatienog pejzaa, stvorili bolji uslovi za upravljanje cjelinom zatienog prostora i otvorila mogunost objedinjavanja turistike ponude. Takoe, izgradnjom nove dionice puta, bilo bi omogueno da se podruje eksploatacije mineralnih sirovina, kao i eksploatacija ume na krai nain spoji sa mreom vanjskih puteva. Sredinjim dijelom zatienog podruja u pravcu zapad istok bilo bi mogue formirati saobraajnicu za prolaz vozila i maina u pravcu naselja Tuholj-Goletii gdje bi se mogao urediti svojevrstan privredni ulaz u Zatieni pejza. Na ovaj nain bi se, takoe, izbjegao prolaz privrednih vozila i maina kroz visoko zatiena podruja oznaena kao A zone. Pored ovih kolskih pravaca cijelim prostorom planine predviaju se pjeake, biciklistike i jahae staze koje povezuju atraktivne lokalitete. Trase ovih staza se planiraju za detaljno ureenje i upotpunjavanje sa prateim sadrajima i turistikim atraktivnostima (vidikovci, odmorita, informativni punktovi i signalizacija, opremanje adekvatnim mobilijarom, klupama, kantama za otpatke i dr, u skladu sa tipom staze i poloajem u zonama zatite). Kako je u opisu stanja elaborirano Konjuh se odlikuje izuzetnim prirodnim bogatstvima i ve u postojeem stanju privlai veliki broj posjetilaca. Osnovni planski cilj je da se upotpuni turistika ponuda i omogue atraktivne posjete planini sa visokim stepenom doivljaja, ali da se pri tom ne ugrozi zatieni pejza. Savremeni turistiki trendovi u planinskom turizmu upuuju na rastuu tranju za specifinim planinskim resort-ima u ouvanom prirodnom okruenju koji svojim gostima nude iroku lepezu iskustava, proizvoda i aktivnosti tokom cijele godine. Vea je potranja za kratkim aranmanima u raznovrsnoj ponudi smjetaja i specifinim turistikim paketima koji nude razliite vanpansionske aktivnosti. U skladu sa navedenim neophodno je vieslojno unaprijediti turistiku ponudu. Smjetajne kapacitete je potrebno proiriti u smislu raznovrsne ponude: Hosteli za kolske programe (ekskurzije, kole u priorodi), studentske i istraivake programe (geoloke, bioloke, umarske, geografske i druge prirodnjake studije, ali takoe i za arheoloke, arhitektonske, konzervatorske i druge studije koji se bave zatitom kulturnog nasljea). Hosteli se u ljetnjem i zimskom periodu mogu koristiti za omladinsku turistiku ponudu, ljetnje kole, radionice i sl. Hoteli, moteli i porodini pansioni sa kvalitetnom uslugom ostvaruju ponudu za turiste i rekreativce Planinarski domovi ponuda za planinare, avanturiste i zaljubljenike boravka u prirodi Welness hoteli ekskluzivna ponuda za imunije turiste koji trae odmor i relaksaciju u prirodnom okruenju. Kampovi autokampovi, eko kampovi i kampovi u prirodi.

Neophodno je uskladiti lokalno-rekreacioni pristup sa internacionalnim pristupom razvoja turizma. S tim u vezi, svi smjetajni kapaciteti zahtijevaju vei standard nego to je to uobiajeno, veu ponudu vanpansionskih aktivnosti, wellness i fitnes sadraje i dobru infrastrukturnu opremljenost. Turistiki sadraji se planiraju u okviru ulaznih zona u prostor zatienog podruja i C zatitnih zona. Prostorno su ograniena na zone izgradnje u cjelinama u kojima je izgradnja ve prisutna, uz glavne saobraajnice i na takvim pozicijama koje omoguavaju dalji pjeaki ili drugi adekvatan pristup do zona atrakcije. Prirodno i kulturno-historijsko nasljee je jedan od nosioca identiteta zatienog pejzaa Konjuh. Planira se rekonstrukcija, sanacija i konzervacija objekata graditeljskog nasljea i njihova odgovarajua prezentacija. Planom su njihove lokacije uklopljene u zonama zatite i prirodnim, uglavnom umskim, ambijentima. Posebna tenja je posveena njihovoj boljoj dostupnosti. Rekreativna ponuda podrazumijeva iroki spektar aktivnosti u turistikim i umskim cjelinama. Planiraju se tradicionalni sadraji poput staza za etanje, izletita, trim staza, otvorenih terena, ali i savremeni novi zabavni i rekreativni sadraji kao to su avanturistiki parkovi i parkovi u divljini, jahae i staze za vonju saonicama. Svi rekreativni sadraji u umskim cjelinama se moraju izvoditi pod 94

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

posebnim uslovima ureenja sa posebnom panjom na zatiti prirodnih vrijednosti i izbjegavanja pretjerane intervencije u autohtonom ambijentu. Cjeline u kojima su izgraeni objekti se planiraju za ureenje u smislu unapreenja izgraenog ambijenta, komunalno opremanje svom potrebnom infrastrukturom naroito onom koja obezbjeuje zatitu ivotne sredine (uklanjanje otpada i odvoenje otpadnih voda). Unutar ovakvih cjelina evidentirane su lokacije na kojima je mogue izgraditi i dodatne stambene i turistike objekte, ali u granicama niskog stepena izgraenosti. Treba teiti kompaktnim turistikim naseljima radi racionalnijeg komunalnog opremanja, ali i zbog zatite prirodnog okruenja. Izgraene cjeline takoe treba da posjeduju adekvatno zastupljene zelene povrine i ureena dvorita tako da se uklope u prevashodno prirodni ambijent cjeline. Parcele i razmak objekata treba da budu vei nego to je to sluaj u gradskim sredinama.

1. OSNOVNA KONCEPCIJA ZATITE PRIRODNOG HISTORIJSKOG NASLJEA I ZATITE OKOLINE


1.1. Prirodna dobra

KULTURNO-

Osnovna koncepcija u oblasti zatite i korienja prirodnog nasljea je zasnovana na utvrivanju postojeih prirodnih dobara i njihovoj preciznoj kategorizaciji prema relevantnim aktima koji vae za ovu oblast (Zakon o zatiti prirode, IUCN kategorizacija), ime se stvaraju osnovni preduslovi za ukljuivanje istih u evropsku ekoloku mreu. U skladu sa tim, koncepcijom prostornog razvoja, na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", utvruju se sljedea zatiena prirodna dobra: 1. Zatiena prirodna podruja - po IUCN I kategorija Podruja zatienih Zona A u okviru Zatienog pejzaa "Konjuh" Prauma Studenica, sekundarnog karaktera, sa povrinom od 455 ha, nalazi se u zoni A2 Stanite tetrijeba, koje se nalzi u zoni A1 Stanite ljetarke

2. Spomenik prirode - po IUCN III kategorija a) Geomorfoloki Peina Brateljevii, djevojaka peina, nalazi se u zoni A5 Peina Bebrava, sa hodnikom duine oko 400 metara, posjeduje bogat peinski nakit sige, razliitih oblika, nalazi se u zoni A4 Peina Studenica, istraena duina oko 50m, sa dvoranom irina 15m i visini oko 7m, zona A2 Kameni luk, prirodni otvor-prolaz, dimenzija 7 x 5m, lokalitet Studenica, u blizini peine, zona A2 Kamena lopta, prenika oko 2m, lokalitet Krabanja, zona B1 Krabanjski kr, krenjaka litica visine 300 - 400 m, duine oko 700 m, sa vertikalnim nagibom skoro na cijeloj duini, sa mnotvom neistraenih peina i jama, sa izuzetnim potencijalom alpinizma i drugih ekstremnih sportova, zona B1 Kanjon potoka Skakavac, klisura i kanjon sa dva vodopada visine preko 20m, izuzetnog geolokog izgleda, sa povrinom lokaliteta od oko 10 ha, zona A1

b) Hidrogeoloki Izvorite "Muka voda", zona A3 Izvor (Voda Kurnjaa), zona B1 95

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Vrelo Karabanje, zona B1 Izvor Studenice, zona, A2 Svi ostali izvori na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh"

c) Hidroloki Vodopad Velika Zlaa, visina 20 - 25 m, nalazi se u zoni A1 Vodopadi potoka Skakavac, klisura i kanjon sa dva vodopada visine preko 20m, izuzetnog geolokog izgleda, sa povrinom lokaliteta od oko 10 ha, zona A1 Pauko jezero, nalazi se u zoni B1 Svi vodotoci na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh"

d) Botaniki Rijetka, stara i historijski znaajna stabla, evidentirana u Registru rijetkih, starih i historijski znaajnih stabala na podruju Tuzlanskog kantona Pojedinane biljne vrste, i to: bosanski ljiljan, bosanska perunika, sunovrat, iva, lincura, hrizantema Rijetke i reliktne biljne zajednice: ume bijelog i crnog bora na peridotitu i serpentinitu

3. Zatieni pejza - po IUCN V kategorija Cjelokupno podruje koje se nalazi u granicama Zatienog pejzaa "Konjuh" Vrh planine Konjuh, izletite, vidikovac, planinarski uspon, stanite tetrijeba i Bosanskog ljiljana, povrine oko 3ha, zona A1 Izletite Bebrava, povrine oko 2 ha Kota Zidine, sa sljedeim karakteristikama: izletite, planinska kua, planinarski uspon, vidikovac, litica, stanite tetrijeba i bosanskog ljiljana. Ukupna povrina ovog lokaliteta iznosi oko 20 ha i ista se nalazi u zoni A1 Kota Zelenboj, sa sljedeim karakteristikama: planinarski uspon, izletite, vidikovac. Povrina ovog lokaliteta iznosi oko 5 ha i nalazi se u zoni zatite B1 Izletite Velika Zlaa, sa sljedeim karakteristikama: planinska kua, stanite tise, povrina lokaliteta oko 1 ha. Nalazi se u zoni A1. Izletite Zobik, polazite na planinarske uspone prema Zidinama i vrhu Konjuha, povrina oko 3 ha, zona B1 Pojedinani lokaliteti i predjeli

4. Zatiena prirodna podruja u svrhu odrivog gospodarenja prirodnim ekosistemima - po IUCN VI kategorija Sjemenska sastojina jele, odjel 104 i 104/1, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska sastojina bijelog bora, odjel 91, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska sastojina bukve, odjel 99, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska stabla gorskog javora, odjel 96, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska stabla gorskog brijesta, odjel 96, G.J. Gornja Drinjaa Sjemenska stabla bijelog jasena, odjel 96, G.J. Gornja Drinjaa

96

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Pokraj navedenih prirodnih vrijednosti, koncepcijom prostornog razvoja utvruje se zatita i sljedeih pojedinanih vrsta faune i ihtiofaune: tetrijeb ljetarka planinska sova vidra rijeni rak autohtona potona pastrmka potona mrenica

Mjere zatite navedenih prirodnih vrijednosti, moraju biti u skladu sa relevantnim zakonodavnim okvirom. U cilju stimulacije nauno-istraivakog rada, koji e zasigurno rezultirati otkrivanjem novih prirodnih vrijednosti i pojava, ovim planom se definie i izgradnja Istraivake stanice sa botanikom batom. U svom sastavu treba da ima laboratoriju sa prateim sadrajima kao i botaniku batu u kojoj e se nai veliki broj biljaka koje egzistiraju na podruju planine Konjuh. Tana lokacija ove stanice e biti odreena nakon detaljnih istraivanja pedolokih, orografskih i mikroklimatskih uslova. 1.2. Kulturno-historijsko nasljee

Nastojei da prirodno i kulturno-historijsko nasljee dobije mjesto i znaaj u ivotu zajednice koji mu objektivno i pripada, te da se zatita prirodnog i kulturnog nasljea ukljui u programe opteg planiranja, potrebno je obezbijediti stalne radove na istraivanju, evidentiranju, zatiti i prezentaciji nasljea. Evidentiranje, valorizacija i kategorizacija prirodnog i kulturno-historijskog nasljea predstavljaju osnovu sagledavanja kako obima, tako i njihove vrijednosti, kao i osnovu za utvrivanje naina njihovog koritenja, te uzajamne uticaje nasljea i drutvene zajednice. Savremeni koncept zatite ne podrazumjeva samo pasivnu zatitu, ve se zasniva na kontinuiranom praenju, koritenju i unapreenju prirodnog i kulturno-historijskog nasljea. Kada se radi o tretmanu dobara na predmetnom prostoru vano je obezbijediti adekvatnu i permanentnu materijalnu i pravnu zatitu mjerama i metodama propisanim od strane nadlenih institucija. Nasljee se mora tititi od svih nekontrolisanih intervencija u prostoru, a naroito od bespravne izgradnje i nesavjesnih investitora. Da bi se nasljee titilo na odgovarajui nain neophodno je stvoriti odgovarajui informacioni sistem o spomenicima kao neposrednom predmetu zatite i obezbijediti sistem stalnog praenja svih kategorija nepokretnog nasljea. Osnovne mjere zatite kulturno-historijskog nasljea su: Sistematsko istraivanje, snimanje, valorizacija i evidentiranje objekata i lokaliteta kulturno-historijskog nasljea, kao i onih koji e potencijalno biti otkriveni, a naroito objekata: Vodenica Selimbaia, Memorijalno spomen-obiljeje u Koritima, Memorijalno spomen-obiljeje Miljkovac, kao i arheolokih i historijskih lokaliteta: nekropola steaka Kuman u naselju Brdijelji, Djevojaka peina u naselju Brateljevii, lokalitet arija, arheoloki lokalitet Gradac, Srednjevjekovna kaldrma na Miljkovcu, dovite na vrhu Konjuha; Kategorizacija i proglaavanje evidentiranih objekata i lokaliteta kao i onih koji e potencijalno biti otkriveni i vrednovani; Zatita od propadanja i degradiranja svih evidentiranih i potencijalnih lokaliteta kulturnohistorijskog naslj ea zajedno sa neposrednom okolinom; Uvrtavanje objekata i lokaliteta kulturno-historijskog nasljea u jedinstveni informacioni sistem u oblasti zatite prirodnog i kulturno - historijskog nasljea i uspostavljanje efikasnog sistema monitoringa na nivou itavog podruja obuhvata plana; 97

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Predlaganje mjera tehnike i fizike zatite, kao i metoda i postupaka rada na konzervaciji/obnovi i revitalizaciji kulturno-historijskog nasljea; ienje od nekontrolisane vegetacije i naslaga zemlje; Razmatranje mogunosti izgradnje zatitnih objekata i ograda u funkciji obezbjeenja trajnog ouvanja i prezentacije arheolokih lokaliteta; Ukljuivanje dobara kulturno-historijskog nasljea u turistike tokove ne bi smjela ni na koji nain da ugroze njegov materijalni i duhovni status; Izrada posebnih planskih dokumenata za podruje lokaliteta Peina u Brateljeviima.

