íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk

A-1

: rsMk Lku {wÍ Ãkh yuf çkkh ËwwYËu Ãkkf ÃkZk yÕ÷kn

Vh{kLku {wMíkVk
hn{íkU ¼usíkk ni.

WMk Ãkh ËMk

rfíkkçk ÃkZLku fe Ëwyk

yÍ : þi¾u íkhefík, y{ehu yn÷u MkwLLkík, çkkrLkÞu Ëk’ðíku RM÷k{e, nÍhík yÕ÷k{k
{ki÷kLkk yçkq rçk÷k÷ {wnB{Ë RÕÞkMk y¥kkh fkrËhe h-Íðe
ËeLke rfíkkçk Þk RM÷k{e Mkçkf ÃkZLku Mku Ãkn÷u Íi÷ {U Ëe nwE Ëwyk ÃkZ
÷ersÞu
òu fwA ÃkZUøku ÞkË hnuøkk. Ëwyk Þun ni :

íkhs{k : yi yÕ÷kn

! n{ Ãkh RÕ{ ð rnõ{ík fu ËhðkÍu ¾ku÷ Ëu ykih n{ Ãkh yÃkLke
hn{ík LkkrÍ÷ Vh{k ! yi y-Í{ík ykih çkwÍwøkeo ðk÷u !

Lkkux : yÔð÷ ykr¾h yuf yuf çkkh ËwYË þheV ÃkZ ÷ersÞu.

íkkr÷çku øk{u {ËeLkk
ð çkfey
ð {ÂøVhík
13 þÔðk÷w÷ {wfho{ 1428 rn.

“íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk”

Þun rhMkk÷k (íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk)
þi¾u íkhefík, y{ehu yn÷u MkwLLkík, çkkrLkÞu Ëk’ðíku RM÷k{e nÍhík yÕ÷k{k
{ki÷kLkk yçkq rçk÷k÷ {wnB{Ë RÕÞkMk y¥kkh fkrËhe h-Íðe rÍÞkE
Lku WËqo ÍçkkLk {ut íknheh Vh{kÞk ni.
{sr÷Mku íkhkrs{ (Ëk’ðíku RM÷k{e) Lku RMk rhMkk÷u fku økw s hkíke hM{w ÷
¾ík {U íkhíkeçk Ëu fh Ãku þ rfÞk ni yki h {f-ík-çkíkw÷ {ËeLkk Mku þkyuy fhðkÞk
ni. RMk {U yøkh rfMke søkn f{e çkuþe Ãkkyut íkku {sr÷Mku íkhkrs{ fku (çk Íheyyu
{õíkqçk, E-{uR÷ Þk SMS ) {w¥k÷y Vh{k fh Mkðkçk f{kRÞu.
hkrçkíkk : {sr÷Mku íkhkrs{ (Ëk’ðíku RM÷k{e)
{f-ík-çkíkw÷ {ËeLkk
rMk÷uõxuz nkWMk, yr÷V fe {ÂMsË fu Mkk{Lku, íkeLk ËhðkÍk,
yn{ËykçkkË-1,økwshkík, RÂLzÞk
MO. 9374031409 E-mail : translaionmaktabhind@dawateislami.net

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk

A-2

{uhe rÍLËøke fk Ãkn÷k rhMkk÷k

yÍ : Mkøku {ËeLkk {wnB{Ë RÕÞkMk fkrËhe h-Íðe
{wÍu çk[ÃkLk ne Mku yk’÷k nÍhík R{k{
yn{Ë hÍk ¾kLk
Mku {nççkík nku økE Úke. “íkÍrfhyu
yn{Ë hÍk çk rMkÂÕMk÷yu Þki{u hÍk” {uhe rÍLËøke fk Ãkn÷k
rhMkk÷k ni. òu fu {I Lku 25 Mk-VÁ÷ {wÍ^Vh 1393 rn. (çk {wíkkrçkf
31-3-1973) fku “Þki{u hÍk” fu {kify Ãkh òhe rfÞk Úkk.
RMk fu çknwík Mkkhu yuzeþLk þkyuy nwyu nI, ðõíkLk V ðõíkLk RMk {U
íkhk{e{ fe nI, hkiÍyu hMkq÷
fe ÞkË rË÷kLku ðk÷u
ËMík-¾ík ¼e WLk rËLkkU Lknª Úku çkk’Ë {U ÍunTLk çkLkk {økh ykr¾he
{uhe
MkVnu Ãkh çkíkkihu ÞkËøkkh íkkhe¾ ÃkwhkLke h¾e ni, yÕ÷kn
RMk fkrðþ fku fçkq÷ Vh{kyu ykih RMk {wÏíkMkh Mku rhMkk÷u fku
ykrþfkLku hMkq÷ fu r÷Þu LkVTy çkÏþ çkLkkyu. yÕ÷kn íkçkk-h-f ð
íkyk÷k çk íkwVi÷u yk’÷k nÍhík {uhe ykih rhMkk÷u fu nh MkwLLke fkhe fe
çku rnMkkçk {ÂøVhík fhu.
íkkr÷çku øk{u {ËeLkk ð
çkfey ð {ÂøVhík ð
çku rnMkkçk sLLkíkw÷
rVhËkiMk {U ykfk
fk ÃkzkuMk

25 {wnho{w÷ nhk{ 1433 rn.
21-12-2011

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk
økÞk.

1

: òu þÏMk {wÍ Ãkh ËwwYËu Ãkkf ÃkZLkk ¼q÷ økÞk ðkun sLLkík fk hkMíkk ¼q÷

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
þiíkkLk ÷k¾ MkwMíke rË÷kyu {økh çk rLkGÞíku Mkðkçk Þun rhMkk÷k
(20 MkVnkík) Ãkqhk ÃkZ fh yÃkLke ËwLÞk ð ykr¾hík fk ¼÷k fersÞu.

ËwYË þheV fe VÍe÷ík
hn{íku yk÷{, Lkqhu {wsMMk{, þknu çkLke ykË{, þVeyu
W{{, hMkq÷u yfh{

fk Vh{kLku þVkyík

rLkþkLk ni : “òu {wÍ Ãkh ËwYËu Ãkkf ÃkZuøkk {I WMk fe þVkyík
Vh{kŸøkk.”

rð÷kËíku çkk MkykËík
{uhu ykfk yk’÷k nÍhík, R{k{u yn÷u MkwLLkík, ðr÷GÞu
Lku’{ík, yÍe{w÷ çk-h-fík, yÍe{w÷ {íkoçkík, ÃkhðkLkyu þByu
rhMkk÷ík, {w s rÆËu ËeLkku r{Õ÷ík, nkr{Þu Mkw L Lkík, {krnÞu
rçkËyík, ykr÷{u þheyík, Ãkehu íkhefík, çkkRMku ¾i h ku
çk-h-fík, nÍhíku yÕ÷k{k {ki÷kLkk y÷nks y÷ nkrVÍ y÷
fkhe þkn R{k{ yn{Ë hÍk ¾kLk

fe rð÷kËíku

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk

2

: rsMk fu ÃkkMk {uhk rÍ¢ nwðk ykih WMk Lku {wÍ Ãkh ËwwYËu Ãkkf Lk ÃkZk íknfef ðkun

Vh{kLku {wMíkVk
çkËçkÏík nku økÞk.

