¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

A-1

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
©S¢ ÐÚ ÎS¢ ÚãG}¢¼ï´ |¢ïÁ¢¼¢ ãñ J

: çÁ¢S¢ Ýï }¢éÛ¢ ÐÚ »ÜU Ï¢¢Ú ÎéMÎï ТÜU ÐÉG¢ ¥ËH¢ã

çÜU¼¢Ï¢ ÐÉG Ý ï ÜUè Îé¥G¢

¥…G : à¢ñ¶Gï ¼GÚèÜUG¼, ¥}¢èÚï ¥ãHï „é‹Ý¼, Ï¢¢çݲï ΢’±¼ï §SH¢}¢è, ãG…GÚ¼ï ¥GËH¢}¢¢ }¢¢ñH¢Ý¢
¥Ï¢ê çÏ¢H¢H }¢éãG}}¢Î §Ë²¢„ ¥Gœ¢G¢Ú ÜUG¢çÎÚè Ú-…G±è
ÎèÝè çÜU¼¢Ï¢ ²¢ §SH¢}¢è „Ï¢ÜUG ÐÉGÝï „ï ÐãHï …ñGH }¢ïæ Îè ãé§ü Îé¥G¢ ÐÉG Hèç…²ï
…¢ï ÜéUÀ ÐÉGïæx¢ï ²¢Î Úãïx¢¢ J Îé¥G¢ ²ïã ãñ :

¼Ú…}¢¢ : »ï ¥ËH¢ã

! ã}¢ ÐÚ §GË}¢ ± çãGv}¢¼ ÜUï ÎÚ±¢…Gï ¶¢ï H Îï ¥¢ñ Ú ã}¢ ÐÚ ¥ÐÝè
ÚãG } ¢¼ Ý¢ç…G H ÈUG Ú }¢¢ ! »ï ¥G-…G}¢¼ ¥¢ñÚ Ï¢é…Géx¢èü ±¢Hï J

Ý¢ïÅ : ¥Ã±H ¥¢ç¶GÚ »ÜU »ÜU Ï¢¢Ú ÎéMÎ à¢ÚèÈUG ÐÉG Hèç…²ï J

¼G¢çHÏ¢ï x¢G}¢ï }¢ÎèÝ¢
± Ï¢ÜUGè¥G
± }¢çxGÈUGÚ¼
13 à¢Ã±¢HéH }¢éÜUÚü}¢ 1428 çã.

(¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢)
²ïã çÚ„¢H¢ (¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢)
à¢ñ¶Gï ¼GÚèÜGU¼, ¥}¢èÚï ¥ãHï „é‹Ý¼, Ï¢¢çݲï ΢’±¼ï §SH¢}¢è ãG…GÚ¼ ¥GËH¢}¢¢ }¢¢ñH¢Ý¢
¥Ï¢ê çÏ¢H¢H }¢éãG}}¢Î §Ë²¢„ ¥Gœ¢G¢Ú ÜGU¢çÎÚè Ú-…G±è
Ýï ©Îêü …GÏ¢¢Ý }¢ïæ ¼ãGÚèÚ
ÈGUÚ}¢¢²¢ ãñ J
}¢…çH„ï ¼Ú¢ç…}¢ (΢’±¼ï §SH¢}¢è) Ýï §„ çÚ„¢Hï ÜU¢ï çã‹Îè ÚS}¢éH ¶G¼G }¢ïæ ¼Ú¼èÏ¢ Îï ÜUÚ
ÐïࢠçÜU²¢ ãñ ¥¢ñÚ }¢ÜU-¼-Ï¢¼éH }¢ÎèÝ¢ „ï ࢢ»¥G ÜUÚ±¢²¢ ãñ J §„ }¢ïæ ¥x¢Ú çÜU„è …x¢ã ÜU}¢è Ï¢ïà¢è
Т»æ ¼¢ï }¢…çH„ï ¼Ú¢ç…}¢ ÜU¢ï (Ï¢ …GÚè¥G» }¢v¼êÏ¢ ²¢ §ü-}¢ï§H) }¢éœ¢GH¥G ÈGUÚ}¢¢ ÜUÚ „±¢Ï¢ ÜU}¢¢§²ï J
Ú¢çÏ¢¼G¢ : }¢…çH„ï ¼Ú¢ç…}¢ (΢’±¼ï §SH¢}¢è)

}¢ÜU-¼-Ï¢¼éH }¢ÎèÝ¢

ç„HïvÅïÇ ã¢©„, ¥çHÈGU ÜUè }¢çS…Î ÜUï „¢}¢Ýï, ¼èÝ ÎÚ±¢…G¢,
¥ãG}¢Î¥¢Ï¢¢Î-1, x¢é…Ú¢¼
MO. 9374031409
E-mail : translaionmaktabhind@dawateislami.net

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

A-2

}¢ïÚè çÁ¢G‹Îx¢è ÜU¢ ÐãH¢ çÚS¢¢H¢

¥Á¢G : S¢x¢ï }¢ÎèÝ¢ }¢éãG}}¢Î §Ë²¢S¢ ÜGU¢çÎÚè Ú-Á¢G±è
}¢éÛ¢ï Ï¢Ó¢ÐÝ ãè S¢ï ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼ §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î
ÚÁ¢G¢ ¶G¢Ý
S¢ï }¢ãGÏÏ¢¼ ã¢ï x¢§ü ‰¢è J “¼çÁGÜUÚ» ¥ãG}¢Î
ÚÁ¢G ¢ Ï¢ çS¢çËS¢H» ²¢ñ } ¢ï ÚÁ¢G ¢ ” }¢ï Ú è çÁ¢G ‹ Îx¢è ÜU¢ ÐãH¢
çÚS¢¢H¢ ãñ J Á¢¢ï çÜU }¢ñ´ Ýï 25 S¢-ÈGULH }¢éÁ¢GzGÈGUÚ 1393 çã.
(Ï¢ }¢é¼G¢çÏ¢ÜGU 31-3-1973) ÜU¢ï “²¢ñ}¢ï ÚÁ¢G¢” ÜïU }¢¢ñÜGU¥G ÐÚ Á¢¢Úè
çÜU²¢ ‰¢¢ J
§S¢ ÜïU Ï¢ãé¼ S¢¢Úï »Çèà¢Ý ࢢ»¥G ãé» ãñ´,
±vG ¼ Ý ÈG U ±vG ¼ Ý §S¢ }¢ï ´ ¼Ú¢}¢è}¢ ÜUè ãñ ´ , Ú¢ñ Á ¢G » ÚS¢ê H
ÜUè ²¢Î çÎH¢Ýï ±¢Hï ÎS¼-¶G¼G |¢è ©Ý çÎÝ¢ï´
Ýãè´ ‰¢ï Ï¢¢’Î }¢ï´ Á¢GïãìÝ Ï¢Ý¢ }¢x¢Ú ¥¢ç¶GÚè S¢ÈGUãGï ÐÚ Ï¢¼G¢ñÚï ²¢Îx¢¢Ú
}¢ïÚè §S¢ ÜU¢ç±à¢ ÜU¢ï ÜGUÏ¢êH
¼¢Úè¶G ÐéÚ¢Ýè Ú¶è ãñ, ¥ËH¢ã
ÈGUÚ}¢¢» ¥¢ñÚ §S¢ }¢éwG¼S¢Ú S¢ï çÚS¢¢Hï ÜU¢ï ¥G¢çà¢ÜGU¢Ýï ÚS¢êH ÜïU çH²ï
ÝzG¥G Ï¢wGࢠϢݢ» J ¥ËH¢ã ¼Ï¢¢-Ú-ÜU ± ¼¥G¢H¢ Ï¢ yG¢éÈñUG Hï ¥¢’H¢
ãGÁ¢GÚ¼ }¢ïÚè ¥¢ñÚ çÚS¢¢Hï ÜïU ãÚ S¢é‹Ýè ÜGU¢Úè ÜUè Ï¢ï çãGS¢¢Ï¢ }¢çxGÈUG Ú¼ ÜUÚï J
¼G¢çHÏ¢ï x¢G}¢ï }¢ÎèÝ¢ ±
Ï¢ÜGUè¥G ± }¢çxGÈGUÚ¼ ±
Ï¢ï çãGS¢¢Ï¢ Á¢‹Ý¼éH
çÈGUÚ΢ñS¢ }¢ï´ ¥¢ÜGU¢
ÜU¢ ÐÇG¢ïS¢

25 }¢éãGÚü}¢éH ãGÚ¢}¢ 1433 çã.
21-12-2011

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢
ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
Á¢‹Ý¼ ÜU¢ Ú¢S¼¢ |¢êH x¢²¢ J

1
: Á¢¢ï à¢wGS¢ }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎï ТÜU ÐÉGÝ¢ |¢êH x¢²¢ ±¢ïã

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢
à¢ñ¼G¢Ý H¢¶ S¢éS¼è çÎH¢» }¢x¢Ú Ï¢ çÝIJ¼ï S¢±¢Ï¢ ²ïã çÚS¢¢H¢
(20 S¢ÈGUãG¢¼) ÐêÚ¢ ÐÉG ÜUÚ ¥ÐÝè Î鋲¢ ± ¥¢ç¶GÚ¼ ÜU¢ |¢H¢ ÜUèçÁ¢²ï J

ÎéMÎ à¢ÚèÈGU ÜUè ÈGUÁ¢GèH¼
ÚãG}¢¼ï ¥G¢H}¢, ÝêÚï }¢éÁ¢SS¢}¢, ࢢãï Ï¢Ýè ¥¢Î}¢, à¢ÈGUè»G
©}¢}¢, ÚS¢êHï ¥ÜUÚ}¢

ÜU¢ ÈGUÚ}¢¢Ýï à¢ÈGU¢¥G¼ çÝࢢÝ

ãñ : “Á¢¢ï }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎï ТÜU ÐÉGïx¢¢ }¢ñ´ ©S¢ ÜUè à¢ÈGU¢¥G¼ ÈGUÚ}¢¢ªæx¢¢ J”

ç±H¢Î¼ï Ï¢¢ S¢¥G¢Î¼
}¢ïÚï ¥¢ÜGU¢ ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼, §}¢¢}¢ï ¥ãHï S¢é‹Ý¼, ±çHIJï
Ýï’}¢¼, ¥GÁ¢Gè}¢éH Ï¢-Ú-ÜU¼, ¥GÁ¢Gè}¢éH }¢¼üÏ¢¼, ÐÚ±¢Ý» à¢}»G
çÚS¢¢H¼, }¢é Á ¢çgÎï ÎèÝ¢ï ç}¢ËH¼, ãG ¢ ç}¢²ï S¢é ‹ ݼ, }¢¢çãG ² ï
çϢΥG¼, ¥G¢çH}¢ï à¢Úè¥G¼, ÐèÚï ¼GÚèÜGU¼, Ï¢¢§GS¢ï ¶GñÚ¢ï Ï¢-Ú-ÜU¼,
ãGÁ¢GÚ¼ï ¥GËH¢}¢¢ }¢¢ñH¢Ý¢ ¥HãG¢Á¢ ¥H ãG¢çÈGUÁ¢G ¥H ÜGU¢Úè
ࢢ㠧}¢¢}¢ ¥ãG } ¢Î ÚÁ¢G ¢ ¶G ¢ Ý

ÜUè ç±H¢Î¼ï

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

2

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
: çÁ¢S¢ ÜïU ТS¢ }¢ïÚ¢ çÁ¢GRU ãé±¢ ¥¢ñÚ ©S¢ Ýï }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎï
ТÜU Ý ÐÉG¢ ¼ãGÜGUèÜGU ±¢ïã ϢΠϢwG¼ ã¢ï x¢²¢ J

Ï¢¢ S¢¥G¢Î¼ Ï¢ÚïHè à¢ÚèÈGU ÜïU }¢ãGËH¢ Á¢S¢êHè }¢ï´ 10 à¢Ã±¢HéH
}¢éÜUÚü}¢ 1272 çS¢.çã. Ï¢Ú¢ïÁ¢Gï ãzG¼¢ Ï¢ ±vG¼ï Á¢G¢ïãÚ }¢é¼G¢çÏ¢ÜGU 14
Á¢êÝ 1856 §üG. ÜU¢ï ãé§ü J S¢Ýï Ðñ΢§à¢ ÜïU »’ç¼Ï¢¢Ú S¢ï ¥¢Ð ÜU¢ Ý¢}¢
¥H }¢éwG¼¢Ú (1272 çã.) ãñ J
(ãG²¢¼ï ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼, çÁ¢. 1, S¢. 58, }¢ÜU-¼-Ï¢¼éH }¢ÎèÝ¢, Ï¢¢Ï¢éH }¢ÎèÝ¢ ÜUÚ¢Ó¢è)

¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼ ÜU¢ S¢Ýï ç±H¢Î¼

}¢ïÚï ¥¢ÜGU¢ ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
Ýï ¥ÐÝ¢ S¢Ýï ç±H¢Î¼
ТÚã 28 S¢ê-Ú¼éH }¢éÁ¢¢-ÎHã ÜUè ¥¢²¼ Ý}Ï¢Ú 22 S¢ï çÝÜU¢H¢ ãñ J
§S¢ ¥¢²¼ï ÜUÚè}¢¢ ÜïU §GË}¢ï ¥ÏÁ¢Î ÜïU »’ç¼Ï¢¢Ú ÜïU }¢é¼G¢çÏ¢ÜGU 1272
¥GÎÎ ãñ´ ¥¢ñÚ çãÁ¢Úè S¢¢H ÜïU çãGS¢¢Ï¢ S¢ï ²ïãè ¥¢Ð ÜU¢ S¢Ýï ç±H¢Î¼ ãñ J
Ó¢éÝ¢‹Ó¢ï }¢ÜU-¼-Ï¢¼éH }¢ÎèÝ¢ ÜUè }¢yGÏ¢ê¥G¢ }¢ËÈGêUÁ¢G¢¼ï ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
S¢ÈGUãG¢ 410 ÐÚ ãñ : ç±H¢Î¼ ÜUè ¼¢Úè¶G¢ï´ ÜU¢ çÁ¢GRU ‰¢¢ ¥¢ñÚ §S¢ ÐÚ
(S¢çIJÎè ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
Ýï) §à¢¢üÎ ÈGUÚ}¢¢²¢ :
}¢ïÚè ç±H¢Î¼ ÜUè ¼¢Úè¶G §S¢ ¥¢²¼ï ÜUÚè}¢¢ }¢ï´ ãñ :
¼Ú-Á¢-}¢» ÜU‹ÁG¢éH §ü}¢¢Ý : ²ïã ãñ´
çÁ¢Ý ÜïU çÎH¢ï´ }¢ï´ ¥ËH¢ã Ýï §ü}¢¢Ý ÝvGà¢
ÈGUÚ}¢¢ çβ¢ ¥¢ñÚ ¥ÐÝè ¼GÚÈGU ÜUè MãG S¢ï
§Ý ÜUè }¢ÎÎ ÜUè J

¥¢Ð ÜU¢ Ý¢}¢ï }¢éÏ¢¢ÚÜU }¢éãG}}¢Î ãñ ¥¢ñÚ ¥¢Ð ÜïU ΢΢ Ýï ¥ãG}¢Î
ÚÁ¢G¢ ÜUã ÜUÚ ÐéÜU¢Ú¢ ¥¢ñÚ §S¢è Ý¢}¢ S¢ï }¢àãêÚ ãé» J

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

3

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
: çÁ¢S¢ Ýï }¢éÛ¢ ÐÚ ÎS¢ }¢Ú¼Ï¢¢ S¢éÏãG ¥¢ñÚ ÎS¢ }¢Ú¼Ï¢¢
ࢢ}¢ ÎéMÎï ТÜU ÐÉG¢ ©S¢ï çÜGU²¢}¢¼ ÜïU çÎÝ }¢ïÚè à¢ÈGU¢¥G¼ ç}¢Hïx¢è J

ãGñÚ¼ ¥æx¢ïÁ¢G Ï¢Ó¢ÐÝ

©G}¢ê}¢Ý ãÚ Á¢G}¢¢Ýï ÜïU Ï¢ÓÓ¢¢ï´ ÜU¢ ±¢ïãè ãG¢H ã¢ï¼¢ ãñ Á¢¢ï ¥¢Á¢ ÜUH
Ï¢ÓÓ¢¢ï´ ÜU¢ ãñ çÜU S¢¢¼ ¥¢Æ S¢¢H ¼ÜU ¼¢ï ©‹ãï´ çÜUS¢è Ï¢¢¼ ÜU¢ ã¢ïࢠÝãè´
ã¢ï¼¢ ¥¢ñÚ Ý ãè ±¢ïã çÜUS¢è Ï¢¢¼ ÜUè ¼ã ¼ÜU ÐãéæÓ¢ S¢ÜU¼ï ãñ´, }¢x¢Ú ¥¢’H¢
ãGÁ¢GÚ¼
ÜU¢ Ï¢Ó¢ÐÝ Ï¢ÇGè ¥ãç}}¢Ä²¼ ÜU¢ ãG¢ç}¢H ‰¢¢ J
ÜU}¢çS¢Ýè, ¶GéÎü-S¢¢Hè (²¢’Ýè Ï¢Ó¢ÐÝ) ¥¢ñÚ ÜU}¢ ©G}¢íè }¢ï´ ã¢ïࢠ}¢‹Îè ¥¢ñÚ
ÜGéUñ¼ï ãG¢çÈGUÁ¢G¢ ÜU¢ ²ïã ¥G¢H}¢ ‰¢¢ çÜU S¢¢ÉGï Ó¢¢Ú S¢¢H ÜUè Ý‹ãè S¢è ©G}¢í
}¢ï´ ÜGéUÚ¥¢Ýï }¢Á¢èΠݢçÁ¢GÚ¢ }¢éÜU}}¢H ÐÉGÝï ÜUè Ýï’}¢¼ S¢ï Ï¢¢Ú²¢Ï¢ ã¢ï
x¢» J À S¢¢H ÜïU ‰¢ï çÜU ÚÏ¢è©GH ¥Ã±H ÜïU }¢éÏ¢¢ÚÜU }¢ãèÝï }¢ï´ ç}¢}Ï¢Ú ÐÚ
Á¢Ë±¢ ¥zGÚ¢ïÁ¢G ã¢ï ÜUÚ }¢èH¢Îé‹ÝÏ¢è
ÜïU }¢¢ñÁ¢G ¥
ê G ÐÚ »ÜU
Ï¢ãé¼ Ï¢ÇGï §çÁ¼}¢¢¥G }¢ï´ çÝ㢲¼ ÐéÚ }¢xGÁ¢G ¼vGÚèÚ ÈGUÚ}¢¢ ÜUÚ ©G-H}¢¢»
çÜUÚ¢}¢ ¥¢ñÚ }¢à¢¢§¶Gï §GÁ¢G¢}¢ S¢ï ¼ãGìS¢èÝ ± ¥¢zGÚèÝ ÜUè ΢Π±éS¢êH ÜUè J
§S¢è ©G}¢í }¢ï´ ¥¢Ð Ýï Ï¢x¢G΢Πà¢ÚèÈGU ÜïU Ï¢¢Úï }¢ï´ S¢}¼ }¢¢’Hê}¢ ÜUÚ Hè çÈUÚ
¼¢ Î}¢ï ãG²¢¼ Ï¢Ëλ }¢éÏ¢¢-Ú-ÜU» x¢G¢ñS¢ï ¥¢’Á¢G}¢
(²¢’Ýè
x¢G¢ñS¢ï ¥¢’Á¢G}¢ ÜïU }¢éÏ¢¢ÚÜU à¢ãÚ) ÜUè ¼GÚÈGU Т©æ Ý ÈñUH¢» J Ý}¢¢Á¢G S¢ï ¼¢ï
§GàÜGU ÜUè ãGÎ ¼ÜU Hx¢¢± ‰¢¢ Ó¢éÝ¢‹Ó¢ï Ý}¢¢Á¢Gï ЋÁ¢x¢¢Ý¢ Ï¢¢ Á¢}¢¢¥G¼ ¼vÏ¢èÚï
ªH¢ ÜU¢ ¼ãGzGÈGéUÁ¢G ÜUÚ¼ï ãé» }¢çSÁ¢Î }¢ï´ Á¢¢ ÜUÚ ¥Î¢ ÈGUÚ}¢¢²¢ ÜUÚ¼ï, Á¢Ï¢
ÜU|¢è çÜUS¢è ¶G¢¼êÝ ÜU¢ S¢¢}¢Ý¢ ã¢ï¼¢ ¼¢ï ÈGU¢ñÚÝ ÝÁ¢GÚï´ ÝèÓ¢è ÜUÚ¼ï ãé» S¢Ú
Û¢éÜU¢ çH²¢ ÜUÚ¼ï, x¢¢ï²¢ çÜU S¢é‹Ý¼ï }¢éS¼GÈGU¢
ÜU¢ ¥¢Ð ÐÚ
x¢G-HÏ¢¢ ‰¢¢ çÁ¢S¢ ÜU¢ §ÁGã¢Ú ÜUÚ¼ï ãé» ãGéÁG¢êÚï ÐéÚÝêÚ
ÜUè ç¶GÎ}¢¼ï ¥G¢çH²¢ }¢ï´ ²êæ S¢H¢}¢ ÐïࢠÜUÚ¼ï ãñ´ :

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢
ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
à¢ÚèÈGU Ý ÐÉG¢ ©S¢ Ýï Á¢ÈGU¢ ÜUè J

4
: çÁ¢S¢ ÜïU ТS¢ }¢ïÚ¢ çÁ¢GRU ãé±¢ ¥¢ñÚ ©S¢ Ýï }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎ

ÝèÓ¢è ÝÁ¢G򢕫 ÜUè à¢}¢¢ïü ãG²¢ ÐÚ ÎéMÎ
ªæÓ¢è Ï¢èÝè ÜUè çÚzG¥G¼ Ðï H¢¶¢ï´ S¢H¢}¢

¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
Ýï HÇGÜU-ÐÝ }¢ï´ ¼vG±¢ ÜU¢ï §S¢
ÜGUÎÚ ¥ÐÝ¢ çH²¢ ‰¢¢ çÜU Ó¢H¼ï ±vG¼ ÜGUÎ}¢¢ï´ ÜUè ¥¢ãÅ ¼ÜU S¢éÝ¢§ü Ý
Îï¼è ‰¢è J S¢¢¼ S¢¢H ÜïU ‰¢ï çÜU }¢¢ãï Ú-}¢Á¢G¢ÝéH }¢éÏ¢¢ÚÜU }¢ï´ Ú¢ïÁ¢Gï Ú¶Ýï
à¢éM¥G ÜUÚ çβï J
(ÎèÏ¢¢Ó¢¢ ÈGU¼¢±¢ Ú-Á¢Gç±Ä²¢, çÁ¢. 30, S¢. 16)

Ï¢Ó¢ÐÝ ÜUè »ÜU çãGÜU¢²¼

Á¢Ý¢Ï¢ï S¢çIJΠ¥Ä²êÏ¢ ¥GHè ࢢã S¢¢çãGÏ¢
ÈGUÚ}¢¢¼ï
ãñ´ çÜU Ï¢Ó¢ÐÝ }¢ï´ ¥¢Ð
ÜU¢ï Í¢Ú ÐÚ »ÜU }¢¢ñH±è S¢¢çãGÏ¢
ÜGéUÚ¥¢Ýï }¢Á¢èÎ ÐÉG¢Ýï ¥¢²¢ ÜUÚ¼ï ‰¢ï J »ÜU Ú¢ïÁ¢G ÜU¢ çÁ¢GRU ãñ çÜU }¢¢ñH±è
S¢¢çãGÏ¢ çÜUS¢è ¥¢²¼ï ÜUÚè}¢¢ }¢ï´ Ï¢¢Ú Ï¢¢Ú »ÜU HzGÁ¢G ¥¢Ð
ÜU¢ï Ï¢¼¢¼ï ‰¢ï }¢x¢Ú ¥¢Ð
ÜUè Á¢GÏ¢¢Ýï }¢éÏ¢¢ÚÜU S¢ï Ýãè´
çÝÜUH¼¢ ‰¢¢ ±¢ïã “Á¢GÏ¢Ú” Ï¢¼¢¼ï ‰¢ï ¥¢Ð “Á¢GïÚ” ÐÉG¼ï ‰¢ï ²ïã ÜñUçÈGUIJ¼
Á¢Ï¢ ¥¢Ð
ÜïU ΢΢Á¢¢Ý ãGÁ¢GÚ¼ï }¢¢ñH¢Ý¢ ÚÁ¢G¢ ¥GHè ¶G¢Ý
S¢¢çãGÏ¢
Ýï Îï¶è ¼¢ï ãGéÁG¢êÚ (²¢’Ýè ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼) ÜU¢ï ¥ÐÝï
ТS¢ Ï¢éH¢²¢ ¥¢ñÚ ÜUH¢}¢ï ТÜU }¢æx¢±¢ ÜUÚ Îﶢ ¼¢ï ©S¢ }¢ï´ ÜU¢ç¼Ï¢ Ýï
x¢G-H¼Gè S¢ï Á¢GïÚ ÜUè Á¢x¢ã Á¢GÏ¢Ú çH¶ çβ¢ ‰¢¢, ²¢’Ýè Á¢¢ï ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
ÜUè Á¢GÏ¢¢Ý S¢ï çÝÜUH¼¢ ‰¢¢ ±¢ïã S¢ãGèãG ‰¢¢ J ¥¢Ð
ÜïU ΢΢ Ýï ÐêÀ¢ çÜU Ï¢ïÅï çÁ¢S¢ ¼GÚãG }¢¢ñH±è S¢¢çãGÏ¢ ÐÉG¢¼ï
‰¢ï ¼é}¢ ©S¢è ¼GÚãG v²êæ Ýãè´ ÐÉG¼ï ‰¢ï ? ¥GÁ¢Gü ÜUè : }¢ñ´ §Ú¢Î¢ ÜUÚ¼¢ ‰¢¢ }¢x¢Ú
Á¢GÏ¢¢Ý ÐÚ ÜGU¢Ï¢ê Ý Ð¢¼¢ ‰¢¢ J

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢
ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
ÜïU çÎÝ ©S¢ ÜUè à¢ÈGU¢¥G¼ ÜUMæx¢¢ J