Ureene prostora lokaliteta Djevojaka peina u naselju Brateljevii, opina Kladanj izvrie se na osnovu uslova utvrenih Urbanistikim projektom. Posebnu panju potrebno je posvetiti ureenju vanjskog prostora i pozicioniranje bine za odravanje zavrne sveanosti manifestacije Dani djevojake peine. S obzirom na izrazito veliki broj posjetitelja manifestacije, pristup lokalitetu omoguiti odgovarajuim organizacionim, a ne prostornim mjerama. Reim saobraaja u vrijeme odravanja manifestacije, zadovoljenje potreba za parkiranjem putnikih automobila, potrebe za okretnicama (npr. zakupljivanje odreenog broja autobusa koji bi u vrijeme odravanja manifestacije saobraao na linijama od okolnih naselja do naselja Brateljevii, u kratkim vremenskim razmacima, a za potrebe prevoza posjetilaca) i parkinzima za autobuse, kao i obezbjeenje dostupnosti vozilima hitne pomoi, vatrogasaca, policije i sl. rijeiti na nivou cijelog naselja i okolnog prostora, te izvriti usaglaavanje sa regulacionim planom za lokalitet naselja Brateljevii. 1.3. Zatita ivotne sredine Pojam zatita prirode kod nas se esto poistovjeuje sa pojmom zatita okoline, ali to su ipak dva razliita pojma. Prije svega, zatita okoline i zatita prirode su dva osnovna zakonska koncepta pristupa okolini. Zatita okoline regulie ograniavanja uticaja ljudske zajednice na okolinu, a zatita prirode ograniava promjene u prirodi (ekosistemima). Drugim rijeima, zatita okoline se odnosi na podruja namjenjena urbanizaciji, industriji, saobraaju, poljoprivredi i za druge ljudske aktivnosti, dok se zatita prirode odnosi na podruja posebne prirodne vrijednosti u kojima je ogranieno unoenje promjena u prirodne sadraje. Defnicija zatite prirode po Svjetskoj uniji za zatitu prirode (IUCN) kao i prema Zakonu o zatiti prirode (Slubene novine FBiH broj 33/03) glasi: Zatita prirode podrazumijeva sve odgovarajue aktivnosti i mjere koje imaju za cilj spreavanje tetnih aktivnosti, oteenja ili zagaivanja prirode, smanjenje ili eliminisanje nastale tete i obnova prirode i dovoenje u prvobitno stanje. Pod pojmom prirode se podrazmijevaju divlje biljne i ivotinjske vrste, minerali, fosili i prirodna geografska (kopnena ili vodena) podruja, odnosno svi dijelovi okoline (okolia, ivotne okoline) u kojoj ovjek svojim djelovanjem jo uvijek nije izvrio znaajan negativni uticaj. Zatiena podruja su najei nain ili alat na koji se vri zatita prirode. Iako planovi razvoja, kako pojedinano tako i sintezno sami po sebi sadre mjere zatite okoline, ipak je ovaj kompleks pitanja neophodno posmatrati izdvojeno kao koncept okoline koji mora biti ugraen u koncept cjelokupnog razvoja drutva. Izdvajanje ove materije u poseban plan, izmeu ostalog, ima za cilj da u irem razmatranju pojedinanih komponenti okoline eksplicitno prezentuje i objasni potrebu i znaaj, zatite i unapreenja okoline. Zrak Zatita zraka obuhvata ouvanje atmosfere u cijelosti sa svim njenim procesima, ouvanje njene strukture i klimatskih obiljeja. Prema Zakonu o zatiti okolia (Slubene novine Federacije BiH broj 33/03) ureuje se: ouvanje, zatita, obnova i poboljanje ekolokog kvaliteta i kapaciteta okolia, kao i kvalitet ivota mjere i uvjeti upravljanja, ouvanja i racionalnog koritenje prirodnih resursa; 98

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

pravne mjere i institucije ouvanja, zatite i poboljanja zatite okolia; finansiranje aktivnosti vezanih za okoli i dobrovoljne mjere; poslovi i zadaci organa uprave na razliitim nivoima vlasti.

Prilikom izgradnje novih objekata bilo da je rje o individualnim ili proizvodnim, orijentisati se na ekoloke kapacitete izvora toplotne energije. Zagaenje vazduha je sloen problem koji utie razliitim i brojnim nainima na kvalitet i opstanak ivota, te zahtjeva posebnu panju. Kao jednu od znaajnih mjera zatite kvaliteta vazduha plan sugerie i potrebu formiranja strategije zatita koja ukljuuje: Emisije u zrak (emisije i imisije polutanata); Kvalitet zraka (formiranje slube za praenje i kontrolu stanja kvaliteta zraka); Monitoring (uspostavljanje registra i baze podataka o emisiji zagaujuih materija u vazduh).

Sve planirane aktivnosti kako u djelu projektovanja tako i u procesu same realizacije moraju biti u skladu sa Zakon o zatiti okolia (Sl. novine FBiH 33/03 i 38/09) i Zakon o zatiti zraka (Sl. novine FBiH 33/03 i 04/10). Voda Svi novi sistemi prikupljanja voda moraju imati odvojenu odvodnju otpadne vode i povrinskih voda da bi se zadovoljili principi sprjeavanja zagaenja. Neophodno je izgraditi adekvatne ureaje za sakupljanje i preiavanje uptrebljenih otpadnih voda naselja, njihovo pravilno funkcionisanje kako bi se obezbijedio kvalitet vode prije isputanja u recipijent. Plutajui nanos (plastina ambalaa, kese i sl.) redovno sakupljati i po potrebi odvoziti u saradnji sa nadlenom komunalnom slubom. Zatita voda obuhvata ouvanje povrinskih i podzemnih voda, zaliha, regulisanje kvaliteta i kvantiteta vode, zatitu korita, obalnih podruja. Ouvanje voda se propagira kroz smanjenje potronje vode od strane stanovnitva takoe se i separacija promovie u cilju poveanja mogunosti ponovne upotrebe otpadnih voda. Zemljite Zemljite je izrazito osjetljiv medij kojim se mora veoma paljivo raspolagati, te se o njemu mora planski i sistematski voditi briga. Poljoprivredno zemljite, je ugroeno nekontroliranom urbanizacijom, kao i poveanim zahtjevima za promjenom namjene zemljita, koja prati privredni razvoj drutva. U cilju zatite zemljita sprovesti adekvatne proizvodne prakse i prilagoditi ih prirodnim karakteristikama. Potrebno je da predmetne opine (Banovii, ivinice i Kladanj ) daju program poboljanja kvaliteta poljoprivrednog zemljita i da oforme bazu podataka sa sistemskim praenjem zemljita (podatke o njegovom kvalitetu, te promjenama tokom vremena). Problem kontaminacije zemljita nije adekvatno istraen i praen, stoga je potrebno preduzeti odreene aktivnosti (plan unapreenja kvaliteta poljoprivrednog zemljita) uklanjanja negativnih efekata postojee kontaminacije. Sakupljanje otpada Na predmetnom podruju koje je naseljeno postaviti dovoljan broj kontejnera za selektivno sakupljanje komunalnog otpada, a zatim odvoziti u saradnji sa komunalnim preduzeem. Svaki od izvora otpada koji proizvodi otpad, ukoliko je nepravilno tretiran, poveava zagaenje okoline i uticaj na zdravlje ljudi. Meutim, nivo uticaja varira u zavisnosti od prirode otpada. Na podruju posebnog obiljeja Zatieni pejza Konjuh moemo definisati kuni i komercijalni otpad. 99

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Kuni otpad Kuni otpad (ili otpad iz domainstava) je onaj koji nastaje u mjestima stanovanja kao posljedica uobiajenih kunih aktivnosti. Iako ovaj otpad moe sadravati male koliine graevinskog otpada u vezi manjih domaih aktivnosti na renoviranju kunih prostorija, ova kategorija ne bi trebala sadravati velike koliine otpada od ruenja ili znatnih rekonstrukcija stambenih prostora. Kuni otpad sadri otpad iz domaih prostorija koji stanari odnose na centralnu lokaciju, kao i otpad nagomilan u malim lokalnim kontejnerima/vreama, i sl. ostavljen izvan stambenog objekta radi redovnog odvoenja. Komercijalni otpad Komercijalni/trgovaki otpad predstavljaju materijali koji nastaju kao dio posebne vrste radne prakse (npr. prodavnice, kancelarije, hotel i drugi smjetajni objekti, itd.). Koliine bi se trebale jasno identifikovati i posebno razmatrati u svim aspektima tehnikog i finansijskog planiranja. S obzirom da dosta materijala iz komercijalnih aktivnosti ima sline karakteristike kao kuni otpad (npr. hrana, papir, itd.), mogunosti za procesiranje su isto tako iroke kao i za kuni otpad. Stoga ima smisla da se sakupljau kunog otpada (komunalno preduzee) dozvoli da sakuplja i ovaj otpad. Meutim, sam sakuplja bi trebao da pregovara i utvrdi cijenu sa svakim proizvoaem otpada prije nego se ovaj otpad pone sakupljati zajedno sa kunim otpadom. Redovne aktivnosti koje se moraju obavljati u objektima/kompleksima, kao i u zatienim zonama A i B su sljedee: Otpadni materijal iz radne prakse (prodavnice, kancelarije, hotel i drugi smjetajni objekti) odlagati na mjesto privremenog odlaganja u radnim prostorijama, a zatim se otpad po vrsti odlae na odgovarajue mjesto; Za odvoz komunalnog otpada nadlena su komunalna preduzea; Otpadni papir i razne vrste papirne ambalae koja nije za upotrebu, odvoziti u preduzea za sakupljanje sekundarnih sirovina; Stroga zabrana odlaganja otpada u zatienoj zoni A; Zatiene zone A i B posebno odravati urednim; U zoni B du etalinih staza postaviti stubne korpe za odlaganje otpada, redovno sakupljati i odvoziti otpad; Zabranjeno je nepravilno odlaganje i odbacivanje bilo kojeg otpadnog materijala u zatienoj zoni B i u naseljenim podrujima plana; Svaki radnik komunalnog preduzea duan je odgovornim radom i ponaanjem sprjeiti komunalne incidentne situacije (rasipanje otpada), a ako se incidentna situacija dogodi duan je da istu obavezno sanira; Prilikom poveanja i nekontrolisane pojave otpada u periodu intezivnijih posjeta (praznici, izleti, turistike grupe i sl.) prioritet je ee sakupljanje otpada od strane nadlene slube (komunalno preduzee ili ekoloka organizacija); Komunalna preduzea duna su da nabave svu potrebnu opremu koja slui u svrhu prikupljanja, odlaganja i odgovarajueg odvoza otpadnog materijala kao i da daju odgovarajua uputstva i procedure za prikupljanje, transport od mjesta nastanka do mjesta skladitenja i odlaganja; Svako korienje prirode i njeno optereenje vriti na nain koji najmanje zagauje ili oteuje prirodu. Zagaivai i korisnici su duni platiti trokove, poreze, takse i dr. za zagaivanje ili korienje prirode ili prirodnog podruja za izvoenje bilo kojih aktivnosti ako one prouzrokuju ili e vjerovatno prozrokovati tetu po prirodu.

100

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

2. OSNOVNA KONCEPCIJA PROSTORNOG RAZVOJA


2.1. Zone graevinskog zemljita S obzirom da se radi o ruralnim podrujima, te kako se na prostoru obuhvata Plana ne planira izgradnja veeg obima, razvoj graevinskih zona ograniava se i usmjerava na ve postojee izgraene cjeline, te evidentirane i definisane turistike zone sa postojeim graditeljskim i turistikim sadrajima. Odnos prema izgraenim prostorima zasniva se na utvrenim zatitnim zonama, te definisanim mjerama zatite i dozvoljenim aktivnostima unutar svake zone. S tim u vezi, osnovna problematika na konceptualnom nivou se odnosi na definisanje graevinskog zemljita sa namjenama stanovanja, turizma i ugostiteljstva, drutvene, rekreativne, saobraajne i ostale infrastrukture na evidentiranim izgraenim cjelinama u zatitnoj zoni C i adekvatnim pripadajuim prostorima za proirenje istih, a u skladu sa odredbama l.18, stav 1, Zakona o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom Konjuh i planiranim potrebama proirenja kapaciteta. Osnovnom koncepcijom Plana definitivno su utvrene granice obuhvata Plana i granice zatienih zona, koje su usaglaene sa evidentiranim stanjem na terenu, kako je detaljno predstavljeno na grafikim prilozima 19.3.-19.5. Osnovna koncepcija prostornog razvoja. Ovako definisanim granicama obuhvaeni su prostori koji u postojeem stanju egzistiraju kao jedinstvene cjeline i kao takve ove granice predstavljaju osnovu za izradu detaljnih provedbeno planskih dokumenata. Zadravanje postojeih objekata unutar zatienih zona A i B, te ograniavanje njihovog daljeg irenja i propisivanje uslova koritenja i odravanja predstavlja osnovni koncept tretmana izgraenih prostora u zonama A i B. Odnos prema izgraenim objektima unutar ostalih zatitnih zona tretirae se kroz propisivanje odgovarajuih urbanistiko-tehnikih uslova za njihovo odravanje, sanaciju, rekonstrukciju i sl. sa naglaskom na upotrebu t radicionalnih graevinskih materijala s ciljem skladnog uklapanja objekata u prirodno planinsko okruenje. Veliina pripadajue graevinske parcele za postojee objekte raznih namjena unutar zatienih zona A i B definisae se odlukama nadlenih skuptina. Prostorne cjeline za koje se predlae izrada provedbeno-planske dokumentacije, kojom e se definisati detaljni urbanistiko-tehniki uslovi za izgradnju graevina i ureenja graevinskog zemljita daju se na sledeim lokalitetima: Za juni dio prostora Zatienog pejzaa, na teritoriji opine Kladanj lokalitet dijela naselja Brateljevii Regulacioni plan - povrine 36,5 ha; Za sjeverni dio prostora Zatienog pejzaa, na teritorijama opina Banovii i ivinice lokalitet Makovac Regulacioni plan - povrine 80 ha; Lokalitet Muka voda Regulacioni plan - povrine 77 ha; Lokalitet Djevojaka peina Urbanistiki projekat - povrine 9 ha. 2.2. Stanovanje Na prostoru Zatienog pejzaa Konjuh zone stanovanja definisane su u skladu sa postojeom namjenom povrina i koritenja prostora. Nalaze se u obuhvatima prostornih cjelina za koje se predlae izrada provedbeno-planskog dokumenta - regulacionog plana, koji e dati odrednice u pogledu intervencija u prostoru, detaljnih urbanistiko-tehnikih uslova izgradnje i ureenja graevinskog zemljita.

101

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Diferencirano je nekoliko zona stanovanja: Stambena zona dijela naselja Brateljevii S1 Stambena zona dijelova naselja Via Gornja i Repnik S2 Vikend zona V1 Vikend zona V2.

