You are on page 1of 305

1

Tp bài gi$ng
PH&'NG PHÁP D(Y H*C HÓA H*C , TR&.NG THPT
CH&'NG I
Nh÷ng vÊn ®Ò ®¹i c¬ng cña ph¬ng ph¸p d¹y häc ho¸ häc
1.1 Nhim v$ môn h&c và PPNCKH trong PPDH hãa häc (4 ti(t)
- *+i t,-ng và nhim v$ c/a môn h&c PPDH hãa häc
- S1 phát tri2n c/a chuyên ngành PPDH hãa häc
- PPNCKH 4,-c áp d$ng trong nghiên c5u các 47 tài PPDH hãa häc
1.2 Nhim v$ d8y h&c hoá h&c : tr,;ng ph= thông (11 ti(t)
- Khái quát chung v7 nhim v$ môn h&c hoá h&c và vic d8y h&c hoá h&c
- Vai trò c/a môn hoá h&c trong vic hình thành th( gi>i quan duy v?t bin ch5ng
và nhân sinh quan XHCN cho HS
- Phát tri2n n@ng l1c nh?n th5c cho HS trong d8y h&c hoá h&c
1.3 Ph©n tÝch ch¬ng tr×nh - S¸ch gi¸o khoa hãa häc phæ th«ng
1. 3.1 Ch¬ng tr×nh ho¸ häc trung häc phæ th«ng
1.3.2 NhËn xÐt ch¬ng tr×nh ho¸ häc phæ th«ng
1.3.3 Ph©n tÝch cÊu tróc ch¬ng tr×nh
1.4 Các ph,.ng pháp d8y h&c hoá h&c : tr,;ng ph= thông (14 ti(t)
- H th+ng PPDH hoá h&c
- Các PPDH sB d$ng khi truy7n th$ ki(n th5c m>i (tr1c quan, dùng l;i)
- Các PPDH khi hoàn thin ki(n th5c m>i (dùng l;i, th1c hành, bài t?p hãa häc)
- Ph,.ng pháp ki2m tra 4ánh giá k(t quC h&c t?p c/a HS
- *=i m>i ph,.ng pháp d8y h&c hoá h&c
1.5 NhDng hình th5c t= ch5c d8y h&c hoá h&c : tr,;ng ph= thông (6 ti(t)
- Bài lên l>p hoá h&c
- L?p k( ho8ch d8y h&c
- *ánh giá bài lên l>p
- Ho8t 4Fng ngo8i khóa hoá h&c
- Các hình th5c d8y h&c khác
Câu h0i th$o lun ch23ng I
Tài li4u tham kh$o

S¸ch gi¸o khoa hãa h&c THPT lµ tµi liÖu gióp cho HS ph¸t huy kh¶ n¨ng tù häc
díi sù híng dÉn cña GV. S¸ch ®îc viÕt theo ch¬ng vµ néi dung tõng bµi. S¸ch viÕt
dÔ hiÓu, ®Ò môc ®«i khi ®îc ®Æt ë d¹ng c©u hái cã tÝnh gîi më ®Ó HS tù tr¶ lêi, cã nhiÒu
h×nh vÏ minh häa. Cuèi mçi bµi häc cã c¸c d¹ng bµi tËp kh¸c nhau, trong sè ®ã cã c¸c
bµi tËp tr¾c nghiÖm gióp cho HS n¾m v÷ng bµi häc, c¸ch suy luËn ®Ó t×m ®¸p ¸n ®óng vµ
nhanh.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
2
V× néi dung cña mçi bµi chØ ®îc phÐp d¹y trong 1 hoÆc 2 tiÕt, nªn GV ph¶i lùa
chän träng t©m cña bµi khi truyÒn ®¹t cho HS, tr¸nh lan man hoÆc lÆp ®i lÆp l¹i y nguyªn
nh÷ng néi dung ®· ®îc viÕt trong s¸ch. C¨n cø vµo s¸ch híng dÉn GV, c¸c thµy c«
gi¸o cÇn chän ra nh÷ng ho¹t ®éng chÝnh trong mét tiÕt. Cã thÓ minh häa nh÷ng ho¹t
®éng ®ã b»ng s¬ ®å ph¶n øng, giíi thiÖu kü c¸c thÝ nghiÖm ®· viÕt trong s¸ch, biÓu diÔn
thÝ nghiÖm chøng minh trªn líp ®Ó HS tËp quan s¸t. C¸c ho¹t ®éng cña GV vµ cña HS
®Òu ph¶i nh»m môc tiªu ®· ®Ò ra cña bµi häc. V× thêi lîng h¹n chÕ, nªn c¸c h×nh vÏ, thÝ
nghiÖm minh häa, c¸c b¶ng biÓu giíi thiÖu vÒ cÊu t¹o chÊt, vÒ tÝnh chÊt cña chÊt, v.v…
cÇn ph¶i ®îc chuÈn bÞ tríc. Kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i dµnh thêi gian kiÓm tra bµi cò tríc
khi häc bµi míi, mµ cã thÓ kiÓm tra HS khi d¹y nh÷ng vÊn ®Ò míi cã liªn quan ®Õn
nh÷ng kiÕn thøc ®· häc. C¸c kiÕn thøc cÇn nhí, cÇn cñng cè vµ hÖ thèng hãa sÏ ®îc
nh¾c l¹i vµ vËn dông trong tiÕt luyÖn tËp.

CH&'NG 2
Ph¬ng ph¸p d¹y häc Hãa häc trung h*C phæ th«ng
2.1 Ph¬ng ph¸p d¹y häc c¸c thuyÕt vµ ®Þnh luËt ho¸ häc c¬ b¶n trong ch¬ng
tr×nh ho¸ häc phæ th«ng)
Ch,.ng trình hóa h&c ph= thông bao gGm các h&c thuy(t, các 4Hnh lu?t hóa h&c
c. bCn, các qui lu?t,…4ã t8o nên mFt h th+ng ki(n th5c lí thuy(t. Các thuy(t cJu t8o
nguyên tB, liên k(t hoá h&c, bCng tuKn hoàn và 4Hnh lu?t tuKn hoàn các nguyên t+ hoá
h&c, lí thuy(t v7 phCn 5ng hoá h&c, lí thuy(t s1 4in li, thuy(t cJu t8o hoá h&c hDu c.,
cùng mFt s+ 4Hnh lu?t và qui lu?t là c. s: lí thuy(t ch/ 48o cho vic nghiên c5u các chJt
và s1 bi(n 4=i c/a chúng. NFi dung nghiên c5u trong toàn bF ch,.ng trình hoá h&c ph=
thông 4,-c 47 c?p ch/ y(u : m5c 4F 4Hnh tính, mFt phKn 4Hnh l,-ng hoLc bán 4Hnh
l,-ng nhMm giúp HS nghiên c5u các chJt và h-p chJt c$ th2 và 5ng d$ng trong th1c
tiNn.
2.1.1 Mét sè nguyªn t¾c chung khi d¹y c¸c thuyÕt vµ ®Þnh luËt ho¸ häc c¬ b¶n
2.1.1.1 VÞ trÝ vµ ý nghÜa cña c¸c thuyÕt vµ ®Þnh luËt quan träng trong ch¬ng tr×nh ho¸
häc THPT
• V6 trí : Các thuy(t và 4Hnh lu?t c. bCn trong ch,.ng trình giCng d8y hoá h&c THPT :
Các thuy(t và 4Hnh lu?t VH trí
- Thuy(t electron
- *Hnh lu?t tuKn hoàn các nguyên t+ hoá h&c
- Liên k(t hóa h&c
- Lý thuy(t v7 phCn 5ng hóa h&c
- Thuy(t s1 4in ly
- Thuy(t cJu t8o h-p chJt hDu c.
Ch,.ng 1- l>p 10
Ch,.ng 2 – l>p 10
Ch,.ng 3 – l>p 10
Ch,.ng 4 – l>p 10
Ch,.ng 1 – l>p 11
Ch,.ng 4 – l>p 11

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
3
• Ý ngh8a
- Các thuy(t và 4Hnh lu?t quan tr&ng 4,-c phân b+, sPp x(p liên t$c và 4,-c l1a ch&n
t,.ng 5ng v>i các nguyên tPc xây d1ng ch,.ng trình hóa h&cTHPT.
- Các thuy(t và 4Hnh lu?t th,;ng 4,-c phân b+ : 4Ku ch,.ng trình hoLc phKn 4Ku các
l>p c/a b?c h&c, th2 hin vai trò ch/ 48o c/a c/a các thuy(t và s1 phát tri2n liên t$c c/a
quá trình nghiên c5u khoa h&c v7 hoá h&c.
- Các thuy(t sau 4,-c d1a trên c. s: ki(n th5c c/a các thuy(t tr,>c 4ó, nh, v?y
chúng mang tính k( thQa, tính phát tri2n, 4Gng th;i 4i sâu nghiên c5u cJu trúc c/a các
chJt và các m+i quan h nhân quC giDa thành phKn cJu t8o và tính chJt c/a các chJt 4ó.
• M;t s< các thuy>t quan tr?ng
a. Thuyt electron v$ c%u t'o ch%t 4,-c phân b+ ngay : phKn 4Ku ch,.ng trình
l>p 10 THPT nhMm trang bH cho HS các ki(n th5c c. bCn nhJt v7 cJu t8o nguyên tB, liên
k(t hóa h&c và s1 bi(n 4=i mFt s+ 48i l,-ng v?t lí cRng nh, tính chJt hoá h&c c. bCn c/a
4.n chJt cRng nh, h-p chJt c/a chúng.
Quá trình 4i sâu nghiên c5u 4Ky 4/, chi ti(t v7 cJu t8o nguyên tB d1a trên c. s: lí
thuy(t hin 48i là phù h-p v>i thành phKn, 4Lc 4i2m cRng nh, s1 phân b+ c/a các h8t
trong nguyên tB. Vic nghiên c5u chi ti(t v7 s1 chuy2n 4Fng c/a các electron, 4Lc tính
c/a l>p vS electron, các ki2u hình thành liên k(t hoá h&c dTn 4(n tính chJt hoá h&c 4Lc
tr,ng c/a các 4.n chJt và h-p chJt 4,-c chú ý 4Lc bit. Theo chi7u t@ng dKn c/a 4in
tích h8t nhân nguyên tB, s1 bi(n 4=i tuKn hoàn cJu hình electron cùng v>i s1 bi(n 4=i
tuKn hoàn mFt s+ 48i l,-ng v?t lí là c. s: lí thuy(t 42 giCi thích, d1 4oán hay so sánh
tính chJt 4Lc tr,ng c/a các nguyên t+ cRng nh, c/a các h-p chJt.
Ki(n th5c v7 liên k(t hóa h&c 4,-c nghiên c5u trên c. s: cJu t8o nguyên tB cùng
v>i các khái nim c. l,-ng tB 4ã chU rõ tr8ng thái electron trong liên k(t (s1 lai hoá và
s1 xen ph/ các obitan nguyên tB) và c. ch( hình thành các ki2u liên k(t hóa h&c (liên k(t
ion, liên k(t cFng hóa trH, liên k(t cho nh?n, liên k(t kim lo8i, cJu trúc các m8ng tinh
th2…). NFi dung chính c/a thuy(t electron 4,-c v?n d$ng 42 nghiên c5u s1 ph$ thuFc
c/a tính chJt các chJt vào cJu t8o các 4.n chJt và h-p chJt hóa h&c vô c. cRng nh, các
chJt hDu c..
Ví d$ : Các halogen 4,-c coi là các phi kim 4i2n hình là do: vS electron l>p
ngoài cùng gKn bão hoà (ns
2
np
5
), cùng v>i 4F âm 4in l>n nên chúng dN dàng nh?n thêm
1electron 42 tr: thành cJu hình b7n vDng c/a khí hi(m. Các halogen có tính chJt hóa
h&c gKn gi+ng nhau là do cJu t8o nguyên tB c/a chúng t,.ng t1 nhau và 47u có
7electron : l>p ngoài cùng.
b. Lý thuyt v$ ph)n +ng hóa h.c là lý thuy(t v7 các quá trình hóa h&c 4,-c
nghiên c5u : h&c kì 1 l>p 10 - THPT, bCn chJt c/a phCn 5ng hóa h&c 4,-c giCi thích
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
4
bMng s1 phá vW liên k(t giDa các nguyên tB trong phân tB c/a các chJt tham gia phCn
5ng 42 t8o thành liên k(t m>i dTn 4(n s1 t8o thành chJt m>i.
Các phCn 5ng hoá h&c xCy ra v>i các t+c 4F khác nhau, trong các 4i7u kin khác
nhau và chHu s1 Cnh h,:ng c/a các y(u t+ nh, nGng 4F, nhit 4F, áp suJt, xúc tác. S1
chuy2n dHch cân bMng hoá h&c trong phCn 5ng thu?n nghHch tuân theo nguyên tPc chuy2n
dHch cân bMng hoá h&c c/a L.sat.lie. Ki(n th5c này có ý nghXa th1c tiNn to l>n, 4i7u
khi2n quá trình làm t@ng hiu suJt c/a sCn phYm trong quá trình sCn xuJt hoá h&c.
Ví d$ : Khi giCng d8y v7 phCn 5ng : H
2
+ O
2
→ 2H
2
O
D1a vào lí thuy(t v7 phCn 5ng hoá h&c, GV giúp h&c sinh nh?n thJy bCn chJt c/a phCn
5ng là s1 phá huZ liên k(t trong phân tB H
2
và O
2
42 t8o thành các nguyên tB H và O,
sau 4ó hình thành liên k(t m>i giDa mFt nguyên tB O k(t h-p v>i hai nguyên tB H 42
t8o thành mFt phân tB H
2
O.
Nh, v?y, giúp cho h&c sinh nh?n thJy rMng “V?t chJt không t1 sinh ra cRng
không t1 mJt 4i mà chU chuy2n hoá tQ d8ng này sang d8ng khác”.
c. Lí thuyt s0 1i2n li 4,-c nghiên c5u : 4Ku ch,.ng trình l>p 11- THPT trên c.
s: HS 4ã hi2u 4,-c khái nim c. bCn v7 dung dHch, v7 s1 hoà tan,.. d1a trên thuy(t
nguyên tB, phân tB. NFi dung c/a thuy(t này giúp HS hi2u sâu h.n và hoàn thin khái
nim v7 chJt, bao gGm chJt 4in li m8nh, chJt 4in li y(u và chJt không 4in li. Lí
thuy(t s1 4in li không nhDng nghiên c5u các chJt 4in li, các quá trình 4in li, phát
tri2n và khái quát hóa các quan 4i2m hin 48i v7 axit, baz., chJt l,Wng tính mà còn
nghiên c5u sâu h.n bCn chJt c/a s1 4in li và qui lu?t các phCn 5ng hoá h&c xCy ra trong
dung dHch chJt 4in li. Lí thuy(t này 4,a ra khC n@ng d1 4oán hoLc giCi thích s1 ph$
thuFc tính chJt c/a các 4in li vào thành phKn và cJu t8o chJt, bCn chJt dung môi và
chi7u h,>ng xCy ra phCn 5ng trong dung dHch chJt 4in li.
Ví d$ :
D1a vào lí thuy(t s1 4in hãy d1 4oán s1 tGn t8i các nhóm ion trong dung dHch sau.
a) HCO
3
-
, K
+
, Ca
2+
, H
+

+ N(u nhi7u ion H
+
thì không th2 tGn t8i cùng v>i HCO
3
-
vì : H
+
+ HCO
3
-
→ CO
2
+ H
2
O
b) HCO
3
-
, Na
+
, Ba
2+
, OH
-

+ ion OH
-
không th2 tGn t8i cùng v>i HCO
3

vì: OH
-
+ HCO
3
-
→ H
2
O + CO
3
2-

c) Fe
2+
, Cl
-
, NO
3
-
, S
2-

+ Fe
+
không th2 tGn t8i cùng v>i S
2 -
vì: Fe
2+
+ S
2 -
→ FeS\
d. Thuyt c%u t'o h3p ch%t h5u c4 4,-c nghiên c5u : phKn 4Ku h&c k] 2 l>p
11,THPT. Thuy(t cJu t8o hóa h&c hDu c. 4,-c nghiên c5u d1a vào các nFi dung c. bCn
c/a thuy(t cJu t8o phân tB h-p chJt hDu c. c/a Butlêr+p và 4,-c m: rFng bMng các
quan 4i2m c/a thuy(t electron và cJu trúc không gian. NFi dung c/a thuy(t này là c. s:
nghiên c5u cJu trúc c/a các lo8i h-p chJt hDu c., giCi thích tính chJt các chJt hDu c.,
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
5
m+i liên h Cnh h,:ng qua l8i giDa các nguyên tB, các nhóm nguyên tB trong phân tB
4(n tinh chJt c/a chJt hDu c.. D1a trên 3 lu?n 4i2m c/a thuy(t cJu t8o các h-p chJt hDu
c. c/a Butlêrôp có th2 giCi quy(t các vJn 47 nh, :
- T8i sao các nguyên tB cacbon có th2 liên k(t v>i nhau thành m8ch cacbon th^ng,
nhánh hay vòng.
- T8i sao cùng mFt công th5c phân tB l8i có nhi7u h-p chJt hDu c. có tính chJt khác
nhau?
- T8o sao các phCn 5ng hoá h&c hDu c. th,;ng xCy ra ch?m và theo nhi7u h,>ng
khác nhau?
- T8i sao phenol có tính chJt khác ancol và phCn 5ng th( vào nhân benzen c/a
phenol dN h.n so v>i benzen.
- ….
Ví d$ : Tính chJt lí h&c ph$ thuFc vào:
+ s+ l,-ng các nguyên tB có trong phân tB.
C
4
H
10
: ChJt khí
C
5
H
12
: ChJt lSng
+ bCn chJt các nguyên tB.
CH
4
: ChJt khí, dN cháy
CCl
4
: ChJt lSng, không cháy
• @6nh lut hóa h?c c3 b$n
Các 4Hnh lu?t hóa h&c 4,-c 4,a vào ch,.ng trình 42 giúp cho quá trình nghiên
c5u các qui lu?t chung và riêng bit v7 cJu t8o chJt và s1 bi(n 4=i các chJt.
- MFt s+ các 4Hnh lu?t nh,: 78nh lu:t thành ph;n không 1<i; 78nh lu:t b)o toàn
kh>i l,3ng; 78nh lu:t Avoga1ro 4ã 4,-c gi>i thiu : ch,.ng 1 l>p 8 THCS.
- 78nh lu:t tu;n hoàn các nguyên t> hóa h.c 4,-c nghiên c5u trong ch,.ng l>p
10 - THPT.
*Hnh lu?t tuKn hoàn các nguyên t+ hoá h&c 4,-c coi là kim chU nam, là lí thuy(t
ch/ 48o trong su+t quá trình nghiên c5u các nguyên t+ 4ã bi(t và các nguyên t+ m>i, nó
có Cnh h,:ng sâu sPc 4(n s1 phát tri2n c/a khoa h&c hoá h&c nói chung cRng nh, các
ngành khoa h&c khác có liên quan 4(n hoá h&c.
*ây là mFt trong nhDng 4Hnh lu?t t=ng quát nhJt, không chU nghiên c5u v7 qui
lu?t bi(n 4=i tuKn hoàn tính chJt các nguyên t+, các h-p chJt trong chu k], trong nhóm
theo chi7u t@ng c/a 4in tích h8t nhân nguyên tB mà còn th2 hin khái quát mFt s+ qui
lu?t chung c/a tri(t h&c nh, qui lu?t bi(n 4=i v7 l,-ng s_ gây ra bi(n 4=i v7 chJt, qui
lu?t ph/ 4Hnh c/a ph/ 4Hnh,….
- N?i dung c@a 18nh lu:t tu;n hoàn các nguyên t> hoá h.c giúp HS d1 4oán tính
chJt, 4Hnh h,>ng s1 nghiên c5u th1c nghim các chJt và hình thành kX n@ng d1 4oán
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
6
khoa h&c hoá h&c trong quá trình h&c c/a h&c sinh. *Gng th;i giúp HS giCi thích 4,-c
nhi7u vJn 47 nh,: Nguyên nhân bi(n 4=i tuKn hoàn bán kính nguyên tB, n@ng l,-ng ion
hóa th5 nhJt, 4F âm 4in, tính kim lo8i, tính phi kim, tính axit- baz. c/a các oxit và các
hi4roxit c/a các nguyên t+ nhóm A theo chi7u t@ng c/a 4in tích h8t nhân nguyên tB.
- Ý nghBa c@a b)ng tu;n hoàn các nguyên t> hoá h.c
+ Bi(t vH trí c/a mFt nguyên t+ trong bCng tuKn hoàn, có th2 suy ra cJu t8o nguyên
tB c/a nguyên t+ 4ó và ng,-c l8i.
+ Bi(t vH trí c/a mFt nguyên t+ trong bCng tuKn hoàn, có th2 suy ra tính chJt c.
bCn c/a nguyên t+ cRng nh, thành phKn và tính chJt các h-p chJt c/a chúng.
+ So sánh tính chJt hoá h&c c/a mFt nguyên t+ v>i các nguyên t+ lân c?n.
Ví d$ : Xét s1 bi(n thiên tính chJt các nguyên t+ thuFc chu k] 3.
Tên nguyên t+: Na Mg Al Si P S Cl
CJu hình e nguyên tB: 2/8/1 2/8/2 2/8/3 2/8/4 2/8/5 2/8/6 2/8/7
Nh?n xét:
*i tQ trái sang phCi: s+ l>p electron không t@ng, nh,ng s+ electron l>p ngoài cùng
t@ng dKn tQ 14(n 7 dTn 4(n l1c hút h8t nhân trên các electron l>p ngoài cùng t@ng làm
cho bán kính nguyên tB giCm, khC n@ng nh,;ng electron giCm, do v?y tính kim lo8i
giCm. Ng,-c l8i, khC n@ng nh?n electron t@ng, do v?y tính phi kim t@ng.
• Kt lu:n
Các thuy(t và 4Hnh lu?t hóa h&c c. bCn là c. s: lý thuy(t cho toàn bF ch,.ng
trình, giúp cho vic nghiên c5u các vJn 47 c$ th2 c/a hóa h&c. S1 nghiên c5u các thuy(t
và 4Hnh lu?t hoá h&c có giá trH v7 mLt ph,.ng pháp lu?n giúp cho vic t=ng k(t, khái
quát hóa ki(n th5c tQng phKn hoLc toàn bF ch,.ng trình. S1 t=ng k(t các vJn 47 trên c.
s: lý thuy(t ch/ 48o t8o 4i7u kin phát tri2n t, duy lí thuy(t, mFt ph,.ng pháp nh?n
th5c, ph,.ng pháp h&c t?p c. bCn c/a bF môn hóa h&c.
Các thuy(t và 4Hnh lu?n ch/ 48o làm c. s: cho s1 nghiên c5u hóa h&c 47u 4Lt :
4Ku ch,.ng trình 42 giúp cho vic nghiên c5u các vJn 47 c$ th2 4,-c dN dàng, 4Ky 4/ và
sâu sPc h.n. MFt s+ 4Hnh lu?t, qui lu?t 4,-c h&c xen k_ v>i phKn c$ v7 các chJt nh,ng
vTn 4Cm bCo vai trò ch/ 48o c/a lí thuy(t. Vic nghiên c5u tr,>c mFt b,>c các h&c
thuy(t c. bCn s_ là c. s: cho vic giCi thích, hi2u sâu v7 chJt và s1 bi(n 4=i c/a chúng.
Thông qua 4ó giúp HS hi2u 4,-c nFi dung c. bCn c/a quan 4i2m duy v?t bin ch5ng và
hình thành th( gi>i quan khoa h&c cho chính mình.
2.1.1.2 Ph!ng pháp chung khi d"y các bài v% thuy(t và *+nh lu-t hoá h.c
CKn tích h-p các ph,.ng pháp d8y h&c mFt cách h-p lí trong quá trình giCng d8y
các bài v7 thuy(t và 4Hnh lu?t hoá h&c. Trong quá trình giCng d8y các bài v7 thuy(t, 4Hnh
lu?t hoá h&c… cKn tuân th/ mFt s+ ph,.ng pháp c. bCn sau 4ây :
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
7
1. T@ng c,;ng sB d$ng các ph,.ng tin tr1c quan: mô hình, tranh v_, s. 4G bi2u bCng,
thí nghim hoá h&c, phKn m7m thí nghim, video, b@ng hình,... giúp h&c sinh ti(p thu
4,-c mFt cách dN dàng các nFi dung c/a các h&c thuy(t cRng nh, nFi dung c/a các 4Hnh
lu?t hóa h&c.
Ví d$: Nghiên c5u thành phKn nguyên tB nên t= ch5c cho HS quan sát:
- Phim mô tC các thí nghim tìm ra các h8t c. bCn c/a nguyên tB nh, h8t
electron, h8t proton và h8t n.tron.
- Phim mô tC hình d8ng v7 các nguyên tB s, p, d hay s1 lai hoá các obitan,…
Trong quá trình sB d$ng các ph,.ng tin d8y h&c này cKn 4,a ra nhDng yêu cKu và
m$c tiêu c$ th2 4=i v>i HS trong quá trình quan sát tQ 4ó giúp h& dN dàng h.n trong vic
nh?n xét vJn 47 mà GV yêu cKu.
2. SB d$ng ph,.ng pháp nghiên c5u v7 các thuy(t và 4Hnh lu?t hóa h&c c. bCn cKn 4i tQ
các s1 kin c$ th2, riêng l` có liên quan 4(n nFi dung tr&ng tâm c/a chúng 42 HS t1
nh?n xét, khái quát, k(t lu?n và chU ra nhDng 4i2m chung, bCn chJt, các qui lu?t 4,-c rút
ra tQ chúng.
Ví d$: Nghiên c5u thành phKn nguyên tB, cKn t= ch5c cho HS tìm hi2u :
- Thí nghim c/a Tôm-x.n (n@m 1897) 4ã phát hin ra electron (tia âm c1c), 4ó là
nhDng h8t v?t chJt vô cùng nhS và mang 4in tích âm.
- Thí nghim c/a R.-d.-pho và các cFng s1 (n@m 1911) 42 4i 4(n k(t lu?n nguyên tB
có cJu t8o rang, h8t nhân nguyên tB mang 4in tích d,.ng có kích th,>c nhS bé so v>i
kích th,>c nguyên tB, nMm : tâm nguyên tB, các electron chuy2n 4Fng t8o ra vS electron
bao quanh h8t nhân.
- Thí nghim c/a R.-d.-pho (n@m 1916) và Chat-uých (n@m 1932) 4ã xác 4Hnh thành
phKn h8t nhân nguyên tB c/a m&i nguyên t+ gGm h8t proton và n.tron.
TQ các s1 kin là nhDng thí nghim trên HS có th2 hình dung và mô tC khái quát v7
thành phKn cJu t8o nên nguyên tB, 4Lc 4i2m (kích th,>c, kh+i l,-ng,…), s1 phân b+ h8t
proton, n.tron và electron trong nguyên tB. *ó chính là nFi dung c. bCn c/a thuy(t cJu
t8o nguyên tB.
3. SB d$ng ph,.ng pháp 4àm tho8i, g-i m:,… giúp HS phát bi2u chính xác, khoa h&c
nFi dung c/a thuy(t, 4Hnh lu?t, quan 4i2m quan tr&ng c/a chúng khi nghiên c5u. Tuyt
4+i không nêu tinh thKn hay ý t,:ng vPn tPt c/a thuy(t hoLc 4Hnh lu?t, 4i7u này làm cho
HS nh> 48i khái, không chính xác nFi dung gây khó kh@n trong vic v?n d$ng ki(n th5c
42 giCi quy(t các hin t,-ng hoá h&c cRng nh, quá trình nghiên c5u các chJt c$ th2.
Ví d$: Nghiên c5u 4Hnh lu?t tuKn hoàn các nguyên t+ hóa h&c cKn t= ch5c cho HS
nghiên c5u cJu t8o nguyên tB c/a mFt s+ nguyên t+ : 3 chu kì 4Ku 42 nPm 4,-c nguyên
tPc sPp x(p, các thông tin trong mai mFt ô, nhóm, chu kì, m+i liên quan giDa vH trí và cJu
t8o nguyên tB, tính chJt 4Lc tr,ng, qui lu?t bi(n 4=i tính chJt trong mFt nhóm và trong
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
8
mFt chu kì. *ó chính là c. s: c/a 4Hnh lu?t tuKn hoàn Men-4ê-le-ep.
TQ nFi dung các 4Hnh lu?t, h&c thuy(t cKn chU ra c. s: khoa h&c, ý nghXa c/a
chúng giúp h&c sinh hi2u, nPm chPc nFi dung và v?n d$ng trong vic nghiên c5u các
hin t,-ng, các vJn 47 c$ th2 và giCi quy(t các nhim v$ h&c t?p 4Lt ra.
Ví d$: TQ 4Hnh lu?t tuKn hoàn các nguyên t+ hoá h&c và thuy(t electron HS cKn hi2u
4,-c:
- CJu trúc l>p vS electron trong nguyên tB là nguyên nhân gây ra tính chJt hoá h&c
4Lc tr,ng c/a nguyên t+, d8ng liên k(t trong phân tB 4.n chJt hay h-p chJt, s+ oxi hóa,
s1 lai hóa các obitan,…
- S1 bi(n 4=i tuKn hoàn cJu hình electron l>p ngoài cùng c/a nguyên tB các nguyên
t+ là nguyên nhân gây ra s1 bi(n 4=i tuKn hoàn v7 tính chJt c/a các chJt và h-p chJt c/a
chúng.
- M+i quan h giDa vH trí và cJu t8o, giDa vH trí và tính chJt, so sánh tính chJt hóa h&c
c/a mFt nguyên t+ v>i các nguyên t+ lân c?n.
V?n d$ng nhDng nFi dung c/a các h&c thuy(t, 4Hnh lu?t mà HS nPm 4,-c vào vic
nghiên c5u các tr,;ng h-p c$ th2 khác nhau 42 hi2u mFt cách 4Ky 4/, sâu sPc, toàn din
h.n nFi dung, 4Gng th;i hoàn thin, phát tri2n và m: rFng ph8m vi áp d$ng c/a nó.
Ví d$: V?n d$ng các nguyên lý và các qui tPc phân b+ electron trong nguyên tB 42
vi(t cJu hình electron c/a mFt s+ nguyên t+ trong nhóm A, các nguyên t+ nhóm B nh,:
Cu, Fe, Cr... (m: rFng ph8m vi áp d$ng) 42 hi2u rõ h.n, sâu h.n v7 qui lu?t phân b+
electron vào phân l>p d bão hoà (10e) hoLc bán báo hòa (5e).
V?n d$ng 42 vi(t cJu hình electron 4úng c/a Cu (Z = 29): CJu hình electron : 1s
2
2s
2

2p
6
3s
2
3p
6
3d
9
4s
2
. Do phân l>p 3d
9
dN dàng nh?n 1electron c/a phân l>p 4s
2
42 t8o
thành cJu hình 3d
10
là cJu hình b7n vDng. Nên cJu hình electron c/a Cu 4úng là : 1s
2
2s
2

2p
6
3s
2
3p
6
3d
10
4s
1
.
4. SB d$ng các ki(n th5c lHch sB hóa h&c 42 dTn dPt, g-i ý 42 h&c sinh hi2u 4,-c nhDng
nFi dung khó c/a phKn lý thuy(t và gi>i thiu cách t, duy khoa h&c c/a các nhà hóa h&c
nhMm rèn luyn phát tri2n t, duy sáng t8o cho h&c sinh.
Ví d$: Thông qua các t, liu v7 các nhà hoá h&c, lHch sB phát minh ra các s1 kin v7
hoá h&c và quá trình phát tri2n các h&c thuy(t v7 hoá h&c cùng v>i các ,u nh,-c 4i2m
c/a nó…. giúp HS hi2u 4,-c các nFi dung khó c/a phKn lí thuy(t.
Thông qua 4ó, GV giúp cho HS ph,.ng pháp nghiên c5u khoa h&c, ph,.ng pháp
t, duy,… 42 tQ 4ó hình thành và phát tri2n cho HS n@ng l1c nh?n th5c, n@ng l1c t, duy,
kX n@ng nghiên c5u và t1 nghiên c5u góp phKn nâng cao h5ng thú h&c t?p môn hoá h&c.
2.1.1.3 Nh0ng yêu c2u c! b3n v% n5i dung c2n *"t *6c khi d"y h.c ph2n hóa vô c!
1. V$ kin th+c
Bi>t: VH trí c/a các nguyên t+ trong bCng h th+ng tuKn hoàn; tính chJt c/a các 4.n
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
9
chJt và h-p chJt; tr8ng thái thiên nhiên, 4i7u ch( và 5ng d$ng c/a 4.n chJt và h-p chJt
quan tr&ng.
HiAu: M+i quan h giDa vH trí các nguyên t+ trong bCng h th+ng tuKn hoàn các nguyên
t+ hoá h&c v>i cJu t8o nguyên tB và ng,-c l8i, s1 liên quan n(u có giDa cJu t8o phân v>i
tính chJt c/a các 4.n chJt và h-p chJt c/a nguyên t+ 4ó.
2. V$ kD nFng: H,>ng dTn cho HS bi(t cách d1 4oán mFt s+ tính chJt hoá h&c c.
bCn c/a 4.n chJt và h-p chJt c/a mFt nguyên t+ d1a vào cJu t8o nguyên tB, phân tB c/a
nó; thi(t l?p 4,-c các ph,.ng trình hoá h&c; xác 4Hnh 4,-c vai trò và so sánh tính oxi
hóa, tính khB c/a các phCn 5ng oxi hóa- khB. H,>ng dTn cách thao tác thí nghim, cách
quan sát các hin t,-ng hoá h&c, cách vi(t t,;ng trình khi HS t1 th1c hin mFt s+ bài
th1c hành 4.n giCn.
3. V$ thái 1?: T¹o cho HS tÝnh tÝch cùc, tù gi¸c vµ hîp t¸c trong häc tËp.
Trên 4ây là nhDng nét chung nhJt v7 nFi dung và ph,.ng pháp d8y h&c phKn hoá
h&c vô c., sau 4ây s_ nghiên c5u PPDH c$ th2 cho tQng ch,.ng.
2.1.2 MHc tiêu, cÊu tróc và ph,4ng pháp d'y h.c ch,4ng "Nguyên tI". THPT
2.1.2.1 M7c tiêu và c9u trúc
1. MCc tiêu
a. V% ki(n th:c
- Bi(t: Thành phKn cJu t8o nguyên tB ; Kích th,>c, kh+i l,-ng nguyên tB ; *in tích
h8t nhân, s+ kh+i, nguyên t+ hóa h&c, 4Gng vH ; Obitan nguyên tB, l>p electron, phân l>p
electron, cJu hình electron nguyên tB c/a các nguyên t+ hóa h&c.
- Hi<u: S1 bi(n 4=i tuKn hoàn cJu trúc l>p vS electron nguyên tB c/a các nguyên t+
hóa h&c ; *Lc 4i2m c/a l>p electron ngoài cùng.
b. V% k> n@ng
- Rèn luyn kb n@ng vi(t cJu hình electron nguyên tB ; GiCi 4,-c các d8ng bài t?p v7
cJu t8o nguyên tB.
c. Thái *5
- Xây d1ng lòng tin vào khC n@ng c/a con ng,;i tìm hi2u bCn chJt c/a th( gi>i vi mô.
2. CEu trúc








p, n (kh+i l,-ng,
4in tích)
H8t nhân
nguyên tB
e ( kh+i l,-ng,
4in tích)

Hình d8ng các
obitan nguyên tB
L>p,
phân l>p electron
- Khái nim
- Kí hiu
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
10














2.1.2.2 Ph¬ng ph¸p d¹y häc ch¬ng Nguyªn tö
Ch¬ng Nguyªn tö ®îc s¾p xÕp ngay ®Çu lp 10-THPT. PhKn lý thuyÕt ch,.ng
này khã nhÊt, nhiÒu kh¸i niÖm trõu tîng. C¸c kiÕn thøc cña ch¬ng lµ nÒn t¶ng quan
träng trong viÖc nghiªn cøu toµn bé ch¬ng tr×nh hãa häc phæ th«ng. Do vËy, mét sè
ph¬ng ph¸p d¹y häc thêng ®îc dïng chñ yÕu lµ:
1. SB d7ng ph¬ng ph¸p tiªn ®Ò nghÜa lµ tr×nh bµy hoÆc tæ chøc cho HS ®äc néi
dung trong tµi liÖu ®Ó n¾m ®îc néi dung vµ c«ng nhËn c¸c quan ®iÓm c¬ b¶n cña thuyÕt
cÊu t¹o nguyªn tö vµ vËn dông vµo c¸c trêng hîp cô thÓ nh:
- C«ng nhËn thµnh phÇn cÊu t¹o nguyªn tö, kÝch thíc, khèi lîng c¸c h¹t proton,
n¬tron, electron ®Ó tÝnh ®îc c¸c ®¹i lîng nh b¸n kÝnh nguyªn tö, khèi lîng nguyªn
tö,…
- C«ng nhËn sù ph©n bè electron trong nguyªn tö ®Ó viÕt ®îc cÊu h×nh electron. Tõ
sè electron líp ngoµi cïng cã thÓ x¸c ®Þnh ®îc nguyªn tè lµ kim lo¹i hay phi kim.
- BiÕt ®îc kh¸i niÖm ®ång vÞ vµ c«ng thøc tÝnh khèi lîng nguyªn tö trung b×nh cña
c¸c nguyªn tè hãa häc.
- ChÊp nhËn mét sè luËn ®iÓm c¬ b¶n cña c¬ häc lîng tö ®Ó hiÓu kh¸i niÖm ®¸m
m©y electron, obitan nguyªn tö,…
Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y, GV nªn sö dông xen kÏ c¸c c©u hái ®µm tho¹i, gîi më
®Ó tæ chøc, híng dÉn HS tham gia tÝch cùc vµo qu¸ tr×nh t×m hiÓu cÊu t¹o nguyªn tö.
2. Sö dông ph¬ng ph¸p dïng lêi nh thuyÕt tr×nh nªu vÊn ®Ò, ®µm tho¹i…, cã kÕt
hîp chÆt chÏ víi c¸c ph¬ng tiÖn trùc quan nh m« h×nh, tranh vÏ, biÓu b¶ng… cïng víi
sù diÔn ®¹t ®¬n gi¶n, râ rµng cña GV sÏ ph¸t huy ®îc n¨ng lùc t duy trõu tîng cña
HS, gióp hä n¾m ®îc kiÕn thøc, ®ång thêi gióp hä häc ®îc ph¬ng ph¸p t duy lý
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
11
thuyÕt, c¸ch gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò khoa häc cña c¸c nhµ khoa häc vµ vËn dông kiÕn thøc
vµo viÖc gi¶i quyÕt c¸c bµi tËp lÝ thuyÕt cô thÓ.
- Nªn sö dông nhiÒu m« h×nh, tranh ¶nh, video,…. vµ khai th¸c c¸c phÇn mÒm hãa
häc nh: phÇn mÒm m« pháng thÝ nghiÖm, phÇn mÒm Orbital Viewer,…
- Nªn sö dông c¸c d¹ng bµi tËp hãa häc mét c¸ch linh ho¹t vµ cã hiÖu qu¶.
3. Khai th¸c triÖt ®Ó c¸c bµi ®äc thªm, c¸c kiÕn thøc vÒ cÊu t¹o nguyªn tö mµ HS
®· ®îc häc ë m«n vËt lý, c¸c t liÖu lÞch sö vÒ sù h×nh thµnh ph¸t triÓn cña thuyÕt cÊu
t¹o nguyªn tö ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho HS hiÓu ®îc nh÷ng néi dung lý thuyÕt. GV
hoÆc HS cã thÓ su tÇm thªm c¸c t liÖu, c¸c quan ®iÓm cæ ®iÓn vÒ nguyªn tö cña
§ªm«crit, §ant«n, R¬zepho, Bo, Zommophen… vµ sù ph¸t triÓn cña chóng cho ®Õn c¸c
quan ®iÓm hiÖn ®¹i vµ nh÷ng øng dông thùc tiÔn cña nã ngµy nay.
4. Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y cÇn ph¶i kÕt hîp thùc hiÖn nhiÖm vô gi÷a néi dung
kiÕn thøc vµ h×nh thµnh thÕ giíi quan khoa häc cho HS. GV cÇn lùa chän nhiÒu t liÖu
phï hîp ®Ó gióp HS hiÓu ®îc c¸c quan ®iÓm duy vËt biÖn chøng nh kh¸i niÖm vËt chÊt,
sù thèng nhÊt vµ b¶o toµn vËt chÊt,…. §ång thêi GV kÕt hîp khÐo lÐo c¸c quan ®iÓm ®ã
víi néi dung bµi häc nh»m g©y sù chó ý cña HS vµo viÖc häc tËp.
2.1.2.3 Mét sè néi dung míi vµ khã cÇn ®îc cÇn lu ý khi d¹y häc
1. VÒ “Thµnh phÇn nguyªn tö”
Theo quan ®iÓm cò cho r»ng nguyªn tö lµ phÇn tö nhá nhÊt cña vËt chÊt kh«ng bÞ
ph©n chia nhá trong c¸c ph¶n øng hãa häc th«ng thêng.
Theo quan ®iÓm míi, nguyªn tö cha ph¶i lµ phÇn tö nhá nhÊt, nguyªn tö ®îc
t¹o nªn tõ c¸c h¹t prton, n¬tron vµ electron. B»ng c¸c thÝ nghiÖm hiÖn ®¹i cña c¸c nhµ
khoa häc kÕt hîp víi sù ra ®êi cña ngµnh c¬ häc lîng tö, sù h×nh thµnh kh¸i niÖn obitan
nguyªn tö, liªn kÕt hãa häc,...®· lµm thay ®æi quan ®iÓm cò vÒ nguyªn tö. Nguyªn tö
còng nh c¸c vi h¹t nµy ®Òu cã kÝch thíc vµ khèi lîng x¸c ®Þnh. C¸c h¹t proton,
electron mang ®iÖn nhng tr¸i dÊu nhau, h¹t n¬tron kh«ng mang ®iÖn, do vËy nguyªn tö
trung hoµ vÒ ®iÖn.
VÝ dô: Cho r»ng nguyªn tö cã d¹ng h×nh cÇu xÕp bªn nhau nªn gi÷a chóng cã khe
rçng. §Ó tÝnh ®îc b¸n kÝnh nguyªn tö cÇn dùa vµo c«ng thøc tÝnh thÓ tÝch h×nh cÇu V
=
3
4
πr
3
tõ ®ã rót ra c«ng thøc tÝnh b¸n kÝnh r =
3
π 4
3V
.

C¸c bíc tÝnh :
+ thÓ tÝch mol nguyªn tö cã khe rçng: V
mol (cã khe rçng)
=
d
A

+ thÓ tÝch mol nguyªn tö ®Æc khÝt : V
mol(®Æc khÝt)
=
d
Aa%

+ thÓ tÝch cña 1 nguyªn tö (1 mol cã 6,02. 10
23
nguyªn tö): V
ng. tö
=
23
. %
.6, 02.10
Aa
d

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
12
+ b¸n kÝnh nguyªn tö : r =
23
3
. %
.6, 02.10
4
Aa
d
π


Trong ®ã :


- CÇn híng dÉn cho HS c¸ch quan s¸t m« h×nh, tranh ¶nh, thÝ nghiÖm m« pháng,...
vµ ph©n tÝch hiÖn tîng quan s¸t ®îc tõ ®ã rót ra kÕt luËn vÒ cÊu t¹o nguyªn tö.
- Th«ng qua bµi häc, GV gióp HS ph©n biÖt vµ hiÓu ®îc thÕ nµo lµ thÕ giíi vi m«,
thÕ nµo lµ thÕ giíi vÜ m« vµ dùa vµo c¸c ho¹t ®éng t duy ®óng ®¾n gióp HS h×nh thµnh
dÇn dÇn ph¬ng ph¸p nhËn thøc thÕ giíi vi m« trong qu¸ tr×nh häc tËp hãa häc.
2. VÒ “Nguyªn tè - ®ång vÞ”
- CÇn lµm cho HS thÊy râ dÊu hiÖu cña nguyªn tè ho¸ häc lµ ®iÖn tÝch h¹t nh©n (sè
proton) chø kh«ng ph¶i lµ khèi lîng nguyªn tö (sè proton+n¬tron).
- CÇn cho HS biÕt vµ hiÓu, hÇu hÕt c¸c nguyªn tè hãa häc ®Òu lµ hçn hîp cña mét sè
®ång vÞ nhÊt ®Þnh. Tuy nhiªn mét sè nguyªn tè tù nhiªn (Be, Na, Al,...) th× chØ cã mét
d¹ng nguyªn tö, c¸c nguyªn tè ®Òu cã ®ång vÞ nh©n t¹o.
- CÇn lµm cho HS thÊy trong cÊu t¹o nguyªn tö cña c¸c ®ång vÞ, nh÷ng thµnh phÇn
gièng nhau lµ sè hiÖu nguyªn tö Z vµ ®iÖn tÝch h¹t nh©n nguyªn tö, ®Ó tõ ®ã lµm dâ ®iÖn
tÝch h¹t nh©n nguyªn tö lµ dÊu hiÖu chung cña c¸c nguyªn tö thuéc cïng mét nguyªn tè
hãa häc.
VÝ dô : Hi®ro cã 3 ®ång vÞ , clo cã 2 ®ång vÞ,...
- CÇn cho HS ph©n biÖt sù râ kh¸i niÖm nguyªn tö vµ nguyªn tè hãa häc; Nguyªn tö
khèi vµ sè khèi,….
+ Nguyªn tö lµ h¹t vi m« bao gåm h¹t nh©n vµ líp vá electron.
+ Nguyªn tè hãa häc lµ tËp hîp c¸c nguyªn tö cã cïng ®iÖn tÝch h¹t nh©n.
+ Nguyªn tö khèi lµ khèi lîng t¬ng ®èi cña mét nguyªn tö, cho biÕt khèi lîng
cña nguyªn tö ®ã nÆng gÊp bao nhiªu lÇn ®¬n vÞ khèi lîng nguyªn tö (kÝ hiÖu “u” hay
®vC), trong ®ã 1u b»ng
1
12
khèi lîng cña mét nguyªn tö ®ång vÞ cacbon 12. Nguyªn tö
khèi cña mét nguyªn tè còng chÝnh lµ gi¸ trÞ trung b×nh gi÷a lîng % cña tÊt c¶ c¸c d¹ng
®ång vÞ cña nguyªn tè ®ã vµ ®îc biÓu thÞ b»ng ®vC v× g¸n cho khèi lîng nguyªn tö
cacbon b»ng 12, do vËy nã chØ lµ mét h sè.
+ Sè khèi lµ khèi lîng ®Æc trng cña mét ®ång vÞ vµ b»ng tæng sè proton víi sè
n¬tron.
3. Sù chuyÓn ®éng electron trong nguyªn tö- Obitan nguyªn tö
§©y lµ vÊn ®Ò míi vµ khã, v× vËy khi gi¶ng d¹y néi dung nµy yªu cÇu ®Æt ra víi
GV lµ: DÉn d¾t, m« t¶, gîi më gióp HS c«ng nhËn trong nguyªn tö c¸c electron chuyÓn
+ A nguyªn tö khèi
+ a% lµ phÇn tr¨m thÓ tÝch ®Æc khÝt
+ d lµ khèi lîng riªng

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
13
®éng xung quanh h¹t nh©n vµ kh«ng theo mét trËt tù nhÊt ®Þnh (kh¸c víi quan ®iÓm vÒ
mÉu h×nh tinh nguyªn tö cña R«d¬pho vµ Bo), do vËy mËt ®é x¸c suÊt t×m thÊy c¸c
electron trong kh«ng gian còng kh«ng ®ång ®Òu. Tõ ®ã h×nh thµnh kh¸i niÖm obitan
nguyªn tö lµ khu vùc xung quanh h¹t nh©n mµ t¹i ®ã x¸c suÊt cã mÆt electron lµ lín nh©t
(90%).
GV cÇn chØ râ cho HS biÕt :
- Trong nguyªn tö, c¸c electron cã thÓ chiÕm c¸c møc n¨ng lîng kh¸c nhau, c¸c
møc n¨ng lîng ®ã lµ ®Æc trng cho tr¹ng th¸i chuyÓn ®éng cña chÝnh nã.
- Nh÷ng electron chuyÓn ®éng gÇn h¹t nh©n lµ nh÷ng electron cã møc n¨ng lîng
thÊp (n¨ng lîng bÒn). Electron cã møc n¨ng lîng bÒn nhÊt lµ obitan 1s.
- Nh÷ng electron chuyÓn ®éng xa h¹t nh©n lµ nh÷ng electron cã møc n¨ng lîng cao
h¬n (n¨ng lîng kÐm bÒn) vµ cã nh÷ng vÞ trÝ u tiªn kh¸c nhau. C¸c electron ë ph©n líp
p, d, f thêng kÐm bÒn h¬n electron ë ph©n líp s.
GV còng cÇn cho HS thÊy obitan nguyªn tö lµ mét hµm to¸n häc, do vËy h×nh d¹ng
cña obitan nguyªn tö ®îc biÓu diÔn dùa trªn m« h×nh to¸n häc, c¸c obitan cã h×nh d¹ng
nhÊt ®Þnh, c¸c h×nh d¹ng ®ã kh«ng gièng nhau vµ ®Þnh híng lµ kh¸c nhau.
Dùa vµo cÊu h×nh kh¸c nhau cña electron, GV cÇn chØ cho HS râ :
- Obitan s cã d¹ng h×nh cÇu, t©m cña h×nh cÇu trïng víi gãc to¹ ®é vµ lµ t©m h¹t nh©n
nguyªn tö.
- Obitan p cã d¹ng sè 8 næi (hoÆc d¹ng 2 qu¶ cÇu tiÕp gi¸p nhau) vµ cã sù ®Þnh híng
trong kh«ng gian. Trong ®ã c¸c obitan p
x
, p
y
, p
z
lÇn lît nhËn trôc to¹ ®é x, y z lµm trôc
®èi xøng cña m×nh.
- C¸c obitan d, f cã d¹ng phøc t¹p h¬n nhiÒu.
4. N¨ng lîng vµ cEu hình electron cña nguyên tF
a. N¨ng lîng electron nguyªn tö
Gi¸o viªn yªu cÇu HS n¾m ®îc mçi electron 4Òu coc mét n@ng l,-ng x¸c 4idnh vµ
®îc s¾p xÕp theo trËt tù c¸c møc n¨ng lîng obitan nguyªn tö. C¸c electron cã n@ng
l,-ng bMng nhau thuéc cïng mét ph©n l>p, c¸c ph©n l>p 4,-c ký hiÖu b»ng c¸c chD c¸i
s, p, d, f. §ång thêi chØ cho HS râ khi sè l>p electron t@ng th× cã s1 chÌn m5c n@ng
l,-ng. Tõ líp n e3 th× b¾t ®Çu cã sù chÌn møc n¨ng lîng, trong ®ã obitan 4s cã møc
n¨ng lîng thÊp h¬n obitan 3d vµ obitan 5s cã møc n¨ng lîng thÊp h¬n obitan 4d,...
GV cã thÓ ®a ra trËt tù electron theo møc n¨ng lîng nh sau:
1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7s 5f 6d 7p
CKn giúp HS nPm chPc cÊu tróc electron trong vá nguyªn tö, sù chuyÓn ®éng cña
electron trong nguyªn tö, sù ph©n bè electron theo c¸c líp, c¸c ph©n líp vµ ®Æc ®iÓm cña
líp electron ngoµi cïng.
Khi gi¶ng d¹y phÇn kiÕn thøc vÒ cÊu tróc electron trong vá nguyªn tö, nh÷ng kiÕn
thøc mµ GV cÇn th«ng b¸o lµ:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
14
- Nguyªn lý v÷ng bÒn (ë tr¹ng th¸i c¬ b¶n trong nguyªn tö c¸c electron lÇn lît
chiÕm c¸c obitan cã møc n¨ng lîng tõ thÊp ®Õn cao).
- Nguyªn lý Pauli (trªn mét obitan chØ cã thÓ cã nhiÒu nhÊt 2 electron)
- Qui t¾c Hun (c¸c electron ph©n bè trªn c¸c obitan sao cho sè electron ®éc th©n lµ tèi
®a)
Dùa vµo n¨ng lîng ion hãa mµ ngêi ta biÕt ®îc trong nguyªn tö c¸c electron s¾p
xÕp thµnh c¸c líp vµ c¸c ph©n líp. Trong ®ã:
- Sè ph©n líp b»ng sè thø tù cña líp
- Ph©n líp s cã 1 obitan, ph©n líp p cã 3 obitan, ph©n líp d cã 5 obitan, ph©n líp f cã
7 obitan.
Tõ ®ã HS cã thÓ suy ra mét c¸ch tæng qu¸t :
- Sè obitan trong mét líp lµ n
2
(n lµ sè thø tù cña líp).
- Sè electron tèi ®a trong mét líp lµ 2n
2
.
b. CÊu h×nh electron nguyªn tö
Gi¸o viên cho h&c sinh nghiên c5u sách giáo khoa 42 :
- bi(t cJu hình electron là gì. Cách vi(t cJu hình electron.
- th1c hành vi(t cJu hình electron c/a mFt s+ nguyên tB.
Giáo viên h,>ng dTn h&c sinh vi(t cJu hình electron c/a 10 nguyên t+ 4Ku. Sau 4ó,
GV phCi phân tích kb các tr,;ng h-p:
- Electron chuy2n sang phân m5c n@ng l,-ng m>i (v?n d$ng nguyên lý vDng b7n,
chú ý 4(n s+ electron t+i 4a trong mai phân l>p).
- C¸c electron 4éc th©n, electron ghÐp ®«i (vËn dudng quy tPc Hun), cã thÓ biÕt ®îc ë
tr¹ng th¸i c¬ b¶n nguyªn tö cã electron ®éc th©n hay kh«ng vµ cã bao nhiªu, tõ ®ã cã thÓ
biÕt sù liªn kÕt cã thÓ t¹o ra víi c¸c nguyªn tö kh¸c khi häc vÒ ch¬ng liªn kÕt hãa häc.
Trong khi vi(t cJu hình electron, GV cKn cho HS nh?n xét v7 s+ l>p electron, s+ th5 t1
l>p ngoài cùng, s+ electron ghép 4ôi, s+ electron 4Fc thân (yêu cKu HS g8ch chân l>p
ngoài cùng).
Sau 4ó GV cho HS t1 vi(t ti(p cJu hình electron c/a 10 nguyên t+ ti(p theo, có
th2 ch&n hình th5c hJp dTn, phù h-p 42 HS tích c1c tham gia vào bài h&c nh,: thi vi(t
giDa các nhóm hay t=,...theo ki2u ti(p s5c.
Mét sè ®iÓm lu ý khi viÕt cÊu h×nh electron cña nguyªn tö c¸c nguyªn tè :
- sö dông kh¸i niÖm c¸c ph©n líp thay cho obitan nguyªn tö
- sö dông ph©n møc n¨ng lîng thay cho møc n¨ng lîng cña c¸c obitan nguyªn tö
- kh«ng dïng nguyªn lÝ v÷ng bÒn, nguyªn lÝ lo¹i trõ Pauli, qui t¾c Hun vµ « lîng tö
mµ thay b»ng sè electron tèi ®a trong tõng ph©n líp.
GV cKn thêng xuyªn yêu cKu HS nêu rõ mèi liªn quan gi÷a cÊu h×nh electron,
®Æc biÖt lµ sè electron ngoµi cïng cña nguyªn tö víi tÝnh chÊt hãa häc cña nguyªn tè ®ã.
5. @Gc IiAm cJa lKp electron ngoài cùng
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
15
Giáo viên yêu cKu HS d1a vào th5 t1 các l>p, n@ng l,-ng c/a các electron trên
các l>p và phân l>p 42 trC l;i câu hSi: electron nào : gKn h8t nhân nhJt? xa h8t nhân
nhJt? electron nào liên k(t v>i h8t nhân m8nh nhJt? y(u nhJt? TQ 4ó GV nhJn m8nh các
electron l>p ngoài cùng liên k(t y(u nhJt v>i h8t nhân nguyên tB, do v?y chúng dN tham
gia vào s1 hình thành liên k(t hóa h&c.
GV cho HS nh?n xét v7 s+ l,-ng electron l>p ngoài cùng c/a nguyên tB các
nguyên t+ có th2 có 1, 2, 3... và t+i 4a là 8 electron.
Trong s+ 20 nguyên t+ 4Ku : bCng cJu hình electron, GV cKn t= ch5c cho HS
nh?n xét: nguyên t+ nào là kim lo8i, phi kim, khí hi(m và s+ l,-ng electron nguyên tB
l>p ngoài cùng c/a các nguyên t+ 4ó. *Gng th;i nhJn m8nh electron ngoµi cïng cña
nguyªn tö 4óng vai trò quan tr&ng trong vic quy(t 4Hnh tính chJt hoá h&c c/a nguyên t+.
Nh, v?y, ki(n th5c c/a ch,.ng Nguyên tB là c. s: 42 nghiên c5u các ch,.ng
ti(p theo. Chính vì v?y GV cKn t= ch5c t+t các ho8t 4Fng h&c t?p giúp HS nPm chPc
4,-c ki(n th5c c/a ch,.ng.
2.1.2.4 Thùc hµnh: ThiÕt kÕ gi¸o ¸n bµi d¹y cô thÓ
Bµi :
Thµnh phÇn nguyªn tö
I. Môc tiªu
1. VÒ ki(n th:c
Bi>t : *.n vH kh+i l,-ng, kích th,>c c/a nguyên tB; kí hiu, kh+i l,-ng và 4in tích c/a
electron, proton và n.tron.
HiAu
- Nguyên tB gGm h8t nhân nMm : tâm nguyên tB mang 4in tích d,.ng và vS
electron c/a nguyên tB gGm các electron mang 4in tích âm chuy2n 4Fng xung quanh
h8t nhân.
- H8t nhân gGm các h8t proton và n.tron.
- Kh+i l,-ng nguyên tB t?p trung : h8t nhân, kh+i l,-ng các electron là không 4áng
k2.
2. VÒ k> n@ng
- Quan sát mô hình thí nghim, ph©n tÝch thÝ nghiÖm vµ rút ra nh?n xét.
- So sánh kh+i l,-ng c/a electron v>i proton và n.tron.
- So sánh kích th,>c c/a h8t nhân v>i electron và v>i nguyên tB (kích th,>c c/a
nguyên tB 4,-c 4o bMng nm, A
0
).
- Tính 4,-c kh+i l,-ng và kích th,>c c/a nguyên tB (4.n vH u hay 4vC).
II. ChuÈn bÞ
- GV: S¬ ®å thÝ nghiÖm t×m ra tia ©m cùc vµ h¹t nh©n nguyªn tö .
- HS : §äc l¹i SGK ho¸ häc líp 8, phÇn cÊu t¹o nguyªn tö.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
16
III. TiÕn tr×nh d¹y häc : Sö dông ph¬ng ph¸p ®µm tho¹i nªu vÊn ®Ò
Ho¹t ®éng 1 : KiÓm tra kiÕn thøc cò
Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS
- Nguyªn tö lµ g× ?
- Nguyªn tö ®îc cÊu t¹o nh thÕ nµo?
- Lµ h¹t v« cïng nhá trung hoµ vÒ ®iÖn
- Gåm h¹t nh©n vµ líp vá .
Ho¹t ®éng 2 : Electron
- Dùa vµo s¬ ®å kiÓm tra kiÕn thøc cò
GV nh¾c l¹i :
Vá ( e )
Nguyªn tö
H¹t nh©n ( p, n )
- Yªu cÇu HS quan s¸t thÝ nghiÖm t×m
ra tia ©m cùc, tr¶ lêi c©u hái sau:
+ Tia ©m cùc bÞ lÖch vÒ cùc d¬ng
chøng tá ®iÒu g×?
+ VËy thÕ nµo lµ tia ©m cùc ?