çkk MkykËík çkhu÷e þheV fu {nÕ÷k sMkq÷e {U 10 þÔðk÷w÷ {wfho{
1272 rMk.rn. çkhkuÍu n^íkk çk ðõíku Íkunh {wíkkrçkf 14 sqLk 1856
E. fku nwE. MkLku ÃkiËkRþ fu yu’ríkçkkh Mku ykÃk fk Lkk{ y÷ {wÏíkkh
(1272 rn.) ni. (nÞkíku yk’÷k nÍhík, rs. 1, Mk. 58, {f-ík-çkíkw÷ {ËeLkk,
çkkçkw÷ {ËeLkk fhk[e)

yk’÷k nÍhík fk MkLku rð÷kËík

{uhu ykfk yk’÷k nÍhík
Lku yÃkLkk MkLku
rð÷kËík Ãkkhn 28 Mkq-híkw÷ {wò-Ë÷n fe ykÞík LkBçkh 22 Mku
rLkfk÷k ni. RMk ykÞíku fhe{k fu RÕ{u yçsË fu yu’ríkçkkh fu {wíkkrçkf
1272 yËË nI ykih rnshe Mkk÷ fu rnMkkçk Mku Þune ykÃk fk MkLku
rð÷kËík ni. [wLkkL[u {f-ík-çkíkw÷ {ËeLkk fe {íçkqyk {ÕVqÍkíku yk’÷k
nÍhík MkVnk 410 Ãkh ni : rð÷kËík fe íkkhe¾kU fk rÍ¢ Úkk ykih RMk
Ãkh (MkÂGÞËe yk’÷k nÍhík
Lku) RþkoË Vh{kÞk :
{uhe rð÷kËík fe íkkhe¾ RMk ykÞíku fhe{k {U ni :
íkh-s-{yu fLÍw÷ E{kLk : Þun nI
rsLk fu rË÷kU {U yÕ÷kn Lku E{kLk
Lkõþ Vh{k rËÞk ykih yÃkLke íkhV
fe Yn Mku RLk fe {ËË fe.

ykÃk fk Lkk{u {wçkkhf {wnB{Ë ni ykih ykÃk fu ËkËk Lku
yn{Ë hÍk fn fh Ãkwfkhk ykih RMke Lkk{ Mku {~nqh nwyu.

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk

3

Vh{kLku {wMíkVk
: rsMk Lku {wÍ Ãkh ËMk {híkçkk Mkwçn ykih ËMk {híkçkk þk{ ËwwYËu Ãkkf ÃkZk
WMku rfÞk{ík fu rËLk {uhe þVkyík r{÷uøke.

nihík ytøkuÍ çk[ÃkLk

W{q{Lk nh Í{kLku fu çkå[kU fk ðkune nk÷ nkuíkk ni òu yks
f÷ çkå[kU fk ni fu Mkkík ykX Mkk÷ íkf íkku WLnU rfMke çkkík fk nkuþ
Lknª nkuíkk ykih Lk ne ðkun rfMke çkkík fe íkn íkf ÃknkU[ Mkfíku nI,
{økh yk’÷k nÍhík
fk çk[ÃkLk çkze ynÂB{GÞík fk
nkr{÷ Úkk. f{rMkLke, ¾wËo-Mkk÷e (Þk’Lke çk[ÃkLk) ykih f{ W{úe {U
nkuþ {LËe ykih fwÔðíku nkrVÍk fk Þun yk÷{ Úkk fu MkkZu [kh Mkk÷
fe LkLne Mke W{ú {U fwhykLku {SË LkkrÍhk {wfB{÷ 5ZLku fe Lku’{ík Mku
çkkhÞkçk nku økyu. A Mkk÷ fu Úku fu hçkeW÷ yÔð÷ fu {wçkkhf {neLku
{U r{Bçkh Ãkh sÕðk yVhkuÍ nku fh {e÷kËwLLkçke
fu {kiÍqy Ãkh yuf çknwík çkzu Rsrík{ky {U rLknkÞík Ãkwh {øÍ íkfheh
Vh{k fh W-÷{kyu rfhk{ ykih {þkR¾u RÍk{ Mku íknTMkeLk ð
ykVheLk fe ËkË ðwMkq÷ fe. RMke W{ú {U ykÃk Lku çkøkËkË þheV fu
çkkhu {U MkBík {k’÷q{ fh ÷e rVh íkk Ë{u nÞkík çkÕËyu {wçkk-h-fyu
økkiMku yk’Í{
(Þk’Lke økkiMku yk’Í{ fu {wçkkhf þnh)
fe íkhV Ãkkô Lk Vi÷kyu. Lk{kÍ Mku íkku R~f fe nË íkf ÷økkð Úkk
[wLkkL[u Lk{kÍu ÃkLsøkkLkk çkk s{kyík íkõçkehu Q÷k fk íkn^VwÍ
fhíku nwyu {ÂMsË {U ò fh yËk Vh{kÞk fhíku, sçk f¼e rfMke
¾kíkqLk fk Mkk{Lkk nkuíkk íkku VkihLk LkÍhU Lke[e fhíku nwyu Mkh Íwfk
r÷Þk fhíku, økkuÞk fu MkwLLkíku {wMíkVk
fk ykÃk Ãkh
øk-÷çkk Úkk rsMk fk RÍnkh fhíku nw y u nw Í q h u Ãkw h Lkq h
fe r¾Ë{íku ykr÷Þk {U Þqt Mk÷k{ Ãkuþ fhíku nI :

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk
sVk fe.

4
: rsMk fu ÃkkMk {uhk rÍ¢ nwðk ykih WMk Lku {wÍ Ãkh ËwwYË þheV Lk ÃkZk WMk Lku

Lke[e LkÍhkU fe þ{kuo nÞk Ãkh ËwYË
Ÿ[e çkeLke fe rhVTyík Ãku ÷k¾kU Mk÷k{

yk’÷k nÍhík
Lku ÷zf-ÃkLk {U íkõðk fku RMk
fËh y5Lkk r÷Þk Úkk fu [÷íku ðõík fË{kU fe yknx íkf MkwLkkE Lk
Ëuíke Úke. Mkkík Mkk÷ fu Úku fu {knu h-{ÍkLkw÷ {wçkkhf {U hkuÍu h¾Lku
þwYy fh rËÞu.
(Ëeçkk[k Víkkðk h-ÍrðGÞk, rs. 30, Mk. 16)

çk[ÃkLk fe yuf rnfkÞík

sLkkçku MkÂGÞË yGÞqçk y÷e þkn Mkkrnçk
Vh{kíku
nI fu çk[ÃkLk {U ykÃk
fku ½h Ãkh yuf {ki÷ðe Mkkrnçk
fwhykLku {SË ÃkZkLku ykÞk fhíku Úku. yuf hkuÍ fk rÍ¢ ni fu {ki÷ðe
Mkkrnçk rfMke ykÞíku fhe{k {U çkkh çkkh yuf ÷^Í ykÃk
fku çkíkkíku Úku {økh ykÃk
fe ÍçkkLku {wçkkhf Mku Lknª
rLkf÷íkk Úkk ðkun “Íçkh” çkíkkíku Úku ykÃk “Íuh” ÃkZíku Úku Þun firVGÞík
sçk ykÃk
fu ËkËkòLk nÍhíku {ki÷kLkk hÍk y÷e ¾kLk
Mkkrnçk
Lku Ëu¾e íkku nwÍqh (Þk’Lke yk’÷k nÍhík) fku
yÃkLku ÃkkMk çkw÷kÞk ykih f÷k{u Ãkkf {tøkðk fh Ëu¾k íkku WMk {U
fkríkçk Lku øk-÷íke Mku Íuh fe søkn Íçkh r÷¾ rËÞk Úkk, Þk’Lke òu
yk’÷k nÍhík
fe ÍçkkLk Mku rLkf÷íkk Úkk ðkun Mknen
Úkk. ykÃk
fu ËkËk Lku ÃkqAk fu çkuxu rsMk íkhn {ki÷ðe
Mkkrnçk ÃkZkíku Úku íkw{ WMke íkhn õÞqt Lknª ÃkZíku Úku ? yÍo fe : {I
RhkËk fhíkk Úkk {økh ÍçkkLk Ãkh fkçkq Lk Ãkkíkk Úkk.