5
: Á¢¢ï }¢éÛ¢ ÐÚ Ú¢ïÁ¢Gï Á¢é}¢é¥G¢ ÎéMÎ à¢ÚèÈGU ÐÉGïx¢¢ }¢ñ´ çÜGU²¢}¢¼

¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
¶GéÎ ÈGUÚ}¢¢¼ï ‰¢ï çÜU }¢ïÚï ©S¼¢Î
çÁ¢Ý S¢ï }¢ñ´ §çϼ΢§ü çÜU¼¢Ï¢ ÐÉG¼¢ ‰¢¢, Á¢Ï¢ }¢éÛ¢ï S¢Ï¢ÜGU ÐÉG¢ çβ¢
ÜUÚ¼ï, »ÜU ΢ï }¢¼üÏ¢¢ }¢ñ´ Îï¶ ÜUÚ çÜU¼¢Ï¢ Ï¢‹Î ÜUÚ Îï¼¢, Á¢Ï¢ S¢Ï¢ÜGU
S¢éÝ¼ï ¼¢ï ãGÈGUü Ï¢ ãGÈGUü HzGÁ¢G Ï¢ HzGÁ¢G S¢éÝ¢ Îï¼¢ J Ú¢ïÁ¢G¢Ý¢ ²ïã ãG¢H¼
Îï¶ ÜUÚ S¢wG¼ ¼¥GÁÁ¢éÏ¢ ÜUÚ¼ï J »ÜU çÎÝ }¢éÛ¢ S¢ï ÈGUÚ}¢¢Ýï Hx¢ï çÜU
¥ãG}¢Î ç}¢²¢æ ! ²ïã ¼¢ï ÜUã¢ï ¼é}¢ ¥¢Î}¢è ã¢ï ²¢ çÁ¢‹Ý ? çÜU }¢éÛ¢ ÜU¢ï
ÐÉG¢¼ï ÎïÚ Hx¢¼è ãñ }¢x¢Ú ¼é}¢ ÜU¢ï ²¢Î ÜUÚ¼ï ÎïÚ Ýãè´ Hx¢¼è ! ¥¢Ð
Ýï ÈGUÚ}¢¢²¢ çÜU ¥ËH¢ã ÜU¢ à¢éRU ãñ }¢ñ´ §‹S¢¢Ý ãè ãêæ ã¢æ ¥ËH¢ã
ÜU¢ ÈGUÁGH¢ï ÜUÚ}¢ ࢢç}¢Hï ãG¢H ãñ J (ãG²¢¼ï ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼, çÁ¢. 1,
S¢. 68) ¥ËH¢ã
ÜUè ©Ý ÐÚ ÚãG}¢¼ ã¢ï ¥¢ñÚ ©Ý ÜïU S¢ÎÜGïU
ã}¢¢Úè Ï¢ï çãGS¢¢Ï¢ }¢çxGÈGUÚ¼ ã¢ï J

ÐãH¢ ÈGU¼±¢

}¢ïÚï ¥¢ÜGU¢ ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
Ýï çS¢ÈüU ¼ïÚã S¢¢H ÎS¢
}¢¢ã Ó¢¢Ú çÎÝ ÜUè ©G}¢í }¢ï´ ¼}¢¢}¢ }¢éÚñÁ¢¢ ©GHê}¢ ÜUè ¼v}¢èH ¥ÐÝï ±¢çHÎï
}¢¢çÁ¢Î Ú§üS¢éH }¢é-¼ÜUçËH}¢èÝ }¢¢ñH¢Ý¢ ÝÜGUè ¥GHè ¶G¢Ý
S¢ï ÜUÚ ÜïU S¢-ÝÎï ÈGUÚ¢x¢G¼ ãG¢çS¢H ÜUÚ Hè J §S¢è çÎÝ ¥¢Ð
Ýï »ÜU S¢é±¢H ÜïU Á¢±¢Ï¢ }¢ï´ ÐãH¢ ÈGU¼±¢ ¼ãGÚèÚ ÈGUÚ}¢¢²¢ ‰¢¢ J ÈGU¼±¢
S¢ãGèãG Т ÜUÚ ¥¢Ð
ÜïU ±¢çHÎï }¢¢çÁ¢Î Ýï }¢SÝÎï §zG¼¢ ¥¢Ð
ÜïU çS¢ÐéÎü ÜUÚ Îè ¥¢ñÚ ¥¢ç¶GÚ ±vG¼ ¼ÜU ÈGU¼¢±¢ ¼ãGÚèÚ

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢
ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
çH²ï ¼Gã¢Ú¼ ãñ J

6
: }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎï ТÜU ÜUè ÜUS¢Ú¼ ÜUÚ¢ï Ï¢ïà¢ÜU ²ïã ¼é}ã¢Úï

ÈGUÚ}¢¢¼ï Úãï J (»ïÁ¢GÝ, S¢. 279) ¥ËH¢ã
ÜUè ©Ý ÐÚ ÚãG}¢¼ ã¢ï ¥¢ñÚ
©Ý ÜïU S¢ÎÜGïU ã}¢¢Úè Ï¢ï çãGS¢¢Ï¢ }¢çxGÈGUÚ¼ ã¢ï J

¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼ ÜUè çÚ²¢Á¢Gè ΢Ýè

¥ËH¢ã ¼¥G¢H¢ Ýï ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
ÜU¢ï Ï¢ï
¥‹Î¢Á¢G¢ ©GHê}¢ï Á¢HèH¢ S¢ï ݱ¢Á¢G¢ ‰¢¢ J ¥¢Ð
Ýï ÜU}¢¢ï
Ï¢ïࢠÐÓ¢¢S¢ ©GHê}¢ }¢ï´ ÜGUH}¢ ©Æ¢²¢ ¥¢ñÚ ÜGU¢çÏ¢Hï ÜGUÎí ÜéU¼éÏ¢ ¼SÝèÈGU
ÈGUÚ}¢¢§æü J ¥¢Ð
ÜU¢ï ãÚ ÈGUÝ }¢ï´ ÜU¢ÈGUè ÎS¼-ÚS¢ ãG¢çS¢H
‰¢è J §GË}¢ï ¼¢ñÜGUè¼ }¢ï´ §S¢ ÜGUÎÚ ÜU}¢¢H ãG¢çS¢H ‰¢¢ çÜU çÎÝ ÜU¢ï S¢êÚÁ¢
¥¢ñÚ Ú¢¼ ÜU¢ï çS¢¼¢Úï Îï¶ ÜUÚ Í¢ÇGè ç}¢H¢ Hï¼ï J ±vG¼ çÏ¢ËÜéUH S¢ãGèãG
ã¢ï¼¢ ¥¢ñÚ ÜU|¢è »ÜU ç}¢ÝÅ ÜU¢ |¢è ÈGUÜGUü Ý ãé±¢ J §GË}¢ï çÚ²¢Á¢Gè }¢ï´ ¥¢Ð
²x¢¢Ý» MÁ¢Gx¢¢Ú ‰¢ï J Ó¢éÝ¢‹Ó¢ï ¥GHèx¢ÉG ²êÝè±<S¢Åè ÜïU ±¢§S¢ Ó¢¢‹S¢HÚ
Ç¢õvÅÚ çÁ¢G²¢©gèÝ Á¢¢ï çÜU çÚ²¢Á¢Gè }¢ï´ x¢GñÚ }¢éËÜUè çÇçx¢í²¢æ ¥¢ñÚ ¼}¢x¢G¢
Á¢¢¼ ãG¢çS¢H çÜU²ï ãé» ‰¢ï ¥¢Ð
ÜUè ç¶GÎ}¢¼ }¢ï´ çÚ²¢Á¢Gè
ÜU¢ »ÜU }¢S¥H¢ ÐêÀÝï ¥¢» J §à¢¢üÎ ãé±¢ : ÈGUÚ}¢¢§²ï ! ©‹ã¢ï´ Ýï ÜU㢠:
±¢ïã »ïS¢¢ }¢S¥H¢ Ýãè´ çÁ¢S¢ï §¼Ýè ¥¢S¢¢Ýè S¢ï ¥GÁ¢Gü ÜUMæ J ¥¢’H¢
ãGÁ¢GÚ¼
Ýï ÈGUÚ}¢¢²¢ : ÜéUÀ ¼¢ï ÈGUÚ}¢¢§²ï J ±¢§S¢ Ó¢¢‹S¢HÚ
Ýï ©S¢è
S¢¢çãGÏ¢ Ýï S¢é±¢H ÐïࢠçÜU²¢ ¼¢ï ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
±vG¼ ©S¢ ÜU¢ ¼à¢zGÈGUè Ï¢wGࢠÁ¢±¢Ï¢ Îï çβ¢ J ©‹ã¢ï´ Ýï §ç‹¼ã¢§ü ãGñÚ¼
S¢ï ÜU㢠çÜU }¢ñ´ §S¢ }¢S¥Hï ÜïU çH²ï Á¢}¢üÝ Á¢¢Ý¢ Ó¢¢ã¼¢ ‰¢¢ §çœ¢ÈGU¢ÜGUÝ

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢
ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
}¢éÛ¢ ¼ÜU ÐãéæÓ¢¼¢ ãñ J

7
: ¼é}¢ Á¢ã¢æ |¢è ã¢ï }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎ ÐÉG¢ï çÜU ¼é}ã¢Ú¢ ÎéMÎ

ã}¢¢Úï Îèçݲ¢¼ ÜïU Ðí¢ïÈGïUS¢Ú }¢¢ñH¢Ý¢ S¢çIJΠS¢éHñ}¢¢Ý ¥à¢ÚÈGU S¢¢çãGÏ¢
Ýï }¢ïÚè Ú¢ãÝé}¢¢§ü ÈGUÚ}¢¢§ü ¥¢ñÚ }¢ñ´ ²ã¢æ ãG¢çÁ¢GÚ ã¢ï x¢²¢ J ²êæ }¢¢’Hê}¢ ã¢ï¼¢
ãñ çÜU ¥¢Ð §S¢è }¢S¥Hï ÜU¢ï çÜU¼¢Ï¢ }¢ï´ Îï¶ Úãï ‰¢ï J Ç¢õvÅÚ S¢¢çãGÏ¢
Ï¢S¢Î ÈGUÚãG¼ ± }¢S¢Úü¼ ±¢ÐS¢ ¼à¢ÚèÈGU Hï x¢» ¥¢ñÚ ¥¢Ð
ÜUè à¢çwGS¢Ä²¼ S¢ï §S¢ ÜGUÎÚ }¢é-¼¥çSS¢Ú ãé» çÜU ΢ÉGè Ú¶ Hè ¥¢ñÚ
S¢¢ñ}¢ ± S¢H¢¼ ÜïU ТϢ‹Î ã¢ï x¢» J (»ïÁ¢GÝ, S¢. 223, 229) ¥ËH¢ã
ÜUè ©Ý ÐÚ ÚãG}¢¼ ã¢ï ¥¢ñÚ ©Ý ÜïU S¢ÎÜGïU ã}¢¢Úè Ï¢ï çãGS¢¢Ï¢
}¢çxGÈGUÚ¼ ã¢ï J
§GH¢±¢ ¥Á¢Gè´ }¢ïÚï ¥¢ÜGU¢ ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
§GË}¢ï
¼vS¢èÚ, §GË}¢ï ãñ¥¼, §GË}¢ï Á¢ÈGUÚ ±x¢GñÚ¢ }¢ï´ |¢è ÜU¢ÈGUè }¢ã¢Ú¼ Ú¶¼ï ‰¢ï J

ãGñÚ¼ ¥æx¢ïÁ¢G ÜGéUñ¼ï ãG¢çÈGUÁ¢G¢

ãGÁ¢GÚ¼ï ¥Ï¢ê ãG¢ç}¢Î S¢çIJΠ}¢éãG}}¢Î }¢éãGçgS¢ ÜUÀ¢ñÀ±è
ÈGUÚ}¢¢¼ï ãñ´ çÜU Á¢Ï¢ ΢LH §zG¼¢ }¢ï´ ÜU¢}¢ ÜUÚÝï ÜïU
çS¢çËS¢Hï }¢ï´ }¢ïÚ¢ Ï¢ÚïHè à¢ÚèÈGU }¢ï´ çÜGU²¢}¢ ‰¢¢ ¼¢ï Ú¢¼ çÎÝ »ïS¢ï
±¢çÜGU¥G¢¼ S¢¢}¢Ýï ¥¢¼ï ‰¢ï çÜU ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼ ÜUè ãG¢çÁ¢GÚ Á¢±¢Ï¢è
S¢ï H¢ïx¢ ãGñÚ¢Ý ã¢ï Á¢¢¼ï J §Ý ãG¢çÁ¢GÚ Á¢±¢çÏ¢²¢ï´ }¢ï´ ãGñÚ¼ }¢ï´ Ç¢H ÎïÝï
±¢Hï ±¢çÜGU¥G¢¼ ±¢ïã §GË}¢è ãG¢çÁ¢GÚ Á¢±¢Ï¢è ‰¢è çÁ¢S¢ ÜUè ç}¢S¢¢H
S¢éÝè |¢è Ýãè´ x¢§ü J }¢-S¢HÝ §çS¼zG¼¢ (S¢é±¢H) ¥¢²¢, ΢LH
§zG¼¢ }¢ï´ ÜU¢}¢ ÜUÚÝï ±¢H¢ï´ Ýï ÐÉG¢ ¥¢ñÚ »ïS¢¢ }¢¢’Hê}¢ ãé±¢ çÜU ݧü