+ VËy electron mang ®iÖn tÝch g× ?
- GV nªu thùc nghiÖm ®· x¸c ®Þnh:
+ khèi lîng e: 9,1094.10
-31
kg
+ ®iÖn tÝch e: -1,602.10
-19
C
(quy íc lµ 1-)





Quan s¸t thÝ nghiÖm, ghi chÐp ®Ó tr¶ lêi
c©u hái cña GV
+ Tia ©m cùc mang ®iÖn tÝch ©m

+ Lµ chïm h¹t mang ®iÖn tÝch ©m vµ mçi
h¹t ®Òu cã khèi lîng ®îc gäi lµ
electron
+ §iÖn tÝch ©m
Ho¹t ®éng 3 : Sù t×m ra h¹t nh©n nguyªn tö
- GV yªu cÇu HS quan s¸t thÝ nghiÖm
kh¸m ph¸ h¹t nh©n nguyªn tö cña
R«d¬pho vµ c¸c céng sù, kÕt qu¶ thu
®îc.
- GV ®a ra c©u hái:
+ §a sè h¹t xuyªn qua l¸ vµng chøng
tá nguyªn tö cã cÊu t¹o nh thÕ nµo?
+T¹i sao cã mét sè h¹t bÞ lÖch híng
hoÆc déi ngîc trë l¹i ?
- GV dÉn d¾t : Trong nguyªn tö c¸c
phÇn tö tÝch ®iÖn tÝch d¬ng tËp trung
thµnh mét ®iÓm vµ cã khèi lîng kh¸
lín ®îc gäi lµ h¹t nh©n
+ Nh vËy h¹t nh©n nguyªn tö mang
®iÖn tÝch g×?
Quan s¸t thÝ nghiÖm, ghi chÐp ®Ó tr¶ lêi
c©u hái cña GV



+ Nguyªn tö cã cÊu t¹o rçng.

+ Cã lÏ nã ®· gÆp hoÆc va ch¹m víi mét
c¸i g× ®ã còng mang ®iÖn tÝch d¬ng




+ Gåm c¸c h¹t mang ®iÖn tÝch d¬ng
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
17
Ho¹t ®éng 4 : CÊu t¹o cña h¹t nh©n nguyªn tö
- GV giíi thiÖu :
+ N¨m 1918, R«d¬pho ®· lµm thÝ
nghiÖm b¾n ph¸ h¹t nh©n nguyªn tö
nit¬ b»ng h¹t α th× thu ®îc 1 lo¹i h¹t
cã khèi lîng 1,6726.10
-27
kg, h¹t nµy
mang 1 ®iÖn tÝch d¬ng vµ ®îc kÝ
hiÖu lµ “p ”
+ N¨m 1932, Chatwick dïng h¹t α b¾n
vµo h¹t nh©n nguyªn tö Be thÊy xuÊt
hiÖn lo¹i h¹t míi cã khèi lîng xÊp xØ
khèi lîng p nhng kh«ng mang ®iÖn
®îc gäi lµ notron vµ kÝ kiÖu lµ ch÷ “
n ”.
- GN nªu c©u hái:
+ VËy h¹t nh©n nguyªn tö ®îc cÊu
t¹o nh thÕ nµo ?
+ Nguyªn tö ®îc cÊu t¹o nh thÕ
nµo?



+ Em cã nhËn xÐt g× vÒ khèi lîng cña
c¸c h¹t cÊu thµnh nguyªn tö ?
+ §iÒu nµy chøng tá ®iÒu g× vÒ khèi
lîng nguyªn tö ?
- L¾ng nghe vµ tr¶ lêi













+ Gåm h¹t p mang ®iÖn tÝch d¬ng vµ n
kh«ng mang ®iÖn
+ Gåm:
Líp vá (c¸c h¹t e mang ®iÖn tÝch ©m
chuyÓn ®éng quanh h¹t nh©n)
H¹t nh©n (gåm c¸c h¹t p mang ®iÖn tÝch
d¬ng vµ n kh«ng mang ®iÖn).
+ H¹t e cã khèi lîng nhá h¬n rÊt nhiÒu
so víi khèi lîng cña p vµ n.
+Khèi lîng nguyªn tö tËp trung chñ yÕu
vµo h¹t nh©n cßn khèi lîng e kh«ng
®¸ng kÓ.
Ho¹t ®éng 5 : KÝch thíc nguyªn tö
- Giíi thiÖu : KÝch thíc nguyªn tö lµ
nanomet (nm) hay angstrom (
o
A ).
+ Dùa vµo SGK h·y cho biÕt mét sè
®Æc ®iÓm chÝnh vÒ kÝch thíc vµ khèi
lîng nguyªn tö .

+ Nh vËy e chuyÓn ®éng trong kh«ng
gian nh thÕ nµo ?


§äc sgk vµ tr¶ lêi c©u hái:
+ Nguyªn tö H cã r kho¶ng 0,053 nm.
+ §êng kÝnh h¹t nh©n nguyªn tö
kho¶ng 10
-5
nm, cña e vµ p kho¶ng 10
-8

nm
+ e chuyÓn ®éng trong kh«ng gian rçng
cña nguyªn tö.
Ho¹t ®éng 6 : Khèi lîng nguyªn tö
- GV giíi thiÖu khèi lîng nguyªn tö
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
18
C lµ 19,9264.10
-27
kg, ®Ó thuËn tiÖn cho
viÖc tÝnh to¸n ta lÊy gi¸ trÞ 1/12 khèi
lîng nguyªn tö cacbon lµm ®¬n vÞ vµ
®îc kÝ hiÖu lµ “u” hoÆc “®vC ”.
+ Nh vËy 1u b»ng bao nhiªu kg ?

+ TÝnh khèi lîng cña nguyªn tö hi®ro
theo u biÕt khèi lîng nguyªn tö cña
nã lµ 1,6735.10
-27
kg.




1u=
kg
27
10 . 6605 , 1
12
kg
27
10 . 9264 , 19

·


u 1
27
10 . 6605 , 1
27
10 . 6735 , 1
H
m
2



·
Ho¹t ®éng 7 : Cñng cè vµ giao bµi tËp vÒ nhµ
PhiÕu giao viÖc (tham kh¶o)
PhiÕu giao viÖc sè 1
1. Em h·y quan s¸t
H×nh 1.3 (trang 5 SGK
Ho¸ 10 )
2. Cho biÕt cÊu t¹o cña
TN vµ tÝnh n¨ng cña
tõng bé phËn.
3. Khi cho thÝ nghiÖm
lµm viÖc (hót ch©n
kh«ng, phãng ®iÖn
15.000v) sÏ quan s¸t
thÊy g×?
PhiÕu giao viÖc sè 2
1. Em h·y quan s¸t m«
h×nh thÝ nghiÖm cña
R«d¬pho (H×nh 1.1
SGK Ho¸ häc 10 ) hay
trªn ®Üa CD.
2. Cho biÕt hiÖn tîng
g× x¶y ra ë thÝ nghiÖm
®ã.
3. Gi¶i thÝch.
PhiÕu giao viÖc sè 3
1. C¸c em xem b¶ng 1.1
SGK Ho¸ häc 10 ®Ó biÕt ®iÖn
tÝch, khèi lîng cña c¸c h¹t
e, p, n.
2. NhËn xÐt vÒ ®iÖn tÝch cña
e, p, vµ n, cã nªn dïng ®¬n vÞ
®iÖn tÝch kh«ng?
3. TÝnh tû lÖ m
p
/m
e
4. u ( hay ®vC) lµ g×? TÝnh
m
e
, m
p
, m
n
theo u.
5. TÝnh tû lÖ ®êng kÝnh cña
nguyªn tö vµ ®êng kÝnh cña
h¹t nh©n
2.1.3 Môc tiªu và ph¬ng ph¸p d¹y häc ch¬ng "B¶ng tu;n hoàn vµ §Þnh luËt tu;n
hoàn
c¸c nguyªn tè ho¸ häc"
2.1.3.1 Môc tiªu
1. VÒ kiÕn thøc
BiÕt :
- Nguyªn t¾c s¾p xÕp c¸c nguyªn tè vµo b¶ng tuÇn hoµn.
- CÊu t¹o b¶ng tuÇn hoµn: « nguyªn tè, chu k×, nhãm.
- BiÕt nguyªn nh©n vµ ý nghÜa cña b¶ng tuÇn hoµn.
HiÓu :
- Mèi quan hÖ gi÷a cÊu h×nh electron nguyªn tö cña c¸c nguyªn tè ho¸ häc víi vÞ trÝ
cña chóng trong b¶ng tuÇn hoµn vµ tÝnh chÊt cña nguyªn tè.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
19
- Quy luËt biÕn ®æi tÝnh chÊt c¸c nguyªn tè vµ hîp chÊt cña chóng theo chu k×, nhãm.
2. VÒ kÜ n¨ng
- RÌn luyÖn t duy logic cho HS : kÜ n¨ng suy nghÜ vµ lËp luËn tõ sù liªn quan gi÷a
cÊu h×nh electron víi vÞ trÝ trong b¶ng tuÇn hoµn vµ tÝnh chÊt.
- So s¸nh tÝnh chÊt cña mét nguyªn tè víi c¸c nguyªn tè l©n cËn.
- BiÕt c¸ch häc tËp mét c¸ch ®éc lËp vµ céng t¸c trong nhãm. Cã nh÷ng kÜ n¨ng c«ng
nghÖ th«ng tin nh t×m kiÕm th«ng tin, x©y dùng bµi tr×nh diÔn, x©y dùng vµ qu¶n lÝ d÷
liÖu vµ biÕt chia sÎ víi c¸c b¹n.
3. VÒ th¸i ®é
Gi¸o dôc cho HS: NiÒm tin vµo khoa häc, ch©n lÝ khoa häc. Cã tinh thÇn lµm viÖc
nghiªm tóc, chñ ®éng s¸ng t¹o. Cã ®øc tÝnh cÇn cï, chÞu khã.
2.1.3.2 Néi dung
Néi dung kiÕn thøc cña hai ch¬ng tr×nh chuÈn vµ n©ng cao cã sù kh¸c nhau vÒ
lîng vµ chÊt, cô thÓ nh sau:
- Ch¬ng tr×nh n©ng cao cã thªm hai bµi :
+ Bµi : Nghiªn cøu vÒ sù biÕn ®æi mét sè ®¹i lîng vËt lÝ cña c¸c nguyªn tè hãa häc
+ Bµi thùc hµnh sè 1. Mét sè thao t¸c thùc hµnh thÝ nghiÖm ho¸ häc, sù biÕn ®æi
tÝnh chÊt cña nguyªn tè trong chu k× vµ nhãm
- Néi dung trong c¸c bµi cña ch¬ng tr×nh n©ng cao cã sù kh¸c nhau vÒ møc ®é s©u
cña kiÕn thøc.
2.1.3.3 Ph¬ng ph¸p d¹y häc
HS ®· ®îc nghiªn cøu s¬ lîc kiÕn thøc cña ch¬ng nµy ë líp 9 (THCS). Do vËy
GV cÇn híng HS chó ý ®Õn mèi quan hÖ chÆt chÏ gi÷a cÊu t¹o b¶ng tuÇn hoµn víi cÊu
t¹o nguyªn tö cña c¸c nguyªn tè hãa häc.
C¸c ph¬ng ph¸p d¹y häc chñ yÕu lµ:
- Sö dông ph¬ng ph¸p thuyÕt tr×nh nªu vÊn ®Ò, ph¬ng ph¸p ®µm tho¹i t×m tßi kÕt
hîp víi viÖc sö dông tµi liÖu hoÆc c¸c ph¬ng tiÖn trùc quan kh¸c ®Ó tæ chøc c¸c ho¹t
®éng häc tËp, nghiªn cøu c¸c néi dung cô thÓ cho HS.
- Dïng ph¬ng ph¸p so s¸nh ®Ó lµm râ c¸c vÊn ®Ò cã liªn quan víi nhau nh : Sù
biÕn ®æi tÝnh kim lo¹i vµ tÝnh phi kim theo chiÒu t¨ng cña ®iÖn tÝch h¹t nh©n nguyªn tö :
sù biÕn ®æi tÝnh axit vµ tÝnh baz¬ cña c¸c hîp chÊt theo chu k× hoÆc nhãm; so s¸nh sè
electron tèi ®a trong mét líp víi sè nguyªn tè trong chu k× øng víi líp ®ã,….
- CÇn tæ chøc c¸c ho¹t ®éng häc tËp theo nhãm cho HS nh»m ph¸t huy tÝnh tÝch cùc,
chñ ®éng, hîp t¸c trong qu¸ tr×nh diÔn ra ho¹t ®éng nhËn thøc nh :
+ Dùa vµo kiÕn thøc cña ch¬ng “ Nguyªn tö”

nh cÊu t¹o nguyªn tö, ®iÖn tÝch h¹t
nh©n, sè líp, sè electron líp ngoµi cïng,.. ®Ó rót ra nguyªn t¾c s¾p xÕp c¸c nguyªn tè
trong b¶ng tuÇn hoµn. Trªn c¬ së ®ã gi¶i thÝch sù biÕn ®æi tÝnh chÊt cña c¸c nguyªn tè;
mèi quan hÖ gi÷a vÞ trÝ, cÊu t¹o vµ tÝnh chÊt cña chóng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
20
+ Yªu cÇu nhãm HS ph¶i viÕt ®îc cÊu h×nh electron cña c¸c nguyªn tè bÊt k× cña
20 nguyªn tè ®Çu trong b¶ng tuÇn hoµn.
+ Yªu cÇu nhãm HS sö dông c¸c tµi liÖu cã liªn quan ®Ó cã thÓ häc c¸ch tra cøu t
liÖu, biÕt tù nhËn xÐt hay tù rót ra c¸c qui luËt cÇn thiÕt khi häc ch¬ng nµy.
- Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y GV cÇn tæ chøc vµ híng dÉn cho HS ®äc s¸ch gi¸o
khoa, quan s¸t b¶ng tuÇn hoµn. GV cÇn khai th¸c triÖt ®Ó c¸c d¹ng bµi tËp hãa häc chøa
néi dung kiÕn thøc träng t©m cña bµi häc vµ yªu cÇu cho HS gi¶i c¸c bµi tËp ®ã gióp hä:
+ ViÕt cÊu h×nh electron vµ nhËn xÐt sè ®iÖn tÝch, sè electron líp ngoµi cïng, sè líp
electron cña c¸c nguyªn tè trong cïng mét hµng, mét cét. Tõ ®ã yªu cÇu HS kÕt kuËn vÒ
nguyªn t¾c x©y dùng b¶ng tuÇn hoµn c¸c nguyªn tè hãa häc.
+ HiÓu c¸c th«ng sè cã trong mçi « c¬ b¶n vµ ®i ®Õn kÕt luËn: ¤ lµ ®¬n vÞ nhá nhÊt
cÊu t¹o nªn b¶ng tuÇn hoµn, trong mèi « thÓ hiÖn ®Çy ®ñ kÝ hiÖu, ®iÖn tÝch, nguyªn tö
khèi trung b×nh, cÊu h×nh electron nguyªn tö cña nguyªn tè hãa häc.
+ NhËn xÐt sù liªn quan gi÷a sè lîng c¸c nguyªn tè víi cÊu h×nh electron cña
chóng cã trong mét chu k× ; sè líp electron víi sè thø tù cña chu k× ®Ó rót ra nhËn xÐt vÒ
sè c¸c nguyªn tè cã trong chu k× nhá vµ chu k× lín; mèi quan hÖ gi÷a sè electron vµ sè
nguyªn tè trong chu k×; vµ c¸c hä Lantan, Actini ngoµi b¶ng.
+ NhËn xÐt vµ ph©n lo¹i sè nhãm sè nguyªn tè, ®Æc ®iÓm cÊu t¹o cña nhãm A vµ
nhãm B.
+ NhËn xÐt qui luËt biÕn ®æi tuÇn hoµn vÒ cÊu h×nh electron nguyªn tö c¸c nguyªn
tè trong nhãm A sau mçi chu k× (sè electron líp ngoµi cïng b»ng nhau vµ b»ng sè thø tù
cña nhãm, do vËy tÝnh chÊt ho¸ häc cña c¸c nguyªn tè lµ t¬ng tù nhau). §ã chÝnh lµ
nguyªn nh©n g©y ra sù biÕn ®æi tuÇn hoµn tÝnh chÊt cña c¸c nguyªn tè.
+ NhËn xÐt vÒ ®Æc ®iÓm cÊu h×nh electron cña mét sè nguyªn tè nhãm B nh Fe,
Cr, Zn, Cu vµ mét sè trêng hîp ngo¹i lÖ kh¸c cã sù nh¶y møc n¨ng lîng ë ph©n líp d
gÇn b·o hoµ vµ b¸n b·o hoµ.
+ Quan s¸t, nhËn xÐt vµ dùa vµo ®Æc ®iÓm cÊu t¹o nguyªn tö ®Ó gi¶i thÝch c¸c qui
luËt biÕn ®æi tuÇn hoµn vÒ b¸n kÝnh nguyªn tö, n¨ng lîng ion hãa thø nhÊt, ®é ©m ®iÖn
cña c¸c nguyªn tè nhãm A trong mét chu k× theo chiÒu t¨ng cña ®iÖn tÝch h¹t nh©n
nguyªn tö. GV cÇn gióp HS hiÓu n¨ng lîng ion hãa thø nhÊt I
1
cã ý nghÜa nhÊt ®èi víi
hãa häc. Dùa vµo n¨ng lîng I
1
HS cã thÓ biÕt ®îc nguyªn tö dÔ hay khã t¸ch electron.
+ Dùa vµo sù biÕn ®æi n¨ng lîng ion hãa thø nhÊt, ®é ©m ®iÖn ®Ó x¸c ®Þnh nguyªn
tè cã tÝnh kim lo¹i m¹nh nhÊt hay tÝnh phi kim m¹nh nhÊt ; sù biÕn ®æi vÒ ho¸ trÞ, tÝnh
axit hay baz¬ cña oxit vµ hi®roxit vµ ®Ó gi¶i thÝch qui luËt biÕn ®æi cña chóng trong mét
nhãm hay mét chu k×.
+ Nªu ®îc ®Þnh nghÜa vµ ý nghÜa cña b¶ng tuÇn hoµn
Víi viÖc sö dông vµ kÕt hîp nhiÒu ph¬ng ph¸p trong d¹y häc ®· kÝch thÝch ®îc
nhiÒu HS tham gia, t¹o kh«ng khÝ s«i næi, h×nh thµnh høng thó häc tËp trong líp.
2.1.3.4 Thùc hµnh: ThiÕt kÕ gi¸o ¸n bµi d¹y cô thÓ
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
21


Bµi 10 (n©ng cao):
Sù biÕn ®æi tuÇn hoµn
cÊu h×nh electron nguyªn tö c¸c nguyªn tè ho¸ häc
I. Môc tiªu
1. VÒ kiÕn thøc
BiÕt :
- Sù biÕn ®æi cÊu h×nh electron nguyªn tö c¸c nguyªn tè hãa häc trong chu k×, trong
nhãm A.
- Sè e líp ngoµi còng quyÕt ®Þnh tÝnh chÊt ho¸ häc cña c¸c nguyªn tè nhãm A.
HiÓu
- Gi¶i thÝch ®îc nguyªn nh©n sù biÕn ®æi tuÇn hoµn tÝnh chÊt cña c¸c nguyªn tè ho¸
häc lµ do sù biÕn ®æi tuÇn hoµn cÊu h×nh electron líp ngoµi cïng.
- Ph©n biÖt râ rµng c¸c electron ho¸ trÞ cña c¸c nguyªn tè nhãm A vµ nhãm B.
2. VÒ kÜ n¨ng
- ViÕt cÊu h×nh electron nguyªn tö.
- NhËn xÐt cÊu h×nh e nguyªn tö cña c¸c nguyªn tè ho¸ häc
- Gi¶i thÝch ®îc sù biÕn ®æi tuÇn hoµn tÝnh chÊt c¸c nguyªn tè.
- Gi¶i c¸c bµi tËp trong sgk vµ s¸ch bµi tËp, kh¶ n¨ng céng t¸c vµ c¸c kÜ n¨ng t×m
kiÕm, lu gi÷ vµ xö lÝ th«ng tin tèt.
II. ChuÈn bÞ
GV : B¶ng tuÇn hoµn c¸c nguyªn tè ho¸ häc, phiÕu häc tËp (nÕu cã). BTH d¹ng dµi.
Gi¸o ¸n ®iÖn tö . Sö dông ph¬ng ph¸p ®Æt vÊn ®Ò vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò vµ dïng bµi tËp
ho¸ häc.
HS : Xem l¹i bµi cÊu t¹o b¶ng tuÇn hoµn c¸c nguyªn tè ho¸ häc.
KiÓm tra bµi cò
GV
X¸c ®Þnh vÞ trÝ cña c¸c
nguyªn tö sau trong b¶ng
tuÇn hoµn, khi biÕt:
HS 1 : Z = 11
Z = 13 vµ Z = 16
HS 2 : Z = 9
Z = 17 vµ Z = 35
GV: NhËn xÐt vµ cho ®iÓm
HS


1s
2
2s
2
2p
6
3s
1
⇒ Chu k× 3 nhãm I.A
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
1
⇒ Chu k× 3 nhãm III.A
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
4
⇒ Chu k× 3 nhãm VI.A
1s
2
2s
2
2p
5
⇒ Chu k× 2 nhãm VII.A
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
5
⇒ Chu k× 3 nhãm VII.A
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
6
3d
10
4s
2
4p
5
⇒ Chu k× 4 nhãm VII.A

III. TiÕn tr×nh d¹y häc
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
22
Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS
Ho¹t ®éng 1 : Tæ chøc t×nh huèng d¹y häc
T¹i sao khi xÕp c¸c nguyªn tè theo chiÒu t¨ng dÇn cña c¸c ®iÖn tÝch h¹t nh©n, tÝnh chÊt c¸c nguyªn
tè l¹i biÕn ®æi tuÇn hoµn ? Chóng ta sÏ t×m c©u tr¶ lêi trong bµi häc h«m nay.
Ho¹t ®éng 2 : T×m hiÓu cÊu h×nh electron nguyªn tö c¸c nhãm A
GV yªu cÇu HS quan s¸t b¼ng 2.1 vµ tr¶
lêi c¸c c©u hái díi ®©y:


- Nhãm A gåm nh÷ng nguyªn tè nµo ?
- Dùa vµo b¶ng tuÇn hoµn em cã nhËn xÐt
g× vÒ sè electron líp ngoµi cïng cña c¸c
nguyªn tè nhãm A
- VËy tÝnh chÊt hãa häc cña chóng cã
gièng hay kh¸c nhau?
- Trong chu k× sù biÕn ®æi sè e líp ngoµi
cïng nh thÕ nµo?
- Sù biÕn ®æi ®ã ngêi ta gäi lµ biÕn ®æi
tuÇn hoµn. Nh vËy cã ¶nh hëng tíi tÝnh
chÊt cña c¸c nguyªn tè hay kh«ng?
GV tæng kÕt : sù biÕn ®æi tuÇn hoµn vÒ
cÊu h×nh electron líp ngoµi cïng lµ
nguyªn nh©n cña sù biÕn ®æi tuÇn hoµn
vÒ tÝnh chÊt cña c¸c nguyªn tè.
HS quan s¸t b¶ng 2.1, nhËn xÐt vÒ sù biÕn ®æi
cÊu h×nh electron líp ngoµi cïng cña c¸c
nguyªn tè nhãm A lÇn lît qua c¸c chu k× 2,
3, 4, 5, 6, 7 vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái cña GV
- Gåm : Nguyªn tè s vµ nguyªn tè p
- C¸c nguyªn tè trong mét nhãm A cã sè
electron líp ngoµi cïng b»ng nhau vµ b»ng sè
thø tù cña nhãm
- C¸c nguyªn tè trong cïng mét nhãm cã tÝnh
chÊt ho¸ häc t¬ng tù nhau
- Trong mét chu k×, sè e líp ngoµi cïng t¨ng
dÇn tõ 1 → 8 vµ ®îc lÆp l¹i ë chu k× sau.
- §ã chÝnh lµ nguyªn nh©n cña sù biÕn ®æi
tuÇn hoµn tÝnh chÊt c¸c nguyªn tè

Ho¹t ®éng 3 : T×m hiÓu cÊu h×nh electron nguyªn tö c¸c nguyªn tè nhãm B
- Nhãm B bao gåm nh÷ng nguyªn tè
nµo? Thuéc chu k× nµo?
- CÊu h×nh electron chung cña c¸c
nguyªn tè nµy cã d¹ng nh thÕ nµo ?
- Electron ho¸ trÞ cña nã ®îc tÝnh nh
thÕ nµo ?


GV tæng kÕt : C¸c nguyªn tè ë nhãm B
+ ë c¸c chu k× lín, thuéc nguyªn tè d vµ
f, ®ã lµ c¸c nguyªn tè chuyÓn tiÕp.
+ C¸c electron hãa trÞ ë (n - 1)d
a
ns
2
trong
®ã a nhËn c¸c gi¸ trÞ tõ 1→10.
- Gåm nguyªn tè d vµ nguyªn tè f, chu k× lín

- D¹ng : ( n – 1 ) d
X
ns
2
víi a : 1 → 10
D¹ng ( n – 1 ) d
5
ns
1
hoÆc ( n – 1 ) d
10
ns
1

- Gåm c¸c e líp ngoµi cïng vµ s¸t ngoµi cïng
cha b·o hoµ. Khi líp d ®· b·o hoµ th× sè e
ho¸ trÞ ®îc tÝnh b»ng sè e líp ngoµi cïng





ThÝ dô chu k× 4: cã 10 nguyªn tè d, th× :
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
23
Cho thÝ dô .


+ C¸c nguyªn tè nhãm B thêng cã
nhiÒu tr¹ng th¸i hãa trÞ. ThÝ dô Fe thêng
cã c¸c hãa trÞ II vµ III.
+ cã 8 nguyªn tè cã cÊu h×nh (n - 1)d
a
ns
2
.
+ riªng : Cr 3d
5
4s
1
vµ Cu 3d
10
4s
1
.
Ho¹t ®éng 4 :Gi¶i c¸c bµi tËp trong SGK

Ho¹t ®éng 5 : Cñng cè vµ giao bµi tËp vÒ nhµ


2.1.4 Môc tiªu vµ ph¬ng ph¸p d¹y häc ch¬ng "Liªn kÕt ho¸ häc "
2.1.4.1 Môc tiªu
VÒ kiÕn thøc
BiÕt :
- Sù t¹o thµnh ion ©m (anion), ion d¬ng (cation), ion ®¬n nguyªn tö, ion ®a nguyªn tö, sù
t¹o thµnh liªn kÕt ion.
- Kh¸i niÖm c¸c lo¹i m¹ng tinh thÓ; ®Æc ®iÓm, cÊu tróc vµ liªn kÕt cña c¸c lo¹i m¹ng
tinh thÓ ®ã; mét sè m¹ng tinh thÓ kim lo¹i vµ tÝnh chÊt cña tinh thÓ kim lo¹i
kh¸i niÖm ®iÖn hãa trÞ, céng hãa trÞ vµ sè oxi hãa.
- HiÖu ®é ©m ®iÖn cña 2 nguyªn tè vµ c¸c kiÓu liªn kÕt t¬ng øng. §Þnh nghÜa liªn
kÕt ion
HiÓu : ThÕ nµo lµ liªn kÕt hãa häc? V× sao nguyªn tö c¸c nguyªn tè (trõ khÝ hiÕm) cã xu
híng liªn kÕt víi nhau t¹o thµnh ph©n tö hay tinh thÓ bÒn v÷ng (néi dung qui t¾c b¸t
tö)? Nguyªn nh©n sù h×nh thµnh liªn kÕt ion vµ liªn kÕt céng hãa trÞ?
VËn dông:
- Gi¶i thÝch ®îc mét sè tÝnh chÊt tinh thÓ ion, tinh thÓ nguyªn tö, tinh thÓ ph©n tö.
X¸c ®Þnh hãa trÞ vµ sè oxi hãa cña nguyªn tè trong ®¬n chÊt vµ hîp chÊt.
- VÏ ®îc s¬ ®å h×nh thµnh liªn kÕt vµ liªn kÕt π, lai hãa sp, sp
2
, sp
3

- Dùa vµo cÊu t¹o lo¹i m¹ng tinh thÓ, dù ®o¸n tÝnh chÊt vËt lý cña chóng
VÒ kü n¨ng
- RÌn thao t¸c t duy: so s¸nh, ph©n tÝch, tæng hîp, kh¸i qu¸t hãa.
- ViÕt ®îc c«ng thøc cÊu t¹o cña c¸c ®¬n chÊt vµ c¸c hîp chÊt.
- X¸c ®Þnh ®îc céng hãa trÞ, ®iÖn hãa trÞ cña c¸c nguyªn tè trong c¸c hîp chÊt t¬ng
øng.
- Ph©n biÖt ®îc ®Æc ®iÓm vÒ cÊu t¹o vµ tÝnh chÊt cña c¸c lo¹i m¹ng tinh thÓ?
VÒ th¸i ®é
- ThÊy ®îc sù liªn quan chÆt chÏ gi÷a hiÖn tîng vµ b¶n chÊt.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
24
- Kh¶ n¨ng vËn dông c¸c quy luËt cña tù nhiªn vµo ®êi sèng phôc vô con ngêi.
- Gi¸o dôc cho HS nhËn thøc ®îc khoa häc lu«n g¾n liÒn víi thùc tÕ.
2.1.4. 2 CÊu tróc cña néi dung ch¬ng liªn kÕt hãa häc
a. CÊu tróc ch¬ng tr×nh

























b. Mèi liªn hÖ gi÷a c¸c kh¸i niÖm liªn kÕt








Liên k(t hoá h&c
- Khái nim liên k(t
- Quy tPc bát tB
L
i
ª
n

k
Õ
t

k
i
m

l
o
a
i



-

-
K
/
N

l
i
ª
n

k
Õ
t

k
i
m

l
o
¹
i

-

M
¹
n
g

t
i
n
h

t
h
Ó

k
i
m

l
o
¹
i


L
i
ª
n

k
Õ
t

i
o
n

L
i
ª
n

k
Õ
t

c
é
n
g

h
ã
a

t
r
Þ

L
a
i

h
o
¸

,
l
k

®
¬
n
,

®
«
i
,

b
a

T
i
n
h

t
h
Ó

n
g
y
ª
n

t
ö
,




















§
é

©
m

®
i
Ö
n

,
l
i
ª
n

k
Õ
t

H
H


H
o
¸

t
r
Þ
,

s
è

O
X
H



-

S
ù

h
×
n
h

t
h
µ
n
h

i
o
n

-

S
ù

h
×
n
h

t
h
µ
n
h

l
i
ª
n

k
Õ
t

i
o
n

-

M
¹
n
g

t
i
n
h

t
h
Ó

i
o
n

-

S
ù

h
×
n
h

t
h
µ
n
h

l
i
ª
n

k
Õ
t

C
H
T

-

L
i
ª
n

k
Õ
t

C
H
T
,

s
ù

x
e
n

p
h
ñ

o
b
i
t
a
n

-
-

K
h
¸
i

n
i
Ö
m

v
Ò

s
ù

l
a
i

h
o
¸

-

C
¸
c

k
i
Ó
u

l
a
i

h
o
¸

-

-

S
ù

x
e
n

p
h
ñ

t
r
ô
c

-

S
ù

t
¹
o

t
h
µ
n
h

l
i
ª
n

k
Õ
t

®
¬
n
,

®
«
i
,

b
a

-

T
i
n
h

t
h
Ó

p
h
©
n

t
ö

-
T
i
n
h

t
h
Ó

n
g
u
y
ª
n

t
ö


-

H
i
Ö
u

®
é

©
m

®
i
Ö
n

v
µ

l
i
ª
n

k
Õ
t

h
o
¸

h
ä
c

-

-
S
è

O
X
H





Liªn kÕt ion h×nh thµnh do lùc
hót tÜnh ®iÖn gi÷a c¸c ion mang
®iÖn tÝch tr¸i dÊu.
HiÖu ®é ©m ®iÖn e1,7

Liªn kÕt CHT kh«ng cùc h×nh
thµnh do 1 hay nhiÒu cÆp e dïng
chung. CÆp e n»m gi÷a ®êng
nèi 2 t©m h¹t nh©n

Liªn kÕt CHT cã cùc h×nh thµnh do 1
hay nhiÒu cÆp e

dïng chung. CÆp e
lÖch vÒ nguyªn tö cña nguyªn tè cã
®é ©m ®iÖn

lín h¬n.

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
25





c. So s¸nh sù kh¸c nhau vÒ kiÕn thøc gi÷a s¸ch gi¸o khoa c¬ b¶n vµ n©ng cao

S¸ch gi¸o khoa 10 ban chuÈn S¸ch gi¸o khoa 10 ban n©ng cao
- Kh¸i niÖm liªn kÕt vµ qui t¾c b¸t tö ®îc
nªu v¾n t¾t ngay ë ®Çu ch¬ng vµ ®îc
minh ho¹ tiÕp ë c¸c bµi sau.
- Kh¸i niÖm vÒ c¸c lo¹i liªn kÕt ®îc h×nh
thµnh theo quan ®iÓm kinh ®iÓn, mét sè
néi dung theo quan ®iÓm hiÖn ®¹i ®îc
nªu ng¾n gän trong bµi ®äc thªm.

- ChØ tr×nh bµy tinh thÓ ion, tinh thÓ
nguyªn tö, ph©n tö
- Kh¸i niÖm liªn kÕt ho¸ häc vµ qui t¾c b¸t
tö ®îc nªu thµnh môc riªng.

- Quan ®iÓm kinh ®iÓn vÒ liªn kÕt ®îc
tr×nh bµy t¬ng tù nh sgk chuÈn nhng
®îc ph¸t triÓn theo quan ®iÓm hiÖn ®¹i vµ
®îc nghiªn cøu chi tiÕt nh lai ho¸ vµ
xen phñ.
- Cã thªm tinh thÓ kim lo¹i
Nh vËy néi dung kiÕn thøc trong s¸ch gi¸o khoa n©ng cao ®îc tr×nh bµy ®Çy ®ñ
vµ mang tÝnh hiÖn ®¹i gióp HS hiÓu ®îc b¶n ch©t cña liªn kÕt häc vµ vËn dông nã trong
viÖc nghiªn cøu c¸c chÊt cô thÓ mét c¸c ®Çy ®ñ vµ s©u s¾c h¬n.
d. Mét sè néi dung khã cña ch¬ng
Liªn kÕt cho nhËn: HS khã nhËn ra ®îc hîp chÊt nµo cã liªn kÕt céng ho¸ trÞ vµ
còng rÊt khã ®Ó viÕt ®îc cÊu t¹o cña hîp chÊt ®ã.
Tinh thÓ vµ m¹ng tinh thÓ: HS khã cã thÓ biÕt ®îc cÊu tróc m¹ng
tinh thÓ cña hîp chÊt, do vËy hä sÏ kh«ng thÓ vÏ ®îc m« h×nh m¹ng tinh thÓ cña hîp
chÊt ®ã. Trong m¹ng tinh thÓ HS khã cã thÓ tÝnh ®îc cã bao nhiªu ®iÖn tÝch d¬ng bao
bäc xung quanh mét ®iÖn tÝch ©m vµ ngîc l¹i (sè phèi trÝ).
Sù lai ho¸ cña obitan nguyªn tö vµ d¹ng h×nh häc cña ph©n tö: HS khã hiÓu vÒ
kh¸i niÖm lai ho¸, khã biÕt ®îc hîp chÊt cã kiÓu lai ho¸ sp, sp
2
hay sp
3
dÉn ®Õn viÖc
khã cã thÓ vÏ ®îc d¹ng h×nh häc cña ph©n tö.
Sù xen phñ cña c¸c obitan t¹o liªn kÕt ®¬n, liªn kÕt b«i, liªn kÕt xÝch ma, pi: Kh¸i
niÖm sù xen phñ lµ t¬ng ®èi khã víi HS, hä khã ph©n biÖt ®îc xen phñ trôc hay xen
phñ bªn do vËy khã ph©n biÖt ®îc khi nµo h×nh thµnh liªn kÕt pi, liªn kÕt xÝch ma, liªn
kÕt ®«i, liªn kÕt béi,..
Liªn kÕt kim lo¹i: HS cha h×nh dung ®îc liªn kÕt kim lo¹i lµ nh thÕ nµo. Do
vËy hä còng khã cã thÓ biÕt vµ thuéc ®îc kiÓu m¹ng tinh thÓ cña c¸c kim lo¹i vµ rÊt khã
h×nh dung h×nh d¹ng m¹ng tinh thÓ lËp ph¬ng t©m khèi, lËp ph¬ng t©m diÖn hay lôc
ph¬ng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
26
2.1.4.3 Ph¬ng ph¸p d¹y häc mét sè néi dung chÝnh vµ khã cña ch¬ng
GV cÇn nhÊn m¹nh kiÕn thøc cña ch¬ng liªn kÕt hãa häc ®îc h×nh thµnh trªn c¬
së kiÕn thøc vÒ cÊu t¹o nguyªn tö, b¶ng tuÇn hoµn c¸c nguyªn tè ho¸ häc nh cÊu h×nh e,
®Æc ®iÓm líp electron ngoµi cïng, electron hãa trÞ, electron ®éc th©n, obitan nguyªn tö vµ
qui t¾c b¸t tö,... vµ vËn dông nã ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò liªn kÕt hãa häc.
GV cÇn híng dÉn HS so s¸nh, ®èi chiÕu ®Ó rót ra sù gièng nhau vµ kh¸c nhau gi÷a
liªn kÕt ion, liªn kÕt céng hãa trÞ, liªn kÕt δ vµ liªn kÕt π, liªn kÕt trong c¸c lo¹i m¹ng
tinh thÓ.
Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y GV nªn sö dông ph¬ng ph¸p nghiªn cøu, ph¬ng
ph¸p ®µm tho¹i nªu vÊn ®Ò, ph¬ng ph¸p so s¸nh, ®èi chiÕu. KÕt hîp víi c¸c ph¬ng tiÖn
trùc quan, c¸c tµi liÖu liªn quan, phiÕu häc tËp…®Ó lµm râ c¸c vÊn ®Ò cã liªn quan víi
nhau: Liªn kÕt ion vµ liªn kÕt céng ho¸ trÞ. Ho¸ trÞ vµ sè oxihãa. C¸c lo¹i m¹ng tinh thÓ.
Sù xen phñ c¸c obitan khi h×nh thµnh liªn kÕt,...gióp HS hÖ thèng hãa kiÕn thøc hoÆc chØ
ra ®îc sù gièng nhau vµ kh¸c nhau gi÷a c¸c lo¹i liªn kÕt nh :
- So s¸nh liªn kÕt céng ho¸ trÞ vµ liªn kÕt ion, liªn kÕt céng hãa trÞ cã cùc, kh«ng cã
cùc vµ liªn kÕt cho nhËn.
- So s¸nh sù h×nh thµnh liªn kÕt pi vµ liªn kÕt xÝch ma; liªn kÕt ®¬n vµ liªn kÕt béi.
- So s¸nh liªn kÕt trong c¸c lo¹i m¹ng tinh thÓ.
- So s¸nh sù xen phñ trôc vµ xen phñ bªn
- So s¸nh c¸c d¹ng lai ho¸ sp, sp
2
vµ sp
3
.
- So s¸nh kh¸i niÖm sè oxi hãa, ho¸ trÞ ®Ó hiÓu râ ý nghÜa c¸c kh¸i niÖm nµy trong
qu¸ tr×nh sö dông nã.
NhiÒu vÊn ®Ò trõu tîng nh : sù xen phñ c¸c obitan, sù lai ho¸, c¸c lo¹i m¹ng
tinh thÓ,... GV cÇn t¨ng cêng sö dông nhiÒu h×nh ¶nh nhiÒu díi d¹ng tranh vÏ, m«
h×nh, phÇn mÒm m« pháng… .víi ng«n ng÷ ph¶i ®¬n gi¶n trong s¸ng gióp HS dÔ hiÓu,
dÔ t duy vµ tëng tîng.
Gióp HS vËn dông kiÕn thøc vÒ liªn kÕt hãa häc ®Ó gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò cô thÓ
th«ng qua c¸c d¹ng bµi tËp cña ch¬ng, nh»m m« t¶ ®îc h×nh d¹ng ph©n tö, viÕt c«ng
thøc electron, c«ng thøc cÊu t¹o ph©n tö, d¹ng liªn kÕt trong ph©n tö,...®ång thêi cã thÓ
gi¶i thÝch tÝnh chÊt c¬ b¶n cña mét sè chÊt ®¬n gi¶n hay th«ng dông.
VÝ dô: Gi¶i thÝch h×nh d¹ng ph©n tö vµ gãc liªn kÕt cña ph©n tö NH
3
,H
2
O,... Dùa vµo
kiÕn thøc vÒ lai hãa obitan nguyªn tö kÕt hîp víi lÝ thuyÕt vÒ sù ®Èy gi÷a c¸c cÆp
electron chØ cã tÝnh chÊt ¶nh hëng, cßn sù lai ho¸ obitan nguyªn tö ®ãng vai trß quyÕt
®Þnh ®Õn h×nh d¹ng ph©n tö cña c¸c chÊt.
Cô thÓ:
a. Nguyªn nh©n h×nh thµnh liªn kÕt ho¸ häc vµ qui t¾c b¸t tö
C¸c nguyªn tö cã xu híng kÕt hîp víi nhau ®Ó t¹o ra tr¹ng th¸i bÒn nhÊt tøc lµ
cã møc n¨ng lîng thÊp nhÊt (cã sù to¶ n¨ng lîng). VËn dông c¸c kiÕn thøc ®· häc gióp
HS gi¶i thÝch ®îc v× sao c¸c nguyªn tö khÝ tr¬ tån t¹i ë tr¹ng th¸i tù do mµ kh«ng cÇn
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
27
liªn kÕt, trong khi ®ã c¸c nguyªn tö cña c¸c nguyªn tè kh¸c ph¶i liªn kÕt víi nhau t¹o
thµnh ph©n tö hay tinh thÓ bÒn v÷ng.
Sö dông qui t¾c b¸t tö ®Ó gi¶i thÝch mét c¸c ®Þnh tÝnh sù h×nh thµnh c¸c lo¹i liªn
kÕt trong ph©n tö, ®ång thêi viÕt ®îc c¸c c«ng thøc cÊu t¹o cña nhiÒu hîp chÊt cña c¸c
nguyªn tè thuéc chu k× 2. Tuy nhiªn trong nhiÒu trêng hîp viÖc sö dông qui t¾c b¸t tö
®Ó gi¶i thÝch cÊu t¹o hîp chÊt cßn mang tÝnh gîng Ðp.
Nh ta ®· biÕt, mét sè nguyªn tö ë tr¹ng th¸i c¬ b¶n cã sè electron Ýt, do vËy hãa
trÞ thêng thÊp. Tuy nhiªn, trong nh÷ng ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh (tr¹ng th¸i kÝch thÝch) c¸c
electron trong nguyªn tö cã sù di chuyÓn tõ ph©n líp gi¸p líp ngoµi cïng sang líp ngoµi
cïng t¹o thªm sè electron ®éc th©n nh»m liªn kÕt ®îc nhiÒu nguyªn tö kh¸c, do vËy cã
nhiÒu sè hãa trÞ h¬n.
b. Liªn kÕt ion vµ liªn kÕt céng ho¸ trÞ
CÇn cho HS nhËn thøc râ b¶n chÊt cña liªn kÕt ion lµ sù t¬ng t¸c tÜnh ®iÖn gi÷a
c¸c ion mang ®iÖn tÝch tr¸i dÊu. C¸c hîp chÊt ion thêng ë d¹ng tinh thÓ cã ph©n tö rÊt
lín, cã liªn kÕt rÊt chÆt chÏ vµ kh«ng thÓ t¸ch riªng tõ ph©n tö. TÝnh chÊt cña liªn kÕt ion
lµ kh«ng cã sù ®Þnh híng vµ còng kh«ng cã tÝnh b·o hoµ.
B¶n chÊt cña liªn kÕt céng hãa trÞ lµ sù gãp chung c¸c electron ®Ó t¹o thµnh nh÷ng
cÆp electron dïng chung. Nhê ®ã ta cã thÓ ph©n biÖt sù kh¸c nhau gi÷a liªn kÕt céng ho¸
trÞ víi c¸c liªn kÕt kh¸c. TÝnh chÊt cña liªn kÕt céng hãa trÞ lµ cã tÝnh ®Þnh híng vµ b·o
hoµ.
- TÝnh ®Þnh híng cña liªn kÕt céng hãa trÞ lµ do cÆp electron dïng chung ph©n bè ë
kho¶ng kh«ng gian gi÷a hai h¹t nh©n nguyªn tö trong ®ã cã sù xen phñ c¸c obitan. ChÝnh
c¸c obitan cã tÝnh ®Þnh híng trong kh«ng gian nªn sù ph©n bè c¸c cÆp electron chung
còng mang tÝnh ®Þnh híng, v× vËy c¸c ph©n tö cã liªn kÕt céng hãa trÞ thêng cã ®é dµi
liªn kÕt vµ gãc liªn kÕt gi÷a c¸c nguyªn tö trong ph©n tö lµ x¸c ®Þnh.
- TÝnh b·o hoµ ®îc x¸c ®Þnh bëi sè electron hãa trÞ tham gia h×nh thµnh liªn kÕt, mçi
liªn kÕt céng hãa trÞ chØ t¹o ra bëi mét cÆp electron cã spin ngîc nhau. Mçi nguyªn tö
cña nguyªn tè cã sè electron hãa trÞ lµ x¸c ®Þnh, do vËy sè liªn kÕt céng ho¸ trÞ t¹o ra
còng lµ x¸c ®Þnh víi nguyªn tö cña nguyªn tè kh¸c. ë tr¹ng th¸i kÝch thÝch sè liªn kÕt
céng hãa trÞ cã thÓ nhiÒu h¬n sè electron ®éc th©n so víi tr¹ng th¸i c¬ b¶n, nhng sè liªn
kÕt tèi ®a còng chØ b»ng sè electron líp ngoµi cïng cña nguyªn tö.
c. Kh¸i niÖm ho¸ trÞ vµ sè oxi hãa
- Mét sè luËn ®iÓm vÒ ho¸ trÞ cÇn lu ý:
+ ThuyÕt cÆp ®iÓn tö cña Liuyt tÝnh hãa trÞ cña nguyªn tè theo sè liªn kÕt nhng cã
mét sè trêng hîp kh«ng phï hîp víi qui t¾c b¸t tö.
+ ThuyÕt Stayl¬- Lon®on tÝnh hãa trÞ theo sè electron ®éc th©n nhng cã mét sè
trêng hîp kh«ng phï hîp trong nguyªn tö cã sè liªn kÕt nhiÒu h¬n sè electron ®éc th©n.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
28
+ ThuuyÕt obitan ho¸ trÞ x¸c ®Þnh hãa trÞ nguyªn tè b»ng sè obitan tham gia h×nh
thµnh liªn kÕt. ThuyÕt nµy gi¶i thÝch ®îc v« sè trêng hîp ngo¹i lÖ vÒ ho¸ trÞ trong c¸c
qui luËt biÕn ®æi, nhng kh«ng tiªn ®o¸n ®îc d¹ng h×nh häc cña c¸c ph©n tö.
ChÝnh v× vËy ®Ó xÐt ho¸ trÞ cña mét nguyªn tè cÇn ®Æt nã vµo trong hîp chÊt cô
thÓ, c¸c d¹ng liªn kÕt cô thÓ gióp HS hiÓu ®îc ho¸ trÞ cña cïng mét nguyªn tè cã thÓ
®îc gäi lµ ®iÖn hãa trÞ hay céng hãa trÞ trong c¸c hîp chÊt kh¸c nhau. Trong c¸c hîp
chÊt ion, ®iÖn tÝch cña ion cã dÊu nªn ®iÖn ho¸ trÞ cã dÊu. Cßn trong hîp chÊt céng hãa
trÞ th× sè lîng c¸c liªn kÕt mµ nguyªn tö nguyªn tè ®ã tham gia lµ kh«ng mang dÊu nªn
céng hãa trÞ kh«ng cã dÊu.
- Kh¸i niÖm vÒ sè oxi hãa:
+ Sè oxi hãa cña mét nguyªn tè trong ph©n tö lµ ®iÖn tÝch cña nguyªn tö
nguyªn tè ®ã trong ph©n tö nÕu gi¶ ®Þnh r»ng liªn kÕt gi÷a c¸c nguyªn tö trong ph©n tö lµ
liªn kÕt ion.
+ Tõ gi¶ ®Þnh trªn, cho HS biÕt sè oxi hãa chØ mang tÝnh íc lÖ.
- So s¸nh :
Néi dung Ho¸ trÞ Sè oxi hãa
1. B¶n chÊt
cña kh¸i
niÖm
- Cho biÕt kh¶ n¨ng liªn kÕt cña mét
nguyªn tö nguyªn tè hãa häc víi
nguyªn tö cña nguyªn tè hãa häc
kh¸c.
- §îc x¸c ®Þnh theo d¹ng liªn kÕt
cña c¸c nguyªn tö trong hîp chÊt.
- Ph¶n ¸nh ®óng tr¹ng th¸i cña
nguyªn tö trong ph©n tö.
- Cho biÕt ®Æc ®iÓm sù chuyÓn dÞch
cÆp electron chung trong liªn kÕt gi÷a
c¸c nguyªn tö nÕu gi¶ ®Þnh lµ liªn kÕt
ion.
- Lµ sè qui íc.

- Kh«ng ph¶n ¸nh tr¹ng th¸i cña
nguyªn tö trong ph©n tö.
2. Gi¸ trÞ Lµ ®¹i lîng nguyªn víi :
- Hîp chÊt céng hãa trÞ : kh«ng cã
dÊu.
- Hîp chÊt ion : cã dÊu (-) vµ (+).
- Cã dÊu (-), (+).
- NhËn c¸c gi¸ trÞ : b»ng kh«ng
nguyªn hoÆc ph©n sè.
- NhiÒu trêng hîp trÞ tuyÖt ®èi cña
sè oxi hãa vµ ho¸ trÞ cña nguyªn tè lµ
trïng nhau.
3. ¦u ®iÓm - ThiÕt lËp ®îc c«ng thøc ph©n tö
cña mét chÊt cô thÓ: oxit, axit, baz¬,
muèi.
- ThÓ hiÖn râ møc ®é chuyÓn electron
trong ph©n tö.
- M« t¶ ®îc b¶n chÊt cña ph¶n øng
oxi hãa-khö, tõ ®ã:
+ NhËn d¹ng ph¶n øng
+ X¸c ®Þnh chÊt oxi hãa, chÊt khö.
+ C©n b»ng ph¶n øng.
+ §Þnh nghÜa tæng qu¸t ph¶n øng.
+ BiÓu th× sù kh¸c nhau gi÷a c¸c
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
29
nguyªn tö cïng mét nguyªn tè trong
®¬n chÊt vµ hîp chÊt.
4. Chó ý - Trong mét sè trêng hîp sè oxi hãa
®îc x¸c ®Þnh nhê c«ng thøc cÊu t¹o.
VÝ dô : H
2
SO
4
.
d. Sù lai ho¸ c¸c obitan (AO) nguyªn tö
- Theo Pauli, khi c¸c nguyªn tö tham gia vµo liªn kÕt c¸c electron hãa trÞ cña mét
nguyªn tö kh«ng tham gia riªng rÏ mµ c¸c hµm sãng cña chóng tæ hîp víi nhau mét
c¸ch tèt nhÊt ®Ó h×nh thµnh liªn kÕt bÒn nhÊt. §ã lµ hiÖn tîng lai ho¸. CÇn ph©n biÖt cho
HS:
+ C¸c obitan tham gia vµo lai ho¸ ph¶i cã n¨ng lîng gÇn b»ng nhau.
+ Sè obitan lai hãa b»ng tæng sè c¸c obitan tham gia lai hãa.
+ C¸c obitan lai hãa cã kÝch thíc, h×nh d¹ng hoµn toµn gièng nhau nhng ®Þnh
híng kh¸c nhau trong kh«ng gian.
VÝ dô: Gi¶i thÝch d¹ng h×nh häc vµ gãc liªn kÕt cña ph©n tö NH
3
.
Dùa vµo thuyÕt lai ho¸vµ thuyÕt ®Èy electron : Trong ph©n tö NH
3
, cã sù tæ hîp
1obitan s vµ 3 obitan p cña nguyªn tö nit¬ t¹o thµnh 4 obitan th¸i lai hãa sp
3
®Þnh híng
tõ t©m ®Õn 4 ®Ønh cña h×nh tø diÖn ®Òu. VÒ nguyªn t¾c gãc liªn kªt trong ph©n tö lµ
109
0
28, nhng do nguyªn tö nit¬ cßn 1 obitan cã 1 cÆp electron kh«ng liªn kÕt bÞ hót vÒ
mét h¹t nh©n nªn chiÕm vïng kh«ng gian lín h¬n lµm cho gãc liªn kÕt trong ph©n tö
NH
3
lµ 107
0
.
e. §é ©m ®iÖn vµ liªn kÕt hãa häc
CÇn chó ý ®Õn ý nghÜa cña kh¸i niÖm ®é ©m ®iÖn ®Ó x¸c ®Þnh ®é ph©n cùc cña liªn
kÕt trong ph©n tö, ®é ph©n cùc cña ph©n tö, d¹ng liªn kÕt trong ph©n tö c¸c chÊt.
Dïng ®é ©m ®iÖn chØ x¸c ®Þnh ®îc ®é ph©n cùc cña tõng liªn kÕt trong ph©n tö.
Muèn x¸c ®Þnh ®é ph©n cùc cña ph©n tö ph¶i chó ý ®Õn toµn bé c¸c t¸c ®éng c©n b»ng
cña c¸c lùc cã trong ph©n tö vµ sù ph©n bæ ®iÖn tÝch cña chóng.
CÇn nhÊn m¹nh qui íc hiÖu ®é ©m ®iÖn ®óng víi nhiÒu trêng hîp, tuy nhiªn
mét sè trêng hîp kh¸c lµ kh«ng tho¶ ®¸ng.
VÝ dô víi HF, nÕu xÐt theo hiÖu ®é ©m ®iÖn th× liªn kÕt gi÷a H vµ F lµ liªn kÕt ion,
nhng thùc tÕ liªn kÕt gi÷a H vµ F lµ liªn kÕt céng hãa trÞ cã cùc.
2.1.4.4 Thùc hµnh: ThiÕt kÕ kÕ ho¹ch bµi d¹y cô thÓ
Bµi 16:
Kh¸i niÖm vÒ liªn kÕt hãa häc
Liªn kÕt ion
I. Môc tiªu
Ki>n thMc
Hi2u :
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
30
- Khái nim liên k(t hoá h&c, quy tPc bát tB.
- S1 t8o thành ion âm (anion), ion d,.ng (cation), ion 4.n nguyên tB, ion 4a nguyên
tB, s1 t8o thành liên k(t ion.
- *Hnh nghXa liên k(t ion.
Bi(t 4,-c khái nim tinh th2 ion, m8ng tinh th2 ion, tính chJt chung c/a h-p chJt ion.
K8 nNng
- Vi(t 4,-c cJu hình electron c/a ion 4.n nguyên tB c$ th2.
- ViÕt ®îc c«ng thøc electron (CT e), c«ng thøc cÊu t¹o(CTCT) cña mét sè ph©n tö
- Xác 4Hnh ion 4.n nguyên tB, ion 4a nguyên tB trong mFt phân tB chJt c$ th2
II. ChuÈn bÞ
- Tranh ¶nh, phiÕu häc tËp...
- MÉu vËt tinh thÓ NaCl hoÆc m« h×nh tinh thÓ NaCl.
III . ThiÕt kÕ ho¹t ®éng d¹y häc
Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS
Ho¹t ®éng 1. Tæ chøc t×nh huèng häc tËp
GV: T¹i sao trong tù nhiªn nguyªn tö cña c¸c nguyªn tè tån t¹i chñ yÕu díi d¹ng ph©n tö
hoÆc tinh thÓ. Nh ph©n tö NaCl, ph©n tö O
2
bÒn v÷ng. Sù kÕt hîp ®ã gäi lµ liªn kÕt hãa
häc. VËy liªn kÕt hãa häc lµ g×? Cã mÊy kiÓu liªn kÕt hãa häc? B¶n chÊt cña c¸c kiÓu liªn
kÕt ®ã nh thÕ nµo?
Ho¹t ®éng 2. Kh¸i niÖm liªn kÕt hãa häc
- GV ®Æt vÊn ®Ò : v× sao oxi kh«ng tån t¹i
díi d¹ng nguyªn tö mµ tån t¹i díi d¹ng
ph©n tö O
2
bÒn v÷ng? V× sao ph©n tö NaCl
tån t¹i díi d¹ng tinh thÓ bÒn v÷ng? Sù kÕt
hîp ®ã ngêi ta gäi lµ liªn kÕt hãa häc. VËy
liªn kÕt hãa häc lµ g×?
- GV th«ng b¸o nguyªn nh©n h×nh thµnh
ph©n tö hay tinh thÓ.
- GV cho HS viÕu cÊu h×nh e cña He (Z = 2);
Ne (Z = 10) th¶o luËn c¶ líp vÒ ®Æc ®iÓm cña
líp e ngoµi cïng.
- GV gîi ý ®Ó HS ph¸t biÓu qui t¾c b¸t tö

- HS tr×nh bµy kh¸i niÖm liªn kÕt hãa häc
nh trong s¸ch gi¸o khoa.



- C¶ líp th¶o luËn vµ rót ra nhËn xÐt ®Æc
®iÓm líp e ngoµi cïng.


- HS ph¸t biÓu néi dung qui t¾c b¸t tö trong
SGK
Ho¹t ®éng 3: Sù h×nh thµnh ion
- GV chia líp thµnh 4 nhãm vµ th¶o luËn
phiÕu häc tËp sè 1 theo sù ph©n c«ng



- Nhãm 1 vµ 2: th¶o luËn c©u 1 vµ 2
- Nhãm 3 vµ 4: th¶o luËn c©u 3 vµ 4
- §¹i diÖn c¸c nhãm lªn lªn tr×nh bµy
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
31
- GV kÕt luËn sù h×nh thµnh ion, ion d¬ng
vµ ion ©m vµ c¸ch gäi tªn.
- GV ®a ra mét sè vÝ dô : ion d¬ng Mg
2+
;
Al
3+
; ion ©m O
2–-
; Cl

, SO
4
2-–
, NH
4
+
, NO
3

,...chØ ra c¸c ®¬n ion, ®a ion vµ yªu cÇu HS
ph¸t biÓu thÕ nµo lµ ion ®a, ion ®¬n nguyªn
tö?
- GV kÕt luËn vÒ sù h×nh thµnh ion


- HS l¾ng nghe GV ph©n lo¹i, nghiªn cøu
SGK vµ tr¶ lêi c©u hái.
Ho¹t ®éng 4 : Sù t¹o thµnh liªn kÕt ion cña ph©n tö 2 nguyªn tö
- GV chia líp thµnh 4 nhãm vµ ph©n c«ng
th¶o luËn theo phiÕu häc tËp sè 2.


- GV chØ ®Þnh ®¹i diÖn nhãm 1 vµ 4 lªn
tr×nh bµy
- Nhãm 1 : th¶o luËn c©u 1 vµ 5
- Nhãm 2 : th¶o luËn c©u 2 vµ 5
- Nhãm 3 : th¶o luËn c©u 3 vµ 5
- Nhãm 4 : th¶o luËn c©u 4 vµ 5
- §¹i diÖn nhãm lªn tr×nh bµy, c¸c nhãm
kh¸c bæ sung vµ nhËn xÐt.
Ho¹t ®éng 5: Sù t¹o thµnh liªn kiÕt ion trong ph©n tö nhiÒu nguyªn tö
- GV híng dÉn th¶o luËn nhãm theo phiÕu
häc tËp sè 3.