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk
þVkyík f\tøkk.

5

: òu {wÍ Ãkh hkuÍu sw{wyk ËwYË þheV ÃkZuøkk {I rfÞk{ík fu rËLk WMk fe

yk’÷k nÍhík
¾wË Vh{kíku Úku fu {uhu WMíkkË
rsLk Mku {I RÂçíkËkE rfíkkçk ÃkZíkk Úkk, sçk {wÍu Mkçkf ÃkZk rËÞk
fhíku, yuf Ëku {íkoçkk {I Ëu¾ fh rfíkkçk çkLË fh Ëuíkk, sçk Mkçkf
MkwLkíku íkku nVo çk nVo ÷^Í çk ÷^Í MkwLkk Ëuíkk. hkuÍkLkk Þun nk÷ík
Ëu¾ fh MkÏík íkyßswçk fhíku. yuf rËLk {wÍ Mku Vh{kLku ÷øku fu
yn{Ë r{Þkt ! Þun íkku fnku íkw{ ykË{e nku Þk rsLLk ? fu {wÍ fku
ÃkZkíku Ëuh ÷økíke ni {økh íkw{ fku ÞkË fhíku Ëuh Lknª ÷økíke ! ykÃk
Lku Vh{kÞk fu yÕ÷kn fk þw¢ ni {I RLMkkLk ne nqt nkt yÕ÷kn
fk VÍ÷ku fh{ þkr{÷u nk÷ ni. (nÞkíku yk’÷k nÍhík, rs. 1, Mk. 68)
yÕ÷kn
fe WLk Ãkh hn{ík nku ykih WLk fu MkËfu n{khe çku
rnMkkçk {ÂøVhík nku.

Ãkn÷k Víkðk

{uhu ykfk yk’÷k nÍhík
Lku rMkVo íkuhn
Mkk÷ ËMk {kn [kh rËLk fe W{ú {U ík{k{ {whÔðò W÷q{ fe
íkõ{e÷ yÃkLku ðkr÷Ëu {krsË hEMkw÷ {w-íkfÂÕ÷{eLk {ki÷kLkk
Lkfe y÷e ¾kLk
Mku fh fu Mk-LkËu Vhkøkík nkrMk÷
fh ÷e. RMke rËLk ykÃk
Lku yuf Mkwðk÷ fu sðkçk
{U Ãkn÷k Víkðk íknheh Vh{kÞk Úkk. Víkðk Mknen Ãkk fh
ykÃk
fu ðkr÷Ëu {krsË Lku {MLkËu R^íkk ykÃk
fu rMkÃkwËo fh Ëe ykih ykr¾h ðõík íkf Víkkðk íknheh

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk

6
: {wÍ Ãkh ËwwYËu Ãkkf fe fMkhík fhku çkuþf Þun íkwBnkhu r÷Þu íknkhík ni.

Vh{kíku hnu. (yiÍLk, Mk. 279) yÕ÷kn
fe WLk Ãkh hn{ík nku
ykih WLk fu MkËfu n{khe çku rnMkkçk {ÂøVhík nku.

yk’÷k nÍhík fe rhÞkÍe ËkLke

yÕ÷kn íkyk÷k Lku yk’÷k nÍhík
fku çku
yLËkÍk W÷q{u s÷e÷k Mku LkðkÍk Úkk. ykÃk
Lku f{ku
çkuþ Ãk[kMk W÷q{ {U f÷{ WXkÞk ykih fkrçk÷u fÿ fwíkwçk íkMLkeV
Vh{k#. ykÃk
fku nh VLk {U fkVe ËMík-hMk nkrMk÷
Úke. RÕ{u íkkifeík {U RMk fËh f{k÷ nkrMk÷ Úkk fu rËLk fku Mkqhs
ykih hkík fku rMkíkkhu Ëu¾ fh ½ze r{÷k ÷uíku. ðõík rçkÕfw÷ Mknen
nkuíkk ykih f¼e yuf r{Lkx fk ¼e Vfo Lk nwðk. RÕ{u rhÞkÍe {U
ykÃk ÞøkkLkyu YÍøkkh Úku. [wLkkL[u y÷eøkZ ÞqLkeðŠMkxe fu ðkRMk
[kLMk÷h zkìõxh rÍÞkWÆeLk òu fu rhÞkÍe {U økih {wÕfe rzrøkúÞkt ykih
ík{økk òík nkrMk÷ rfÞu nwyu Úku ykÃk
fe r¾Ë{ík {U
rhÞkÍe fk yuf {My÷k ÃkqALku ykyu. RþkoË nwðk : Vh{kRÞu ! WLnkU
Lku fnk : ðkun yiMkk {My÷k Lknª rsMku RíkLke ykMkkLke Mku yÍo fYt.
yk’÷k nÍhík
Lku Vh{kÞk : fwA íkku Vh{kRÞu. ðkRMk
[kLMk÷h Mkkrnçk Lku Mkwðk÷ Ãkuþ rfÞk íkku yk’÷k nÍhík
Lku WMke ðõík WMk fk íkþ^Ve çkÏþ sðkçk Ëu rËÞk. WLnkU Lku RÂLíknkE
nihík Mku fnk fu {I RMk {My÷u fu r÷Þu s{oLk òLkk [kníkk Úkk Rr¥kVkfLk

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {w M íkVk
ÃknkU[íkk ni.

7
: íkw{ snkt ¼e nku {wÍ Ãkh ËwwYË ÃkZku fu íkwBnkhk ËwwYË {wÍ íkf

n{khu ËerLkÞkík fu «kuVuMkh {ki÷kLkk MkÂGÞË Mkw÷i{kLk yþhV
Mkkrnçk Lku {uhe hknLkw{kE Vh{kE ykih {I Þnkt nkrÍh nku økÞk.
Þqt {k’÷q{ nkuíkk ni fu ykÃk RMke {My÷u fku rfíkkçk {U Ëu¾ hnu Úku.
zkìõxh Mkkrnçk çkMkË Vhník ð {Mkhoík ðkÃkMk íkþheV ÷u økyu
ykih ykÃk
fe þÂÏMkGÞík Mku RMk fËh {w-íkyÂMMkh
nwyu fu ËkZe h¾ ÷e ykih Mkki{ ð Mk÷kík fu ÃkkçkLË nku økyu.
(yiÍLk, Mk. 223, 229) yÕ÷kn
fe WLk Ãkh hn{ík nku ykih WLk
fu MkËfu n{khe çku rnMkkçk {ÂøVhík nku.
R÷kðk yͪ {uhu ykfk yk’÷k nÍhík
RÕ{u
íkõMkeh, RÕ{u niyík, RÕ{u sVh ðøkihk {U ¼e fkVe {nkhík h¾íku Úku.

nihík ytøkuÍ fwÔðíku nkrVÍk

nÍhíku yçkq nkr{Ë MkÂGÞË {wnB{Ë {wnrÆMk fAkiAðe
Vh{kíku nI fu sçk ËkÁ÷ R^íkk {U fk{ fhLku fu
rMkÂÕMk÷u {U {uhk çkhu÷e þheV {U rfÞk{ Úkk íkku hkík rËLk yiMku
ðkrfykík Mkk{Lku ykíku Úku fu yk’÷k nÍhík fe nkrÍh sðkçke Mku
÷kuøk nihkLk nku òíku. RLk nkrÍh sðkrçkÞkU {U nihík {U zk÷ ËuLku
ðk÷u ðkrfykík ðkun RÕ{e nkrÍh sðkçke Úke rsMk fe r{Mkk÷
MkwLke ¼e Lknª økE. {-Mk÷Lk RÂMík^íkk (Mkwðk÷) ykÞk, ËkÁ÷
R^íkk {U fk{ fhLku ðk÷kU Lku ÃkZk ykih yiMkk {k’÷q{ nwðk fu LkE