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

8

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
: çÁ¢S¢ Ýï }¢éÛ¢ ÐÚ ÎS¢ }¢Ú¼Ï¢¢ ÎéMÎï ТÜU ÐÉG¢ ¥ËH¢ã
©S¢ ÐÚ S¢¢ï ÚãG}¢¼ï´ Ý¢çÁ¢GH ÈGUÚ}¢¢¼¢ ãñ J

çÜGUS}¢ ÜU¢ ãG¢çÎS¢¢ ÎÚ²¢zG¼ çÜU²¢ x¢²¢ (²¢’Ýè Ý» çÜGUS}¢ ÜU¢
}¢é¥G¢-}¢H¢ Ðïࢠ¥¢²¢ ãñ) ¥¢ñÚ Á¢±¢Ï¢ Á¢éÁG§Ä²¢ ÜUè à¢vH }¢ï´ Ý ç}¢H
S¢ÜïUx¢¢ ÈGéU-ÜGU㢻 çÜUÚ¢}¢ ÜïU ©S¢êHï ¥G¢}}¢¢ S¢ï §çS¼}Ï¢¢¼G ÜUÚÝ¢
ÜïU Ï¢¼¢» ãé» ©S¢êH¢ï´ S¢ï
ÐÇGïx¢¢ J (²¢’Ýè ÈGéU-ÜGU㢻 çÜUÚ¢}¢
}¢S¥H¢ çÝÜU¢HÝ¢ ÐÇGïx¢¢) ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼ ÜUè ç¶GÎ}¢¼ }¢ï´ ãG¢çÁ¢GÚ ãé»,
¥GÁ¢Gü çÜU²¢ : ¥GÁ¢Ï¢ Ý» Ý» çÜGUS}¢ ÜïU S¢é±¢H¢¼ ¥¢ Úãï ãñ´ ! ¥Ï¢ ã}¢
H¢ïx¢ v²¢ ¼GÚèÜGU¢ §çwG¼²¢Ú ÜUÚï´ ? ÈGUÚ}¢¢²¢ : ²ïã ¼¢ï Ï¢ÇG¢ Ðéڢݢ S¢é±¢H
ãñ J §ÏÝï ãé}¢¢}¢ Ýï “ÈGUyãGéH ÜGUÎèÚ” ÜïU ÈGéUH¢æ S¢ÈGUãGï }¢ï´, §ÏÝï ¥G¢çÏ¢ÎèÝ
Ýï “ÚgéH }¢éãG¼¢Ú” ÜUè ÈGéUH¢æ çÁ¢ËÎ ¥¢ñÚ ÈGéUH¢æ S¢ÈGUãG¢ ÐÚ (çH¶¢ ãñ),
“ÈGU¼¢±¢ çãç‹ÎIJ¢” }¢ï´, “¶GñçÚ²¢” }¢ï´ ²ïã ²ïã §GÏ¢¢Ú¼ S¢¢ÈGU S¢¢ÈGU
}¢¢ñÁ¢êÎ ãñ ¥Ï¢ Á¢¢ï çÜU¼¢Ï¢¢ï´ ÜU¢ï ¶¢ïH¢ ¼¢ï S¢ÈGUãG¢, S¢~¢G ¥¢ñÚ Ï¢¼¢§ü x¢§ü
§GÏ¢¢Ú¼ }¢ï´ »ÜU ÝévG¼Gï ÜU¢ ÈGUÜGUü Ýãè´ J §S¢ ¶Gé΢΢ΠÈGUÁGH¢ï ÜU}¢¢H Ýï
©G-H}¢¢ ÜU¢ï ã}¢ïࢢ ãGñÚ¼ }¢ï´ Ú¶¢ J (ãG²¢¼ï ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼, çÁ¢. 1, S¢. 210)
¥ËH¢ã
ÜUè ©Ý ÐÚ ÚãG}¢¼ ã¢ï ¥¢ñÚ ©Ý ÜïU S¢ÎÜGïU ã}¢¢Úè Ï¢ï
çãGS¢¢Ï¢ }¢çxGÈGUÚ¼ ã¢ï J
çÜUS¢ ¼GÚãG §¼Ýï §GË}¢ ÜïU ÎçÚ²¢ Ϣ㢠çβï
©G-H}¢¢» ãGÜGU ÜUè ¥GvGH ¼¢ï ãGñÚ¢æ ãñ ¥¢Á¢ |¢è

çS¢ÈGUü »ÜU }¢¢ã }¢ï´ çãGzGÁ¢Gï ÜGéUÚ¥¢Ý

Á¢Ý¢Ï¢ï S¢çIJΠ¥Ä²êÏ¢ ¥GHè S¢¢çãGÏ¢
Ï¢²¢Ý ãñ çÜU »ÜU Ú¢ïÁ¢G ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼

ÜU¢
Ýï §à¢¢üÎ

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

9

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
: çÁ¢S¢ ÜïU ТS¢ }¢ïÚ¢ çÁ¢GRU ã¢ï ¥¢ñÚ ±¢ïã }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎ
à¢ÚèÈGU Ý ÐÉGï ¼¢ï ±¢ïã H¢ïx¢¢ï´ }¢ï´ S¢ï ÜU‹Á¢êS¢ ¼ÚèÝ à¢wGS¢ ãñ J

ÈGUÚ}¢¢²¢ çÜU Ï¢¢’Á¢G Ý¢ ±¢çÜGUÈGU ãGÁ¢GÚ¢¼ }¢ïÚï Ý¢}¢ ÜïU ¥¢x¢ï ãG¢çÈGUÁ¢G
çH¶ çβ¢ ÜUÚ¼ï ãñ´, ãG¢H¢æ çÜU }¢ñ´ §S¢ HÜGUÏ¢ ÜU¢ ¥ãìH Ýãè´ ãêæ J
S¢çIJΠ¥Ä²êÏ¢ ¥GHè S¢¢çãGÏ¢
ÈGUÚ}¢¢¼ï ãñ´ çÜU ¥¢’H¢
Ýï §S¢è Ú¢ïÁ¢G S¢ï ΢ñÚ à¢éM¥G ÜUÚ çβ¢ çÁ¢S¢
ãGÁ¢GÚ¼
ÜU¢ ±vG¼ x¢G¢çHÏ¢Ý §Gࢢ ÜU¢ ±éÁG¢ê ÈGUÚ}¢¢Ýï ÜïU Ï¢¢’Î S¢ï Á¢}¢¢¥G¼
ÜGU¢§}¢ ã¢ïÝï ¼ÜU }¢wGS¢êS¢ ‰¢¢ J Ú¢ïÁ¢G¢Ý¢ »ÜU ТÚã ²¢Î ÈGUÚ}¢¢
çH²¢ ÜUÚ¼ï ‰¢ï, ²ã¢æ ¼ÜU çÜU ¼èS¢±ï´ Ú¢ïÁ¢G ¼èS¢±¢æ ТÚã ²¢Î
ÈGUÚ}¢¢ çH²¢ J
»ÜU }¢¢ñÜGU¥G ÐÚ ÈGUÚ}¢¢²¢ çÜU }¢ñ´ Ýï ÜUH¢}¢ï ТÜU çÏ¢œ¢Ú¼èÏ¢ Ï¢
ÜU¢ïçà¢à¢ ²¢Î ÜUÚ çH²¢ ¥¢ñÚ ²ïã §S¢ çH²ï çÜU ©Ý Ï¢‹Îx¢¢Ýï ¶Gé΢ ÜU¢
(Á¢¢ï }¢ïÚï Ý¢}¢ ÜïU ¥¢x¢ï ãG¢çÈGUÁ¢G çH¶ çβ¢ ÜUÚ¼ï ãñ´) ÜUãÝ¢ x¢GH¼G S¢¢çÏ¢¼
Ý ã¢ï J (»ïÁ¢GÝ, S¢. 208) ¥ËH¢ã
ÜUè ©Ý ÐÚ ÚãG}¢¼ ã¢ï ¥¢ñÚ ©Ý
ÜïU S¢ÎÜGïU ã}¢¢Úè Ï¢ï çãGS¢¢Ï¢ }¢çxGÈGUÚ¼ ã¢ï J

§GàÜGïU ÚS¢êH

}¢ïÚï ¥¢ÜGU¢ ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
§GàÜGïU }¢éS¼GÈGU¢
ÜU¢ S¢Ú ¼¢ Т Ýé}¢êÝ¢ ‰¢ï, ¥¢Ð
ÜU¢
Ý¢’ç¼²¢ Îè±¢Ý “ãG΢§ÜGïU Ï¢çwGà¢à¢ à¢ÚèÈGU” §S¢ ¥}¢í ÜU¢ ࢢçãÎ
ãñ J ¥¢Ð
ÜUè Ý¢ïÜïU ÜGUH}¢ Ï¢çËÜU x¢ãÚ¢§²ï ÜGUËÏ¢ S¢ï
çÝÜUH¢ ãé±¢ ãÚ ç}¢SÚ¥G¢ }¢éS¼GÈGU¢ Á¢¢Ýï ÚãG}¢¼

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

10

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
: ©S¢ à¢wGS¢ ÜUè Ý¢ÜU ¶G¢ÜU ¥¢HêÎ ã¢ï çÁ¢S¢ ÜïU ТS¢ }¢ïÚ¢
çÁ¢GRU ã¢ï ¥¢ñÚ ±¢ïã }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎï ТÜU Ý ÐÉGï J

S¢ï ¥¢Ð
ÜUè Ï¢ï Т²¢æ ¥GÜGUèμ ± }¢ãGÏÏ¢¼ ÜUè à¢ã¢Î¼
Îï¼¢ ãñ J ¥¢Ð
Ýï ÜU|¢è çÜUS¢è Î鋲±è ¼¢Á¢Î¢Ú ÜUè
¶Géࢢ}¢Î ÜïU çH²ï ÜGUS¢è΢ Ýãè´ çH¶¢, §S¢ çH²ï çÜU ¥¢Ð
Ýï ãGéÁG¢êÚ ¼¢Á¢Î¢Úï çÚS¢¢H¼
ÜUè §¼G¢¥G¼ ± x¢GéH¢}¢è
ÜU¢ï çÎH¢ï Á¢¢Ý S¢ï ÜGUÏ¢êH ÜUÚ çH²¢ ‰¢¢ J ¥¢ñÚ §S¢ }¢ï´ }¢¼üÏ¢» ÜU}¢¢H
ÜU¢ï ÐãéæÓ¢ï ãé» ‰¢ï, §S¢ ÜU¢ §ÁGã¢Ú ¥¢Ð
Ýï »ÜU à¢ï’Ú }¢ï´
§S¢ ¼GÚãG ÈGUÚ}¢¢²¢ :
§‹ãï´ Á¢¢Ý¢ §‹ãï´ }¢¢Ý¢ Ý Ú¶¢ x¢GñÚ S¢ï ÜU¢}¢
çHËH¢çãH ãG}Î }¢ñ´ Î鋲¢ S¢ï }¢éS¢Ë}¢¢Ý x¢²¢

ãGévÜU¢}¢ ÜUè wG¢éࢢ}¢Î S¢ï §çÁ¼Ý¢Ï¢

»ÜU }¢¼üÏ¢¢ çÚ²¢S¢¼ Ý¢ÝТڢ (çÁ¢GË¢¥G Ï¢ãÚ¢§Ó¢ ²êÐè çã‹Î)
ÜïU ݱ¢Ï¢ ÜUè }¢ÎìãG (²¢’Ýè ¼¢’ÚèÈGU) }¢ï´ à¢é-¥GÚ¢ Ýï ÜGUS¢¢§Î çH¶ï J
ÜéUÀ H¢ïx¢¢ï´ Ýï ¥¢Ð
S¢ï |¢è x¢éÁ¢G¢çÚࢠÜUè, çÜU ãGÁ¢GÚ¼
¥¢Ð |¢è ݱ¢Ï¢ S¢¢çãGÏ¢ ÜUè }¢ÎìãG (¼¢’ÚèÈGU) }¢ï´ ÜU¢ï§ü ÜGUS¢è΢ çH¶
Îï´ J ¥¢Ð
Ýï §S¢ ÜïU Á¢±¢Ï¢ }¢ï´ »ÜU Ý¢’¼ à¢ÚèÈGU çH¶è
çÁ¢S¢ ÜU¢ }¢yGH¥G1 ²ïã ãñ :
±¢ïã ÜU}¢¢Hï ãGéSÝï ãGéÁG¢êÚ ãñ çÜU x¢é}¢¢Ýï ÝvGS¢ Á¢ã¢æ Ýãè´
²ïãè ÈêUH ¶G¢Ú S¢ï ÎêÚ ãñ ²ïãè à¢}¥G ãñ çÜU {ꥢæ Ýãè´

}¢éçàÜUH ¥ËÈGU¢Á¢G ÜïU }¢¥G¢Ýè : ÜU}¢¢H = ÐêÚ¢ ã¢ïÝ¢ J ÝvGS¢ = ¶G¢}¢è J
¶G¢Ú = ÜU¢æÅ¢
1