- GV: Tõ 2 thÝ dô trªn cho biÕt liªn kÕt ion
lµ g×?
- Nhãm 1 : th¶o luËn c©u 1 vµ 5
- Nhãm 2 : th¶o luËn c©u 2 vµ 5
- Nhãm 3 : th¶o luËn c©u 3 vµ 5
- Nhãm 4 : th¶o luËn c©u 4 vµ 5
- §¹i diÖn nhãm lªn tr×nh bµy, c¸c nhãm
kh¸c bæ sung vµ nhËn xÐt.
- HS Rót ra kÕt luËn vÒ sù h×nh thµnh liªn
kÕt ion
Ho¹t ®éng 6: Tinh thÓ vµ m¹ng tinh thÓ
- GV híng dÉn HS quan s¸t tinh thÓ vµ
m¹ng tinh thÓ (cã thÓ xem m« h×nh, tranh
¶nh, phÇn mÒm...), nghiªn cøu SGK ®Ó hiÓu
kh¸i niÖm tinh thÓ vµ m¹ng tinh thÓ.
- GV cho HS quan s¸t m« h×nh tinh thÓ
NaCl,cho HS thÊy thÕ nµo lµ nót m¹ng. Yªu
cÇu HS m« t¶ cÊu tróc tinh thÓ NaCl cã
h×nh g×? C¸c ion ph©n bè nh thÕ nµo?
- GV bæ sung: ®Ó ®¬n gi¶n chØ viÕt NaCl
- GV: Tõ kiÕn thøc thùc tÕ h·y cho biÕt tinh
thÓ muèi ¨n cã ®Æc diÓm g× vÒ tÝnh bÒn,
nhiÖt ®é nãng ch¶y.
- GV bæ sung: c¸c hîp chÊt ion tan nhiÒu
- HS quan s¸t vµ th¶o luËn chung trªn líp.
Sau ®ã ®¹i diÖn nhãm lªn ph¸t biÓu, c¸c
nhãm cßn l¹i bæ sung.


- HS l¾ng nghe, quan s¸t m« h×nh vµ tr¶ lêi
c¸c c©u hái cña GV:
+ cÊu tróc h×nh lËp ph¬ng.
+ Mét ion Na
+
®îc bao quanh 6 ion Cl
-

ngîc l¹i.

- HS :
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
32
trong níc vµ dÉn ®iÖn (khi nãng ch¶y vµ
khi hßa tan), vµ kh«ng dÉn ®iÖn( khi ë tr¹ng
th¸i r¾n).
- GV: T¹i sao tinh thÓ ion l¹i cã nh÷ng tÝnh
chÊt ®Æc biÖt kÓ trªn?
+ d¹ng tinh thÓ th× bÒn, t
0
nc
vµ t
0
s
kh¸ cao.
+ tr¹ng th¸i h¬i : ë d¹ng ph©n tö riªng rÏ


- HS gi¶i thÝch do
+ lùc hót tÜnh ®iÖn gi÷a c¸c ion
+ liªn kÕt ion lµ liªn kÕt bÒn,
Ho¹t ®éng 7: Cñng cè vµ giao bµi tËp vÒ nhµ

PhiÕu häc tËp sè 1
Cho biÕt nguyªn tè Na (Z = 11); F (Z = 7).
1. H·y gi¶i thÝch v× sao c¸c nguyªn tö trung hßa vÒ ®iÖn.
2. NÕu nguyªn tö Na nhêng 1 electron, F nhËn thªm 1 electron. H·y tÝnh ®iÖn tÝch phÇn
cßn l¹i cña nguyªn tö.
3. ViÕt cÊu h×nh electron nguyªn tö cña nguyªn tè Na vµ F. ¸p dông qui t¾c b¸t tö cho
biÕt kh¶ n¨ng nhêng vµ nhËn e cña Na vµ F.
4. Rót ra kÕt luËn vÒ sù h×nh thµnh ion, ion d¬ng, ion ©m.
PhiÕu häc tËp sè 2
1. ¸p dông qui t¾c b¸t tö, viÕt s¬ ®å t¹o thµnh liªn kÕt cña ph©n tö NaCl khi 2 nguyªn tö
Na vµ Cl tiÕp xóc víi nhau?
2. ¸p dông qui t¾c b¸t tö, viÕt s¬ ®å t¹o thµnh liªn kÕt cña ph©n tö KBr khi 2 nguyªn tö
K vµ Br tiÕp xóc víi nhau?
3. ¸p dông qui t¾c b¸t tö, viÕt s¬ ®å t¹o thµnh liªn kÕt cña ph©n tö MgO khi 2 nguyªn tö
Mg vµ O tiÕp xóc víi nhau?
4. ¸p dông qui t¾c b¸t tö, viÕt s¬ ®å t¹o thµnh liªn kÕt cña ph©n tö FeS khi 2 nguyªn tö
Fe vµ S tiÕp xóc víi nhau?
5. Rót ra kh¸i niÖm vÒ liªn kÕt ion.
PhiÕu häc tËp sè 3
1. ¸p dông qui t¾c b¸t tö, viÕt s¬ ®å t¹o thµnh liªn kÕt cña ph©n tö Na
2
O khi 2 nguyªn tö
Na vµ O tiÕp xóc víi nhau?
2.¸p dông qui t¾c b¸t tö, viÕt s¬ ®å t¹o thµnh liªn kÕt cña ph©n tö CaCl
2
khi 2 nguyªn tö
Ca vµ Cl tiÕp xóc víi nhau?
3. ¸p dông qui t¾c b¸t tö, viÕt s¬ ®å t¹o thµnh liªn kÕt cña ph©n tö K
2
S khi 2 nguyªn tö K
vµ S tiÕp xóc víi nhau?
4. ¸p dông qui t¾c b¸t tö, viÕt s¬ ®å t¹o thµnh liªn kÕt cña ph©n tö MgCl
2
khi 2 nguyªn tö
Mg vµ Cl tiÕp xóc víi nhau?
5. Rót ra kh¸i niÖm vÒ liªn kÕt ion.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
33
2.1.5 Ph¬ng ph¸p d¹y häc ch¬ng " ph¶n øng hãa häc"
2.1.5.1 Môc tiªu cña ch¬ng
1. VÒ kiÕn thøc
BiÕt :
- Sù thay ®æi sè oxi ho¸ cña c¸c nguyªn tè trong c¸c ph¶n øng ®· häc.
- C¸c kh¸i niÖm chÊt oxi ho¸, chÊt khö, sù oxi ho¸, sù khö, ph¶n øng oxi ho¸ khö.
- Ph©n biÖt ph¶n øng oxi ho¸- khö víi ph¶n øng kh«ng ph¶i lµ ph¶n øng oxi ho¸- khö.
HiÓu : ThÕ nµo lµ ph¶n øng oxi ho¸- khö trªn quan ®iÓm sù nhêng, thu electron hoÆc sù
thay ®æi sè oxi ho¸.
2. VÒ kÜ n¨ng
- X¸c ®Þnh sè oxi ho¸ ®Ó t×m chÊt khö, chÊt oxi ho¸.
- C©n b»ng ph¬ng tr×nh hãa häc cña ph¶n øng oxi ho¸- khö theo ph¬ng ph¸p th¨ng
b»ng electron.
- So s¸nh quan niÖm vÒ ph¶n øng oxi ho¸- khö dùa trªn :
+ Sù kÕt hîp vµ sù nhêng electron
+ Sù nhêng vµ thu electron
+ Sù thay ®æi sè oxi ho¸, tõ ®ã n¾m ®îc b¶n chÊt cña ph¶n øng oxi ho¸ khö.
- BiÓu diÔn ph¬ng tr×nh nhiÖt ho¸ häc.
3. VÒ th¸i ®é : Gi¸o dôc ®øc tÝnh cÈn thËn chÝnh x¸c. HiÓu ®îc vai trß cña ph¶n øng oxi
ho¸- khö vµ nhiÖt cña ph¶n øng ho¸ häc trong ®êi sèng vµ trong kÜ thuËt ®Ó cã ý thøc gi÷
g×n vµ b¶o vÖ tµi nguyªn m«i trêng.
2.1.5.2 CÊu tróc néi dung cña ch¬ng
a. CÊu tróc : KiÕn thøc c¬ b¶n cña ch¬ng ®îc tãm t¾t theo s¬ ®å díi ®©y
















Ph¶n øng
hãa häc
LuyÖn tËp
Ph¶n øng
oxi hãa- khö
Ph©n lo¹i ph¶n øng
trong hoa häc v« c¬
Ph¶n øng:
ho¸ hîp,
ph©n huû,
thÕ, trao
®æi
- Ph¶n øng gi÷a kim lo¹i
vµ dung dÞch: axit, muèi
Kh¸i niÖm: ChÊt khö,
chÊt oxi ho¸, qu¸ tr×nh
khö, qu¸ tr×nh oxi ho¸

LËp PTHH cña ph¶n
øng oxi ho¸-khö

ý nghÜa cña ph¶n
øng oxi ho¸- khö

Ph¶n øng cã sù thay ®æi
vµ ph¶n øng kh«ng cã
sù thay ®æi sè oxi ho¸

Ph¶n øng to¶ nhiÖt vµ
ph¶n øng thu nhiÖt

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
34





b. Nh÷ng ®iÓm cÇn lu ý khi d¹y häc
- VÒ kh¸i niÖm sè oxi hãa
+ Víi s¸ch gi¸o khoa cò, kh¸i niÖm vÒ sè oxi ho¸ ®îc häc sau khi ®· ®Þnh nghÜa
vÒ ph¶n øng oxi ho¸ - khö nªn cha nªu bËt ®îc b¶n chÊt cña ph¶n øng oxi ho¸ - khö lµ
cã sù thay ®æi sè oxi ho¸.
+ Víi s¸ch gi¸o khoa c¬ b¶n kh¸i niÖm vÒ sè oxi ho¸®· ®îc giíi thiÖu ë ch¬ng
Liªn kÕt hãa häc, do vËy ë ch¬ng nµy kh¸i niÖm vÒ chÊt khö, chÊt oxi ho¸, ph¶n øng
oxi ho¸- khö ®· nªu bËt ®îc b¶n chÊt cña ph¶n øng lµ sù chuyÓn dÞch electron.
+ Víi s¸ch gi¸o khao n©ng cao bæ sung thªm kiÕn thøc vÒ nhiÖt ho¸ häc vµ c¸ch
viÕt ph¬ng tr×nh nhiÖt ho¸ häc. §©y lµ phÇn kiÕn thøc míi vµ khã ®èi víi HS.
- VÒ ®Þnh nghÜa ph¶n øng oxi ho¸ khö
+ S¸ch gi¸o khoa cò: “Ph¶n øng oxi ho¸ khö lµ ph¶n øng ho¸ häc trong ®ã nguyªn
tö hoÆc ion nµy nhêng electron cho nguyªn tö hoÆc ion kh¸c”. §Þnh nghÜa nµy chØ ®óng
trong mét sè trêng hîp thÝ dô kim lo¹i t¸c dông víi phi kim, trong ®ã kim lo¹i nhêng
electron ®Ó biÕn thµnh ion d¬ng cßn phi kim thu electron biÕn thµnh ion ©m, hai ion
mang ®iÖn tÝch tr¸i dÊu hót nhau t¹o thµnh hîp chÊt ion. §Þnh nghÜa ®ã kh«ng ®óng
trong trêng hîp phi kim t¸c dông víi phi kim t¹o hîp chÊt cã liªn kÕt céng ho¸ trÞ nh :
S

+ O
2

0
t
÷÷→SO
2
hay 2H
2
+ O
2
0
t
÷÷→ 2H
2
O
ë hai ph¶n øng trªn, c¸c nguyªn tö gãp chung electron ®Ó t¹o ra hîp chÊt cã
liªn kÕt céng ho¸ trÞ, trong ®ã ®«i electron chung sÏ lÖch vÒ phÝa nguyªn tö cã ®é ©m
®iÖn lín h¬n.
Trong c¸c hîp chÊt ion do sù chuyÓn electron kh«ng x¶y ra hoµn toµn nªn vÉn cã
mét phÇn céng hãa trÞ. Ch¼ng h¹n hîp chÊt ion ®iÓn h×nh nh CsCl vÉn cã25% tÝnh céng
ho¸ trÞ. V× vËy kh«ng thÓ cho r»ng cã sù nhêng h¼n vµ thu h¼n electron.
+ S¸ch gi¸o khoa míi : Ph¶n øng oxi ho¸- khö lµ ph¶n øng ho¸ häc trong ®ã cã sù
chuyÓn dÞch electron gi÷a c¸c chÊt ph¶n øng (chÊt : nguyªn tö, ph©n tö, ion).
- VÒ kiÕn thøc träng t©m cña ch¬ng ®ã lµ lËp ph¬ng tr×nh cña ph¶n øng oxi ho¸ khö
theo ph¬ng ph¸p th¨ng b»ng eletron. Bíc khã nhÊt trong qu¸ tr×nh lµ ®iÒn hÖ sè vµo
ph¬ng tr×nh ph¶n øng, HS kh«ng biÕt ph¶i ®iÒn hÖ sè vµo chÊt nµo tríc chÊt nµo sau
nhÊt lµ víi c¸c ph¶n øng cho nhiÒu s¶n phÈm hoÆc cã chÊt tham gia vµo ph¶n øng cã vai
trß nh m«i trêng.
- ë s¸ch gi¸o khoa míi viÖc ph©n lo¹i ph¶n øng trong ho¸ häc v« c¬ th× cô thÓ h¬n
vµ cã vËn dông ®îc kiÕn thøc ®· häc. §©y lµ phÇn kiÕn thøc kh«ng khã víi HS.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
35
- Mét sè nguyªn tè thÓ hiÖn nhiÒu sè oxi ho¸ (S, N, Cl…) th× viÖc gi¶i thÝch c¸c sè
oxi ho¸ vµ chØ ra sè oxi ho¸ bÒn lµ khã kh¨n v× ph¶i sö dông kiÕn thøc vÒ sù lai ho¸
obitan.
VÝ dô : Gi¶i thÝch c¸c sè oxi ho¸ bÒn cña lu huúnh : -2, 0, +4, +6.
Tõ c¸c sè oxi hãa bÒn nªu trªn cã thÓ kÕt luËn vÒ kh¶ n¨ng oxi ho¸- khö cña lu
huúnh trong c¸c hîp chÊt vµ x©y dùng s¬ ®å m« t¶ qu¸ tr×nh oxi ho¸ - khö gi÷a c¸c sè
oxi ho¸ cña lu huúnh.
GV gióp HS n¾m ®îc c¸c sè oxi ho¸ cña c¸c nguyªn tè : S, Cl, Fe, N, Cu, P…sÏ
gióp hä tù x©y dùng ®îc c¸c ph¶n øng oxi ho¸- khö vµ dù ®o¸n ®îc chiÒu híng cña
ph¶n øng oxi ho¸- khö thêng gÆp.
2.1.5.3 Ph¬ng ph¸p d¹y häc
KiÕn thøc cña ch¬ng Ph¶n øng ho¸ häc ®îc khai th¸c chñ yÕu dùa trªn nÒn t¶ng
nh÷ng kiÕn thøc mµ HS ®· cã. KiÕn thøc vÒ cÊu t¹o nguyªn tö, liªn kÕt ho¸ häc, sè oxi
ho¸ ®îc HS vËn dông ®Ó ph©n tÝch t×m ra b¶n chÊt cña chÊt khö, chÊt oxi ho¸, sù khö, sù
oxi ho¸, ph¶n øng oxi ho¸ - khö sau ®ã tæng hîp vµ kh¸i qu¸t ho¸ ®Ó h×nh thµnh kiÕn
thøc míi.
GV nªn sö dông nhiÒu bµi tËp, nhiÒu d¹ng kh¸c nhau, víi møc ®é tõ dÔ ®Õn khã
®Ó HS x¸c ®Þnh thµnh th¹o sè oxi ho¸, n¾m v÷ng c¸c kh¸i niÖm míi vµ lËp ®îc ph¬ng
tr×nh ph¶n øng oxi ho¸ khö.
T¨ng cêng c¸c ho¹t ®éng nghiªn cøu theo nhãm, trong ®ã HS chñ ®éng lµm viÖc,
ph¸t huy tÝnh tÝch cùc vµ tù ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp cña m×nh.
GV nªn vËn dông ph¬ng ph¸p so s¸nh, nªu vÊn ®Ò, gîi më tõ ®ã dÉn d¾t HS tù
m×nh tham gia vµo c¸c qu¸ tr×nh sau :
a. H×nh thµnh c¸c kh¸i niÖm chÊt khö, chÊt oxi ho¸, sù khö, sù oxi ho¸
- H×nh thµnh kh¸i niÖm míi vÒ sù oxi hãa: Cho HS nh¾c l¹i ®Þnh nghÜa sù oxi ho¸ ë
líp 8 (lµ sù t¸c dông cña mét chÊt víi oxi). Yªu cÇu HS x¸c ®Þnh sè oxi ho¸ vµ t×m ra b¶n
chÊt cña sù oxi ho¸
ThÝ dô : 2Mg + O
2
÷÷→ 2 MgO hoÆc Mg + Cl
2
÷÷→ MgCl
2

Trong ®ã: Mg ÷÷→
+2
Mg + 2e
Qua ®ã HS rót ra kh¸i niÖm míi : Sù oxi ho¸ (qu¸ tr×nh oxi hãa) lµ sù nhêng
electron hay lµm t¨ng sè oxi hãa cña chÊt ®ã.
- H×nh thµnh kh¸i niÖm míi vÒ sù khö : Cho HS nh¾c l¹i kh¸i niÖm sù khö ë líp 8.
LÊy vÝ dô vµ yªu cÇu HS x¸c ®Þnh sù thay ®æi sè oxi ho¸ tríc vµ sau ph¶n øng.
ThÝ dô: CuO + H
2
÷÷→ Cu + H
2
O
HS nhËn xÐt sù thay ®æi sè oxi ho¸ cña ®ång. B¶n chÊt sù thay ®æi lµ do ®ång thu
electron. Nh vËy, kh¸i niÖm míi: Sù khö (qu¸ tr×nh khö) lµ sù nhËn electron hay lµm
gi¶m sè oxi hãa cña chÊt ®ã.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
36
- H×nh thµnh kh¸i niÖm míi vÒ chÊt khö, chÊt oxi ho¸: Cho HS nh¾c l¹i quan niÖm cò,
sau ®ã chØ ra b¶n chÊt :
+ ChÊt nhêng electron lµ chÊt khö (chÊt bÞ oxi ho¸), chÊt cã sè oxi hãa t¨ng.
+ ChÊt thu electron lµ chÊt oxi ho¸ (chÊt bÞ khö ), chÊt cã sè oxi hãa gi¶m.
Tõ ®ã, GV yªu cÇu HS nªu ®Þnh nghÜa: “ChÊt khö lµ chÊt nhêng electron, chÊt oxi
ho¸ lµ chÊt thu electron”. GV còng cã thÓ chØ ra c¸ch ghi nhí cho HS nh : “ChÊt khö lµ
chÊt cho electron, chÊt oxi hãa lµ chÊt nhËn electron” hay “ Khö- cho, O – nhËn”, .v..v....
b. Khai th¸c c¸c néi dung vÒ sè oxi ho¸
GV tæ chøc cho HS hoÆc nhãm HS theo c¸c chuyªn ®Ò tù chän, c¸c bµi tËp lín,….
vµ cã thÓ tiÕn hµnh trong giê luyÖn tËp.
ThÝ dô: Bµi tËp vÒ x¸c ®Þnh sè oxi ho¸ cña lu huúnh trong c¸c hîp chÊt sau:
FeS
2
, SO
2
, SO
3
, H
2
S
2
O
3
, Na
2
S
2
O
3
, Na
2
S
2
, S
2
Cl
2
, H
2
S
2
O
8
.
Trong ®ã:
- Gi¶i thÝch c¸c sè oxi ho¸ bÒn cña lu huúnh?
- ChØ ra nh÷ng sè oxi ho¸ nµo ®Æc trng nhÊt (bÒn)?
- BiÓu diÔn c¸c sè oxi ho¸ ®ã trªn trôc sè?
- Rót ra kÕt luËn vÒ kh¶ n¨ng oxi ho¸ - khö cña lu huúnh?
- LËp s¬ ®å m« t¶ qu¸ tr×nh oxi ho¸ - khö gi÷a c¸c sè oxi ho¸ cña lu huúnh?
- Dùa vµo s¬ ®å ®ã viÕt c¸c ph¬ng tr×nh nhêng thu electron thÓ hiÖn c¸c qu¸
tr×nh trªn?
- VËn dông : khai th¸c sè oxi ho¸ cña c¸c halogen, nito, photpho, s¾t, ®ång…
c. LËp ph¬ng tr×nh ho¸ häc
LËp ph¬ng tr×nh hãa häc lµ mét trong nh÷ng yªu cÇu chÝnh cña néi dung ch¬ng
Ph¶n øng ho¸ häc. ViÖc c©n b»ng nhanh chÝnh x¸c mét ph¶n øng hãa häc nãi chung vµ
ph¶n øng oxi ho¸- khö nãi riªng kh«ng dÔ dµng vµ trong mét tiÕt cha thÓ ®ßi hái HS cã
®îc nh÷ng kÜ n¨ng thµnh th¹o. ChÝnh v× vËy, mét trong nh÷ng c¸ch gióp HS n¾m kiÕn
thøc cña bµi nhanh vµ chÝnh x¸c, GV cã thÓ d¹y theo s¬ ®å díi ®©y.












ChÊt khö :
Nhêng electron
(sè oxi ho¸ t¨ng)
ChÊt oxi hóa:
NhËn electron
(Sè oxi ho¸ gi¶m)
Nguyªn tö ÷÷→ion d¬ng
Ion
ion d¬ng
Ion ©m
÷÷→ ion d¬ng cã ®iÖn tÝch lín h¬n

÷÷→ ion ©m cã ®iÖn tÝch lín h¬n
(trÞ sè tuyÖt ®èi nhá h¬n)
÷÷→ nguyªn tö
÷÷→ ion d¬ng
Nguyªn tö ÷÷→ion ©m
Ion
Ion ©m
÷÷→ ion ©m cã ®iÖn tÝch nhá h¬n

÷÷→ ion d¬ng cã ®iÖn tÝch nhá h¬n
÷÷→ nguyªn tö
÷÷→ ion ©m
ion d¬ng
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
37


- X¸c ®Þnh chÊt khö, chÊt oxi hãa vµ sè oxi ho¸ cña c¸c chÊt trong ph¶n øng
§a sè HS thêng x¸c ®Þnh sè oxi ho¸ cña tÊt c¶ c¸c chÊt trong ph¶n øng råi míi t×m
ra chÊt khö vµ chÊt oxi ho¸, nh thÕ sÏ mÊt nhiÒu thêi gian. §Ó gióp HS nhanh chãng t×m
ra sù thay ®æi sè oxi ho¸ cña c¸c chÊt GV cã thÓ híng dÉn nh sau:
+ NÕu nguyªn tö hi®ro, oxi, kim lo¹i trong ph¶n øng kh«ng thay ®æi d¹ng kÕt hîp
th× sè oxi ho¸ cña chóng sÏ kh«ng thay ®æi nªn kh«ng cÇn xÐt.
+ C¸c kim lo¹i nhãm A khi tham gia ph¶n øng th× sè oxi ho¸ cña chóng trong c¸c
hîp chÊt b»ng ®óng sè thø tù cña nhãm.
ThÝ dô : KMnO
4
+ HCl → MnCl
2
+ Cl
2
+ H
2
O
ë ph¶n øng trªn ta nhËn thÊy: hi®ro, oxi, kali tríc vµ sau ph¶n øng ®Òu ë d¹ng ph©n
tö cña hîp chÊt, nªn sè oxi ho¸ cña chóng kh«ng thay ®æi. V× vËy chØ cÇn x¸c ®Þnh sù
thay ®æi sè oxi ho¸ cña mangan vµ clo.
Trong ph¶n øng nµy Mn
+7
chuyÓn thµnh Mn
+2
ion d¬ng biÕn thµnh ion d¬ng cã
®iÖn tÝch nhá h¬n (hay sè oxi hãa gi¶m), vËy Mn
+7
lµ chÊt oxi ho¸ nªn nã thu electron.
Cßn 2Cl
_
chuyÓn thµnh
0
2
Cl , nh vËy ion ©m biÕn thµnh nguyªn tö (ph©n tö), sè oxi ho¸
t¨ng. Do ®ã Cl
_
lµ chÊt khö vµ nã nhêng electron.
- ViÕt qu¸ trÝnh oxi hãavµ qu¸ tr×nh khö, c©n b»ng mçi qu¸ tr×nh
GV ph¶i nhÊn m¹nh viÖc “C©n b»ng mçi qu¸ tr×nh”
Mn
+7
+ 5e ÷÷→ Mn
+2
(sù khö)
2Cl
-
÷÷→Cl
2
+ 2e

(sù oxi ho¸)
Ph¶i c©n b»ng qu¸ tr×nh oxi ho¸ ion Cl
-
→Cl
0
. V× clo t¹o ra ë d¹ng ®¬n chÊt, ph©n tö
gåm hai nguyªn tö v× vËy ph¶i cÇn hai ion Cl
-
®Ó nhêng ®i hai electron thµnh Cl
2
.
Cã 2 c¸ch gióp HS nhanh chãng t×m ra sè electron nhêng vµ nhËn :
C¸ch 1: X©y dùng thang electron gièng nh mét trôc sè ®Ó t×m ra sè e trao ®æi.
C¸ch 2 (dïng ®Ó c©n b»ng c¸c ph¶n øng oxi hãa- khö cã hÖ sè b»ng ch÷) : LÊy sè
oxi ho¸ cña chÊt tham gia ph¶n øng trõ ®i sè oxi ho¸ cña chÊt t¹o thµnh. NÕu kÕt qu¶ ©m
bao nhiªu th× ®ã lµ sè electron nhêng ®i, nÕu kÕt qu¶ d¬ng bao nhiªu th× ®ã lµ sè
electron nhËn vµo bÊy nhiªu. Tõ thÝ dô trªn ta thÊy:
Mn
+7
→ Mn
+2
7- (+2) = +5 : nhËn 5e
Cl
-
→ Cl
0

-1 - 0 = -1 : nhêng 1e

ThÝ dô: C©n b»ng ph¶n øng : Fe + HNO
3
→ Fe(NO)
3
+ N
x
O
y
+ H
2
O
Fe → Fe
+3
: 0- (+3) = -3 : nhêng 3 e.
N
+5

2y
+
x
N : +5- (+
2y
x
) = +
5x-2y
x
: nhËn
5x-2y
x
e
- T×m hÖ sè ®ång thêi cho chÊt khö vµ chÊt oxi ho¸ b»ng c¸ch t×m béi chung nhá nhÊt
cña c¸c cña sè electron trao ®æi
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
38
- §iÒn hÖ sè c¸c chÊt khö vµ chÊt oxi ho¸
HS thêng kh«ng biÕt ®iÒn hÖ sè chÊt nµo tríc chÊt nµo sau vµ c©n b»ng theo thø tù
nµo. Thµnh c«ng cña viÖc híng dÉn c¸ch c©n b»ng ®îc quyÕt ®Þnh ë bíc nµy. Muèn
nhanh vµ chÝnh x¸c GV ph¶i híng dÉn HS lµm theo thø tù sau :
+ ChÊt nµo sau ph¶n øng chØ biÕn ®æi mét d¹ng kÕt hîp th× c©n b»ng tríc. ChÊt nµo
biÕn ®æi nhiÒu d¹ng kÕt hîp th× c©n b»ng chÊt ®ã sau.
+ Khi c©n b»ng chÊt nµo tríc th× ®iÒn hÖ sè trong s¬ ®å cña nã vµo vÕ tr¸i cña ph¶n
øng råi c©n b»ng nguyªn tè ë vÕ ph¶i.
+ Khi c©n b»ng chÊt nµo sau th× l¹i ®a hÖ sè trong s¬ ®å vµo vÕ ph¶i cña ph¬ng
tr×nh tríc råi c©n b»ng c¸c nguyªn tè ë vÕ tr¸i
d. Mét sè néi dung më réng
- Mét sè chÊt khö thêng gÆp : kim lo¹i, H
2
, HI, Fe
+2
, H
2
S, NH
3
, C, CO, HCl.
- Mét sè chÊt oxi ho¸ thêng gÆp : F
2
, O
2
, O
3
, Cl
2
, HClO, KClO
3
, H
2
SO
4
(®Æc nãng),
HNO
3
, MnO
2
, K
2
Cr
2
O
7
.
- Dùa vµo ®Æc ®iÓm chÊt khö, chÊt oxi ho¸ ngêi ta ph©n lo¹i ph¶n øng oxi ho¸ - khö
nh sau :
+ ChÊt khö vµ chÊt oxi ho¸ n»m ë c¸c chÊt kh¸c nhau.
+ Ph¶n øng oxi ho¸ - khö néi ph©n tö : ChÊt khö vµ chÊt oxi ho¸ kh¸c nhau nhng ë
trong cïng mét ph©n tö
+ Ph¶n øng tù oxi ho¸ tù khö : Mét nguyªn tè võa lµ chÊt oxi ho¸ võa lµ chÊt khö
ë mét sè ph¶n øng oxi ho¸- khö ngoµi chÊt khö vµ chÊt oxi ho¸ cßn cã chÊt kh«ng
thay ®æi sè oxi ho¸, chÊt ®ã ®ãng vai trß lµ m«i trêng.
e. Ph©n lo¹i ph¶n øng trong ho¸ v« c¬
GV tæ chøc cho HS tù ph¸t hiÖn kiÕn thøc míi dùa vµo sè oxi ho¸ ®Ó ph©n lo¹i
c¸c ph¶n øng ®· ®îc häc. GV nªn híng dÉn HS tæng kÕt kiÕn thøc cña ch¬ng theo s¬
®å (hoÆc theo b¶n ®å tõ duy) :












f. NhiÖt ph¶n øng
Mét sè ph¶n
øng ho¸ hîp
Ph¶n øng thÕ
trong ho¸ häc
v« c¬
Mét sè
ph¶n øng
ph©n huû
Ph¶n øng
trao ®æi
Mét sè
ph¶n øng
ho¸ hîp
Mét sè
ph¶n
øng
Ph¶n øng kh«ng cã
sù thay ®æi sè oxi ho¸
Ph¶n øng cã
sù thay ®æi sè oxi ho¸
Ph¶n øng ho¸ häc
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
39
Khi d¹y vÒ ph¶n øng to¶ nhÞªt vµ ph¶n øng thu nhiÖt trong s¸ch gi¸o khoa n©ng
cao, GV cã thÓ yªu cÇu HS lÊy c¸c vÝ dô trong cuéc sèng vÒ ph¶n øng to¶ nhiÖt vµ ph¶n
øng thu nhiÖt hoÆc m« t¶ thÝ nghiÖm ®èt d©y Mg vµ ®èt ®êng kÝnh. Trong ®ã, ®èt d©y
Mg chØ cÇn cung cÊp nhiÖt ban ®Çu cßn ®èt ®êng kÝnh th× ph¶i cung cÊp nhiÖt liªn tôc.
Së dÜ cã sù kh¸c nhau lµ do ph¶n øng ®èt Mg lµ ph¶n øng to¶ nhiÖt nªn chØ cÇn cung cÊp
nhiÖt ban ®Çu cßn ph¶n øng ®èt ®êng kÝnh lµ ph¶n øng thu nhiÖt nªn ph¶i cung cÊp
nhiÖt liªn tôc trong qu¸ tr×nh ®èt. Tõ ®ã, HS cã thÓ tù rót ra ®Þnh nghÜa vÒ ph¶n øng to¶
nhiÖt vµ ph¶n øng thu nhiÖt.
Khi d¹y vÒ ph¬ng tr×nh nhiÖt ho¸ häc GV kh«ng nªn so s¸nh víi c¸ch kÝ hiÖu cò,
nªn ®Ó HS chØ biÕt mét c¸ch kÝ hiÖu míi mµ th«i, víi qui íc:
- Ph¶n øng thu nhiÖt th× ∆H > 0.
- Ph¶n øng to¶ nhiÖt th× ∆H < 0.
CÇn nhÊn m¹nh phÇn ý nghÜa cña ph¬ng tr×nh nhiÖt ho¸ häc:
ThÝ dô 1: 2H
2
(k) + Cl
2
(k) ÷÷→ 2HCl (k) ∆H = -185,7 kJ
→ Cø 2 mol khÝ HCl ®îc t¹o thµnh tõ khÝ Cl
2
vµ khÝ H
2
th× to¶ ra 187,5 kJ.
ThÝ dô 2: CaCO
3
(r) ÷÷→ CaO (r) + CO
2
∆H = +187 kJ
→ Cø 1mol CaCO
3
(r) ph©n huû thµnh 1 mol CaO vµ 1mol CO
2
th× cÇn 187kJ.
2.1.5.4 Thùc hµnh : ThiÕt kÕ bµi d¹y cô thÓ
Bµi 25
Ph¶n øng oxi ho¸ khö
I. Môc tiªu
HiÓu ®îc thÕ nµo lµ chÊt oxi ho¸, chÊt khö, sù oxi ho¸, sù khö, ph¶n øng oxi ho¸ khö
theo thuyÕt cÊu t¹o nguyªn tö.
BiÕt lËp ph¬ng tr×nh oxi ho¸ khö b»ng ph¬ng ph¸p th¨ng b»ng electron.
RÌn kü n¨ng x¸c ®Þnh sè oxi ho¸, c©n b»ng ph¬ng tr×nh ho¸ häc, ph©n biÖt ph¶n øng
oxi ho¸ khö víi c¸c ph¶n øng ho¸ häc kh¸c.
II. ChuÈn bÞ
GV chuÈn bÞ mét sè c©u hái «n tËp kiÕn thøc cò.
C©u 1
a.ThÕ nµo lµ ph¶n øng oxi ho¸ khö, chÊt khö, chÊt oxi ho¸, cho thÝ dô cô thÓ ?
b. Ph¶n øng sau ®©y cã ph¶i ph¶n øng oxi ho¸ khö kh«ng ? V× sao ? X¸c ®Þnh
chÊt khö, chÊt oxi ho¸ nÕu cã : 4Na + O
2
÷÷→ 2Na
2
O
C©u 2
a. Nªu qui t¾c x¸c ®Þnh sè oxi ho¸ c¸c nguyªn tè.
b. X¸c ®Þnh sè oxi ho¸ cña c¸c nguyªn tè trong c¸c chÊt sau : O
2
, Na, H
2
O,
NaCl, H
2
SO
4
, CuSO
4
?
HS : tham kh¶o SGK ho¸ häc líp 8 vµ sö dông kiÕn thøc ®· häc ë ch¬ng Liªn
kÕt ho¸ häc (vÒ kh¸i niÖm sè oxi ho¸).
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
40
III. thiÕt kÕ ho¹t ®éng d¹y häc
Ho¹t ®éng GV Ho¹t ®éng cña HS
Ho¹t ®éng 1.Tæ chøc t×nh huèng häc tËp
GV : ThÕ nµo lµ ph¶n øng oxi ho¸ khö ?

GV : Chóng ta ®· häc ph¶n øng oxi ho¸ -
khö ë líp 8 víi møc ®é rÊt ®¬n gi¶n,
ch¬ng nµy chóng ta sÏ dïng nh÷ng kiÕn
thøc vÒ cÊu t¹o nguyªn tö, liªn kÕt ho¸ häc
®Ó nghiªn cøu vÒ b¶n chÊt cña ph¶n øng
oxi ho¸ khö.
- Th¶o luËn nhãm, «n l¹i kiÕn thøc cò vÒ
ph¶n øng oxi ho¸ khö ®· häc ë líp 8.



- n¾m ®îc môc tiªu vµ ®Þnh híng bµi
häc.
Ho¹t ®éng 2 . Ph¶n øng oxi ho¸ khö
GV : XÐt ph¶n øng cña Na víi O
2
, yªu cÇu
HS tr¶ lêi c¸c c©u hái sau:
1. ViÕt ph¬ng tr×nh hãa häc?
2. Ph¶n øng ®ã cã ph¶i lµ ph¶n øng oxi
ho¸ khö kh«ng? V× sao ?
3. X¸c ®Þnh chÊt khö, chÊt oxi ho¸ ?
GV: Sau ®©y chóng ta cïng nghiªn cøu
b¶n chÊt cña ph¶n øng oxi ho¸ khö trªn.
GV:
1. H·y cho biÕt liªn kÕt ho¸ häc trong
ph©n tö Na
2
O ?
2. Qu¸ tr×nh h×nh thµnh liªn kÕt ho¸ häc
trong ph©n tö Na
2
O ?
GV : Nh vËy b¶n chÊt cña chÊt khö, chÊt
oxi ho¸, ph¶n øng oxi ho¸ khö gi÷a Na vµ
O
2
lµ g× ?



GV :
1. X¸c ®Þnh sè oxi ho¸ ?
4 Na + O
2
÷÷→ 2 Na
2
O
2. ChÊt khö Na cã sè oxi ho¸ t¨ng hay
gi¶m ? V× sao ?
3. ChÊt oxi ho¸ O
2
cã sè oxi ho¸ t¨ng hay
gi¶m ? V× sao ?

- VËn dông kiÕn thøc cò tr¶ lêi c©u hái,
th¶o luËn chung, rót ra chÊt khö, chÊt oxi
ho¸, ph¶n øng oxi ho¸ khö dùa vµo dÊu
hiÖu nhêng vµ chiÕm oxi nh tµi liÖu.




- VËn dông kiÕn thøc vÒ liªn kÕt ho¸ häc
vµ cÊu t¹o nguyªn tö tr¶ lêi c©u hái, th¶o
luËn chung ®Ó rót ra nhËn xÐt:
+ ChÊt khö: Na nhêng e hay sù oxi ho¸
nguyªn tö Na lµ sù nhêng e
Na ÷÷→Na
+
+ 1e
+ ChÊt oxi ho¸: O
2
nhËn e hay sù khö
nguyªn tö O lµ sù nhËn e
O + 2e ÷÷→ O
2-
⇒ Na ®· nhêng e cho O
2
.

- Th¶o luËn vµ rót ra nhËn xÐt:
+Ph¶n øng cña Na víi O
2
:

0 0 + -2
2 2 4Na + O 2 Na O ÷÷→
+ ChÊt khö Na cã sè oxi ho¸ t¨ng v× Na
nhêng e
+ ChÊt oxi ho¸ O
2
cã sè oxi ho¸ gi¶m v× O
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
41
4. Ph¶n øng cã sù thay ®æi sè oxi ho¸
kh«ng ? V× sao ?


GV: Nh vËy trong 2 dÊu hiÖu x¸c ®Þnh
ph¶n øng oxi ho¸ khö :
- DÊu hiÖu nhêng vµ chiÕm oxi.
- DÊu hiÖu thay ®æi sè oxi ho¸.
DÊu hiÖu nµo lµ dÊu hiÖu cho thÊy b¶n
chÊt cña ph¶n øng ?



GV : XÐt ph¶n øng cña Fe víi CuSO
4

1. ViÕt ph¬ng tr×nh hãa häc?
2. Dùa vµo dÊu hiÖu nhêng vµ chiÕm oxi,
ph¶n øng nµy cã ph¶i oxi ho¸ khö hay
kh«ng ?
- X¸c ®Þnh sè oxi ho¸ ?
- Sè oxi ho¸ c¸c nguyªn tè cã thay ®æi
kh«ng ? V× sao ?

GV : Ph¶n øng gi÷a Fe vµ CuSO
4
cã b¶n
chÊt t¬ng tù ph¶n øng oxi ho¸ khö cña
Na vµ O
2
v× thÕ còng thuéc lo¹i ph¶n øng
oxi ho¸ khö.
GV yªu cÇu HS :
1. X¸c ®Þnh chÊt khö, chÊt oxi ho¸?
2. ViÕt sù khö, sù oxi ho¸ x¶y ra trong
ph¶n øng trªn ?



GV xÐt ph¶n øng cña H
2
vµ Cl
2
:
1. ViÕt ph¬ng tr×nh hãa häc ?
2. X¸c ®Þnh sè oxi hãa c¸c nguyªn tè ?



nhËn e

+ Ph¶n øng gi÷a Na vµ O
2
cã sù thay ®æi
sè oxi ho¸ v× cã sù cho- nhËn e.


- Th¶o luËn rót ra dÊu hiÖu thay ®æi sè oxi
ho¸ lµ dÊu hiÖu b¶n chÊt cña ph¶n øng oxi
ho¸ khö.
+ ViÕt ph¬ng tr×nh hãa häc, dùa vµo dÊu
hiÖu nhêng vµ chiÕm oxi nhËn xÐt.
+ Ph¶n øng kh«ng ph¶i oxi ho¸ khö v×
kh«ng cã sù nhêng vµ chiÕm oxi.

- Tr¶ lêi c©u hái cña GV:

0 +2 0 +2
4 4
Fe + CuSO Cu + FeSO ÷÷→
+Sè oxi ho¸ cña nguyªn tè Fe t¨ng tõ 0
®Õn +2, v× Fe ®· nhêng e.
+ Sè oxi ho¸ cña nguyªn tè Cu gi¶m tõ +2
xuèng 0, v× ion Cu
+2
®· nhËn e .
+ Ph¶n øng Fe víi CuSO
4
cã sù thay ®æi
sè oxi ho¸ v× Fe ®· nhêng e cho ion Cu
2+

⇒ Ph¶n øng gi÷a Fe vµ CuSO
4
tån t¹i ®ång
thêi sù oxi ho¸, sù khö , ®ã lµ ph¶n øng oxi
ho¸ khö.

- ViÕt c¸c qu¸ tr×nh:
+ Fe lµ chÊt khö. Sù oxi ho¸ Fe :
Fe ÷÷→ Fe
+2
+ 2e
+ Cu
+2
lµ chÊt oxi ho¸. Sù khö :
Cu
+2
+ 2e ÷÷→ Cu

- Th¶o luËn, tr¶ lêi c©u hái
H
2
0
+ Cl
2
0
÷÷→ 2
+ -
HCl
+Sè oxi ho¸ cña H t¨ng tõ 0 ÷÷→ +1 v× e
cña H ®· dÞch chuyÓn sang Cl.
+Sè oxi ho¸ cña Cl gi¶m tõ 0 ÷÷→ -1 v×
Cl hót e cña H vÒ phÝa m×nh.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
42
GV nhÊn m¹nh ph¶n øng cña H
2
vµ Cl
2

tuy kh«ng cã sù cho vµ nhËn h¼n e nhng
vÉn cã sù dÞch chuyÓn e nªn cã sù thay ®æi
sè oxi ho¸ t¬ng tù nh ph¶n øng cña Na
víi O
2
, cña Fe víi CuSO
4
v× vËy còng lµ
ph¶n øng oxi ho¸ khö.
GV :
1. X¸c ®Þnh chÊt oxi ho¸, chÊt khö ?
2. Sù oxi ho¸, sù khö ?






- HS x¸c ®Þnh :
+ H
2
lµ chÊt khö. Sù lµm t¨ng sè oxi ho¸
cña H lµ sù oxi ho¸.
+ Cl
2
lµ chÊt oxi ho¸. Sù lµm gi¶m sè oxi
ho¸ cña Cl lµ sù khö.
→ Ph¶n øng tån t¹i ®ång thêi sù oxi ho¸
vµ sù khö , ®ã lµ ph¶n øng oxi ho¸ khö.
Ho¹t ®éng 3. §Þnh nghÜa
GV yªu cÇu HS cho biÕt dÊu hiÖu vµ b¶n
chÊt cña :
1. ChÊt khö, chÊt oxi ho¸.
2. Sù khö, sù oxi ho¸.
3. Ph¶n øng oxi ho¸ khö .
GV híng dÉn HS rót ra ®Þnh nghÜa.
HS xem xÐt l¹i toµn bé c¸c thÝ dô nghiªn
cøu vÒ ph¶n øng oxi ho¸ khö, nªu:
- DÊu hiÖu : lµ sù thay ®æi sè oxi ho¸, - - -
B¶n chÊt lµ sù chuyÓn electron.

HS rót ra ®Þnh nghÜa nh SGK.
Ho¹t ®éng 4. Cñng cè vµ vËn dông ®Þnh nghÜa vÒ ph¶n øng oxi ho¸ khö (hÕt tiÕt 1)
Ho¹t ®éng 5. LËp ph¬ng tr×nh ho¸ häc cña ph¶n øng oxi ho¸ khö . (tiÕt 2 )
GV ®Æt vÊn ®Ò :
§Ó lËp mét ph¬ng tr×nh biÓu diÔn ph¶n
øng ho¸ häc cÇn ph¶i biÕt :
- C«ng thøc ho¸ häc c¸c chÊt tham gia vµ
t¹o thµnh sau ph¶n øng.
- Lùa chän hÖ sè thÝch hîp ®Ó thùc hiÖn
c©n b»ng ph¶n øng.
Em ®· biÕt nh÷ng ph¬ng ph¸p c©n b»ng
nµo ?

GV: Giíi thiÖu ph¬ng ph¸p c©n b»ng
míi: ph¬ng ph¸p th¨ng b»ng electron.
GV nªu c¸c bíc c©n b»ng nh sgk
vµ cho thÝ dô.
ThÝ dô : LËp ph¬ng tr×nh ho¸ häc cña







- HS nªu ph¬ng ph¸p ®¹i sè thêng dïng
c©n b»ng ph¬ng tr×nh ho¸ häc ®· häc ë
c¸c líp díi.

- HS n¾m ®îc thø tù c¸c bíc vµ vËn
dông vµo thÝ dô cô thÓ.
- HS tiÕn hµnh c¸c bíc c©n b»ng theo
híng dÉn cñ GV.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
43
ph¶n øng oxi ho¸ khö sau ®©y :
Fe
2
O
3
+ CO à Fe + CO
2


GV giíi thiÖu tõng bíc c©n b»ng, yªu
cÇu HS tiÕn hµnh c¸c bíc ®ã.
Khi HS ®· thùc hiÖn xong c¸c bíc, GV
nªn híng dÉn HS tr×nh bµy ng¾n gän viÖc
c©n b»ng mét ph,.ng trình cña ph¶n øng
oxi ho¸ khö.


GV yªu cÇu HS lËp ph,.ng trình cña
ph¶n øng oxi ho¸ khö ë thÝ dô 2 theo c¸c
bíc nh trªn.


- HS tr×nh bµy ng¾n gän viÖc c©n b»ng mét
ph,.ng trình cña ph¶n øng oxi ho¸ khö

2
+3 +2 0 +4
3 2
Fe O + CO Fe +CO ÷÷→
ChÊt oxi ho¸: Fe
+3
, chÊt khö: C
+4

sù khö: Fe
+3
+ 3e ÷÷→Fe
0
x 2
sù oxi ho¸ : C
+4
÷÷→ C
+2
+ 2e x 3
KÕt qu¶: Fe
2
O
3
+ 3CO ÷÷→2 Fe

+ 3CO
2

- HS c©n b»ng ph,.ng trình ë thÝ dô 2,
tham kh¶o SGK x¸c ®Þnh vai trß m«i
trêng vµ c¸ch t×m hÖ sè cña HCl.
Ho¹t ®éng 6. ý nghÜa cña ph¶n øng oxi ho¸ khö
GV nªu ý nghÜa cña ph¶n øng oxi ho¸ -
khö vµ liªn hÖ thùc tiÔn, yªu cÇu HS rót ra
kÕt luËn.
HS tham kh¶o SGK vÒ ý nghÜa cña ph¶n
øng oxi ho¸ khö, liªn hÖ thùc tiÔn rót ra
kÕt luËn :
- Ph¶n øng oxi ho¸ khö lµ mét trong
nh÷ng qu¸ tr×nh quan träng nhÊt cña tù
nhiªn.
Ho¹t ®éng 7.Tæng kÕt vµ vËn dông
Cñng cè, giao bµi tËp vÒ nhµ HS lµm bµi tËp sè …. SGK trang….

2.1.6 Ph¬ng ph¸p d¹y häc ch¬ng Tèc ®é ph¶n øng vµ c©n b»ng ho¸ häc
2.1.6.1 Môc tiªu cña ch¬ng
VÒ kiÕn thøc
BiÕt
- Kh¸i niÖm vÒ tèc ®é ph¶n øng, sù kh¸c nhau vÒ tèc ®é gi÷a c¸c ph¶n øng, c¸c yÕu
tè ¶nh hëng ®Õn tèc ®é ph¶n øng vµ tõ ®ã biÕt c¸c ph¬ng ph¸p lµm thay ®æi tèc ®é
ph¶n øng cho phï hîp víi môc ®Ých.
- Kh¸i niÖm vÒ chÊt xóc t¸c.
HiÓu
- C©n b»ng hãa häc vµ c¸c ®¹i lîng ®Æc trng cho c©n b»ng hãa häc.
- Sù chuyÓn dÞch c©n b»ng, c¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn chuyÓn dÞch c©n b»ng hãa
häc.
- Gi¶i thÝch ®îc nguyªn nh©n lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng vµ vËn dông vµo ®êi sèng
thùc tiÔn.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
44
VÒ kÜ n¨ng : TiÕp tôc h×nh thµnh vµ cñng cè mét sè kÜ n¨ng:
- H×nh thµnh kh¸i niÖm tèc ®é ph¶n øng vµ c©n b»ng hãa häc.
- RÌn kÜ n¨ng vËn dông nguyªn lÝ chuyÓn dÞch c©n b»ng cña L¬ Sa-t¬-li-ª vµo c¸c c©n
b»ng hãa häc cô thÓ.
- Gi¶i c¸c bµi to¸n vÒ tèc ®é ph¶n øng vµ c©n b»ng hãa häc : tÝnh h»ng sè c©n b»ng,
tÝnh nång ®é c¸c chÊt t¹i thêi ®iÓm c©n b»ng …
- RÌn kÜ n¨ng tiÕn hµnh thÝ nghiÖm nghiªn cøu tèc ®é ph¶n øng vµ c©n b»ng hãa häc.
ViÕt têng tr×nh thÝ nghiÖm.
VÒ th¸i ®é : gi¸o dôc cho HS :
- Lßng say mª häc tËp, t×m hiÓu, yªu khoa häc, biÕt vËn dông nh÷ng hiÓu biÕt vµo cuéc
sèng.
- ý nghÜa cña viÖc nghiªn cøu tèc ®é ph¶n øng vµ c©n b»ng hãa häc øng dông trong s¶n
xuÊt. BiÕt liªn hÖ gi÷a kiÕn thøc trong nhµ trêng víi thùc tÕ s¶n xuÊt. Gi¸o dôc ý thøc sö
dông hîp lÝ tµi nguyªn vµ b¶o vÖ m«i trêng.
2.1.6.2 Néi dung cña ch¬ng
KiÕn thøc cña ch¬ng ®îc thÓ hiÖn th«ng qua c¸c néi dung chÝnh nh sau:
- Tèc ®é ph¶n øng hãa häc.
- C¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn tèc ®é ph¶n øng.
- C©n b»ng hãa häc. H»ng sè c©n b»ng hãa häc.
- Sù chuyÓn dÞch c©n b»ng vµ c¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn sù chuyÓn dÞch c©n b»ng hãa
häc.
- ý nghÜa cña tèc ®é ph¶n øng vµ c©n b»ng ho¸ häc trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ho¸ häc
Néi dung c¸c kiÕn trªn cã mèi liªn hÖ chÆt chÏ, kh¨ng khÝt nhau vµ cã ý nghÜa quan
träng trong ®êi sèng s¶n xuÊt.
2.1.6.3 Ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y mét sè vÊn ®Ò träng t©m cña ch¬ng
a. Kh¸i niÖm vÒ Tèc ®é ph¶n øng ho¸ häc
GV cÇn tæ chøc cho HS quan s¸t thÝ nghiÖm, yªu cÇu HS ph©n tÝch vµ nhËn xÐt
hiÖn tîng nh: mµu s¾c dung dÞch, sù thay ®æi nång ®é cña c¸c chÊt tríc vµ sau ph¶n
øng,... ®ång thêi gi¶i thÝch c¸c hiÖn tîng ®ã.
Cã nh÷ng ph¶n øng ho¸ häc diÔn ra rÊt nhanh nh ph¶n øng ch¸y, næ, ph¶n øng
gi÷a v«i sèng vµ níc, ph¶n øng trao ®æi ion x¶y ra trong dung dÞch. Cã nh÷ng ph¶n øng
x¶y ra chËm nh ph¶n øng nung v«i, ph¶n øng este hãa, ph¶n øng t¹o gØ s¾t. L¹i cã
nh÷ng ph¶n øng ë ®iÒu kiÖn nµy diÔn ra víi tèc ®é rÊt chËm, nhng ë ®iÒu kiÖn kh¸c l¹i
x¶y ra tøc th×.
VÝ dô: Ph¶n øng gi÷a hi®ro vµ oxi, ë ®iÒu kiÖn thêng diÔn ra v« cïng chËm, nhng
khi ®un nãng lªn ®Õn 600
0
C hoÆc cã chÊt xóc t¸c th× ph¶n øng x¶y ra ngay ®ång thêi cã
tiÕng næ.
Do ®ã, ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é nhanh hay chËm cña ph¶n øng hãa häc ngêi ta ®a ra
kh¸i niÖm vÒ tèc ®é ph¶n øng. Trong qu¸ tr×nh diÔn ra ph¶n øng, lîng c¸c chÊt ph¶n
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
45
øng gi¶m dÇn, cßn lîng c¸c chÊt s¶n phÈm ph¶n øng t¨ng dÇn. V× vËy, ngêi ta thêng
dïng ®é biÕn thiªn nång ®é cña mét chÊt bÊt k× trong mét ®¬n vÞ thêi gian lµm thíc ®o
tèc ®é ph¶n øng. Nh vËy, tèc ®é cña mét ph¶n øng hãa häc ®îc ®o b»ng biÕn thiªn
nång ®é cña mét trong c¸c chÊt tham gia hoÆc t¹o thµnh trong mét ®¬n vÞ thêi gian. ë
®©y ngêi ta dïng nång ®é mol/ l.
Tõ sù ph©n tÝch nªu trªn, HS ®i ®Õn kh¸i niÖm vÒ tèc ®é ph¶n øng ho¸ häc vµ tèc
®é ph¶n øng hãa häc ®îc x¸c ®Þnh b»ng thùc nghiÖm cô thÓ. GV cÇn nhÊn m¹nh cho
HS biÕt :
- §èi víi chÊt khÝ tan vµ chÊt tan trong dung dÞch th× tèc ®é ph¶n øng hãa häc lµ ®¹i
lîng ®Æc trng cho ®é biÕn thiªn nång ®é cña mét trong c¸c chÊt ph¶n øng hoÆc s¶n
phÈm ph¶n øng trong mét ®¬n vÞ thêi gian.
- §èi víi ch©t r¾n: tèc ®é ph¶n øng ®îc biÓu thÞ b»ng ®é biÕn thiªn khèi lîng chÊt
trong mét ®¬n vÞ thêi gian trªn mét ®¬n vÞ diÖn tÝch bÒ mÆt.
Ngµy nay, cã nhiÒu c¸ch x¸c ®Þnh tèc dé ph¶n øng hãa häc nh ®o thÓ tÝch khÝ tho¸t
ra khi ph¶n øng hoÆc sù biÕn ®æi ¸p suÊt khÝ theo thêi gian,... Trong qu¸ tr×nh d¹y häc
GV cÇn cho HS hiÓu mét sè kh¸i niÖm nh :
- Tèc ®é ph¶n øng trung b×nh lµ tèc ®é gÇn ®óng trong kho¶ng thêi gian ®ang xÐt.
Tèc ®é trung b×nh v ®îc x¸c ®Þnh b»ng biÓu thøc:
t
C
t t
C C
v


t ·


·
1 2
1 2
.













ë biÓu thøc trªn, kho¶ng thêi gian ∆t cµng nhá th× ®é biÕn thiªn nång ®é ∆C còng
cµng nhá. Khi ∆t → 0, ta cã :

dt
dC
t
C
v
t
t
t ·


t ·
→ ∆
) (
0

Khi ®ã v
t
®îc gäi lµ tèc ®é tøc thêi cña ph¶n øng ë thêi ®iÓm t.
C
(mol/ l)
C
2

B
A
C
2

C
1

t
1
t
2

A
t, s
C
1

B
H×nh…. BiÕn thiªn nång ®é cña chÊt ®Çu
(B) vµ chÊt s¶n phÈm (A) theo thêi gian t
(thÓ tÝch cña hÖ ph¶n øng V = const)

Trong ®ã : DÊu (- ) khi xÐt sù
biÕn thiªn nång ®é cña chÊt ®Çu
vµ dÊu (+) khi xÐt sù biÕn thiªn
nång ®é cña s¶n phÈm ph¶n øng.
C
1
vµ C
2
lµ nång ®é cña chÊt ë
thêi ®iÓm ®Çu (t
1
) vµ thêi ®iÓm
cuèi (t
2
). §èi víi chÊt ®Çu th× ∆C
< 0, cßn ®èi víi chÊt s¶n phÈm th×
∆C > 0.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
46
- Tèc ®é ph¶n øng tøc thêi lµ tèc ®é chÝnh x¸c cña ph¶n øng t¹i mét thêi ®iÓm nhÊt
®Þnh.
ChÝnh v× vËy tèc ®é ph¶n øng ®îc x¸c ®Þnh b»ng thùc nghiÖm, nªn c«ng thøc
tÝnh tèc ®é ph¶n øng còng ®îc rót ra tõ thùc nghiÖm vµ kh«ng cã c«ng thøc tÝnh tèc ®é
ph¶n øng chung cho mäi ph¶n øng hãa häc.
b. C¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn tèc ®é ph¶n øng
GV nªn sö dông vµ tiÕn hµnh c¸c thÝ nghiÖm ®èi chøng song song víi c¸c ®iÒu
kiÖn nh nhau vµ cã sù thay ®æi mét sè yÕu tè nh nång ®é, nhiÖt ®é, diÖn tÝch bÒ mÆt...,
kÕt hîp víi ph¬ng ph¸p dïng lêi ®Ó tæ chøc c¸c ho¹t ®éng häc tËp cho HS. C¸c thÝ
nghiÖn nµy ph¶i ®îc lùa chän ph¶i x¶y ra nhanh, kÕt qu¶ râ rµng vµ ®¸p øng ®îc yªu
cÇu thÝ nghiÖm biÓu diÔn. Tèc ®é ph¶n øng ®îc ®¸nh gi¸ ®Þnh tÝnh dùa vµo thÓ tÝch hoÆc
tèc ®é chÊt khÝ tho¸t ra, cêng ®é mµu thay ®æi hoÆc chÊt kÕt tña xuÊt hiÖn....
GV cÇn cho HS biÕt mét trong nh÷ng yÕu tè ¶nh hëng ®Õn tèc ®é ph¶n øng ®ã lµ
chÊt xóc t¸c. Theo quan ®iÓm cña hãa häc hiÖn ®¹i, chÊt xóc t¸c chØ ®îc coi lµ chÊt lµm
t¨ng tèc ®é ph¶n øng nhng kh«ng bÞ tiªu hao trong qu¸ tr×nh ph¶n øng. Cßn chÊt lµm
gi¶m tèc ®é ph¶n øng ®îc coi lµ chÊt øc chÕ ph¶n øng.
GV cÇn lµm cho HS hiÓu r»ng khi t¨ng nång ®é, t¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt tiÕp xóc
hay t¨ng nhiÖt ®é th× sè lÇn va ch¹m cã hiÖu qu¶ gi÷a c¸c chÊt ph¶n øng t¨ng lªn, do vËy
tèc ®é ph¶n øng t¨ng. TØ sè gi÷a va ch¹m chung vµ va ch¹m cã hiÖu qu¶ phô thuéc vµo
b¶n chÊt c¸c chÊt ph¶n øng vµ nhiÖt ®é, nghÜa lµ tèc ®é ph¶n øng t¨ng lªn nhiÒu lÇn khi
nhiÖt ®é t¨ng.
GV ®a ra mét sè dÉn chøng trong thùc tiÔn ®Ó HS gi¶i thÝch nh:
- V× sao viªn than tæ ong l¹i cã nhiÒu lç?
- V× sao sö dông nåi hÇm ®Ó lµm thøc ¨n th× mau nhõ ?
c. Kh¸i niÖm vÒ c©n b»ng hãa häc
GV tæ chøc ho¹t ®éng cho HS th«ng qua nh÷ng thÝ dô cô thÓ ®Ó gióp hä hiÓu ®îc
kh¸i niÖm thÕ nµo lµ ph¶n øng mét chiÒu, ph¶n øng thuËn nghÞch vµ chiÒu mòi tªn diÔn
t¶ dÊu hiÖu cña ph¶n øng. HÇu hÕt c¸c ph¶n øng hãa häc lµ thuËn nghÞch, nÕu lîng s¶n
phÈm vît xa lîng chÊt ph¶n øng th× ®îc coi nh lµ ph¶n øng mét chiÒu.
Kh¸c víi ph¶n øng mét chiÒu, ph¶n øng thuËn nghÞch kh«ng diÔn ra ®Õn cïng, mµ
diÔn ra ®Õn khi thiÕt lËp ®îc c©n b»ng hãa häc. Tr¹ng th¸i c©n b»ng hãa häc lµ tr¹ng
th¸i mµ t¹i ®ã lîng c¸c chÊt tham gia ph¶n øng mÊt ®i theo ph¶n øng thuËn b»ng lîng
cña chóng ®îc t¹o thµnh ë ph¶n øng nghÞch.
GV ph©n tÝch mèi quan hÖ gi÷a tèc ®é ph¶n øng vµ thêi gian ë ®å thÞ trªn vµ nhÊn
m¹nh khi v
t
= v
n
th× thµnh phÇn cña c¸c chÊt tham gia trong ph¶n øng (c¶ chÊt tham gia
ph¶n øng vµ chÊt s¶n phÈm) kh«ng biÕn ®æi n÷a. Lóc nµy ph¶n øng hãa häc ®¹t tr¹ng
th¸i c©n b»ng. §©y lµ c©n b»ng ®éng, v× ë tr¹ng th¸i c©n b»ng ph¶n øng thuËn vµ ph¶n
øng nghÞch vÉn diÔn ra nhng víi tèc ®é b»ng nhau.