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk

8

Vh{kLku {wMíkVk
: rsMk fu ÃkkMk {uhk rÍ¢ nku ykih ðkun {wÍ Ãkh ËwwYË þheV Lk ÃkZu íkku ðkun
÷kuøkkU {U Mku fLsqMk íkheLk þÏMk ni.

rfM{ fk nkrËMkk ËhÞk^ík rfÞk økÞk (Þk’Lke Lkyu rfM{ fk
{wyk-{÷k Ãkuþ ykÞk ni) ykih sðkçk swÍRGÞk fe þõ÷ {U Lk r{÷
Mkfuøkk Vw-fnkyu rfhk{ fu WMkq÷u ykB{k Mku RÂMíkBçkkík fhLkk Ãkzuøkk.
(Þk’Lke Vw-fnkyu rfhk{
fu çkíkkyu nwyu WMkq÷kU Mku {My÷k
rLkfk÷Lkk Ãkzuøkk) yk’÷k nÍhík fe r¾Ë{ík {U nkrÍh nwyu, yÍo

rfÞk : ysçk Lkyu Lkyu rfM{ fu Mkwðk÷kík yk hnu nI ! yçk n{
÷kuøk õÞk íkhefk RÂÏíkÞkh fhU ? Vh{kÞk : Þun íkku çkzk ÃkwhkLkk
Mkwðk÷ ni. RçLku nw{k{ Lku “Vínw÷ fËeh” fu Vw÷kt MkVnu {U, RçLku
ykrçkËeLk Lku “hÆw÷ {wníkkh” fe Vw÷kt rsÕË ykih Vw÷kt MkVnk Ãkh
(r÷¾k ni), “Víkkðk rnÂLËGÞk” {U, “¾irhÞk” {U Þun Þun Rçkkhík
MkkV MkkV {kisqË ni yçk òu rfíkkçkkU fku ¾ku÷k íkku MkVnk, Mkºk ykih
çkíkkE økE Rçkkhík {U yuf Lkwõíku fk Vfo Lknª. RMk ¾wËkËkË VÍ÷ku
f{k÷ Lku W-÷{k fku n{uþk nihík {U h¾k. (nÞkíku yk’÷k nÍhík, rs.
1, Mk. 210) yÕ÷kn
fe WLk Ãkh hn{ík nku ykih WLk fu MkËfu
n{khe çku rnMkkçk {ÂøVhík nku.
rfMk íkhn RíkLku RÕ{ fu ËrhÞk çknk rËÞu
W-÷{kyu nf fe yõ÷ íkku nihkt ni yks ¼e

rMkVo yuf {kn {U rn^Íu fwhykLk

sLkkçku MkÂGÞË yGÞqçk y÷e Mkkrnçk
çkÞkLk ni fu yuf hkuÍ yk’÷k nÍhík

fk
Lku RþkoË

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk
Ãkh ËwwYËu Ãkkf Lk ÃkZu.

9
: WMk þÏMk fe Lkkf ¾kf yk÷qË nku rsMk fu ÃkkMk {uhk rÍ¢ nku ykih ðkun {wÍ

Vh{kÞk fu çkk’Í Lkk ðkrfV nÍhkík {uhu Lkk{ fu ykøku nkrVÍ
r÷¾ rËÞk fhíku nI, nk÷ktfu {I RMk ÷fçk fk ynT÷ Lknª nqt.
MkÂGÞË yGÞqçk y÷e Mkkrnçk
Vh{kíku nI fu yk’÷k
Lku RMke hkuÍ Mku Ëkih þwYy fh rËÞk rsMk
nÍhík
fk ðõík økkr÷çkLk Rþk fk ðwÍq Vh{kLku fu çkk’Ë Mku s{kyík
fkR{ nkuLku íkf {ÏMkqMk Úkk. hkuÍkLkk yuf Ãkkhn ÞkË Vh{k
r÷Þk fhíku Úku, Þnkt íkf fu íkeMkðU hkuÍ íkeMkðkt Ãkkhn ÞkË
Vh{k r÷Þk.
yuf {kify Ãkh Vh{kÞk fu {I Lku f÷k{u Ãkkf rçk¥khíkeçk çk
fkurþþ ÞkË fh r÷Þk ykih Þun RMk r÷Þu fu WLk çkLËøkkLku ¾wËk fk
(òu {uhu Lkk{ fu ykøku nkrVÍ r÷¾ rËÞk fhíku nI) fnLkk øk÷ík
Mkkrçkík Lk nku. (yiÍLk, Mk. 208) yÕ÷kn
fe WLk Ãkh hn{ík nku
ykih WLk fu MkËfu n{khe çku rnMkkçk {ÂøVhík nku.

R~fu hMkq÷

{u h u ykfk yk’÷k nÍhík
R~fu {w M íkVk
fk Mkh íkk Ãkk Lkw{qLkk Úku, ykÃk
fk Lkk’ríkÞk ËeðkLk “nËkRfu çkÂÏþþ þheV” RMk y{ú fk þkrnË
ni. ykÃk
fe Lkkufu f÷{ çkÕfu øknhkRÞu fÕçk Mku
rLkf÷k nwðk nh r{Mhyk {wMíkVk òLku hn{ík

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk
økwLkkn {wykV nkUøku.

10

: rsMk Lku {wÍ Ãkh hkuÍu sw{wyk Ëku Mkku çkkh ËwwYËu Ãkkf ÃkZk WMk fu Ëku Mkku Mkk÷ fu

Mku ykÃk
fe çku ÃkkÞkt yfeËík ð {nççkík fe þnkËík
Ëuíkk ni. ykÃk
Lku f¼e rfMke ËwLÞðe íkksËkh fe
¾wþk{Ë fu r÷Þu fMkeËk Lknª r÷¾k, RMk r÷Þu fu ykÃk
Lku nwÍqhu íkksËkhu rhMkk÷ík
fe Ríkkyík ð
økw÷k{e fku rË÷ku òLk Mku fçkq÷ fh r÷Þk Úkk. ykih RMk {U {íkoçkyu
f{k÷ fku ÃknkU[u nwyu Úku, RMk fk RÍnkh ykÃk
Lku yuf
þu’h {U RMk íkhn Vh{kÞk :
RLnU òLkk RLnU {kLkk Lk h¾k økih Mku fk{
r÷Õ÷krn÷ nBË {I ËwLÞk Mku {wMkÕ{kLk økÞk

nw¬k{ fe ¾wþk{Ë Mku RsríkLkkçk

yuf {íkoçkk rhÞkMkík LkkLkÃkkhk (rÍÕky çknhkR[ ÞqÃke rnLË)
fu Lkðkçk fe {ËTn (Þk’Lke íkk’heV) {U þw-yhk Lku fMkkRË r÷¾u. fwA
÷kuøkkU Lku ykÃk
Mku ¼e økwÍkrhþ fe fu nÍhík ykÃk ¼e
Lkðkçk Mkkrnçk fe {ËTn (íkk’heV) {U fkuE fMkeËk r÷¾ ËU. ykÃk
Lku RMk fu sðkçk {U yuf Lkk’ík þheV r÷¾e rsMk fk
{í÷y1 Þun ni :
ðkun f{k÷u nwMLku nwÍqh ni fu økw{kLku LkõMk snkt Lknª
Þune Vq÷ ¾kh Mku Ëqh ni Þune þBy ni fu Äqykt Lknª

{wÂ~f÷ yÕVkÍ fu {ykLke : f{k÷ = Ãkqhk nkuLkk. LkõMk = ¾k{e.
¾kh = fktxk
1 : økÍ÷ Þk fMkeËu fu þwYy fk þu’h rsMk fu ËkuLkkU r{Mhykut {U fkrVÞu nkU ðkun {í÷y fn÷kíkk ni.