: x¢GÁ¢GH ²¢ ÜGUS¢èÎï ÜïU à¢éM¥G ÜU¢ à¢ï’Ú çÁ¢S¢ ÜïU ΢ïÝ¢ï´ ç}¢SÚ¥G¢ï´ }¢ï´ ÜGU¢çÈGU²ï ã¢ï´ ±¢ïã }¢yGH¥G ÜUãH¢¼¢ ãñ J

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

11

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
: çÁ¢S¢ Ýï }¢éÛ¢ ÐÚ Ú¢ïÁ¢Gï Á¢é}¢é¥G¢ ΢ï S¢¢ï Ï¢¢Ú ÎéMÎï ТÜU ÐÉG¢
©S¢ ÜïU ΢ï S¢¢ï S¢¢H ÜïU x¢éÝ¢ã }¢é¥G¢ÈGU ã¢ï´x¢ï J

à¢ãGüï ÜUH¢}¢ï ÚÁ¢G¢ : }¢ïÚï ¥¢ÜGU¢ }¢ãGÏ¢êÏ¢ï ÚÏÏ¢ï Á¢GH
é Á¢H¢H
ÜU¢ ãGéSÝ¢ï Á¢}¢¢H Î-Ú-Á¢» ÜU}¢¢H ¼ÜU ÐãéæÓ¢¼¢ ãñ ²¢’Ýè ãÚ
¼GÚãG S¢ï ÜU¢ç}¢H ± }¢éÜU}}¢H ãñ §S¢ }¢ï´ ÜU¢ï§ü ¶G¢}¢è ã¢ïÝ¢ ¼¢ï ÎêÚ
ÜUè Ï¢¢¼ ãñ, ¶G¢}¢è ÜU¢ ¼S¢Ã±éÚ ¼ÜU Ýãè´ ã¢ï S¢ÜU¼¢, ãÚ ÈêUH ÜUè
ࢢ¶G }¢ï´ ÜU¢æÅï ã¢ï¼ï ãñ´ }¢x¢Ú x¢éHà¢Ýï ¥¢ç}¢Ý¢ ÜU¢ »ÜU ²ïãè }¢ãv¼¢
ÈêUH
»ïS¢¢ ãñ Á¢¢ï ÜU¢æÅ¢ï´ S¢ï ТÜU ãñ, ãÚ
à¢}¥G }¢ï´ ²ïã »ïÏG ¢ ã¢ï¼¢ ãñ çÜU ±¢ïã {ꥢæ À¢ïǼG è ãñ }¢x¢Ú ¥¢Ð
Ï¢ÁG}¢ï çÚS¢¢H¼ ÜUè »ïS¢è Ú¢ïà¢Ý à¢}¥G ãñ´ çÜU {ê»æ ²¢’Ýè ãÚ ¼GÚãG
ÜïU »ïÏG ¢ S¢ï ТÜU ãñ´ J
¥¢ñÚ }¢vG¼G¥G1 }¢ï´ “Ý¢ÝТڢ” ÜUè Ï¢ç‹ÎࢠçÜU¼Ýï H¼GèÈGU §à¢¢Úï }¢ï´ ¥Î¢
ÜUÚ¼ï ãñ´ :
ÜUMæ }¢ÎìãGï ¥ãHï Îé±H ÚÁ¢G¢ ÐÇGï §S¢ Ï¢H¢ }¢ï´ }¢ïÚè Ï¢H¢
}¢ñ´ x¢Î¢ ãêæ ¥ÐÝï ÜUÚè}¢ ÜU¢ }¢ïÚ¢ ÎèÝ “Тڻ Ý¢æ” Ýãè´

}¢éçàÜUH ¥ËÈGU¢Á¢G ÜïU }¢¥G¢Ýè : }¢ÎìãG = ¼¢’ÚèÈGU J Îé±H = ΢ñH¼ ÜUè
Á¢}¥G J Тڻ Ý¢æ = Ú¢ïÅè ÜU¢ ÅéÜUÇG¢
à¢ãGïü ÜUH¢}¢ï ÚÁ¢G¢ : }¢ñæ ¥ãHï ΢ñH¼ ± S¢Ú±¼ ÜUè }¢ÎìãG S¢Ú¢§ü
²¢’Ýè ¼¢’ÚèÈGU ± ¼¢ñS¢èÈGU v²êæ ÜUMæ ! }¢ñ´ ¼¢ï
¥ÐÝï ¥¢ÜGU¢» ÜUÚè}¢, ÚªÈGéUÚüãèG }¢
ÜïU ÎÚ ÜU¢ ÈGUÜGUèÚ ãêæ J }¢ïÚ¢ ÎèÝ “Тڻ ݢݔ
Ýãè´ J “ݢݔ ÜU¢ }¢¢’Ý¢ Ú¢ïÅè ¥¢ñÚ “Тڢ”
1

: ÜUH¢}¢ ÜU¢ ¥¢ç¶GÚè à¢ï’Ú çÁ¢S¢ }¢ï´ ࢢ§GÚ ÜU¢ ¼¶GËHéS¢ ã¢ï ±¢ïã }¢vG¼G¥G ÜUãH¢¼¢ ãñ J

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢
ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
ÚãG}¢¼ |¢ïÁ¢ïx¢¢ J

12
: }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎ à¢ÚèÈGU ÐÉG¢ï ¥ËH¢ã

¼é}¢ ÐÚ

²¢’Ýè ÅéÜUÇG¢ J }¢¼GHÏ¢ ²ïã çÜU }¢ïÚ¢ ÎèÝ “Ú¢ïÅè
ÜU¢ ÅéÜUÇG¢” Ýãè´ ãñ çÜU çÁ¢S¢ ÜïU çH²ï }¢¢H΢ڢï´
ÜUè ¶Géࢢ}¢Îï´ ÜUÚ¼¢ çÈUMæ J

Ï¢ï΢Úè }¢ï´ Îè΢Úï }¢éS¼GÈGU¢

}¢ïÚï ¥¢ÜGU¢ ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
ÎêS¢Úè Ï¢¢Ú ãGÁ¢ ÜïU
çH²ï ãG¢çÁ¢GÚ ãé» ¼¢ï }¢ÎèÝ» }¢éÝñÚã
}¢ï´ ÝçϢIJï
ÚãG}¢¼
ÜUè çÁ¢G²¢Ú¼ ÜUè ¥¢ÚÁG¢ê çH²ï Ú¢ñÁ¢G»
¥yGãÚ ÜïU S¢¢}¢Ýï ÎïÚ ¼ÜU S¢H¢¼¢ï S¢H¢}¢ ÐÉG¼ï Úãï, }¢x¢Ú ÐãHè Ú¢¼
çÜGUS}¢¼ }¢ï´ ²ïã S¢¥G¢Î¼ Ý ‰¢è J §S¢ }¢¢ñÜGU¥G ÐÚ ±¢ïã }¢¢’MÈGU
Ý¢’ç¼²¢ x¢GÁ¢GH çH¶è çÁ¢S¢ ÜïU }¢yGH¥G }¢ï´ ΢}¢Ýï ÚãG}¢¼ S¢ï ±¢Ï¢S¼x¢è
ÜUè ©}}¢èÎ çζ¢§ü ãñ :
±¢ïã S¢ê» H¢H¢Á¢G¢Ú çÈUÚ¼ï ãñ´
¼ïÚï çÎÝ »ï Ï¢ã¢Ú çÈUÚ¼ï ãñ´

à¢ãGïü ÜUH¢}¢ï ÚÁ¢G¢ : »ï Ï¢ã¢Ú Û¢ê}¢ Á¢¢ ! çÜU ¼éÛ¢ ÐÚ Ï¢ã¢Ú¢ï´ ÜUè Ï¢ã¢Ú ¥¢Ýï
±¢Hè ãñ J ±¢ïã Îï¶ ! }¢ÎèÝï ÜïU ¼¢Á¢Î¢Ú
S¢ê» H¢H¢Á¢G¢Ú ²¢’Ýè Á¢¢çÝÏ¢ï x¢éHÁ¢G¢Ú ¼à¢ÚèÈGU H¢ Úãï ãñ´ !
}¢vG¼G¥G }¢ï´ Ï¢¢Úx¢¢ãï çÚS¢¢H¼ }¢ï´ ¥ÐÝè ¥G¢çÁ¢Á¢Gè ¥¢ñÚ Ï¢ï
}¢¢-²x¢è (²¢’Ýè ç}¢SÜUèÝè) ÜU¢ ÝvGࢢ ²êæ ¶è´Ó¢¢ ãñ :
ÜU¢ï§ü v²êæ ÐêÀï ¼ïÚè Ï¢¢¼ ÚÁ¢G¢
¼éÛ¢ S¢ï à¢ñ΢ ãÁ¢G¢Ú çÈUÚ¼ï ãñ´

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

13

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
: }¢éÛ¢ ÐÚ ÜUS¢Ú¼ S¢ï ÎéMÎï ТÜU ÐÉG¢ï Ï¢ïà¢ÜU ¼é}ã¢Ú¢ }¢éÛ¢
ÐÚ ÎéMÎï ТÜU ÐÉGÝ¢ ¼é}ã¢Úï x¢éÝ¢ã¢ï´ ÜïU çH²ï }¢çxGÈGUÚ¼ ãñ J

(¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
Ýï ç}¢SÚ»G S¢¢Ýè }¢ï´ Ï¢¼G¢ñÚï ¥G¢çÁ¢Á¢Gè
¥ÐÝï çH²ï “ÜéUœ¢ï” ÜU¢ HzGÁ¢G §çS¼’}¢¢H ÈGUÚ}¢¢²¢ ãñ }¢x¢Ú ¥-ÎÏ¢Ý ²ã¢æ
“à¢ñ΢” çH¶¢ ãñ)

à¢ãGïü ÜUH¢}¢ï ÚÁ¢G¢ : §S¢ }¢vG¼G¥G }¢ï´ ¥G¢çà¢ÜGïU }¢¢ãï çÚS¢¢H¼ S¢ÚÜU¢Úï
¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼ ÜU}¢¢Hï §ç‹ÜUS¢¢Úè ÜU¢ §ÁGã¢Ú ÜUÚ¼ï ãé» ¥ÐÝï
¥¢Ð S¢ï ÈGUÚ}¢¢¼ï ãñ´ : »ï ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢ ! ¼ê v²¢ ¥¢ñÚ ¼ïÚè
ãGÜGUèÜGU¼ v²¢ ! ¼éÛ¢ Á¢ñS¢ï ¼¢ï ãÁ¢G¢Ú¢ï´ S¢x¢¢Ýï }¢ÎèÝ¢ x¢çH²¢ï´
}¢ï´ ²êæ çÈUÚ Úãï ãñ´ !
²ïã x¢GÁ¢GH ¥GÁ¢Gü ÜUÚ ÜïU ÎèÎ¢Ú ÜïU §ç‹¼Á¢G¢Ú }¢ï´ }¢é¥gÏ¢ Ï¢ñÆï ãé» ‰¢ï
çÜU çÜGUS}¢¼ ¥æx¢ÇG¢§ü Hï ÜUÚ Á¢¢x¢ ©Æè ¥¢ñÚ Ó¢à}¢¢Ýï S¢Ú (²¢’Ýè S¢Ú ÜUè
¶éHè ¥¢æ¶¢ï´) S¢ï Ï¢ï΢Úè }¢ï´ çÁ¢G²¢Ú¼ï }¢ãGÏ¢êÏ¢ï Ï¢¢Úè
S¢ï
}¢éà¢ÚüÈGU ãé» J (»ïÁ¢GÝ, S¢. 92) ¥ËH¢ã
ÜUè ©Ý ÐÚ ÚãG}¢¼ ã¢ï ¥¢ñÚ
©Ý ÜïU S¢ÎÜGïU ã}¢¢Úè Ï¢ï çãGS¢¢Ï¢ }¢çxGÈGUÚ¼ ã¢ï J

! ÜGéUÚÏ¢¢Ý Á¢¢§²ï ©Ý ¥¢æ¶¢ï´ ÐÚ çÜU Á¢¢ï ¥G¢H}¢ï
Ï¢ï΢Úè }¢ï´ Á¢Ý¢Ï¢ï çÚS¢¢H¼ }¢¥¢Ï¢
ÜïU ÎèÎ¢Ú S¢ï
à¢ÚÈGU-²¢Ï¢ ãé§æü J v²êæ Ý ã¢ï çÜU ¥¢Ð
ÜïU ¥‹ÎÚ §GàÜGïU ÚS¢êH
ÜêUÅ ÜêUÅ ÜUÚ |¢Ú¢ ãé±¢ ‰¢¢ ¥¢ñÚ ¥¢Ð
“ÈGUÝ¢çÈGUÚüS¢êH” ÜïU ¥¢’H¢ }¢‹S¢Ï¢ ÐÚ ÈGU¢§Á¢G ‰¢ï J ¥¢Ð
ÜU¢ Ý¢’ç¼²¢ ÜUH¢}¢ §S¢ ¥}¢í ÜU¢ ࢢçãÎ ãñ J

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

14

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
: Á¢¢ï }¢éÛ¢ ÐÚ »ÜU ÎéMÎ à¢ÚèÈGU ÐÉG¼¢ ãñ ¥ËH¢ã
©S¢ ÜïU çH²ï »ÜU ÜGUèÚ¢¼G ¥Á¢í çH¶¼¢ ¥¢ñÚ ÜGUèÚ¢¼G ©ãGéÎ Ðã¢ÇG çÁ¢¼Ý¢ ãñ J