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
47














ThÝ dô : XÐt ph¶n øng: H
2
(k) + I
2
(k) 2HI (k)
Tèc ®é ph¶n øng thuËn: v
t
= k
t
[H
2
][I
2
]
Tèc ®é ph¶n øng nghÞch: v
n
= k
n
[HI]
2

Khi ph¶n øng diÔn ra th× v
t
gi¶m dÇn, v× nång ®é cña H
2
vµ nång ®é cña I
2
gi¶m ®i.
Tèc ®é cña ph¶n øng nghÞch t¨ng dÇn v× trong qu¸ tr×nh ph¶n øng nång ®é HI t¨ng lªn.
§Õn mét thêi ®iÓm nµo ®ã v
t
= v
n
, ph¶n øng ®¹t tr¹ng th¸i c©n b»ng hãa häc.
Th«ng qua c¸c thÝ dô cô thÓ GV cÇn tæ chøc c¸c ho¹t ®éng cho HS tù nghiªn cøu,
th¶o luËn vÒ ®Æc ®iÓm cña ph¶n øng thuËn nghÞch, thÕ nµo lµ c©n b»ng ®éng,... Sau ®ã
GV lµ ngêi ®a ra kÕt luËn cuèi cïng vÒ :
- §Æc ®iÓm cña ph¶n øng thuËn nghÞch : c¸c chÊt ph¶n øng kh«ng chuyÓn hãa hoµn
toµn thµnh c¸c s¶n phÈm.
- C©n b»ng ho¸ häc lµ tr¹ng th¸i cña ph¶n øng thuËn nghÞch khi tèc ®é ph¶n øng
thuËn b»ng tèc ®é ph¶n øng nghÞch.
- C©n b»ng ho¸ häc lµ c©n b»ng ®éng v× nång ®é c¸c ch©t ph¶n øng vµ s¶n phÈm
trong hÖ kh«ng thay ®æi theo thêi gian.
- ë tr¹ng th¸i c©n b»ng tÊt c¶ c¸c chÊt ph¶n øng vµ s¶n phÈm ®Òu cã mÆt.
- NÕu ph¶n øng cã chÊt khÝ th× c©n b»ng ®îc thiÕt lËp trong b×nh kÝn.
d. H»ng sè c©n b»ng
§Ó hiÓu râ c¸ch x¸c ®Þnh h»ng sè c©n b»ng, GV nªn xÐt c¸c thÝ dô cô thÓ, tõ ®ã
h×nh thµnh biÓu thøc tÝnh h»ng sè c©n b»ng theo c¸c thÝ dô trong tõng trêng hîp.
Trêng hîp chung, ®èi víi ph¶n øng thuËn nghÞch: mA + nB pC + Qd
th×
n m
q p
c
B A
D C
K
] [ ] [
] [ ] [
·

víi [A], [B], [C], [D] lµ nång ®é c©n b»ng (mol/ l) cña c¸c chÊt A, B, C, D.
Sù biÕn ®æi tèc ®é ph¶n øng thuËn (v
t
) vµ
tèc ®é ph¶n øng nghÞch (v
n
) theo thêi
gian.

t
v
t

v
n

v
t
= v
n

v

v
t
v
n

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
48
Ph¬ng tr×nh trªn ®©y lµ biÓu thøc to¸n häc cña ®Þnh luËt t¸c dông khèi lîng ¸p
dông cho c¸c ph¶n øng thuËn nghÞch. BiÓu thøc ®ã cã nghÜa lµ ë nhiÖt ®é kh«ng ®æi khi
c©n b»ng ®îc thiÕt lËp th× tÝch nång ®é cña c¸c s¶n phÈm ph¶n øng chia cho tÝch nång
®é cña c¸c chÊt ®Çu lµ mét h»ng sè. H»ng sè c©n b»ng chØ phô thuéc vµo b¶n chÊt cña
ph¶n øng vµ nhiÖt ®é.
Khi xem xÐt gi¸ trÞ h»ng sè c©n b»ng cÇn cho HS ph©n biÖt kh¸i niÖm hÖ ®ång thÓ
vµ hÖ dÞ thÓ.
- HÖ ®ång thÓ lµ hÖ kh«ng cã bÒ mÆt ph©n chia trong hÖ nªn c¸c tÝnh chÊt lÝ ho¸ häc
cña c¸c chÊt ®Òu nh nhau ë mäi vÞ trÝ trong hÖ, nh hÖ gåm c¸c chÊt khÝ hay hÖ gåm c¸c
chÊt tan trong dung dÞch (bao gåm c¶ chÊt ph¶n øng vµ s¶n phÈm).
- HÖ dÞ thÓ lµ hÖ cã bÒ mÆt ph©n chia trong hÖ, qua bÒ mÆt nµy cã sù thay ®æi ®ét
ngét tÝnh chÊt c¸c chÊt, nh hÖ gåm c¸c chÊt khÝ vµ chÊt r¾n hay hÖ gåm c¸c chÊt r¾n vµ
chÊt tan trong dung dÞch.
GV cÇn tæ chøc cho HS nghiªn cøu c¸c b»ng chøng thùc nghiÖm trong hÖ ®ång
thÓ vµ dÞ thÓ ®Ó n¾m ®îc h»ng sè c©n b»ng lµ gi¸ trÞ tû sè nång ®é c¸c chÊt trong hÖ lóc
c©n b»ng ë nhiÖt ®é x¸c ®Þnh trong hÖ ®ång thÓ. §èi víi hÖ dÞ thÓ th× nång
.
®é chÊt r¾n
®îc coi lµ h»ng sè nªn kh«ng cã mÆt trong biÓu thøc tÝnh K
c
. Tõ ®ã GV cÇn nhÊn m¹nh:
- Gi¸ trÞ h»ng sè c©n b»ng phô thuéc vµo ph¬ng tr×nh hãa häc ®îc viÕt. NghÜa lµ hÖ
sè tØ lîng ®îc viÕt kh¸c nhau (sè nguyªn hay ph©n sè) th× gi¸ trÞ K còng kh¸c nhau ë
nhiÖt ®é x¸c ®Þnh.
- H»ng sè K
c
cña ph¶n øng chØ phô thuéc vµo nhiÖt ®é. §iÒu nµy gióp HS hiÓu dÔ
dµng sù chuyÓn dÞch c©n b»ng khi thay ®æi nång ®é, ¸p suÊt, nhiÖt ®é vµ thuÇn thôc h¬n
khi sö dông h»ng sè c©n b»ng ®Ó gi¶i bµi tËp hãa häc.
- Gi¸ trÞ h»ng sè c©n b»ng cã ý nghÜa lín, v× nã cho biÕt lîng c¸c chÊt ®Çu cßn l¹i vµ
lîng c¸c s¶n phÈm ®îc t¹o thµnh ë tr¹ng th¸i c©n b»ng, do ®ã biÕt ®îc hiÖu suÊt cña
ph¶n øng. Gi¸ trÞ K cµng lín th× møc ®é chuyÓn hãa c¸c chÊt ®Çu thµnh s¶n phÈm cµng
lín. NÕu K rÊt lín th× cã thÓ coi ph¶n øng lµ mét chiÒu.
ThÝ dô 1 : XÐt ph¶n øng: H
2
(k) + I
2
(k) 2HI (k)
§©y lµ ph¶n øng gi÷a hai chÊt khÝ vµ lµ ph¶n øng thuËn nghÞch, khi ®¹t tr¹ng th¸i c©n
b»ng hãa häc th× : v
t
= v
n
→ k
t
[H
2
][I
2
] = k
n
[HI]
2

ë mét nhiÖt ®é x¸c ®Þnh k
t
vµ k
n
lµ c¸c h»ng sè. H»ng sè c©n b»ng tÝnh theo nång ®é
lµ :
] ][ [
] [
2 2
2
I H
HI
k
k
K
n
t
c
· ·

§èi víi ph¶n øng trªn, cã thÓ biÓu diÔn h»ng sè c©n b»ng qua ¸p suÊt riªng cña c¸c
chÊt khÝ (kÝ hiÖu lµ K
p
):
2 2
.
2
I H
HI
p
p p
p
K ·
trong ®ã
HI
p ,
2
H
p ,
2
I
p
lµ ¸p suÊt riªng cña c¸c
khÝ HI, H
2
, I
2
ë tr¹ng th¸i c©n b»ng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
49
ThÝ dô 2: C (r) + CO
2
(k) 2CO (k)

] [
] [
2
2
CO
CO
K
c
·
;
2
2
CO
CO
p
p
p
K ·

BiÕt h»ng sè c©n b»ng cã thÓ tÝnh ®îc nång ®é c©n b»ng cña c¸c chÊt trong ph¶n
øng. Ngîc l¹i, biÕt ®îc nång ®é c©n b»ng cña c¸c chÊt cã thÓ tÝnh ®îc h»ng sè c©n
b»ng cña ph¶n øng.
§èi víi mét ph¶n øng cho tríc, hai h»ng sè c©n b»ng K
p
vµ K
c
liªn hÖ víi nhau
b»ng biÓu thøc: K
p
= K
c
(RT)
∆n
.
Trong ®ã : R lµ h»ng sè khÝ v¹n n¨ng, R = 0,082 dm
3
.atm.mol
-1
.K
-1

T lµ nhiÖt ®é tuyÖt ®èi.
∆n lµ hiÖu sè mol khÝ gi÷a vÕ ph¶i vµ vÕ tr¸i cña ph¶n øng.
Khi ∆n = 0 th× K
p
= K
c
. Gi÷a h»ng sè c©n b»ng K
p
vµ biÕn thiªn thÕ ®¼ng ¸p chuÈn
∆G
0
cña ph¶n øng cã mèi liªn hÖ nh sau: ∆G
0
= - RTlnK
p.

Trong ®ã ∆G
0
tÝnh b»ng J, R = 8,314 J. mol
-1
. K
-1
.
e. Sù chuyÓn dÞch c©n b»ng
GV tæ chøc cho HS quan s¸t khi tiÕn hµnh thÝ nghiÖm chuyÓn hãa NO
2
(mµu n©u
®á) sang N
2
O
4
(kh«ng mµu) b»ng c¸ch ®iÒu chÕ NO
2
tõ Cu vµ axit HNO
3
råi thu vµo 3
èng nghiÖm nh nhau.
- èng 1 ®îc ng©m vµo níc ®¸ nªn mµu nh¹t dÇn.
- èng 2 gi÷ nguyªn ®Ó so s¸nh.
- èng 3 ng©m vµo níc nãng thÊy mµu ®Ëm h¬n.
§iÒu ®ã chøng tá tr¹ng th¸i c©n b»ng ho¸ häc ë èng 1 vµ èng 3 ®· bÞ ph¸ vì. ë èng 1
tèc ®é ph¶n øng thuËn lín h¬n tèc ®é ph¶n øng nghÞch, cßn ë èng 3 tèc ®é ph¶n øng
nghÞch lín h¬n tèc ®é ph¶n øng thuËn. Nh vËy sù chuyÓn hÖ tõ tr¹ng th¸i c©n b»ng nµy
sang tr¹ng th¸i c©n b»ng kh¸c do t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè bªn ngoµi ®îc gäi lµ sù
chuyÓn dÞch c©n b»ng.
Khi tæ chøc c¸c ho¹t ®éng cho HS nghiªn cøu ¶nh hëng cña c¸c yÕu tè ®Õn c©n
b»ng ho¸ häc nh nång ®é cña chÊt ph¶n øng, nhiÖt ®é, ¸p suÊt trong hÖ (®èi víi c¸c
chÊt khÝ) th× cÇn nhÊn m¹nh nÕu lµm thay ®æi mét trong c¸c ®iÒu kiÖn ®ã, th× c©n b»ng sÏ
chuyÓn dÞch theo híng lµm gi¶m t¸c ®éng bªn ngoµi vµo hÖ. ChiÒu híng chuyÓn dÞch
c©n b»ng hãa häc do sù thay ®æi c¸c ®iÒu kiÖn bªn ngoµi ®îc x¸c ®Þnh bëi nguyªn lý
c©n b»ng ®éng, hay cßn gäi lµ nguyªn lý L¬ Sat¬liª.
Tõ nguyªn lý L¬ Sat¬liª cã thÓ rót ra c¸c kÕt luËn:
- Sù t¨ng nång ®é cña mét trong c¸c chÊt ph¶n øng sÏ lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng vÒ
phÝa ph¶n øng thuËn, sù gi¶m nång ®é cña mét trong c¸c chÊt ph¶n øng sÏ lµm chuyÓn
dÞch c©n b»ng vÒ phÝa ph¶n øng nghÞch.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
50
- Khi t¨ng nhiÖt ®é, c©n b»ng sÏ chuyÓn dÞch vÒ phÝa ph¶n øng thu nhiÖt; khi gi¶m
nhiÖt ®é, c©n b»ng sÏ chuyÓn dÞch vÒ phÝa ph¶n øng to¶ nhiÖt.
- Sù t¨ng ¸p suÊt sÏ lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng vÒ phÝa gi¶m thÓ tÝch cña hÖ ph¶n øng
(vÒ phÝa sè ph©n tö khÝ Ýt h¬n), sù gi¶m ¸p suÊt sÏ lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng vÒ phÝa t¨ng
thÓ tÝch cña hÖ ph¶n øng (vÒ phÝa sè ph©n tö khÝ nhiÒu h¬n).
ChÊt xóc t¸c kh«ng lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng mµ chØ cã t¸c dông lµm ph¶n øng
nhanh chãng ®¹t ®Õn tr¹ng th¸i c©n b»ng.
ThÝ dô : Cã c©n b»ng: N
2
(k) + 3H
2
(k) 2NH
3
(k), ∆H = - 92 kJ
Muèn cho c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn, lµm t¨ng hiÖu suÊt amoniac cÇn t¸c
®éng cña c¸c yÕu tè:
+ T¨ng nång ®é cña N
2
, hoÆc cña H
2
, hoÆc cña c¶ hai chÊt.
+ Gi¶m nhiÖt ®é.
+ T¨ng ¸p suÊt.
Tuy nhiªn, nÕu gi¶m nhiÖt ®é th× tèc ®é ph¶n øng bÞ gi¶m vµ nÕu t¨ng ¸p suÊt cao
qu¸ th× ¶nh hëng ®Õn ®é bÒn cña thiÕt bÞ. Trªn thùc tÕ, ngêi ta thùc hiÖn ë ®iÒu kiÖn tèi
u: t
0
= 450 - 500
0
C, P ≈ 200 - 300 atm, chÊt xóc t¸c lµ hçn hîp (Fe + K
2
O + Al
2
O
3
).
ChÊt xóc t¸c kh«ng lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng v× nã lµm t¨ng tèc ®é ph¶n øng thuËn vµ
tèc ®é ph¶n øng nghÞch víi møc ®é nh nhau, lµm cho c©n b»ng nhanh chãng ®îc thiÕt
lËp.
f. ý nghÜa cña tèc ®é ph¶n øng vµ c©n b»ng ho¸ häc trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ho¸
häc
Cho HS thÊy r»ng viÖc n¾m v÷ng kiÕn thøc lµ rÊt quan träng vµ cÇn thiÕt cho viÖc
nghiªn cøu c¸c néi dung vÒ s¶n xuÊt ho¸ häc. Tõ ®ã gióp cho ta hiÓu ®îc c¬ së khoa
häc c¸c biÖn ph¸p kÜ thuËt ®ång thêi lùa chän ®îc c¸c ®iÒu kiÖn thÝch hîp lµm t¨ng hiÖu
suÊt s¶n phÈm.
2.1.6.4 Thùc hµnh thiÕt kÕ kÕ ho¹ch bµi d¹y cô thÓ
Bµi 49
Tèc ®é ph¶n øng hãa häc
I. Môc tiªu
VÒ ki(n th:c
Bi>t ®îc ®Hnh nghXa t+c 4F phCn 5ng, t+c 4F trung bình, bi2u th5c tính t+c 4F trung
bình.
HiAu 4,-c các y(u t+ Cnh h,:ng 4(n t+c 4F phCn 5ng: nGng 4F, áp suJt, nhit 4F, din
tích b7 mLt chJt rPn và chJt xúc tác.
VÒ k> n@ng
- Quan sát thí nghim c$ th2, tQ hin t,-ng th1c t( v7 t+c 4F phCn 5ng, rút ra 4,-c
nh?n xét.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
51
- V?n d$ng 4,-c các y(u t+ Cnh h,:ng 4(n t+c 4F phCn 5ng 42 làm t@ng hoLc giCm
t+c 4F c/a mFt s+ phCn 5ng trong th1c t( 4;i s+ng, sCn xuJt theo h,>ng có l-i.
- BiÕt vËn dông c¸c yÕu tè trªn ®Ó gi¶i thÝch c¸c qu¸ tr×nh trong thùc tiÔn.
II. ChuÈn bÞ
- Hãa chÊt : dung dÞch BaCl
2
0,1 mol/lÝt, dung dÞch H
2
SO
4
0,1 mol/lÝt, dung dÞch
Na
2
S
2
O
3
mol/lÝt, níc cÊt, dung dÞch H
2
O
2
thÞ trêng, MnO
2
. NÕu kh«ng cã dung dÞch
Na
2
S
2
O
3
cã thÓ chuÈn bÞ c¸c dung dÞch thay thÕ: dung dÞch NaOH 0,1 mol/lÝt, dÇu thùc
vËt hay mì lîn, dung dÞch phenolphtalein.
- Dông cô : 10 cèc 100,0 ml trong ®ã cã hai cèc chÞu nhiÖt, hai èng ®ong 25 ml, ®Ìn
cån vµ gi¸ ®Ìn cån.
- NÕu cã ®iÒu kiÖn th× chuÈn bÞ 4 bé dông cô cho bèn nhãm HS lµm thÝ nghiÖm, mçi
bé gåm: ®Ìn cån, kÑp gç, mét gi¸ èng nghiÖm, mçi lo¹i hãa chÊt mét lä, èng nhá giät.
- B¶ng 7.1 ®îc phãng lªn khæ A4 trong trêng hîp kh«ng cã m¸y tÝnh vµ m¸y chiÕu.
- ChuÈn bÞ phiÕu häc tËp, vµ chuÈn bÞ néi dung, bµi gi¶i cña c¸c phiÕu häc tËp vµo
m¸y tÝnh (nÕu cã), m¸y chiÕu,....
III. ThiÕt kÕ ho¹t ®éng d¹y häc
Ho¹t ®éng GV Ho¹t ®éng cña HS
Ho¹t ®éng 1. Tæ chøc t×nh huèng häc tËp
- GV cã thÓ dïng thÝ nghiÖm ®Ó tæ chøc t×nh
huèng häc tËp:
Ph¬ng ¸n 1: GV Híng dÉn c¸c nhãm HS
tiÕn hµnh thÝ nghiÖm, quan s¸t, nhËn xÐt vµ
rót ra kÕt luËn.
LÊy hai cèc

100 ml, cèc thø nhÊt lÊy 25 m1
dung dÞch Na
2
S
2
O
3
, cèc thø hai 25 ml dung
dÞch BaCl
2
. LÊy 25 ml dung dÞch H
2
SO
4
cho
vµo mçi cèc.
GV nhËn xÐt ý kiÕn cña HS vµ rót ra kÕt
luËn.





Ph¬ng ¸n 2 : GV Híng dÉn c¸c nhãm
làm thÝ nghiÖm, quan s¸t, nhËn xÐt vµ rót ra
kÕt luËn.
LÊy hai èng nghiÖm, mçi èng nghiÖm lÊy 2


Ph¬ng ¸n 1:


HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm, quan s¸t, nhËn
xÐt vµ rót ra kÕt luËn.


Ghi kÕt luËn c#a GV:
+ C¸c ph¶n øng hãa häc kh¸c nhau x¶y
ra víi møc ®é nhanh chËm kh¸c nhau.
+ §Ó ®¸nh gi¸ møc ®é nhanh chËm kh¸c
nhau ngêi ta dïng ®¹i lîng “tèc ®é
ph¶n øng” ®Ó so s¸nh.
Ph¬ng ¸n 2 :


HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm, quan s¸t, nhËn
xÐt vµ rót ra kÕt luËn.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
52
m1 dung dÞch NaOH 0,2 mol/lÝt, thªm vµo
mçi cèc kho¶ng 1-2 giät phenolphtalein.
Thªm vµo èng nghiÖm thø nhÊt kho¶ng 1 ml
dÇu thùc vËt hay mét mÈu mì lîn, ®un nãng
èng nghiÖm thø nhÊt trªn ngän löa ®Ìn cån.
Thªm vµo èng nghiÖm thø hai 2 ml dung
dÞch H
2
SO
4
.
- GV nhËn xÐt ý kiÕn cña HS vµ rót ra kÕt
luËn.






+Trong èng nghiÖm 1 tèc ®é mÊt mµu
cña phenolphtalein rÊt chËm, trong khi ë
èng nghiÖm thø 2 tèc ®é mÊu mµu rÊt
nhanh.
+ §Ó so s¸nh ngêi ta dïng ®¹i lîng
“tèc ®é ph¶n øng” ®Ó so s¸nh.
Ho¹t ®éng 2 : Tèc ®é ph¶n øng
- GV cho HS hoµn thµnh néi dung1 cña
phiÕu häc tËp.
- GV nhËn xÐt bµi lµm cña HS (GV cã thÓ
®a bµi gi¶i mÉu trªn m¸y chiÕu cho HS),
khai th¸c tèc ®é trong vËt lÝ ®Ó gîi ý HS ®Ò
xuÊt kh¸i niÖm tèc ®é ph¶n øng trong hãa
häc vµ rót ra kÕt luËn vÒ tèc ®é ph¶n øng
hãa häc.


- GV cung cÊp mét sè c¸ch biÓu diÔn tèc ®é
ph¶n øng (B¶ng 1).
- Hoµn thµnh néi dung1

- §¸p ¸n néi dung 1.



- K(t lu?n “Tèc ®é ph¶n øng lµ ®é biÕn
thiªn nång ®é cña mét trong c¸c chÊt
ph¶n øng hay s¶n phÈm ph¶n øng trong
mét ®¬n vÞ thêi gian”.

Ho¹t ®éng 3. Tèc ®é trung b×nh cña ph¶n øng
Ph¬ng ¸n 1 :
- GV cho HS ®äc SGK phÇn giíi thiÖu c¸ch
tÝnh tèc ®é trung b×nh cña ph¶n øng vµ phÇn
xÐt thÝ dô.
GV dïng b¶ng 7.1, híng dÉn HS t×m
hiÓu tèc ®é ph¶n øng thay ®æi theo thêi gian
vµ xÐt tèc ®é ph¶n øng (tèc ®é tøc thêi). GV
híng dÉn HS c¸ch tÝnh tèc ®é trung b×nh
cña ph¶n øng.
- GV híng dÉn HS rót ra c«ng thøc chung
cho c¸ch tÝnh tèc ®é trung b×nh cña ph¶n
øng tæng qu¸t :

Ph¬ng ¸n 1 :
- HS ®äc SGK vµ tr×nh bµy néi dung :




VÝ dô: N
2
O
5
→ N
2
O
4
+
2
1
O
2

- BiÓu thøc tÝnh tèc ®é ph¶n øng trung
b×nh:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
53



Ph¬ng ¸n 2 :
- Cho HS hoµn thµnh phiÕu häc tËp s+ 1.

- GV nhËn xÐt bµi lµm cña HS, kÕt luËn biÓu
thøc tÝnh tèc ®é trung b×nh cña ph¶n øng.
[ ] [ ]
( )
[ ] [ ]
( )
2 1
2 1
2 5 2 5
t t
2 1
2 2
t t
2 1
N O - N O
1
v = - .
1 t -t
O - O
1
= .
1
t -t
2

+ §èi víi c¸c ph¶n øng tæng qu¸t :
a
1
A
1
+ a
2
A
2
→ a
1

A
1
’ + a
2

A
2

[ ] [ ]
( )
[ ] [ ]
( ) ( )
2 1
2 1 2 1
1 1
1 2 1
' '
1 1
2 2
,
2 2 1 1 2 1
1
.
1 1
. .
t t
t t t t
A A
v
a t t
A A
A A
a t t a t t

· − ·

1 1 −

¸ ] ¸ ]
− ·
− −

Ph¬ng ¸n 2 :
- HS hoµn thµnh phiÕu häc tËp s+ 1.
vµ tr×nh bµy kÕt qu¶, nhËn xÐt c¸ch tÝnh.
Ho¹t ®éng 4. Cñng cè kiÕn thøc
- GV cho HS th¶o luËn vµ hoµn thµnh phiÕu
häc tËp s+ 2.
- C¸c nhãm HS th¶o luËn vµ hoµn thµnh
phiÕu häc tËp s+ 2, tr×nh bµy kÕt qu¶.
Ho¹t ®éng 5. ¶nh hëng cña nång ®é
Ph¬ng ¸n 1 :
- GV híng dÉn HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm:
LÊy hai cèc :
Cèc A: 25 ml dung dÞch Na
2
S
2
O
3
0,1M.
Cèc B :10 ml dung dÞch Na
2
S
2
O
3
0,1M vµ
15 ml níc cÊt.
LÊy 25 ml dung dÞch H
2
SO
4
0,1 mol/l ®æ tõ
tõ vµo hai cèc trªn. Quan s¸t tèc ®é ph¶n
øng, nhËn xÐt vµ kÕt luËn.


Ph¬ng ¸n 2 :
- GV híng dÉn HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm:
LÊy hai èng nghiÖm:
èng 1: 2 ml dung dÞch HCl 1M.
èng 2 : 0,5 ml dung dÞch HCl 1M vµ thªm
vµo ®ã 1,5 ml níc cÊt.
Cho vµo mçi èng mét viªn Zn hoÆc Mg
Ph¬ng ¸n 1 :
- HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm, quan s¸t tèc
®é kÕt tña trong mçi cèc, rót ra :

+ Nh?n xét :
Cèc A : nång ®é Na
2
S
2
O
3
0,1 lín h¬n cèc
B, tèc ®é t¹o kÕt tña ë cèc A lín h¬n cèc
B.
+ KÕt luËn : VËy khi t¨ng nång ®é chÊt
ph¶n øng th× tèc ®é ph¶n øng t¨ng.

Ph¬ng ¸n 2 :


- HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm, quan s¸t tèc
®é tho¸t khÝ trong mçi èng, thJy:

+ NhËn xÐt: èng 1 : khÝ tho¸t ra nhanh
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
54
cïng kÝch thíc. Quan s¸t tèc ®é tho¸t khÝ
trong mçi èng, nhËn xÐt vµ kÕt luËn.
h¬n ë èng 2.
+ K(t lu-n: VËy khi t@ng nång ®é chÊt
ph¶n øng th× tèc ®é ph¶n øng t@ng .
Ho¹t ®éng 6. ¶nh hëng cña ¸p suÊt
Ph¬ng ¸n 1 :
- GV cho HS ®äc SGK vµ gi¶i thÝch t¹i sao
khi t¨ng ¸p suÊt th× tèc ®é ph¶n øng : 2HI
→ H
2
+ I
2
l¹i t¨ng?
(GV nhËn xÐt vµ gi¶i thÝch l¹i nÕu cÇn).

Ph¬ng ¸n 2 :
- GV ®Æt c©u hái cho HS :
1. Trong hçn hîp khÝ (ë cïng ®iÒu kiÖn
nhiÖt ®é vµ thÓ tÝch) mèi quan hÖ gi÷a nång
®é vµ ¸p suÊt riªng cña tõng khÝ trong hçn
hîp nh thÕ nµo?
2. Khi t¨ng ¸p suÊt chung cña hÖ th× nång
®é vµ ¸p suÊt cña chóng thay ®æi nh thÕ
nµo ?
3. Khi t¨ng ¸p suÊt cña hÖ th× tèc ®é ph¶n
øng thay ®æi nh thÕ nµo ?
Ph¬ng ¸n 1 :
- HS ®äc SGK

+ NhËn xÐt : Khi t¨ng ¸p suÊt ®ång nghÜa
víi viÖc t¨ng nång ®é cña c¸c chÊt khÝ
lµm tèc ®é ph¶n øng t¨ng.
Ph¬ng ¸n 2 :
- HS tr¶ lêi c©u hái c¸c c©u hái cña GV.
Ho¹t ®éng 7. ¶nh hëng cña nhiÖt ®é
- GV híng dÉn HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm:
LÊy hai cèc:
Cèc A : 25 ml dung dÞch Na
2
S
2
O
3
0,1M
Cèc B : 25 ml dung dÞch Na
2
S
2
O
3
0,1M.
§un nãng nhÑ cèc A, rãt tõ tõ vµo ®ã 25 ml
dung dÞch H
2
SO
4
0,1M ®· ®un nãng.
Cèc B kh«ng ®un nãng vµ còng rãt tõ tõ
vµo ®ã 25 ml dung dÞch H
2
SO
4
0,1M.
- GV yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn tîng, gi¶i
thÝch vµ rót ra kÕt luËn.



- GV: kÕt luËn chung

- HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm, quan s¸t tèc
®é kÕt tña trong mçi cèc, rót ra nhËn xÐt.



+ NhËn xÐt : Cèc A nhiÖt ®é cao h¬n cèc
B, tèc ®é t¹o kÕt tña ë cèc A lín h¬n cèc
B.
Do khi nhiÖt ®é t¨ng, tèc ®é chuyÓn ®éng
cña c¸c tiÓu ph©n t¨ng, dÉn ®Õn sè lÇn va
ch¹m t¨ng, tèc ®é ph¶n øng t¨ng.
+ KÕt luËn: VËy khi t¨ng nhiÖt ®é ph¶n
øng th× tèc ®é ph¶n øng t¨ng.
Ho¹t ®éng 8. ¶nh hëng cña diÖn tÝch bÒ mÆt
Ph¬ng ¸n 1 : Ph¬ng ¸n 1 :
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
55
- GV híng dÉn HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm:
LÊy hai cèc :
Cèc A : 25 ml dung dÞch axit HCl

0,1M.
Cèc B : 25 ml dung dÞch axit HCl

0,1M.
LÊy hai mÈu ®¸ v«i cã cïng khèi lîng, ®Ëp
nhá mét mÈu, mét mÈu gi÷ nguyªn. Cho 2
mÈu ®ã vµo hai cèc ë trªn.
HS quan s¸t hiÖn tîng vµ nhËn xÐt.
- GV nhËn xÐt ý kiÕn cña HS vµ rót ra kÕt
luËn.

Ph¬ng ¸n 2 :
- GV ®Æt c©u hái cho HS :
1. Trong thùc tÕ t¹i sao khi lµm than tæ ong
®Ó ®un bÕp ngêi ta l¹i lµm nhiÒu lç?
2. Khi nung v«i ngêi ta thêng ®Ëp ®¸
thµnh cì 3 -5 cm, mµ kh«ng ®Ó t¶ng ®¸ lín
hay nghiÒn ®¸ v«i thµnh bét tríc khi nung?
- GV cã thÓ gîi ý thªm, nhËn xÐt c©u tr¶ lêi
cña HS vµ kÕt luËn ¶nh hëng cña diÖn tÝch
bÒ mÆt ®Õn tèc ®é ph¶n øng.

- HS tiÕn hµnh lµm thÝ nghiÖm.
+ NhËn xÐt :
Cèc A : CaCO
3
cã kÝch thíc h¹t lín nªn
diÖn tÝch bÒ mÆt tiÕp xóc gi÷a CaCO
3
víi
axit HCl nhá h¬n, tèc ®é tho¸t khÝ chËm
h¬n so víi cèc B (diÖn tÝch tiÕp xóc lín
h¬n).
+ KÕt luËn: VËy khi t¨ng diÖn tÝch tiÕp
xóc trong c¸c ph¶n øng cã chÊt r¾n tham
gia th× tèc ®é ph¶n øng t¨ng.
Ph¬ng ¸n 2 :
- HS tr¶ lêi c©u hái c¸c c©u hái cña GV.
Ho¹t ®éng 9. ¶nh hëng cña chÊt xóc t¸c
- GV híng dÉn HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm:
LÊy hai èng nghiÖm:
èng 1: 2 - 3 ml dung dÞch axit H
2
O
2
.
èng 2: 2 - 3 ml dung dÞch axit H
2
O
2

mét Ýt bét MnO
2
.
Yªu cÇu : quan s¸t hiÖn tîng, viÕt ph¬ng
tr×nh ph¶n øng vµ nhËn xÐt.
- GV nhËn xÐt ý kiÕn cña HS vµ rót ra kÕt
luËn.
- HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm vµ thùc hiÖn
c¸c yªu cÇu cña GV.



+ NhËn xÐt :
ë èng 2 có ít MnO
2
: khÝ tho¸t ra m¹nh
h¬n, MnO
2
kh«ng thay ®æi so víi tríc
khi cho vµo ph¶n øng.
Ph¬ng tr×nh:
2H
2
O
2

2
MnO
÷÷÷→ 2H
2
O + O
2

+ KÕt luËn: VËy chÊt xóc t¸c lµ chÊt lµm
t¨ng tèc ®é ph¶n øng vµ kh«ng tiªu hao
trong ph¶n øng.
Ho¹t ®éng 10. ý nghÜa thùc tiÔn cña tèc ®é ph¶n øng
- GV cho HS ®äc SGK vµ nªu ý nghÜa thùc - HS ®äc SGK, nªu ý nghÜa thùc tiÔn.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
56
tiÔn.
Ho¹t ®éng 11. Cñng cè vµ vËn dông
- GV cho c¸c nhãm HS hoµn thµnh néi dung
cña phiÕu häc tËp s+ 3.
- GV cho HS tr×nh bµy vµ nhËn xÐt kÕt qu¶
néi dung trong phiÕu häc tËp s+ 3.
- HS th¶o luËn vµ hoµn thµnh néi dung
trong phiÕu häc tËp s+ 3.
- HS tr×nh bµy kÕt qu¶, HS kh¸c nhËn xÐt.

Phi>u giao vi4c vO nhà (tr,>c khi d8y bài m>i)
Néi dung 1 : §iÒn c¸c kÕt qu¶ vµo c¸c chç trèng, th¶o luËn vµ rót ra nhËn xÐt vÒ tèc ®é
thay ®æi mµu s¾c cña mÈu giÊy qu×, c¸ch biÓu diÔn tèc ®é trong vËt lÝ :

Qu·ng ®êng tõ A ®Õn
B
Thêi gian ®i Tèc ®é TB
Ngêi ®i xe ®¹p tõ A ®Õn B 50 km 4 giê Km/h
Ngêi ®i xe m¸y tõ A ®Õn B 50 km 2 giê Km/h
Trong hãa häc
C¸c chÊt lÊy theo tØ lÖ ph¶n
øng
HiÖn tîng quan s¸t Tèc ®é ph¶n øng
Ph¶n øng gi÷a dd NaOH (cã
s½n mÈu giÊy qu× tÝm) vµ dd
HCl
Sù ®æi mµu cña qu× tÝm:
Nhanh : ChËm:
Ph¬ng tr×nh ph¶n øng hãa häc :
NaOH + HCl →
Nhanh :

ChËm :
Ph¶n øng gi÷a dd NaOH (cã
s½n mÈu giÊy qu× tÝm) vµ chÊt
bÐo
Sù ®æi mµu cña qu× tÝm:
Nhanh : ChËm:
Ph¬ng tr×nh ph¶n øng hãa häc :
NaOH + C
3
H
5
(OOCR)
3

Nhanh :

ChËm :
Ph¶n øng gi÷a dd CH
3
COOH
(cã s½n mÈu giÊy qu× tÝm) vµ
C
2
H
5
OH
Sù ®æi mµu cña qu× tÝm:
Nhanh : ChËm:
Ph¬ng tr×nh ph¶n øng hãa häc :
CH
3
COOH + C
2
H
5
OH →
Nhanh :

ChËm :
Néi dung 2 : B¶ng 1 : Mét sè thÝ dô vÒ tèc ®é ph¶n øng
Ph¶n øng hãa häc Tèc ®é ®Çu cña ph¶n øng
NaOH + HO-CH
2
-CH
2
-Cl →HO-CH
2
-CH
2
-OH + NaCl
Nång ®é NaOH 0,1M, HO-CH
2
-CH
2
-Cl 0,2 mol/lÝt ë 25
o
C

2,27.10
-5
mol.l
-1
.s
-1
H
2
+ I
2
→ 2HI
Nång ®é I
2
= 0,05 mol/lÝt, H
2
= 0,05 mol/lÝt ë 400
0
C
9.10
-5
mol.l
-1
.phót
-1
NaOH + CH
3
-COOC
2
H
5
→ CH
3
-COONa + C
2
H
5
OH
Nång ®é NaOH 0,01M, CH
3
-COOC
2
H
5
0,01M ë 27
o
C

1,476.10
-2
mol.l
-1
.h
-1
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
57

Phi>u h?c tp s< 1
H·y ®iÒn c¸c th«ng tin vµo c¸c chç trèng, nhËn xÐt c¸ch x¸c ®Þnh c¸c th«ng tin ®ã:
Th«ng tin KÕt qu¶
Trén 500 ml dung dÞch NaOH nång ®é
0,02 mol/lÝt víi 500 ml dung dÞch
CH
3
COOC
2
H
5
0,02 mol/lÝt. Sau 5 phót
nång ®é NaOH trong dung dÞch x¸c
®Þnh ®îc lµ 0,005 mol/lÝt, cßn sau 10
phót th× nång ®é NaOH cßn l¹i lµ
0,003 mol/lÝt. (Coi thÓ tÝch hçn hîp lµ
kh«ng ®æi trong suèt qu¸ tr×nh ph¶n
øng)
Tèc ®é trung b×nh cña ph¶n øng trong 5
phót ®Çu lµ (mol.l
-1
,s
-1
).

Tèc ®é trung b×nh cña ph¶n øng trong 5
phót tiÕp theo lµ (mol.l
-1
,s
-1
).

Tèc ®é trung b×nh cña ph¶n øng trong
10 phót ph¶n øng lµ (mol.l
-1
,s
-1
).

Phi>u h?c tp s< 2
1. H·y t×m c¸c ph¶n øng mµ em ®· biÕt x¶y ra theo tèc ®é ph¶n øng sau :
Tèc ®é ph¶n øng
lín
Tèc ®é ph¶n øng trung b×nh Tèc ®é ph¶n øng nhá

2. TÝnh tèc ®é trung b×nh cña ph¶n øng: 2HI → H
2
+ I
2
theo b¶ng sè liÖu díi ®©y

Thêi gian ph¶n øng (s) Nång ®é cña HI
(mol/lÝt)
Tèc ®é TB
0 0,10
60 0,06
120 0,03
180 0,01

Phi>u h?c tp s< 3
C©u 1 : Trong nh÷ng trêng hîp díi ®©y, yÕu tè nµo ¶nh hëng ®Õn tèc ®é ph¶n øng
?
a) Sù ch¸y diÔn ra m¹nh vµ nhanh h¬n khi ®a lu huúnh ®ang ch¸y ngoµi kh«ng khÝ
vµo lä ®ùng khÝ oxi.
b) Khi cÇn ñ bÕp than, ngêi ta ®Ëy n¾p bÕp lß lµm cho ph¶n øng ch¸y cña than chËm
l¹i.
c) Ph¶n øng oxi ho¸ lu huúnh ®ioxit t¹o thµnh lu huúnh trioxit diÔn ra nhanh h¬n khi
cã mÆt vana®i oxit (V
2
O
5
).
d) Nh«m bét t¸c dông víi dung dÞch axit clohi®ric nhanh h¬n so víi nh«m d©y.
e) ThÐp bÒn h¬n nÕu ®îc s¬n chèng gØ.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
58
C©u 2: Trong mçi cÆp ph¶n øng sau, ph¶n øng nµo cã tèc ®é lín h¬n ?
a) Fe + dd HCl 0,1M vµ Fe + dd HCl 2M ë cïng mét nhiÖt ®é.
b) Al + dd NaOH 2M ë 25
o
C vµ Al + dd NaOH 2M ë 50
o
C.
c) Zn (h¹t) + dd HCl 1M ë 25
o
C vµ Zn (bét) + dd HCl 1M ë 25
o
C.
d) NhiÖt ph©n KClO
3
vµ nhiÖt ph©n hçn hîp KClO
3
víi MnO
2
.
C©u 3 : Cho ph¶n øng ho¸ häc ë 298 K : (CH
3
)
3
Br + H
2
O → (CH
3
)
3
OH + HBr
Hoµn thµnh b¶ng sè liÖu sau theo d÷ kiÖn thùc nghiÖm :
Thêi gian t (s)
∆t (s)
Nång ®é (CH
3
)
3
Br mol/lÝt
∆C(mol/lÝt) v (mol.lÝt
-1
s
-1
)
0 0,0380
15000 0,0308
35000 0,0233
55000 0,0176
95000 0,0100
145000 0,00502

§¸p ¸n phiÕu häc tËp

Phi>u h?c tp s< 2
1. Tèc ®é cña mét sè ph¶n øng :
Tèc ®é ph¶n øng lín Tèc ®é ph¶n øng TB Tèc ®é ph¶n øng nhá
HCl + NaOH → NaCl
+ H
2
O
AgNO
3
+NaCl→AgCl↓
+ NaNO
3

2H
2
+ O
2
→ 2H
2
O
(trén ®óng tØ lÖ, cã
chiÕu s¸ng)
Zn+2HCl
→ZnCl
2
+H
2

Fe+CuSO
4
→FeSO
4
+ Cu
CH
3
COOH+C
2
H
5
OH→CH
3
COOC
2
H
5
+ H
2
O

2H
2
+ O
2
→ 2H
2
O (ë ®iÒu kiÖn
thêng, trén kh«ng ®óng tØ lÖ)
2. Tèc ®é trung b×nh cña ph¶n øng theo b¶ng sè liÖu :
2HI → H
2
+ I
2
Thêi gian ph¶n øng (s) Nång ®é cña HI (mol/lÝt) Tèc ®é trung b×nh
0 0,10
60 0,06 3,33.10
-4
mol.l
-1
.s
-1
120 0,03 2,50.10
-4
mol.l
-1
.s
-1

180 0,01 1,67.10
-4
mol.l
-1
.s
-1


Phi>u h?c tp s< 3
C©u 1 : C¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn tèc ®é ph¶n øng trong mçi trêng hîp ®· cho lµ :
a) T¨ng nång ®é chÊt tham gia ph¶n øng (khÝ oxi) lµm t¨ng tèc ®é ph¶n øng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
59
b) Gi¶m nång ®é chÊt tham gia ph¶n øng (khÝ oxi) lµm gi¶m tèc ®é ph¶n øng.
c) V
2
O
5
lµ chÊt xóc t¸c, lµm t¨ng tèc ®é ph¶n øng.
d) Gi¶m kÝch thíc h¹t ®Ó t¨ng tèc ®é ph¶n øng.
e) Gi¶m diÖn tÝch tiÕp xóc gi÷a bÒ mÆt cña thÐp víi oxi kh«ng khÝ ®Ó gi¶m tèc ®é ¨n
mßn ho¸ häc.
C©u 2 :
a) ë cïng mét nhiÖt ®é, cÆp chÊt Fe + dd HCl 0,1M cã tèc ®é ph¶n øng x¶y ra chËm
h¬n so víi cÆp chÊt Fe + dd HCl 2M, do nång ®é HCl nhá h¬n.
b) Hai cÆp chÊt Al + dd NaOH 2M ë 25
o
C vµ Al + dd NaOH 2M ë 50
o
C chØ kh¸c nhau
vÒ nhiÖt ®é. CÆp chÊt thø hai cã nhiÖt ®é cao h¬n nªn cã tèc ®é ph¶n øng cao h¬n.
c) Hai cÆp chÊt Zn (h¹t) + ddHCl 1M ë 25
o
C vµ Zn (bét) + dd HCl 1M ë 25
o
C chØ kh¸c
nhau vÒ kÝch thíc h¹t. CÆp chÊt thø hai cã kÝch thíc h¹t nhá h¬n, do ®ã cã tæng diÖn
tÝch bÒ mÆt lín h¬n vµ tèc ®é ph¶n øng cao h¬n.
d) NhiÖt ph©n KClO
3
vµ nhiÖt ph©n hçn hîp KClO
3
víi MnO
2
. Trêng hîp thø hai cã
xóc t¸c nªn cã tèc ®é ph¶n øng cao h¬n.
C©u 3 : §èi víi ph¶n øng ho¸ häc ë 298 K : (CH
3
)
3
Br + H
2
O → (CH
3
)
3
OH + HBr
B¶ng sè liÖu sau theo d÷ kiÖn thùc nghiÖm :
Thêi gian t (s)
∆t (s)
Nång ®é (CH
3
)
3
Br mol/lÝt
∆C (mol/lÝt) v (mol.lÝt
-1
s
-1
)
0 0,0380
15000 15000 0,0308 0,0072 4,8.10
-7
35000 20000 0,0233 0,0075 3,75.10
-7

55000 20000 0,0176 0,0057 2,85.10
-7

95000 40000 0,0100 0,0076 1,9.10
-7

145000 50000 0,00502 0,00498 9,96.10
-8


Trong qu¸ tr×nh d¹y häc, tuú theo ®èi tîng, nhu cÇu cña HS mµ GV cã thÓ bæ
sung mét sè th«ng tin sau:
1. Trong ph¶n øng hãa häc nång ®é cña c¸c chÊt tham gia ph¶n øng thay ®æi liªn
tôc, do ®ã tèc ®é ph¶n øng thay ®æi theo thêi gian ph¶n øng. V× vËy ngêi ta cã thÓ sö
dông tèc ®é ph¶n øng tøc thêi thay cho tèc ®é ph¶n øng trung b×nh.
ThÝ dô ®èi víi ph¶n øng : A
1
+ A
2
→ A
3
+ A
4

- Gi¶ sö t¹i thêi ®iÓm t nång ®é cña c¸c chÊt lÇn lît lµ [A
1
], [A
2
], [A
3
], [A
4
] .
vµ t¹i thêi ®iÓm t + ∆t nång ®é cña c¸c chÊt lµ :
[A
1
] + ∆[A
1
], [A
2
] + ∆[A
2
], [A
3
] + ∆[A
3
], [A
4
] + ∆[A
4
] trong ®ã ∆[A
1
], ∆[A
2
] < 0,
cßn ∆[A
3
], ∆[A
4
] > 0. Khi ®ã tèc ®é trung b×nh cña ph¶n øng ®îc tÝnh :

t
] A [
t
] A [
t
] A [
t
] A [
v
4 3 2 1


·


·


− ·


− ·
vµ tèc ®é tøc thêi cña ph¶n øng ®îc x¸c ®Þnh :
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
60

dt
] A [ d
dt
] A [ d
dt
] A [ d
dt
] A [ d
v lim v
4 3 2 1
0 t
· · − · − · ·
→ ∆

- Trêng hîp tæng qu¸t : ν
1
A
1
+ ν
1
A
2
+ … → ν
1

A
1

+ ν
2

A
2

+ …
§Ó cho tèc ®é ph¶n øng lu«n lu«n ®¬n gi¸ th× tèc ®é ph¶n øng ®îc tÝnh theo biÓu thøc
sau :
dt
] A [ d 1
dt
] A [ d 1
v
'
i
,
i
i
i
ν
·
ν
− ·
Trong hÖ ®¬n vÞ SI, ®¬n vÞ cña tèc ®é ph¶n øng ®îc quy íc lµ : mol.m
-3
.s
-1
. Tuy
nhiªn tïy theo tèc ®é ph¶n øng thùc tÕ ®ang xÐt mµ biÓu diÔn ®Ó con sè kh«ng qu¸ nhá
mµ còng kh«ng qu¸ lín.
2. Ph¬ng tr×nh ®éng häc cña ph¶n øng hãa häc
§èi víi c¸c ph¶n øng ®¬n gi¶n th× tèc ®é ph¶n øng ®îc tÝnh theo biÓu thøc sau :
ν
1
A
1
+ ν
1
A
2
+ … → ν
1

A
1

+ ν
2

A
2

+ …
[ ]
i
s i
1 i
i
'
i
,
i
i
i
A . k
dt
] A [ d 1
dt
] A [ d 1
v
ν
·
·

·
ν
·
ν
− ·
Trong ®ã k lµ h»ng sè tèc ®é ph¶n øng, [A
i
] lµ nång ®é chÊt tham gia ph¶n øng thø i
t¹i thêi ®iÓm xÐt tèc ®é ph¶n øng, ν
i
lµ hÖ sè c©n b»ng cña chÊt thø i tham gia ph¶n øng,
s lµ tæng sè chÊt tham gia ph¶n øng cña ph¶n øng ®ang xÐt.
2.1.7 Môc tiªu vµ ph¬ng ph¸p d¹y häc vÒ lý thuyÕt cña sù ®iÖn li
2.1.7.1 MuCc tiªu
VÒ kiÕn th+c
BiÕt
- C¸c kh¸i niÖm vÒ s1 4iÖn li, chÊt ®iÖn ly, chÊt ®iÖn li m¹nh, chÊt ®iÖn li yÕu.
- §é ®iÖn li vµ c©n b»ng ®iÖn li.
- S1 4in li c/a n,>c, tÝch sè ion cu3a n,>c.
- HMng sè ph©n li axit, hMng sè ph©n li baz..
- §¸nh gi¸ m«i trêng axit hay baz¬ th«ng qua nång ®é H
+
hoÆc dùa vµo ®é pH cña
dung dÞch.
HiAu
- Nguyªn nh©n tÝnh dÉn 4iÖn cña dung dÞch chÊt ®iÖn li vµ c. chÕ cña qu¸ tr×nh ®iÖn
li.
- ThÕ nµo lµ axit, baz¬ theo thuyÕt A-rê-ni-ut và thuyÕt Bron- stêt.
- BCn chJt, 4i7u kin xCy ra phCn 5ng trao 4=i ion trong dung dHch các chJt 4in li.
VÒ kü nFng
Rèn luyn kb n@ng :
- Vi(t ph,.ng trình 4in li c/a các axit, ba z. và mu+i trong n,>c.
- Vi(t 4,-c ph,.ng trình ion rút g&n c/a phCn 5ng trong dung dHch các chJt 4in li.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
61
- Tính pH và nGng 4F H
+
, OH
-
trong dung dHch axit và baz. d1a vào hMng s+ phân li
axit và baz. .
- Ti(n hành thí nghim : quan sát, mô tC, nh?n xét,….
VÒ th¸i ®é : Có ý th5c và tin t,:ng vào ph,.ng pháp nghiên c5u khoa h&c, v?n d$ng
nhDng ki(n th5c 4ã h&c 42 giCi quy(t mFt s+ vJn 47 có liên quan 4(n hoá h&c trong cuFc
s+ng sCn xuJt và tính nghiêm túc trong khi th1c hành.
2.1.7.2 VÒ ph¬ng ph¸p d¹y häc
Lý thuyÕt vÒ ph¶n øng trong dung dÞch chÊt ®iÖn li HS ®· ®îc biÕt ®Õn tõ líp
díi nhng cha hÖ thèng vµ cha biÕt ®îc b¶n chÊt cña ph¶n øng. V× vËy nªn tæ chøc
d¹y häc theo nhãm ®Ó HS dÔ trao ®æi, th¶o luËn tËn dông nh÷ng kiÕn thøc ®· biÕt ®Ó x©y
dùng kiÕn thøc míi.
Sö dông tèi ®a c¸c thÝ nghiÖm ®· m« t¶ trong SGK, nÕu cã ®iÒu kiÖn nªn cho HS
thùc hiÖn c¸c thÝ nghiÖm ®ã ®Ó båi dìng høng thó häc tËp vµ kh¾c s©u kiÕn thøc.
Dïng ph¬ng ph¸p gîi më, nªu vÊn ®Ò, híng dÉn HS suy luËn logic, ph¸t hiÖn kiÕn thøc
míi.
Dïng ph¬ng ph¸p thùc nghiÖm: dïng thÝ nghiÖm nghiªn cøu gióp HS hiÓu ®îc
qu¸ tr×nh hoµ tan (c¶ vÒ vËt lý vµ ho¸ häc) kÕt hîp víi ®µm tho¹i ®Ó «n luyÖn vÒ qu¸ tr×nh
thu vµ to¶ nhiÖt cña c¸c ph¶n øng.
Dïng ph¬ng ph¸p tiªn ®Ò : HS ph¶i c«ng nhËn c«ng thøc biÓu thÞ nång ®é, sau
®ã ph¶i dïng bµi tËp ®Ó øng dông. Sö dông bµi tËp cã t¸c dông «n luyÖn cñng cè lµ hiÖu
qu¶ nhÊt, nã gióp cho HS cã ®îc nhiÒu kü n¨ng ®ång thêi kh¾c s©u nh÷ng g× mµ c¸c em
®· lÜnh héi ®îc.
2.1.7.3. Nh0ng *i<m mDi và khó c2n lu ý khi d"y h.c
a. ChÊt ®iÖn li, sù ®iÖn li
GV nªn tæ chøc cho HS quan s¸t hoÆc tiÕn hµnh lµm thÝ nghiÖm theo nhãm vÒ
hiÖn tîng ®iÖn li. Yªu cÇu c¸c em quan s¸t, nhËn xÐt hiÖn tîng, híng dÉn HS rót ra
kÕt luËn vÒ c¸c chÊt vµ c¸c dung dÞch dÉn ®iÖn vµ dung dÞch kh«ng dÉn ®iÖn. Tõ kÕt luËn
vÒ kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn cña c¸c chÊt vµ c¸c dung dÞch, HS sÏ tù nªu vÊn ®Ò: T¹i sao c¸c
dung dÞch nh axit, baz¬ vµ muèi dÉn ®îc ®iÖn, cßn mét sè dung dÞch nh ancol,
®êng,…kh«ng dÉn ®iÖn?
GV gîi ý cho HS nªn sö dông c¸c kiÕn thøc vËt lÝ vÒ sù hoµ tan, vÒ dßng ®iÖn, sù
dÉn ®iÖn,… ®Ó gióp c¸c em gi¶i thÝch ®îc c¸c dung dÞch dÉn ®iÖn ®îc lµ do khi tan
vµo trong níc th× c¸c ph©n tö ph©n li ra c¸c tiÓu ph©n mang ®iÖn tÝch ®ã chÝnh lµ c¸c ion
vµ tõ ®ã h×nh thµnh kh¸i niÖm sù ®iÖn li, chÊt ®iÖn li. GV dÉn d¾t HS ®Õn ®Þnh nghÜa vÒ
sù ®iÖn li vµ chÊt ®iÖn li.
- Sù ®iÖn li lµ qu¸ tr×nh ph©n li c¸c chÊt trong níc thµnh c¸c ion.
- ChÊt ®iÖn li lµ nh÷ng chÊt tan trong níc ph©n li ra ion.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
62
Nh vËy, so víi ®Þnh nghÜa cò : “Nh÷ng chÊt tan trong níc t¹o thµnh dung dÞch
dÉn ®îc ®iÖn lµ chÊt ®iÖn li”, th× ®Þnh nghÜa míi ®¶m b¶o tÝnh chÝnh x¸c h¬n. V× theo
®Þnh nghÜa cò HS có th2 hi2u lKm CO
2
và SO
3
… cRng là các chJt 4in li vì dung dHch
c/a chúng cRng dTn 4in, nh,ng th1c t( sCn phYm c/a chúng v>i n,>c là H
2
CO
3

H
2
SO
4
m>i là các chJt 4in li.
RÊt nhiÒu chÊt tan trong níc víi ®é tan kh¸c nhau. ChÊt kh«ng tan lµ chÊt cã ®é
tan rÊt nhá, c¸c chÊt ®ã còng ®îc gäi lµ chÊt ®iÖn li v× c¸c phÇn tö tan ®Òu ph©n li ra c¸c
ion trong níc.
b. C¬ chÕ cña qu¸ tr×nh ®iÖn li
Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y cÇn gióp HS hiÓu ®îc vai trß cña níc tham gia vµo
qu¸ tr×nh ®iÖn li c¸c hîp chÊt ion, c¸c hîp chÊt céng hãa trÞ. KÝch thÝch ®Ó HS t×m hiÓu v×
sao níc nguyªn chÊt, muèi ¨n khan kh«ng dÉn ®iÖn nhng khi hßa tan chóng vµo nhau
th× dung dÞch cña chóng l¹i dÉn ®iÖn ®îc? Nh vËy, cã sù t¬ng t¸c gi÷a níc vµ tinh
thÓ muèi ¨n ®Ó sinh ra c¸c ion lµm cho dung dÞch dÉn ®îc ®iÖn. Sù t¬ng t¸c nµy x¶y ra
lµ do ph©n tö níc ph©n cùc ®· l«i kÐo c¸c ion t¸ch ra khái tinh thÓ vµ bao v©y chóng t¹o
ra c¸c ion hi®rat.
Ph©n tö níc cã t¸c dông lµm cho c¸c ph©n tö céng hãa trÞ ph©n cùc m¹nh vµ
ph©n li thµnh c¸c ion. GV cã thÓ sö dông c¸c h×nh vÏ c¸c m« pháng qu¸ tr×nh ®iÖn li cña
dung dÞch muèi ¨n, cña axit,…tõ ®ã HS sÏ hiÓu ®îc c¬ chÕ cña qu¸ tr×nh ®iÖn li. GV
cÇn nhÊn m¹nh vai trß cña dung m«i vÒ cÊu t¹o ph©n tö níc, sù t¬ng t¸c gi÷a c¸c ph©n
tö níc víi c¸c tinh thÓ chÊt tan t¹o ra c¸c ion.
C¸c ph©n tö ®êng, glixerol, ancol etylic,.. lµ nh÷ng ph©n tö ph©n cùc nhng díi
t¸c dông cña níc chóng kh«ng ph©n li thµnh c¸c ion mµ vÉn tån t¹i ë d¹ng ph©n tö, v×
vËy chóng kh«ng dÉn ®iÖn.
c. Ph©n lo¹i chÊt ®iÖn li
GV cÇn kÝch thÝch ph¸t triÓn t duy cho HS b»ng c¸ch gîi ý cho hä t×m hiÓu ph©n
tö níc lµm cho axit HCl ph©n li thµnh c¸c ion, ngîc l¹i t¹i sao axit HCl kh«ng lµm cho
ph©n tö níc ph©n li thµnh c¸c ion?
Th«ng qua c¸c thÝ nghiÖm ®îc tiÕn hµnh trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y, híng dÉn
cho HS quan s¸t, nhËn xÐt : Trong níc, c¸c chÊt kh¸c nhau cã kh¶ n¨ng ph©n li kh¸c
nhau, tõ ®ã h×nh thµnh kh¸i niÖm ®é ®iÖn li ®Ó chØ møc ®é ph©n li ra ion cña c¸c chÊt
®iÖn li. Nh vËy ®é ®iÖn li α cã gi¸ trÞ n»m trong kho¶ng 0 <α ≤ 1.
Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y, GV cÇn lu ý cho HS :
- ChÊt ®iÖn li m¹nh lµ chÊt khi tan trong níc c¸c ph©n tö hßa tan ®Òu ph©n li ra ion
vµ kh«ng nªn ®Þnh nghÜa chÊt ®iÖn li m¹nh lµ chÊt ph©n li hoµn toµn thµnh ion. Còng cÇn
cho HS hiÓu chÊt ®iÖn li m¹nh chØ ph©n li hoµn toµn ë nÊc thø nhÊt. Trong mét sè bµi tËp
xÐt sù ®iÖn li cña dung dÞch axit rÊt lo·ng H
2
SO
4
th× qui íc gÇn ®óng lµ H
2
SO
4
→ 2H
+
+
SO
4
2-
, do vËy nÊc ®iÖn li thø hai kh«ng bao giê cã α = 1.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
63
VÝ dô, khi tÝnh nång ®é mol/l cña ion H
+
vµ pH cña dung dÞch HCl 0,1M ph¶i coi
α = 1, do ®ã [H
+
] = 0,1mol/l vµ pH = 1.
- Mét sè chÊt ®îc cho lµ kh«ng tan th× cã nh÷ng chÊt lµ ®iÖn li m¹nh nh AgCl,
BaSO
4
, Ca
3
(PO
4
)
2
,.. vµ mét sè chÊt lµ ®iÖn li yÕu nh Fe(OH)
3
, H
2
SiO
3
,…
- Níc lµ dung m«i ph©n cùc gióp cho ta biÕt ®îc ®©u lµ chÊt ®iÖn li, chÊt kh«ng
®iÖn li, chÊt ®iÖn li m¹nh vµ chÊt ®iÖn li yÕu.
- CÇn dùa vµo biÓu thøc tÝnh ®é ®iÖn li α ®Ó x¸c ®Þnh :
+ ChÊt ®iÖn li m¹nh, sù ®iÖn li hoµn toµn, khi ®ã ®é ®iÖn li α = 1.
CÇn lu ý : Gi÷a c¸c chÊt ®iÖn li m¹nh vµ dÔ tan sÏ x¶y ra ph¶n øng.
ThÝ dô trén hai dung dÞch MgCl
2
vµ K
2
SO
4
víi nhau, gi¶ thiÕt chóng ®iÖn li
kh«ng hoµn toµn.
MgCl
2
Mg
2+
2Cl
-