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk

: {wÍ Ãkh ËwwYË þheV ÃkZku yÕ÷kn

11
íkw{ Ãkh hn{ík ¼usuøkk.

þnuo f÷k{u hÍk : {uhu ykfk {nçkqçku hççku Íw÷ s÷k÷
fk nwMLkku s{k÷ Ë-h-syu f{k÷ íkf ÃknkU[íkk ni Þk’Lke nh
íkhn Mku fkr{÷ ð {wfB{÷ ni RMk {U fkuE ¾k{e nkuLkk íkku Ëqh
fe çkkík ni, ¾k{e fk íkMkÔðwh íkf Lknª nku Mkfíkk, nh
Vq÷ fe þk¾ {U fktxu nkuíku nI {økh økw÷þLku ykr{Lkk fk
yiMkk ni òu
yuf Þune {nõíkk Vq÷
fktxkU Mku Ãkkf ni, nh þBy {U Þun yiçk nkuíkk ni fu ðkun
Äqykt Akuzíke ni {økh ykÃk çkÍ{u rhMkk÷ík fe yiMke hkuþLk
þBy nI fu Äqyut Þk’Lke nh íkhn fu yiçk Mku Ãkkf nI.
ykih {õíky1 {U “LkkLkÃkkhk” fe çkÂLËþ rfíkLku ÷íkeV Rþkhu {U
yËk fhíku nI :
fYt {ËTnu yn÷u Ëwð÷ hÍk 5zu RMk çk÷k {U {uhe çk÷k
{I økËk nqt yÃkLku fhe{ fk {uhk ËeLk “Ãkkhyu Lkkt” Lknª

{wÂ~f÷ yÕVkÍ fu {ykLke : {ËTn = íkk’heV. Ëwð÷ = Ëki÷ík fe
sBy. Ãkkhyu Lkkt = hkuxe fk xwfzk
þnuo f÷k{u hÍk : {I yn÷u Ëki÷ík ð Mkhðík fe {ËTn MkhkE Þk’Lke
íkk’heV ð íkkiMkeV õÞqt fYt ! {I íkku yÃkLku
ykfkyu fhe{, hQVwhone{
fu Ëh fk Vfeh nqt. {uhk ËeLk “Ãkkhyu LkkLk”
Lknª. “LkkLk” fk {k’Lkk hkuxe ykih “Ãkkhk”
1 : f÷k{ fk ykr¾he þu’h rsMk {U þkRh fk ík¾Õ÷wMk nku ðkun {õíky fn÷kíkk ni.

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk

12

Vh{kLku {wMíkVk
: {wÍ Ãkh fMkhík Mku ËwwYËu Ãkkf ÃkZku çkuþf íkwBnkhk {wÍ Ãkh ËwwYËu Ãkkf ÃkZLkk
íkwBnkhu økwLkknkU fu r÷Þu {økrVhík ni.

Þk’Lke xwfzk. {ík÷çk Þun fu {uhk ËeLk “hkuxe
fk xwfzk” Lknª ni fu rsMk fu r÷Þu {k÷ËkhkU fe
¾wþk{ËU fhíkk rVYt.

çkuËkhe {U ËeËkhu {wMíkVk

{uhu ykfk yk’÷k nÍhík
ËqMkhe çkkh ns fu
r÷Þu nkrÍh nwyu íkku {ËeLkyu {wLkÔðhn
{U LkrçkGÞu
fe rÍÞkhík fe ykhÍq r÷Þu hkiÍyu
hn{ík
yính fu Mkk{Lku Ëuh íkf Mk÷kíkku Mk÷k{ ÃkZíku hnu, {økh Ãkn÷e
hkík rfM{ík {U Þun MkykËík Lk Úke. RMk {kify Ãkh ðkun {k’YV
Lkk’ríkÞk økÍ÷ r÷¾e rsMk fu {í÷y {U Ëk{Lku hn{ík Mku ðkçkMíkøke
fe WB{eË r˾kE ni :
ðkun Mkqyu ÷k÷kÍkh rVhíku nI
íkuhu rËLk yi çknkh rVhíku nI

þnuo f÷k{u hÍk : yi çknkh Íq{ ò ! fu íkwÍ Ãkh çknkhkU fe çknkh ykLku
ðk÷e ni. ðkun Ëu¾ ! {ËeLku fu íkksËkh
Mkqyu ÷k÷kÍkh Þk’Lke òrLkçku økw÷Íkh íkþheV ÷k hnu nI !
{õíky {U çkkhøkknu rhMkk÷ík {U yÃkLke ykrsÍe ykih çku {k-Þøke
(Þk’Lke r{MfeLke) fk Lkõþk Þqt ¾ª[k ni :
fkuE õÞqt ÃkqAu íkuhe çkkík hÍk
íkwÍ Mku þiËk nÍkh rVhíku nI

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk
: òu {wÍ Ãkh yuf ËwwYË þheV ÃkZíkk ni yÕ÷kn
fehkík ysTh r÷¾íkk ni ykih fehkík WnwË Ãknkz rsíkLkk ni.

13
WMk fu r÷Þu yuf

(yk’÷k nÍhík
Lku r{Mhyu MkkLke {U çkíkkihu
ykrsÍe yÃkLku r÷Þu “fw¥ku” fk ÷^Í RÂMík’{k÷ Vh{kÞk ni {økh
y-ËçkLk Þnkt “þiËk” r÷¾k ni)

þnuo f÷k{u hÍk : RMk {õíky {U ykrþfu {knu rhMkk÷ík Mkhfkhu
yk’÷k nÍhík f{k÷u RÂLfMkkhe fk RÍnkh fhíku nwyu
yÃkLku ykÃk Mku Vh{kíku nI : yi yn{Ë hÍk ! íkq õÞk
ykih íkuhe nfefík õÞk ! íkwÍ siMku íkku nÍkhkU MkøkkLku
{ËeLkk økr÷ÞkU {U Þqt rVh hnu nI !
Þun økÍ÷ yÍo fh fu ËeËkh fu RÂLíkÍkh {U {wyÆçk çkiXu
nwyu Úku fu rfM{ík ytøkzkE ÷u fh òøk WXe ykih [~{kLku Mkh (Þk’Lke
Mkh fe ¾w ÷ e ykt ¾ kU ) Mku çku Ë khe {U rÍÞkhíku {nçkq ç ku çkkhe
Mku {wþhoV nwyu. (yiÍLk, Mk. 92) yÕ÷kn
fe WLk Ãkh hn{ík nku ykih WLk fu MkËfu n{khe çku rnMkkçk {ÂøVhík
nku.
! fw h çkkLk òRÞu WLk ykt ¾ kU Ãkh fu òu
yk÷{u çkuËkhe {U sLkkçku rhMkk÷ík {ykçk
fu
ËeËkh Mku þhV-Þkçk nw#. õÞqt Lk nku fu ykÃk
fu yLËh
R~fu hMkq÷
fqx fqx fh ¼hk nwðk Úkk ykih ykÃk
“VLkkrVhoMkq÷” fu yk’÷k {LMkçk Ãkh VkRÍ Úku. ykÃk
fk Lkk’ríkÞk f÷k{ RMk y{ú fk þkrnË ni.