Slika br. 2: Raspored zona stanovanja Pri definisanju zona voeno je rauna o optimalnom proirenju stambenih cjelina kojima e se zadovoljiti potrebe, a nee nepotrebno biti angaovano umsko i poljoprivredno zemljite, kao i na osnovu fizikih mogunosti irenja naselja i mogunosti infrastrukturnog opremanja prema planiranim standardima. U okviru definisanih stambenih zona nalaze se i poljoprivredne povrine (vonjaci, njive i okunice) namijenjene poljoprivrednoj proizvodnji za sopstvene potrebe ili namijenjene prodaji. U stambenim zonama potrebno je podsticati unapreenje kvaliteta stanovanja stvaranjem kvalitetnih ambijentalnih cjelina (komunalnim opremanjem i regulisanjem javnog ulinog prostora, ureivanjem parcela, potovanjem autohtone arhitekture objekata, koritenjem prirodnih materijala, smanjenjem izgraenosti, te definisanjem uslova ograivanja objekata i sl.) i poveanjem stepena infrastrukturne opremljenosti (asfaltiranjem ulica i izgradnjom trotoara, izgradnom kanalizacije i rasvjete, organizovanim odvoenjem otpada i sl.). S ciljem zadovoljenja potreba lokalnog stanovnitva, stvaranja dodatnih izvora prihoda i ukljuivanja seoskih domainstava u turistiku ponudu posmatranog podruja i njegove okoline (tangentnih naselja) mogue je u okviru stambenih zona predvidjeti uvoenje drutvenih sadraja, kao i privrednih djelatnosti tipa turizma (pansioni, smjetaj i 102

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

ugostiteljske usluge u seoskim domainstvima i sl.), poljoprivrede i stoarstva (prehrambeni proizvodi karakteristini za podruje Konjuha, sirevi i namazi, suhome snati proizvodi, proizvodnja organske hrane za potrebe ponude ugostiteljskih objekata na podruju Zatienog pejzaa), zanatskih radionica (izrada suvenira, manjih komada namjetaja, nakita, odjevnih predmeta i sl.). Na definisanim povrinama namjenjenim za stanovanje, na neizgraenim i atraktivnim lokacijama u okviru stambene zone dijela naselja Brateljevii (S1), Via Gornja i Repnik (S2) daje se mogunost izgradnje novih graevina i pomonih objekata za lokalno stanovnitvo, kao i rekonstrukcija i adaptacija postojeih objekata koji pored osnovne namjene stanovanja mogu pruati ugostiteljske i usluge smjetaja u seoskim domainstvima. Potrebno je podsticati i intenzivirati poljoprivrednu proizvodnju u smislu proizvodnje zdrave hrane ne smo na prostoru obuhvaene zone naselja Brateljevii ve cijelog naselja i okruenja, a sa ciljem obezbjeivanja sirovina za ponudu u turistikim i ugostiteljskim sadrajima (zdrava ekoloki proizvedena hrana, tradicionalna kuhinja, hrana specifina za podruje). Nove objekte graditi, a postojee rekonstruisati i adaptirati na ekoloki prihvatljiv nain izgradnje i koritenja energije, te primjenu tradicionalnih graevinskih materijala (kamen, opeka, drvo...). Naroitu panju posvetiti uklapanju objekata u prirodno seosko okruenje. S ciljem poveanja raznovrsnosti turistiko-udostiteljske ponude i revitaliziranja tradicionalnih naina privreivanja mogue je postojee objekte adaptirati, a nove graditi sa namjenama npr. pansiona ili pruanja ugostiteljskih usluga u seljakom domainstvu-seoski turizam (sobe, apartmani, kamp, izletite, vinotoje, kuaonica) i sl. a u skladu sa vaeim pravilnicima. U zonama S1 i S2 predvidjeti minimalno po jedan objekat pansiona sa minimalno 20 leaja. Dozvoljava se i uvoenje sadraja kao to su trgovina (prehrambene robe, suvenira, proizvoda, odjevnih predmeta, domae radinosti i sl.),ali i zanatskih radionica u smislu prezentacije tradicionalnih zanata. Veliine parcela su vee nego sto je to sluaj sa naseljima vee gustine stanovanja i izgraenosti. Povrina stambene zone S1 iznosi oko 21,4 ha, a S2 iznosi 13,9 ha. U treoj zatitnoj zoni, zapadno od naselja Brateljevii definisane su zone stanovanja-vikend naselja V1 i V2 unutar kojih se dozvoljava sanacija i rekonstrukcija, naziivanje i dogradnja postojeih, 2 te izgradnja novih objekata u skladu sa sledeim urbanistiko-tehnikim uslovima: BGP do 100 m , maksimalne spratnosti dvije nadzemne etae (prizemlje i sprat / potkrovlje) uz eventualnu izgradnju podrumske ili suterenske etae, tamo gdje to uslovi terena dozvoljavaju. Nove objekte graditi, a postojee rekonstruisati u okvirima definisanog graevinskog zemljita, a uz ekoloki prihvatljiv nain izgradnje i koritenja energije, te primjenu tradici onalnih graevinskih materijala. Naroitu panju posvetiti uklapanju objekata u prirodni ambijent i planinsko-seosko okruenje. U zonama vikend naselja mogue je osim namjena stanovanja formirati sadraje trgovine, ugostiteljstva, turizma i sl. kako je ve prethodno opisano za zone naselja. Nedaleko od objekta hotela Muka voda nalazi se manja grupacija vikend objekata koji su definisani kao dio zone V1 tako da povrina ove zone iznosi 9,2 ha, dok je povrina zone V2 7 ha. Veliine parcela i udaljenost izmeu objekata treba da budu vei nego to je to sluaj sa zonama veih gustina i procenata izgraenosti. Okvirno se procjenjuje ukupan broj vikend objekata za zonu V1 - 40, a za zonu V2 - 30, kao i objekat pansiona sa 20 leaja. Od ukupnog broja vikend objekata procjenjuje se da e se za iznajmljivanje u turistike svrhe koristiti 30% od ukupnog broja objekata. Odnos prema postojeim stambenim objektima unutar ostalih zatitnih zona zasniva se na konceptu zadravanja istih uz izvjesna ogranienja koja se zasnivaju na sledeem: Dozvoljava se sanacija, rekonstrukcija, naziivanje i dogradnja postojeih stambenih objekata unutar zona A i B u skladu sa sledeim urbanistiko-tehnikim uslovima: BGP do 100 m2, maksimalna spratnosti dvije nadzemne etae (prizemlje i sprat / potkrovlje). Pri rekonstrukciji objekata naglasak se stavlja na upotrebu tradicionalnih graevinskih materijala i skladno uklapanje objekata u prirodno zatieno okruenje. Veliina pripadajue graevinske parcele za postojee objekte unutar zatienih zona A i B definisae se odlukama nadlenih skuptina. Ukupna povrina zona stanovanja na prostoru Zatienog pejzaa iznosi 51,5 ha.

103

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

2.3. Drutvena infrastruktura Karakter namjene prostora zahtijeva odgovarajui dijapazon objekata drutvena infrastrukture, koji treba da budu iskljuivo u slubi i za potrebe planirane namjene prostora, a sa ciljem racionalnog i ravnomjernog opremanja prostora. Turistiki kompleksi generalno iniciraju razvoj drutvene infrastrukture, naroito kulturnih, javnih i prateih sadraja (bioskopi, muzeji, koncerti, predavanja, specifini festivali, itd.), te pojavu sadraja kao to su ambulanta, pota, ispostava banke itd. Kao jedna od mogunosti prostorne lokacije objekata drutvene infrastrukture navodi se prenamjena postojeeg graevinskog fonda koji se planom zadrava. U drugom sluaju obezbjeenje odgovarajueg nivoa usluga mogue je ostvariti u centrima zajednice oblinjih naselja. Konceptom su predviena dva glavna ulaza u prostor Zatienog pejzaa Konjuh, a nalaze se u treoj zatitnoj zoni (Zona C). Prvi ulaz je sa june strane iz pravca opine Kladanj u okviru naselja Brateljevii, dok je drugi sa sjeverne strane Zatienog pejzaa, a nalazi se na granici opina Banovii (naselje Repnik) i ivinice (naselje Via Gornja). Sporedni ulazi formirani su iz pravca naselja Tuholj Goletii (Zona B1), te iz pravca zaselaka (Zona B2) Milankovii Subaii Radovii Hodii (Zeniko Dobojski kanton). Na teritoriju Zatienog pejzaa mogue je pristupiti i sa sjeverozapadne strane, preko saobraajnice put Marino Brdo-Ravni bor kroz zonu A1. Rekonstrukcijom i modernizacijom postojeih dionica saobraajnica, kao i izgradnjom nove dionice kojom e se ostvariti saobraajna povezanost sjevernog i junog dijela prostora Zatienog pejzaa, ostvaruju se uslovi za poveavanjem znaaja sporednog ulaza iz pravca naselja Tuholj - Goletii (Zona B1). Ovaj bi ulaz-izlaz preuzeo ulogu tzv. "privrednog ulaza-izlaza" u slubi eksploatacije mineralnih sirovina i drveta. Kretanje posjetilaca Zatienog podruja koritenjem ovog ulaza bilo bi olakano, ali treba razmotriti i mogunost dozvoljavanja internog saobraaja (pod odreenim uslovima i sistemima kontrole) kroz zonu A3. Na ulazima je potrebno postaviti adekvatne oznake (table) sa osnovnim informacijama o teritoriji Zatienog pejzaa, naplatne kuice i info-pultove na kojima se mogu dobiti potrebne informacije o turistiko-ugostiteljskoj ponudi i atraktivnim lokalitetima na prostoru Zatienog pejzaa, informacije o pozicijama parking prostora, promotivni materijal i sl. U skladu sa odredbama Zakona o proglaenju dijela podruja planine Konjuh zatienim pejzaom Konjuh vri se kontrola kretanja motornih vozila. S obzirom da je postojea organizacija graevinskih zona i u okviru njih planiranih sadraja uslovila formiranje dvije cjeline na jugu i sjeveru zatienog pejzaa na meusobnoj udaljenosti od oko 20 km, javila se potreba za organizovanjem sadraja drutvene infrastrukture u obe cjeline, a s ciljem pruanja raznovrsne i kvalitetne ponude i zadovoljenja potreba korisnika Zatienog pejzaa. Zone drutvene infrastrukture (na lokalitetima Muka voda D1 i na sjevernom dijelu Zatienog pejzaa lokalitet Makovac D2) nalaze se u obuhvatima prostornih cjelina za koje se predlae izrada provedbeno-planskog dokumenta - regulacionog plana, koji e dati odrednice u pogledu intervencija u prostoru i decidno definisati kapacitete i vrste sadraja. Drutvena infrastruktura zastupljena je sadrajima obrazovanja, trgovine i kulture, organizovanjem sadraja kao to su ispostava banke, pote, ambulante i sl.

104

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Slika br. 3: Raspored zona drutvene infrastrukture Sadraji drutvene infrastrukture mogu se javiti u sklopu turistiko-ugostiteljskih objekata (D1) ili kao samostalni (D2). U sluajevima izgradnje samostalnih objekata potrebno je da oni budu manjih dimenzija ili raslanjenih gabarita ukoliko se radi o veoj izgraenosti tla, maksimalne spratnosti prizemlje i sprat ili potkrovlje. Objekte formirati u okvirima definisanog graevinskog zemljita, a uz ekoloki prihvatljiv nain izgradnje i koritenja energije, te primjenu tradici onalnih graevinskih materijala. Naroitu panju posvetiti uklapanju objekata u prirodni ambijent i planinsko-seosko okruenje. Povrina zone D2 iznosi 9,25 ha. U okviru ovih lokaliteta mogu se predvidjeti sledei sadraji: turistiki info-pultovi, prodavnice i prostori za izlaganje rukotvorina lokalnog tradicionalnog zanatstva, suvenirnice, radionice u kojima e se vriti prezentacija i obuka u tradicionalnim zanatima, ugostiteljski sadraji sa ponudom jela tradicionalne kuhinje i sl. Mogue je predvidjeti i sadraje u vidu otvorenih bina ili amfiteatra namjenjenih okupljanju veeg broja posjetilaca u svrhu prezentacija lokalnih dostignua, odravanja kulturnih priredbi, koncerata, festivala, predavanja i sl. kao i izgradnju objekata manjeg bioskopa, pote, ambulante, banke i sl. Sjedite JU Zatieni pejza Konjuh premjeta se u objekat Vila Sensi (Zlaa) koji se ovim Planom predvia za prenamjenu i adaptaciju. S obzirom na evidentirano bogatstvo Zatienog pejzaa potencijalima za razvoj edukacije u klasinim obrazovnim i specifinim programima planira se formiranje nekoliko objekata koji e obezbijediti raznovrsnu ponudu edukativnog i obrazovnog karaktera. 105

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Izgradnja Okolinog edukacijskog centra Konjuh predvia se na lokalitetu Krabanja, kao centra namjenjenog za edukaciju uenika i studenata, ljubitelja prirode, lokalnog stanovnitva i turista, organizovanje razliitih aktivnosti i dogaaja, razvoj eko-turizma, promociju podruja i sl. Koncept izgradnje zasniva se na upotrebi prirodnih materijala i lokalnih resursa, sa naglaskom na ouvanje i obnavljanje energije. Sadraji koji bi bili u sastavu centra bazirali bi se na formiranju prostora sa ciljem edukacije i organizovanja radionica i kola u prirodi na temu ekologije, ouvanja prirode i odrivog koritenja resursa, ouvanja biodiverziteta, te specifinosti podruja Konjuha i sl. Dodatne aktivnosti bi podrazumjevale organizovanje foto kampova, speleolokih kampova, poznavanje i upotrebu ljekovitih biljaka, uzgoj hrane na prirodan nain, primjene starih zanata, posmatranje ptica, edukaciju snalaenja u divljini, a u saradnji sa planinarskim i speleolokim drutvima. U svom sastavu Centar treba da sadri prostore namjenjene smjetaju, edukaciji i rekreaciji korisnika. Planiraju se kapaciteti 60 laaja za stacionarni boravak i 100 restoranskih mjesta, uz obezbjeenje osnovnih i minimalnih uslova definisanih vaeim pravilnicima. Planom se predvia i izgradnja Istraivake stanice sa botanikom batom namjenjene uenicima, studentima, profesorima i svim ljubiteljima biljaka i prirode. U svom sastavu treba da ima laboratoriju 2 sa prateim sadrajima i botaniku batu povrine oko 1.000 m , a bie opremljena savremenom opremom. Tana lokacija stanice bie odreena nakon detaljnih istraivanja pedolokih, orografskih i mikroklimatskih uslova. Obrazovni sadraji mogu se formirati i u vidu manjeg broja uionica ili sala za predavanja sa prateim sadrajima u sklopu objekta hotela Muka voda koji se ovim Planom zadrava i predvia za dogradnju i rekonstrukciju/adaptaciju za potrebe omladinskog hostela..

2.4. Rekreativna infrastruktura (sport, rekreacija, zdravstvo) Uz ostale primarne funkcije turistiko-rekreativna funkcija je jedna od osnovnih karakteristika zatienih pejzaa i parkova prirode koja ih ukljuuje u sistem zatienih prirodnih cjelina. Zatieni pejza Konjuh planine odlikuje se brojnim atraktivnim lokalitetima u kojima posjetioci mogu zadovoljiti svoje potrebe za boravkom u prirodi, odmorom, oporavkom, rekreacijom i novim spoznajama o prirodnim vrijednostima i karakteristikama prostora. Uz osnovni cilj ouvanja prirodnih vrijednosti neophodno je stoga upotpuniti rekreativnu ponudu, ali na takav nain da vrno optereenje rekreativnih lokaliteta ne ugrozi prirodni ambijent i zatieni pejza. Konceptom plana predvia se vie sportskih i rekreativnih lokaliteta manjeg kapaciteta i kontrolisanog korienja u irem pojasu prostora zatienog pejzaa, a u skladu sa uslovima zatitnih zona. Prostor Zatienog pejzaa pogodan je za razvoj raznih oblika sportsko-avanturistikog turizma koji podrazumijeva spoj avanture, rekreacije, relaksacije i zabave: adrenalinski parkovi, treking (planinarenje uz pratnju planinskih vodia), hajking (due etnje u prirodi), klajmbing (penjanje uz stijene), paraglajding (letenje zmajevima), skokovi specijalizovanim padobranima, planinski biciklizam, jahanje u prirodi, speleologija, lov, ribolov, preivljavanje i sl. Na osnovu razliite atraktivnosti prostora koji su atraktivni npr. zbog prirodnog otvorenog ambijenta livada, proplanaka, a koji predstavljaju privlane take za posjetioce i rekreativce, gdje se reaguje minimalnim mjerama zatite i opremanja i s druge strane prostora sa kompleksnom ponudom, vaspitno-obrazovnom, turistikom, rekreativnom, a koji ukljuuju vie objekata razliite namjene smjetenih u sadrajno bogatom okruenju, gdje se intervenie skupom kompleksnih mjera planiraju se sljedee zone za odmor i rekreaciju:

106

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Zona rekreacije na lokalitetu Muka voda - R1 u povrini od 9,9 ha Zona rekreacije na lokalitetu Makovac - R2 u povrini od 37,8 ha Zone rekreacije sa postojeom i planiranom izgradnjom (planinarske kue i sl.) - R3 Zone rekreacije bez izgradnje (razni vidovi staza) - R4