K
2
SO
4
2K
+
+ SO
4
2-

Th× cã thÓ x¶y ra ph¶n øng sau:
Mg
2+
+ SO
4
2-
MgSO
4

bëi v× c¸c ion Mg
2+
vµ SO
4
2-
®Òu cã sè ®iÖn tÝch lµ hai, nªn lùc hót tÜnh ®iÖn m¹nh
h¬n c¸c ion K
+
vµ Cl
-
®Òu cã sè ®iÖn tÝch nhá h¬n (b»ng mét).
HÖ qu¶ nµy cã ®îc v× ®· quan niÖm r»ng chÊt ®iÖn li m¹nh ®iÖn li kh«ng hoµn toµn
v× cã lùc hót tÜnh ®iÖn gi÷a c¸c ion tr¸i dÊu t¹o l¹i ph©n tö ban ®Çu. §iÒu nµy tr¸i víi
nh÷ng ®iÒu kiÖn x¶y ra ph¶n øng trao ®æi ion trong dung dÞch c¸c chÊt ®iÖn li lµ ph¶i cã
Ýt nhÊt mét trong c¸c ®iÒu kiÖn sau: t¹o thµnh chÊt kÕt tña, t¹o thµnh chÊt ®iÖn li yÕu, t¹o
thµnh chÊt khÝ.
+ ChÊt ®iÖn li yÕu, sù ®iÖn li kh«ng hoµn toµn th× 0 < α < 1. Qu¸ tr×nh ®iÖn li lµ
thuËn nghÞch, qu¸ tr×nh ®iÖn li sÏ ®¹t tíi c©n b»ng ®éng khi ®ã tr¹ng th¸i c©n b»ng sÏ
®îc ®Æc trng bëi h»ng sè c©n b»ng K
c
vµ sù chuyÓn dÞch c©n b»ng theo nguyªn lÝ L¬-
sa-t¬-liª.
- Ph©n biÖt sù kh¸c nhau gi÷a ®é ®iÖn li α vµ h»ng sè ph©n li K
c
:
+ §é ®iÖn li α phô thuéc vµo b¶n chÊt cña chÊt ®iÖn li, nång ®é vµ nhiÖt ®é. Cßn
h»ng sè ph©n li K
c
chØ phô thuéc vµo b¶n chÊt cña chÊt ®iÖn li vµ nhiÖt ®é.
+ Khi pha lo·ng dung dÞch th× h»ng sè ph©n li K
c
kh«ng thay ®æi, cßn ®é ®iÖn li α
cña c¸c chÊt ®iÖn li yÕu thay ®æi chØ tiÕn dÇn tíi 1 mµ kh«ng bao giê b»ng 1.
- Khi pha lo·ng dung dÞch, ®é ®iÖn li cña c¸c chÊt ®iÖn li t¨ng do c¸c ion ©m vµ
d¬ng cña chÊt ®iÖn li ë xa nhau, Ýt cã ®iÒu kiÖn va ch¹m vµo nhau ®Ó t¹o thµnh ph©n tö
vµ sù pha lo·ng dung dÞch kh«ng lµm c¶n trë ®Õn sù ph©n li cña c¸c ph©n tö.
ThÝ dô: Gi¶i thÝch hiÖn tîng t¹i sau khi cho Na t¸c dông víi axit HCl ®Æc (nång
®é lín h¬n 20%) thÝ ph¶n øng x¶y ra ªm dÞu, cßn axit HCl cµng lo·ng th× ph¶n øng cµng
m·nh liÖt, rÊt nguy hiÓm?
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
64
Trong c¸c tµi liÖu chóng ta gÆp kh¸i niÖm ®é ®iÖn li biÓu kiÕn cña c¸c chÊt ®iÖn
li m¹nh víi α < 1. §©y kh«ng ph¶i lµ ®é ®iÖn li thùc cña chóng (v× ®é ®iÖn li thùc cña
c¸c chÊt ®iÖn li m¹nh b»ng 1). Nguyªn nh©n cña kh¸i niÖm nµy nh sau. Trong dung
dÞch chÊt ®iÖn li m¹nh, nång ®é kh«ng qu¸ lo·ng, c¸c ion ë gÇn nhau g©y ra lùc hót tÜnh
®iÖn gi÷a c¸c ion ng¨n c¶n sù chuyÓn ®éng tù do gi÷a c¸c ion, nªn b»ng thùc nghiÖm ®o
®îc (thÝ dô ®o b»ng ®é dÉn ®iÖn cña dung dÞch c¸c chÊt ®iÖn li m¹nh) gi¸ trÞ α < 1. §©y
kh«ng ph¶i lµ ®é ®iÖn li thùc mµ lµ ®é ®iÖn li biÓu kiÕn. Lùc hót tÜnh ®iÖn gi÷a c¸c ion
trong dung dÞch chÊt ®iÖn li m¹nh kh«ng dÉn ®Õn t¹o thµnh ph©n tö ban ®Çu mµ chØ ng¨n
c¶n sù chuyÓn ®éng tù do gi÷a c¸c ion, bëi v× muèn t¹o l¹i ph©n tö ban ®Çu, lùc gi÷a c¸c
ion ph¶i dÉn ®Õn kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c ion b»ng kho¶ng c¸ch trong ph©n tö ban ®Çu.
B»ng thùc nghiÖm, ngêi ta kh«ng ph¸t hiÖn thÊy c¸c ph©n tö cña chÊt ®iÖn li m¹nh
trong dung dÞch lo·ng lµ dung dÞch ®îc ®Ò cËp ®Õn ë phæ th«ng vµ ®¹i häc.
d. Kh¸i niÖm Axit-Baz¬- Muèi
• Thuy>t Arêniut
- Axit là chJt khi tan trong n,>c phân li ra cation H
+
.
- Baz. là chJt khi tan trong n,>c phân li ra anion OH
-
.
- Hi4roxit l,Wng tính là chJt khi tan trong n,>c vQa có th2 phân li nh, axit, vQa có
th2 phân li nh, baz..
Vì v?y, khi t= ch5c cho HS nghin c5u nFi dung này, GV cKn giCi thích cho rõ các vJn
47 sau :
+ V>i axit, baz. nhi7u nJc, ngoài các hMng s+ phân li tQng nJc thì còn có hMng s+
phân li t=ng. HMng s+ phân li t=ng bMng tích s+ c/a các hMng s+ phân li tQng nJc.
Ví d$ : H
3
PO
4

÷÷→
←÷÷
H
+
+ H
2
PO
4
_
K
1.
H
2
PO
4
_

÷÷→
←÷÷
H
+
+ HPO
4
2_
K
2.
HPO
4
2_

÷÷→
←÷÷
H
+
+ PO
4
3_
K
3.
Kax = K
1
.K
2
.K
3
+ V>i axit m8nh và baz. m8nh nhi7u nJc thì chU có nJc th5 nhJt phân li hoàn toàn,
các nJc ti(p theo 4in li không hoàn toàn.
+ Các giá trH K
a
và K
b
càng nhS thì l1c axit và l1c baz. càng y(u. Các giá trH này
chU ph$ thuFc vào nhit 4F.
+ MFt s+ hi4roxit l,Wng tính nh, Al(OH)
3
, Zn(OH)
2
, Cr(OH)
3
,.. 47u ít tan trong
n,>c và có tính axit, baz. 47u y(u, trong dung dHch n,>c các ion kim lo8i k(t h-p v>i
các phân tB n,>c và tGn t8i d,>i d8ng các ion ph5c.
• Thuy(t Bronstêt
CKn ti(n hành thí nghim 4,a mCnh giJy quì tYm ,>t lên ming l& 41ng dung
dHch NH
3
, quì tím chuy2n màu xanh. TQ 4ó 4,a 4(n nh?n xét trong phân tB NH
3
không
có nhóm OH nh,ng l8i có tính chJt c/a baz.. GV giCi thích khi các chJt hoà tan trong
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
65
n,>c còn có quá trình t,.ng tác v>i n,>c tQ 4ó giúp HS hi2u 4,-c các chJt là axit, baz.
trong các phCn 5ng thu?n nghHch và nêu quan 4i2m c/a thuy(t Bronstêt nh, sau:
- Axit là chJt nh,;ng proton (H
+
), baz. là chJt nh?n proton. Axit, baz. có th2 là
phân tB hoLc ion.
- ChJt vQa có khC n@ng nh,;ng proton và nh?n proton là chJt l,Wng tính. N,>c là
chJt l,Wng tính.
- NhDng chJt là axit, baz. theo khi tan trong n,>c vQa có th2 phân li nh, axit, vQa có
th2 phân li nh, baz..
Thuy(t Brônstêt t=ng quát h.n thuy(t Arêniut và áp d$ng 4úng cho bJt kì dung môi nào.
Khi nghiên c5u khái nim mu+i cKn l,u ý s1 phân li c/a các mu+i trung hòa,
mu+i axit, mu+i kép, ph5c chJt tan trong n,>c 42 t8o ra các ion và nhJn m8nh:
+ Mu+i Na
2
HPO
3
, NaHPO
2
là mu+i trung hoà, vì các hi4ro trong mu+i 4ó không có
khC n@ng cho H
+
(không có tính axit).
+ NhDng mu+i 4,-c coi là không tan th1c t( vTn tan mFt l,-ng rJt nhS và phKn tan
4ó 4in li trong dung dHch.
e. S0 1i2n li c@a n,Jc – pH- ch%t chK th8 axit baz4
• Khái nim tích s+ ion c/a n,>c
- Là hMng s+ phân li c/a n,>c : nhit 4F xác 4Hnh.
- f 25
0
C: [H
+
]. [OH
-
] = 1.10
-14
- L,u ý:
+ Tích s+ ion c/a n,>c là hMng s+ cC trong dung dHch loãng c/a các chJt khác nhau,
do v?y n(u bi(t nGng 4F [H
+
] trong dung dHch thì suy ra nGng 4F [OH
-

] và ng,-c l8i.
+ *ánh giá 4F axit hay baz. trong dung dHch d1a vào nGng 4F [H
+
].
• Khái nim v7 pH- chJt chU thH axit baz.
- CKn h,>ng cho HS chú ý 4(n ý nghXa c/a giá trH pH trong 4;i s+ng th1c tiNn.
- CKn h,>ng dTn cho HS các sB d$ng các chJt chU thH khác nhau 42 xác 4Hnh pH gKn
4úng bMng s1 4=i màu c/a chúng.
- Mu+n xác 4Hnh chính xác 4F pH c/a dung dHch thì phCi 4o bMng máy.
f. Ph)n +ng trao 1<i trong dung d8ch ch%t 1i2n li
CKn t= ch5c cho HS ti(n hành các thí nghim 42 :
- Hi2u 4,-c bCn chJt, 4i7u kin xCy ra phCn 5ng trao 4=i trong dung dHch chJt 4in li.
- Phân tích các cân bMng c/a các chJt 4in li trong dung dHch, s1 t,.ng tác c/a các
ion mô tC bCn chJt c/a phCn 5ng thông qua ph,.ng trình ion rút g&n.
- Hi2u 4,-c th1c chJt phCn 5ng trao 4=i trong dung dHch các chJt 4in li là phCn 5ng
giDa các ion t8o ra chJt k(t t/a, chJt khí, chJt 4in li y(u.
L,u ý:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
66
+ K(t lu?n trên không 47 c?p 4(n các chJt phCn 5ng phCi là chJt dN tan hoLc các
chJt 4in li m8nh Thí d$ : FeS + HCl ÷÷→FeCl
2
+ H
2
S
hoLc sCn phYm phCn 5ng phCi là chJt ít tan h.n hay 4in li y(u h.n:
Thí d$: AgI + Cl
_
÷÷→ AgCl \ + I
-
MiNn là [Cl
-
]. [Ag
+
] >K
s
dù AgI ít tan h.n AgCl.
+ Th,;ng xuyên rèn cho HS kX n@ng vi(t ph,.ng trình phân tB, ph,.ng trình ion 4Ky
4/ và rút g&n 42 hi2u rõ bCn chJt t,.ng tác giDa các chJt trong dung dHch chJt 4in li.
g. Ph)n +ng thuM phân c@a các mu>i
- T= ch5c cho HS ti(n hành thí nghim xác 4Hnh môi tr,;ng c/a dung dHch mFt s+
mu+i nh, NaCl, K
2
HPO
4
, CH
3
COONa,.... bMng s1 4=i màu c/a quì tím.
+ HS s_ mPc phCi sai lKm khi cho rMng các mu+i khi tan trong n,>c chU có quá trình
4in li thành ion kim lo8i và ion g+c axit không có nguyên tB hi4ro s_ t8o môi tr,;ng
trung tính.
+ HS dN dàng nh?n thJy các mu+i hoà tan trong n,>c ngoài quá trình 4in li còn có
quá trình trao 4=i ion giDa mu+i hoà tan v>i n,>c làm cho pH c/a dung dHch thay 4=i
gây s1 bi(n 4=i màu c/a chJt chU thH.
- Khi giCi thích môi tr,;ng c/a dung dHch các mu+i khác nhau cKn phân tích các
cân bMng trong dung dHch và so sánh s1 t,.ng quan nGng 4F c/a ion H
+
và nGng 4F ion
OH
-
42 xác 4Hnh giá trH pH. Thông qua 4ó có th2 cho HS rút ra qui lu?t v7 tính chJt c/a
môi tr,;ng các dung dHch mu+i tQ s1 phân tích thành phKn phân tB c/a chúng.
- L,u ý : V>i các mu+i axit cKn chú ý 4(n phCn 5ng c/a anion g+c axit v>i n,>c và
s1 bi(t 4=i pH c/a dung dHch ph$ thuFc vào bCn chJt c/a anion g+c axit và phCi d1a vào
cân bMng c$ th2.
Nghiên c5u s1 4in li cho phép m: rFng khái nim v7 chJt : chJt 4in li, chJt
không 4in li, chJt 4in li m8nh, chJt 4in y(u….
NFi dung ki(n th5c v7 s1 4in li là nhDng dTn ch5ng 42 ch5ng minh cho s1 ph$
thuFc tính chJt các chJt 4in li vào thành phKn và cJu t8o phân tB c/a chúng : s1 ph$
thuFc c/a nhit 4F, nGng 4F ,bCn chJt chJt tan, dung môi 4(n 4F 4in li.
Phát tri2n khái nim phCn 5ng hoá h&c khi nghiên c5u lí thuy(t s1 4in li nh,:
Quá trình oxi hoá- khB trong dung dHch, phCn 5ng axit – baz..
M: rFng phát tri2n khái nim axit- baz., tính axit-baz. c/a dung dHch mu+i và
ngôn ngD hoá h&c : mô tC các quá trình hoá h&c trong dung dHch bMng ph,.ng trình ion
4Ky 4/ và ion thu g&n….
2.1.7.4 Thùc hµnh thiÕt kÕ kÕ ho¹ch d¹y häc cô thÓ
Bµi :
Sù ®iÖn li
I. Môc tiªu
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
67
VÒ kiÕn thøc
BiÕt : C¸c kh¸i niÖm vÒ chÊt ®iÖn li, chÊt kh«ng ®iÖn li, sù ®iÖn li.
HiÓu
- Nguyªn nh©n tÝnh dÉn ®iÖn cña c¸c dung dÞch chÊt ®iÖn li.
- Ph©n tö H
2
O lµ ph©n tö ph©n cùc, níc lµ mét dung m«i ph©n cùc.
- C¬ chÕ cña qu¸ tr×nh ®iÖn li.
VÒ kü n¨ng
- RÌn luyÖn cho HS kü n¨ng thùc hµnh thÝ nghiÖm: quan s¸t, so s¸nh.
- RÌn luyÖn kh¶ n¨ng lËp luËn logic, kh¶ n¨ng phân bit 4,-c chJt 4in li, chJt
không 4in li.
- RÌn luyÖn cho HS viÕt ph¬ng tr×nh ®iÖn li cña axit, baz¬, muèi.
VÒ th¸i ®é
- RÌn luyÖn tÝnh cÈn thËn nghiªm tóc trong nghiªn cøu khoa häc.
- Tin tëng vµo ph¬ng ph¸p nghiªn cøu khoa häc b»ng thùc nghiÖm.
II. ChuÈn bÞ
- GV :
+ ChuÈn bÞ ®å dïng thÝ nghiÖm, phim thÝ nghiÖm, m« pháng,... PhiÕu häc tËp.
+ D¹y häc nªu vÊn ®Ò. Sö dông thÝ nghiÖm theo ph¬ng ph¸p nghiªn cøu.
- HS : ChuÈn bÞ s¸ch gi¸o khoa, ®äc bµi tríc khi lªn líp.
III. ThiÕt kÕ c¸c ho¹t ®éng d¹y häc
Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS
I. HiÖn tîng ®iÖn li
1. ThÝ nghiÖm
Ho¹t ®éng 1
GV cho HS quan s¸t thÝ nghiÖm vÒ sù
dÉn ®iÖn cña :
- tinh thÓ NaCl, ®êng saccaroz¬.
- níc cÊt, dung dÞch NaCl, dung dÞch
®êng, dung dÞch HCl, NaOH.
→ nhËn xÐt vµ rót ra kÕt luËn.







2. Nguyªn nh©n tÝnh dÉn ®iÖn cña
I. HiÖn tîng ®iÖn li
1. ThÝ nghiÖm



NhËn xÐt:
- Níc cÊt, tinh thÓ NaCl, saccaroz¬,
dung dÞch saccaroz¬ kh«ng dÉn ®iÖn.
- Dung dÞch NaCl, HCl, NaOH dÉn
®iÖn.
KÕt luËn:
+ Dung dÞch muèi, axit, baz¬ dÉn
®iÖn.
+C¸c chÊt r¾n khan: NaCl, NaOH vµ
mét sè dung dÞch: rîu, ®êng …
kh«ng cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn.
2. Nguyªn nh©n tÝnh dÉn ®iÖn cña
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
68
c¸c dung dÞch axit, baz¬, muèi trong
níc
Ho¹t ®éng 2
GV gîi ý HS vË dông kiÕn thøc vÒ
dßng ®iÖn ®· häc ë m«n VËt lÝ ®Ó tr¶
lêi : ®iÒu kiÖn ®Ó mét dung dÞch hay
mét vËt dÉn ®îc ®iÖn lµ g×?

GV dÉn d¾t:
- Kim lo¹i dÉn ®iÖn ®îc nhê c¸c phÇn
tö mang ®iÖn trong kim lo¹i lµ c¸c
electron.
- VËy trong dung dÞch ®iÖn li dÉn ®îc
®iÖn cã phÇn tö mang ®iÖn nµo?
- HS ®äc s¸ch gi¸o khoa vµ kÕt luËn
nguyªn nh©n g©y ra tÝnh dÉn ®iÖn.

3. §Þnh nghÜa
Ho¹t ®éng 3
GV nªu ®Þnh nghÜa chÊt ®iÖn li, sù
®iÖn li vµ ph¬ng tr×nh ®iÖn li vµ cho
vÝ dô.
GV lu ý cho HS: V× ph©n tö trung
hoµ vÒ ®iÖn nªn vÒ sè trÞ tæng ®iÖn
tÝch cña cation ph¶i b»ng tæng ®iÖn
tÝch cña anion.
Tªn gäi cation vµ anion.
- GV gäi HS lªn b¶ng viÕt ph¬ng
tr×nh ®iÖn li cña H
2
SO
4
, NaOH,
Ca(OH)
2
, NaCl, Fe(NO
3
)
3
, nhËn xÐt ?




II. C¬ chÕ cña qu¸ tr×nh ®iÖn li
1. CÊu t¹o cña ph©n tö H
2
O
Ho¹t ®éng 4
GV cho HS xem thÝ nghiÖm sù ph©n
c¸c dung dÞch axit, baz¬, muèi trong
níc

HS tr¶ lêi:
- Ph¶i cã phÇn tö mang ®iÖn tÝch
chuyÓn ®éng tù do. Khi cã dßng ®iÖn
c¸c phÇn tö mang ®iÖn chuyÓn ®éng
theo mét híng nhÊt ®Þnh.


HS l¾ng nghe, ®äc SGK, ghi kÕt luËn :
Theo Arªniut : tÝnh dÉn ®iÖn cña c¸c
dung dÞch axit, baz¬, muèi lµ do trong
dung dÞch cña chóng cã c¸c tiÓu ph©n
mang ®iÖn tÝch gäi lµ c¸c ion. C¸c
ph©n tö axit, baz¬, muèi khi tan trong
níc ph©n li thµnh c¸c ion.
3. §Þnh nghÜa

HS ghi ®Þnh nghÜa trong sgk.
Ph¬ng tr×nh ®iÖn li:
HCl → H
+
+ Cl
-





Na
2
SO
4
Na
+
+ SO
4
2-
cation natri anion sunfat
- HS :
H
2
SO
4
2H
+
+ SO
4
2-

NaOH Na
+
+ OH
-
Fe(NO
3
)
3
Fe
3+
+ 3NO
3
-
- HS gäi tªn c¸c cation vµ anion trong
c¸c ph¬ng tr×nh trªn.
II. C¬ chÕ cña qu¸ tr×nh ®iÖn li
1. CÊu t¹o cña ph©n tö H
2
O


Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
69
cùc cña níc, dÉn d¾t HS gi¶i thÝch
hiÖn tîng quan s¸t ®îc. ( GV cung
cÊp cho HS: ph©n tö H
2
O lµ ph©n tö cã
gãc)





GV kÕt luËn : níc lµ ph©n tö ph©n
cùc, dung m«i níc lµ dung m«i ph©n
cùc.
2. Qu¸ tr×nh ®iÖn li cña NaCl trong
níc
Ho¹t ®éng 5
- GV gîi ý tõ thÝ nghiÖm vÒ tÝnh dÉn
®iÖn cña c¸c dung dÞch ta biÕt níc
nguyªn chÊt, NaCl khan kh«ng dÉn
®iÖn nhng khi hoµ tan NaCl trong
níc dung dÞch l¹i dÉn ®îc ®iÖn?
Chøng tá gi÷a níc vµ tinh thÓ NaCl
cã sù t¬ng t¸c víi nhau sinh ra c¸c
ion. §Ó biÕt níc vµ tinh thÓ NaCl
t¬ng t¸c víi nhau nh thÕ nµo HS h·y
xem m« pháng hoµ tan NaCl trong
níc vµ nhËn xÐt.



- GV : viÕt ph¬ng tr×nh ®iÖn li ®óng
vµ ®¬n gi¶n cña NaCl.
- GV cã thÓ tr×nh bµy thªm: trong dung
dÞch c¸c ion Na
+
vµ Cl
-
kh«ng tån t¹i
®éc lËp mµ bÞ c¸c ph©n tö níc bao
v©y, hiÖn tîng ®ã gäi lµ hiÖn tîng
hi®rat ho¸.
3. Qu¸ tr×nh ®iÖn li cña HCl trong
níc
Ho¹t ®éng 6
HS dùa vµo b¶n chÊt liªn kÕt vµ cÊu
t¹o ph©n tö níc gi¶i thÝch hiÖn tîng:
- Liªn kÕt trong ph©n tö H
2
O lµ liªn kÕt
céng ho¸ trÞ cã cùc, cÆp electron dïng
chung gi÷a H vµ O bÞ lÖch vÒ phÝa
nguyªn tö O, do ®ã H mang 1 phÇn
®iÖn tÝch d¬ng vµ O mang 1 phÇn
®iÖn tÝch ©m.
- Ph©n tö H
2
O kh«ng ph¶i lµ ph©n tö
th¼ng hµng mµ lµ 1 ph©n tö cã gãc.


2. Qu¸ tr×nh ®iÖn li cña NaCl trong
níc









HS xem m« pháng vµ nhËn xÐt:
- Khi cho c¸c tinh thÓ NaCl vµo níc,
ion Na
+
vµ Cl
-
trªn bÒ mÆt tinh thÓ hót
vÒ chóng c¸c ph©n tö H
2
O, trong ®ã
cation hót ®Çu ©m vµ anion hót ®Çu
d¬ng cña ph©n tö H
2
O.
- Ph¬ng tr×nh: NaCl Na
+
+ Cl
-






3. Qu¸ tr×nh ®iÖn li cña HCl trong
níc

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
70
- GV nªu vÊn ®Ò: ë trªn chóng ta ®·
thÊy c¸c ph©n tö cã liªn kÕt ion khi tan
trong níc ph©n li thµnh c¸c ion. VËy
khi c¸c ph©n tö cã liªn kÕt céng ho¸ trÞ
khi tan trong níc cã ph©n li thµnh ion
kh«ng? NÕu cã th× ph©n li nh thÕ
nµo? H·y xÐt qu¸ tr×nh ph©n li cña HCl
trong níc.
- GV gîi ý cho HS nhí l¹i ®Æc ®iÓm
cÊu t¹o cña ph©n tö HCl.





- GV cho HS quan s¸t h×nh vÏ vµ gîi ý
cho HS gi¶i thÝch qu¸ tr×nh ®iÖn li cña
HCl trong níc.

III. Bµi tËp cñng cè
(PhiÕu häc tËp)








- HS nªu ®Æc ®iÓm cÊu t¹o cña HCl:
Liªn kÕt gi÷a c¸c nguyªn tö trong ph©n
tö lµ liªn kÕt céng ho¸ trÞ cã cùc. V×
vËy ph©n tö HCl cã thÓ biÓu diÔn b»ng
h×nh vÏ:


- HS gi¶i thÝch: khi tan trong níc, c¸c
ph©n tö HCl hót vÒ phÝa chóng nh÷ng
cùc ngîc dÊu cña c¸c ph©n tö níc,
kÕt qu¶ lµ ph©n tö HCl bÞ ®iÖn li thµnh
c¸c ion H
+
vµ Cl
-
.

PhiÕu häc tËp
C©u 1: Trêng hîp nµo sau ®©y kh«ng dÉn ®iÖn ®îc?
A. KCl r¾n khan C. Níc s«ng hå ao
B. Níc biÓn D. Dung dÞch KCl trong níc
C©u 2: Mét HS hoµ tan natri oxit vµo níc vµ lµm thÝ nghiÖm thÊy dung dÞch thu ®îc
dÉn ®îc ®iÖn. B¹n ®ã kÕt luËn: “ natri oxit lµ chÊt ®iÖn li”. KÕt luËn nh vËy ®óng hay
sai? H·y gi¶i thÝch?
C©u 3: Quan s¸t thÝ nghiÖm vµ gi¶i thÝch: Khi nhá dung dÞch H
2
SO
4
®Õn d vµo dung
dÞch Ba(OH)
2
th× cã hiÖn tîng g× x¶y ra? Gi¶i thÝch.
2.2 Ph¬ng ph¸p d¹y häc vÒ nguyªn tè vµ c¸c chÊt ho¸ häc
2.2.1 VÞ trÝ, môc tiªu vµ nhiÖm vô cña c¸c bµi gi¶ng vÒ nguyªn tè vµ c¸c chÊt ho¸ häc
trong ch¬ng tr×nh ho¸ häc THPT
2.2.1.1 VÞ trÝ c¸c bµi gi¶ng vÒ chÊt trong ch¬ng tr×nh ho¸ häc THPT
§èi tîng nghiªn cøu cña ho¸ häc chÝnh lµ c¸c chÊt vµ sù biÕn ®æi cña chóng nªn
trong ch¬ng tr×nh trung häc phæ th«ng, c¸c bµi gi¶ng vÒ chÊt – nguyªn tè hãa häc chiÕm mét tØ
lÖ ®¸ng kÓ.
+ -
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
71
Trong ch¬ng tr×nh hãa häc líp 10, sau khi nghiªn cøu thuyÕt nguyªn tö, cÊu t¹o
nguyªn tö th× nghiªn cøu :
- Nhãm halogen(nhãm VIIA) :
+ c¸c nguyªn tè : Clo, flo, brom, iot.
+ c¸c hîp chÊt chøa oxi, axit,...
- nhãm oxi -lu huúnh (nhãm VIA):
+ c¸c nguyªn tè : oxi, ozon, lu huúnh.
+ c¸c hîp chÊt chøa oxi cña lu huúnh, hi®ro peoxit, axit sunfuric,...
Víi líp 11, sau khi nghiªn cøu lý thuyÕt vÒ tèc ®é ph¶n øng (líp 10), thuyÕt ®iÖn
ly, axit -baz¬- muèi th× nghiªn cøu nhãm Nit¬ -Photpho, nhãm cacbon- Silic díi ¸nh
s¸ng cña c¸c thuyÕt nµy.
- Nhãm Nit¬ -Photpho(nhãm VA) :
+ c¸c nguyªn tè nit¬, phopho.
+ c¸c hîp chÊt chøa oxi, chøa hi®ro, muèi, axit,...
- Nhãm cacbon- Silic(nhãm IVA) :
+ c¸c nguyªn tè cacbon, silic.
+ c¸c hîp chÊt cña cacbon vµ silic.
Víi líp 12, chñ yÕu nghiªn cøu kim lo¹i vµ c¸c hîp chÊt quan träng cña chóng nh :
- Kim lo¹i kiÒm( nhãm IA), kim lo¹i kiÒm thæ (nhãm IIA), nh«m (nhãm IIA).
- Mét sè kim lo¹i chuyÓn tiÕp tõ nhãm IB ®Õn VIIIB nh : crom, s¾t, ®ång, ch×, kÏm,
....
2.2.1.2 Môc tiªu cña c¸c bµi gi¶ng vÒ nguyªn tè vµ c¸c chÊt ho¸ häc
VÒ kiÕn thøc
BiÕt
- VÞ trÝ c¸c nguyªn tè trong hÖ thèng tuÇn hoµn, tÝnh chÊt c¸c ®¬n chÊt, hîp chÊt
- CÊu t¹o ph©n tö , tÝnh chÊt vËt lý c¬ b¶n cña mét sè hîp chÊt c¬ b¶n.
- Tr¹ng th¸i tù nhiªn, ph¬ng ph¸p ®iÒu chÕ c¸c chÊt.
- TiÕn hµnh c¸c thÝ nghiÖm ®¬n gi¶n, quan s¸t, m« t¶, gi¶i thÝch vµ rót ra kÕt luËn tõ
c¸c thÝ nghiÖm.
- Tõ vÞ trÝ, cÊu t¹o nguyªn tö,cÊu t¹o ph©n tö suy ra tÝnh chÊt ho¸ häc cña ®¬n chÊt vµ
hîp chÊt cña nguyªn tè.
- VËn dông lý thuyÕt chñ ®¹o nghiªn cøu c¸c chÊt, nguyªn tè.
- VËn dông lý thuyÕt c©n b»ng ho¸ häc ®Ó ®¹t hiÖu suÊt cao trong s¶n xuÊt ho¸ häc
HiÓu
- Sù liªn quan gi÷a vÞ trÝ c¸c nguyªn tè trong hÖ thèng tuÇn hoµn vµ tÝnh chÊt ho¸ häc
cña ®¬n chÊt vµ hîp chÊt cña chóng.
- V× sao c¸c chÊt l¹i thÓ hiÖn c¸c tÝnh chÊt, kh¶ n¨ng: oxi ho¸, khö, tÝnh axit, baz¬…
- Nguyªn nh©n cña sù biÕn ®æi, sù gièng nhau vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc còng nh sù biÕn
®æi cã quy luËt tÝnh chÊt cña ®¬n chÊt, hîp chÊt cña c¸c nguyªn tè trong nhãm
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
72
- Gi¶i thÝch c¸c nguyªn nh©n g©y « nhiÔm m«i trêng ( vÝ dô: khÝ th¶i cña c¸c nhµ
m¸y,c¸c lo¹i thuèc trõ s©u…), gi¶i thÝch mét sè hiÖn tîng tù nhiªn b»ng kiÕn thøc ho¸
häc (ma axit).
- Ph©n biÖt, nhËn biÕt c¸c chÊt.
VÒ kü n¨ng
- RÌn luyÖn kü n¨ng viÕt ph¬ng tr×nh ho¸ häc thÓ hiÖn c¸c tÝnh chÊt ho¸ häc cña c¸c
chÊt (d¹ng ph©n tö, ion thu gän, ph¶n øng oxi ho¸- khö, c©n b»ng ph¬ng tr×nh).
- RÌn luyÖn kü n¨ng tÝnh to¸n ho¸ häc, vËn dông lý thuyÕt vµo gi¶i c¸c bµi tËp ®Þnh
tÝnh vµ ®Þnh lîng.
- TiÕn hµnh mét sè thÝ nghiÖm ®¬n gi¶n.
VÒ th¸i ®é : HS cã ý thøc tù gi¸c trong häc tËp, cã ý thøc b¶o vÖ m«i trêng, gi÷ vÖ sinh
an toµn thùc phÈm, rau qu¶…
2.2.1.3 NhiÖm vô cña bµi gi¶ng vÒ nguyªn tè vµ c¸c chÊt hãa häc
C¸c bµi gi¶ng vÒ chÊt ë bËc trung häc c¬ së ®· cung cÊp c¸c kiÕn thøc hãa häc c¬
b¶n vÒ chÊt vµ sù biÕt ®æi cña chóng qua ®ã h×nh thµnh mét hÖ thèng kiÕn thøc ho¸ häc
c¬ b¶n, ban ®Çu. §ã chÝnh lµ c¬ së ®Ó gióp HS tiÕp thu c¸c kiÕn thøc lý thuyÕt chñ ®¹o
cña toµn bé ch¬ng tr×nh hãa häc ë bËc trung häc phæ th«ng. C¸c bµi gi¶ng vÒ chÊt gióp
cho viÖc h×nh thµnh c¸c kh¸i niÖm ho¸ häc c¬ b¶n nhÊt nh :
- H×nh thµnh vµ hoµn thiÖn kh¸i niÖm vÒ chÊt nh: thµnh phÇn cÊu t¹o, tÝnh chÊt, c¸c
kiÓu liªn kÕt hãa häc, ho¸ trÞ, sè oxi hãa, c¸c chÊt oxi hãa, c¸c chÊt khö, chÊt ®iÖn li, chÊt
kh«ng ®iÖn li,… vµ mèi quan hÖ gi÷a c¸c kh¸i niÖm vµ gi÷a c¸c chÊt víi nhau.
- H×nh thµnh vµ hoµn thiÖn kh¸i niÖm ph¶n øng ho¸ häc bao gåm dÊu hiÖu cña ph¶n
øng, ®iÒu kiÖn ph¶n øng, b¶n chÊt cña ph¶n øng, c¸c c¸ch phana lo¹i ph¶n øng hãa häc,
c¬ chÕ cña ph¶n øng, c¸c yÕu tè t¸c ®éng ®Õn tèc ®é ph¶n øng vµ øng dông vµo s¶n xuÊt
ho¸ häc.
Th«ng qua c¸c bµi gi¶ng vÒ chÊt ®Ó vËn dông c¸c kiÕn thøc lý thuyÕt, cñng cè, hoµn
thiÖn vµ ph¸t triÓn néi dung cña chóng.
VÝ dô: Hoµn thiÖn ph¸t triÓn kh¸i niÖm liªn kÕt ho¸ häc, ph¶n øng oxi ho¸ khö qua
c¸c bµi vÒ chÊt v« c¬, h÷u c¬ cô thÓ.
Th«ng qua viÖc nghiªn cøu c¸c chÊt ®Ó cñng cè, ph¸t triÓn c¸c kiÕn thøc vÒ ng«n ng÷
ho¸ häc (®¬n chÊt, hîp chÊt, tªn gäi, viÕt CTCT) nh :
- C¸c kÝ hiÖu hãa häc : nguyªn tè hãa häc, electron, líp, ph©n líp electron, obitan, «
lîng tö, liªn kÕt ®¬n, liªn kÕt ®«i, cation, anion,…
- C¸c c«ng thøc ho¸ häc: c«ng thøc electron, c«ng thøc ph©n tö, c«ng thøc cÊu t¹o,
c«ng thøc tæng qu¸t,…
- Ph¬ng tr×nh ho¸ häc : ph¬ng tr×nh ph©n tö, ph¶n øng thuËn nghÞch, ph¬ng tr×nh
nhiÖt ho¸, ph¬ng ion ®Çy ®ñ, ph¬ng tr×nh ion thu gän,….
- Danh ph¸p : tªn gäi cña axit, baz¬, muèi vµ c¸c chÊt h÷u c¬.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
73
Th«ng qua viÖc nghiªn cøu c¸c chÊt ®Ó h×nh thµnh, ph¸t triÓn, hoµn thiÖn c¸c kü n¨ng
ho¸ häc nh :
- Sö dông vµ b¶o qu¶n ho¸ chÊt, dông cô thÝ nghiÖm, thiÕt bÞ thÝ nghiÖm, …
- Sö dông ng«n ng÷ hãa häc : viÕt c«ng thøc, gäi tªn c¸c chÊt, viÕt vµ c©n b»ng
ph¬ng tr×nh ph¶n øng ho¸ häc.
- KÜ n¨ng gi¶i c¸c d¹ng bµi tËp ho¸ häc, c¸c ph¬ng ph¸p gi¶i nhanh,...
- KÜ n¨ng l¾p r¸p thÝ nghiÖm, tiÕn hµnh thÝ nghiÖm, quan s¸t, m« t¶, gi¶i thÝch, nghiªn
cøu hãa häc.
Tõ nhiÖm vô cña c¸c bµi gi¶ng vÒ chÊt cho ta thÊy c¸c bµi gi¶ng vÒ chÊt cã ý nghÜa v«
cïng quan träng trong viÖc tÝch luü c¸c kiÕn thøc, c¸c sù kiÖn, h×nh thµnh c¸c kh¸i niÖm
quan träng vµ lµ c¬ së ®Ó HS tiÕp thu ®îc kiÕn thøc hãa häc ë c¸c phÇn tiÕp theo.
2.2.1.4 Sù lùa chän vµ s¾p xÕp c¸c bµi vÒ chÊt trong ch¬ng tr×nh ho¸ häc phæ th«ng
Sù lùa chän c¸c chÊt ®a vµo ch¬ng tr×nh ®îc quyÕt ®Þnh bëi sù x¸c ®Þnh nhiÖm
vô cña chóng theo nguyªn t¾c x©y dùng ch¬ng tr×nh.
- C¸c chÊt, nguyªn tè ho¸ häc cã ý nghÜa nhËn thøc gióp h×nh thµnh hÖ thèng kh¸i
niÖm ho¸ häc c¬ b¶n®îc nghiªn cøu s©u: H, O, N, Cl...
- C¸c chÊt cã tÝnh chÊt ®Æc trng cho tõng lo¹i ®Ó h×nh thµnh hÖ thèng ph©n lo¹i c¸c
chÊt: Kim lo¹i, phi kim, oxit, axit, baz¬...®îc nghiªn cøu kü, ®Çy ®ñ, chi tiÕt. VÝ dô: Cl,
Br, kim lo¹i kiÒm, kim lo¹i kiÒm thæ, CaO, NaCl,…
- C¸c chÊt gióp h×nh thµnh kh¸i niÖm kü thuËt tæng hîp, thùc tiÔn s¶n xuÊt ho¸ häc
nh NaOH, H
2
SO
4
, NH
3
...
- Mét sè chÊt cã ý nghÜa gi¶i quyÕt mét khÝa c¹nh cña lý thuyÕt hoÆc hoµn thµnh kh¸i
niÖm ®îc giíi thiÖu, nghiªn cøu s¬ bé. VÝ dô: oxit cña Clo, oxit cña nit¬, PH
3
...
Sù s¾t xÕp c¸c bµi gi¶ng vÒ chÊt trong ch¬ng tr×nh ®îc c¨n cø vµo vÞ trÝ cña lý
thuyÕt chñ ®¹o vµ nhiÖn vô cña c¸c ®¬n chÊt, hîp chÊt ®îc lùa chän mµ s¾p xÕp theo sù
ph¸t triÓn cña c¸c kh¸i niÖm ho¸ häc c¬ b¶n.
- Mét sè chÊt ®îc nghiªn cøu tríc lý thuyÕt chñ ®¹o ë THCS víi nhiÖm vô h×nh
thµnh kh¸i niÖm ho¸ häc c¬ b¶n ®Çu tiªn vµ cung cÊp c¸c sù kiÖn lµm c¬ së ®Ó tiÕp thu lý
thuyÕt chñ ®¹o cña ch¬ng tr×nh. vÝ dô nh oxi, hi®ro, níc…
- Mét sè nguyªn tè, chÊt ®îc nghiªn cøu sau lý thuyÕt chñ ®¹o mang tÝnh chÊt vËn
dông, hoµn thiÖn, ph¸t triÓn lý thuyÕt nªn c¸c chÊt ®îc nghiªn cøu theo nhãm nguyªn tè
(nhãm halogen, nhãm oxi, nhãm nit¬...)
- C¸c chÊt h÷u c¬ nghiªn cøu theo c¸c lo¹i hîp chÊt h÷u c¬ tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p
trªn c¬ së lý thuyÕt eletrron vµ thuyÕt cÊu t¹o hîp chÊt h÷u c¬.
2.2.2 Nguyªn t¾c chung khi gi¶ng d¹y c¸c bµi vÒ nguyªn tè vµ c¸c chÊt ho¸ häc
Khi gi¶ng d¹y c¸c chÊt dï ph©n bè ë giai ®o¹n nµo còng ph¶i ®¶m b¶o c¸c nguyªn
t¾c s ph¹m c¬ b¶n sau:
Gi¶ng d¹y c¸c bµi vÒ nguyªn tè vµ c¸c chÊt ho¸ häc ë bÊt kú giai ®o¹n nµo còng
cÇn ph¶i sö dông c¸c ph¬ng tiÖn trùc quan, thÝ nghiÖm ho¸ häc ®Ó truyÒn thô kiÕn thøc.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
74
§ã lµ nguån tµi liÖu quan träng ®Ó HS nghiªn cøu, t×m tßi, thu nhËn kiÕn thøc mét c¸ch
chñ ®éng vµ ®éc lËp. Nh vËy, qu¸ tr×nh nhËn thøc cña HS ®îc thùc hiÖn theo con
®êng : tõ trùc quan sinh ®éng ®Õn biÓu tîng vµ h×nh thµnh kh¸i niÖm. ChØ tõ sù quan
s¸t c¸c chÊt thùc, c¸c mÉu chÊt, c¸c m« h×nh, thÝ nghiÖm, tranh vÏ sinh ®éng HS míi cã
thÓ biÓu tîng ®óng ®¾n vµ hiÓu ®Çy ®ñ vÒ tÝnh chÊt cña c¸c chÊt vµ qu¸ tr×nh biÕn ®æi
cña chóng. C¸c kiÕn thøc ®ã míi ®îc kh¾c s©u, nhí l©u trong trÝ ãc HS. GV nªn h¹n chÕ
sö dông thÝ nghiÖm theo ph¬ng ph¸p minh ho¹, GV nªn t¨ng cêng sö dông thÝ nghiÖm
theo ph¬ng ph¸p nghiªn cøu, t¨ng cêng thÝ nghiÖm cña HS díi h×nh thøc thÝ nghiÖm
®èi chøng, thÝ nghiÖm kiÓm chøng c¸c dù ®o¸n lÝ thuyÕt, thÝ nghiÖm nghiªn cøu c¸c
chÊt,...
Khi nghiªn cøu c¸c chÊt ph¶i ®Æt chóng trong mèi liªn hÖ víi c¸c chÊt kh¸c theo
sù biÕn ®æi qua l¹i víi nhau, kh«ng nªn t¸ch biÖt chóng v× c¸c chÊt chØ thÓ hiÖn tÝnh chÊt
cña m×nh th«ng qua sù biÕn ®æi, t¬ng t¸c víi c¸c chÊt kh¸c. C¸c mèi liªn hÖ ®îc thÓ
hiÖn trong bµi gi¶ng bao gåm:
- Nghiªn cøu c¸c ®¬n chÊt cÇn xem xÐt mèi quan hÖ cña ®¬n chÊt víi c¸c hîp chÊt
t¬ng øng cña nã:
Kim lo¹i → oxit baz¬ → baz¬ → muèi.
Hîp chÊt víi hi®ro ←®¬n chÊt phi kim → oxit axit → axit→ muèi.
- Nghiªn cøu c¸c chÊt trong mèi liªn hÖ so s¸nh víi c¸c nguyªn tè cïng nhãm, cïng
chu kú,... ®Ó t×m ra nh÷ng ®iÓm gièng nhau, kh¸c nhau vµ nguyªn nh©n g©y ra sù gièng
vµ kh¸c nhau ®ã. VÝ dô : Nghiªn cøu lu huúnh, so s¸nh víi oxi.
Khi nghiªn cña c¸c biÕn ®æi cña chÊt ngoµi viÖc dïng thÝ nghiÖm ho¸ häc ®Ó minh
ho¹ cho c¸c biÕn ®æi cÇn vËn dông lý thuyÕt chñ ®¹o gi¶i thÝch b¶n chÊt c¸c biÕn ®æi ®Ó
HS hiÓu s©u s¾c c¸c kiÕn thøc vµ th«ng qua ®ã ®Ó rÌn luyÖn thao t¸c t duy. Khi nghiªn
cøu tÝnh chÊt c¸c chÊt sau khi häc lý thuyÕt chñ ®¹o lu«n ®Æt ra c©u hái yªu cÇu HS lý
gi¶i t¹i sau chóng l¹i cã c¸c tÝnh chÊt ®ã? V× sao chóng ®îc ®iÒu chÕ b»ng ph¬ng ph¸p
®ã? T¹i sao chóng cã nhiÒu øng dông trong thùc tiÔn?,....Trong qua tr×nh vËn dông kiÕn
thøc lÝ thuyÕt ®Ó gi¶i thÝch nh÷ng c©u hái ®Æt ra ta cÇn lµm râ mèi quan hÖ gi÷a thµnh
phÇn, cÊu t¹o chÊt víi tÝnh chÊt vËt lý còng nh tÝnh chÊt ho¸ häc cña c¸c chÊt, gi÷a tÝnh
chÊt c¸c chÊt vµ øng dông, gi÷a tÝnh chÊt vµ ph¬ng ph¸p ®iÒu chÕ, b¶o qu¶n chóng.
Trong gi¶ng d¹y cÇn chó ý t¹o cho HS thãi quen lý gi¶i, t×m nguyªn nh©n cña c¸c biÕn
®æi, liªn hÖ so s¸nh víi nh÷ng nguyªn tè, chÊt cïng lo¹i, hoÆc c¸c chÊt ®· ®îc nghiªn
cøu tríc nã. Nhê vËy, GV ®· h×nh thµnh cho HS thãi quen t×m tßi, c¸ch thøc nghiªn cøu
khoa häc vµ ph¬ng ph¸p nhËn thøc hãa häc.
Trong bµi gi¶ng vÒ chÊt cÇn nghiªn cøu sù vËn ®éng, chu tr×nh biÕn ho¸ cña c¸c
chÊt trong tù nhiªn ®Ó cã nh÷ng hiÓu biÕt vÒ c¸ch b¶o vÖ m«i trêng thiªn nhiªn, xö lý
s¶n phÈm thõa trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt chóng.
VÝ dô: Chu tr×nh Nit¬, níc trong tù nhiªn…
2.2.3 Ph¬ng ph¸p d¹y häc c¸c bµi vÒ nguyªn tè vµ chÊt hãa häc
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
75
2.2.3.1. NhiÖm vô c¸c bµi gi¶ng vÒ c¸c chÊt ë bËc THPT
C¸c chÊt ®îc nghiªn cøu theo quan ®iÓm cña thuyÕt cÊu t¹o nguyªn tö, ®Þnh luËt
tuÇn hoµn c¸c nguyªn tè ho¸ häc. C¸c bµi d¹y cã nhiÖm vô chñ yÕu sau:
1. C¸c bµi d¹y vÒ chÊt t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó hoµn thiÖn, ph¸t triÓn c¸c néi dung cña lý
thuyÕt chñ ®¹o vµ vËn dông c¸c kiÕn thøc lý thuyÕt ®Ó nghiªn cøu gi¶i thÝch tÝnh chÊt c¸c
nhãm nguyªn tè, c¸c chÊt cô thÓ.
C¸c chÊt ®îc nghiªn cøu theo quan ®iÓm cña thuyÕt electron vÒ cÊu t¹o chÊt,
®Þnh luËt tuµn hoµn c¸c nguyªn tè hãa häc, liªn kÕt hãa häc, lÝ thuyÕt vÒ ph¶n øng ho¸
häc, thuyÕt ®iÖn li,.. ®ã chÝnh lµ c¬ së ®Ó nghiªn cøu, gi¶i thÝch sù biÕn ®æi tÝnh chÊt cña
c¸c nhãm nguyªn tè, cña c¸c ®¬n chÊt vµ hîp chÊt cô thÓ. Do vËy, trong qu¸ tr×nh gi¶ng
d¹y GV cÇn chó ý tæ chøc cho HS vËn dông kiÕn thøc lÝ thuyÕt chñ ®¹o trong c¸c t×nh
huèng cô thÓ nh:
- T×m hiÓu b¶n chÊt, nguyªn nh©n c¸c biÕn ®æi hãa häc.
- Gi¶i thÝch sù biÕn thiªn tÝnh chÊt trong mét hay nhiÒu nhãm nguyªn tè.
- Gi¶i thÝch nguyªn nh©n sù gièng hoÆc kh¸c nhau vÒ tÝnh ch©t gi÷a c¸c nguyªn tè
trong cïng mét nhãm vµ trong cïng mét chu k×.
Th«ng qua viÖc vËn dông kiÕn thøc lÝ thuyÕt trong nghiªn cøu c¸c chÊt kh«ng
nh÷ng chØ râ mèi quan hÖ biÖn chøng gi÷a thµnh phÇn, cÊu t¹o ph©n tö c¸c chÊt víi tÝnh
chÊt lý, ho¸ häc cña chóng mµ cßn chØ râ mèi quan hÖ nh©n qu¶ gi÷a tÝnh chÊt c¸c chÊt
víi øng dông cña chóng trong thùc tÕ vµ c¸c ph¬ng ph¸p ®iÒu chÕ, b¶o qu¶n, sö dông
c¸c chÊt. Qua ®ã t¹o ®iÒu kiÖn cho HS hoµn thiªn, ph¸t triÓn c¸c kiÕn thøc lÝ thuyÕt ®·
®îc häc.
VÝ dô:
- Ph¸t triÓn, hoµn thiÖn kh¸i niÖm cÊu t¹o nguyªn tö
- Ph¸t triÓn kh¸i niÖm liªn kÕt ho¸ häc : cho nhËn, liªn kÕt hi®ro…
- Tõ cÊu h×nh electron suy ra tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n, kh¶ n¨ng ph¶n øng…
2. C¸c bµi gi¶ng vÒ chÊt gióp hoµn thiÖn ph¸t triÓn kh¸i niÖm chÊt ho¸ häc c¬ b¶n
nh kh¸i niÖm chÊt hãa häc, ph¶n øng ho¸ häc, ng«n ng÷ ho¸ häc,... theo c¸c quan ®iÓm
hiÖn ®¹i.
Qua viÖc nghiªn cøu c¸c chÊt c¸c kh¸i niÖm vÒ chÊt oxi ho¸, chÊt khö, chÊt ®iÖn
li,... ®îc h×nh thµnh, ph¸t triÓn vµ ngµy cµng hoµn thiÖn. §ång thêi kh¸i niÖm ph¶n øng
ho¸ häc còng ®îc më réng vÒ qu¸ tr×nh thuËn nghÞch, ®iÒu kiÖn x¶y ra ph¶n øng, kÝ
hiÖu m« t¶ ph¶n øng, n¨ng lîng cña ph¶n øng, ng«n ng÷ ho¸ häc,...còng ®îc thÓ hiÖn
phong phó vµ ®ang d¹ng h¬n.
3. Qua bµi gi¶ng vÒ chÊt, h×nh thµnh cho HS ph¬ng ph¸p t duy, ph¬ng ph¸p
nhËn thøc ho¸ häc: khoa häc thùc nghiÖm cã lËp luËn trªn c¬ së lý thuyÕt.
Trong qua tr×nh nhËn thøc HS ®îc rÌn luyÖn ph¬ng ph¸p suy lÝ, dù ®o¸n khoa
häc, h×nh thµnh, hoµn thiÖn t duy, sù suy lý, lËp kÕ ho¹ch thùc nghiÖm ®Ó kiÓm tra lÝ
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
76
thuyÕt ®Ò ra,... dùa trªn c¬ së lý thuyÕt chñ ®¹o. Qu¸ tr×nh nµy ®îc thùc hiÖn th«ng qua
c¸c ho¹t ®éng nh :
- Tõ vÞ trÝ cña nguyªn tè trong b¶ng tuÇn hoµn suy ra cÊu t¹o nguyªn tö cña nguyªn tè
®ã.
- Tõ cÊu t¹o nguyªn tö cña nguyªn tè dù ®o¸n tÝnh chÊt ho¸ häc ®Æc trng, møc ®é
ho¹t ®éng hãa häc, kh¶ n¨ng tham gia ph¶n øng cña nã.
- Lùa chän thÝ nghiÖm, t liÖu, c¬ së lÝ thuyÕt ®Ó kiÓm nghiÖm b»ng thùc nghiÖm c¸c
dù ®o¸n ®· nªu.
- Tõ c¸c tÝnh chÊt ho¸ häc cô thÓ suy luËn cÊu t¹o nguyªn tö, d¹ng liªn kÕt trong ph©n
tö trªn c¬ së lý thuyÕt chñ ®¹o.
- Nghiªn cøu c¸c chÊt ®îc xuÊt ph¸t tõ:
+ CÊu t¹o nguyªn tö c¸c nguyªn tè: ph©n tÝch cÊu h×nh electron
+ CÊu t¹o ph©n tö hîp chÊt: xem xÐt c¸c d¹ng liªn kÕt ho¸ häc trong ph©n tö , cÊu
t¹o d¹ng m¹ng tinh thÓ, c¸c d¹ng liªn kÕt gi÷a c¸c ph©n tö cã thÓ cã.
C¸c néi dung nµy lµ c¬ së ho¸ häc nÒn t¶ng ®Ó dù ®o¸n tÝnh chÊt ho¸ häc cña
nguyªn tè, ®¬n chÊt hoÆc hîp chÊt cña chóng.
Nh vËy trong bµi gi¶ng vÒ chÊt c¸c kiÕn thøc cÊu t¹o chÊt lµ ®iÓm xuÊt ph¸t, c¬
së, ph¬ng tiÖn ®Ó gi¶i thÝch tÝnh chÊt lý häc, ho¸ häc, ph¬ng ph¸p ®iÒu chÕ øng dông
cña chóng. Trong qu¸ tr×nh nµy HS lu«n ®îc kÝch thÝch ho¹t ®éng tõ duy b»ng hÖ thèng
c¸c c©u hái nh h·y dù ®o¸n, gi¶i thÝch, v× sao, chøng minh,...
2.2.3.2 Ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y
1. Ph¬ng ph¸p trùc quan ®îc sö dông thêng xuyªn trong c¸c bµi gi¶ng vÒ chÊt
cã kÊt hîp chÆt chÏ víi ph¬ng ph¸p dïng lêi. ViÖc sö dông ph¬ng ph¸p trùc quan
ngoµi nhiÖm vô tÝch luü kiÕn thøc, rÌn luyÖn kü n¨ng, thÝ nghiÖm ho¸ häc,.. c¸c ph¬ng
tiÖn trùc quan cßn gióp HS kiÓm tra c¸c gi¶ thuyÕt, c¸c dù ®o¸n vÒ tÝnh chÊt c¸c chÊt trªn
c¬ së lÝ thuyÕt vµ lµm chÝnh x¸c ho¸ c¸c kh¸i niÖm, quy luËt ho¸ häc.
VÝ dô 1: Nghiªn cøu tÝnh chÊt cña c¸c axit, HS dÔ dµng dù ®o¸n ph¶n øng cña Cu
víi axit HNO
3
lµm ®ång tan dÇn vµ cã khÝ tho¸t ra. Tæ chøc cho HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm
trªn th× thÊy ngoµi hiÖn tîng nh dù ®o¸n th× thÊy dung dÞch cã mµu xanh vµ khÝ tho¸t
ra cã mµu n©u ®á. HS lóng tóng kh«ng biÕt t¹i sao dung dÞch tõ kh«ng mµu l¹i chuyÓn
thµnh mµu xanh vµ khÝ tho¸t ra cã mµu n©u ®á lµ khÝ g×. GV nªn híng dÉn HS nghiªn
cøu c¸c qu¸ tr×nh x¶y ra :
- Qu¸ tr×nh Cu bÞ oxi ho¸ t¹o ion Cu
2+
lµm dung dÞch cã mµu xanh (mµu cña ion
Cu
2+
).
- Qu¸ tr×nh bÞ khö cña ion N
+5
trong dung dÞch axit HNO
3
®Ó gi¶i phãng khÝ NO, sau
®ã khÝ NO bÞ oxi hãa ngay trong kh«ng khi ®Ó t¹o thµnh khÝ NO
2
(cã mµu n©u ®á).
VÝ dô 2: Nghiªn cøu ph¶n øng cña kim lo¹i Na víi dung dÞch CuSO
4
. HS kh¼ng ®Þnh
cã ph¶n øng x¶y ra, mét sè cho r»ng cã Cu mµu ®á ®îc gi¶i phãng ra, mét sè cho r»ng
sau ph¶n øng Na tan dÇn vµ cã khÝ tho¸t ra. Khi tiÕn hµnh lµm thÝ nghiÖm th× ngoµi hiÖn
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
77
tîng Na tan ra, khÝ tho¸t ra cßn cã kÕt tña mµu xanh. GV cÇn híng dÉn HS dùa vµo
tÝnh chÊt ho¸ häc ®Æc trng cña kim lo¹i kiÒm ®Ó gi¶i thÝch vµ viÕt ph¬ng tr×nh m« t¶
c¸c hiÖn tîng x¶y ra trong ph¶n øng. Do:
- Trong dung dÞch muèi CuSO
4
cã níc, nªn Na t¸c dông víi níc ngay ë ®iÒu kiÖn
thêng ®Ó t¹o thµnh NaOH vµ gi¶i phãng khÝ hi®ro.
2Na + 2H
2
O ÷÷→ 2NaOH + H
2