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk

14

Vh{kLku {wMíkVk
: rsMk Lku rfíkkçk {U {wÍ Ãkh ËwwYËu Ãkkf r÷¾k íkku sçk íkf {uhk Lkk{ WMk {U
hnuøkk rVrh~íku WMk fu r÷Þu RÂMíkøVkh fhíku hnUøku.

Mkehík fe çkk’Í ÍÂÕfÞkt

{uhu ykfk yk’÷k nÍhík
Vh{kíku nI : yøkh
fkuE {uhu rË÷ fu Ëku xwfzu fh Ëu íkku yuf Ãkh
ykih ËqMkhu Ãkh
(
)
r÷¾k nwðk Ãkkyuøkk.
(MkðkLkunu R{k{ yn{Ë hÍk, Mk. 96, {õíkçkyu LkqrhÞk h-ÍrðGÞk MkϾh)

íkksËkhu yn÷u MkwLLkík, þnÍkËyu yk’÷k nÍhík nwÍqh
{wÂ^íkÞu yk’Í{u rnLË {ki÷kLkk {wMíkVk hÍk ¾kLk
“Mkk{kLku çkÂÏþþ” {U Vh{kíku nI :
¾wËk yuf Ãkh nku íkku Rf Ãkh {wnB{Ë
yøkh fÕçk yÃkLkk Ëku Ãkkhk fYt {I

{þkR¾u Í{kLkk fe LkÍhkU {U ykÃk
ðkfuE
VLkkrVhoMkq÷ Úku. yõMkh rVhkfu {wMíkVk
{U øk{økeLk
hníku ykih MkËo yknU ¼hk fhíku. Ãkuþkðh økwMíkk¾kU fe økwMíkk¾kLkk
Rçkkhkík fku Ëu¾íku íkku ykt¾kU Mku yktMkqykut fe Íze ÷øk òíke ykih ÃÞkhu
fe rn{kÞík {U økwMíkk¾kU fk MkÏíke Mku hË
{wMíkVk
fhíku íkk fu ðkun ÍwÍ
t ÷k fh yk’÷k nÍhík
fku çkwhk fnLkk
ykih r÷¾Lkk þwYy fh ËU. ykÃk
yõMkh RMk Ãkh V¾ú
rfÞk fhíku fu çkkhe íkyk÷k Lku RMk Ëkih {U {wÍu Lkk{qMku rhMkk÷ík {ykçk
fu r÷Þu Zk÷ çkLkkÞk ni. íkhefu RÂMík’{k÷ Þun ni
fu çkË økkuÞkU fk MkÏíke ykih íkuÍ f÷k{e Mku hË fhíkk nqt fu RMk íkhn
ðkun {wÍu çkwhk ¼÷k fnLku {U {MkYV nku òyut. WMk ðõík íkf fu r÷Þu

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk
hn{íkU ¼usíkk ni.

15
: rsMk Lku {wÍ Ãkh yuf çkkh ËwwYËu Ãkkf ÃkZk yÕ÷kn

WMk Ãkh ËMk

ykfkyu Ëku snkt
fe þkLk {U økwMíkk¾e fhLku Mku çk[u
hnUøku. nËkRfu çkÂÏþþ þheV {U Vh{kíku nI :
fYt íkuhu Lkk{ Ãku òt rVËk Lk çkMk yuf òt Ëku snkt rVËk
Ëku snkt Mku ¼e Lknª S ¼hk fYt õÞk fhkuzkU snkt Lknª

økw-hçkk fku f¼e ¾k÷e nkÚk Lknª ÷kixkíku Úku, n{uþk økheçkkU
fe R{ËkË fhíku hníku. çkÕfu ykr¾he ðõík ¼e yÍeÍku yfkrhçk
fku ðrMkGÞík fe fu økw-hçkk fk ¾kMk ¾Þk÷ h¾Lkk. RLk fku ¾kríkh
Ëkhe Mku yåAu yåAu ykih ÷ÍeÍ ¾kLku yÃkLku ½h Mku r¾÷kÞk fhLkk
ykih rfMke økheçk fku {wí÷f Lk rÍzfLkk.
ykÃk
yõMkh íkMLkeV ð íkk÷eV {U ÷øku hníku.
Ãkkt[kU Lk{kÍkU fu ðõík {ÂMsË {U nkrÍh nkuíku ykih n{uþk Lk{kÍ
çkk s{kyík yËk Vh{kÞk fhíku, ykÃk
fe ¾qhkf
çknwík f{ Úke.

ËkihkLku {e÷kË çkiXLku fk yLËkÍ

{u h u ykfk yk’÷k nÍhík R{k{ yn{Ë hÍk ¾kLk
{nrV÷u {e÷kË þheV {U rÍ¢u rð÷kËík þheV fu
ðõík Mk÷kíkku Mk÷k{ ÃkZLku fu r÷Þu ¾zu nkuíku çkkfe þwYy Mku ykr¾h
íkf y-ËçkLk Ëku ÍkLkq çkiXu hníku. Þqt ne ðk’Í Vh{kíku, [kh Ãkkt[
½Lxu fkr{÷ Ëku ÍkLkq ne r{Bçkh þheV Ãkh hníku. (yiÍLk, Mk. 119,
nÞkíku yk’÷k nÍhík, rs. 1, Mk. 98) fkþ ! n{ økw÷k{kLku yk’÷k
nÍhík fku ¼e rík÷kðíku fwhykLk fhíku Þk MkwLkíku ðõík LkeÍ

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk
økÞk.

16
: òu þÏMk {wÍ Ãkh ËwwYËu Ãkkf ÃkZLkk ¼q÷ økÞk ðkun sLLkík fk hkMíkk ¼q÷

Rsrík{kyu rÍ¢ku Lkk’ík, MkwLLkíkkU ¼hu Rsrík{kykík, {-ËLke
{wÍk-fhkík, ËMko ð {-ËLke nÕfkU ðøkihk {U y-ËçkLk Ëku ÍkLkq çkiXLku
fe MkykËík r{÷ òyu.

MkkuLku fk {wLVrhË yLËkÍ

Mkkuíku ðõík nkÚk fu ytøkqXu fku þnkËík fe ôøk÷e Ãkh h¾ ÷uíku
íkk fu ôÂø÷ÞkU Mku ÷^Í “yÕ÷kn ( )” çkLk òyu. ykÃk
Ãkih Vi÷k fh f¼e Lk Mkkuíku çkÕfu ËkrnLke (Þk’Lke MkeÄe)
fhðx ÷ix fh ËkuLkkU nkÚkkU fku r{÷k fh Mkh fu Lke[u h¾ ÷uíku ykih Ãkkô
{wçkkhf Mk{ux ÷uíku, RMk íkhn rsM{ Mku ÷^Í “{wnB{Ë (
)”
çkLk òíkk. (nÞkíku yk’÷k nÍhík, rs. 1, Mk. 99, ðøkihk) Þun nI yÕ÷kn
fu [knLku ðk÷kU ykih hMkq÷u Ãkkf
fu Mkå[u
ykrþfkU fe yËkyut
Lkk{u ¾wËk ni nkÚk {U Lkk{u Lkçke ni Íkík {U
{kunhu økw÷k{e ni Ãkze, r÷Ͼu nwyu nI Lkk{ Ëku

xÙuLk Áfe hne !

sLkkçku MkÂGÞË yGÞqçk y÷e þkn Mkkrnçk
Vh{kíku
nI fu {uhu ykfk yk’÷k nÍhík
yuf çkkh 5e÷e¼eík Mku
çkhu÷e þheV çk Íheyyu hu÷ ò hnu Úku. hkMíku {U Lkðkçk økLs fu MxuþLk
Ãkh snkt økkze rMkVo Ëku r{Lkx fu r÷Þu Xnhíke ni, {økrhçk fk ðõík nku
[wfk Úkk, ykÃk
Lku økkze Xnhíku ne íkõçkehu Rfk{ík Vh{k

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk
çkËçkÏík nku økÞk.