Slika br. 4: Raspored zona rekreativne infrastrukture U zonama rekreacije R1 i R2 planira se izgradnja otvorenih rekreativnih povrina namijenjenih stacionarnim i izletnikim posjetiocima u vidu sportskih terena za fudbal (glavni i pomoni tereni, teren za trening), tereni za tenis, odbojku, rukomet, koarku i sl. kao i staze za jahanje, skijanje i sanjkanje, trim staze, te otvoreni bazen uz hotel Zlaa. Rekreativne prostore potrebno je skladno uklopiti u postojeu konfiguraciju terena, sa to manjim intervencijama u smislu sjee drvea, nasipanja i zasjecanja terena i sl. Zatvoreni sportski tereni (hale za koarku i male sportove, bazen, trim sale, fitnes sale, teretane i dr.) predvidjeti u sklopu turistikih objekata - hotela u skladu sa definisanom kategorizacijom i normama propisanim vaeim pravilnicima. U zoni rekreacije R2 (likalitet Makovac) predvia se izgradnja Konjikog kluba, koji e u svojoj ponudi imati kolu jahanja za djecu i odrasle, kolu terenskog jahanja, te treninge preponskog i dresurnog jahanja. Potrebno je formirati prostore namjenjene smjetaju konja, opreme i ostalih prateih sadraja, te otvorene i zatvorene prostore za treninge i sl. 107

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Rekreativni sadraji u vidu staza za pjeaenje, tranje, jahanje, biciklizam i sl. planiraju se u irem prostoru zatitnih zona A i B. Naglasak se stavlja na oznaavanje postojeih i trasiranje novih staza u skladu sa postojeom konfiguracijom terena, kao i njihovo uklapanje u prirodni ambijent, na zemljanoj podlozi (ili adekvatno ureenoj podlozi od drveta i drugih prirodnih materijala-uz vodene tokove), a u pravcima atraktivnih turistikih lokaliteta (izvorita, peine, vodopadi, planinski vijenci, gradine, izletita, planinske kue i sl.). U trasama postojeih lokalnih puteva ili uz njih ukoliko to prostorne mogunosti dozvoljavaju predvidjeti biciklistike staze. Afirmisati i manje zastupljene vidove rekreacije-vonja saonicama koje vuku koji, psi i sl, vonja koijama, fijakerom. Cilj je stvoriti raznovrsnu i funkcionalnu mreu puteva i staza s ciljem prezentacije prirodnih i kultorno-historijskih vrijednosti Zatienog pejzaa. Poeljno je da uz staze budu to vie zastupljeni specifini punktovi i odmorita (npr. vidikovac, staro stablo, potok, izvor, stijena i sl), ali i sklonita od vremenskih nepogoda u vidu planinarskih sklonita, nadstrenica i mjesta za sklonite konja i pasa. Maksimalni gabariti formiranih sklonita ne bi trebali da prelaze povrinu od 50 m . pri izgradnji koristiti prirodne graevinske materijale (npr. drvene oblice za oblaganje fasada), sa naglaskom na uklapanje u prirodno okruenje. Prostor oplemeniti usputnim klupama, korpama za otpatke, zatitnim ogradama, panoima i ostalom opremom u skladu sa mjestom i poloajem. Posebno se istie potreba ureenja rekreativnih sadraja u skladu sa savremenim trendovima, kao to su avanturistiki parkovi i kampovi u prirodi, divljini. Avanturistiki park bio bi ureen na jednom od umskih lokaliteta u zoni R2 i podrazumijeva ureenje nekoliko staza za sportske i ekstremne adrenalinske aktivnosti razliite teine. U prirodnom ambijentu, na postojeim stablima konstruie se niz drvenih platformi meusobno povezanih sajlama, mreama i konopcima koji se koriste za prelazak sa jedne platforme na drugu na stazama razliitih visina (izmeu 1.5 i 18 m iznad tla). Na stazama se organizuju igre i postavljaju prepreke na visinama, adaptirane za razliite uzraste od 5 do 70 godina. Pri korienju staze svaki posjetilac koristi obaveznu sigurnosnu opremu (pojas, rukavice, kacigu). Posjetioce kroz staze provode struno obuene ekipe koje objanjavaju nain korienja staze i pravila igara. Staze se prolaze u vremenskom intervalu od 10 do 45 minuta. U ovakvom parku mogu se organizovati i razliite igre istraivanja u prirodi, sportske aktivnosti, skokovi sa platformi, provlaenje kroz granje, oblice, tunele, i sl.
2

Avanturistiki park u nacionalnom parku Loven

Avanturistiki park - Kletterwald Barenfalle

U okviru kola snalaenja u prirodi mogu se organizovati i svojevrsni kampovi na lokacijama unutar umskih kompleksa, minimalno opremljeni za prihvat planinara i avanturista. U tu svrhu mogu se na pogodnim lokacijama uz izvore pijae vode postaviti drvene nadstrenice, platforma za ator, manja koliba ili prostor za paljenje vatre.

108

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Planom se omoguava i podstie otvorenost korienja graevina, odnosno mogunost uvoenja dodatnih sadraja koji dopunjuju osnovnu namjenu zavisno od vrste graevine, karakteristikama zone i ireg prostora te o interesu korisnika. 2.5. Turizam i ugostiteljstvo Osnovna koncepcija prostornog razvoja sa aspekta razvoja turistikih i ugostiteljskih sadraja bazira se na planiranju turistiko-ugostiteljskih zona i pratee ponude, sa posebnim naglaskom na razvoj i afirmaciju novih vidova turizma (sportsko-avanturistiki, eko i etno turizam, izletniki, ribolovni i lovni, tranzitni, vjerski i sl.) uz maksimalno korienje postojeih turistikih potencijala prostora. Osnovni trendovi u savremenom planinskom turizmu su sledei: Promjenjeni zahtjevi posjetilaca planinskih destinacija vezani za slobodno vrijeme (krai boravci, vie zabave, aktivnosti, izleti, iskustva/doivljaji i sl.) Smanjuju se dugi, vienedeljni odmori, a raste broj kratkih, viednevnih boravaka (2 -3 ili 4 do 5 dana) Promovisanje destinacija koje imaju dobre implikacije na zdravlje i zdrav ivot, (vazdune banje, odsustvo alergena, zdrava i organska hrana, fitness centre, ljekoviti izvori, biljke i sl) Ukljuivanje elemenata koji se odnose na umjetnost, kulturu i istoriju u okviru turistike ponude Rast potranje za wellness sadrajima Aktivni odmor Proizvodi koji ukljuuju edukativne forme u kreiranju odmora Sofisticirani potroai trae kvalitetniju ponudu i upoznati su sa svojim pravima u okvru turistikih paketa Rast kritikog stava prema kvalitetu i prema odnosu cijene i kvaliteta Korienje interneta postaje sve prisutnije u okviru standardne turistike ponude Poveana je potreba za osjeajem bezbijednosti i sigurnosti Poveanje tranje za zabavnim objektima u kojima se zahtijeva manje fizikog napora. Model savremene atraktivne planinske destinacije podrazumijeva sledee: Ponuda paketa kratkih aranmana koji integriu tradicionalno i prirodno sa alternativnim i novim iroki spektar smjetajne ponude sa razliitim nivoima cijena Naglasak na jedinstvenim prirodnim turistikim lokacijama Ponuda specifinih aktivnosti u prirodi (planinarenje, vonja biciklima, saonicama, voziem, jahanje, bandi damping i dr.) Kvalitetna domaa hrana i pie, ekoloki zdrava hrana i ponuda organske hrane Kvalitetna voda za pie Ponuda kulturnih deavanja (rok i etno festivali, koncerti na otvorenom) Programi sportske rekreacije i sportskih kampova, turnira i drugih manifestacija (npr. igre bez granica i sl.) 109

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Mir i tiina Bezbjedna i atraktivna sredina Visok nivo usluga i gostoljubivosti Dobra putna mrea Dostupnost lokacije eljeznicom i low-cost avionskim linijam Postojanje lokalnog brenda (flairane vode, kozmetike ili preparata na bazi ljekovitih trava i sl.) Regije u kojima je dolo do preobimne izgradnje se sve manje smatraju atraktivnim destinacijama, naroito one u kojima gradnja nije bila u skladu sa prirodnim pejzaom Diversifikacija osnovnog proizvoda u ponudu vezanu za ivotni stil (kole kuhanja, jezika, joge, izuavanje umjetnosti, starih zanata, skupljanje umskih plodova i sl) Zajedniki marketinki nastup turistikih centara i hotela Ponuda sadraja koji promoviu zdravlje i zdrav ivot (zdravstvena preventiva, wellness, wellbeing, fitness i dr.)

S ciljem dobijanja okvirnog broja potencijalnih korisnika prostora Zatienog pejzaa (turisti, uenici, studenti, izletnici, rekreativci i sl.) izvrena je analiza gravitacijskih zona okolne teritorije, a sastoji se u sledeem: Kako se prostor Zatienog pejzaa Konjuh preko Tuzle i magistralnog puta M18 vee za koridor Vc, ime se dalje vezuje sa evropskim koridorima moemo rei da je smjeten na izuzetnom geostratekom poloaju. U okviru domena politike razvoja turizma istie se dalje neophodnost jaanja veza ovog podruja, ali i zahtijevaju mudra ulaganja u povezivanje, unapri jeenje i stimulisanje turistikih potencijala podruja. U okviru razliitih programa i inicijativa Evropske Unije koje su pokrenute da bi se pospijeio interregionalni prostorni razvoj i olakao pristup Uniji kroz usklaivanje prostornih struktura, treba se osvrnuti na one u koje je Federacija Bosne i Hercegovine / Bosna i Hercegovina ve ukljuene, a koje mogu dati rezultate u domenu turistikog i socio-ekonomskog razvoja Zatienog pejzaa Konjuh usklaenog sa ekolokim principima. Za sveukupni razvoj i promovisanje prostora potrebno je sagledati i njegove veze i odnose sa pripadajuim opinama, opinama u okruenju, kao i sa cjelokupnom Bosnom i Hercegovinom. Pored toga, bitno je sagledati i potencijalna ciljana emitivna trita zemalja u regionu i daljem okruenju. Kao najvei konzumenti i korisnici prostora, i u ekolokom, duhovnom i rekreativnom obliku, kao i u socio-ekonomskom obliku navode se upravo pripadajue opine Banovii, ivinice i Kladanj. Gravitacijska sprega izmeu Zatienog pejzaa Konjuh i navedenih opina ima povratni oblik, odnosno, i navedene opine, kao i opina Tuzla, su opine od kojih uveliko zavisi razvoj Zatienog pejzaa Konjuh. U ostale konzumente prostora navode se ostale opine Tuzlanskog kantona i cjelokupna teritorija Bosne i Hercegovine. Kao emitivna trita van granica BiH, a koja su naznaena i u Strategiji razvoja turizma Federacije BiH od 2008-2018. godine su izmeu ostalih Hrvatska, Srbija Crna gora, Slovenija, kao i zemlje Mediterana i srednje Evrope. Na sljedeem slikovnom prikazu jasno se vidi odnos Zatienog pejzaa Konjuh prema vanim saobraajnicama, u ovom sluaju koridorima. Dobra saobraajna povezanost znaajno utie na sistem veza koje se nalaze na toj teritoriji, ona predstavlja dobru povezanost ekonomskih, politikih i kulturnih aktivnosti u unutranjem i meunarodnom prometu.

110

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Slika br. 5: Evropski koridori i gravitacijske sprege Zatienog pejzaa Konjuh Izgradnja autoputa e realno stvoriti dobru prostornu komunikaciju, a time i izvanredne uslove za postizanje transgranine i transregionalne saradnje. Kao to je prikazano na narednom slikovnom prikazu, Zatieni pejza Konjuh nalazi se u srcu Bosne i Hercegovine. Najudaljenija taka nalazi se na oko 230km.

111

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Slika br. 6: Gravitacijske zone Zatienog pejzaa Konjuh sa procjenom broja stanovnika zonama

18

po

Teritorija Bosne i Hercegovine u odnosu na Zatieni pejza Konjuh, na prethodnom slikovnom prikazu, proizvoljno je podijeljena u etiri gravitacijske zone / podruj a radi uvida u priblian broj gravitirajueg stanovnitva, odnosno, potencijalnih konzumenata prostora i njihovu prosjenu udaljenost. U okviru I zone definisane u krugu radijusa od 20 km smjeteno je oko 160.000 stanovnika, potencijalnih konzumenata prostora, koji bi s obzirom na neposrednu blizinu Zatienog pejzaa Konjuh mogli da se svrstaju kao u tzv. svakodnevne korisnike. Tu spadaju korisnici koji imaju priliku, s obzirom na blizinu, da svakodnevno koriste prostor (odmor i etnja u prirodi, avanturistiki park, gastronomija i sl.). II zona definisana je u krugu radijusa od 20 do 50 km. Ova zona, takoe, je u blizini Zatienog pejzaa Konjuh, tako da se potencijalni konzumenti prostora mogu naznaiti kao tzv. dnevni korisnici, odnosno, korisnici u razne svrhe, kao to su sportsko-rekreativne, sportska takmienja, izleti u prirodi, skijanje, sanjkanje, jahanje, planinarenje, penjanje po stijenama, lov, ribolov, posjeta dovitima i sl. Na ovom podruju smjeteno je oko 1.220.000 stanovnika.
18

Procjena broja stanovnika gravitacijskih zona odnosi se samo na teritoriju Bosne i Hercegovine, a dobijena je na osnovu procjena za 2010. godinu Federalnog zavoda za statistiku Federacije Bosne i Hercegovine i Republikog zavoda za statistiku Republike Srpske.

112

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

U III zona definisanoj u radijusu od 50 do 100 km ivi oko 1.170.000 stanovnika. To su potencijalni tzv. vikend korisnici prostora. Konzumenti ovoga tipa bili bi u prilici da prostor koriste u svrhu kraih turistikih aranmana (seminari, konferencije, wellness - uz odmor i relaksaciju u prirodi), planinarenje, obilazak veeg broja kulturno-historijskih lokaliteta - tematske rute, sport i rekreacija i sl. Poslednja, IV zona, definisana u krugu radijusa od 100 do 230 km, nastanjena je sa oko 1.300.000 stanovnika. itelji navedenog prostora naznaeni su kao tzv. vikend plus korisnici prostora. To su korisnici kompletnih turistikih aranmana (odmor ljeti i zimi, kole u prirodi, kampovanje u standardnim kampovima i/li kampovima u divljini i sl.). Kao korisnici kompletnih turistikih aranmana mogu se navesti i tzv. sezonski korisnici prostora, odnosno turisti izvan prostora Bosne i Hercegovine, a koji se nalaze na veim udaljenostima od analiziranih 230 km gravitacijske zone. Pored definisanih itelja Bosne i Hercegovine, u krug radijusa III i IV zone ulaze i konzumenti blieg regiona, to se djelimino moe vidjeti na prikazanoj slici br. 6. Smatra se da Zatieni pejza Konjuh imao dobre predispozicije da postane atraktivan turistiki centar, privlaan za ulaganje kapitala u razvoj odreenih uslunih programa. Prema podacima Federalnog zavoda za statistiku okvirno se procjenjuje broj od oko 8.825 uenika osnovnih kola, koji predstavljaju potencijalne konzumente obrazovnih i edukativnih ponuda. Jedinstvenost lokacije u odnosu na slina planinska podruja u okruenju odreuje bogato prirodno i kulturno-historijsko nasljee i specifina mjesta hodoaa. Na ovim atributima izmeu ostalog treba da se baziraju napori na formiranju ekskluzivnih "turistikih proizvoda", iskustava i atraktivnosti kojima e se prostor Zatienog pejzaa pozicionirati na konkurentskom tritu i stvoriti uslovi za odriv turistiki razvoj. Oblikovanje "turistikih proizvoda" ustvari predstavlja tematizovanje prostora s ciljem stvaranja inovativne ponude veeg kvaliteta, a za istu cijenu u odnosu na konkurentske destinacije (npr. Bjelanica, Kopaonik, Bjelolasica, Krajska gora, Pirin - Bugarska, i sl.). Integralna turistika ponuda treba da se bazira na proimanju to veeg broja turistikih programa, proizvoda, aktivnosti i tipova turizma, kao i ponude smjetaja raznovrsnih vidova i kategorija. Osnovni turistiki proizvod treba da se bazira na sledeem: Posjete mjestima dovita (kvalitetno osmiljeni programi i manifestacije - vjerski turizam) Odmor na planini, ljeti i zimi: aktivnosti na snijegu i u prirodi, a koje su u vezi sa razvojem zdravstvenog turizma, a podrazumijevaju tretmane vezane za stanja izazvana savremenim nainom ivota, kao i wellness turizam Specijalni interesi (aktivnosti vezane za obrazovanje i kulturu, vjerski programi) Prostor Zatienog pejzaa pogodan je za razvoj raznih oblika sportsko-avanturistikog turizma koji podrazumijeva spoj avanture, rekreacije, relaksacije i zabave: adrenalinski parkovi, treking (planinarenje uz pratnju planinskih vodia), hajking (due etnje u prirodi), klajmbing (penjanje uz stijene), paraglajding (letenje zmajevima), skokovi specijalizovanim padobranima, planinski biciklizam, jahanje u prirodi, speleologija, lov, ribolov, preivljavanje, orijentiring i sl. S ciljem stvaranja bogate pratee turistike ponude poseban naglasak je stavljen na proimanje turistikih i sportsko-rekreativnih zona. Turistiko-ugostiteljske zone su prvenstveno vezane za postojee zone izgraenih objekata, sa smjetajnim kapacitetima i prateom sportsko-rekreativnom ponudom, kao i na zone turizma unutar drugih namjena. Slino kao to je to bio sluaj sa sadrajima drutvene infrastrukture i sa aspekta turizma i ugostiteljstva izvrena je polarizacija sadraja u dvije zone sa intenzivnom turistikougostiteljskom namjenom:

113

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Turistiko-ugostiteljska zona na lokalitetu Muka voda T1 Turistiko-ugostiteljska zona na lokalitetu Makovac T2

Slika br. 7: Raspored zona turistiko-ugostiteljskih sadraja Ovim se konceptualnim rjeenjem nastojala postii ujednaenost u smislu kvaliteta, ali raznovrsnost u smislu ponude smjetaja. Tako je zona T1 namjenjena smjetaju omladine, uenika, studenata (postojei hotel) i ekskluzivnijem smjetaju "visokoplatenih i zahtjevnijih" turista (planirani novi hotel), dok se na lokalitetu Makovac, pored postojee ponude, planira izgradnja novog hotela srednjih (***) kategorija namjenjenih manje zahtijevnim posjetiocima, kao i izgradnja kampa. Izgradnja hotela je planirana na teritoriji opine ivinice, a sa ciljem da se stvore uslovi za ponudu u vidu smjetajnih turistikih kapaciteta i na teritoriji ove opine s obzirom da u postojeem stanju isti ne postoje. Ostvarivanje saobraajne povezanosti izmeu ove dvije turistike zone ostvarie se izgradnjom dionice lokalnog puta koja je planirana ovim konceptnim rjeenjem, s tim da je potrebno naglasiti da su neophodna izvjesna usaglaavanja dozvoljenih aktivnosti po pojedinim zatitnim zonama po pitanju reima kretanja motornih vozila. Jedna od alternativa je ostvarivanje internog saobraaja koji bi bio organizovan od strane Javne ustanove, a podrazumijevao bi prevoz vozilima tipa miniautobusa ili vozia na elektrini pogon ili na neki drugi ekoloki prihvatljiv izvor energije, prevoz saonicama, fijakerima, koijama i sl. Ovakav interni saobraaj u pogodan je i za organizovanje turistikih obilazaka atraktivnih lokaliteta.

114

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Okvirni uslovi dogradnje, rekonstrukcije i adaptacije postojeih i izgradnje novih objekata bazira se na zahtjevima: uklapanja objekata u prirodno okruenje upotrebu autohtonih ekoloko prihvatljivih graevinskih materijala iskoritavanje pogodnosti lokacija za bioklimatsko projektovanje objekata i koritenja obnovljivih i odrivih izvora energije manje gabarite i spratnost objekata razuene osnove, ako se radi o objektima koji zahtijevaju vee povrine ograivanje objekata u principu izbjegavati, ali ukoliko je neophodno izvriti ograivanje po posebnim uslovima (drvee, zelenilo i sl.). Konceptualnim rjeenjem se u zoni T1 (lokalitet Muka voda) planira dogradnja i rekonstrukcija postojeeg hotela Muka voda za potrebe omladinskog hostela. Ovakav vid smjetaja namjenjen je odvijanju kolskih programa (ekskurzije, kole u prirodi, studentski istraivaki programi i sl.). Ovaj vid ponude postaje sve popularniji i podrazumijeva smjetaj grupe uenika u periodu proljea i jeseni. Uz smjetajne kapacitete poeljno je planirati nekoliko uionica koje se mogu spojiti u veu salu za predavanja, te prostor za predavanja i manifestacije na otvorenom. U skladu sa prirodnim bogatstvima Konjuha ovakav sadraj bilo bi mogue koristiti i za studentske programe za fakultete geolokih, biolokih, umarskih, geografskih i drugih prirodnjakih studija, ali takoe i za arheologe, arhitekte, konzervatore i druge studije koji se bave zatitom kulturnog nasljea. Hosteli se u ljetnjem i zimskom periodu mogu koristiti za omladinsku turistiku ponudu, ljetnje kole, radionice i sl. Dogradnja hotela predvia se zapadne strane postojeeg. Na taj nain bi se postojei kapaciteti sa 36 leaja poveali na 65 90. Na prostoru zone T1 planira se i izgradnja objekata u vidu individualnih ili dvojnih smjetajnih jedinica tipa bungalova, koji e u zavisnosti od potreba sluiti i za smjetaj uenika i studenata (u periodu odravanja obrazovnih i edukacijskih programa). Maksimalna spratnost objekata je dvije nadzemne etae, a upotreba prirodnih materijala (kamen, drvo, opeka) treba da obezbijede njihovo skladno uklapanje u prirodno okruenje. Smjetajne jedinice (oko 18 novih jedinica uz postojeih 6) kapaciteta 4-8 posjetilaca pozicionirati jugozapadno od hotela, u produetku postojeih bungalova, to znai poveanje smjetajnih kapaciteta sa postojeih 24, na 96-168. Izgradnja hotela kapaciteta 200 leaja, i vie kategorije (**** ili *****) sa kvalitetnim i raznovrsnim sadrajima, namjenjenog "visokoplatenim i zahtjevnijim" turistima planira se na lokaciji juno od postojeeg hotela Muka voda. U svojoj ponudi hotel pored sadraja propisanih vaeim pravilnicima za odreenu kategoriju (veliina soba i ostalih prostorija, sadraju i usluge, sportsko-rekreativne i zabavne i sl.), treba da ima ponudu koja se bazira na: turizmu zdravog tijela i duha (wellness - fitnes sala teretana, joga, kozmetike i medicinske usluge lica i tijela, zdrava i kontrolisana ishrana, kao i poslovnom turizmu - sastanci, seminari, konferencije, savjetovanje, skuptine, poslovni sajmovi, odreeni dogaaji i sl. Povrina turistiko-ugostiteljske zone T1 iznosi 12,1 ha. Poveanje smjetajnih kapaciteta turistiko-ugostiteljske zone T2 planira se ostvariti izgradnjom individualnih ili dvojnih smjetajnih jedinica tipa bungalova, koji gabaritima (maksimalno dvije etae iznad zemlje) i materijalizacijom (upotreba prirodnih materijala: kamen, drvo, opeka) treba da se skladno uklope u prirodno okruenje. Smjetajne jedinice (oko 15 jedinica) kapaciteta 4-8 posjetilaca pozicionirati zapadno od hotela (60-120 leajeva). Objekte graditi ekoloki prihvatljivim nainom gradnje u okviru definisanih zona turizma. Izgradnja hotela kapaciteta 100 leaja i srednje kategorije (***) sa odgovarajuim normama i sadrajima propisanih vaeim pravilnicima planira se na krajnjem sjeveroistonom dijelu Zatienog pejzaa, na teritoriji opine ivinice. Za izgradnju objekta vae dati okvirni uslovi kao i detaljni uslovi koji e biti propisani provedbeno-planskom i ostalom urbanistikom dokumentacijom. Pored toga kampovi kapaciteta 50 kamp mjesta, sa svim sadrajima propisanim vaeim pravilnicima planiran je takoe u okviru turistiko-ugostiteljske zone T2, kao i uz Omladinski edukacijski centar. Prostore namjenjene organizovanom kampiranju potrebno je adekvatno infrastrukturno opremiti. Takoe je kampiranje turista dozvoljeno i na cijelom prostoru zatienog pejzaa unutar zatienih zona B i C uz ogranienje postavljanja najvie 10 atora odnosno 20 osoba istovremeno na jednom lokalitetu izuzev ako to posebnim ogranienjima nije drugaije propisano. 115

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Povrina zone T2 iznosi 7,9 ha. Ponuda turistikog smjetaja u vidu planinarskih i lovakih kua, planira se pored postojeih lokaliteta i u manjem broju novih objekata disperzno rasporeenih po prostoru zatitne zone B. Evidentno je da e na ovom prostoru biti zastupljen i izletniki turizam. Lokaliteti izletita planiraju se unutar zatitne zone B, na posebno oznaenim i opremljenim prostorima. Kao jedna od najzanimljivijih izletnikih lokaliteta izdvajaju se lokaliteta Paukog jezera, Zobika, Bebrave i dr. Parkiranje vozila izletnika predvieno je na prostoru unutar stambene zone V1 u povrini od oko1,2 ha. Sa ove pozicije se kraim pjeaenjem moe pristupiti do planiranih izletnikih lokaliteta. Izgradnja pruge tradicionalnog ire, kao spomenika industrijskog nasljea predvia se na lokalitetu Makovac, sa pozicioniranjem stajalita na ulaznoj zoni u Zatieni pejza i sjeverno od hotela Zlaa. S ciljem ouvanja prirode, a u skladu sa odredbama zakona o proglaenju dijela podruja planine Konjuh Zatienim pejzaom Konjuh, predvidjeti lokomotivu koja e kao pogon koristiti energiju koja moe zadovoljiti uslove zatite propisane zakonom, a koja e svojim izgledom biti dostojna replika nekadanje parnjae. Odriv turistiki razvoj kao i ukljuivanje lokalnog stanovnitva u turistike tokove uz ouvanje lokalnih resursa baziran je i na ostvarivanju ravnomjerne prostorne distribucije i raznovrsne smjetajne ponude (kapaciteti i kategorije). Smjetajni kapaciteti na prostoru Zatienog pejzaa planirani konceptualnim prijedlogom ovog dokumenta dati su sledeom tabelom: Hotel Muka voda Hotel Zlaa Vila Sensi Bungalovi (lokalitet Muka Voda) Planinarska kua Javorje UKUPNO: Dogradnja hotela Muka voda Hotel u zoni T1 Hotel u zoni T2 Bungalovi (lokalitet Muka Voda) Bungalovi (lokalitet Zlaa) Pansion - stambeno naselje Brateljevii Pansion - stambeno naselje Via Gornja, Repnik Pansion - vikend naselje V1 ili V2 Privatni smjetaj - vikend naselja Smjetaj u seoskim domainstvima Omladinski edukacioni centar Kamp - u zoni T1 Kamp - uz Omladinski edukacioni centar Planinske kue - 3 objekta Lovaka kua - 2 objekta UKUPNO: 36 59 24 119 55 200 100 72 60 20 20 20 84 40 60 100 50 20 10 901 1.020

POSTOJEI BROJ LEAJA U OSNOVNOM SMJEAJU

OKVIRNI PLANIRANI BROJ LEAJA U OSNOVNOM SMJEAJU

UKUPNO:

116

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

3. OSNOVNA KONCEPCIJA RAZVOJA INFRASTRUKTURE


3.1. Saobraajna infrastruktura Koncepcija prostornog razvoja saobraaja na podruju obuhvata usklaena je sa planiranom namjenom prostora, kao i reimima zatite iz Zakona o proglaenju dijela podruja planine Konjuh Zatienim pejzaom Konjuh. Saobraajna mrea na podruju obuhvata se zadrava u postojeoj kategoriji puteva, a dionica putnog pravca Kladanj Brateljevii Milankovii duine oko 5,00 km u obuhvatu Plana, je predviena za rekonstrukciju (sa elementima regionalnog puta) kao veza na regionalni put R 467 Zavidovii - Olovo. Planirana je dionica puta koja e biti veza umskih puteva Dugo prisoje (Okretnica) Vrtovi (Okretnica) ime se stavlja akcenat na umreavanje cijelog planskog podruja. U zoni dionica lokalnih puteva na sastavu Velika Zlaa i Oskova , u dijapazonu povrine oko 80 ha, ukoliko doe do izgradnje planirane akumulacije Makovac bilo neophodno planirati izmjetanje tih dionica lokalnih puteva. Meutim, kako u planskom periodu ovog dokumenta nee doi do izgradnje akumulacije, to se zadrava postojea mrea puteva u ovom dijelu. Planira se izgradnja parking povrina u zonama B (turistiki kompleks "Muka voda") i C (u okviru naselja Brateljevii, turistiki kompleks Zlaa i na ulazu u prostor Zatienog pejzaa iz pravca Banovia-naselje Repnik i Via Gornja). Na cijelom podruju obuhvata planira se rekonstrukcija postojeih i izgradnja novih staza namijenjenih za pjeaenje, biciklizam (i druga nemotorna vozila) i jahanj e. Mrea pjeakih staza planirana u ovom Planu ima duinu preko 75 km a staze su date kao naznaka u ovom dokumentu. Pjeake staze e se graditi fazno, na bazi projektne dokumentacije u zavisnosti od namjene: rekreativna etnja (laka, srednje teka ili teka staza), planinarska staza , turistika staza sa dnevnim turama pjeaenja, tematsko manifestacione i edukativne staze, lovake sl. Sutina pjeakih i drugih staza je da priblii prostor zatienog podruja korisnicima, a ujedno i da ga sauva od svih negativnih uticaja koje sa sobom donosi motorni saobraaj. U skladu sa lanom br. 13. i br. 17. gore navedenog Zakona u Zoni A zabranjuje se saobraaj motornim vozilima osim saobraanja posebnih vozila uz odobrenje Upravitelja i u Zoni B zabranjuje se masovni saobraaj motornim vozilima. Pored toga, saobraajni reimi u funkciji eksploatacije uma i ostalih privrednih aktivnosti u ovoj slubi moraju biti usklaene sa turistikim aktivnostima koje sprovodi JU Zatieni pejza. 3.2. Elektroenergetika Koncepcija daljeg razvoja elektroenergetskog sistema na celokupnom podruju Prostornog plana jeste da se stvori optimalno reenje za dovoljno, sigurno, kvalitetno i ekonomino snabdjevanje elektri nom energijom postojeih i planiranih potroaa. U cilju pribliavanja napojnih distributivnih TS, te srednjenaponske mree potroaima na pomenutom podruju potrebno je planirati: rekonstrukciju i novoizgradnju SN vodova , smanjenje gubitaka u elektroenergetskim distributivnim mreama, rekonstrukciju i modernizaciju postojeih TS, kao i eventualnu izgradnju odreenog broja novih trafo-stanica 20/04 kV u zavisnosti od potreba za elektrinom energijom.