- Sau ®ã : 2NaOH + CuSO
4
÷÷→ Cu(OH)
2
↓ + Na
2
SO
4

Mµu xanh
Tæng hîp c¶ qu¸ tr×nh : 2Na +2H
2
O + CuSO
4
÷÷→ Cu(OH)
2
↓+ Na
2
SO
4
+ H
2

Nh vËy thÝ nghiÖm ho¸ häc ®îc sö dông chñ yÕu ®Ó minh ho¹, kiÓm tra, ®¸nh
gi¸ tÝnh x¸c thùc cña gi¶ thuyÕt, nh÷ng ®iÒu dù ®o¸n vÒ tÝnh chÊt c¸c chÊt trªn c¬ së
ph©n tÝch thµnh phÇn, cÊu t¹o ph©n tö vµ ph¸t triÓn n¨ng lùc vËn dông tæng hîp kiÕn thøc
®Ó gi¶i thÝch c¸c hiÖn tîng quan s¸t ®îc khi tiÕn hµnh thÝ nghiÖm. Tuy nhiªn, GV cã
thÓ sö dông thÝ nghiÖm ®Ó t¹o t×nh huèng cã vÊn ®Ò trong bµi nghiªn cøu tµi liÖu míi.
2. C¸c ph¬ng ph¸p suy lý - diÔn dÞch chñ yÕu ®îc sö dông trong tr×nh bµy néi
dung bµi häc.
Sù suy lý, diÔn dÞch ®îc tiÕn hµnh trong mèi liªn hÖ :
- Tõ ®Æc ®iÓm cÊu t¹o nguyªn tö (cÊu h×nh electron), d¹ng liªn kÕt ho¸ häc trong
ph©n tö yªu cÇu HS dù ®o¸n tÝnh chÊt lý häc, tÝnh ch©t ho¸ häc ®Æc trng, sè oxi ho¸ cã
thÓ cã,.....
- Dïng thÝ nghiÖm ho¸ häc hoÆc ph©n tÝch, lËp luËn c¸c t liÖu liªn quan ®Ó x¸c nhËn
gi¶ thuyÕt, kh¼ng ®Þnh tÝnh ®óng ®¾n cña dù ®o¸n, kÕt luËn vÒ tÝnh chÊt cña chÊt nghiªn
cøu.
- Tõ tÝnh chÊt suy ra c¸ch sö dông, b¶o qu¶n, øng dông thùc tiÔn. Tr¹ng th¸i tù nhiªn
vµ ph¬ng ph¸p ®iÒu chÕ.
Th«ng qua ph¬ng ph¸p suy diÔn, diÔn dÞch khi tr×nh bµy sÏ rÌn luyÖn cho HS
ph¬ng ph¸p t duy, c¸ch ph¸n ®o¸n, suy lý, lËp luËn trong viÖc gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò
häc tËp, gãp phÇn ph¸t triÓn n¨ng lùc nhËn thøc cho hä.
3. Khi sö dông c¸c ph¬ng ph¸p dïng lêi: thuyÕt tr×nh, ®µm tho¹i, nªu vÊn ®Ò cÇn
sö dông tÝch cùc c¸c ph¬ng ph¸p rÌn luyÖn c¸c thao t¸c t duy ®Æc biÖt lµ so s¸nh ®èi
chiÕu.
Cô thÓ:
- So s¸nh c¸c nguyªn tè, c¸c chÊt víi c¸c nguyªn tè, chÊt cïng lo¹i. So s¸nh c¸c
nguyªn tè cïng chu k×, cïng nhãm A hoÆc so s¸nh c¸c nhãm nguyªn tè víi nhau.
- So s¸nh c¸c nhãm nguyªn tè ®· nghiªn cøu, t×m ra nh÷ng ®iÓm gièng vµ kh¸c nhau,
gi¶i thÝch nguyªn nh©n sù gièng vµ kh¸c nhau ®ã trªn c¬ së lý thuyÕt chñ ®¹o.
ViÖc sö dông thêng xuyªn ph¬ng ph¸p nµy, kÕt hîp víi cñng cè, «n tËp vËn
dông kiÕn thøc lý thuyÕt ®i s©u vµo b¶n chÊt cña hiÖn tîng sÏ gióp HS hiÓu bµi s©u, dÔ
nhí kiÕn thøc, tù trang bÞ cho m×nh ph¬ng ph¸p häc tËp vµ t duy ®óng ®¾n.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
78
4. Trong bµi d¹y vÒ chÊt cÇn chó ý vËn dông c¸c néi dung ®Þnh lîng nh : nhiÖt
ph¶n øng, ®é ©m ®iÖn, n¨ng lîng ho¹t ho¸, ®é tan, h»ng sè ®iÖn ly, h»ng sè c©n b»ng…
®Ó rÌn kü n¨ng tÝnh to¸n, gi¶i bµi tËp ®Þnh lîng cã liªn quan dÕn c¸c biÕn ®æi ho¸ häc
cña c¸c chÊt. §ång thêi còng cÇn chó ý ®Õn néi dung kiÕn thøc cã liªn quan ®Õn thùc
tiÔn s¶n xuÊt ho¸ häc vµ b¶o vÖ m«i trêng.
Néi dung, cÊu tróc cña ch¬ng còng nh cña c¸c bµi häc ®îc tr×nh bµy trong
s¸ch gi¸o khoa ®· t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho GV tæ chøc vµ vËn dung c¸c ph¬ng ph¸p
d¹y häc tÝch cùc vµo c¸c ho¹t ®éng häc tËp. Khi nghiªn cøu mçi nhãm nguyªn tè bao giê
bµi ®Çu tiªn cña chng còng nghiªn cøu kh¸i qu¸t vÒ nhãm, sau ®ã nghiªn cøu c¸c
nguyªn tè cô thÓ.
CÊu tróc bµi gi¶ng kh¸i qu¸t vÒ nhãm ®îc kh¸i qu¸t theo tr×nh tù sau:
- VÞ trÝ nhãm nguyªn tè trong b¶ng hÖ thèng tuÇn hoµn c¸c nguyªn tè ho¸ häc
- CÊu h×nh electron nguyªn tö líp ngoµi cïng, cÊu t¹o ph©n tö.
- Kh¸i qu¸t tÝnh chÊt chung, sù biÕn ®æi tÝnh chÊt cña c¸c ®¬n chÊt vµ hîp chÊt trong
nhãm.
- Gi¶i thÝch nguyªn nh©n cña c¸c biÕn ®æi ®ã.
CÊu tróc c¸c bµi gi¶ng vÒ c¸c nguyªn tè cô thÓ ®îc tiÕn hµnh theo tr×nh tù:
- Ký hiÖu, tªn nguyªn tè, vÞ trÝ trong b¶ng tuµn hoµn : Sè hiÖu, sè khèi, ®Æc ®iÓm cÊu
t¹o nguyªn tö, sè oxi ho¸ cã thÓ cã hoÆc d¹ng liªn kÕt trong ph©n tö (®èi víi hîp chÊt).
C¸c kiÕn thøc lÞch sö ng¾n gän vÒ nguyªn tè, chÊt nghiªn cøu.
- TÝnh chÊt vËt lý
- TÝnh chÊt ho¸ häc:
+ Tõ ®Æc ®iÓm cÊu t¹o nguyªn tö dù ®o¸n tÝnh chÊt ho¸ häc cã thÓ cã (kh¶ n¨ng thÓ
hiÖn tÝnh oxi ho¸, tÝnh khö, tÝnh axit, baz¬…)
+ ThÝ nghiÖm ho¸ häc, c¸c dÉn chøng x¸c nhËn dù ®o¸n lý thuyÕt hoÆc sö dông c¸c
thÝ nghiÖm nghiªn cøu : Tõ hiÖn tîng thÝ nghiÖm, vËn dông lý thuyÕt ®Ó gi¶i thÝch.
- So s¸nh tÝnh chÊt víi c¸c nguyªn tè cïng nhãm, cïng lo¹i, lý gi¶i nguyªn nh©n cña
sù gièng nhau vµ kh¸c nhau.
- øng dông: Tõ tÝnh chÊt lý häc, ho¸ häc chØ ra nh÷ng øng dông c¬ b¶n cña chÊt
nghiªn cøu trong ®êi sèng, s¶n xuÊt.
- Sù ph©n bè cña nguyªn tè trong tù nhiªn.
- §iÒu chÕ:
+ Kh¸i qu¸t vÒ nguyªn t¾c ®iÒu chÕ trong phßng thÝ nghiÖm, trong c«ng nghiÖp.
+ ¸p dông lý thuyÕt c©n b»ng ho¸ häc trong s¶n xuÊt ho¸ häc
C¸c néi dung c¬ b¶n trªn cã thÓ thay ®æi chót Ýt vÒ thø tù tr×nh bµy viÖc nghiªn cøu
c¸c nguyªn tè ho¸ häc ®îc tiÕn hµnh theo mét logic chÆt chÏ:
- §Æc tÝnh chung cña ph©n nhãm cã chøa nguyªn tè (vÝ dô: Nhãm halogen)
- CÊu t¹o nguyªn tö cña nguyªn tè (clo: cã 7 electron líp ngoµi cïng)
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
79
- C¸c ®¬n chÊt ®îc t¹o ra bëi nguyªn tè, tÝnh chÊt cña nã (clo, hi®roclorua, axit
cloh®ric, muèi clorua).
2.3 Gi¶ng d¹y vÒ phi kim
Trong ch,.ng trình hóa h&c THPT nFi dung các nhóm phi kim 4,-c nghiên c5u : :
- H&c kì II l>p 10 :
+ Nhóm halogen : Khái quát v7 nhóm ; clo và các h-p chJt ; flo, brom, iot và h-p
chJt.
+ Nhóm oxi : Khái quát v7 nhóm ; oxi ; ozon và hi4ropeoxit ; l,u hu]nh và h-p
chJt.
- H&c kì I l>p 11:
+ Nhóm nit. : Khái quát v7 nhóm ; nit. và h-p chJt ; photpho và h-p chJt ; phân
bón hóa h&c.
+ Nhóm cacbon: Khái quát v7 nhóm ; cacbon và h-p chJt ; silic và h-p chJt ; công
nghip silicat.
Ngoài ra còn có hi4ro và bo cRng là nhDng phi kim nh,ng nguyên tB c/a chúng có
s+ electron l>p ngoài cùng nhS h.n 4.
2. 3.1 Ch¬ng Nhãm halogen (nhãm VIIA)
Ch¬ng halogen ®îc nghiªn cøu ngay sau khi nghiªn cøu lý thuyÕt chñ ®¹o.
2.3.1.1 Môc tiªu cña ch¬ng
1. VÒ kiÕn thøc
BiÕt
- CÊu t¹o nguyªn tö, sè oxi ho¸ cña c¸c halogen trong c¸c hîp chÊt.
- TÝnh chÊt vËt lý, tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña c¸c halogen vµ mét sè hîp chÊt quan
träng cña chóng.
- hng dông vµ ph¬ng ph¸p ®iÒu chÕ halogen vµ mét sè hîp chÊt quan träng cña
chóng.
HiÓu
- Nguyªn nh©n tÝnh oxi ho¸ m¹nh cña c¸c halogen vµ kh¶ n¨ng thÓ hiÖn tÝnh khö cña
chóng.
- Nguyªn nh©n lµm cho halogen cã sù gièng nhau vÒ qui luËt biÕn ®æi tÝnh chÊt ho¸ häc
cña ®¬n chÊt vµ hîp chÊt cña chóng.
- Nguyªn t¾c chung cña ph¬ng ph¸p ®iÒu chÕ halogen.
2. VÒ kü n¨ng
- RÌn kü n¨ng quan s¸t, m« t¶, gi¶i thÝch c¸c hiÖn tîng thÝ nghiÖm nghiªn cøu vÒ
halogen (tÝnh tan cña hi®ro clorua, tÝnh tÈy mµu cña clo Èm, nhËn biÕt ion clorua…) vµ
kü n¨ng tiÕn hµnh thÝ nghiÖm,...
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
80
- VËn dông nh÷ng kiÕn thøc ®· häc vÒ cÊu t¹o nguyªn tö, liªn kÕt ho¸ häc, ¸i lùc
electron, ®é ©m ®iÖn, sè oxi ho¸ vµ ph¶n øng ho¸ häc ®Ó gi¶i thÝch mét sè tÝnh chÊt cña
®¬n chÊt vµ hîp chÊt halogen.
- Gi¶i ®îc c¸c bµi tËp ®Þnh tÝnh vµ ®Þnh lîng trong ch¬ng halogen.
3. VÒ th¸i ®é
- Gi¸o dôc lßng say mª häc tËp, ý thøc v¬n lªn chiÕm lÜnh khoa häc, kÜ thuËt vµ
ph¬ng ph¸p t duy nghiªn cøu hãa häc.
- ý thøc phßng bÖnh do thiÕu iot.
- ý thøc b¶o vÖ m«i trêng vµ vËn dông kiÕn thøc ®· häc vµo cuéc sèng.
2.3.2.1 Mét sè ®iÓm cÇn lu ý vÒ ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y nhãm halogen
Halogen lµ nhãm nguyªn tè ®Çu tiªn ®îc nghiªn cøu sau khi HS ®· ®îc häc c¸c
lý thuyÕt chñ ®¹o. GV cÇn gióp cho HS tù nhËn thøc ®îc tÝnh chÊt cña chóng chñ yÕu
dùa trªn c¬ së thuyÕt electron, liªn kÕt hãa häc, ®Þnh luËt tuÇn hoµn,.. mµ kh«ng ph¶i
cung cÊp t liÖu g× cho hä. V× vËy GV ph¶i sö dông tÝch cùc chøc n¨ng gi¶i thÝch vµ
ph¬ng ph¸p suy diÔn hay diÔn dÞch (®i tõ c¸i chung ®Õn c¸i riªng) ®Ó dù ®o¸n tÝnh chÊt
cña c¸c nguyªn tè trong nhãm theo s¬ ®å:
Tõ vÞ trÝ nguyªn tè trong b¶ng tuÇn hoµn → cÊu t¹o → tÝnh chÊt cña chóng.
Bªn c¹nh ®ã cã thÓ vËn dông triÖt ®Ó c¸c kiÕn thøc vÒ sù biÕn ®æi sè oxi hãa cña
nguyªn tè trong c¸c ®¬n chÊt vµ hîp chÊt ®Ó gi¶i thÝch tÝnh chÊt hãa häc cña chóng.
GV nªn thêng xuyªn lµm râ mèi quan hÖ phô thuéc cña tÝnh chÊt vµo cÊu t¹o
nguyªn tö, liªn kÕt hãa häc trong ph©n tö, so s¸nh tÝnh chÊt cña c¸c halogen vµ gi¶i thÝch
qui luËt biÕn thiªn tÝnh chÊt, nguyªn nh©n gièng vµ kh¸c nhau theo quan ®iÓm cÊu t¹o
chÊt.
C¸c thÝ nghiÖm biÓu diÔn cña GV trong ch¬ng nµy chñ yÕu ®îc tiÕn hµnh theo
ph¬ng ph¸p minh ho¹, kiÓm chøng ®Ó kh¼ng ®Þnh nh÷ng dù ®o¸n vÒ tÝnh chÊt dùa trªn
cÊu t¹o cña ®¬n chÊt hoÆc hîp chÊt cña halogen lµ ®óng ®¾n. VÝ dô: XÐt ph¶n øng cña
clo víi natri
+ Clo lµ phi kim cã ®é ©m ®iÖn lín nªn lµ chÊt oxi ho¸ m¹nh
+ Natri lµ kim lo¹i kiÒm cã tÝnh khö m¹nh
⇒ Ph¶n øng gi÷a clo vµ natri ph¶i x¶y ra m·nh liÖt vµ to¶ nhiÒu nhiÖt.
Ph¬ng ph¸p d¹y häc nµy cã t¸c dông ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, ®éc lËp, rÌn kü n¨ng
vËn dông kiÕn thøc ®· häc ®Ó nghiªn cøu, cñng cè vµ ph¸t triÓn t duy cña HS.
Khi nghiªn cøu vÒ clo cã thÓ dïng ph¬ng ph¸p lo¹i suy (®i tõ c¸i riªng biÖt nµy ®Õn c¸i
riªng biÖt kh¸c) ®Ó nghiªn cøu flo, brom, iot. Dùa vµo sù gièng nhau (t¬ng tù) vÒ mét
sè tÝnh chÊt (®· ®îc häc kü ë bµi clo) ®Ó suy ra nh÷ng tÝnh chÊt t¬ng tù sÏ cã ë brom
hoÆc iot.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
81
CÇn chó ý lµ kÕt luËn ®i tíi ®îc b»ng phÐp lo¹i suy bao giê còng lµ phÐp gÇn
®óng vµ mang tÝnh gi¶ thiÕt, do vËy ph¶i ®îc kiÓm chøng b»ng thùc nghiÖm hay thùc
tiÔn.
V× thêi gian häc tËp trªn líp cã h¹n nªn ph¬ng ph¸p lo¹i suy ®îc sö dông
nhiÒu trong qu¸ tr×nh d¹y häc ho¸ häc. Chóng ta chØ cã thÓ nghiªn cøu kü mét sè chÊt
tiªu biÓu cña ch¬ng, nhng nhê ph¬ng ph¸p nµy ta cã thÓ dÉn d¾t HS cã ®îc nh÷ng
kÕt luËn x¸c thùc vÒ tÝnh chÊt cña nh÷ng chÊt cßn l¹i mµ hä kh«ng cã ®iÒu kiÖn nghiªn
cøu.
Trong bµi luyÖn tËp ch¬ng này cÇn dïng ph¬ng ph¸p so s¸nh, ®èi chiÕu ®Ó thÊy
sù gièng nhau vµ kh¸c nhau gi÷a c¸c halogen vÒ cÊu h×nh electron cña nguyªn tö, ®é ©m
®iÖn, tÝnh chÊt vËt lý vµ ho¸ häc cña c¸c ®¬n chÊt vµ hîp chÊt quan träng cña chóng.
Ph¬ng ph¸p này cã t¸c dông kh¾c s©u, hÖ thèng ho¸ kiÕn thøc vµ nªu bËt sù biÕn ®æi cã
quy luËt vÒ tÝnh chÊt vËt lý vµ tÝnh chÊt ho¸ häc cña c¸c halogen.
GV cÇn khai th¸c c¸c t liÖu lÞch sö liªn quan ®Õn nhãm halogen (tªn gäi, sù ph¸t
hiÖn ra c¸c halogen, c¸c øng dông thùc tiÔn, ¶nh hëng cña chÊt freon ®Õn sù suy gi¶m
tÇng ozon,...) ®Ó lµm t¨ng høng thó nhËn thøc vµ ý thøc b¶o vÖ m«i trêng cña HS.
2.3.1.3 Gi¶ng d¹y mét sè néi dung c¬ b¶n vµ khã
• Khi nghiªn cøu kh¸i qu¸t (vÞ trÝ, tÝnh chÊt chung) c¸c halogen cÇn híng HS chó
ý ph©n tÝch cÊu t¹o t¬ng tù nhau cña electron líp ngoµi cïng lµ cã 1 electron cha ghÐp
®«i trong nguyªn tö vµ ®é ©m ®iÖn lín cña chóng lµ nguyªn nh©n lµm cho tÝnh phi kim
gi¶m dÇn tõ flo ®Õn iot.
GV híng dÉn HS gi¶i thÝch sù gièng nhau vÒ tÝnh chÊt cña c¸c halogen vµ c¸c hîp
chÊt cña chóng dùa vµo cÊu t¹o cña líp electron ngoµi cña c¸c nguyªn tö. Sù kh¸c nhau
®Þnh tÝnh vÒ tÝnh chÊt cña c¸c halogen lµ do kho¶ng c¸ch kh¸c nhau tõ h¹t nh©n ®Õn líp
electron ho¸ trÞ.
Dùa vµo c¸c ph©n líp vµ cÊu h×nh electron ë c¸c tr¹ng th¸i c¬ b¶n vµ kÝch thÝch cña
c¸c halogen ®Ó gi¶i thÝch kh¶ n¨ng t¹o liªn kÕt, tr¹ng th¸i oxi hãa cã thÓ cña chóng.
NÕu dùa vµo sù phô thuéc cña ®é bÒn liªn kÕt vµo kho¶ng c¸ch gi÷a 2 h¹t nh©n th× HS sÏ
dù ®o¸n ph©n tö F
2
bÒn h¬n Cl
2
, nhng thùc tÕ gi¸ trÞ n¨ng lîng liªn kÕt m©u thuÉn víi
dù ®o¸n trªn.
Dùa vµo b¶ng mét sè ®Æc ®iÓm cña c¸c halogen gi¶i thÝch m©u thuÉn nªu trªn vµ
sù thay ®æi mét sè tÝnh chÊt vËt lý chung cña chóng nªn chó ý ®Õn kh¶ n¨ng t¹o liªn kÕt
céng ho¸ trÞ kh«ng ph©n cùc trong ph©n tö ®¬n chÊt vµ lý thuyÕt vÒ cÊu t¹o nguyªn tö ®Ó
lý gi¶i sù ®ét biÕn vÒ n¨ng lîng liªn kÕt kh«ng theo qui luËt gi÷a hai nguyªn tö trong
ph©n tö clo vµ flo. Trong ®ã clo cã n¨ng lîng liªn kÕt cao h¬n h¼n c¸c halogen kh¸c. Sù
®ét biÕn nµy lµ do trong c¸c ph©n tö Cl
2
, Br
2
, I
2
ngoµi liªn kÕt δ gi÷a 2 electron ®éc th©n
cßn cã mét phÇn liªn kÕt π ®îc t¹o bëi cÆp electron cha tham gia liªn kÕt cho nhËn ë
obitan p cña nguyªn tö nµy víi obitan d cßn trèng cña nguyªn tö kia (flo kh«ng cã ph©n
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
82
líp d nªn kh«ng cã kh¶ n¨ng nµy), clo ë chu k× 3 nªn kh¶ n¨ng liªn kÕt nµy lµ m¹nh nhÊt
vµ n¨ng lîng liªn kÕt gi¶m dÇn khi ®é dµi liªn kÕt t¨ng dÇn.
• Khi nghiªn cøu kh¶ n¨ng ho¹t ®éng ho¸ häc cña clo vµ hîp chÊt cña clo cÇn lµm
cho HS râ:
- V× sao ph¶n øng cña Cl
2
víi H
2
O thuËn nghÞch?
Cl
2
+ H
2
O HCl + HClO
Clo lµ chÊt oxi hãa m¹nh nhng vÉn thÓ hiÖn tÝnh khö. Trong ph¶n øng trªn clo võa
lµ chÊt oxi hãa võa lµ chÊt khö. ChÝnh HClO ®îc sinh ra lµ chÊt oxi ho¸ m¹nh, nã oxi
ho¸ lu«n HCl ®Õn Cl
2
lµm cho ph¶n øng nµy lµ thuËn nghÞch.
- TÝnh tÈy mµu cña clo Èm vµ cña níc Javen lµ do tÝnh oxi ho¸ m¹nh cña axit
hipoclor¬ H
1 +
Cl O hoÆc NaClO, cô thÓ lµ tÝnh oxi ho¸ m¹nh cña ion hipoclorit (ClO
-
) mµ ë
®ã ion clo cã sè oxi hãa lµ +1. Kh«ng nªn gi¶i thÝch lµ c¸c chÊt trªn kh«ng bÒn, dÔ ph©n
huû t¹o thµnh oxi nguyªn tö vµ oxi nguyªn tö lµ nguyªn nh©n g©y nªn tÝnh oxi ho¸ m¹nh
cña HClO vµ NaClO. Trong níc Javen NaClO lµ muèi cña axit rÊt yÕu nªn dÔ dµng t¸c
dông víi khÝ CO
2
trong kh«ng khÝ theo ph¶n øng sau:
NaClO + CO
2
+ H
2
O → NaHCO
3
+ HClO
Axit HClO sinh ra cã tÝnh oxi hãa m¹nh nªn cã t¸c dông tÈy tr¾ng v¶i sîi, giÊy,..vµ
s¸t trïng. V× vËy, níc Javen kh«ng ®Ó ®îc l©u trong kh«ng khÝ nªn thêng ®îc b¶o
qu¶n trong chai sÉm mÇu (hoÆc bäc kÝn) vµ tr¸nh ¸nh s¸ng mÆt trêi.
Trong dung dÞch axit hipoclor¬ ph©n huû theo 3 híng:
2HClO 2HCl + O
2
(1)
2HClO H
2
O + Cl
2
O (2)
3HClO 2HCl + HClO
3
(3)
Khi cã mÆt mét sè chÊt xóc t¸c, chÊt khö, hoÆc díi t¸c dông trùc tiÕp cña ¸nh s¸ng
mÆt trêi th× x¶y ra theo híng (1).
Khi cã chÊt hót níc, ph¶n øng x¶y ra theo híng (2).
ë nhiÖt ®é cao th× x¶y ra theo híng (3).
§iÒu nµy gióp HS hiÓu ®îc tïy theo tõng ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é kh¸c nhau mµ cã thÓ
®iÒu chÕ ®îc níc Javen hay muèi clorat theo hai ph¶n øng díi ®©y.
Cl
2
+ 2NaOH NaCl + NaClO + H
2
O
3Cl
2
+ 6NaOH 5NaCl + NaClO
3
+ 3H
2
O
- Clorua v«i lµ hçn hîp CaCl
2
, Ca(ClO)
2
vµ CaOCl
2
. §Ó ®¬n gi¶n ta coi clorua v«i lµ
muèi hçn t¹p CaOCl
2
nªn còng cã tÝnh tÈy tr¾ng nh níc Javen.
• Khi nghiªn cøu tÝnh chÊt cña flo, brom, iot vµ hîp chÊt cña chóng
- Sö dông ph¬ng ph¸p suy diÔn t¬ng tù tõ tÝnh chÊt cña clo cã sù so s¸nh vÒ møc
®é ph¶n øng thÓ hiÖn tÝnh oxi hãa vµ tÝnh khö cña ®¬n chÊt còng nh hîp chÊt t¬ng øng
cña chóng.
t
0
thêng
t
0

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
83
- Riªng víi iot, cÇn gi¶i thÝch vÒ c¸ch t¹o ra muèi iot (trén vµo muèi ¨n mét lîng
nhá hîp chÊt cña iot nh KI hoÆc KIO
3
theo tØ lÖ 25 kg KI/ 1tÊn muèi ¨n).
- CÇn nhÊn m¹nh vai trß cña H
2
O trong ph¶n øng gi÷a bét nh«m vµ iot : Khi nhá vµi
giät níc vµo hçn hîp trén ®Òu ë trªn thÊy lµn khãi mµu tÝm bèc lªn, sau ®ã hçn hîp
nãng ®á dÇn, khãi tÝm vµ vµng nh¹t bèc cao, do :
Ban ®Çu: H
2
O+ I
2
→HI + HIO (1)
Axit HI ®îc sinh ra ë (1) lµ axit rÊt m¹nh nªn t¸c dông ngay víi líp Al
2
O
3
phñ bªn
ngoµi h¹t nh«m kim lo¹i theo ph¶n øng :
Al
2
O
3
+ 6HI → 2AlI
3
+ 3H
2
O (2)
Muèi AlI
3
®îc sinh ra ë (2) dÔ tan trong níc.
Sau ®ã : 4Al + 3O
2
→ 2Al
2
O
3
(3)
Ph¶n øng (3) táa nhiÒu nhiÖt lµm cho nh«m t¸c dông víi I
2
theo ph¬ng tr×nh:
2Al + 3I
2
→ 2AlI
3
(4)
Ph¶n øng (4) x¶y ra ë nhiÖt ®é cao vµ táa nhiÖt m¹nh, AlI
3
®îc sinh ra ë (4) hãa h¬i
thµnh mµu vµng nh¹t vµ t¸c dông víi oxi cña kh«ng khÝ t¹o ra iot cã mµu tÝm theo ph¶n
øng (5).
4 AlI
3
+ 3O
2
→ 2Al
2
O
3
+ 6I
2
(5)
Trong ®ã, h¬i iot xuÊt hiÖn do ë nhiÖt ®é cao mét phÇn iot trong hçn hîp ph¶n øng ®·
th¨ng hoa.
2.3.1.4 Thùc hµnh thiÕt kÕ néi dung d¹y häc cô thÓ
Bµi : Clo
I. Môc tiªu
1. Ban c¬ b¶n
- BiÕt tÝnh chÊt vËt lÝ, tr¹ng th¸i tù nhiªn, øng dông cña clo, ph¬ng ph¸p ®iÒu chÕ clo
trong phßng thÝ nghiÖm, trong c«ng nghiÖp. Clo lµ chÊt khÝ ®éc.
- HiÓu tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña clo : lµ phi kim m¹nh, cã tÝnh oxi hãa m¹nh. Clo
cßn cã tÝnh khö.
- Dù ®o¸n, kiÓm tra vµ kÕt luËn ®îc vÒ tÝnh chÊt hãa häc c¬ b¶n cña clo.
- Quan s¸t c¸c thÝ nghiÖm hoÆc h×nh ¶nh thÝ nghiÖm ®Ó rót ra nhËn xÐt.
- ViÕt c¸c PTHH minh ho¹ tÝnh chÊt hãa häc vµ ®iÒu chÕ clo.
2. Ban n©ng cao
- Møc ®é nh ph¬ng ¸n c¬ b¶n.
- GV t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó HS tÝch cùc t×m tßi, kh¸m ph¸ kiÕn thøc míi trªn c¬ së vËn
dông c¸c kiÕn thøc ®· cã.
II. ChuÈn bÞ ®å dïng d¹y häc
- Hãa chÊt: 2 b×nh ®ùng khÝ clo,1b×nh ®ùng dung dÞch níc clo, Na, d©y Fe, thÝ
nghiÖm m« pháng clo t¸c dông víi hi®ro, dung dÞch KI, KBr, qu× tÝm, mu«i thuû tinh,
phiÕu häc tËp…
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
84
- Dông cô vµ ho¸ chÊt ®iÒu chÕ clo trong phßng thÝ nghiÖm, ®Ìn cån, kÑp gç, hoÆc thÝ
nghiÖm m« pháng ®iÒu chÕ clo trong phßng thÝ nghiÖm .
Mét sè h×nh ¶nh giíi thiÖu clo trong tù nhiªn, øng dông cña clo, m« h×nh ®iÒu chÕ clo
trong c«ng nghiÖp (thïng ®iÖn ph©n NaCl) .
GV cã thÓ giao cho HS t×m hiÓu vÒ c¸c øng dông vµ t¸c h¹i cña clo, tuú theo ®iÒu kiÖn,
hoµn c¶nh cã thÓ giao cho HS lµm mét bµi tr×nh diÔn (gåm 5 - 10 slide vµ h×nh ¶nh ©m
thanh minh ho¹) hoÆc mét bµi viÕt t×m hiÓu vÒ øng dông vµ t¸c h¹i cña clo. GV híng
dÉn HS thËt cô thÓ, ®èi víi bµi tr×nh diÔn cÇn nghiªn cøu vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái :
1. Clo cã nh÷ng øng dông g× ? c¸c øng dông ®ã cã liªn quan g× ®Õn tÝnh chÊt lý,
ho¸ cña clo?
2. T¸c h¹i cña clo? hîp chÊt cña clo?
GV trî gióp, híng dÉn HS thiÕt lËp c¸c slide (slide 1: Tiªu ®Ò, ngêi thùc hiÖn ; slide
2 : Nh÷ng néi dung chÝnh cña bµi tr×nh diÔn ; slide 3 -4… : øng dông cña clo ; slide 5-6
…: t¸c h¹i cña clo ; slide cuèi : kÕt luËn).
GV cã thÓ giao cho HS viÕt bµi t×m hiÓu ng¾n gän vµo giÊy A
4
, 1-2 trang hoÆc t×m c¸c
mÉu vËt thÓ hiÖn c¸c øng dông vµ t¸c h¹i cña clo vµ hîp chÊt.
C¸c nhãm cö ngêi tr×nh bµy vµ tr¶ lêi c©u hái ph¸t vÊn cña nhãm kh¸c.
GV giao bµi tríc tiÕt häc 1 tuÇn, thu bµi, kiÓm tra, ®¸nh gi¸, chän nhãm cã kÕt qu¶
tèt nhÊt tr×nh bµy trong giê häc.
III. ThiÕt kÕ c¸c ho¹t ®éng d¹y häc
A Ph¬ng ¸n c¬ b¶n
TiÕt 1
Ho¹t ®éng 1: Tæ chøc t×nh huèng häc tËp
Clo lµ nguyªn tè tiªu biÓu vµ quan träng nhÊt trong nhãm halogen. Nh÷ng hîp
chÊt cña clo rÊt quen thuéc víi cuéc sèng cña chóng ta nh muèi ¨n NaCl, axit clohi®ric
cã trong dÞch vÞ d¹ dµy, mét sè thuèc trõ s©u, ph©n bãn ho¸ häc, dîc phÈm, thuèc tÈy
…. VËy tÝnh chÊt vËt lÝ, tÝnh chÊt hãa häc cña clo lµ g× ? clo cã nh÷ng øng dông g× vµ
®iÒu chÕ clo nh thÕ nµo?,… Bµi häc h«m nay sÏ gióp chóng ta tr¶ lêi c©u hái trªn.
Ho¹t ®éng 2 : TÝnh chÊt vËt lÝ
GV cho HS quan s¸t b×nh ®ùng khÝ clo, b×nh ®ùng dung dÞch níc clo vµ yªu cÇu HS rót
ra nh÷ng tÝnh chÊt vËt lÝ quan träng cña clo: tr¹ng th¸i, mÇu s¾c, tÝnh tan. GV bæ sung
kh¶ n¨ng tan trong níc vµ trong c¸c dung m«i h÷u c¬ cña clo.
GV : Clo cã ®éc hay kh«ng , nÕu hÝt ph¶i clo th× ph¶i lµm g× ?
HS tham kh¶o SGK nªu ®îc clo rÊt ®éc, clo ph¸ ho¹i niªm m¹c ®êng h« hÊp.
HS thêng bèi rèi khi gÆp ph¶i c©u hái vÒ sö lý nh÷ng trêng hîp ngé ®éc khÝ clo.
GV híng dÉn cho HS nÕu gÆp trêng hîp ngé ®éc khÝ clo th× s¬ cøu ban ®Çu lµ ®a
ngay n¹n nh©n ra n¬i tho¸ng khÝ vµ h« hÊp nh©n t¹o.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
85
GV cã thÓ cung cÊp thªm t liÖu vÒ tÝnh ®éc cña clo ®Ó HS hiÓu møc ®é ®éc h¹i cña khÝ
clo nh : Trong chiÕn tranh thÕ giíi lÇn thø hai, ph¸t xÝt §øc ®· dïng khÝ clo ®Ó giÕt
ngêi hµng lo¹t.
GV : TÝnh tØ khèi cña clo so víi kh«ng khÝ, cho biÕt clo nÆng hay nhÑ h¬n kh«ng khÝ ?
HS tr¶ lêi c©u hái vµ bæ sung thªm mét sè tÝnh chÊt vËt lý kh¸c cña clo nhiÖt ®é ho¸
láng, ho¸ r¾n.
Ho¹t ®éng 3: TÝnh chÊt hãa häc
GV : Em h·y cho biÕt cÊu h×nh electron cña clo ë tr¹ng th¸i c¬ b¶n, tr¹ng th¸i kÝch thÝch,
x¸c ®Þnh c¸c electron ®éc th©n cã kh¶ n¨ng tham gia liªn kÕt ho¸ häc cña clo so s¸nh ®é
©m ®iÖn cña clo víi c¸c nguyªn tè kh¸c trong b¶ng tuÇn hoµn ?
HS lµm viÖc c¸ nh©n, tr¶ lêi c©u hái cña GV vµo vë.
GV : Víi ®Æc ®iÓm vÒ cÊu h×nh electron vµ ®é ©m ®iÖn h·y gi¶i thÝch : trong hîp chÊt víi
flo vµ oxi, clo cã sè oxi hãa d¬ng (+1,+3,+5,+7 ), cßn trong c¸c trêng hîp kh¸c clo chØ
cã sè oxi hãa -1?
HS gi¶i thÝch, GV nhËn xÐt tõ ®ã rót ra nhËn xÐt nh SGK.
GV : Tõ nh÷ng ®Æc ®iÓm trªn cho biÕt tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña clo lµ g× ?
HS nªu ®îc clo lµ mét phi kim ho¹t ®éng, tÝnh chÊt ®Æc trng lµ tÝnh oxi ho¸ m¹nh.
GV dÉn d¾t cho HS hiÓu trong mét sè ph¶n øng clo cßn thÓ hiÖn tÝnh khö nh :
- Clo cã c¸c sè oxi ho¸ :
-1 0 +1 +3 +5 +7
(hîp chÊt ) ®¬n chÊt ( hîp chÊt )
V× thÕ trong mét sè ph¶n øng sè oxi ho¸ cña clo cã thÓ t¨ng lªn, thÓ hiÖn tÝnh khö
GV: Em ®· biÕt clo cã thÓ t¸c dông víi nh÷ng ho¸ chÊt nµo ?
HS dùa vµo kiªn sthøc cò nªu ®îc c¸c ph¶n øng ho¸ häc cña clo nh t¸c dông víi kim
lo¹i, hi®ro, níc, dung dÞch kiÒm …
GV : Sau ®©y chóng ta sÏ cïng xem xÐt b¶n chÊt vµ vai trß cña clo trong c¸c ph¶n øng
ho¸ häc ®ã.
GV lµm thÝ nghiÖm Na, Fe t¸c dông víi clo nh trong SGK.
HS quan s¸t thÝ nghiÖm, nªu hiÖn tîng, gi¶i thÝch, viÕt c¸c PTHH ®· x¶y ra theo híng
dÉn ®îc thiÕt kÕ nh sau :
Tªn thÝ nghiÖm HiÖn tîng Gi¶i thÝch , PTHH
Cl
2
+ Na
Cl
2
+ Fe
GV kiÓm tra bµi cña HS, yªu cÇu mét HS lªn b¶ng viÕt ph¬ng tr×nh ph¶n øng vµ x¸c
®Þnh b¶n chÊt cña ph¶n øng, vai trß cña clo trong ph¶n øng.
C¸c HS kh¸c hoµn thµnh yªu cÇu cña GV vµo vë. GV ch÷a bµi cña HS tõ ®ã rót ra nhËn
xÐt :
- Clo t¸c dông m¹nh víi kim lo¹i t¹o thµnh muèi clorua lµ hîp chÊt ion, ph¶n øng
x¶y ra nhanh, to¶ nhiÒu nhiÖt kÌm theo ph¸t s¸ng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
86
- C¸c ph¶n øng ®Òu lµ ph¶n øng oxi ho¸ khö, clo ®ãng vai trß chÊt oxi ho¸.
Cl
2
+ 2x1e à 2Cl
-

GV yªu cÇu HS viÕt PTHH clo t¸c dông víi hi®ro, x¸c ®Þnh b¶n chÊt cña ph¶n øng, vai
trß cña clo trong ph¶n øng.
Mét HS lªn b¶ng thùc hiÖn yªu cÇu cña GV, c¸c HS kh¸c hoµn thµnh vµo vë.
GV ch÷a bµi cña HS tõ ®ã rót ra nhËn xÐt :
- Clo t¸c dông m¹nh víi H
2
(khi bÞ ®èt nãng hay chiÕu s¸ng ) t¹o thµnh hîp chÊt
céng ho¸ trÞ.
- B¶n chÊt Ph¶n øng lµ oxi ho¸ khö, vai trß cña clo lµ chÊt oxi ho¸ v× electron bÞ hót
vÒ phÝa clo thÓ hiÖn : Cl
0
à Cl
-1

GV lµm thÝ nghiÖm lÇn lît cho mét mÈu giÊy qu× tÈm ít vµ mét mÈu giÊy qu× vµo b×nh
®ùng dung dÞch clo.
HS quan s¸t thÝ nghiÖm, nªu hiÖn
tîng, gi¶i thÝch, viÕt PTHH theo
híng dÉn. Tªn thÝ nghiÖm
HiÖn tîng Gi¶i thÝch , PTHH
Cl
2
+ qu× kh«
dd Cl
2
+ qu×

GV kiÓm tra bµi ghi cña HS, yªu cÇu 1 HS lªn b¶ng viÕt PTHH, x¸c ®Þnh b¶n chÊt cña
ph¶n øng, vai trß cña clo trong ph¶n øng vµ kÕt luËn :
- Clo t¸c dông víi H
2
O, trong ph¶n øng clo võa ®ãng vai trß chÊt oxi hãa, võa ®ãng
vai trß chÊt khö, ph¶n øng ho¸ häc cña clo t¸c dông víi níc thuéc lo¹i ph¶n øng tù oxi
ho¸ -khö .
- Trong níc clo cã : Cl
2
( lµm dung dÞch cã mµu vµng ), HCl vµ HClO, trong ®ã
HClO(axit hipoclor¬) kh«ng bÒn, cã tÝnh oxi ho¸ m¹nh, ph©n huû chÊt mµu nªn clo Èm
hay dung dÞch clo cã tÝnh tÈy mµu.
GV : ViÕt PTHH cña Cl
2
t¸c dông víi NaOH, x¸c ®Þnh b¶n chÊt cña ph¶n øng, vai trß
cña clo trong ph¶n øng.
HS tiÕn hµnh t¬ng tù nh trªn vµ rót ra kÕt luËn ph¶n øng cña clo víi dung dÞch kiÒm
thuéc lo¹i ph¶n øng tù oxi ho¸- khö, clo võa lµ chÊt oxi ho¸ võa lµ chÊt khö .
GV lµm thÝ nghiÖm cho dung dÞch clo t¸c dông víi dung dÞch KBr, KI. HS quan s¸t thÝ
nghiÖm, nªu hiÖn tîng, gi¶i thÝch, viÕt PTHH theo híng dÉn :
Tªn thÝ nghiÖm HiÖn tîng Gi¶i thÝch
Cl
2
+KBr
Cl
2
+KI
GV kiÓm tra bµi viÕt cña HS vµ yªu cÇu 1 HS lªn b¶ng viÕt PTHH, x¸c ®Þnh b¶n chÊt cña
ph¶n øng, vai trß cña clo trong ph¶n øng vµ rót ra kÕt luËn nh SGK.
GV : Clo cßn oxi ho¸ víi nhiÒu chÊt khö kh¸c. H·y hoµn thµnh c¸c PTHH sau ®©y?
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
87
Cl
2
+ SO
2
+ H
2
O → ?
Cl
2
+ FeCl
2
→ ?
Mét HS lªn b¶ng hoµn thµnh ph¬ng tr×nh trªn, x¸c ®Þnh sè oxi ho¸ cña c¸c nguyªn tè vµ
rót ra nhËn xÐt : B¶n chÊt ®Òu lµ ph¶n øng oxi ho¸ khö, clo lµ chÊt oxi ho¸.
Ho¹t ®éng 4 : Tæng kÕt vµ vËn dông
HS lµm c¸c bµi tËp sau :
Bµi 1 : ViÕt c¸c PTHH cña Cl
2
t¸c dông víi ®¬n chÊt, hîp chÊt ®Ó ®iÒu chÕ FeCl
3
.


Bµi 2 : Clo t¸c dông ®îc víi nh÷ng ho¸ chÊt nµo sau ®©y? Chän ph¬ng ¸n ®óng nhÊt.
A . Cu, NaBr, KOH, CH
4
, FeSO
4
. C. Mg, C
6
H
6
, KF, KI, KOH .
B. Fe, O
2
, H
2
, H
2
O, NaOH. D. Na, Na
2
O, NaOH, NaBr, NaI.
Sau khi HS hoµn thµnh bµi tËp cñng cè , GV híng dÉn HS rót ra kÕt luËn :
- Clo lµ mét phi kim ho¹t ®éng.
-TÝnh chÊt häc ®Æc trng cña clo lµ tÝnh oxi ho¸ m¹nh. Clo oxi ho¸ nhiÒu ®¬n chÊt,
hîp chÊt.
Cl
2
+ 2e → 2Cl
-

-Trong mét sè ph¶n øng ho¸ häc clo cßn thÓ hiÖn tÝnh khö.
GV giao cho HS bµi tËp vÒ nhµ : ViÕt c¸c PTHH, x¸c ®Þnh vai trß cña clo trong c¸c
ph¶n øng ho¸ häc ë bµi tËp sè 2 .
TiÕt 2
Ho¹t ®éng 1 : Tæ chøc t×nh huèng häc tËp
TiÕt häc tríc chóng ta ®· biÕt ®éc tÝnh cña clo vµ nh÷ng tÝnh chÊt ho¸ häc cña clo, vËy
sö dông clo nh thÕ nµo ®Ó lµm lîi cho con ngêi ? Clo ®îc ®iÒu chÕ nh thÕ nµo trong
phßng thÝ nghiÖm vµ trong c«ng nghiÖp? Bµi häc h«m nay chóng ta tiÕp tôc nghiªn cøu
vÒ ®¬n chÊt Cl
2
.
Ho¹t ®«ng 2 : øng dông cña clo
GV: H·y cho biÕt c¸c øng dông cña clo?
HS tham kh¶o SGK tr×nh bµy c¸c øng dông cña clo trong nhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp vµ
kÕt luËn ®îc :
- Clo lµ mét trong sè nh÷ng ho¸ chÊt quan träng nhÊt cña nÒn c«ng nghiÖp ho¸ chÊt
GV : Clo lµ ho¸ chÊt cã tÝnh ®éc tuy nhiªn nÕu hiÓu biÕt ®Çy ®ñ vÒ clo, sö dông clo
®óng môc ®Ých th× clo lµ chÊt cã lîi cho con ngêi, ngîc l¹i sÏ g©y h¹i kh«ng nhá nh :
- Dïng clo lµm vò khÝ ho¸ häc
- Clo diÖt trïng níc tèt, nhng sö dông clo ®Ó khö trïng níc trong bÓ b¬i sau ®ã
th¶i ra c¸c nguån níc trong tù nhiªn sÏ g©y chÕt c¸c loµi thuû s¶n, mÆt kh¸c mét sè
loµi khuÈn vµ t¶o kh«ng bÞ diÖt, ngµy cµng ph¸t thiÓn g©y « nhiÔm nguån níc
- Mét sè s¶n phÈm cña clo nh : Cacbon tetraclorua, ®icloetan sau khi ®îc sö dông
chÊt th¶i cña chóng l¹i g©y « nhiÔm m«i trêng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
88
- ChÊt Freon (ClFCH
2
, Cl
2
F
2
C ) dïng lµm chÊt t¶i l¹nh trong c¸c thiÕt bÞ lµm l¹nh, lµ
dung m«i cho mét sè mÜ phÈm d¹ng b×nh xÞt ®· vµ ®ang ph¸ huû tÇng ozon- tÊm ¸o gi¸p
b¶o vÖ tr¸i ®Êt….
VËy khi sö dông ho¸ chÊt chóng ta ph¶i t×m hiÓu ®Çy ®ñ tÝnh chÊt lý ho¸ cña chóng
®Ó sö dông chóng sao cho cã lîi vµ kh«ng g©y h¹i cho m«i trêng, b¶o vÖ l©u dµi cho
cuéc sèng cña chÝnh chóng ta vµ c¸c thÕ hÖ t¬ng lai .
Ho¹t ®éng 3 : Tr¹ng th¸i tù nhiªn
GV : Clo cã 2 ®ång vÞ bÒn lµ
17
35
Cl (75,77%) vµ
17
37
Cl (24,23%). H·y tÝnh nguyªn tö
khèi trung b×nh cña clo?
GV: Trong tù nhiªn clo tån t¹i chñ yÕu lµ d¹ng hîp chÊt nµo. Cho thÝ dô ? T¹i sao clo
kh«ng tån t¹i ë d¹ng ®¬n chÊt ?
HS tham kh¶o SGK, liªn hÖ thùc tÕ, nªu tr¹ng th¸i tù nhiªn cña clo (liªn hÖ víi bµi häc
tiÕt tríc): Clo ho¹t ®éng ho¸ häc rÊt m¹nh, dÔ dµng ph¶n øng víi nhiÒu ho¸ chÊt nªn
kh«ng tån t¹i d¹ng ®¬n chÊt trong tù nhiªn .
Ho¹t ®éng 4 : §iÒu chÕ
GV : Nguyªn t¾c ®iÒu chÕ clo lµ g×? Dïng ho¸ chÊt nµo ®Ó ®iÒu chÕ khÝ clo trong phßng
thÝ nghiÖm ? ViÕt c¸c PTHH dïng ®Ó ®iÒu chÕ clo?
HS tham kh¶o SGK tr¶ lêi c©u hái.
GV : Quan s¸t h×nh 5.3 vµ cho biÕt t¹i sao läc khÝ clo b»ng dung dÞch NaCl, dung dÞch
H
2
SO
4
®Æc ? T¹i sao sö dông ph¬ng ph¸p rêi kh«ng khÝ ®Ó thu khÝ clo?
HS th¶o luËn vµ tr¶ lêi c©u hái .
GV : §Ó s¶n xuÊt clo trong c«ng nghiÖp víi lîng lín, gi¸ thµnh rÎ ta cÇn lÊy nguyªn
liÖu nµo ®Ó ®iÒu chÕ clo?
HS :Nguån nguyªn liÖu cã s½n vµ nhiÒu trong tù nhiªn ®ã lµ muèi NaCl.
GV yªu cÇu HS nªu ph¬ng ph¸p ®iÒu chÕ clo tõ NaCl trong c«ng nghiÖp vµ viÕt PTHH?
HS tham kh¶o SGK tr¶ lêi c©u hái.
GV lu ý cho HS :
- H
2
vµ Cl
2
thu ®îc ë 2 ®iÖn cùc kh¸c nhau nªn kh«ng t¸c dông víi nhau.
- Mµng ng¨n xèp ng¨n gi÷a hai ®iÖn cùc ®Ó Cl
2
kh«ng t¸c dông víi NaOH.
Ho¹t ®«ng 5 : Tæng kÕt vµ vËn dông
HS lµm bµi tËp 5 SGK trang 128.
GV giao bµi tËp vÒ nhµ : Hoµn thµnh grap bµi clo .
B. Ph¬ng ¸n n©ng cao
TiÕt 1
Ho¹t ®éng 1: Tæ chøc t×nh huèng häc tËp
GV : Clo lµ nguyªn tè tiªu biÓu vµ quan träng nhÊt trong nhãm halogen. Trong chiÕn
tranh thÕ giíi lÇn thø hai, ph¸t xÝt §øc ®· dïng khÝ clo ®Ó giÕt ngêi hµng lo¹t. Tuy
nhiªn nh÷ng hîp chÊt cña clo rÊt quen thuéc vµ v« cïng quan träng ®èi víi cuéc sèng
cña chóng ta nh muèi ¨n NaCl, axit clohi®ric cã trong dÞch vÞ d¹ dµy, mét sè thuèc trõ
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
89
s©u, ph©n bãn ho¸ häc , dîc phÈm , thuèc tÈy …. VËy t¹i sao ph¸t xÝt §øc l¹i sö dông
clo lµm vò khÝ ho¸ häc ? Clo cã tÝnh chÊt vËt lÝ, tÝnh chÊt hãa häc g× ? clo cã nh÷ng øng
dông g× vµ ®iÒu chÕ clo nh thÕ nµo ?
Bµi häc h«m nay sÏ gióp chóng ta tr¶ lêi nh÷ng c©u hái trªn .
Ho¹t ®éng 2 : TÝnh chÊt vËt lÝ
GV cho HS quan s¸t b×nh ®ùng khÝ clo, b×nh ®ùng dd níc clo vµ yªu cÇu HS rót ra
nh÷ng tÝnh chÊt vËt lÝ quan träng cña clo: tr¹ng th¸i, mÇu s¾c, tÝnh tan. HS hoµn thµnh
vµo phiÕu häc tËp. GV bæ sung kh¶ n¨ng tan trong níc vµ trong c¸c dung m«i h÷u c¬
cña clo
GV : T¹i sao ph¸t xÝt §øc l¹i sö dông clo lµm vò khÝ ho¸ häc ? NÕu hÝt ph¶i clo th× ph¶i
lµm g× ?
HS tham kh¶o SGK tr¶ lêi v× clo rÊt ®éc, clo ph¸ ho¹i niªm m¹c ®êng h« hÊp g©y chÕt
ngêi. GV híng dÉn cho HS nÕu gÆp trêng hîp ngé ®éc khÝ clo th× s¬ cøu ban ®Çu lµ
®a ngay n¹n nh©n ra n¬i tho¸ng khÝ vµ h« hÊp nh©n t¹o.
GV : TÝnh tØ khèi cña clo so víi kh«ng khÝ, cho biÕt clo nÆng hay nhÑ h¬n kh«ng khÝ ?
HS tr¶ lêi c©u hái vµ bæ sung thªm mét sè tÝnh chÊt vËt lý kh¸c cña clo nhiÖt ®é ho¸
láng, ho¸ r¾n.
Ho¹t ®éng 3: TÝnh chÊt hãa häc
GV sö dông m¸y chiÕu nªu c©u hái víi HS





HS : lµm viÖc c¸ nh©n, tr¶ lêi c©u hái vµo phiÕu häc tËp.
GV kiÓm tra vµ ch÷a bµi cho HS.




HS gi¶i thÝch, GV nhËn xÐt tõ ®ã rót ra nhËn xÐt nh SGK. HS ghi bµi vµo vë.
GV:



lo


Em h·y cho biÕt :
a. CÊu h×nh electron cña clo ë tr¹ng th¸i c¬ b¶n, tr¹ng th¸i kÝch thÝch.
b. X¸c ®Þnh c¸c electron ®éc th©n cã kh¶ n¨ng tham gia liªn kÕt ho¸ häc.
c. So s¸nh ®é ©m ®iÖn cña clo víi c¸c nguyªn tè kh¸c trong b¶ng tuÇn hoµn.
Em h·y cho biÕt :
a. C¸c sè oxi ho¸ cña clo?
b. Clo thÓ hiÖn c¸c sè oxi ho¸ ®ã trong hîp chÊt víi nh÷ng nguyªn tè nµo?
1. Thùc hiÖn qu¸ tr×nh biÕn ®æi sè oxi hãa cña clo theo qu¸ tr×nh sau :
-1 0 +1 , +3
Cho biÕt qu¸ tr×nh nµo thùc hiÖn dÔ dµng h¬n ?
2. Dù ®o¸n tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña clo ?
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
90
HS thùc hiÖn yªu cÇu cña GV vµo phiÕu häc tËp, tiÕn hµnh th¶o luËn chung tõ ®ã rót ra
kÕt luËn :








GV: Em ®· biÕt clo cã thÓ t¸c dông víi nh÷ng ho¸ chÊt nµo ?
HS dùa vµo kiÕn thøc cò nªu c¸c ph¶n øng ho¸ häc cña clo nh t¸c dông víi kim lo¹i,
hi®ro, níc, dung dÞch kiÒm …
GV : Sau ®©y chóng ta sÏ cïng xem xÐt b¶n chÊt vµ vai trß cña clo trong c¸c ph¶n øng
ho¸ häc ®ã.
GV yªu cÇu HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm Na, Fe t¸c dông víi clo nh trong SGK.
HS quan s¸t thÝ nghiÖm, nªu hiÖn tîng, gi¶i thÝch, viÕt c¸c PTHH ®· x¶y ra theo híng
dÉn trong phiÕu häc tËp.
GV kiÓm tra, th¶o luËn vÒ kÕt qu¶ thÝ nghiÖm vµ yªu cÇu mét HS lªn b¶ng viÕt ph¬ng
tr×nh ph¶n øng vµ x¸c ®Þnh b¶n chÊt, vai trß cña clo trong ph¶n øng.
C¸c HS kh¸c hoµn thµnh yªu cÇu cña GV vµo phiÕu häc tËp. GV ch÷a bµi cña HS tõ ®ã
rót ra nhËn xÐt :







GV cho HS quan s¸t thÝ nghiÖm m« pháng ph¶n øng cña clo víi hi®ro vµ nªu hiÖn tîng,
gi¶i thÝch, viÕt PTHH clo t¸c dông víi hi®ro, x¸c ®Þnh b¶n chÊt vµ vai trß cña clo trong
ph¶n øng. Mét HS lªn b¶ng viÕt PTHH, c¸c HS kh¸c hoµn thµnh vµo phiÕu häc tËp.
GV ch÷a bµi cña HS tõ ®ã rót ra nhËn xÐt :






- Nguyªn tö clo cã 7e líp ngoµi cïng, cã ®é ©m ®iÖn lín nªn clo lµ mét phi kim rÊt
ho¹t ®éng, cã tÝnh oxi ho¸ m¹nh : Cl
2
+2e→2Cl
-

- §é ©m ®iÖn cña clo nhá h¬n flo vµ oxi, lín h¬n c¸cnguyªn tè cßn l¹i trong b¶ng hÖ
thèng tuÇn hßan c¸c nguyªn tè hãa häc nªn:
+ Trong hîp chÊt víi flo, oxi , clo cã sè oxi ho¸ +1,+3 ,+5,+7.
+ Trong hîp chÊt víi c¸c nguyªn tè kh¸c, clo cã sè oxi ho¸ -1.