S¢èÚ¼ ÜUè Ï¢¢’Á¢G Û¢çËÜU²¢æ

}¢ïÚï ¥¢ÜGU¢ ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
ÈGUÚ}¢¢¼ï ãñ´ : ¥x¢Ú ÜU¢ï§ü
}¢ïÚï çÎH ÜïU ΢ï ÅéÜUÇGï ÜUÚ Îï ¼¢ï »ÜU ÐÚ
¥¢ñÚ ÎêS¢Úï ÐÚ
(
)
çH¶¢ ãé±¢ Т»x¢¢ J
(S¢±¢ÝïãGï §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢, S¢. 96, }¢v¼Ï¢» ÝêçÚ²¢ Ú-Á¢Gç±Ä²¢, S¢w¶Ú)

¼¢Á¢Î¢Úï ¥ãHï S¢é‹Ý¼, à¢ãÁ¢G¢Î» ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼ ãGéÁG¢êÚ }¢éçzG¼²ï
¥¢’Á¢G}¢ï çã‹Î }¢¢ñH¢Ý¢ }¢éS¼GÈGU¢ ÚÁ¢G¢ ¶G¢Ý
“S¢¢}¢¢Ýï Ï¢çwGà¢à¢”
}¢ï´ ÈGUÚ}¢¢¼ï ãñ´ :
wG¢é΢ »ÜU ÐÚ ã¢ï ¼¢ï §ÜU ÐÚ }¢éãG}}¢Î
¥x¢Ú ÜGUËÏ¢ ¥ÐÝ¢ ΢ï Тڢ ÜUMæ }¢ñ´

}¢à¢¢§¶Gï Á¢G}¢¢Ý¢ ÜUè ÝÁ¢G򢕫 }¢ï´ ¥¢Ð
±¢ÜGïU§üG
ÈGUÝ¢çÈGUÚüS¢êH ‰¢ï J ¥vS¢Ú çÈGUÚ¢ÜGïU }¢éS¼GÈGU¢
}¢ï´ x¢G}¢x¢èÝ
Úã¼ï ¥¢ñÚ S¢Îü ¥¢ãï´ |¢Ú¢ ÜUÚ¼ï J Ðïࢢ±Ú x¢éS¼¢¶G¢ï´ ÜUè x¢éS¼¢¶G¢Ý¢ §GÏ¢¢Ú¢¼
ÜU¢ï Îï¶¼ï ¼¢ï ¥¢æ¶¢ï´ S¢ï ¥¢æS¢ê¥¢ïæ ÜUè Û¢ÇGè Hx¢ Á¢¢¼è ¥¢ñÚ Œ²¢Úï }¢éS¼GÈGU¢
ÜUè çãG}¢¢²¼ }¢ï´ x¢éS¼¢¶G¢ï´ ÜU¢ S¢wG¼è S¢ï ÚÎ ÜUÚ¼ï
¼¢çÜU ±¢ïã Û¢éæÛ¢H¢ ÜUÚ ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
ÜU¢ï Ï¢éÚ¢ ÜUãÝ¢ ¥¢ñÚ
çH¶Ý¢ à¢éM¥G ÜUÚ Îï´ J ¥¢Ð
¥vS¢Ú §S¢ ÐÚ ÈGUºG çÜU²¢
ÜUÚ¼ï çÜU Ï¢¢Úè ¼¥G¢H¢ Ýï §S¢ ΢ñÚ }¢ï´ }¢éÛ¢ï Ý¢}¢êS¢ï çÚS¢¢H¼ }¢¥¢Ï¢
ÜïU çH²ï É¢H Ϣݢ²¢ ãñ J ¼GÚèÜGïU §çS¼’}¢¢H ²ïã ãñ
çÜU ϢΠx¢¢ï²¢ï´ ÜU¢ S¢wG¼è ¥¢ñÚ ¼ïÁ¢G ÜUH¢}¢è S¢ï ÚÎ ÜUÚ¼¢ ãêæ çÜU §S¢ ¼GÚãG
±¢ïã }¢éÛ¢ï Ï¢éÚ¢ |¢H¢ ÜUãÝï }¢ï´ }¢S¢MÈGU ã¢ï Á¢¢»æ J ©S¢ ±vG¼ ¼ÜU ÜïU çH²ï

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

15

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
: çÁ¢S¢ Ýï çÜU¼¢Ï¢ }¢ï´ }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎï ТÜU çH¶¢ ¼¢ï Á¢Ï¢
¼ÜU }¢ïÚ¢ Ý¢}¢ ©S¢ }¢ï´ Úãïx¢¢ çÈGUçÚà¼ï ©S¢ ÜïU çH²ï §çS¼xGÈGU¢Ú ÜUÚ¼ï Úãï´x¢ï J

¥¢ÜGU¢» ΢ï Á¢ã¢æ
ÜUè à¢¢Ý }¢ï´ x¢éS¼¢¶Gè ÜUÚÝï S¢ï Ï¢Ó¢ï
Úãï´x¢ï J ãG΢§ÜGïU Ï¢çwGà¢à¢ à¢ÚèÈGU }¢ï´ ÈGUÚ}¢¢¼ï ãñ´ :
ÜUMæ ¼ïÚï Ý¢}¢ Ðï Á¢¢æ çÈGU΢ Ý Ï¢S¢ »ÜU Á¢¢æ ΢ï Á¢ã¢æ çÈGU΢
΢ï Á¢ã¢æ S¢ï |¢è Ýãè´ Á¢è |¢Ú¢ ÜUMæ v²¢ ÜUÚ¢ïÇG¢ï´ Á¢ã¢æ Ýãè´

xG¢é-ÚÏ¢¢ ÜU¢ï ÜU|¢è ¶G¢Hè 㢉¢ Ýãè´ H¢ñÅ¢¼ï ‰¢ï, ã}¢ïࢢ x¢GÚèÏ¢¢ï´ ÜUè
§}¢Î¢Î ÜUÚ¼ï Úã¼ï J Ï¢çËÜU ¥¢ç¶GÚè ±vG¼ |¢è ¥GÁ¢GèÁ¢G¢ï ¥ÜGU¢çÚÏ¢ ÜU¢ï
±çS¢Ä²¼ ÜUè, çÜU x¢Gé-ÚÏ¢¢ ÜU¢ ¶G¢S¢ ¶G²¢H ڶݢ J §Ý ÜU¢ï ¶G¢ç¼GÚ Î¢Úè
S¢ï ¥ÓÀï ¥ÓÀï ¥¢ñÚ HÁ¢GèÁ¢G ¶¢Ýï ¥ÐÝï Í¢Ú S¢ï ç¶H¢²¢ ÜUÚÝ¢ ¥¢ñÚ çÜUS¢è
x¢GÚèÏ¢ ÜU¢ï }¢éyGHÜGU Ý çÛ¢ÇGvÝ¢ J
¥¢Ð
¥vS¢Ú ¼SÝèÈGU ± ¼¢HèÈGU }¢ï´ Hx¢ï Úã¼ï J
ТæÓ¢¢ï´ Ý}¢¢Á¢G¢ï´ ÜïU ±vG¼ }¢çSÁ¢Î }¢ï´ ãG¢çÁ¢GÚ ã¢ï¼ï ¥¢ñÚ ã}¢ïࢢ Ý}¢¢Á¢G Ï¢¢
Á¢}¢¢¥G¼ ¥Î¢ ÈGUÚ}¢¢²¢ ÜUÚ¼ï, ¥¢Ð
ÜUè wG¢êÚ¢ÜU Ï¢ãé¼
ÜU}¢ ‰¢è J

΢ñÚ¢Ýï }¢èH¢Î Ï¢ñÆÝï ÜU¢ ¥‹Î¢Á¢G

}¢ï Ú ï ¥¢ÜG U ¢ ¥¢’H¢ ãG Á ¢G Ú ¼ §}¢¢}¢ ¥ãG } ¢Î ÚÁ¢G ¢ ¶G ¢ Ý
}¢ãGçÈGUHï }¢èH¢Î à¢ÚèÈGU }¢ï´ çÁ¢GRïU ç±H¢Î¼ à¢ÚèÈGU
ÜïU ±vG¼ S¢H¢¼¢ï S¢H¢}¢ ÐÉGÝï ÜïU çH²ï ¶ÇGï ã¢ï¼ï Ï¢¢ÜGUè à¢éM¥G S¢ï
¥¢ç¶GÚ ¼ÜU ¥-ÎÏ¢Ý Î¢ï Á¢G¢Ýê Ï¢ñÆï Úã¼ï J ²êæ ãè ±¢’Á¢G ÈGUÚ}¢¢¼ï,
Ó¢¢Ú ТæÓ¢ Í¢‹Åï ÜU¢ç}¢H ΢ï Á¢G¢Ýê ãè ç}¢}Ï¢Ú à¢ÚèÈGU ÐÚ Úã¼ï J
(»ïÁ¢GÝ, S¢. 119, ãG²¢¼ï ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼, çÁ¢. 1, S¢. 98) ÜU¢à¢ ! ã}¢ x¢GéH¢}¢¢Ýï
¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼ ÜU¢ï |¢è ç¼H¢±¼ï ÜGéUÚ¥¢Ý ÜUÚ¼ï ²¢ S¢éÝ¼ï ±vG¼ ÝèÁ¢G

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

16

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
©S¢ ÐÚ ÎS¢ ÚãG}¢¼ï´ |¢ïÁ¢¼¢ ãñ J

: çÁ¢S¢ Ýï }¢éÛ¢ ÐÚ »ÜU Ï¢¢Ú ÎéMÎï ТÜU ÐÉG¢ ¥ËH¢ã

§çÁ¼}¢¢»G çÁ¢GRU¢ï Ý¢’¼, S¢é‹Ý¼¢ï´ |¢Úï §çÁ¼}¢¢¥G¢¼, }¢-ÎÝè }¢éÁ¢G¢-ÜUÚ¢¼,
ÎS¢ü ± }¢-ÎÝè ãGËÜGU¢ï´ ±x¢GñÚ¢ }¢ï´ ¥-ÎÏ¢Ý Î¢ï Á¢G¢Ýê Ï¢ñÆÝï ÜUè S¢¥G¢Î¼
ç}¢H Á¢¢» J

S¢¢ïÝï ÜU¢ }¢é‹ÈGUçÚÎ ¥‹Î¢Á¢G

S¢¢ï¼ï ±vG¼ 㢉¢ ÜïU ¥æx¢êÆï ÜU¢ï à¢ã¢Î¼ ÜUè ©æx¢Hè ÐÚ Ú¶ Hï¼ï
¼¢çÜU ©æçxH²¢ï´ S¢ï HzGÁ¢G “¥ËH¢ã ( )” Ï¢Ý Á¢¢» J ¥¢Ð
ÐñÚ ÈñUH¢ ÜUÚ ÜU|¢è Ý S¢¢ï¼ï Ï¢çËÜU ΢çãÝè (²¢’Ýè S¢è{è)
ÜUڱŠHñÅ ÜUÚ Î¢ïÝ¢ï´ ã¢‰¢¢ï´ ÜU¢ï ç}¢H¢ ÜUÚ S¢Ú ÜïU ÝèÓ¢ï Ú¶ Hï¼ï ¥¢ñÚ Ð¢©æ
}¢éÏ¢¢ÚÜU S¢}¢ïÅ Hï¼ï, §S¢ ¼GÚãG çÁ¢S}¢ S¢ï HzGÁ¢G “}¢éãG}}¢Î (
)”
Ï¢Ý Á¢¢¼¢ J (ãG²¢¼ï ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼, çÁ¢. 1, S¢. 99 ±x¢GñÚ¢) ²ïã ãñ´ ¥ËH¢ã
ÜïU Ó¢¢ãÝï ±¢H¢ï´ ¥¢ñÚ ÚS¢êHï ТÜU
ÜïU S¢ÓÓ¢ï
¥G¢çà¢ÜGU¢ï´ ÜUè ¥Î¢»æ
Ý¢}¢ï wG¢é΢ ãñ 㢉¢ }¢ï´ Ý¢}¢ï ÝÏ¢è ãñ Á¢G¢¼ }¢ï´
}¢¢ïãÚï xG¢éH¢}¢è ãñ ÐÇGè, çHw¶ï ãé» ãñ´ Ý¢}¢ ΢ï

ÅîïÝ LÜUè Úãè !