117

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Izgradnja planirane mree i objekata elektroenergetske infrastrukture realizuje se prema sledeim pravilima i uslovima: svi radovi na objektima elektroenergetske infrastrukture moraju biti u skladu sa domaim standardima, vaeim tehnikim i drugim propisima i uslovima nadlenih elektrodistributivnih preduzea i izvodie se saglasno ostalim uslovima i pravilima Prostornog plana, u prvoj zoni zatite nije elektroenergetske mree, dozvoljena izgradnja elektroeneregetskih objekata ni

u drugoj zoni zatite nije dozvoljena izgradnja nadzemne elektroeneregtske mree, a trafostanice 10/0.4 kV, ukoliko su neophodne, graditi kao zidane, u sklopu objekata koje opsluuju, to se prvenstveno odnosi na okolinu zatienih kulturnih dobara, u naseljima, turistikim i rekreacionim punktovima izgraditi kvalitetnu vanjsku rasvetu po vaeim propisima; izbor stubova javne rasvete i izvora svetla uskladiti sa zahtevima pejzane arhitekture. 3.3. Telekomunikacije

Za kvalitetno odvijanje telekomunikacionog saobraaja na podruju Prostornog plana, potrebno je po mogunosti izgraditi kvalitetne spojne puteve optikim kablovskim vezama, a postojee telefonske centrale zameniti digitalnim, uz sukcesivno poveanje kapaciteta u skladu sa rastom potrebnog broja prikljuaka. Za domainstva obezbediti po jedan direktan telefonski prikljuak, kao i dovoljan broj prikljuaka za sve privredne korisnike. U bliskoj perspektivi dio podruja Prostornog plana treba da bude pokriven beinom telefonijom (WLL Wireless Local Loop). Planirana je izgradnja baznih stanica mobilne telefonije, a prema dobijenim podacima od BH TELEKOMA, a radi se o etiri lokacije i to: GSM BS Konjuh, na k.. br. 2175, KO Tuholj, opina Kladanj, predviena lokacija je neposredno uz postojei Vojni objekat, GSM BS Tuholj, na k.. br. 874, KO Tuholj, opina Kladanj (van zatienog podruja), GSM BS Muka Voda, lokacija je uz hotel Konjuh na izvoritu Muke vode, GSM BS Zlaa, lokacija je neposredno uz hotelsko-turistike i sportske komplekse.

Izgradnja mree i objekata telekomunikacione infrastrukture vri se u skladu sa sledeim pravilima i uslovima: obavezna je izgradnja usaglaene mree objekata telekomunikacija, uz postizanje dogovora o zajednikom korienju ve postojeih i buduih objekata, obavezno je, pri planiranju potencijalnih lokacija baznih stanica mobilne telefonije i drugih vidova radiorelejnog prenosa, izvriti prethodnu analizu infrastrukturne opremljenosti lokacija i uraditi procjenu uticaja objekata na ivotnu sredinu uz pribavljanje uslova i saglasnosti od svih nadlenih uesnika u implementaciji Prostornog plana - na taj nain e se smanjiti i negativni uticaji ovih objekata na ivotnu sredinu, odnosno na pejzane i ambijentalne vrijednosti prostora, u prvoj i drugoj zoni zatite nije dozvoljena izgradnja nadzemne telekomunikacione mree niti antenskih stubova, osim baznih stanica, ukoliko su postojei telekomunikacioni objekti ugroeni planiranom namjenom prostora, iste izmestiti na pogodno i bezbjedno mjesto ili efikasno zatititi.

118

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

3.4. Termoenergetika Za ovo podruje, kao ekoloki zatien prostor, potrebno je obezbijediti da se za izvor toplotne energije koriste prirodna goriva i to drvo i drvni otpaci, bio masa, energija sunca i elektrina energija. Ovo podruje obiluje drvnom masom. Drvo, kao gorivo za proizvodnju toplotne energije, moe se koristiti u klasinom smislu kao komadno drvo za pojedinano loenje u peima i kotlovima za etano i centralno grijanje ili kao proizvod otpadnog drveta u obliku briketa, peleta i sjeke za automatizovano loenje u kotlovima za centralno grijanje. Sunevu energiju propagirati za zagrijavanje potrone tople vode ime se tede drugi izvori hemijski vezane energije. U sluaju koritenja fosilnih goriva (ugalj i derivati nafte) u kotlovnicama za centralno grijanje, odnosno u veim termoenergetskim objektima obavezno obezbijediti preiavanje dimnih gasova izdvajanjem leteeg pepel a i sumpornih oksida na ekoloki dozvoljen, Zakonom propisan, nivo.

3.5. Hidrotehnika infrastruktura Izuzetne osobine vode i njen egzistencijalni znaaj za ivot ovjeka, razvoj ljudske civilizacije i ivi svijet uopte, formirali su veoma specifian odnos pojedinaca i ljudskih drutava prema ovom jedinstvenom resursu. U svim civilizacijama voda se tretira kao drutveno i javno dobro. Meutim, adekvatno sagledavanje razvoja djelatnosti na vodama i u vezi njih, koje e obezbijediti nesmetani drutveni i ekonomski razvoj, a pri tome nee ugroziti ivotnu sredinu izuzetno je teak i delikatan zadatak. Posebno se uoava problem obezbjeenja dovoljne koliine vode zahtjevanog kvaliteta za sve zainteresovane korisnike. Voda, kao neophodna ivotna potreba (pie, spra vljanje hrane, higijena itd.) mora se obezbijediti svim korisnicima u obuhvatu Zatienog pejzaa. Razvoj vodovodnog sistema mora biti praen razvojem adekvatnom zatitom kvaliteta voda. Radi stvaranja uslova za korienje voda i ouvanje ekolokih sistema u vodama i oko njih, neophodno je realizovati mjere zatite kvaliteta voda. Osnovni oblik zatite kvaliteta voda sastoji se od sprovoenja tehniko-tehnolokih mjera na otpadnim vodama i koncentrisanim izvorima zagaivanja (predtretman, prikupljanje i preiavanje otpadnih voda), kontrole rasutih izvora zagaivanja i mjera na potencijalnim i posrednim izvorima zagaivanja. U svrhu uspostavljanja vodosnabdijevanja zadovoljavajueg kvaliteta, planirana je izgradnja akumulacije Makovac, na rijeci Oskovi. Topografija terena nije povoljna, te je za predvienu zapreminu akumulacije potrebna relativno visoka brana. Predviena je nasuta kamena brana sa glinenim jezgrom. Kada je ova akumulacija planirana, sliv akumulacije je bio pogodan za izgradnju objekta koji bi sluio za snabdijevanje pitkom vodom. U sluaju opredjeljenja za gradnju tog objekta, bie potrebno provesti sva potrebna istraivanja: hidroloka, geoloka, hidrogeoloka i druga. Vodosnabdijevanje Obzirom na injenicu da u predmetnom obuhvatu nema veih naseljenih mjesta, izuzev dijela naselja Brateljevii, mogunost unapreenja vodosnabdijevanja odnosi se prvenstveno, na ostvarivanje uslova za kvalitetno vodosnabdijevanje okolnih naselja iji vodovodni sistemi crpe vodu sa izvorita u obuhvatu Zatienog pejzaa. Da bi se ostvario optimalan odnos izmeu korienja vodnih kapaciteta i odravanja istih, neophodno je postaviti i potovati odgovarajue uslove: Zonama sanitarne zatite izvorita vode za pie se mora posvetiti daleko vea panja, te stalno provoditi propisane mjere. 119

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Odravanje odgovarajueg kvaliteta vode na izvoritima. Efikasno uspostavljanje upravljanja i nadzora nad svim sistemima snabdijevanja vodom. Blagovremeno i kvalitetno odravanje sistema i objekata sistema.

Svi planirani sadraji u sjevernom dijelu obuhvata Zatienog pejzaa mogu se snabdijevati vodom sa postojeeg vodovodnog sistema, koji raspolae dovoljnim koliinama vode za potrebe postojeih i planiranih potroaa. Sadraji u junom dijelu predmetnog obuhvata nemaju rijeeno vodosnabdijevanje. Ovaj problem moe se rijeiti kaptiranjem nekih od mnogobrojnih izvora u okolini. Planirano rjeenje ogleda se u kaptiranju izvora Sarino korito i izvora na lokalitetu emerika, ije se vode sabiraju u oblinjem rezervoaru. Dodatne koliine vode mogu se obezbijediti iz izvora u okolini planirane trase vodovoda. Obzirom na injenicu da u novije vrijeme nisu vrena ispitivanja izdanosti ovih izvora, potrebno je izvriti mjerenja i sprovesti potrebne hidraulike proraune. Mineralne vode sa izvora Muka voda posebnim cjevovodom odvesti do mjesta predvienog za obradu i upotrebu ove vode. Planirano rjeenje je prikazano na grafikom prilogu. Trase cjevovoda i poloaj objekata su okvirni i bie tano odreeni detaljnom planskom i projektnom dokumentacijom. Dispozicija otpadnih i oborinskih voda Sadanji nain dispozicije otpadnih voda sa neodgovarajuim septikim jamama ne prua zadovoljavajua rijeenja u pogledu sanitarne zatite okoline (lokalnih vodotoka, tla, podzemnih voda i sl.). Otpadne i upotrebljene vode sa prostora obuhvata treba sistemom vodonepropusnih kolektora prikupiti i odvesti do krajnjeg recipijenta, uz obavezu postizanja dobrog statusa voda. U cilju rjeavanja problema odvodnje otpadnih i upotrijebljenih voda, neophodna je koncepcijski ispravna izgradnja novih primarnih i sekundarnih kanalizacionih kolektora, kao i obavezna gradnja postrojenja za preiavanje otpadnih i upotrijebljenih voda, prije uputanja u krajnje recipijente. Kako bi se sve to ispunilo i postigao dobar status voda, kao i propisana kategorizacija i klasifikacija vodotoka, neophodno je i visokoprioritetno izvriti koncipiranje sistema disponiranja otpadnih voda. Koncept odvodnje oborinskih voda na predmetnom prostoru nije rijeen, obzirom da nema veih naseljenih mjesta, a postojei sadraji oborinske vode isputaju u zelene povrine. Ovo rjeenje se smatra prihvatljivim zbog injenice da vea naselja ni drugi sadraji koji zahtijevaju vie nepropusnih povrina, a samim tim i prikupljanje oborinskih voda, nisu planirana ni u budunosti. Sve mogue sluajeve koji odstupaju od ovog stava, neophodno je pojedinano razmotriti i nai najbolje rjeenje za njihovo uklapanje u zatieni pejza. Koncept odvodnje otpadnih voda je podijeljen u dvije cjeline, sjeverni i juni dio obuhvata. Planirane trase glavnih kanalizacionih kolektora za prikupljanje otpadnih voda prikazane su okvirno na grafikom prilogu. Tane trase definisati uim planskim dokumentom. Kolektor u sjevernom dijelu obuhvata prikupljae otpadne vode poevi od vile Zlaa na lokalitetu Makovac, sve do kraja obuhvata na sjevernoj strani. Sve prikupljene vode usmjeriti na ureaj za preiavanje, koji e biti lociran nizvodno od svih sadraja u obuhvatu Zatienog pejzaa. Otpadne vode od svih sadraja nizvodno od kompleksa Muka voda prikupiti glavnim kolektorom i odvesti do drugog ureaja za preiavanje, ija lokacija je nizvodno od naselja Brateljevii. Kapacitet predvienih preistaa treba da je najmanje 2000 ES. Tana lokacija i kapacitet ureaja bie odreeni detaljnom planskom i projektnom dokumentacijom. 3.6. Sakupljanje otpada Na predmetnom podruju koje je naseljeno postaviti dovoljan broj kontejnera za selektivno sakupljanje komunalnog otpada, a zatim odvoziti u saradnji sa komunalnim preduzeem. Svaki od izvora otpada koji proizvodi otpad, ukoliko je nepravilno tretiran, poveava zagaenje okoline i uticaj na zdravlje ljudi. Meutim, nivo uticaja varira u zavisnosti od prirode otpada.

120

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Na podruju posebnog obiljeja Zatieno podruje Konjuh moemo definisati kuni i komercijalni otpad.

Kuni otpad Kuni otpad (ili otpad iz domainstava) je onaj koji nastaje u mjestima stanovanja kao posljedica uobiajenih kunih aktivnosti. Iako ovaj otpad moe sadravati male koliine graevi nskog otpada u vezi manjih domaih aktivnosti na renoviranju kunih prostorija, ova kategorija ne bi trebala sadravati velike koliine otpada od ruenja ili znatnih rekonstrukcija stambenih prostora. Kuni otpad sadri otpad iz domaih prostorija koji stanari odnose na centralnu lokaciju, kao i otpad nagomilan u malim lokalnim kontejnerima/vreama, i sl. ostavljen izvan stambenog objekta radi redovnog odvoenja. Komercijalni otpad Komercijalni/trgovaki otpad predstavljaju materijali koji nastaju kao dio posebne vrste radne prakse (npr. prodavnice, kancelarije, hotel i drugi smjetajni objekti, itd.). Koliine bi se trebale jasno identifikovati i posebno razmatrati u svim aspektima tehnikog i finansijskog planiranja. S obzirom da dosta materijala iz komercijalnih aktivnosti ima sline karakteristike kao kuni otpad (npr. hrana, papir, itd.), mogunosti za procesiranje su isto tako iroke kao i za kuni otpad. Stoga ima smisla da se sakupljau kunog otpada (komunalno preduzee) dozvoli da sakuplja i ovaj otpad. Meutim, sam sakuplja bi trebao da pregovara i utvrdi cijenu sa svakim proizvoaem otpada prije nego se ovaj otpad pone sakupljati zajedno sa kunim otpadom. Redovne aktivnosti koje se moraju obavljati u objektima/kompleksima, kao i u zatienim zonama A i B su sljedee: Otpadni materijal iz radne prakse (prodavnice, kancelarije, hotel i drugi smjetajni objekti) odlagati na mjesto privremenog odlaganja u radnim prostorijama, a zatim se otpad po vrsti odlae na odgovarajue mjesto; Za odvoz komunalnog otpada nadleno je komunalno preduzee; Otpadni papir i razne vrste papirne ambalae koja nije za upotrebu, odvoziti u preduzea za sakupljanje sekundarnih sirovina; Zatiene zone A i B posebno odravati urednim; Svaki radnik komunalnog preduzea duan je odgovornim radom i ponaanjem spri jeiti komunalne incidentne situacije (rasipanje otpada), a ako se incidentna situacija dogodi duan je da istu obavezno sanira; Zabranjeno je nepravilno odlaganje i odbacivanje bilo kojeg otpadnog materijala u zatienoj zoni B i u naseljenim podrujima plana; U zoni B du etalinih staza postaviti stubne korpe za odlaganje otpada, redovno sakupljati i odvoziti otpad; Stroga zabrana odlaganja otpada u zatienoj zoni A; Komunalna preduzea duna su da nabave svu potrebnu opremu koja slui u svrhu prikupljanja, odlaganja i odgovarajueg odvoza otpadnog materijala kao i da daju odgovarajua uputstva i procedure za prikupljanje, transport od mjesta nastanka do mjesta skladitenja i odlaganja.