1. Clo t¸c dông m¹nh víi kim lo¹i
2R
0
+ nCl
2
0
→ 2R
n+
Cl
n
1-
(kim lo¹i ) (muèi clorua: hîp chÊt ion )
ChÊt khö ChÊt oxi ho¸
ph¶n øng x¶y ra nhanh, to¶ nhiÒu nhiÖt kÌm theo ph¸t s¸ng
2. Clo t¸c dông m¹nh víi H
2

H
2
0
+ Cl
2
0
÷→ ÷
as
2H
+
Cl
-

ChÊt khö ChÊt oxi hãa
ph¶n øng x¶y ra nhanh, kÌm theo næ m¹nh khi tØ lÖ sè mol Cl
2
:H
2
= 1:1

⇒ Cl
2
cßn cã
tÝnh khö
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
91
GV yªu cÇu HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm lÇn lît cho mét mÈu giÊy qu× vµo dung dÞch clo vµ
mét mÈu giÊy qu× kh« vµo b×nh ®ùng khÝ clo.
HS quan s¸t hiÖn tîng, gi¶i thÝch, viÕt PTHH theo híng dÉn trong phiÕu häc tËp.
GV kiÓm tra bµi, HS th¶o luËn kÕt qu¶, GVyªu cÇu 1 HS lªn b¶ng viÕt PTHH x¶y ra, x¸c
®Þnh b¶n chÊt, vai trß cña clo trong ph¶n øng vµ kÕt luËn :









GV : ViÕt PTHH cña Cl
2
t¸c dông víi NaOH, x¸c ®Þnh b¶n chÊt vµ vai trß cña clo trong
ph¶n øng?
HS tiÕn hµnh t¬ng tù nh trªn vµ rót ra kÕt luËn ph¶n øng cña clo víi dung dÞch kiÒm lµ
ph¶n øng tù oxi ho¸, tù khö, clo võa lµ chÊt oxi ho¸ võa lµ chÊt khö .
T¬ng tù GV yªu cÇu víi HS, tiÕn hµnh thÝ nghiÖm cho dung dÞch clo t¸c dông víi dung
dÞch NaBr, NaI.
HS quan s¸t hiÖn tîng, gi¶i thÝch, viÕt PTHH theo híng dÉn trong phiÕu häc tËp.
HS th¶o luËn kÕt qu¶ thÝ nghiÖm, GV yªu cÇu 1 HS lªn b¶ng viÕt PTHH, x¸c ®Þnh b¶n
chÊt vµ vai trß cña clo trong ph¶n øng vµ rót ra kÕt luËn






GV yªu cÇu HS hoµn thµnh c¸c PTHH sau :
Cl
2
+ SO
2
+ H
2
O → ?
Cl
2
+ FeCl
2
→ ?
Mét HS lªn b¶ng hoµn thµnh PT vµ x¸c ®Þnh sè oxi ho¸ tõ ®ã rót ra c¸c ph¶n øng ®Òu cã
b¶n chÊt lµ oxi ho¸ khö, clo lµ chÊt oxi ho¸ .
Ho¹t ®éng 4 : Tæng kÕt vµ vËn dông. GVyªu cÇu HS lµm bµi tËp vµ tæng kÕt bµi nh
ph¬ng ¸n A.
TiÕt 2
Ho¹t ®éng 1 : Tæ chøc t×nh huèng häc tËp (nh ph¬ng ¸n A)
3. Clo t¸c dông víi H
2
O
Cl
2
0
+ H
2
O HCl
-1
+ HCl
+1
O
Axit clohi®ric Axit hipoclor¬
Cl
0
→ Cl
-1
⇒ Cl
2
cã tÝnh oxi ho¸
Cl
0
→ Cl
+1
⇒ Cl
2
cã tÝnh khö

- Trong níc clo cã : Cl
2
( lµm dd cã mµu vµng ), HCl, HClO.
- HCl
+1
O. kh«ng bÒn, cã tÝnh oxi ho¸ m¹nh, ph©n huû chÊt mµu nªn clo Èm hay dung
dÞch clo cã tÝnh tÈy mµu.
4. T¸c dông víi muèi cña c¸c halogen kh¸c :
Cl
2
0
+ 2NaBr
-
→ 2NaCl
-
+ Br
2
0

Cl
2
0
+ 2NaI
-
→ 2NaCl
-
+ I
2
0
ChÊt OX H m¹nh chÊt K chÊt OXH yÕu h¬n
ph¶n øng thuéc lo¹i
tù oxi ho¸ -khö
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
92
Ho¹t ®«ng 2 :ø ng dông cña clo
GV: H·y cho biÕt c¸c øng dông vµ t¸c h¹i cña clo?
GV yªu cÇu 1 HS trong nhãm cã bµi chuÈn bÞ tèt nhÊt tr×nh diÔn ®a ph¬ng tiÖn vÒ øng
dông vµ t¸c h¹i cña clo vµ c¸c hîp chÊt cña nã.
C¶ líp th¶o luËn chung, GV nhËn xÐt, ®¸nh gi¸ vµ rót ra kÕt luËn :






Ho¹t ®éng 3 : Tr¹ng th¸i tù nhiªn (nh ph¬ng ¸n A)
Ho¹t ®éng 4 : §iÒu chÕ
GV : Nguyªn t¾c ®iÒu chÕ clo lµ g× ?
HS tham kh¶o SGK, tr¶ lêi c©u hái.
GVcho HS quan s¸t thÝ nghiÖm m« pháng ®iÒu chÕ khÝ clo trong phßng thhÝ nghiÖm vµ
yªu cÇu tr¶ lêi c¸c c©u hái sau.
1 Dïng ho¸ chÊt nµo ®Ó ®iÒu chÕ khÝ clo trong phßng thhÝ nghiÖm? ViÕt c¸c
PTHH dïng ®Ó ®iÒu chÕ clo.
2.T¹i sao läc khÝ clo b»ng dung dÞch NaCl, dung dÞch H
2
SO
4
®Æc?
3. T¹i sao l¹i thu khÝ clo b»ng ph¬ng ph¸p rêi kh«ng khÝ ?
HS quan s¸t, th¶o luËn, tr¶ lêi c©u hái vµ ghi bµi vµo vë.
GV : §Æt c©u hái nh ph¬ng ¸n A.
GV cho HS quan s¸t h×nh ¶nh ph©n xëng ®iÖn ph©n s¶n xuÊt clo tõ muèi ¨n, quan s¸t
h×nh ¶nh thïng ®iÖn ph©n dung dÞch NaCl b·o hoµ trong c«ng nghiÖp.
HS quan s¸t, tham kh¶o SGK viÕt PTHH.
GV lu ý cho HS vÒ qu¸ tr×nh ®iÖn ph©n NaCl (nh ph¬ng ¸n A).
Ho¹t ®«ng 5 : tæng kÕt vµ vËn dông (nh ph¬ng ¸n A)

PhiÕu häc tËp bµi clo (tiÕt 1)
I. Nghiªn cøu tÝnh chÊt vËt lý cña clo
- Tr¹ng th¸i ? - NÆng hay nhÑ h¬n kh«ng khÝ ?
- Mµu s¾c ? - §éc hay kh«ng ?
- TÝnh tan ? - C¸c tÝnh chÊt kh¸c ?
II. Nghiªn cøu tÝnh chÊt ho¸ häc
1. NhËn xÐt vÒ cÊu t¹o :
- CÊu h×nh electron cña clo ë tr¹ng th¸i c¬ b¶n, tr¹ng th¸i kÝch thÝch, sè electron ®éc
th©n ?
- Clo lµ mét trong nh÷ng ho¸ chÊt quan träng nhÊt cña nÒn c«ng nghiÖp ho¸ chÊt.
- Clo vµ mét sè hîp chÊt cña clo cßn lµ chÊt ®éc, chÊt g©y « nhiÔm m«i trêng.
VËy khi sö dông ho¸ chÊt ta ph¶i hiÓu ®Çy ®ñ tÝnh chÊt lý ho¸ cña chóng ®Ó sö dông
sao cho cã lîi vµ kh«ng g©y h¹i cho m«i trêng, b¶o vÖ l©u dµi cho cuéc sèng cña
chÝnh chóng ta vµ c¸c thÕ hÖ t¬ng lai.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
93
- So s¸nh ®é ©m ®iÖn cña clo víi nguyªn tè kh¸c?
2. Tõ cÊu t¹o, dù ®o¸n tÝnh chÊt ho¸ häc cña clo
- Clo cã tÝnh chÊt g× ? V× sao ?
- C¸c ph¶n øng dïng ®Ó chøng minh tÝnh chÊt ho¸ häc cña clo
3. C¸c ph¶n øng chøng minh tÝnh chÊt ho¸ häc cña clo.
Tªn thÝ nghiÖm HiÖn tîng Gi¶i thÝch , PTHH
Na + Cl
2

Fe + Cl
2

H
2
+ Cl
2

Qu× tÝm + Cl
2
kh«
Qu× tÝm + dd Cl
2

Cl
2
+ dd NaBr
Cl
2
+ dd NaI

* KÕt luËn vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc cña clo:

Grap tæng kÕt bµi clo


















2.3.2 Ch¬ng Nhãm Oxi (Nhãm VIA)
2.3.2.1 Môc tiªu cña ch¬ng
1. VÒ kiÕn thøc
CÊu t¹o
CÊu h×nh e : CT e
CT CT : CTPT:

TÝnh chÊt vËt lÝ
Tr¹ng th¸i:
MÇu s¾c:
Kh¶ n¨ng tan:
TÝnh ®éc:
TÝnh chÊt ho¸ häc
-
-
- KÕt luËn:
øng dông

-

-

§iÒu chÕ
-Nguyªn t¾c:
-Trong PTN
+ PTHH
-Trong c«ng nghiÖp:
+ PTHH:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
94
BiÕt
- CÊu t¹o nguyªn tö, vÞ trÝ cña oxi vµ lu huúnh trong b¶ng tuÇn hoµn.
- TÝnh chÊt vËt lý, tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña oxi, ozon, lu huúnh vµ mét sè hîp
chÊt quan träng cña chóng (H
2
O
2
,H
2
S, SO
2
, SO
3
, H
2
SO
4
).
- hng dông quan träng cña oxi vµ lu huúnh vµ mét sè hîp chÊt quan träng cña
chóng.
HiÓu
- Nguyªn nh©n tÝnh oxi ho¸ m¹nh cña oxi.
- Gi¶i thÝch ®îc sè oxi hãa cña lu huúnh thay ®æi tõ -2 ,0, +4, +6.
- Qui luËt biÕn ®æi tÝnh chÊt ho¸ häc cña ®¬n chÊt vµ hîp chÊt trong nhãm.
2. VÒ kü n¨ng
- RÌn kü n¨ng quan s¸t, m« t¶, gi¶i thÝch c¸c hiÖn tîng thÝ nghiÖm nghiªn cøu vÒ
nhãm oxi (oxi t¸c dông víi kim lo¹i, tÝnh oxi hãa m¹nh cña axit H
2
SO
4
®Æc, nhËn biÕt
ion sunfat…) vµ kü n¨ng tiÕn hµnh thÝ nghiÖm.
- Quan s¸t, gi¶i thÝch, kÕt luËn c¸c hiÖn tîng thÝ nghiÖm,hiÖn tîng x¶y ra trong tù
nhiªn(« nhiÔm kh«ng khÝ, ®Êt, níc, sù ph¸ huû tÇng zon, ma axit…)
- C©n b»ng ph¶n øng oxi ho¸ - khö, x¸c ®Þnh chÊt khö, chÊt oxi ho¸ b»ng ph¬ng
ph¸p c©n b»ng electron hoÆc c©n b»ng sè oxi ho¸.
- Gi¶i c¸c bµi tËp ho¸ häc cã liªn quan ®Õn kiÕn thøc cña ch¬ng.
3. VÒ th¸i ®é
- Gi¸o dôc lßng say mª häc tËp, ý thøc v¬n lªn chiÕm lÜnh khoa häc, kÜ thuËt vµ
ph¬ng ph¸p t duy nghiªn cøu hãa häc.
- ý thøc b¶o vÖ m«i trêng, chèng g©y « nhiÔm nguån: kh«ng khÝ, ®Êt, níc,…
2.3.2.2 Mét sè ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y chung
Ph¬ng ph¸p d¹y häc chung cho nhãm oxi ®îc thiÕt kÕ theo m« h×nh díi ®©y.






GV vËn dông triÖt ®Ó nh÷ng kiÕn thøc ®· cã vÒ cÊu t¹o nguyªn tö, liªn kÕt ho¸
häc, ph¶n øng oxi ho¸ khö… ®Ó nghiªn cøu c¸c ®¬n chÊt, hîp chÊt cña c¸c nguyªn tè
trong nhãm.
G¾n nh÷ng kiÕn thøc vÒ øng dông vµ ®iÒu chÕ chÊt víi nh÷ng tÝnh chÊt vËt lý vµ ho¸ häc
cña chÊt.
2.3.2.3 Gi¶ng d¹y mét sè néi dung c¬ b¶n vµ khã
VËn dông lý thuyÕt
chñ ®¹o vÒ cÊu t¹o
nguyªn tö, liªn kÕt
hãa häc, ®Þnh luËt
tuÇn hoµn, ph¶n
øng ho¸ häc
Dù ®o¸n tÝnh chÊt
ho¸ häc cñ ®¬n chÊt
O
2
,O
3
, S vµ nh÷ng
hîp chÊt cña chóng
X¸c minh nh÷ng
®iÒu dù ®o¸n vÒ
tÝnh chÊt b»ng c¸c
thÝ nghiÖm, thùc
hµnh ho¸ häc
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
95
Nghiªn cøu nhãm oxi GV cÇn biÕt kÕ thõa vµ ph¸t triÓn nh÷ng kiÕn thøc, kü n¨ng mµ HS
®· ®îc trang bÞ ë líp 8,9 ®Ó tr¸nh trïng lÆp.
• Khi nghiªn cøu vÞ trÝ, tÝnh chÊt chung cña nhãm oxi, ®Ó gi¶i thÝch sù gièng vµ kh¸c
nhau vÒ cÊu t¹o nguyªn tö cña c¸c nguyªn tè trong nhãm, GV cÇn dùa vµo:
- CÊu h×nh electron.
- Sù ph©n bè electron trong c¸c obitan:
+ Tr¹ng th¸i c¬ b¶n cã 2 electron ®éc th©n.
+ Tr¹ng th¸i kÝch thÝch cña S, Se, Te cã obitan d trèng vµ cã 4 hoÆc 6 electron ®éc
th©n.
§ã lµ c¬ së ®Ó yªu cÇu HS dù ®o¸n vÒ sè oxi ho¸ trong hîp chÊt víi hi®ro, kim lo¹i, lµ
c¬ së ®Ó gi¶i thÝch v× sao oxi chØ cã møc oxi hãa lµ +2 (trong F
2
O), 0 -2; S, Se, Te cã sè
oxi hãa lµ -2, 0, +4, +6 vµ kh¶ n¨ng tham gia liªn kÕt víi c¸c nguyªn tè cã ®é ©m ®iÖn
lín h¬n cña nguyªn tö c¸c nguyªn tè nhãm oxi.
GV cÇn c¨n cø vµo b¸n kÝnh nguyªn tö, ®é ©m ®iªn cña c¸c nguyªn tè trong nhãm
®Ó gi¶i thÝch ®é bÒn cña hîp chÊt víi hi®o cña nhãm.
So s¸nh sù biÕn ®æi tÝnh axit H
2
RO
4
(R lµ S, Se, Te) trong d·y cÇn b¶o ®¶m hai
yÕu tè ®ã lµ R cã cïng sè oxi hãa vµ ph¶i cïng dung m«i hßa tan.
• Víi oxi : Th«ng qua viÖc ph©n tÝch ®Æc ®iÓm cÊu t¹o nguyªn tö cña oxi, GV cÇn cho
HS thÊy râ mèi liªn hÖ gi÷a chÆt chÏ gi÷a cÊu t¹o ph©n tö, ®é ©m ®iÖn m¹nh víi tÝnh oxi
hãa m¹nh cña oxi.
• Víi ozon vµ hi®ro peoxit : GV cÇn ph©n tÝch cÊu t¹o ph©n tö, sè oxi hãa cña hi®ro vµ
oxi ®Ó gióp HS dù ®o¸n tÝnh chÊt, so s¸nh tÝnh chÊt cña chóng. Cã thÓ sö dông c¸c thÝ
nghiÖm hãa häc ®Ó kiÓm nghiÖm c¸c dù ®o¸n trªn. VÝ dô: ThÝ nghiÖm cña H
2
O
2
t¸c dông
víi dung dÞch KI
§Ó thÝ nghiÖm thµnh c«ng vµ quan s¸t ®îc mµu dung dÞch I
2
b»ng dung dÞch hå tinh
bét th× KI kh«ng d vµ ph¶i nhá tõ tõ dung dÞch KI vµo H
2
O
2
®Ó tr¸nh x¶y ra ph¶n øng
I
2
+ I
-
→ I
3
.
GV cÇn cung cÊp thªm c¸c th«ng tin vÒ ozon gióp HS hiÓu ®óng ¶nh hëng cña
ozon ®Ó ®êi sèng, nhê ®ã hä cã quan ®iÓm ®óng ®¾n vÒ m«i trêng.
Khi nghiªn cøu lu huúnh, GV cÇn chó ý ph©n tÝch cÊu t¹o tinh thÓ cña hai d¹ng thï
h×nh cña lu huúnh cho HS tãm t¾t ng¾n gän qu¸ tr×nh biÕn ®æi tr¹ng th¸i, mµu s¾c, cÊu
t¹o ph©n tö theo sù thay ®æi nhiÖt ®é, ®Ó gióp hä hiÓu râ v× sao tÝnh chÊt vËt lÝ kh¸c nhau
nhng tÝnh chÊt hãa häc l¹i nh nhau.
GV cÇn so s¸nh cÊu t¹o ph©n tö cña oxi vµ cÊu t¹o m¹ng tinh thÓ cña lu huúnh vµ
gi¶i thÝch t¹i sao ph©n tö lu huúnh cã cÊu t¹o phøc t¹p h¬n oxi vµ clo ë c¹nh nã.
Nghiªn cøu kh¶ n¨ng oxi hãa vµ tÝnh khö cña lu huúnh, GV cÇn híng dÉn cho HS dù
®o¸n tÝnh chÊt, kh¶ n¨ng ph¶n øng cña lu huúnh khi t¬ng t¸c víi c¸c phi kim ho¹t
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
96
®éng m¹nh h¬n vµ mét sè chÊt oxi ho¸ m¹nh,… so s¸nh víi oxi, clo vµ sö dông thÝ
nghiÖm kiÓm chøng nh÷ng tÝnh chÊt ®ã.
GV cÇn ph©n tÝch ý nghÜa b¶o vÖ m«i trêng th«ng qua viÖc s¶n xuÊt 90% lu
huúnh tõ hçn hîp khÝ th¶i ®éc h¹i H
2
S vµ SO
2
.
Khi nghiªn cøu tÝnh chÊt cña axit H
2
SO
4
cÇn chó ý ®Õn tÝnh oxi hãa, kh¶ n¨ng hót Èm,
lµm kh« vµ ph©n biÖt sù lµm kh« vµ sù than hãa cña axit H
2
SO
4
®Æc. Axit H
2
SO
4
®Æc cã
tÝnh oxi hãa nªn chØ dïng lµm kh« c¸c chÊt khÝ kh«ng cã tÝnh khö, kh«ng dïng lµm kh«
khÝ H
2
, H
2
S.
2.3.2.4 Thùc hµnh thiÕt kÕ mét bµi d¹y cô thÓ
Bµi :
Hi®rosunfua - Lu huúnh ®ioxit

I. Môc tiªu
II. ChuÈn bÞ ®å dïng
- Ho¸ chÊt : FeS, dd HCl, dd KMnO
4
, dd NaOH, dd Na
2
SO
3
.
- Dông cô : èng nghiÖm cã nh¸nh, èng dÉn cao su, phÔu nhá giät, b×nh cÇu, cèc thuû
tinh, ®òa thuû tinh, b¶ng tÝnh tan.
- PhiÕu häc tËp cña HS.
III. TiÕn tr×nh bµi gi¶ng
1.æn ®Þnh tæ chøc líp
2. KiÓm tra bµi cò
C©u hái : ViÕt cÊu h×nh e cña S vµ ph©n bè c¸c e ë líp ngoµi cïng vµo obitan nguyªn tö.
Tõ ®ã cho biÕt c¸c tr¹ng th¸i oxi ho¸ cña lu huúnh. ë tr¹ng th¸i ®¬n chÊt S cã nh÷ng
tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n nµo? ViÕt c¸c ph¬ng tr×nh ph¶n øng.
3. Bµi míi
Më bµi : Tõ c©u hái kiÓm tra GV kÕt thóc l¹i sè oxi ho¸ cña S.
Trong sè c¸c hîp chÊt trªn øng víi H
2
S, SO
2
th× S cã sè oxi ho¸ -2, +4 cã kh¶
n¨ng thÓ hiÖn tÝnh chÊt g× ? Chóng ta cïng nghiªn cøu trong bµi häc nµy.
Ho¹t ®«ng cña thÇy Ho¹t ®éng cña trß KiÕn thøc träng t©m
Ho¹t ®éng 1 :
PhiÕu häc tËp 1 ®· in c¸c
kiÓu CTCT cña H
2
S.
T×m CTCT ®óng vµ ghi lªn
giÊy.
I. Hi®ro sunfua : H
2
S
1. CTCT : H - S - H
- Liªn kÕt HS : céng ho¸
trÞ cã cùc.
- Sè oxi hãa S : -2
- Ho¸ trÞ S : 2
Ho¹t ®éng 2 :
Cho HS quan s¸t èng
nghiÖm ®ùng khÝ H
2
S vµ
Ghi vµo phiÕu häc tËp 2:
- Tr¹ng th¸i.
- Mïi
2. TÝnh chÊt vËt lý
SGK
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
97
ghi vµo PhiÕu häc tËp 2.
Sau ®ã GV th«ng b¸o :
- H
2
S ®éc, hÝt ph¶i lîng
nhá còng rÊt nguy hiÓm.
- H
2
S tan trong níc →
dung dÞch axit yÕu (axit
sunfuhi®ric).
- Mµu
- NhÑ hay nÆng h¬n kh«ng
khÝ.
Ho¹t ®éng 3 :
Lµm thÝ nghiÖm cho dung
dÞch H
2
S vµo dung dÞch
NaOH cã nhá vµi giät
phenolphthalein, nhËn xÐt
vµ ghi vµo PhiÕu häc tËp sè
3.

Ghi vµo phiÕu häc tËp 3:
Ban ®Çu : dd NaOH (cã
phenolphthalein) → mµu?
- Sau khi ®æ dung dÞch H
2
S
vµo vµ l¾c ®Òu, mµu biÕn
®æi nh thÕ nµo so víi ban
®Çu ?
- Gi¶i thÝch vµ viÕt ptp.
3. TÝnh chÊt ho¸ häc
a. TÝnh axit yÕu
H
2
S + NaOH →NaHS + H
2
O
H
2
S + NaOH → Na
2
S + H
2
O
Tuú theo tØ lÖ mol H
2
S vµ
NaOH ph¶n øng mµ cho
c¸c s¶n phÈm muèi kh¸c
nhau.
Ho¹t ®éng 4 :
PhiÕu häc tËp 4
H
2
S cã thÓ t¸c dông víi
c¸c chÊt nµo? Lµm TN ®èt
ch¸y H
2
S ë 2 trêng hîp :
- §Æt miÕng kÝnh ngang
ngän löa.
- Kh«ng cã miÕng kÝnh.

GV th«ng b¸o : Trong
kh«ng khÝ dung dÞch H
2
S
®Ó l©u bÞ vÈn ®ôc mµu
vµng do oxi ®· oxi ho¸
chËm H
2
S → S

Dùa vµo sè oxi ho¸ S nªu
tÝnh chÊt khö cña H
2
S vµ
gi¶i thÝch?

NhËn xÐt
- Khi ®Æt miÕng kÝnh
ngang qua ngän löa. cã
mµu vµng do S b¸m vµo.
- Kh«ng cã miÕng kÝnh th×
cã ngän löa s¸ng, mïi sèc.
ViÕt ptp.
b. TÝnh khö
-Víi oxi




H
2
S + O
2
→ 2S + 2H
2
O



H
2
S + O
2
→ 2SO
2
+ 2H
2
O

Ho¹t ®éng 5 :
GV lµm TN dÉn H
2
S vµo
dd níc brom.


GV : ngoµi chÊt oxi ho¸
O
2
, halogen th× KMnO
4
,
K
2
Cr
2
O
7
còng bÞ H
2
S khö
→ Mn
+2
, Cr
+3
.
HS quan s¸t : dd brom mÊt
mµu n©u ®á. ViÕt ptp.
Gi¶i thÝch : níc brom cã
tÝnh oxi ho¸ m¹nh oxi ho¸
S
-2
→ S
+6

-Víi dung dÞch halogen
H
2
S +4Br
2
+7H
2
O →
H
2
SO
4
+ 8HBr
- Víi Halogen khan
H
2
S + Cl
2
(k) → 2 HCl + S
KÕt luËn : H
2
S cã tÝnh axit
vµ tÝnh khö.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
98
Ho¹t ®éng 6 :
- Yªu cÇu HS nªu nguyªn
t¾c ®iÒu chÕ H
2
S vµ cho vÝ
dô.


- NhËn biÕt H
2
S.




- NÕu nguyªn t¾c vµ cho
vÝ dô.




- GiÊy tÈm ch× nitrat ho¸
®en, gi¶i thÝch, viÕt ptp.

4. §iÒu chÕ
Nguyªn t¾c : Muèi sunfua
+ axit
FeS + 2HCl = FeCl
2
+ H
2
S
- Tæng qu¸t : M
2
S
n

M : kim lo¹i
n: ho¸ trÞ
5. NhËn biÕt H
2
S, S
-2

- Thuèc thö : dd Pb(NO
3
)
2

- HiÖn tîng: KÕt tña ®en
H
2
S +Pb(NO
3
)
2
→ PbS + HNO
3
Na
2
S +Pb(NO
3
)
2
→ PbS +
NaNO
3
Ho¹t ®éng 7 :
- ViÕt CTCT cña SO
2

x¸c ®Þnh ho¸ trÞ cña S.
- NhËn xÐt vÒ tÝnh chÊt vËt
lÝ cña SO
2.

-Dùa vµo cÊu t¹o nªu tÝnh
chÊt ho¸ häc cña SO
2
.








- GV lµm TN sôc khÝ SO
2

vµo dd KMnO
4
(mµu tÝm).



NhËn xÐt :
- Tr¹ng th¸i, mµu, mïi,
nÆng hay nhÑ h¬n kh«ng
khÝ.
- tan trong H
2
O→ axit yÕu
- t¸c dông víi baz¬
- víi oxit baz¬
S
+4

lµ sè oxi hãa trung
gian nªn cã thÓ:
S
+4

- 2e → S
+6
S
+4

+ 4e → S
0

⇒ SO
2
lµ chÊt khö vµ
chÊt oxi ho¸.
- nhËn xÐt: mÊt mµu tÝm,
do S
+4
khö Mn
+7
→ Mn
+2

kh«ng mµu.
II. Lu huúnh ®ioxit
1. CTCT : SO
2

S
O O
S ho¸ trÞ 4
Sè oxi ho¸ + 4
4. TÝnh chÊt vËt lý
3. TÝnh chÊt ho¸ häc
a. Lµ oxit axit
SO
2
+ H
2
O → H
2
SO
3

SO
2
+ 2NaOH→
Na
2
SO
3
+H
2
O
SO
2
+ NaOH → NaHSO
3

SO
2
+ CaO →CaSO
3


b. TÝnh khö
2 SO
2
+ O
2
→ 2 SO
3

SO
2
+ Br
2
+2H
2
O→
H
2
SO
4
+ 2HBr
c. TÝnh oxi ho¸
SO
2
+ 2Mg→ 2MgO + S
SO
2
+ 2H
2
S → 3S + 2H
2
O
Ho¹t ®éng 8 :
- Yªu cÇu HS nghiªn cøu

4. ¶nh hëng cña SO
2
víi
m«i trêng (SGK)
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
99
¶nh hëng cña SO
2
®Õn
m«i trêng.
- øng dông vµ ®iÒu chÕ
SO
2
.
5. ø ng dông vµ ®iÒu chÕ
a. ø ng dông (SGK)
b. §iÒu chÕ
PTN : Muèi + axit
Na
2
SO
3
+ H
2
SO
4

Na
2
SO
4
+ SO
2
+ H
2
O
CN:
- §èt ch¸y S
- §èt ch¸y quÆng
4FeS
2
+11O
2
→2Fe
2
O
3
+ 8SO
2

Cñng cè:
1) Hoµn thµnh s¬ ®å sau : H
2
S → S → SO
2
→ H
2
SO
4
.
Cho biÕt p nµo lµ p oxi ho¸ khö. ChØ ra chÊt nµo lµ chÊt khö, chÊt oxi ho¸.
2) Cã hiÖn tîng g× x¶y ra khi cho :
a. H
2
S vµo dd Pb(NO
3
)
2
, dd BaCl
2
, dd Na
2
S.
b. SO
2
vµo dd KMnO
4
, dd Br
2

c. §Ó dd H
2
S trong kh«ng khÝ.
2.3.3 Ch¬ng Nhãm Nit¬ (nhãm VA)
2.3.3.1. Môc tiªu cña ch¬ng
1. VÒ kiÕn thøc
BiÕt
- VÞ trÝ c¸c nguyªn tè thuéc nhãm nit¬ trong b¶ng tuÇn hoµn
- TÝnh chÊt c¸c ®¬n chÊt vµ hîp chÊt cña nit¬ vµ photpho.
- &ng dông cña c¸c ®¬n chÊt vµ hîp chÊt vµ hîp chÊt cña nit¬.
- §iÒu chÕ nit¬,photpho vµ c¸c hîp chÊt quan träng cña chóng.
HiÓu : Sù liªn quan gi÷a vÞ trÝ cña nit¬ vµ photpho trong b¶ng tuÇn hoµn víi cÊu t¹o
nguyªn tö vµ cÊu t¹o ph©n tö cña chóng.
2. VÒ kü n¨ng
- Tõ vÞ trÝ, cÊu t¹o nguyªn tö, ph©n tö dù ®o¸n tÝnh chÊt ho¸ häc cña ®¬n chÊt, hîp
chÊt cña nit¬, photpho.
- ViÕt ph¬ng tr×nh ho¸ häc d¹ng ph©n tö, ion thu gän, ph¬ng tr×nh ph¶n øng oxi
ho¸-khö biÓu diÔn tÝnh chÊt ho¸ häc c¸c hîp chÊt cña nit¬, photpho vµ c¸c hîp chÊt quan
träng cña chóng.
- TiÕn hµnh mét sè thÝ nghiÖm ®¬n gi¶n ®Ó nghiªn cøu tÝnh chÊt ho¸ häc cña ®¬n chÊt
nit¬, photpho vµ c¸c hîp chÊt quan träng cña chóng.
- VËn dông kiÕn thøc ho¸ häc gi¶i thÝch mét sè hiÖn tîng thùc tÕ.
3. VÒ th¸i ®é
Cã ý thøc tù gi¸c, tÝch cùc vµ hîp t¸c trong häc tËp vµ b¶o vÖ m«i trêng sèng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
100
2.3.3.2 Mét sè ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y chung
Khi gi¶ng d¹y nhãm nit¬, GV cÇn ph©n tÝch cÊu h×nh electron líp ngoµi cïng
ns
2
np
3
cã 3 electron ®éc th©n nªn trong c¸c hîp chÊt nit¬ cã céng hãa trÞ lµ 3. Líp
electron ngoµi cïng cña nguyªn tö nit¬ kh«ng cã obitan d nªn nguyªn tö nit¬ kh«ng cã
kh¶ n¨ng kÝch thÝch cÆp electron ®· ghÐp ®«i ë ph©n líp 2s ®Ó chuyÓn sang obitan 3s cña
líp thø ba, v× obitan nµy cã n¨ng lîng cao h¬n nhiÒu. V× vËy céng hãa trÞ cùc ®¹i cña
nit¬ trong c¸c hîp chÊt lµ 4, trong ®ã ba liªn kÕt ®îc h×nh thµnh theo c¬ chÕ gãp chung
electron vµ mét liªn kÕt ®îc h×nh thµnh theo c¬ chÕ cho - nhËn. §èi víi P, As, Sb, Bi cã
obitan d cßn trèng nªn ë tr¹ng th¸i kÝch thÝch cã 5 electron ®éc th©n do vËy trong c¸c
hîp chÊt chóng thÓ hiÖn céng hãa trÞ 5.
Trong c¸c hîp chÊt, c¸c nguyªn tè cña nhãm thÓ hiÖn c¸c sè oxi hãa lµ -3, +3 vµ
+ 5. Riªng nit¬ cã thªm sè oxi hãa lµ +1, +2 vµ +4. Sù biÕn ®æi tÝnh oxi hãa, tÝnh khö,
tÝnh kim lo¹i, tÝnh phi kim cña nhãm tu©n theo qui luËt biÕn ®æi tÝnh chÊt cña c¸c nguyªn
tè nhãm A.
KiÕn thøc vÒ nit¬, photpho vµ hîp chÊt cña chóng lµ kiÕn thøc míi ®èi víi HS.
Khi nghiªn cøu nhãm nit¬, do HS ®· ®îc häc ®Çy ®ñ c¸c lý thuyÕt chñ ®¹o (cÊu t¹o
nguyªn tö; b¶ng hÖ thèng tuÇn hoµn; liªn kÕt ho¸ häc; ph¶n øng oxi hãa- khö; sù ®iÖn ly;
kh¸i niÖm vÒ axit, baz¬ vµ muèi) nªn GV cÇn dÉn d¾t HS dùa vµo lý thuyÕt chñ ®¹o dù
®o¸n tÝnh chÊt cña ®¬n chÊt nit¬, photpho vµ c¸c hîp chÊt cña chóng. MÆt kh¸c dùa vµo
lÝ thuyÕt vÒ tèc ®é ph¶n øng vµ c©n b»ng hãa häc ®Ó xem xÐt qu¸ tr×nh tæng hîp NH
3

s¶n xuÊt axit HNO
3
.
Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y, GV nªn lµm thÝ nghiÖm yªu cÇu HS quan s¸t, nhËn xÐt
vµ rót ra kÕt luËn ®Ó kh¼ng ®Þnh sù ®óng ®¾n cña c¸c dù ®o¸n nªu trªn.
CÇn giíi thiÖu cho HS biÕt c¸c d¹ng thï h×nh cña P, sù chuyÓn hãa gi÷a P ®á vµ P tr¾ng
vµ HS hiÓu t¹i sao ë ®iÒu kiÖn thêng nit¬ lµ chÊt khÝ nhng photpho l¹i lµ chÊt r¾n, P cã
®é ©m ®iÖn nhá h¬n N nhng l¹i ho¹t ®éng h¬n.
Trong nhãm nit¬ chØ xÐt kÜ nit¬ vµ photpho, cÇn lµm râ sù gièng nhau vµ kh¸c
nhau cña c¸c ®¬n chÊt vµ c¸c hîp chÊt cña hai nguyªn tè ®ã.
2.3.3.3 Gi¶ng d¹y mét sè néi dung c¬ b¶n vµ khã
Sù kh¸c nhau vÒ cÊu t¹o vµ ®é bÒn cña ph©n tö nit¬ vµ photpho
Ph©n tö nit¬ N
2
cã kÝch thíc nhá h¬n ph©n tö photpho P
4
(d
N≡N
= 0,109nm; d
P-P
=
0,221nm), ë tr¹ng th¸i khÝ lùc t¬ng t¸c gi÷a c¸c ph©n tö N
2
nhá h¬n nhiÒu so víi lùc
t¬ng t¸c gi÷a c¸c ph©n tö P
4
.
Liªn kÕt ba trong ph©n tö N
2
cã n¨ng lîng lín (E
N≡N
= 946 kJ/mol) gÊp 6 lÇn liªn
kÕt ®¬n N-N (E
N-N
= 169 kJ/mol) nªn lµ liªn kÕt rÊt bÒn. ë 3000
o
C nã míi b¾t ®Çu bÞ
ph©n huû thµnh nguyªn tö nit¬. Do ®ã ë nhiÖt ®é thêng nit¬ ph©n tö lµ mét trong nh÷ng
chÊt tr¬ nhÊt, ë nhiÖt ®é cao nit¬ trë nªn ho¹t ®éng h¬n nhÊt lµ khi cã mÆt chÊt xóc t¸c.
MÆc dï photpho cã ®é ©m ®iÖn (2,19) nhá h¬n nit¬ (3,04), nhng ë ®iÒu kiÖn thêng
photpho ho¹t ®éng h¬n nit¬. §ã lµ do liªn kÕt ®¬n P-P trong ph©n tö P
4
kÐm bÒn h¬n liªn
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
101
kÕt ba trong ph©n tö nit¬ (E
P-P
= 200 kJ/mol). ë trªn 2000
o
C ph©n tö P
4
bÞ ph©n huû
thµnh c¸c nguyªn tö photpho.
§iÒu chÕ nit¬
Trong c«ng nghiÖp, nit¬ ®îc ®iÒu chÕ b»ng ph¬ng ph¸p chng cÊt ph©n ®o¹n
kh«ng khÝ láng cßn chøa khÝ hiÕm vµ nh÷ng vÕt oxi. Trong nhiÒu trêng hîp, t¹p ch©t
khÝ hiÕm kh«ng g©y trë ng¹i nhng oxi th× g©y trë ng¹i. §Ó lo¹i oxi ra khái t¹p chÊt khÝ
hiÕm ngêi ta dÉn nit¬ ®i qua mét hÖ thèng chøa ®ång kim lo¹i ®îc ®èt nãng, khi ®ã tÊt
c¶ oxi ®Òu ph¶n øng t¹o thµnh CuO.
Trong phßng thÝ nghiÖm, nit¬ ®îc ®iÒu chÕ b»ng c¸ch ®un nãng dung dÞch b·o
hßa NH
4
NO
2
. Do muèi NH
4
NO
2
kh«ng bÒn, trong kh«ng khÝ Èm bÞ ph©n hñy dÇn thµnh
N
2
vµ H
2
O nªn thùc tÕ thêng dïng NaNO
2
vµ NH
4
Cl ®Ó ®iÒu chÕ nit¬.
Amoniac
KhÝ amoniac lµ mét trong c¸c khÝ tan nhiÒu trong níc. HiÖn tîng nµy ®îc gi¶i
thÝch b»ng sù t¹o thµnh liªn kÕt hi®ro gi÷a c¸c ph©n tö NH
3
vµ H
2
O (c¶ hai ®Òu lµ ph©n tö
cã cùc: momen lìng cùc
3
NH
µ =1,48 D,
O H
2
µ =1,86 D) nhê lùc t¬ng t¸c tÜnh ®iÖn gi÷a
nguyªn tö H mang mét phÇn ®iÖn tÝch d¬ng cña ph©n tö H
2
O vµ nguyªn tö N mang mét
phÇn ®iÖn tÝch ©m cña ph©n tö NH
3
.
GV nªn gi¶i thÝch cho HS hiÓu khi NH
3
tan trong níc, trong dung dÞch níc cña
amoniac x¶y ra c¸c qu¸ tr×nh :
NH
3
+ H
2
O NH
3
H
2
O NH
4
+ OH
-

.........
NH
3
.H
2
O
+

Trong ®ã NH
3
kÕt hîp víi H
+
cña H
2
O theo c¬ chÕ cho-nhËn t¹o thµnh ion
+
4
NH vµ dung
dÞch trë nªn cã tÝnh baz¬. §Ó cho thuËn tiÖn, qu¸ tr×nh trªn ®îc viÕt gän lµ:
NH
3
(dd) + H
2
O
+
4
NH + OH
-

§©y lµ ph¶n øng thuËn nghÞch, ë nhiÖt ®é thÊp c©n b»ng chuyÓn dÞch tõ tr¸i sang ph¶i
nhng khi ®un nãng trong b×nh hë (cho khÝ tho¸t ra) c©n b»ng sÏ chuyÓn dÞch tõ ph¶i
sang tr¸i. f 25
o
C h»ng sè ph©n ly baz¬ cña amoniac trong dung dÞch lµ:
5
3
4
b
1,8.10
] [NH
] ][OH [NH
K

− +
· ·

Quan ®iÓm cò cho r»ng dung dÞch NH
3
cã tÝnh baz¬ do NH
3
kÕt hîp víi H
2
O t¹o thµnh
ph©n tö NH
4
OH, nhng thùc tÕ kh«ng cã nh÷ng b»ng chøng chøng minh sù tån t¹i cña
ph©n tö nµy.
Khi nghiªn cøu nhiÖt ®é hãa r¾n cña dung dÞch NH
3
, ngêi ta thÊy cã ba d¹ng hi®rat
bÒn ë nhiÖt ®é thÊp, ®ã lµ :
- D¹ng 2NH
3
.H
2
O (t
nc
= -78,8
o
C).
- D¹ng NH
3
.H
2
O (t
nc
= -79,0
o
C).
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
102
- D¹ng NH
3
.2H
2
O (t
nc
= -98,0
o
C).
Trong c¸c d¹ng hîp chÊt hi®rat ®ã, ph©n tö NH
3
liªn kÕt víi ph©n tö H
2
O b»ng liªn kÕt
hi®ro, kh«ng cã c¸c ion NH
4
+
, OH
-
vµ ph©n tö NH
4
OH nh quan ®iÓm cò.
Kh¶ n¨ng kÕt hîp cña amoniac víi níc vµ víi axit t¹o thµnh ion
+
4
NH , víi c¸c ion
kim lo¹i nh Ca
2+
, Zn
2+
, Cu
2+
, Ag
+
, v.v…t¹o thµnh cation phøc (gäi lµ amoniacat kim
lo¹i) nh: [Ca(NH
3
)
8
]
2+
, [Cu(NH
3
)
4
]
2+
, [Ag(NH
3
)
2
]
+
, v.v… lµ do cã sù h×nh thµnh c¸c liªn
kÕt cho-nhËn (cßn gäi lµ liªn kÕt phèi trÝ) gi÷a cÆp electron tù do cha sö dông cña
nguyªn tö N trong ph©n tö NH
3
vµ obitan lai hãa cßn trèng cña ion kim lo¹i (theo thuyÕt
liªn kÕt hãa trÞ)
GV yªu cÇu HS ®äc tµi liÖu, rót ra nhËn xÐt vµ gi¶i thÝch:
- Lµ hîp chÊt cã cùc, NH
3
dÔ hãa láng vµ dÔ hãa r¾n (t
nc
= -78,8
o
C, t
s
= -33
o
C).
- NhiÖt ®é nãng ch¶y vµ nhiÖt ®é s«i cao h¬n nhiÒu so víi c¸c hîp chÊt nh PH
3

(t
nc
= -133
o
C, t
s
= -87,4
o
C), AsH
3
(t
nc
= -116
o
C, t
s
= -62
o
C), v.v…
- Ph©n tö NH
3
cã t
nc
, t
s
vµ nhiÖt hãa h¬i (22,82 kJ/mol) cao h¬n PH
3
, AsH
3
, do NH
3
ph©n cùc kh¸ m¹nh nªn c¸c ph©n tö NH
3
dÔ kÕt hîp víi nhau t¹o thµnh tËp hîp ph©n tö
(NH
3
)
n
nhê liªn kÕt hi®ro. §Ó ph¸ vì tËp hîp ph©n tö nµy cÇn tiªu tèn n¨ng lîng lín.
Víi PH
3
, AsH
3
kh«ng x¶y ra hiÖn tîng tËp hîp ph©n tö nh NH
3
nªn t
nc
, t
s
lµ thÊp h¬n.
Amoniac cßn cã tÝnh khö, mÆc dï kh«ng ®Æc trng b»ng ph¶n øng kÕt hîp. TÝnh khö cña
NH
3
lµ do nguyªn tö N cã sè oxi hãa thÊp nhÊt lµ -3 g©y ra. Ngoµi oxi vµ oxit kim lo¹i
th× clo vµ brom còng oxi hãa m·nh liÖt amoniac ë tr¹ng th¸i khÝ vµ tr¹ng th¸i dung dÞch
ngay ë nhiÖt ®é thêng theo c¸c ph¶n øng díi ®©y.
2NH
3
+ 3Cl
2

o
2
N + 6HCl
2NH
3
+ 3Br
2

o
2
N + 6HBr
Muèi amoni
GV cÇn cho HS thÊy râ sù gièng vµ kh¸c nhau gi÷a muèi amoni vµ muèi kim lo¹i
kiÒm.
- Gièng nhau : HÇu hÕt c¸c muèi cña kim lo¹i kiÒm vµ c¸c muèi amoni ®Òu tan nhiÒu
trong níc vµ khi tan trong níc chóng ph©n ly hoµn toµn thµnh c¸c ion. Ion NH
4
+
còng
kh«ng cã mµu nh ion kim lo¹i kiÒm.
- Kh¸c víi muèi kim lo¹i kiÒm, dung dÞch muèi amoni cã tÝnh axit do ion NH
4
+
cho
proton.
NH
4
+
+ H
2
O NH
3
+ H
3
O
+
, K
a
= 5,5.10
-10

GV yªu cÇu HS hiÓu vµ n¾m v÷ng ph¶n øng nhiÖt ph©n cña muèi amoni. Tuú thuéc
vµo b¶n chÊt cña axit t¹o nªn muèi mµ s¶n phÈm cña ph¶n øng nhiÖt ph©n ®îc t¹o ra lµ
kh¸c nhau.
- Muèi amoni ®îc t¹o bëi axit kh«ng cã tÝnh oxi hãa, khi nhiÖt ph©n t¹o ra amoniac
vµ axit t¬ng øng. VÝ dô:
-3
-3
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
103
NH
4
Cl
0
t
÷÷→NH
3
+ HCl
(NH
4
)
2
CO
3

0
t
÷÷→ 2NH
3
+ CO
2
+ H
2
O
(NH
4
)
3
PO
4

0
t
÷÷→ 3NH
3
+ H
3
PO
4

(NH
4
)
2
SO
4

0
t
÷÷→ 2NH
3
+ H
2
S
- Muèi amoni t¹o bëi c¸c axit cã tÝnh oxi hãa, khi nhÞªt ph©n th× axit ®îc t¹o thµnh
sÏ oxi hãa NH
3
, t¹o ra c¸c s¶n phÈm kh¸c nhau. VÝ dô:
NH
4
NO
3

0
250
÷÷÷→ N
2
O + 2H
2
O
NH
4
NO
2

0
t
÷÷→ N
2
+ 2H
2
O
(NH
4
)
2
Cr
2
O
7

0
t
÷÷→ N
2
+ Cr
2
O
3
+ 4H
2
O
(NH
4
)
2
SO
4

0
t
÷÷→ NH
3
+ NH
4
HSO
4

NÕu tiÕp tôc ®un nãng muèi NH
4
HSO
4
sÏ bÞ ph©n huû theo ph¬ng tr×nh sau:
3NH
4
HSO
4

0
t
÷÷→ N
2
+ NH
3
+ 3SO
2
+ 6H
2
O
Chó ý : Khi lµm thÝ nghiÖm nhiÖt ph©n muèi NH
4
NO
3
cÇn tu©n thñ nghiªm ngÆt
chÕ ®é nhiÖt, v× NH
4
NO
3
nãng ch¶y ë 169
o
C, tõ kho¶ng 190-260
o
C nã ®· ph©n huû cho
khÝ N
2
O tho¸t ra. Cßn ë nhiÖt ®é cao h¬n 300
o
C sÏ ph©n huû g©y næ, do N
2
O kh«ng bÒn
ph©n huû nhanh theo ph¬ng tr×nh: 2N
2
O
0
t
÷÷→ 2N
2
+ O
2

Axit nitric
HNO
3
lµ axit cã tÝnh oxi hãa m¹nh.
- ë nång ®é rÊt lo·ng vµ l¹nh dung dÞch HNO
3
t¸c dông víi kim lo¹i ho¹t ®éng nh
magie th× cã khÝ hi®ro tho¸t ra (thêi ®iÓm b¾t ®Çu ph¶n øng), sau ®ã axit HNO
3
sÏ oxi
hãa ngay hi®ro ®Ó t¹o ra c¸c s¶n phÈm cña nit¬.
- NÕu sö dông HNO
3
®Æc th× s¶n phÈm cuèi cïng lu«n lu«n lµ NO
2
. Do tÊt c¶ c¸c hîp
chÊt chøa oxi cña nit¬ víi sè oxi hãa thÊp h¬n +4 ®Òu bÞ HNO
3
®Æc oxi hãa ®Õn NO
2
.
VÝ dô: 2HNO
3
+ NO ÷÷→ 3NO
2
+ H
2
O
- C¸c kim lo¹i cã tÝnh khö trung b×nh vµ yÕu (nh Fe, Pb, Cu, Ag…) khö HNO
3
lo·ng
chñ yÕu ®Õn NO. Cßn c¸c kim lo¹i cã tÝnh khö m¹nh (nh Al, Zn, Mg…) khö
HNO
3
lo·ng chñ yÕu ®Õn N
2
O hoÆc N
2
vµ khö HNO
3
rÊt lo·ng ®Õn NH
3
(díi d¹ng muèi
NH
4
NO
3
). Trong c¸c ph¶n øng, kim lo¹i bÞ oxi hãa ®Õn møc oxi hãa bÒn, cao nhÊt.
Qu¸ tr×nh khö HNO
3
thêng diÔn ra theo mét sè híng song song, kÕt qu¶ thu ®îc
mét hçn hîp s¶n phÈm kh¸c nhau, tuú thuéc vµo ®é m¹nh, yÕu cña chÊt khö vµ nång ®é
axit. H×nh ..... minh häa hµm lîng t¬ng ®èi cña c¸c s¶n phÈm kh¸c nhau khi khö
HNO
3
b»ng Fe tïy thuéc vµo nång ®é cña axit.




C
¸
c

s

n

p
h
È
m

k
h
ö

H
N
O
3

40
60
80
NH
4
NO
3

NO
2

NO
+5 +2 +4
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
104












Nh vËy, theo h×nh trªn th× axit cµng lo·ng th× cµng cã nhiÒu s¶n phÈm khö s©u h¬n
trong hçn hîp, vÝ dô NH
3
(ë d¹ng NH
4
NO
3
).
Trong phßng thÝ nghiÖm axit HNO
3
“d¹ng khãi” ®îc ®iÒu chÕ theo ph¶n øng:
NaNO
3
+ H
2
SO
4
→NaHSO
4
+ HNO
3

Ph¶n øng nµy ®îc tiÕn hµnh trong ch©n kh«ng (axit HNO
3
bay h¬i ngay vµ Ýt bÞ ph©n
huû) sÏ thu ®îc 100% axit HNO
3
nguyªn chÊt. Còng cã thÓ kh«ng tiÕn hµnh trong ch©n
kh«ng, nhng ph¶i sö dông NaNO
3
r¾n vµ H
2
SO
4
®Æc (~98%). Ph¶n øng ®îc tiÕn hµnh
khi ®un nãng nhÑ, gióp cho HNO
3
bay h¬i vµ dÞch chuyÓn c©n b»ng sang ph¶i (HNO
3

bay h¬i m¹nh h¬n nhiÒu so víi H
2
SO
4
). NÕu ®un nãng m¹nh sÏ lµm cho axit HNO
3
võa
t¹o thµnh bÞ ph©n hñy ngay. NÕu dïng dung dÞch lo·ng, sau ®ã c« ®Æc th× chØ thu ®îc
hçn hîp ®¼ng phÝ 68%.
Muèi nitrat
Khi ®un nãng muèi nitrat cao h¬n nhiÖt ®é nãng ch¶y cña chóng (cã trêng hîp
cha ®¹t ®Õn nhiÖt ®é nãng ch¶y) th× chóng bÞ ph©n huû. TÝnh chÊt ph©n huû cña muèi
nitrat phô thuéc vµo b¶n chÊt cña cation.
- Muèi cña c¸c kim lo¹i ho¹t ®éng m¹nh (®øng tríc Mg trong d·y ®iÖn hãa) t¹o
thµnh muèi nitrit t¬ng øng vµ gi¶i phãng khÝ oxi.
- Muèi cña c¸c kim lo¹i ho¹t ®éng kÐm h¬n (Mg -Cu) bÞ ph©n huû t¹o thµnh oxit kim
lo¹i vµ gi¶i phãng khÝ nit¬ ®ioxit vµ oxi.
- Muèi cña c¸c kim lo¹i kÐm ho¹t ®éng h¬n n÷a (sau Cu) bÞ ph©n huû t¹o thµnh kim
lo¹i vµ gi¶i phãng khÝ nit¬ ®ioxit vµ oxi.
Qu¸ tr×nh nhiÖt ph©n c¸c muèi nitra cho ra c¸c s¶n phÈm kh¸c nhau lµ do ®é bÒn kh¸c
nhau cña c¸c muèi nitrit vµ oxit t¬ng øng ë nhiÖt ®é bÞ nhiÖt ph©n huû. Trong c¸c ®iÒu
kiÖn ®ã ®èi víi muèi nitra cña kim lo¹i ho¹t ®éng m¹nh (nh natri, kali,...) th× muèi nitrit
®îc sinh ra lµ bÒn, cßn ®èi víi c¸c kim lo¹i ho¹t ®éng kÐm h¬n (nh magie, kÏm,..) th×
muèi nitrit ®îc t¹o ra lµ kÐm bÒn, trong khi ®ã oxit kim lo¹i bÒn h¬n vµ ®èi víi c¸c kim
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
105
lo¹i ho¹t ®éng kÐm h¬n nhiÒu (nh b¹c) th× c¶ muèi nitrit vµ oxit kim lo¹i ®Òu kÐm bÒn,
nªn cho ta s¶n phÈm lµ kim lo¹i.
GV cÇn gi¶i thÝch cho HS biÕt:
- Trong m«i trêng trung tÝnh ion NO
3
-
kh«ng cã kh¶ n¨ng oxi hãa.
- Trong m«i trêng axit ion NO
3
-
cã kh¶ n¨ng oxi hãa.
VÝ dô: 3Cu + 8H
+
+ 2NO
3
-
3Cu
2+
+ 2NO↑ + 4H
2
O
- Trong m«i trêng kiÒm m¹nh, d, ion NO
3
-
bÞ Al (hoÆc Zn) khö ®Õn NH
3
.
VÝ dô: 8Al + 5OH
-
+ 3NO
3
-
+ 2H
2
O 8AlO
2
-
+ 3NH
3

1. CÇn n¾m v÷ng c¸c ®iÒu kiÖn chuyÓn hãa gi÷a hai d¹ng thï h×nh cña photpho
Khi ®un nãng trªn 250
o
C, kh«ng cã kh«ng khÝ, P ®á chuyÓn thµnh h¬i, khi lµm
l¹nh th× h¬i ®ã ngng tô thµnh P tr¾ng.
Cßn khi ®un nãng P tr¾ng ®Õn 250
o
C kh«ng cã kh«ng khÝ hoÆc díi t¸c dông cña
¸nh s¸ng th× nã chuyÓn chËm thµnh P ®á lµ d¹ng bÒn h¬n. Ph¶n øng nµy cã thÓ t¨ng
nhanh khi cã mét Ýt iot lµm xóc t¸c. Cã thÓ biÓu diÔn c¸c qu¸ tr×nh chuyÓn hãa ®ã nh
sau:
P tr¾ng P ®á ∆H = -16,7 kJ/mol
250
o
C
> 250
o
C

TÊt c¶ c¸c d¹ng thï h×nh cña photpho khi nãng ch¶y ®Òu t¹o thµnh cïng mét chÊt
láng gÇn nh÷ng ph©n tö tø diÖn P
4
. D¹ng P
4
còng tån t¹i ë tr¹ng th¸i h¬i. Nhng ë nhiÖt
®é cao h¬n 800
o
C vµ ¸p suÊt thÊp, ph©n tö P
4
bÞ ph©n huû t¹o thµnh c¸c ph©n tö P
2
. Díi
¸p suÊt khÝ quyÓn vµ nhiÖt ®é ~ 1800
o
C th× 50% ph©n tö P
4
bÞ ph©n huû thµnh 2P
2
, cßn ë
~ 2800
o
C th× 50% ph©n tö P
2
bÞ ph©n huû thµnh 2P.
ë tr¹ng th¸i r¾n, P ®á cã cÊu tróc polime :

P
P
P P
P
P
P P
P
P
P P
P
P
P P

Photpho tr¾ng rÊt ho¹t ®éng vÒ mÆt hãa häc, dÔ dµng bèc ch¸y trong kh«ng khÝ ë
nhiÖt ®é thêng nÕu ë d¹ng ph©n t¸n nhá. §iÒu nµy ®îc minh ho¹ b»ng thÝ nghiÖm sau:
Hoµ tan mét mÈu nhá P tr¾ng trong dung m«i cacbon ®isunfua (CS
2
). TÈm dung dÞch thu
®îc vµo mét b¨ng giÊy läc vµ treo trªn gi¸. Khi dung m«i bay hÕt th× cßn l¹i nh÷ng h¹t
P tr¾ng rÊt nhá. Chóng bÞ oxi hãa bëi oxi kh«ng khÝ, ph¸t nhiÖt m¹nh, lµm bèc ch¸y
b¨ng giÊy läc.
C¸c axit photphoric
CÊu t¹o ph©n tö cña c¸c axit photphoric:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
106
axit metaphotphoric axit ®iphotphoric axit octophotphoric
(axit photphoric)
H O P
O
O
O
O O
P P
O H
O H
H O
H O
H O
H O
H O
P O

Sè oxi ho¸ cña photpho trong c¸c axit nµy ®Òu lµ +5.
Axit H
3
PO
4
lµ axit ba lÇn axit cã ®é m¹nh trung b×nh víi K
1
= 7,6.10
-3
;
K
2
= 6,2.10
-8
vµ K
3
= 4,4.10
-13
.
Axit H
4
P
2
O
7
m¹nh h¬n H
3
PO
4
vµ lµ axit bèn lÇn axit víi K
1
= 3.10
-2
;
K
2
= 4.10
-3
; K
3
= 2.10
-7
vµ K
4
= 5.10
-10
. Tuy nhiªn còng chØ míi biÕt ®îc hai lo¹i muèi
cña axit nµy, ®ã lµ muèi ®ihi®rophotphat (nh Na
2
H
2
P
2
O
7
)vµ muèi ®iphotphat trung tÝnh
(nh Na
4
P
2
O
7
).
Axit HPO
3
m¹nh h¬n c¶ hai axit trªn. Trong sè c¸c muèi metaphotphat chØ cã muèi cña
kim lo¹i kiÒm vµ magie lµ dÔ tan.
Kh¸c víi axit nitric, c¸c axit photphoric ®Òu kh«ng cã kh¶ n¨ng oxi hãa. §ã lµ do
photpho cã ®é ©m ®iÖn nhá, dÉn ®Õn ¸i lùc electron nhá.
Muèi photphat
Mét trong nh÷ng tÝnh chÊt cÇn biÕt cña muèi photphat lµ ph¶n øng thuû ph©n.
Trong sè c¸c muèi photphat tan, muèi photphat trung tÝnh cña kim lo¹i kiÒm bÞ
thuû ph©n m¹nh trong dung dÞch cho m«i trêng kiÒm m¹nh. VÝ dô:
Na
3
PO
4
+ H
2
O Na
2
HPO
4
+ NaOH
PO
4
3-
+ H
2
O HPO
4
2-
+ OH
-
Do ®ã khi kÕt tinh tõ dung dÞch, Na
3
PO
4
thêng cã lÉn NaOH.
Muèi hi®rophotphat (nh Na
2
HPO
4
) bÞ thuû ph©n yÕu h¬n:
Na
2
HPO
4
+ H
2
O NaH
2
PO
4
+ NaOH
HPO
4
2-
+ H
2
O H
2
PO
4
-
+ OH
-

Qu¸ tr×nh thuû ph©n nµy x¶y ra m¹nh h¬n so víi qu¸ tr×nh ph©n ly axit cña ion HPO
4
2-

nªn dung dÞch cã m«i trêng kiÒm yÕu.
HPO
4
2-
+ H
2
O PO
4
3-
+ H
3
O
+

Muèi ®ihi®rophotphat (nh NaH
2
PO
4
) bÞ thuû ph©n yÕu h¬n n÷a:
NaH
2
PO
4
+ H
2
O H
3
PO
4
+ NaOH
H
2
PO
4
-
+ H
2
O H
3
PO
4
+ OH
-

Qu¸ tr×nh thuû ph©n nµy x¶y ra kÐm h¬n so víi qu¸ tr×nh ph©n ly axit cña ion HPO
4
2

nªn dung dÞch NaH
2
PO
4
cã m«i trêng axit yÕu.
H
2
PO
4
-
+ H
2
O H
3
PO
4
2-
+ H
3
O
+

ViÖc nghiªn cøu nhãm nit¬ chñ yÕu nghiªn cøu nit¬ vµ photpho dùa trrrn c¬ së lÝ
thuyÕt chñ ®¹o gióp HS hiÓu s©u h¬n b¶n chÊt c¸c qu¸ tr×nh hãa häc x¶y ra trong dung
dÞch vµ c¸c yÕu tè t¸c ®éng lµm thay ®æi c¸c qu¸ tr×nh biÕn ®æi ®ã.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
107
2.3.3.4 Thùc hµnh thiÕt kÕ bµi gi¶ng
Bµi 16. Ph©n bãn hãa häc
I. Ph©n ®¹m
Cho HS xem h×nh ¶nh mÉu c¸c lo¹i ph©n ®¹m, t×m hiÓu SGK vµ th¶o luËn c¸c
c©u hái : Ph©n ®¹m lµ g×? Cã nh÷ng lo¹i ph©n ®¹m nµo? §Æc ®iÓm cña nh÷ng lo¹i
ph©n ®¹m nµy?
GV cã thÓ chia b¶ng ®Ó HS th¶o luËn vµ ®iÒn c¸c th«ng tin

GV cho HS th¶o luËn c¸c c©u hái sau:
- Cã thÓ bãn ®¹m amoni cïng víi v«i bét ®Ó khö chua ®îc kh«ng. T¹i sao?
- Ph©n ®¹m amoni vµ ®¹m nitrat cã ®Æc ®iÓm g× gièng vµ kh¸c nhau? Tõ ®ã suy ra
®èi víi vïng ®Êt chua vµ vïng ®Êt kiÒm nªn bãn ph©n ®¹m g×?
- Ure ®îc s¶n xuÊt nh thÕ nµo? T¹i sao ure ®îc sö dông réng r·i?
- Giai ®o¹n ph¸t triÓn nµo cña c©y trång ®ßi hái nhiÒu ph©n ®¹m h¬n? Lo¹i c©y
trång nµo ®ßi hái nhiÒu ph©n ®¹m h¬n?
- Dùa vµo ®©u ®Ó ®¸nh gi¸ ®é dinh dìng cña ph©n ®¹m?
Néi dung cña bµi häc
- Ph©n ®¹m cung cÊp N hãa hîp cho c©y díi d¹ng ion NO
3
-
vµ NH
4
+
.
- Ph©n ®¹m cã t¸c dông kÝch thÝch qu¸ tr×nh sinh trëng cña c©y, cho nhiÒu h¹t, cñ
qu¶.
- Cã 3 lo¹i ph©n ®¹m chÝnh lµ amoni, nitrat, ure.
- §é dinh dìng ®¸nh gi¸ b»ng hµm lîng % N
II. Ph©n l©n
Cho HS xem h×nh ¶nh mÉu c¸c lo¹i ph©n l©n, nhµ m¸y SX ph©n ®¹m, t×m hiÓu
SGk vµ th¶o luËn c¸c c©u hái : Ph©n l©n lµ g× ? Cã mÊy lo¹i ph©n l©n. Ph¬ng ph¸p
s¶n xuÊt. §Æc ®iÓm cña nh÷ng lo¹i ph©n l©n nµy? C¸ch sö dông chóng?
GV cã thÓ chia b¶ng ®Ó HS th¶o luËn vµ ®iÒn c¸c th«ng tin theo b¶ng sau:
Supe photphat Ph©n l©n nung ch¶y
®¬n kÐp
Thµnh phÇn
Ph¬ng ph¸p s/x
§Æc ®iÓm vµ c¸ch
sö dông