Á¢Ý¢Ï¢ï S¢çIJΠ¥Ä²êÏ¢ ¥GHè ࢢã S¢¢çãGÏ¢
ÈGUÚ}¢¢¼ï
ãñ´ çÜU }¢ïÚï ¥¢ÜGU¢ ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
»ÜU Ï¢¢Ú ÐèHè|¢è¼ S¢ï
Ï¢ÚïHè à¢ÚèÈGU Ï¢ Á¢GÚè¥G» ÚïH Á¢¢ Úãï ‰¢ï J Ú¢S¼ï }¢ï´ ݱ¢Ï¢ x¢‹Á¢ ÜïU SÅïà¢Ý
ÐÚ Á¢ã¢æ x¢¢ÇGè çS¢ÈGUü ΢ï ç}¢ÝÅ ÜïU çH²ï ÆãÚ¼è ãñ, }¢x¢GçÚÏ¢ ÜU¢ ±vG¼ ã¢ï
Ó¢éÜU¢ ‰¢¢, ¥¢Ð
Ýï x¢¢ÇGè ÆãÚ¼ï ãè ¼vÏ¢èÚï §ÜGU¢}¢¼ ÈGUÚ}¢¢

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢
ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
Á¢‹Ý¼ ÜU¢ Ú¢S¼¢ |¢êH x¢²¢ J

17
: Á¢¢ï à¢wGS¢ }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎï ТÜU ÐÉGÝ¢ |¢êH x¢²¢ ±¢ïã

ÜUÚ x¢¢ÇGè ÜïU ¥‹ÎÚ ãè çÝIJ¼ Ï¢¢æ{ Hè, x¢G¢çHÏ¢Ý Ð¢æÓ¢ à¢wGS¢¢ï´ Ýï
§çvG¼Î¢ ÜUè ©Ý }¢ï´ }¢ñ´ |¢è ‰¢¢ HïçÜUÝ ¥|¢è à¢ÚèÜïU Á¢}¢¢¥G¼ Ýãè´ ã¢ïÝï
Т²¢ ‰¢¢ çÜU }¢ïÚè ÝÁ¢GÚ x¢GñÚ }¢éçSH}¢ x¢¢Çü ÐÚ ÐÇGè Á¢¢ï ŒHïÅ ÈGU¢õ}¢ü ÐÚ
¶ÇG¢ S¢ÏÁ¢G Û¢‹Çè çãH¢ Ú㢠‰¢¢, }¢ñ´ Ýï ç¶ÇGÜUè S¢ï Û¢¢æÜU ÜUÚ Îﶢ çÜU
H¢§Ý çvH²Ú ‰¢è ¥¢ñÚ x¢¢ÇGè ÀêÅ Úãè ‰¢è, }¢x¢Ú x¢¢ÇGè Ý Ó¢Hè ¥¢ñÚ
ãGéÁG¢êÚ ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼ Ýï Ï¢ §yG}¢èÝ¢Ýï ¼}¢¢}¢ çÏ¢H¢ çÜUS¢è §çÁG¼GڢϢ ÜïU
¼èÝ¢ï´ ÈGUÁ¢Gü Úv¥G¼ï´ ¥Î¢ ÜUè´ ¥¢ñÚ çÁ¢S¢ ±vG¼ ΢§æü Á¢¢çÝÏ¢ S¢H¢}¢ ÈñUÚ¢
‰¢¢ x¢¢ÇG è Ó¢H Îè J }¢é v G ¼ çβ¢ï ´ ÜUè Á¢G Ï ¢¢Ý S¢ï Ï¢ï S¢¢wG ¼ ¢
çÝÜUH x¢²¢ J §S¢ ÜUÚ¢}¢¼ }¢ï´ ÜGU¢çÏ¢Hï x¢G¢ñÚ
²ïã Ï¢¢¼ ‰¢è çÜU ¥x¢Ú Á¢}¢¢¥G¼ ŒHïÅ ÈGU¢õ}¢ü ÐÚ ¶ÇGè ã¢ï¼è ¼¢ï ²ïã ÜUã¢
Á¢¢ S¢ÜU¼¢ ‰¢¢ çÜU x¢¢Çü Ýï »ÜU Ï¢éÁ¢Géx¢ü ãS¼è ÜU¢ï Îï¶ ÜUÚ x¢¢ÇGè Ú¢ïÜU Hè
ã¢ïx¢è »ïS¢¢ Ý ‰¢¢ Ï¢çËÜU Ý}¢¢Á¢G x¢¢ÇGè ÜïU ¥‹ÎÚ ÐÉGè ‰¢è J §S¢ ‰¢¢ïÇGï ±vG¼
ÜU¢ }¢ãGÏ¢êÏ¢
}¢ï´ x¢¢Çü ÜU¢ï v²¢ ¶GÏ¢Ú ã¢ï S¢ÜU¼è ‰¢è çÜU »ÜU ¥ËH¢ã
Ï¢‹Î¢ ÈGUÚèÁ¢G» Ý}¢¢Á¢G x¢¢ÇGè }¢ï´ ¥Î¢ ÜUÚ¼¢ ãñ J (»ïÁ¢GÝ, çÁ¢. 3, S¢. 189, 190)
¥ËH¢ã
ÜUè ©Ý ÐÚ ÚãG}¢¼ ã¢ï ¥¢ñÚ ©Ý ÜïU S¢ÎÜGïU ã}¢¢Úè Ï¢ï
çãGS¢¢Ï¢ }¢çxGÈGUÚ¼ ã¢ï J
±¢ïã çÜU ©S¢ ÎÚ ÜU¢ ãé±¢ ¶GËÜGïU wG¢é΢ ©S¢ ÜUè ãé§ü
±¢ïã çÜU ©S¢ ÎÚ S¢ï çÈUÚ¢ ¥ËH¢ã ©S¢ S¢ï çÈUÚ x¢²¢
(ãG΢§ÜGïU Ï¢çwGà¢à¢ à¢ÚèÈGU)

à¢ãGïü ÜUH¢}¢ï ÚÁ¢G¢ : Á¢¢ï ÜU¢ï§ü S¢ÚÜU¢Úï Ý¢}¢Î¢Ú, }¢ÎèÝï ÜïU ¼¢Á¢Î¢Ú
ÜU¢ }¢é¼Gè¥G ± ÈGUÚ}¢¢æ Ï¢ÚÎ¢Ú ãé±¢ }¢wGHêÜGïU

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

18

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
: çÁ¢S¢ ÜïU ТS¢ }¢ïÚ¢ çÁ¢GRU ãé±¢ ¥¢ñÚ ©S¢ Ýï }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎï
ТÜU Ý ÐÉG¢ ¼ãGÜGUèÜGU ±¢ïã ϢΠϢwG¼ ã¢ï x¢²¢ J

ÐÚ±Ú Îx¢¢Ú ©S¢ ÜUè §¼G¢¥G¼ x¢éÁ¢G¢Ú ã¢ï x¢§ü ¥¢ñÚ Á¢¢ï ÜU¢ï§ü
ÎÚÏ¢¢Úï ãGéÁG¢êÚï ÐéÚÝêÚ
S¢ï ÎêÚ ãé±¢ ±¢ïã
Ï¢¢Úx¢¢ãï ÚÏÏ¢ï x¢GÈGêUÚ
S¢ï |¢è ÎêÚ ã¢ï x¢²¢ J

¼S¢¢ÝèÈGU

}¢ïÚï ¥¢ÜGU¢ ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
Ýï }¢éwG¼çHÈGU ©G‹±¢Ý¢¼
ÐÚ ÜU}¢¢ï Ï¢ïࢠ»ÜU ãÁ¢G¢Ú çÜU¼¢Ï¢ï´ çH¶è ãñ´ J ²êæ ¼¢ï ¥¢Ð
Ýï
1286 çS¢.çã. S¢ï 1340 çS¢.çã. ¼ÜU H¢¶¢ï´ ÈGU¼±ï çβï ã¢ï´x¢ï, HïçÜUÝ
¥zGS¢¢ïS¢ ! çÜU S¢Ï¢ ÝvGH Ý çÜU²ï Á¢¢ S¢ÜïU, Á¢¢ï ÝvGH ÜUÚ çH²ï x¢» ‰¢ï ©Ý
ÜU¢ Ý¢}¢ “¥H ¥G¼G¢²‹Ý-Ï¢ç±Ä²ã çÈGUH ÈGU¼¢±Úü-Á¢Gç±Ä²ã” Ú¶¢
x¢²¢ J ÈGU¼¢±¢ Ú-Á¢Gç±Ä²¢ (}¢é¶GÚüÁ¢¢) ÜUè 30 çÁ¢ËÎï´ ãñ´ çÁ¢Ý ÜïU ÜéUH
S¢ÈGUãG¢¼ : 21656, ÜéUH S¢é±¢H¢¼ ± Á¢±¢Ï¢¢¼ : 6847 ¥¢ñÚ ÜéUH
ÚS¢¢§H : 206 ãñ´ J (ÈGU¼¢±¢ Ú-Á¢Gç±Ä²¢ }¢é¶GÚüÁ¢¢, çÁ¢. 30, S¢. 10, ÚÁ¢G¢ ÈGU¢©‹Çïà¢Ý,
}¢ÜüUÁ¢GéH ¥¢ñçH²¢ H¢ã¢ïÚ)

ÜGéUÚ¥¢Ý ± ãGÎèS¢, çÈGUvGã, }¢ç‹¼GÜGU ¥¢ñÚ ÜUH¢}¢ ±x¢GñÚ¢ }¢ï´ ¥¢Ð
ÜUè ±éS¥G¼ï Ý-Á¢GÚè ÜU¢ ¥‹Î¢Á¢G¢ ¥¢Ð
ÜïU
ÈGU¼¢±¢ ÜïU }¢é¼G¢-H»G S¢ï ãè ã¢ï S¢ÜU¼¢ ãñ J v²êæ çÜU ¥¢Ð
ÜïU
ãÚ ÈGU¼±ï }¢ï´ ÎH¢§H ÜU¢ S¢}¢é‹ÎÚ }¢¢ïÁ¢-Á¢GÝ ãñ J ¥¢Ð
ÜïU
S¢¢¼ ÚS¢¢§H ÜïU Ý¢}¢ }¢éH¢-ãGÁ¢G¢ ã¢ï´ :
1 “S¢éÏãG¢ÝéSS¢éÏÏ¢êãG ¥GÝ »ïGçÏ¢ çÜUçÁGÏ¢Ý }¢vGÏ¢êã”
G S¢ÓÓ¢ï ¶Gé΢
ÐÚ Û¢êÅ ÜU¢ Ï¢¢ïã¼¢Ý Ï¢¢æ{Ýï ±¢H¢ï´ ÜïU ÚÎ }¢ï´ ²ïã çÚS¢¢H¢ ¼ãGÚèÚ ÈGUÚ}¢¢²¢

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢
ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
©S¢ ÐÚ ÎS¢ ÚãG}¢¼ï´ |¢ïÁ¢¼¢ ãñ J

19
: çÁ¢S¢ Ýï }¢éÛ¢ ÐÚ »ÜU Ï¢¢Ú ÎéMÎï ТÜU ÐÉG¢ ¥ËH¢ã

çÁ¢S¢ Ýï }¢é¶G¢çHÈGUèÝ ÜïU Î}¢ ¼¢ïÇG çÎ²ï ¥¢ñÚ ÜGUH}¢ çÝÓ¢¢ïÇG çβï 2
}¢ÜGU¢ç}¢©GH ãGÎèÎ 3 ¥H ¥}Ýé ±H ©GH¢ 4 ¼Á¢çËHIJéH ²ÜGUèÝ
5 ¥H ÜU¢ñ-ÜU-Ï¢¼éàà¢ã¢çÏ¢²ã 6 S¢ËHéSS¢é²êçÈGUH çãç‹ÎIJã
7 ãG²¢¼éH }¢±¢¼ J
§GË}¢ ÜU¢ Ó¢à}¢¢ ãé±¢ ãñ }¢¢ïÁ¢-Á¢GÝ ¼ãGÚèÚ }¢ï´
Á¢Ï¢ ÜGUH}¢ ¼êÝï ©Æ¢²¢ »ï §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢
(±S¢¢§Hï Ï¢çwGà¢à¢, S¢. 536)

¼Ú-Á¢-}¢» ÜGéUÚ¥¢Ýï ÜUÚè}¢

}¢ïÚï ¥¢ÜGU¢ ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
Ýï ÜGéUÚ¥¢Ýï ÜUÚè}¢
ÜU¢ ¼ÚÁ¢}¢¢ çÜU²¢ Á¢¢ï ©Îêü ÜïU }¢¢ñÁ¢ê΢ ¼Ú¢çÁ¢}¢ }¢ï´ S¢Ï¢ ÐÚ ÈGU¢§ÜGU
(²¢’Ýè ÈGU¢ñçÜGUIJ¼ Ú¶¼¢) ãñ J ¼ÚÁ¢}¢ï ÜU¢ Ý¢}¢ “ÜU‹ÁG¢éH §ü}¢¢Ý” ãñ
çÁ¢S¢ ÐÚ ¥¢Ð
ÜïU ¶GHèÈGU¢ ãGÁ¢GÚ¼ï S¢ÎLH ¥ÈGU¢çÁ¢GH
}¢¢ñH¢Ý¢ S¢çIJΠ}¢éãG}}¢Î ݧüG}¢égèÝ }¢éڢΥ¢Ï¢¢Îè
Ýï
Ϣݢ}¢ï “¶GÁ¢G¢§ÝéH §GÚÈGU¢Ý” ¥¢ñÚ }¢éÈGUçSS¢Úï à¢ãèÚ ãGÜUè}¢éH ©}}¢¼
ãGÁ¢GÚ¼ï }¢ézG¼è ¥ãG}¢Î ²¢Ú ¶G¢Ý
Ýï “ÝêLH §GÚÈGU¢Ý” ÜïU
Ý¢}¢ S¢ï ãG¢çࢲ¢ çH¶¢ ãñ J