121

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

4. OSNOVNA KONCEPCIJA RAZVOJA PRIRODNIH RESURSA


4.1. ume, umsko zemljite i umarstvo ume i umsko zemljite na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh" predstavlja najzastupljeniji i najvrijedniji prirodni resurs, koji je ujedno i najvie izloen drutveno-ekonomskim pritiscima. Zatita postojeih umskih ekosistema u cjelini i ouvanje njihove izvornosti, te odrivo korienje, predstavlja osnovni koncept ureenja i korienja uma i umskog zemljita. Obzirom na znaaj umskih ekosistema u ouvanju i regulisanju stabilnosti ekoloke ravnotee ovog podruja, a zatim i osiguranju uslova opstanka za mnoge prirodne vrijednosti, ume na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh" dobijaju karakter uma posebne namjene, te kao takve podlijeu posebnim reimima gazdovanja. U okviru ovih uma, definiu se strogo zatiene ume i privredne ume, i iste su vezane za utvrene zone zatite. U skladu sa tim, definiu se sljedei reimi gazdovanja umskim fondom, a koji se vezuju za utvrene zone zatite, i to: U prvoj zoni zatite (Zona A) su zabranjene sve aktivnosti na sjei ume, osim sanitarne sjee. U drugoj zoni zatite (Zona B) je dozvoljena privredna eksploatacija uma u skladu sa umsko - privrednom osnovom U treoj zoni zatite (Zona C) je dozvoljena privredna eksploatacija uma u skladu sa umsko - privrednom osnovom

Pokraj navedenog, u prvoj zoni zatite (Zona A) zabranjena je i eksploatacija mineralnih sirovina, sakupljanje ljekovitog i aromatinog bilja i gljiva, te je zabranjeno prikupljanje primjeraka divlje flore i faune. Istovremeno, a u skladu sa FSC19 standardima, cjelokupan umski fond Zatienog pejzaa Konjuh, dobija karakter uma visoke zatitne vrijednosti (ume VZV), u okviru kojih se definiu podkategorije koje vae za ovu oblast. ume u granicama odjela 54,49,50,53,52,51/1,51/2, a koje pripadaju PP "Spreko", ovim Planom se svrstavaju u kategoriju Strogi prirodni rezervat (Prema IUCN Kategorizaciji I Stepen zatite), i to kao prauma pod nazivom Studenica. Vano je istai da je ova prauma sekundarnog karaktera, jer je ranije o ukviru iste vrena eksploatacija. U okviru podruja praume Studenica, nisu dozvoljene nikakve sjee stabala, osim sanitarnih, kao ni izgradnja objekata u funkciji turizma (nastrenica, kolibe, i dr.), Istovremeno, podruje praume Stuenica se nalazi u II zoni sanitarne zatite izvorita Strudenica. Takoe za sve ume na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", a koje se nalaze u neposrednoj blizini izvorita za koja nisu propisane zone sanitarne zatite, definiu se kao zatitne ume i za njih se propisuju posebni reimi gazdovanja, pod kojima se podrazumijeva zabrana sjee stabala u radijusu od najmanje 100 m od izvorita. U ovim zonama je jedino dozvoljena sanitarna sjea. umski kompleksi borovih uma, koji se nalaze u odjelima 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86, 87, 88, 90, 92, 93, 94, 95, 96, 97, okviru PP "Spreko", odnosno u zatitnoj zoni A1, predstavljaju veoma osjetljivu kategoriju uma sa aspekta poara. U tu svrhu propisuju se sljedee mjere zatite i korienja ovog prostora: Strogo se zabranjuje loenje vatre na izletitima u ovoj zoni Neophodno je stalno odravanje i ienje postojeih staza i puteva u funkciji spreavanja eventualnog irenja poara, kao i omoguavanja pristupa u sluaju izbijanja poara

19

Forest Stewardship Council

122

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Potrebno je obezbijediti stalni nadzor uvarske slube u vrijeme pojaanog rizika od poara

U cilju zatite umskog fonda od biotikih tetnika, na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh" propisuje se stalni monitoring zdravstvenog stanja uma. U tu svrhu je potrebno postaviti klopke za potkornjake, te pratiti brojnost istih. Pri eksploataciji uma, neophodno je voditi rauna o umskom redu. Pri gazdovanju umama u zatitnim Zonama B i C, potrebno je koristiti vrste sjea koje osiguravaju stabilnost ovih ekosistema. Osnovnom koncepcijom prostornog razvoja podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", predvia se i poumljavanje goleti u ukupnoj povrini od 67,31 ha. Ovo poumljavanje je potrebno izvesti autohtonim sadnim materijalom, proizvedenim u rasadniku u Budim potoku. Takoe, ovom koncepcijom se predvia i konverzija izdanakih uma obinog graba u vii uzgojni oblik. Ukupna povrina predviena za konverziju iznosi 28,32 ha. Ovu konverziju izvriti postepeno, ienjem i poumljavanjem autohtonim sadnim materijalom proizvedenim u gore pomenutom rasadniku. Gazdovanje sveukupnim umama i umskim zemljitem na prostoru Zatienog pejzaa "Konjuh" i dalje se dodjeljuje JP "ume TK"d.d. Kladanj, a pod nadzorom JU "Zatieni pejza "Konjuh". Pomenuto gazdovanje mora biti drutveno odgovorno i u potpunosti ekoloki prihvatljivo. U skladu sa tim potrebno je da sve aktivnosti na korienju uma i umskog zemljita u zonama B i C (sjea i izvoz), budu usaglaene sa aktivnostima koje spovodi JU "Zatieni pejza "Konjuh" (organizovane turistike posjete, odravanje manifestacija, i dr.). Izvoz umskih drvnih sortimenta iz Zatienog pejzaa "Konjuh", se usmjerava na novoplaniranu saobraajnicu koja se vee na postojeu saobraajnicu Tuholj -Sarino korito, a zatim dalje kroz naselje Tuholj. Ovom koncepcijom se definiu sljedee mjere i reimi izvoza umskih drvnih sortimenata: Kamionski izvoz umskih drvnih sortimenata iz podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", se moe vriti samo planiranim putnim pravcem koji iz Konjuha vodi kroz naselje Tuholj, i to iskljuivo radnim danima u periodu od 07 - 16 sati, Za ovaj izvoz se mogu koristiti iskljuivo kamioni sa Euro 3 motorima, Maksimalna koliina utovarene drvne mase na kamione, ne moe da prelazi dozvoljena osovinska optreenja propisana pravilnicima koji vae za ovu oblast Kamionski izvoz umskih drvnih sortimenata sa ovog podruja se ne moe vriti u vrijeme vikenda, dravnih praznika, kao i u vrijeme odravanja manifestacija Zabranjeno je korienje kamionskih sirena u podruju Zatienog pejzaa "Konjuh"

4.2. Poljoprivredna zemljita i poljoprivreda Zemljite, kao prostorni resurs i osnova za razvoj poljoprivredne proizvodnje se regulie i podreuje zajednikim interesima drutva. Unutar tog resursa poljoprivredno zemljite zauzima veliki znaaj i kao takvo treba ga u najveoj mjeri uvati od upotrebe u druge svrhe ili pogotovo trajnih gubitaka. Evidentirani odnos povrina po strukturi kao i po prostornoj distribuciji, ima znaaj i doprinos za pejsa podruja, za stabilnost padina, snabdijevanja podzemlja vodom i ostalo. Svaka promjena strukture zemljita predstavljala bi dodatnu opasnost za samo podruje, jer bi se naruili interakcijski odnosi i uspostavljene relacije unutar ekosistema. 123

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Zatita poljoprivrednog zemljita i integralno upravljanje ovim resursom je vrlo vano u funkciji odrivog razvoja predmetnog podruja. Korienje, zatita i ouvanje poljoprivrednog zemljinog fonda je jedna od bitnih funkcija planiranja i ureenja prostora. Meutim, poljoprivredno zemljite se veoma esto gubi na raun graevinskog zemljita, odnosno dolazi do pretvaranja poljoprivrednog zemljita u graevinsko kako bi se mogao ostvariti osnovni koncept razvoja predmetnog prostora. U granicama obuhvata povrine pod poljoprivrednim zemljitem su umanjene za 38%. Umanjenje povrina j e najvie na raun oraninih povrina koje se fiziki nalaze u prostoru gdje je jedino mogu kontinuitet razvoja graevinskih i turistikih zona. U naseljenim mjestima Via Gornja i Repnik oranine povrine, koje su uglavnom usitnjene, su planirane za stanovanje, turistike sadraje, drutvenu infrastrukturu. Obzirom da se ova naseljena mjesta nalaze u dolini rijeke Oskove, racionalnim planiranjem mogue je korienje poljoprivrednog zemljita za struktuiranu proizvodnju. Tako, u okviru stambenih cjelina koje su planirane na poljoprivrednom zemljitu, postoji mogunost bavljenja poljoprivrednom proizvodnjom, u okviru okunica stambenih domainstava. Na taj nain e se sauvati kvalitetno poljoprivredno zemljite i umanjiti negativan uticaj od pretvaranja poljoprivrednog u graevinsko zemljite. Meutim, pitanje korienja povrina ove namjene zahtijeva potovanje odreenih principa obzirom da se radi o posebnom zatienom podruju. Korienje povrina je mogue samo u pravcu u kom se uvaavaju principi koji e obezbijediti zatitu vrijednosti podruja, odnosno u zavisnosti od stepena zatite zatienog podruja definisanog kroz zatiene zone a u skladu sa Zakonom o proglaenju Zatienog pejzaa "Konjuh". Uzimajui u obzir kvalitet poljoprivrednog zemljita, zastupljenost pojedinih kategorija a sve u skladu sa koncepcijom razvoja predmetnog podruja, mogue su sljedee strateke orijentacije: ouvanje povrina pod livadama i panjacima u evidentiranom stanju radi obogaivanja bioloke i pejsane raznolikosti podruja, povrine pod livadama je potrebno odravati, redovno kositi kako bi se mogle planirati za potencijalna izletita (koenje livada je dozvoljeno u svim zatienim zonama radi ouvanja i zatite), evidentirano stanje strukture povrina poljoprivrednog zemljita ne bi trebalo mijenjati tj. prevoditi jednu kulturu u drugu ve zadrati odnos i prostornu distribuciju povrina kako se zvanino vode u katastru, panjake povrine koristiti za ispau stoke i divljai prema principima zatite, odnosno ispaa stoke je mogua samo na vlastitim parcelama uz stalni nadzor i kontrolu, proizvodnja ljekobilja, razvoj pelarstva, poljoprivrednu proizvodnju organizovati po principu organske proizvodnje (dobijanje proizvoda visokog kvaliteta bez upotrebe vjetakih materija), organizovanje poljoprivredne proizvodnje na privatnim posjedima (u okviru domainstava) uskladiti sa razvojem turizma (organska proizvodnja, proizvodnja seoskih autohtonih proizvoda agroturizam), strogo voditi rauna o prihranjivanju zemljita (upotreba vjetakog ubriva nije dozvoljena) jer postoji mogunost poveanja koncentracije na manjim povrinama to dovodi do nekontrolisanog optereenja i promjene pH vrijednosti zemljita; koristiti prirodna ubriva stajsko ubrivo, kompost, zelena gnojiva koja obogauju organsku proizvodnju. 4.3. Lovstvo i ribolovstvo

Gazdovanje lovnim i ri bolovnim fondom na podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", se zasniva na prevashodnom ouvanju ovog prirodnog dobra, a zatim i odrivog korienja u skladu sa Lovnoprivrednom i Ribolovnom osnovom. 124

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Prostornom koncepcijom razvoja, na cjelokupnom podruju Zatienog pejzaa Konjuh, utvruje se posebno lovite, kojim e da gazduje JU "Zatieni pejza". U granicama zatienih zona A, utvruju se lovni rezervati, u kojima nije dozvoljen lov divljai. U okviru ovih rezervata, dozvoljen je fotosafari kao i praenje divljai u cilju naunih istraivanja. U ostalom podruju Zatienog pejzaa "Konjuh", odnosno u zatienim zonama B i C, dozvoljeno je privredno korienje divljai, ali u skladu sa lovnom osnovom koja se mora donijeti nakon ustanovljavanja i dodjeljivanja lovita na gazdovanje pomenutoj instituciji. U cilju planskog uzgoja i zatite divljai, planira se izgradnja lovno-tehnikih i lovno-uzgojnih objekata. Pod lovno-tehnikim objektima se podrazumijevaju, eke (otvorene i zatvorene), osmatranice, nastrenice, lovake kue, i dr. Ovi objekti moraju biti izgradjeni od prirodnog matrerijala (drvo, kamen). Nije dozvoljena upotreba limova. U lovno-uzgojne objekte spadaju hranilice, solila, pojila. Ovim planom se predvia izgradnja sljedeih lovno-uzgojnih objekata: Hranilita u vidu jasala za srneu divlja, i to na svakih 8 10 grla srnee divljai po jedno hranilite, odnosno na svakih 200 ha lovita. Solila za srneu divlja Hranilite (meilite) za medvjeda Hranilice za divlje svinje

Precizan broj i lokacije navedenih lovnih objekta je potrebno definisati kroz izradu lovne osnove. Korienje divljai u ovom lovitu treba da bude iskljuivo komercijalnog karaktera, uz akcenat na inostrane lovce goste. Takoe, potrebno je inicirati usluge fotolova, usluge turistikih obilazaka lovita, i dr. Smjetaj lovaca gostiju se obezbijeuje u okviru planiranih smjetajnih kapaciteta u Zatienom pejzau "Konjuh". U okviru upravnih prostorija JU "Zatieni pejza", potrebno je predvidjeti prostoriju za grubu obradu trofeja i prostoriju sa minihladnjaom. U cilju ouvanja izvornosti i autentinosti ihtiofaune, i osiguranja trajnosti sveukupnog biodiverziteta podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", definie se potpuna zabrana korienja riba u okviru cjelokupne Prve zatiene zone (Zona A). Korienje ribolovnog fonda u drugoj i treoj zatienoj zoni zatite, mora biti u skladu sa ribolovnom osnovom. Lovno-privredna osnova i ribolovna osnova, moraju biti usaglaene sa ovim Prostornim planom i Zakonom o proglaenju Zatienog pejzaa "Konjuh".

4.4. Rude i mineralne sirovine Osnovna koncepcija korienja ruda i mineralnih sirovina na prostoru Zatienog pejzaa "Konjuh", zasnovana je na principima ouvanja prirodnih vrijednosti ovog podruja. U skladu sa tim, mogunost korienja ruda i mineralnih sirovina se definie iskljuivo na zonu ranijeg rudnika magnezita, kao i eksploataciju prirodne mineralne vode "Muka voda". Imajui u vidu trenutnu situaciju na tritu magnezitom u regionu i svijetu, ostavlja se mogunost nastavka eksploatacije magnezita u okviru Zatienog pejzaa Konjuh, ali iskljuivo u zoni ranijeg rudnika, uz obaveznu prethodnu izradu elaborata o rezervama i dopunskog rudarskog projekta. Izvoz magnezita iz Zatienog pejzaa "Konjuh", se usmjerava na novoplaniranu saobraajnicu koja se vee na postojeu saobraajnicu Tuholj - Sarino korito, a zatim dalje kroz naselje Tuholj. Ovom koncepcijom se definiu sljedee mjere i reimi izvoza rude magnezita:

125

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Kamionski izvoz rude magnezita iz podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", se moe vriti samo planiranim putnim pravcem koji iz Konjuha vodi kroz naselje Tuholj Za ovaj izvoz se mogu koristiti iskljuivo kamioni sa Euro 3 motorima, Maksimalna koliina utovarene drvne mase na kamione, ne moe da prelazi dozvoljena osovinska optreenja propisana pravilnicima koji vae za ovu oblast Kamionski izvoz rude magnezita sa ovog podruja, se ne moe vriti u vrijeme vikenda, dravnih praznika, kao i u vrijeme odravanja manifestacija Zabranjeno je korienje kamionskih sirena u podruju Zatienog pejzaa "Konjuh"

Kao jedno od znaajnijih prirodnih dobara podruja Zatienog pejzaa "Konjuh" je izvorite mineralne vode Muka voda". Eksploatacija prirodne izvorske vode vrit e se putem izvoenja kaptanih objekata na izvoritima, zatim cjevovoda koji je pozicioniran uz trasu saobraajnice sve do Brateljevia, a zatim i dalje do Kladnja, gdje se vri flairanje ove vode. 4.5. Vodoprivreda

Voda kao prirodno bogatstvo je dobro od opteg interesa te zbog toga ima specifino i znaajno mjesto u dravi. Ona je nezamjenjljiv prirodni i ekoloki inilac sa razliitim uticajima na prostor i ivotnu sredinu. U mnogim tehnolokim procesima ona je ili sirovina ili posrednik u procesima. Odnos prema vodi moe da bude mjerilo kvaliteta odrivog razvoja nekog podruja. Neophodno je provoditi maksimalnu racionalizaciju potronje vode, viestruko korienje vode i kvalitetno preiavanje upotrebljenih voda i njihovo vraanje u vodotok u stanju u kakvom su i uzete. U narednom periodu potrebno je sistematski raditi na zatiti voda vodotoka, pri emu posebnu panju treba posvetiti pravilnom odvoenju otpadnih voda iz naseljenih mesta i njihovom tretmanu. Zatita vodotoka podrazumijeva sagledavanje cijelog sliva, jer jedino tako se moe doi do racionalnih reenja. O raspoloivim hidrolokim resursima (izvorita vode za pie, povrinske i podzemne vode itd.) u budunosti treba poklanjati veu panju pri njihovom korienju (ouvanje vodotoka u propisanim kategorijama, formiranje i sprovoenje mjera zatite aktuelnih i potencijalnih buduih izvorita vode za pie, preduzimanje potrebnih mjera sanacije na podrujima sklonim eroziji). Zone sanitarne zatite na mnogim izvoritima nisu uspostavljene, niti se sprovode propisane mjere zatite u punom obimu.