17

: rsMk fu ÃkkMk {uhk rÍ¢ nwðk ykih WMk Lku {wÍ Ãkh ËwwYËu Ãkkf Lk ÃkZk íknfef ðkun

fh økkze fu yLËh ne rLkGÞík çkktÄ ÷e, økkr÷çkLk Ãkkt[ þÏMkkU
Lku RÂõíkËk fe WLk {U {I ¼e Úkk ÷urfLk y¼e þhefu s{kyík
Lknª nkuLku ÃkkÞk Úkk fu {uhe LkÍh økih {wÂM÷{ økkzo Ãkh Ãkze òu
Ã÷ux Vkì{o Ãkh ¾zk MkçÍ ÍLze rn÷k hnk Úkk, {I Lku r¾zfe Mku
Íktf fh Ëu¾k fu ÷kRLk Âõ÷Þh Úke ykih økkze Aqx hne Úke,
{økh økkze Lk [÷e ykih nwÍqh yk’÷k nÍhík Lku çk Rí{eLkkLku
ík{k{ rçk÷k rfMke RÍríkhkçk fu íkeLkkU VÍo hfTyíkU yËk fª
ykih rsMk ðõík Ëk# òrLkçk Mk÷k{ Vihk Úkk økkze [÷ Ëe.
{wõíkrËÞkU fe ÍçkkLk Mku çku MkkÏíkk
rLkf÷
økÞk. RMk fhk{ík {U fkrçk÷u økki h Þu n çkkík Úke fu yøkh
s{kyík Ã÷ux Vkì{o Ãkh ¾ze nkuíke íkku Þun fnk ò Mkfíkk Úkk
fu økkzo Lku yuf çkwÍwøko nMíke fku Ëu¾ fh økkze hkuf ÷e nkuøke
yiMkk Lk Úkk çkÕfu Lk{kÍ økkze fu yLËh ÃkZe Úke. RMk Úkkuzu
ðõík {U økkzo fku õÞk ¾çkh nku Mkfíke Úke fu yuf yÕ÷kn
fk {nçkq ç k çkLËk VheÍyu Lk{kÍ økkze {U yËk fhíkk ni .
(yiÍLk, rs. 3, Mk. 189, 190) yÕ÷kn
fe WLk Ãkh hn{ík
nku ykih WLk fu MkËfu n{khe çku rnMkkçk {ÂøVhík nku.
ðkun fu WMk Ëh fk nwðk ¾Õfu ¾wËk WMk fe nwE
ðkun fu WMk Ëh Mku rVhk yÕ÷kn WMk Mku rVh økÞk
(nËkRfu çkÂÏþþ þheV)

þnuo f÷k{u hÍk : òu fkuE Mkhfkhu Lkk{Ëkh, {ËeLku fu íkksËkh
fk {wíkeyku Vh{kt çkhËkh nwðk {Ï÷qfu

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk

18

Vh{kLku {wMíkVk
: rsMk Lku {wÍ Ãkh ËMk {híkçkk Mkwçn ykih ËMk {híkçkk þk{ ËwwYËu Ãkkf ÃkZk
WMku rfÞk{ík fu rËLk {uhe þVkyík r{÷uøke.

Ãkhðh Ëøkkh WMk fe Ríkkyík økwÍkh nku økE ykih òu fkuE
Ëhçkkhu nwÍqhu ÃkwhLkqh
Mku Ëqh nwðk ðkun
çkkhøkknu hççku økVqh
Mku ¼e Ëqh nku økÞk.

íkMkkLkeV

{u h u ykfk yk’÷k nÍhík
Lku {w Ï íkr÷V
WLðkLkkík Ãkh f{ku çkuþ yuf nÍkh rfíkkçkU r÷¾e nI. Þqt íkku ykÃk
Lku 1286 rMk.rn. Mku 1340 rMk.rn. íkf ÷k¾kU Víkðu
rËÞu nkUøku, ÷urfLk yVMkkuMk ! fu Mkçk Lkõ÷ Lk rfÞu ò Mkfu, òu
Lkõ÷ fh r÷Þu økyu Úku WLk fk Lkk{ “y÷ yíkkÞLLk-çkrðGÞn rV÷
Víkkðho-ÍrðGÞn” h¾k økÞk. Víkkðk h-ÍrðGÞk ({w¾hoò) fe 30
rsÕËU nI rsLk fu fw÷ MkVnkík : 21656, fw÷ Mkwðk÷kík ð sðkçkkík
: 6847 ykih fw÷ hMkkR÷ : 206 nI. (Víkkðk h-ÍrðGÞk {w¾hoò, rs.
30, Mk. 10, hÍk VkWLzuþLk, {foÍw÷ ykir÷Þk ÷knkuh)

fwhykLk ð nËeMk, rVõn, {ÂLíkf ykih f÷k{ ðøkihk {U
ykÃk
fe ðw M yíku Lk-Íhe fk yLËkÍk ykÃk
fu Víkkðk fu {wíkk-÷yu Mku ne nku Mkfíkk ni. õÞqtfu ykÃk
fu nh Víkðu {U Ë÷kR÷ fk Mk{wLËh {kusÍLk ni. ykÃk
fu Mkkík hMkkR÷ fu Lkk{ {w÷k-nÍk nkU :
1 “MkwçnkLkwMMkwççkqn yLk yirçk rfÍrçkLk {õçkqn” Mkå[u ¾wËk
5h Íqx fk çkkuníkkLk çkktÄLku ðk÷kU fu hË {U Þun rhMkk÷k íknheh Vh{kÞk

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk
sVk fe.

19
: rsMk fu ÃkkMk {uhk rÍ¢ nwðk ykih WMk Lku {wÍ Ãkh ËwwYË þheV Lk ÃkZk WMk Lku

rsMk Lku {w¾kr÷VeLk fu Ë{ íkkuz rËÞu ykih f÷{ rLk[kuz rËÞu
2 {fkr{W÷ nËeË 3 y÷ yBLkw ð÷ W÷k 4 íksÂÕ÷GÞw÷
ÞfeLk  5 y÷ fki-f-çkíkw~þnkrçkÞn  6 MkÕ÷wMMkwÞqrV÷
rnÂLËGÞn 7 nÞkíkw÷ {ðkík.
RÕ{ fk [~{k nwðk ni {kusÍLk íknheh {U
sçk f÷{ íkqLku WXkÞk yi R{k{ yn{Ë hÍk
(ðMkkR÷u çkÂÏþþ, Mk. 536)

íkh-s-{yu fwhykLku fhe{

{uhu ykfk yk’÷k nÍhík
Lku fwhykLku fhe{ fk
íkhs{k rfÞk òu WËqo fu {kisqËk íkhkrs{ {U Mkçk Ãkh VkRf (Þk’Lke
VkirfGÞík h¾íkk) ni. íkhs{u fk Lkk{ “fLÍw÷ E{kLk” ni rsMk Ãkh
ykÃk
fu ¾÷eVk nÍhíku MkËÁ÷ yVkrÍ÷ {ki÷kLkk
MkÂGÞË {wnB{Ë LkE{wÆeLk {whkËykçkkËe
Lku çkLkk{u
“¾ÍkRLkw÷ RhVkLk” ykih {wVÂMMkhu þneh nfe{w÷ WB{ík nÍhíku
{w^íke yn{Ë Þkh ¾kLk
Lku “LkqÁ÷ RhVkLk” fu Lkk{ Mku
nkrþÞk r÷¾k ni.