±ÈGU¢¼ï ãGS¢Ú¼ ¥¢²¢¼

¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼
Ýï ¥ÐÝè ±ÈGU¢¼ S¢ï 4 }¢¢ã 22
çÎÝ ÐãHï ¶GéÎ ¥ÐÝï ç±S¢¢H ÜUè ¶GÏ¢Ú Îï ÜUÚ Ð¢Úã 29 S¢ê-Ú¼égãìÚ
ÜUè ¥¢²¼ 15 S¢ï S¢¢Hï §ç‹¼ÜGU¢H ÜU¢ §çS¼wGÚ¢Á¢ ÈGUÚ}¢¢ çβ¢ ‰¢¢ J

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢
ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
Á¢‹Ý¼ ÜU¢ Ú¢S¼¢ |¢êH x¢²¢ J

20
: Á¢¢ï à¢wGS¢ }¢éÛ¢ ÐÚ ÎéMÎï ТÜU ÐÉGÝ¢ |¢êH x¢²¢ ±¢ïã

§S¢ ¥¢²¼ï à¢ÚèÈGU¢ ÜïU §GË}¢ï ¥ÏÁ¢Î ÜïU çãGS¢¢Ï¢ S¢ï 1340 ¥GÎΠϢݼï ãñ´
¥¢ñÚ ²ïãè çãÁ¢Úè S¢¢H ÜïU »’ç¼Ï¢¢Ú S¢ï S¢Ýï ±ÈGU¢¼ ãñ J ±¢ïã ¥¢²¼ï }¢éÏ¢¢ÚÜU¢ ²ïã ãñ :

¼Ú-Á¢-}¢» ÜU‹ÁG¢éH §ü}¢¢Ý : ¥¢ñÚ ©Ý
ÐÚ Ó¢¢æÎè ÜïU Ï¢Ú¼Ý¢ï´ ¥¢ñÚ ÜêUÁ¢G¢ï´ ÜU¢ ΢ñÚ
ã¢ïx¢¢ J
(S¢±¢ÝïãGï §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢, S¢. 384)

S¢-ÈGULH }¢éÁ¢GzGÈGUÚ 1340 çã. }¢é¼G¢çÏ¢ÜGU 28 ¥v¼êÏ¢Ú
1921 §üG. ÜU¢ï Á¢é}¢é¥G¼éH }¢éÏ¢¢ÚÜU ÜïU çÎÝ çã‹ÎêS¼¢Ý ÜïU ±vG¼ ÜïU
}¢é¼G¢çÏ¢ÜGU 2 Ï¢Á¢ ÜUÚ 38 ç}¢ÝÅ (¥¢ñÚ Ð¢çÜUS¼¢Ýè ±vG¼ ÜïU }¢é¼G¢çÏ¢ÜGU 2 Ï¢Á¢
ÜUÚ 8 ç}¢ÝÅ) ÐÚ, »ïGÝ ¥Á¢G¢Ýï Á¢é}¢é¥G¢ ÜïU ±vG¼ ãé±¢ J ¥¢’H¢ ãGÁ¢GÚ¼,
§}¢¢}¢ï ¥ãHï S¢é‹Ý¼, ±çHIJï Ýï’}¢¼, ¥GÁ¢Gè}¢éH Ï¢-Ú-ÜU¼, ¥GÁ¢Gè}¢éH
}¢¼üÏ¢¼, ÐÚ±¢Ý» à¢}»G çÚS¢¢H¼, }¢éÁ¢çgÎï ÎèÝ¢ï ç}¢ËH¼, ãG¢ç}¢²ï
S¢é‹Ý¼, }¢¢çãG²ï çϢΥG¼, ¥G¢çH}¢ï à¢Úè¥G¼, ÐèÚï ¼GÚèÜGU¼, Ï¢¢§GS¢ï
¶GñÚ¢ï Ï¢-Ú-ÜU¼, ãGÁ¢GÚ¼ï ¥GËH¢}¢¢ }¢¢ñH¢Ý¢ ¥HãG¢Á¢ ¥H ãG¢çÈGUÁ¢G
¥H ÜGU¢Úè ࢢ㠧}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢ ¶G¢Ý
Ýï ΢§G²ï
¥Á¢H ÜU¢ï HÏÏ¢ñÜU ÜU㢠J
¥¢Ð
ÜU¢ }¢Á¢G¢Úï ÐéÚ ¥‹±¢Ú }¢ÎèݼéH }¢é<à¢Î Ï¢ÚïHè à¢ÚèÈGU }¢ï´ ¥¢Á¢ |¢è
çÁ¢G²¢Ú¼ x¢¢ãï ¶G¢S¢¢ï ¥G¢}¢ ãñ J ¥ËH¢ã
ÜUè ©Ý ÐÚ ÚãG}¢¼ ã¢ï ¥¢ñÚ
©Ý ÜïU S¢ÎÜGïU ã}¢¢Úè Ï¢ï çãGS¢¢Ï¢ }¢çxGÈGUÚ¼ ã¢ï J
25

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

21

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
: çÁ¢S¢ ÜïU ТS¢ }¢ïÚ¢ çÁ¢GRU ãé±¢ ¥¢ñÚ ©S¢ Ýï }¢éÛ¢
ÐÚ ÎéMÎï ТÜU Ý ÐÉG¢ ¼ãGÜGUèÜGU ±¢ïã ϢΠϢwG¼ ã¢ï x¢²¢ J

¼é}¢ v²¢ x¢» çÜU Ú¢ñÝÜGïU }¢ãGçÈGUH Ó¢Hè x¢§ü
à¢ï’Ú¢ï ¥ÎÏ¢ ÜUè ÁG¢éËÈGU ÐÚïࢢæ ãñ ¥¢Á¢ |¢è

ÎÚÏ¢¢Úï çÚS¢¢H¼ }¢ï´ §ç‹¼Á¢G¢Ú

S¢-ÈGULH }¢éÁ¢GzGÈGUÚ ÜU¢ï Ï¢ñ¼éH }¢éÜGUgS¢ }¢ï´ »ÜU ࢢ}¢è
Ï¢éÁ¢Géx¢ü
Ýï wG±¢Ï¢ }¢ï´ ¥ÐÝï ¥¢Ð ÜU¢ï ÎÚÏ¢¢Úï çÚS¢¢H¼
}¢ï´ Т²¢ J S¢ãG¢Ï¢» çÜUÚ¢}¢
ÎÚÏ¢¢Ú }¢ï´
ãG¢çÁ¢GÚ ‰¢ï, HïçÜUÝ }¢Á¢çHS¢ }¢ï´ S¢éÜêU¼ ¼G¢Úè ‰¢¢ ¥¢ñÚ »ïS¢¢ }¢¢’Hê}¢
ã¢ï¼¢ ‰¢¢ çÜU çÜUS¢è ¥¢Ýï ±¢Hï ÜU¢ §ç‹¼Á¢G¢Ú ãñ, ࢢ}¢è Ï¢éÁ¢Géx¢ü
Ýï Ï¢¢Úx¢¢ãï çÚS¢¢H¼
}¢ï´ ¥GÁ¢Gü ÜUè :
) }¢ïÚï }¢¢æ Ï¢¢Ð ¥¢Ð ÐÚ ÜGéUÚÏ¢¢Ý ã¢ï´ çÜUS¢
ãGéÁG¢êÚ ! (
ÜU¢ §ç‹¼Á¢G¢Ú ãñ ? S¢çIJÎï ¥G¢H}¢
Ýï §à¢¢üÎ
ÈGUÚ}¢¢²¢ : ã}¢ï´ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢ ÜU¢ §ç‹¼Á¢G¢Ú ãñ J ࢢ}¢è Ï¢éÁ¢Géx¢ü Ýï ¥GÁ¢Gü
ÜUè : ãGéÁG¢êÚ ! ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢ ÜU¢ñÝ ãñ´ ? §à¢¢üÎ ãé±¢ : çã‹ÎêS¼¢Ý }¢ï´ Ï¢ÚïHè
ÜïU Ï¢¢çࢋÎï ãñ´ J Ï¢ï΢Úè ÜïU Ï¢¢’Î ±¢ïã ࢢ}¢è Ï¢éÁ¢Géx¢ü
}¢¢ñH¢Ý¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢
ÜUè ¼H¢à¢ }¢ï´ çã‹ÎêS¼¢Ý ÜUè
¼GÚÈGU Ó¢H ÐÇGï ¥¢ñÚ Á¢Ï¢ ±¢ïã Ï¢ÚïHè à¢ÚèÈGU ¥¢» ¼¢ï ©‹ãï´ }¢¢’Hê}¢
ãé±¢ çÜU §S¢ ¥G¢çà¢ÜGïU ÚS¢êH ÜU¢ ©S¢è Ú¢ïÁ¢G (²¢’Ýè 25 S¢-ÈGULH
}¢éÁ¢GzGÈGUÚ 1340 çã.) ÜU¢ï ç±S¢¢H ã¢ï Ó¢éÜU¢ ãñ J çÁ¢S¢ Ú¢ïÁ¢G ©‹ã¢ï´ Ýï
wG±¢Ï¢ }¢ï´ S¢ÚÜU¢Úï ¥G¢Hè ±ÜGU¢Ú
ÜU¢ï ²ïã ÜUã¼ï
S¢éÝ¢ ‰¢¢ çÜU “ã}¢ï´ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢ ÜU¢ §ç‹¼Á¢G¢Ú ãñ J” (S¢±¢ÝïãGï §}¢¢}¢
25

¼çÁGÜUÚ» §}¢¢}¢ ¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢

22

ÈGUÚ}¢¢Ýï }¢éS¼GÈGU¢
: çÁ¢S¢ Ýï }¢éÛ¢ ÐÚ ÎS¢ }¢Ú¼Ï¢¢ S¢éÏãG ¥¢ñÚ ÎS¢ }¢Ú¼Ï¢¢
ࢢ}¢ ÎéMÎï ТÜU ÐÉG¢ ©S¢ï çÜGU²¢}¢¼ ÜïU çÎÝ }¢ïÚè à¢ÈGU¢¥G¼ ç}¢Hïx¢è J

¥ËH¢ã
ÜUè ©Ý ÐÚ ÚãG}¢¼ ã¢ï ¥¢ñÚ ©Ý
ÜïU S¢ÎÜGïU ã}¢¢Úè Ï¢ï çãGS¢¢Ï¢ }¢çxGÈGUÚ¼ ã¢ï J

¥ãG}¢Î ÚÁ¢G¢, S¢.

391)

²¢ §H¢ãè Á¢Ï¢ ÚÁ¢G¢ wG±¢Ï¢ï çx¢Ú¢æ S¢ï S¢Ú ©Æ¢»
΢ñH¼ï

Ï¢ï΢Úï §GàÜGïU }¢éS¼GÈGU¢ ÜU¢ S¢¢‰¢ ã¢ï
(ãG΢§ÜGïU Ï¢çwGà¢à¢ à¢ÚèÈGU)

S¢x¢ï x¢G¢ñS¢¢ï ÚÁ¢G¢
}¢éãG}}¢Î §Ë²¢S¢ ÜGU¢çÎÚè Ú-Á¢G±è
ãzG¼¢ 25 S¢-ÈGULH}¢éÁ¢GzGÈGUÚ 1393 çã.
(Ï¢ }¢é¼G¢çÏ¢ÜGU 31-3-1973)

²ïã çÚS¢¢H¢ ÐÉG ÜUÚ ÎêS¢Úï ÜU¢ï Îï ÎèçÁ¢²ï
ࢢÎè x¢G}¢è ÜUè ¼vGÚèÏ¢¢¼, §çÁ¼}¢¢¥G¢¼, ¥¢’Ú¢S¢ ¥¢ñÚ Á¢éHêS¢ï
}¢èH¢Î ±x¢GñÚ¢ }¢ï´ }¢ÜU-¼-Ï¢¼éH }¢ÎèÝ¢ ÜïU ࢢ»¥G ÜU΢ü ÚS¢¢§H ¥¢ñÚ
}¢-ÎÝè ÈêUH¢ï´ ÐÚ }¢éà¼ç}¢H Ðï}ÈGUHïÅ ¼vGS¢è}¢ ÜUÚ ÜïU S¢±¢Ï¢ ÜU}¢¢§²ï,
x¢¢ãÜU¢ï´ ÜU¢ï Ï¢ çÝIJ¼ï S¢±¢Ï¢ ¼¢ïãGÈGïU }¢ï´ ÎïÝï ÜïU çH²ï ¥ÐÝè ÎéÜU¢Ý¢ï´ ÐÚ
|¢è ÚS¢¢§H Ú¶Ýï ÜU¢ }¢¢’}¢êH Ϣݢ§²ï, ¥wGÏ¢¢Ú ÈGUÚ¢ïà¢¢ï´ ²¢ Ï¢ÓÓ¢¢ï´ ÜïU
Á¢GÚè»G ¥ÐÝï }¢ãGËHï ÜïU Í¢Ú Í¢Ú }¢ïæ }¢¢ã¢Ý¢ ÜU}¢ ¥Á¢G ÜU}¢ »ÜU ¥GÎÎ
S¢é‹Ý¼¢ï´ |¢Ú¢ çÚS¢¢H¢ ²¢ }¢-ÎÝè ÈêUH¢ï´ ÜU¢ Ðï}ÈGUHïÅ ÐãéæÓ¢¢ ÜUÚ ÝïÜUè ÜUè
΢’±¼ ÜUè {ê}¢ï´ }¢Ó¢¢§²ï ¥¢ñÚ wG¢êÏ¢ S¢±¢Ï¢ ÜU}¢¢§²ï J