5. OSNOVNA KONCEPCIJA PRIVREDNOG RAZVOJA


Osnovni pravac razvoja privrednih djelatnosti definisae trite i preduzetniki interesi. Uz umarstvo, kao primarnu postojeu privrednu djelatnost, budui privredni razvoj zasnivae se i na razvoju turizma, te kontrolisanoj eksploataciji mineralnih sirovina (rudnik magnezita i flairanje vode na izvortu Muka voda). Poljoprivreda i umarstvo Aktivnosti koje treba preduzeti u oblasti razvoja poljoprivrede pre svega su u nadlenosti Federacije BiH i Tuzlanskog kantona. Ekonomsko-finansijske mjere koje treba preduzeti u cilju razvoja poljoprivrede su: poboljanje veze poljoprivredne proizvodnje i finansijskih institucija poreske olakice, subvencije, garantovane cijene investicioni krediti pridobijanje stratekih partnera 126

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Organizacione mjere ili instrumenti koji su neophodni za razvoj poljoprivrede su : podii nivo znanja kod lokalnog stanovnitva o proizvodnji zdrave hrane poboljati organizaciju distribucije poljoprivrednih proizvoda. poveati produktivnost i efikasnost Saobraaj i telekomunikacije Saobraajna i telekomunikaciona infrastruktura je osnov privrednog razvoja regije kao i ostvarivanje planirane organizacije korienja prostora. Zadovoljavanje potreba korisnika Zatienog pejzaa Konjuh je imperativ pa bi se trebalo raditi na obezbjeenju adekvatnog, konfornog i brzog prevoza kao i dostupnih telekomunikacionih usluga. Vodoprivreda Razvoj mree vodosnabdijevanja kao i odvoenja otpadnih voda u ovom konkretnom sluaju je izuzetno vano u smislu voenja rauna o prirodi kako se ne bi naruila ravnotea Zatienog podruja. Ukoliko bi se planom predvidjela izgradnja novih objekata potrebno je izgraditi odgovarajuu vodovodnu i kanalizacionu infrastukturu. Organizacione mjere potrebne u cilju razvoja vodoprivrede: Raspoloiva sredstva je potrebno racionalno koristiti, Utvrivanje vodnog bilansa, dugoronih potreba i mogunosti snabdijevanja vodom, Izgradnja kanalizacione infrastrukture, Kontrola ispravnosti vode, Ispitivanje novih izvorita, Podizanje svijesti posjetilaca i lokalnog stanovnitva o zatiti vode od zagaivanja i dalje degradacije, Odvod otpadnih voda. Trgovina, ugostiteljstvo i turizam Postojei potencijali na Zatienom pejzau Konjuh pogodni su za razvoj sledeih grana turizma: planinski turizam, banjski turizam (vazduna banja), djeiji i omladinski turizam, ureenje centara slobodnog vremena kao polufunkcionalnih cjelina sa razliitim rekreativnim sadrajima, sportski i eko kampovi, prostor za kole u prirodi, radionice, likovne kolonije, lovni i ribolovni uz ureivanje lovakih domova, eka i ostalih objekata kompatibilnih osnovnoj funkciji, ureivanje i opremanje lovita, izletniki kroz ureenje i opremanje izletita i rekreativnih staza, info punktovi, ugostiteljski sadraji, sportsko-rekreativni uz ureenje i izgradnju odgovarajuih sadraja, ureenje prostora za lov i ribolov, biciklizam, trim staze.., kulturno-manifestacioni turizam kroz afirmaciju prirodnih i stvorenih vrijednosti podruja, prezentacija objekata i cjelina od kulturno historijskog znaaja i mjere za ureivanje okoline. Razvoj turistikog potencijala vano je za regiju a samim tim i za cijelu BIH kako bi se usmjerila na internacionalnu turistiku ponudu. Turistiki trendovi zahtijevaju postojanje svojevrsnog brenda, kojim se podruje promovie i istie njegova jedinstvenost u odnosu na konkurentsku ponudu. Upravo u ovom smislu poseban turistiki potencijal jeste Djevojaka peina za koju je vezana legenda i koja predstavlja dovite na kojem se okuplja vie desetina hiljada posjetilaca. Potrebno je izvriti agresivan marketing u smislu pribliavanja ovog potencijala u cijeloj BiH i zemljama regiona. Trendovi takoe podrazumijevaju izgradnju specifinih turistikih sadraja, u skladu sa okruenjem, kako bi se dananjem, sve zahtjevnijem turisti obezbijedila sva potrebna ponuda za boravak u prirodi. U narednom planskom periodu ono to bi se moglo planirati u ponudi jeste: 127

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

U skladu sa promjenom kvaliteta smjetajnih kapaciteta doi e i do promjena njihove strukture, tako e biti uvedeni novi oblici turistikog smjetaja ( hosteli, spa resort,apartmantsko naselje..) izgradnja terena za avanturistike sportove (vec postojee stijene za penjanje, vjetaka stijena, planinski biciklizam, golf teren, )

Konjuh je suoen sa objektivnim problemima dostupnosti i nedostajuih racionalnih poslovnih koncepata. Potrebno je unaprijediti komunalni, urbani standard i komercijalizovati ponudu. Za razvoj turizma potrebno je obezbijediti sledee: da bi se odgovorilo zahtjevima turista potrebno je postojee smjetajne kapacitete dovesti u funkciju savremenih turistikih zahtjeva i standarda, a nove kapacitete graditi u skladu sa opte prihvatljivim standardima trita, izgraditi infrastrukturne objekte, izraditi studije o turistikim potencijalima, promovisati turistike potencijale, obezbijediti potrebne visokoobrazovane i strune kadrove, privui investitore i samim tim znaajna f inansijska sredstva.

Sredstvo za obezbjeenje osnovne svrhe postojanja podruja je profit, i treba raditi na osmiljavanju potencijalnih sadraja i unapreenju i odravanju postojeih i nalaenju balansa izmeu njihovih prirodno-atraktivnih vrijednosti i komercijalnih aspekata. Unutranje aktivnosti na razvoju destinacije koje treba preduzeti su: upravljanje posjetama, istraivanje, upravljanje nastalim krizama, razvoj ljudskih resursa, finansije i kapitalna ulaganja, upravljanje resursima, kvalitet doivljaja posjetilaca. Marketinke aktivnosti koje bi trebali implementirati u to kraem roku su: Internet marketing, Manifestacije i festivali, Sajmovi, Reklamiranje, Publikacije i broure. Internet marketing danas predstavlja najvanije sredstvo promocije iz razloga to ljudi sve informacije o eljenoj destinaciji upravo trae putem ovog sredstva informisanja kao i same rezervacije smjetaja. Kada govorimo o trendovima u turizmu treba napomenuti da su dananji i budui turisti sve zahtjevniji u pogledu zahtjeva, poveava se potranja za kvalitetom, ugodnou i sigurnosti, jednostavan prevoz, luksuzom kao npr, dobijanje specijalnih proizvoda odmah po zahtjevu, vei interes za zimske odmore na suncu. Treba napomenuti da nivo obrazovanja raste to za posledicu ima pojavu odmora u kojoj je dominantna vanost kulture, istorije, duhovnosti, tako da se ti elementi moraju ukljuiti i naglasiti u turistikoj ponudi. Promjena ivotnih stilova ima odreene posledice na razvoj turizma u smislu da sve vei broj turista nema potrebu za cjelodevnom pratnjom vodia, ponaanje na odmoru je prilagoeno linim potrebama tako da su manje smjetajne jedinice atraktivnije.

128

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

Snage i slabosti u pogledu turizma Zatienog pejzaa Konjuh: Snage Prirodni krajolik sa predivnom panoramom, Postojanje ope infrastrukture pogodne za nadogradnju umski potencijal Slabosti Mali broj smjetajnih kapaciteta Nedostatak turistikog sadraja Ne postoji seoski centar sa atraktivnom infrastrukturom ( restorani, prodavnice) Info centar, turistika organizacija Slaba ponuda alternativnih sportova Neiskoriteni i djelimino uniteni smjetajni kapaciteti koje treba obnoviti

Za uspjean razvoj posmatranog podruja neophodno je preduzeti sledee mjere: Plan izgradnje i koritenja zemljita, Unapreenje saobraaja i povezanosti sa centrima u blizini, Pravni propisi vezani za izgradnju, planiranje budzeta za finansiranje Zatienog podruja, Nastavak privatizacije objekata, Poboljanje opte infrastrukture, Snana uprava kako bi se obezbjedilo uspjeno poslovanje, Postaviti ovaj centar u sredite zbivanja u smislu odravanja raznih seminara, ekskurzija, nauno-istraivakog rada, Saradnja sa institucijama, fakultetima, kolama radi to bolje promocije. Vizija razvoja Konjuha kao turistike destinacije od znaaja za regiju Kao nosioci vizije u pozicioniranju Konjuha izdvajamo sledee Turistiki proizvodi posveeni porodicama na nivou cijele godine, Seminari i konferencije, ake ekskurzije, Nauno-istraivaki rad u saradnji sa Univerzitetima, Planinski wellnes, Zabava i akcija, Potrebno je osnivanje profesionalne organizacije za upravljanje ime bi se obezbjedio razvoj. U toku procedure proglaenja zatienog pejzaa izraen je Elaborat o ekonomsko finansijskoj opravdanosti ulaganja u projekat proglaenja dijela planine Konjuh spomenikom prirode Konjuh kojim su date osnovne ekonomske projekcije tj. analiza ulaganja i proraun trokova, ulaganja u stalna sredstva Javne ustanove, trokovi radne snage, amortizacije, usluga, materijala i energije kao i trokovi usluga. Uoava se da su projekcije raene samo za upravljanje samom institucijom i dokazivanje samoodrivosti. S obzirom na planirani privredni razvoj postoji potencijal za dogradnju finansijskog plana naroito u smislu ekonomske valorizacije kroz turizam. Na osnovu uraenih ekonomskih analiza, ukoliko se sprovedu gore navedene aktivnosti, realno je za oekivati poveanje prihoda kroz prodaju ulaznica, boravine takse, ekskurzije, iznajmljivanje propratnog sadraja, prodaju suvenira, internet usluge, organizaciju seminara. Na osnovu svega navedenog Javna ustanova ima potencijal za obezbjeenje samoodrivosti podruja i obezbjeenja ulaganja u turistiku i rekreativnu infrastrukturu. U daljoj razradi plana, uradie se ekonomska analiza u smislu irenja smjetajnog kapaciteta, propratnih sadraja koji e imati uticaj na ekonomski razvoj podruja i mogui izvori prihoda, kako bi se Konjuh pretvorio u top destinaciju u regionu.

129

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

6.

NAMJENA POVRINA - BILANSI

Osnovnom koncepcijom prostornog razvoja podruja Zatienog pejzaa "Konjuh", utvruju se sljedei bilansi korienja prostora: Tabela, Bilansi korienja prostora Naziv Strogo zatiene ume Privredne ume Stanovanje sa okunicama Rekreativna infrastruktura Drustvena infrastruktura Parkinzi Turizam i ugostiteljstvo Livade Pasnjaci Rasadnik Ostalo umsko zemljite Vegetacija uz vodotoke Vodene povrine UKUPNO ha 2484.47 5405.36 51.51 47.77 9.25 1.13 22.06 46.15 14.86 4.98 18.52 2.50 31.22 8139.79 % 30.52 66.41 0.63 0.59 0.11 0.01 0.27 0.57 0.18 0.06 0.23 0.03 0.38 100.00

Iz navedenog se jasno vidi da na prostoru Zatienog pejzaa "Konjuh" i dalje dominira umsko zemljite, dok ostale namjene zauzimaju veoma mali dio ovog iskonskog prirodnog podruja. Iako je ovom prostornom koncepcijom na pojedinim mjestima dolo do korekcije granice Zatienog pejzaa "Konjuh", vidljivo da je da je ukupna povrina istog gotovo nepromijenjena. U narednoj tabeli su prikazane utvrdjene povrine po pojedinim zonama zatite. Tabela, Povrine zona zatite ZONA Zona A Zona B Zona C UKUPNO ha 2503.40 5085.63 550.76 8139.79

130

Prostorni plan podruja posebnih obiljeja Zatieni pejza Konjuh 2010-2030 Prostorna osnova

7. PRIJEDLOG PROSTORNOG RAZVOJA ZA PRVI PLANSKI PERIOD OD 4

GODINE
Osnovnom koncepcijom dati su brojni i raznovrsni prijedlozi prostornog razvoja i ureenja Zatienog pejzaa. U prvom planskom periodu koji se odnosi na vremenski period od 4 godine oni se odnose na slijedee: Izrada provedbeno-planskih dokumenata koji e dati odrednice u pogledu intervencija u prostoru, detaljnih urbanistiko-tehnikih uslova izgradnje i ureenja graevinskog zemljita Ureene prostora lokaliteta Djevojaka peina u naselju Brateljevii prema uslovima definisanim Urbanistikim projektom, a s obzirom na intenzitet i atraktivnost manifestacije Dani djevojake peine Rekonstrukcija i modernizacija postojeih dionica saobraajnica, kao i izgradnja nove dionice kojom e se ostvariti saobraajna povezanost sjevernog i junog dijela prostora Zatienog pejzaa Intenzivirati radove na istraivanju i evidentiranju kulturno-historijskog nasljea, njihovoj valorizaciji i kategorizaciji, ienju od nekontrolisane vegetacije i naslaga zemlje, kao i izgradnji zatitnih objekata i ograda u funkciji obezbjeenja trajnog ouvanja i prezentacije lokaliteta Urediti ulazne punktove u prostor Zatienog pejzaa, postaviti info-pultove, naplatne kuice i table sa oznakama na mjestima gdje isti nedostaju Izvoenje radove na komunalnom opremanju i izgradnji infrastrukture u postojeim naseljima i planiranim drutvenim, turistiko-ugostiteljskim i rekreativnim zonama Od objekata drutvene infrastrukture u prvom planskom periodu od 4 godine planira se izgradnja Okolinog edukacijskog centra Konjuh Izvoenje planirane dogradnje i rekonstrukcije postojeeg hotela Muka voda za potrebe omladinskog hostela Izgradnja dijela otvorenih rekreativnih povrina (sportskih terena) u zonama rekreacije R1 i R2, kao i avanturistikog parka i izletita Radove na oznaavanju postojeih i trasiranju novih staza za pjeaenje, tranje, biciklizam, kao i njihovo opremanje klupama, korpama za otpatke, zatitnim ogradama, panoima i ostalom opremom, vidikovcima, nadstrenicama i sl. Ustanovljavanje posebnog lovita Konjuh i dodjeljivanje na gazdovanje JU "Zatieni pejza Konjuh"

131