ðVkíku nMkhík ykÞkík

yk’÷k nÍhík
Lku yÃkLke ðVkík Mku 4 {kn 22
rËLk Ãkn÷u ¾wË yÃkLku rðMkk÷ fe ¾çkh Ëu fh Ãkkhn 29 Mkq-híkwÆnTh
fe ykÞík 15 Mku Mkk÷u RÂLíkfk÷ fk RÂMíkÏhks Vh{k rËÞk Úkk.

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk
þVkyík f\tøkk.

20
: òu {wÍ Ãkh hkuÍu sw{wyk ËwYË þheV ÃkZuøkk {I rfÞk{ík fu rËLk WMk fe

RMk ykÞíku þheVk fu RÕ{u yçsË fu rnMkkçk Mku 1340 yËË çkLkíku
nI ykih Þune rnshe Mkk÷ fu yu’ríkçkkh Mku MkLku ðVkík ni. ðkun
ykÞíku {wçkk-hfk Þun ni :
íkh-s-{yu fLÍw÷ E{kLk : ykih WLk
Ãkh [ktËe fu çkhíkLkkU ykih fqÍkU fk Ëkih
nkuøkk.
(MkðkLkunu R{k{ yn{Ë hÍk, Mk. 384)

Mk-VÁ÷ {wÍ^Vh 1340 rn. {wíkkrçkf 28 yõíkqçkh
1921 E. fku sw{wyíkw÷ {wçkkhf fu rËLk rnLËqMíkkLk fu ðõík fu
{wíkkrçkf 2 çks fh 38 r{Lkx (ykih ÃkkrfMíkkLke ðõík fu {wíkkrçkf 2
çks fh 8 r{Lkx) Ãkh, yiLk yÍkLku sw{wyk fu ðõík nwðk. yk’÷k
nÍhík, R{k{u yn÷u MkwLLkík, ðr÷GÞu Lku’{ík, yÍe{w÷ çk-h-fík,
yÍe{w÷ {íkoçkík, ÃkhðkLkyu þByu rhMkk÷ík, {wsrÆËu ËeLkku r{Õ÷ík,
nkr{Þu MkwLLkík, {krnÞu rçkËyík, ykr÷{u þheyík, Ãkehu íkhefík,
çkkRMku ¾ihku çk-h-fík, nÍhíku yÕ÷k{k {ki÷kLkk y÷nks y÷
nkrVÍ y÷ fkhe þkn R{k{ yn{Ë hÍk ¾kLk
Lku
ËkRÞu ys÷ fku ÷ççki f fnk.
ykÃk
fk {Íkhu Ãkwh yLðkh {ËeLkíkw÷ {wŠþË çkhu÷e þheV
{U yks ¼e rÍÞkhík økknu ¾kMkku yk{ ni. yÕ÷kn
fe WLk Ãkh
hn{ík nku ykih WLk fu MkËfu n{khe çku rnMkkçk {ÂøVhík nku.
25

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk

21

: {wÍ Ãkh ËwwYËu Ãkkf fe fMkhík fhku çkuþf Þun íkwBnkhu r÷Þu íknkhík ni.

íkw{ õÞk økyu fu hkiLkfu {nrV÷ [÷e økE
þu’hku yËçk fe ÍwÕV Ãkhuþkt ni yks ¼e

Ëhçkkhu rhMkk÷ík {U RÂLíkÍkh

25 Mk-VÁ÷ {wÍ^Vh fku çkiíkw÷ {wfÆMk {U yuf þk{e çkwÍwøko

Lku Ïðkçk {U yÃkLku ykÃk fku Ëhçkkhu rhMkk÷ík
{U ÃkkÞk. Mknkçkyu rfhk{
Ëhçkkh {U
nkrÍh Úku, ÷urfLk {sr÷Mk {U Mkwfqík íkkhe Úkk ykih yiMkk {k’÷q{
nkuíkk Úkk fu rfMke ykLku ðk÷u fk RÂLíkÍkh ni, þk{e çkwÍwøko
Lku çkkhøkknu rhMkk÷ík
{U yÍo fe :
) {uhu {kt çkkÃk ykÃk Ãkh fwhçkkLk nkU
nwÍqh ! (
rfMk fk RÂLíkÍkh ni ? MkÂGÞËu yk÷{
Lku RþkoË
Vh{kÞk : n{U yn{Ë hÍk fk RÂLíkÍkh ni. þk{e çkwÍwøko Lku yÍo
fe : nwÍqh ! yn{Ë hÍk fkiLk nI ? RþkoË nwðk : rnLËqMíkkLk {U
çkhu÷e fu çkkrþLËu nI. çkuËkhe fu çkk’Ë ðkun þk{e çkwÍwøko
{ki÷kLkk yn{Ë hÍk
fe ík÷kþ {U rnLËqMíkkLk fe
íkhV [÷ Ãkzu ykih sçk ðkun çkhu÷e þheV ykyu íkku WLnU {k’÷q{
nwðk fu RMk ykrþfu hMkq÷ fk WMke hkuÍ (Þk’Lke 25 Mk-VÁ÷
{wÍ^Vh 1340 rn.) fku rðMkk÷ nku [wfk ni. rsMk hkuÍ WLnkU Lku
Ïðkçk {U Mkhfkhu yk÷e ðfkh
fku Þun fníku
MkwLkk Úkk fu “n{U yn{Ë hÍk fk RÂLíkÍkh ni.” (MkðkLkunu R{k{

íkÍrfhyu R{k{ yn{Ë hÍk
Vh{kLku {wMíkVk

22

: íkw{ snkt ¼e nku {wÍ Ãkh ËwwYË ÃkZku fu íkwBnkhk ËwwYË {wÍ íkf ÃknkU[íkk ni.

yn{Ë hÍk, Mk. 391) yÕ÷kn

fe WLk Ãkh hn{ík nku ykih WLk fu
MkËfu n{khe çku rnMkkçk {ÂøVhík nku.
Þk R÷kne sçk hÍk Ïðkçku røkhkt Mku Mkh WXkyu
Ëki÷íku çkuËkhu R~fu {wMíkVk fk MkkÚk nku
(nËkRfu çkÂÏþþ þheV)

Mkøku økkiMkku hÍk
{wnB{Ë RÕÞkMk fkrËhe h-Íðe
n^íkk 25 Mk-VÁ÷ {wÍ^Vh 1393 rn.
(çk {wíkkrçkf 31-3-1973)

Þun rhMkk÷k ÃkZ fh ËqMkhu fku Ëu ËersÞu
þkËe øk{e fe íkfheçkkík, Rsrík{kykík, yk’hkMk ykih sw÷qMku
{e÷kË ðøkihk {U {f-ík-çkíkw÷ {ËeLkk fu þkyuy fËko hMkkR÷ ykih
{-ËLke Vq÷kU Ãkh {w~íkr{÷ ÃkuBV÷ux íkõMke{ fh fu Mkðkçk f{kRÞu,
økknfkU fku çk rLkGÞíku Mkðkçk íkkunVu {U ËuLku fu r÷Þu yÃkLke ËwfkLkkU Ãkh
¼e hMkkR÷ h¾Lku fk {k’{q÷ çkLkkRÞu, yÏçkkh VhkuþkU Þk çkå[kU fu
Íheyu yÃkLku {nÕ÷u fu ½h ½h {U {knkLkk f{ yÍ f{ yuf yËË
MkwLLkíkkU ¼hk rhMkk÷k Þk {-ËLke Vq÷kU fk ÃkuB^÷ux Ãknkut[k fh Lkufe fe
Ëk’ðík fe Äq{U {[kRÞu ykih ¾qçk Mkðkçk f{kRÞu.