§¹m amoni §¹m nitrat Ure
Thµnh phÇn
§iÒu chÕ
Sö dông


Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
108

GV tæ chøc cho HS th¶o luËn:
- T¹i sao ph©n l©n tù nhiªn vµ ph©n l©n nung ch¶y kh«ng tan trong níc nhng
vÉn ®îc sö dông lµm ph©n bãn cho c©y? Chóng thÝch hîp víi lo¹i ®Êt nµo, t¹i sao?
- Supe photphat ®¬n vµ supe photphat kÐp gièng vµ kh¸c nhau nh thÕ nµo.
- So s¸nh u nhîc ®iÓm cña c¸c lo¹i ph©n l©n tù nhiªn ph©n l©n nung ch¶y víi
supe photphat.
- Dùa vµo ®©u ®Ó ®¸nh gi¸ ®é dinh dìng cña ph©n l©n?
Néi dung cña bµi häc
Ph©n l©n cung cÊp P cho c©y.CÇn thiÕt cho c©y sinh trëng, thóc ®Èy qu¶ tr×nh
sinh hãa, trao ®æi chÊt. §é dinh dìng ®¸nh gi¸ b»ng hµm lîng % P
2
O
5
.
Cã 2 loai ph©n l©n :
- Supe photphat : supe photphat ®¬n, supephotphat kÐp.
- Ph©n l©n nung ch¶y.
III. Ph©n Kali
Cho HS xem h×nh ¶nh c¸c mÉu vËt vÒ ph©n bãn kali.
GV yªu cÇu HS sö dông SGK ®Ó th¶o luËn:
- Ph©n kali lµ g×? Nh÷ng lo¹i hîp chÊt nµo ®îc dïng lµm ph©n kali?
- Ph©n kali cÇn thiÕt cho c©y trång nh thÕ nµo? Lo¹i c©y trång nµo ®ßi hái nhiÒu
ph©n lali h¬n?
Néi dung cña bµi häc
Ph©n kali cung cÊp cho c©y trång díi d¹ng ion K
+
. CÇn cho viÖc t¹o ra chÊt
®êng, chÊt bét, chÊt s¬ vµ chÊt dÇu.
§é dinh dìng ®¸nh gi¸ b»ng hµm lîng % K
2
O.
IV. Mét sè lo¹i ph©n bãn kh¸c
1. Ph©n hçn hîp vµ ph©n phøc hîp
- Ph©n hçn hîp chøa c¶ 3 nguyªn tè N, P, K.
- Lµ s¶n phÈm khi trén lÉn c¸c lo¹i ph©n ®¬n theo tØ leejkhacs nhautïy theo lo¹i
®¸t vµ c©y trång
- Ph©n phøc hîp ®îc SX b»ng t¬ng t¸c hãa häc cña c¸c chÊt.
ThÝ dô : Amophot (NH
4
H
2
PO
4
vµ (NH
4
)
2
HPO
4
.
2. Ph©n vi lîng
Cho HS xem h×nh ¶nh c¸c lo¹i ph©n bãn hçn hîp vµ ph©n vi lîng vµ sö dông SGK
®Ó trao ®æi th¶o luËn.
- Ph©n bãn hçn hîp vµ ph©n bãn phøc hîp gièng vµ kh¸c nhau nh thÕ nµo? Cã
nh÷ng lo¹i ph©n hçn hîp phøc hîp g×?
- Ph©n vi lîng lµ g×? T¹i sao cÇn ph¶i bãn ph©n vi lîng cho ®Êt? (Bµi nµy cã thÓ
thùc hiÖn d¹y häc theo ph¬ng ph¸p d¹y häc theo dù ¸n víi nh÷ng trêng cã ®iÒu
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
109
kiÖn vµ HS ë c¸c thµnh phè, thÞ x·)
Ph©n vi lîng:
- Cung cÊp c¸c nguyªn tè nh B, Zn, Mn, Cu, Mo…
- Cã t¸c dông t¨ng kh¶ n¨ng kÝch thÝch qu¸ tr×nh sinh s¶n vµ trao ®æi…
- Sö dông bãn cïng víi ph©n bãn v« c¬ hoÆc h÷u c¬
2.3.4

Ch¬ng Nhãm Cacbon (nhãm IVA)
2.3.4.1 Môc tiªu chung cña nhãm
1. VÒ kiÕn thøc
BiÕt
- VÞ trÝ cña nhãm cacbon trong b¶ng tuÇn hoµn, cÊu h×nh electron líp ngoµi cïng d¹ng
« lîng tö cña nguyªn tö c¸c nguyªn tè.
- C¸c d¹ng thï h×nh cña cacbon, tÝnh chÊt chung cña c¸c nguyªn tè nhãm cacbon, sù
biÕn ®æi tÝnh kim lo¹i, phi kim, tÝnh oxi ho¸ cña c¸c ®¬n chÊt vµ hîp chÊt, kh¶ n¨ng t¹o
liªn kÕt céng ho¸ trÞ vµ t¹o m¹ch ®ång nhÊt.
- C«ng nghiÖp silicat bao gåm c¸c ngµnh s¶n xuÊt ®å gèm, thuû tinh, xi m¨ng.
HiÓu
- Cacbon cã tÝnh oxi ho¸ yÕu, tÝnh khö. Trong mét sè hîp chÊt v« c¬, cacbon thêng
cã sè oxi hãa +2 hoÆc +4.
- §iÒu chÕ khÝ CO
2
, CO trong c«ng nghiÖp (t¹o khÝ lß ga, khÝ than ít) vµ trong phßng
thÝ nghiÖm.
- Thµnh phÇn ho¸ häc, øng dông cña mét sè muèi cacbonat quan träng.
- Thµnh phÇn ho¸ häc, tÝnh chÊt øng dông cña mét sè lo¹i thuû tinh, ®å gèm,...
- Thµnh phÇn ho¸ häc vµ ph¬ng ph¸p s¶n xuÊt xi m¨ng, qu¸ tr×nh ®«ng cøng xi
m¨ng.
2. VÒ kÜ n¨ng
- Dù ®o¸n tÝnh chÊt ho¸ häc cña cacbon, kiÓm tra vµ kÕt luËn.
- ViÕt cÊu h×nh electron d¹ng « lîng tö. tr¹ng th¸i c¬ b¶n vµ tr¹ng th¸i kÝch thÝch.
- ViÕt c¸c PTHH minh ho¹ cho sù biÕn ®æi tÝnh chÊt cña ®¬n chÊt, tÝnh chÊt cña hîp
chÊt trong nhãm.
- Gi¶i ®îc mét sè bµi tËp cã néi dung liªn quan.
- VËn dông kiÕn thøc ho¸ häc gi¶i thÝch mét sè hiÖn tîng thùc tÕ.
3. VÒ th¸i ®é
- Cã ý thøc tù gi¸c, tÝch cùc vµ hîp t¸c trong häc tËp vµ b¶o vÖ m«i trêng sèng.
- B¶o qu¶n, sö dông ®îc hîp lÝ, an toµn, hiÖu qu¶ vËt liÖu thuû tinh, ®å gèm, xi
m¨ng
2.3.4.2 Ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y chung
Khi tiÕn hµnh gi¶ng d¹y kiÕn thøc nhãm cacbon, GV nªn:
- Sö dông tÝch cùc chøc n¨ng gi¶i thÝch, dù ®o¸n lÝ thuyÕt trong c¸c bµi häc.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
110
- Dùa trªn c¬ së c¸c thuyÕt vµ ®Þnh luËt hãa häc ®Ó nghiªn cøu ®¬n chÊt vµ hîp chÊt
cña cacbonvµ silic. VËn dông sù biÕn ®æi vÒ sè oxi hãa cña nguyªn tè trong nhãm ®Ó gi¶i
thÝch c¸c tÝnh chÊt hãa häc cña chóng.
- CÇn lµm râ mèi quan hÖ phô thuéc cña tÝnh chÊt cña c¸c chÊt víi cÊu t¹o cña
chóng, so s¸nh, gi¶i thÝch qui luËt biÕn thiªn tÝnh chÊt ®ã.
- Sö dông thÝ nghiÖm ®Ó nghiªn cøu tÝnh chÊt míi. Ph¸t huy tÝnh tÝch cùc tù lùc cña
HS trong ho¹t ®éng nghiªn cøu khoa häc.
2.3.4.3 Gi¶ng d¹y mét sè néi dung c¬ b¶n vµ khã
Nhãm cacbon gåm c¸c nguyªn tè p, gåm C, Si, Ge, Sn vµ Pb. Trong ®ã C, Si lµ
c¸c nguyªn tè phi kim vµ Sn, Pb ®îc nghiªn cøu ë phÇn kim lo¹i.
Do kh¸c nhau kh«ng nhiÒu vÒ n¨ng lîng gi÷a c¸c ph©n líp 2s vµ 2p, nªn khi
tham gia ph¶n øng hãa häc cÆp electron 2s t¸ch ra vµ chuyÓn lªn ph©n líp 2p. Khi ®ã
xuÊt hiÖn 4 electron ®éc th©n.
1s
2
2s
1
2p
3

Nªn trong hîp chÊt c¸c nguyªn tè nhãm cacbon cã céng hãa trÞ 2 vµ 4. Tïy thuéc
vµo ®é ©m ®iÖn cña nguyªn tè liªn kÕt víi cacbon vµ silic mµ chóng thÓ hiÖn c¸c sè oxi
hãa lµ -4, +2 vµ +4.
• Cacbon
GV cÇn cho HS thÊy râ cacbon lµ nguyªn tè ®Æc biÖt trong b¶ng hÖ thèng tuÇn
hoµn. Cacbon cã kh¶ n¨ng t¹o rÊt nhiÒu hîp chÊt ®a d¹ng vÒ thµnh phÇn, vÒ tÝnh chÊt vµ
vÒ cÊu t¹o (nh hîp chÊt h÷u c¬).
Víi sù lai hãa sp
3
, nguyªn tö cacbon cã thÓ t¹o thµnh 4 liªn kÕt céng ho¸ trÞ t¬ng
®¬ng híng ®Õn bèn ®Ønh cña h×nh tø diÖn.
NÐt næi bËt cña cacbon lµ kh¶ n¨ng c¸c nguyªn tö cña nã t¹o thµnh nh÷ng m¹ch
cacbon dµi mét chiÒu, hai chiÒu vµ ba chiÒu.
Thùc tÕ, liªn kÕt céng hãa trÞ ®îc thùc hiÖn trong hÇu hÕt c¸c hîp chÊt cña
cacbon. Trong ®ã, c¸c nguyªn tö cacbon ®Òu kh«ng mang ®iÖn tÝch ©m hoÆc mét ®iÖn
tÝch d¬ng ®¸ng kÓ. Tuy vËy, ngêi ta vÉn quy cho cacbon c¸c sè oxi hãa - 4 (trong
CH
4
), +2 (trong CO), +4 (trong CO
2
).
Khi nghiªn cøu c¸c d¹ng thï h×nh cña cacbon cÇn ph©n tÝch ®Æc ®iÓm cÊu t¹o
m¹ng tÝnh thÓ kim c¬ng, than ch× vµ cacbon v« ®Þnh h×nh; nghiªn cøu mèi liªn quan
gi÷a cÊu t¹o, tÝnh chÊt vËt lÝ, sù chuyÓn hãa gi÷a c¸c d¹ng thï h×nh vµ nh÷ng øng dông
thùc tÕ cña chóng.
Tõ c¸c sè oxi hãa cña cacbon ta cã thÓ dù ®o¸n tÝnh chÊt hãa häc c¬ b¶n cña
cabon lµ tÝnh khö vµ tÝnh oxi hãa. ë nhiÖt ®é thêng, cacbon tr¬ vÒ mÆt hãa häc. Khi ®èt
ch¸y cacbon trong kh«ng khÝ, ngoµi s¶n phÈm lµ khÝ CO
2
cßn cã mét lîng khÝ CO do ë
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
111
nhiÖt ®é cao C khö khÝ CO
2
theo ph¬ng tr×nh: CO
2
+ C 2CO ∆H
0
= +
172,4KJ
Ph¶n øng nµy thu nhiÖt, nhiÖt ®é t¨ng lµm cho c©n b»ng chuyÓn dÞch sang ph¶i. V×
vËy, nhiÖt ®é cµng cao, tû lÖ CO trong s¶n phÈm cµng lín.
Ngoµi oxi ra, cacbon cßn t¸c dông víi lu huúnh, h¬i níc, oxit kim lo¹i (ZnO,
CuO, SiO
2
…), c¸c chÊt oxi hãa kh¸c nh HNO
3
®Æc, H
2
SO
4
®Æc, KNO
3
, KClO
3
, v.v…
trong ®ã clo, brom, iot kh«ng t¸c dông trùc tiÕp víi cacbon.
• Cacbon oxit CO vµ mét sè tÝnh chÊt cña nã
ë tr¹ng th¸i c¬ b¶n, nguyªn tö C vµ nguyªn tö O ®Òu cã hai electron ®éc th©n ë
ph©n líp 2p, nªn gi÷a chóng cã thÓ t¹o thµnh hai liªn kÕt céng hãa trÞ. NÕu chØ cã liªn
kÕt ®«i nh vËy th× ph©n tö CO lµ ph©n tö cã cùc kh¸ m¹nh v× oxi cã ®é ©m ®iÖn (3,5) lín
h¬n ®é ©m ®iÖn cña cacbon (2,5). Trªn thùc tÕ, ph©n tö CO gÇn nh kh«ng cã cùc
(momen lìng cùc cña CO lµ 0,118 D; cña HF lµ 1,91 D, cña níc lµ 1,84 D). MÆt kh¸c,
CO cã n¨ng lîng liªn kÕt lµ 1070 kJ/mol, lín nhÊt so víi tÊt c¶ c¸c liªn kÕt. Bëi vËy,
ngêi ta cho r»ng nguyªn nh©n lµm gi¶m ®é ph©n cùc cña CO lµ do nguyªn tö O ®a ra
mét cÆp electron ®Ó t¹o thµnh liªn kÕt cho - nhËn víi obitan 2p cßn trèng cña nguyªn tö
C. Khi ®ã, gi÷a hai nguyªn tö C vµ O h×nh thµnh mét liªn kÕt ba theo m« h×nh gi¶i thÝch
díi ®©y.
O
2s
2p
C
O C : :
2s
2p

Do cã liªn kÕt ba bÒn v÷ng, nªn gièng nh nit¬ (ph©n tö nit¬ N
2
vµ ph©n tö CO cã
sè electron nh nhau, ph©n tö khèi b»ng nhau), CO kh¸ tr¬ ë ®iÒu kiÖn thêng, khã hãa
láng, khã hãa r¾n, Ýt tan trong níc. Nhng kh¸c víi nit¬, CO lµ chÊt khÝ ®éc.
CO lµ chÊt khö m¹nh, ë nhiÖt ®é cao kh¶ n¨ng khö t¨ng lªn m¹nh. Trong c«ng nghiÖp
luyÖn kim, ph¶n øng cña CO víi c¸c oxit kim lo¹i ë nhiÖt ®é cao ®îc sö dông ®Ó s¶n
xuÊt c¸c kim lo¹i nh Fe, Ni, Mn, Cu, Ag…
CO kh«ng t¬ng t¸c víi níc vµ víi kiÒm ë nhiÖt ®é thêng do tÝnh bÒn cao cña
liªn kÕt ba trong ph©n tö. Víi ý nghÜa nµy, ngêi ta nãi CO lµ oxit kh«ng t¹o muèi.
Nhng ë nhiÖt ®é cao, t¬ng t¸c nµy x¶y ra theo c¸c ph¬ng tr×nh sau:
CO + H
2
O CO
2
+ H
2
CO + NaOH HCOONa
120
o
C, 5 atm
500
o
C
Fe
2
O
3

VÒ h×nh thøc, ngêi ta coi CO lµ anhi®rit cña axit fomic HCOOH.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
112
• Cacbon ®ioxit CO
2
vµ axit cacbonic H
2
CO
3

Ph©n tö CO
2
cã cÊu t¹o th¼ng do nguyªn tö C ë tr¹ng th¸i lai hãa sp
C O O :
: :
:

N¨ng lîng trung b×nh cña liªn kÕt C - O lµ 803 kJ/mol. C¸c liªn kÕt C=O trong
CO
2
lµ liªn kÕt céng hãa trÞ cã cùc, nhng do cã cÊu t¹o th¼ng vµ ®èi xøng nªn ph©n tö
CO
2
lµ ph©n tö kh«ng cã cùc.
KhÝ CO
2
cã nhiÒu øng dông nh lµm ma nh©n t¹o, ngêi ta phun CO
2
láng trªn
nh÷ng tÇng m©y sÏ lµm l¹nh m©y t¹o ra ma.
MÆc dï kh«ng ph¶i lµ chÊt g©y « nhiÔm m«i trêng nh c¸c khÝ kh¸c, nhng khÝ
CO
2
cã liªn quan mËt thiÕt víi m«i trêng. KhÝ CO
2
trong khÝ quyÓn chØ hÊp thu mét
phÇn nh÷ng tia hång ngo¹i (tøc lµ nh÷ng bøc x¹ nhiÖt) cña MÆt trêi vµ ®Ó cho phÇn cßn
l¹i (nh÷ng tia cã bíc sãng tõ 5.000 nm ®Õn 10.000 nm) ®i qua dÔ dµng ®Õn Tr¸i ®Êt.
Nhng nh÷ng bøc x¹ nhiÖt ph¸t ra ngîc l¹i tõ mÆt ®Êt (cã bíc sãng trªn 14000 nm) bÞ
khÝ CO
2
hÊp thô m¹nh vµ ph¸t trë l¹i Tr¸i ®Êt lµm cho Tr¸i ®Êt nãng lªn. Nh vËy, vÒ mÆt
hÊp thô bøc x¹, líp CO
2
trong khÝ quyÓn t¬ng ®¬ng víi líp thuû tinh cña c¸c nhµ kÝnh
dïng ®Ó trång hoa vµ trång rau ë xø l¹nh. Do ®ã, hiÖn tîng lµm cho Tr¸i ®Êt nãng lªn
bëi khÝ CO
2
®îc gäi lµ hiÖu øng nhµ kÝnh.
KhÝ CO
2
tan t¬ng ®èi nhiÒu trong níc. Khi tan trong níc, phÇn lín CO
2
ë díi
d¹ng hi®rat ho¸ vµ mét phÇn nhá t¬ng t¸c víi níc t¹o thµnh axit cacbonic.
CO
2
(k) + H
2
O CO
2
(dd) H
2
CO
3

Axit cacbonic lµ axit yÕu, kh«ng bÒn vµ kh«ng thÓ t¸ch ra ë ®iÒu kiÖn thêng.
Trong níc nã ph©n ly ra theo 2 nÊc:
H
2
CO
3
÷÷→ H
+
+ HCO
3
-
, K
1
= 4,5.10
-7

HCO
3
-
÷÷→ H
+
+ CO
3
2-
, K
1
= 4,8.10
-11

ë ®©y cÇn chó ý lµ h»ng sè ph©n ly axit K
1
®îc tÝnh víi gi¶ thiÕt toµn bé khÝ CO
2

tan trong níc ®Òu ë díi d¹ng H
2
CO
3
, nghÜa lµ:
7
10 . 5 , 4

+ −
·
+
·
] CO [H ] [CO
] ][H [HCO
K
3 2 2
3
1

NÕu tÝnh nång ®é thËt cña H
2
CO
3
th× h»ng sè ®ã ph¶i lµ:
4
10 . 2

+ −
· ·
] CO [H
] ][H [HCO
K
3 2
3
1

nghÜa lµ gi¸ trÞ cña h»ng sè ®ã phï hîp víi c«ng thøc (HO)
2
CO cña axit cacbonic.
• Muèi cacbonat
HiÖn nay, ngêi ta míi chØ biÕt ®îc muèi hi®rocacbonat cña kim lo¹i kiÒm, kim
lo¹i kiÒm thæ vµ cña mét vµi kim lo¹i kh¸c. TÊt c¶ c¸c muèi hi®rocacbonat ®Òu tan trong
níc, trõ NaHCO
3
h¬i Ýt tan (ë 0
o
C 100g H
2
O hoµ tan 7g, ë 20
o
C lµ 10g vµ ë 40
o
C lµ
13g).
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
113
C¸c muèi cacbonat trung tÝnh cña kim lo¹i kiÒm khi ®un nãng bÞ nãng ch¶y mµ
kh«ng bÞ ph©n hñy (nh t
nc
cña Na
2
CO
3
lµ 853
o
C, t
nc
cña K
2
CO
3
lµ 894
o
C). Nh÷ng muèi
cacbonat kh¸c bÞ ph©n hñy thµnh CO
2
khi ®un nãng. Muèi hi®rocacbonat khi ®un nãng
dÔ chuyÓn thµnh muèi cacbonat.
Trong dung dÞch níc c¸c muèi cacbonat tan ®Òu dÔ bÞ thñy ph©n cho ph¶n øng kiÒm.
VÝ dô:
Na
2
CO
3
+ H
2
O ÷÷→ NaHCO
3
+ NaOH
CO
3
2-
+ H
2
O ÷÷→ HCO
3
-
+ OH
-

NÊc thñy ph©n thø hai x¶y ra kh«ng ®¸ng kÓ (thùc tÕ coi nh kh«ng x¶y ra). Dung dÞch
níc cña Na
2
CO
3
cã pH ≈ 10.
Khi tan trong níc, muèi hi®rocacbonat còng bÞ thñy ph©n, nhng møc ®é thuû
ph©n rÊt yÕu. VÝ dô:
NaHCO
3
+ H
2
O ÷÷→ H
2
CO
3
+ NaOH
HCO
3
-
+ H
2
O ÷÷→ H
2
CO
3
+ OH
-

Dung dÞch níc cña muèi nµy cã pH ≈ 8.
Nh÷ng muèi cacbonat cña kim lo¹i hãa trÞ ba nh Al, Fe… kh«ng tån t¹i trong dung
dÞch
níc. Bëi vËy, khi cho cacbonat kim lo¹i kiÒm hoÆc amoni vµo dung dÞch níc cña c¸c
muèi kim lo¹i nµy, th× cacbonat kh«ng bÞ kÕt tña mµ hi®roxit bÞ kÕt tña do:
3Na
2
CO
3
+ 2AlCl
3
+ 3H
2
O ÷÷→ 2Al(OH)
3 ↓
+ 3CO
2
↑ + 6NaCl
• Silic vµ silic oxit
T¬ng tù cacbon, silic còng t¹o ®îc bèn liªn kÕt céng hãa trÞ t¬ng ®¬ng do sù
lai hãa sp
3
cña c¸c obitan (n¨ng lîng ®Ó t¸ch electron 3s
2
lµ 370 kJ/mol). Sè oxi hãa
cña silic trong c¸c hîp chÊt lµ +4 (trong SiO
2
vµ c¸c silicat) vµ -4 (trong c¸c silixua kiÓu
Mg
2
Si).
Còng nh trong c¸c hîp chÊt cña cacbon, trong c¸c hîp chÊt cña silic kh«ng cã c¸c
ion Si
4+
vµ Si
4-
. Do cã b¸n kÝnh nguyªn tö lín h¬n, nªn ®é ©m ®iÖn cña silic nhá h¬n so
víi cua cacbon, dÉn ®Õn sù lµm yÕu liªn kÕt céng hãa trÞ trong c¸c hîp chÊt cña silic. V×
vËy mµ cã sù kh¸c nhau ®¸ng kÓ vÒ hãa häc cña silic vµ cacbon.
VÒ tÝnh chÊt hãa häc, silic gièng cacbon khi t¸c dông víi kim lo¹i, víi phi kim
nhng kÐm ho¹t ®éng h¬n. Kh¸c víi cacbon, silic dÔ t¸c dông víi dung dÞch kiÒm gi¶i
phãng hi®ro, ph¶n øng nµy cho thÊy Si rÊt gièng Be vµ Al.
Silic ®ioxit (SiO
2
) lµ hîp chÊt chøa oxi bÒn vµ ®Æc trng nhÊt cña silic. Kh¸c víi
CO
2
, SiO
2
tr¬ vÒ mÆt hãa häc. ë ®iÒu kiÖn b×nh thêng nã chØ t¸c dông víi flo vµ axit
flohi®ric.
SiO
2
+ 2F ÷÷→ SiF
4
+ O
2

SiO
2
+ 4HF ÷÷→ SiF
4
+ 2H
2
O
SiO
2
cã tÝnh chÊt cña mét oxit axit:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
114
t
o
SiO
2
+ CaO CaSiO
3
SiO
2
+ 2NaOH Na
2
SiO
3
+ H
2
O
SiO
2
+ Na
2
CO
3
Na
2
SiO
3
+ CO
2

(nãng ch¶y)
(nãng ch¶y)

Khi ®un s«i, SiO
2
ë d¹ng bét mÞn còng ph¶n øng chËm víi dung dÞch NaOH ®Æc
vµ ®ung dÞch Na
2
CO
3
®Æc. Ph¶n øng diÔn ra m¹nh h¬n díi ¸p su¸t cao trong nåi hÊp. V×
SiO
2
kh«ng tan trong níc nªn axit silixic ®îc ®iÒu chÕ gi¸n tiÕp:
Na
2
SiO
3
+ 2HCl ÷÷→ H
2
SiO
3
↓ + 2NaCl
H
2
SiO
3
tho¸t ra khái dung dÞch víi d¹ng kÕt tña keo vµ lµ axit yÕu hai lÇn axit, tan dÔ
trong dung dÞch kiÒm: H
2
SiO
3
+ 2NaOH ÷÷→ Na
2
SiO
3
+ 2H
2
O
Trong dung dÞch, c¸c muèi silicat tan bÞ thuû ph©n m¹nh t¹o ra m«i trêng kiÒm. VÝ dô:
Na
2
SiO
3
+ 2H
2
O ÷÷→ H
2
SiO
3
↓ + 2NaOH
SiO
3
2-
+ 2H
2
O ÷÷→ H
2
SiO
3
↓ + 2OH
-

V× vËy ngêi ta thêng kh«ng ®iÒu chÕ Na
2
SiO
3
b»ng c¸c ph¶n øng trong dung
dÞch, vÝ dô gi÷a SiO
2
hoÆc H
2
SiO
3
víi NaOH, mµ b»ng c¸ch nÊu ch¶y SiO
2
víi NaOH
hoÆc víi Na
2
CO
3
.
• C«ng nghiÖp silicat
GV cÇn cho HS biÕt c¸c ngµnh c«ng nghiÖp silicat nh thñy tinh, gèm, sø, xi
m¨ng, c¸c nguyªn liÖu, thµnh phÇn hãa häc, c¸c c«ng ®o¹n ®Ó s¶n xuÊt vµ øng dông cña
chóng trong ®êi sèng thùc tiÔn. HS còng cÇn biÕt thµnh phÇn hãa häc cña clanhke, qu¸
tr×nh lµm xi m¨ng ®«ng cøng khi trén víi níc vµ t¹i sao cÇn ph¶i tíi níc trong qu¸
tr×nh xi m¨ng ®«ng cøng.
2.3.4.4 ThiÕt kÕ bµi d¹y cô thÓ
Bµi :
C«ng nghiÖp silicat
I. Môc tiªu
1. VÒ kiÕn thøc
BiÕt thµnh phÇn, tÝnh chÊt cña thuû tinh, ®å gèm, xi m¨ng.
BiÕt ph¬ng ph¸p s¶n xuÊt c¸c vËt liÖu thñy tinh, gèm, xi m¨ng tõ nguån nguyªn liÖu tù
nhiªn
2. VÒ kÜ n¨ng
Ph©n biÖt s¬ lîc c¸c vËt liÖu thñy tinh, gèm, xi m¨ng dùa vµo thµnh phÇn vµ tÝnh chÊt
cña chóng.
BiÕt c¸ch sö dông vµ b¶o qu¶n c¸c s¶n phÈm lµm b»ng c¸c vËt liÖu thñy tinh, gèm, xi
m¨ng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
115
3. VÒ th¸i ®é
BiÕt yªu quÝ vµ b¶o vÖ nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn
II. chuÈn bÞ
HS : su tÇm c¸c mÉu vËt b»ng thñy tinh, gèm, sø.
GV chuÈn bÞ: C¸c h×nh ¶nh, t liÖu vÒ c¸c mÉu vËt thñy tinh, gèm, sø. H×nh ¶nh t liÖu
vÒ nhµ m¸y s¶n xuÊt thñy tinh, sø, s¶n xuÊt xi m¨ng, lß s¶n xuÊt gèm sø. M« pháng lß
quay s¶n xuÊt Clanhke.
III. Néi dung kiÕn thøc vµ ph¬ng ph¸p d¹y häc
Néi dung kiªn thøc Ph¬ng ph¸p
I. Thñy tinh
1. Thµnh phÇn hãa häc vµ tÝnh chÊt cña thñy tinh
th«ng thêng
- Thµnh phÇn hãa häc: Na
2
O.CaO.6SiO
2
.
- TÝnh chÊt: NhiÖt ®é nãng ch¶y kh«ng x¸c ®Þnh.
- øng dông : lµm kÝnh, chai, lä...
- Nguyªn t¾c s¶n xuÊt : nÊu ch¶y hçn hîp c¸t
tr¾ng, ®¸ v«i (CaCO
3
) vµ so®a (Na
2
CO
3
) ë 1400
0
C
2. Mét sè lo¹i thñy tinh kh¸c

Thñy
tinh
kali
Thñy
tinh
pha

Thñy tinh
th¹ch anh
Thñy
tinh
mµu
Thµnh
phÇn

TÝnh
chÊt

øng
dông

S¶n
xuÊt

II. §å gèm
- Lµ vËt liÖu ®îc chÕ t¹o chñ yÕu tõ ®Êt sÐt vµ cao
lanh.
- Ph©n lo¹i : + gèm x©y dùng
+ gèm kÜ thuËt
+ gèm d©n dông

1. G¹ch ngãi

- HS tr×nh diÔn mÉu vËt thñy
tinh ®· su tÇm.
- HS nghiªn cøu SGK vµ cho
biÕt thµnh phÇn hãa häc cña thñy
tinh ?


HS nghiªn cøu SGK vµ ®iÒn vµo
« trèng.







- HS tr×nh diÔn mÉu vËt ®å gèm
®· su tÇm.
- GV cho HS xem h×nh ¶nh lµng
gèm b¸t trµng vµ mét sè s¶n
phÈm.
- HS nghiªn cøu SGK cho biÕt :
®å gèm lµ g×? ®îc chia thµnh
mÊy lo¹i ? nh÷ng mÉu vËt mµ
em su tÇm thuéc lo¹i nµo?
-HS nghiªn cøu SGK cho biÕt :
g¹ch vµ ngãi thuéc lo¹i ®å gèm
nµo? Chóng ®îc s¶n xuÊt nh
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
116
- Thuéc lo¹i gèm x©y dùng.
- Nguyªn liÖu: ®Êt sÐt, c¸t.
- C¸ch tiÕn hµnh: T¹o bét dÎo ⇒ t¹o h×nh ⇒ sÊy
kh« vµ nung ë 900 – 1000
0
C.
2. Sµnh sø
a. Sµnh
- Lµ vËt liÖu cøng, gâ kªu, mµu x¸m hoÆc n©u.
- Nguyªn liÖu: ®Êt sÐt
- Nguyªn t¾c s¶n xuÊt: nung ®Êt sÐt ë 1200 -
1300
0
C .
b. Sø
- Lµ vËt liÖu cøng, xèp, mµu tr¾ng, gâ kªu.
- Nguyªn liÖu: cao lanh, fenspat, th¹ch anh vµ mét
sè oxit kim lo¹i.
- Nguyªn t¾c s¶n xuÊt: nung ë 1000
0
C⇒ tr¸ng
men, trang trÝ ⇒ nung ë 1400 - 1450
0
C.
III. Xi m¨ng
1. Thµnh phÇn hãa häc vµ c¸ch s¶n xuÊt xi m¨ng
- Lµ nguyªn liÖu kÕt dÝnh trong x©y dùng.
- Quan träng vµ th«ng dông nhÊt lµ xi m¨ng
Poocl¨ng.
- Thµnh phÇn: canxi silicat 3CaO.SiO
2
vµ canxi
aliminat 3CaO.Al
2
O
3
.
- Nguyªn t¾c s¶n xuÊt :
+NghiÒn nhá, trén hçn hîp (®¸ v«i, ®Êt sÐt vµ
quÆng s¾t, níc) ⇒ d¹ng bïn.
+Nung hçn hîp trong lß quay hoÆc lß ®øng (1400
– 1500
0
C) ⇒ clanhke r¾n.
+NghiÒn clanhke víi th¹ch cao (5%)⇒ xi m¨ng.
2. Qu¸ tr×nh ®«ng cøng cña xi m¨ng
C¸c hîp chÊt cã trong xi m¨ng kÕt hîp víi níc ⇒
nh÷ng tinh thÓ hi®rat ®an xen vµo nhau thµnh khèi
cøng vµ bÒn ⇒ trong qu¸ tr×nh xi m¨ng ®«ng cøng
ph¶i tíi níc.
- Nhµ m¸y s¶n xuÊt: Hoµng Th¹ch, Chinfon, BØm
S¬n, Hµ Tiªn…
thÕ nµo? H·y kÓ tªn mét sè lo¹i
g¹ch ngãi mµ em biÕt.
HS nghiªn cøu SGK vµ cho biÕt :
sµnh sø ®îc s¶n xuÊt nh thÕ
nµo? Sµnh kh¸c sø nh thÕ nµo?
KÓ tªn mét sè ®å vËt lµm b»ng
sµnh, sø mµ em biÕt?
- GV cho HS xem h×nh ¶nh c¸c
c«ng ®o¹n vµ h×nh ¶nh lß nung.





HS nghiªn cøu SGK





- Cho HS xem m« pháng lß quay
s¶n xuÊt clanhke









- Cho HS xem ¶nh chôp nhµ
m¸y xi m¨ng ë viÖt nam (Bót
S¬n, BØm S¬n....)
III. S¬ lîc vÒ c«ng nghiÖp Silicat

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
117
1. S¶n xuÊt ®å gèm, sø
- §å gèm gåm : g¹ch ngãi, g¹ch chÞu löa vµ
sµnh, sø
a. Nguyªn liÖu: §Êt sÐt, th¹ch anh, fenspat, chÊt
®èt.
b) C¸c c«ng ®o¹n chÝnh
- T¹o bét dÎo ⇒ t¹o h×nh ⇒ sÊy kh«
- Nung c¸c ®å vËt trong lß ë t
0
cao thÝch hîp.
c) C¬ së s¶n xuÊt
B¸t Trµng (Hµ Néi). H¶i D¬ng, §ång Nai, S«ng
BÐ …
2. S¶n xuÊt xi m¨ng
- Lµ nguyªn liÖu kÕt dÝnh trong x©y dùng.
- Thµnh phÇn: canxi silicat vµ canxi aluminat.
a) Nguyªn liÖu sx chÝnh: §Êt sÐt, ®¸ v«i, c¸t …
b) C¸c c«ng ®o¹n chÝnh:
- NghiÒn nhá, trén hçn hîp (®¸ v«i, ®Êt sÐt vµ
quÆng s¾t, níc) ⇒ d¹ng bïn
- Nung hçn hîp trong lß quay hoÆc lß ®øng (1400
– 1500
0
C) ⇒ clanhke r¾n.
- NghiÒn clanhke víi th¹ch cao (5%)⇒ xi m¨ng.
3. S¶n xuÊt thñy tinh
Thµnh phÇn chÝnh : Na
2
SiO
3
, CaSiO
3
.
a) Nguyªn liÖu chÝnh
C¸t th¹ch anh (c¸t tr¾ng), v«i vµ s«®a (Na
2
CO
3
).
b) C¸c c«ng ®o¹n chÝnh
- Trén hçn hîp c¸t, ®¸ v«i, s«®a theo tØ lÖ thÝch
hîp.
- Nung hçn hîp trong lß nung ë kho¶ng 900
0
C
thµnh thñy tinh ë d¹ng nh·o.
- Lµm nguéi tõ tõ ®îc thñy tinh dÎo, Ðp thæi thñy
tinh dÎo thµnh c¸c ®å vËt.
CaO + SiO
2
÷→ ÷
0
t
CaSiO
3

Na
2
CO
3
+ SiO
2
÷→ ÷
0
t
Na
2
SiO
3
+ CO
2

c) C¸c c¬ së s¶n xuÊt chÝnh:
H¶i Phßng, Hµ Néi, B¾c Ninh, §µ N½ng, Thµnh
phè Hå ChÝ Minh …
- HS tr×nh diÔn mÉu vËt ®· su
tÇm
(hoÆc GV cho xem mét sè h×nh
¶nh)


- GV cho HS xem h×nh ¶nh c¸c
c«ng ®o¹n
- H×nh ¶nh lß nung



- Cho HS xem h×nh ¶nh lµng
gèm b¸t trµng vµ mét sè s¶n
phÈm


- Cho HS xem ¶nh chôp nhµ
m¸y xi m¨ng ë viÖt nam (Bót
S¬n, BØm S¬n....)



- Cho HS xem m« pháng lß quay
s¶n xuÊt clanhke




- Cho HS xem h×nh ¶nh mét sè
®å vËt b»ng thñy tinh
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
118
KÕt luËn:
1. Silic lµ nguyªn tè cã nhiÒu trong vá Tr¸i ®Êt.
2. Silic lµ phi kim yÕu. C¸c hîp chÊt cña silic nh
SiO
2
(c¸t tr¾ng), muèi silicat … lµ nh÷ng nguyªn
liÖu ®Ó s¶n xuÊt ®å gèm, thñy tinh, xi m¨ng …
2.4 Ph¬ng ph¸p gi¶ng d¹y vÒ kim lo¹i
PhÇn kim lo¹i trong ch¬ng tr×nh hãa häc THPT ®îc tËp trung nghiªn cøu
chñ yÕu ë häc k× II líp 12. PhÇn kim lo¹i bao gåm ba ch¬ng víi c¸c néi dung chÝnh sau
®©y.
- Ch¬ng §¹i c¬ng vÒ kim lo¹i gåm : Kim lo¹i, hîp kim, d·y ®iÖn hãa cña kim lo¹i,
sù ®iÖn ph©n, sù ¨n mßn kim lo¹i vµ ®iÒu chÕ kim lo¹i.
- Ch¬ng Kim lo¹i kiÒm- Kim lo¹i kiÒm thæ- Nh«m: nghiªn cøu c¸c tÝnh chÊt cña c¸c
nguyªn tè vµ hîp chÊt quan träng cña chóng trong tõng nhãm cô thÓ.
- Ch¬ng Crom-S¾t- §ång, nghiªn cøu tÝnh chÊt cña crom, s¾t, ®ång vµ c¸c hîp chÊt
quan träng cña chóng. §ång thêi nghiªn cøu s¬ lîc mét sè kim lo¹i kh¸c.
Néi dung vµ vÞ trÝ cña phÇn kim lo¹i trong ch¬ng tr×nh ho¸ häc phæ th«ng ®îc
nghiªn cøu ®Çy ®ñ, tØ mØ h¬n dùa trªn c¬ së lÝ thuyÕt chñ ®¹o cña toµn bé ch¬ng tr×nh.
Néi dung kiÕn thøc nµy t¹o ®iÒu kiÖn cho GV sö dông réng r·i ph¬ng ph¸p suy diÔn
trong d¹y häc. GV cã thÓ tÝch cùc ho¸ ho¹t ®éng nhËn thøc HS th«ng qua viÖc t¹o ra c¸c
t×nh huèng cã vÊn ®Ò hoÆc ®éc lËp t×m tßi, ph¸t triÓn kü n¨ng x©y dùng gi¶ thuyÕt, thu
thËp kiÕn thøc trªn c¬ së ph©n tÝch lÝ thuyÕt,... Néi dung phÇn kim lo¹i bao gåm c¸c vÊn
®Ò lín:
- TÝnh chÊt chng cña kim lo¹i g©y ra bëi d¹ng liªn kÕt kim lo¹i.
- Nghiªn cøu ph¬ng ph¸p ®iÒu chÕ kim lo¹i, sù ¨n mßn kim lo¹i trªn c¬ së lý thuyÕt
electron, sù ®iÖn ly, d·y ®iÖn ho¸.
- Nghiªn cøu c¸c nguyªn tè kim lo¹i ®iÓn h×nh, cã ý nghÜa víi nÒn kinh tÕ quèc d©n.
2.4.1 Ph¬ng ph¸p d¹y häc
§Ó truyÒn t¶i ®Çy ®ñ néi dung cña phÇn kim lo¹i cho HS, GV cã thÓ thiÕt kÕ c¸c
ho¹t ®éng d¹y häc theo mét sè gîi ý sau :
- VËn dông c¸c kiÕn thøc lý thuyÕt chñ ®¹o vÒ cÊu t¹o nguyªn tö, ®Þnh luËt tuÇn hoµn
c¸c nguyªn tè hãa häc vµ thuyÕt ®iÖn li, GV cã thÓ tæ chøc th¶o luËn chung c¶ líp hoÆc
theo nhãm trªn c¬ së phiÕu häc tËp. §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy kÕt qu¶ th¶o luËn, c¸c
nhãm kh¸c theo dâi, bæ sung, nhËn xÐt vµ GV kÕt luËn.
- Sö dông c¸c ph¬ng tiÖn d¹y häc (tranh vÏ, s¬ ®å, m« h×nh, c¸c m« pháng, mÉu vËt,
c¸c phÇn mÒm d¹y häc...), c¸c phiÕu häc tËp, ®Ó g©y høng thó, t¨ng hiÖu qu¶ d¹y häc.
- HS ®îc rÌn kÜ n¨ng ph©n tÝch, so s¸nh, ®èi chiÕu ®Ó rót ra kÕt luËn vÒ tÝnh chÊt ho¸
häc ®Æc trng cña kim lo¹i lµ tÝnh khö, c¸c øng dông quan träng vµ ph¬ng ph¸p ®iÒu
chÕ kim lo¹i.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
119
2.4.2 Mét sè néi dung cÇn lu ý khi gi¶ng d¹y
2.4.2.1. CÊu t¹o kim lo¹i
ë ®iÒu kiÖn thêng hÇu hÕt kim lo¹i ë tr¹ng th¸i tinh thÓ (trõ thñy ng©n). Trong
tinh thÓ kim lo¹i ion d¬ng vµ nguyªn tö kim lo¹i ë nót m¹ng, c¸c electron hãa trÞ liªn
kÕt yÕu víi h¹t nh©n nªn dÔ dµng t¸ch ra khái nguyªn tö vµ chuyÓn ®éng tù do trong
m¹ng tinh thÓ. Lùc hót gi÷a c¸c electron nµy lµ lùc liªn kÕt kim lo¹i.
Kh¸i niÖm vÒ liªn kÕt kim lo¹i: Liªn kÕt kim lo¹i ®îc h×nh thµnh gi÷a c¸c
nguyªn tö vµ ion kim lo¹i trong m¹ng tinh thÓ do cã sù tham gia cña c¸c electron tù do.
Nhê ®ã mµ kim lo¹i cã cÊu t¹o m¹ng tinh thÓ bÒn v÷ng vµ g©y nªn nh÷ng tÝnh chÊt vËt lÝ
®Æc trng cña nã.
GV cÇn lµm cho HS thÊy ®îc trong tinh thÓ kim lo¹i lu«n cã c©n b»ng ®éng gi÷a
ion d¬ng kim lo¹i nhËn electron tù do ®Ó trë thµnh nguyªn tö kim lo¹i vµ ngîc l¹i.
M
e
n+
+ ne
-

÷÷→
←÷÷
M
e
n+
.ne
-
(H< 0
ion nguyªn tö
CÇn th«ng b¸o cho HS : Thêi gian tån t¹i cña nguyªn tö kim lo¹i trong tinh thÓ
ng¾n tõ 10
-14
) 10
-11
gi©y. Mét vµi kim lo¹i ë tr¹ng th¸i h¬i cã thÓ t¹o liªn kÕt céng ho¸
trÞ (VÝ dô: Li, Na). Do vËy, ®Ó ®¬n gi¶n trong c¸c ph¶n øng hãa häc c«ng thøc ph©n tö
kim lo¹i ®îc viÕt b»ng chÝnh kÝ hiÖu cña chóng. GV híng dÉn cho HS so s¸nh liªn kÕt
kim lo¹i víi liªn kÕt ion, liªn kÕt céng ho¸ trÞ ®Ó t×m ra sù gièng vµ kh¸c nhau gi÷a
chóng.
Cho HS nghiªn cøu c¸c d¹ng m¹ng tinh thÓ kim lo¹i phæ biÕn nhÊt nh:
- M¹ng tinh thÓ lËp ph¬ng t©m khèi: Kim lo¹i kiÒm, W,Cr…
- M¹ng tinh thÓ lËp ph¬ng t©m mÆt:Al, Cu, Pb…
- M¹ng tinh thÓ lôc ph¬ng: Mg, Be, Zn…
Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm vÒ ®é ®Æc khÝt cña tõng kiÓu m¹ng tinh thÓ gióp cho HS thÊy
®îc mèi liªn quan gi÷a chóng víi tÝnh chÊt chung cña kim lo¹i.
Khi nghiªn cøu cÊu t¹o nguyªn tö: nghiªn cøu c¸c kim lo¹i kh¸c nhau cÇn híng HS chó
ý ®Õn:
- Sè electron líp ngoµi cïng kh«ng lín
- B¸n kÝnh nguyªn tö t¬ng ®èi lín
- N¨ng lîng ion hãa thÊp vµ cã tÝnh khö.
GV cã thÓ ®a ra b¶ng so s¸nh kim lo¹i phi kim vÒ c¸c gi¸ trÞ: b¸n kÝnh nguyªn tö,
n¨ng lîng ion ho¸ ®Ó minh ho¹.
GV gióp HS biÕt :
- Nguyªn tö kim lo¹i cã sè electron líp ngoµi cïng Ýt h¬n 4 (trõ hi®ro, heli vµ bo).
- Mét sè nguyªn tö kim lo¹i cã sè electron líp ngoµi cïng b»ng 4 (Sn, Pb), b»ng 5
(Sb, Bi), b»ng 6 (Po) vµ b»ng 18 (Pd).
j dÔ nhêng electron ho¸ trÞ
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
120
- Mét sè kim lo¹i nhãm B ë c¸c chu k× lín (4,5,6) cã cÊu h×nh electron nguyªn tö ë
tr¹ng th¸i c¬ b¶n kh«ng hoµn toµn ®óng theo nguyªn lÝ v÷ng bÒn. Nh lµ mét sè nguyªn
tè d vµ f : Cr (Z=24); Cu (Z=29), Ag(Z=47),...
2.4.2.2 TÝnh chÊt lý häc cña kim lo¹i
Khi nghiªn cøu GV cÇn híng HS chó ý ®Õn:
- Nguyªn nh©n g©y ra tÝnh dÉn ®iÖn, dÉn nhiÖt, tÝnh dÎo, ¸nh kim,…
- Nguyªn nh©n g©y ra nhiÖt ®é nãng ch¶y, nhiÖt ®é s«i, ®é cøng hay tØ khèi lµ dùa
vµo kiÓu m¹ng tinh thÓ, ®é bÒn liªn kÕt kim lo¹i, khèi lîng nguyªn tö…
- Nghiªn cøu sù phô thuéc tÝnh dÉn ®iÖn vµo nhiÖt ®é vµ tÝnh chÊt tan lÉn vµo nhau
cña c¸c kim lo¹i t¹o ra c¸c hîp kim vµ cÊu t¹o m¹ng tinh thÓ hîp kim.
2.4.2.3 TÝnh chÊt ho¸ häc chung cña kim lo¹i
C¸c tÝnh chÊt ho¸ häc chung cña kim lo¹i HS ®· biÕt, GV nªn sö dông ph¬ng
ph¸p ®µm tho¹i kÕt hîp víi thÝ nghiÖm ho¸ häc ®Ó tæng hîp l¹i c¸c kiÕn thøc ®ã.
Tõ sù ph©n tÝch cÊu h×nh electron, ®é ©m ®iÖn, n¨ng lîng ion hãa, b¸n kÝnh nguyªn
tö,..... cña kim lo¹i cho thÊy: tÝnh chÊt hãa häc ®Æc trng cña nã lµ tÝnh khö: M → M
+ne

C¸c kiÕn thøc cô thÓ vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc cña kim lo¹i nh t¸c dông víi phi kim,
víi axit, víi dung dÞch muèi vµ níc cã thÓ tr×nh bµy ë d¹ng s¬ ®å, kh¸i qu¸t ®Ó HS dÔ
nhí. VÝ dô nh:


M
e
ho¹t ®éng (KLK, KT) ) kiÒm + H
2
*

0
t
÷÷→ oxit kim lo¹i + H
2
*
H
2
O +M
e
) M
e
trung b×nh (Mg,Zn,Fe)
÷ ÷ ÷ → ÷
êng th t
0
kh«ng ph¶n øng
M
e
kÐm ho¹t ®éng (Cu..) ) kh«ng ph¶n øng
TÝnh chÊt cña c¸c ®¬n chÊt kim lo¹i kh«ng chØ dùa vµo cÊu t¹o nguyªn tö mµ cßn
x¸c ®Þnh b»ng c¸c dÊu hiÖu kh¸c nh: ®é bÒn cña m¹ng tinh thÓ, b¶n chÊt cña chÊt oxi
ho¸ mµ t¬ng t¸c víi kim lo¹i,...
C¬ chÕ cña qu¸ tr×nh t¬ng t¸c cña kim lo¹i víi níc, dung dÞch axit, muèi lµ qu¸
tr×nh c¸c ion tõ m¹ng tinh thÓ b»ng c¸c ph©n tö lìng cùc níc, ®Ó l¹i sè electron trªn
tÊm kim lo¹i g©y ra sù xuÊt hiªn thÕ ®iÖn cùc. Sö dông c¸c kiÕn thøc vËt lý vÒ nguån gèc
dßng ®iÖn, biÓu diÔn cÆp nguyªn tè Ganvanic: Cu - Zn, Cu - Pb sÏ t¹o ®iÒu kiÖn tèt nhÊt
®Ó hiÓu c¸c vÊn ®Ò nµy.
Khi nghiªn cøu d·y ®iÖn ho¸ cña kim lo¹i GV cÇn cho cho HS hiÓu:
- D·y ®iÖn hãa cña kim lo¹i ®îc x©y dùng trong ®iÒu kiÖn x¸c ®Þnh, nghiªm ngÆt:
dung dÞch níc nång ®é 1mol/l, nhiÖt ®é 298K (+ 25
0
C), ¸p suÊt 1at.
- C¸c kh¸i niÖm vÒ thÓ vÒ thÕ ®iÖn cùc chuÈn, chiÒu cña ph¶n øng oxi hãa- khö vµ ý
nghÜa cña d·y ®iÖn hãa chuÈn cña kim lo¹i ®Ó dù ®o¸n, x¸c ®Þnh chiÒu cña ph¶n øng hãa
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
121
häc gi÷a hai cÆp oxi hãa- khö, x¸c ®Þnh suÊt ®iÖn ®éng cña pin ®iÖn hãa. CÇn cho HS
hiÓu râ vai trß cña cÇu muèi trong bé dông cô thÝ nghiÖm vÒ pin ®iÖn hãa. CÇn chØ ra tÝnh
giíi h¹n cña d·y ®iÖn ho¸ ®Ó ng¨n ngõa sù sö dông sai lÇm cña nã.
Khi nghiªn cøu sù ®iÖn ph©n muèi: HS cã kh¸i niÖm ®iÖn ph©n trong ch¬ng tr×nh
vËt lý nªn GV cÇn vËn dông kh¸i niÖm nµy trong ho¸ häc, gi¶i thÝch sù ®iÖn ph©n theo
quan ®iÓm lý thuyÕt sù ®iÖn ly, quy luËt ph¶n øng ho¸ häc ®Ó x¸c ®Þnh ®îc ®óng c¸c
qu¸ tr×nh oxi ho¸, khö trªn c¸c ®iÖn cùc, sù kh¸c biÖt vÒ tªn vµ dÊu c¸c ®iÖn cùc trong
pin ®iÖn hãa vµ øng dông quan träng cña nã trong thùc tiÔn ®êi sèng nh m¹ ®iÖn, ®iÒu
chÕ hay tinh chÕ mét sè kim lo¹i,....Ph¶n øng oxi hãa- khö trong thiÕt bÞ ®iÖn ph©n chØ
x¶y ra khi cã t¸c ®éng cña dßng ®iÖn mét chiÒu tõ bªn ngoµi, cßn ph¶n øng oxi hãa- khö
x¶y ra trong pin ®ienÑ hãa lµ nguyªn nh©n ph¸t sinh ra dßng ®iÖn. GV nªn chØ ra qui luËt
vÒ thø tù theo kh¶ n¨ng khö c¸c anion: S
-2
, I
-
, Br
-
… khi ®iÖn ph©n hçn hîp dung dÞch c¸c
chÊt víi c¸c vËt liÖu lµm ®iÖn cùc kh¸c nhau.
Khi nghiªn cøu sù ¨n mßn kim lo¹i cÇn lµm râ c¸c vÊn ®Ò sau :
- Kh¸i niÖm ¨n mßn hãa häc, ¨n mßn ®iÖn hãa häc.
- Gi¶i thÝch b¶n chÊt, ®iÒu kiÖn vµ c¬ chÕ cña sù ¨n mßn ®iÖn hãa häc theo quan ®iÓm
cña thuyÕt electron.
- Sù tæn h¹i ®Õn nÒn kinh tÕ quèc d©n do sù ¨n mßn kim lo¹i g©y ra.
- C¬ së khoa häc cña c¸c biÖn ph¸p chèng ¨n mßn kim lo¹i nh b¶o vÖ bÒ mÆt kim
lo¹i, sö dông ph¬ng ph¸p ®iÖn hãa vµ nh÷ng øng dông cña chóng trong thùc tiÔn.
Khi nghiªn cøu qu¸ tr×nh ®iÒu chÕ kim lo¹i cÇn dùa vµo nguyªn t¾c chung lµ thùc
hiÖn sù khö ion kim lo¹i cã trong c¸c hîp chÊt thµnh kim lo¹i tù do: M
n+
+ ne → M
0

Cã thÓ sö dông ph¬ng ph¸p thñy luyÖn, nhiÖt luyÖn vµ ®iÖn ph©n ®Ó ®iÒu chÕ
mét sè kim lo¹i cã møc ®é ho¹t ®éng kh¸c nhau dùa trªn c¬ së khoa häc vµ øng dông
thùc tiÔn cña chóng. Trong c¸c ph¬ng ph¸p trªn th× ph¬ng ph¸p ®iÖn ph©n ®îc ®Æc
biÖt quan t©m nhê tÝnh u viÖt cña nã. Sö dông ph¬ng ph¸p ®iÖn ph©n th× cã thÓ ®iÒu
chÕ ®îc c¸c kim lo¹i cã møc ®é ho¹t ®éng kh¸c nhau, cã ®é tinh khiÕt cao h¬n vµ vËn
dông ®Þnh luËt Fara®ay ®Ó gi¶i c¸c bµi tËp hãa häc vÒ ®iÖn ph©n.
2.4.2.4 Nghiªn cøu c¸c kim lo¹i theo c¸c nhãm IA, IIA vµ IIIA
C¸c kiÕn thøc vÒ kim lo¹i ®· ®îc HS tÝch luü khi nghiªn cøu phi kim nªn GV cã
thÓ sö dông ph¬ng ph¸p nªu vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò, t¹o t×nh huèng cã vÊn ®Ò, t¨ng cêng
ho¹t ®éng ®éc lËp cña HS, tiÕn hµnh theo con ®êng suy diÔn: tõ cÊu t¹o m¹ng tinh thÓ,
cÊu h×nh electron nguyªn tö, b¸n kÝnh nguyªn tö, ... ®Ó nghiªn cøu tÝnh chÊt chung cña
kim lo¹i, ®Æc ®iÓm tÝnh chÊt chung cña nhãm A ®Õn tÝnh chÊt cña mét sè kim lo¹i cô thÓ
vµ mét sè hîp chÊt quan träng cña nã.
Ngoµi ra cßn nghiªn cøu c¸c kim lo¹i kh¸c nh s¾t, ®ång, crom, ch×, kÏm, vµng,
b¹c,... víi mét sè ph¶n øng ®Æc trng ®Ó nhËn biÕt c¸c ion kim lo¹i ®ã.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
122
Trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu cÇn nhÊn m¹nh tÝnh chÊt kh¸c biÖt cña kim lo¹i so víi
tÝnh chÊt chung cña nhãm vµ gi¶i thÝch sù kh¸c biÖt ®ã dùa vµo ®Æc ®iÓm cÊu t¹o nguyªn
tö, d¹ng tinh thÓ cña chóng.VÝ dô nh tÝnh chÊt cña liti kh¸c víi c¸c kim lo¹i kiÒm kh¸c.
CÇn cã sù so s¸nh tÝnh chÊt c¸c kim lo¹i trong nhãm, gi÷a c¸c nhãm nguyªn tè
víi nhau, ®Ó cñng cè quy luËt biÕn thiªn tÝnh chÊt trong nhãm, trong chu kú, lý gi¶i
nh÷ng hiÖn tîng tr¸i quy luËt…
2.4.2.5 Thùc hµnh thiÕt kÕ gi¸o ¸n cô thÓ
Bµi
Mét sè hîp chÊt cña s¾t
A. Môc tiªu
1. VÒ kiÕn thøc
BiÕt
- TÝnh chÊt vËt lÝ, nguyªn t¾c ®iÒu chÕ vµ øng dông cña mét sè hîp chÊt cña s¾t.
HiÓu
- TÝnh khö cña hîp chÊt s¾t (II): FeO, Fe(OH)
2
, muèi s¾t (II).
- TÝnh oxi hãa cña hîp chÊt s¾t (III): Fe
2
O
3
, Fe(OH)
3
, muèi s¾t (III).
- TÝnh baz¬ cña FeO, Fe(OH)
2
, Fe
2
O
3
, Fe(OH)
3.

2. VÒ kÜ n¨ng
- Dù ®o¸n, kiÓm tra b»ng thÝ nghiÖm vµ kÕt luËn ®îc tÝnh chÊt ho¸ häc c¸c hîp chÊt
cña s¾t.
- ViÕt c¸c PTHH minh ho¹ tÝnh chÊt ho¸ häc.
- NhËn biÕt ®îc ion Fe
2+
, Fe
3+
trong dung dÞch.
- Gi¶i ®îc bµi tËp: TÝnh % khèi lîng c¸c muèi s¾t hoÆc oxit s¾t trong ph¶n øng,
x¸c ®Þnh c«ng thøc ho¸ häc oxit s¾t theo sè liÖu thùc nghiÖm, bµi tËp kh¸c cã néi dung
liªn quan.
B. ChuÈn bÞ
1.GV
- Dung dÞch : muèi s¾t (II) vµ s¾t(III), KMnO
4
, KI, hå tinh bét, axit H
2
SO
4
lo·ng,
NaOH. Cu m¶nh, èng nghiÖm, ®Ìn cån.
2. HS
- ¤n l¹i c¸ch lËp PTHH cña ph¶n øng oxi ho¸- khö.
- §äc tríc bµi 35, SGK.
C©u hái kiÓm tra
1. ViÕt cJu h×nh electron cña nguyªn tö s¾t, ion Fe
2+
vµ Fe
3+
? Cho biÕt tÝnh chÊt ho¸ häc
®Æc trng cña s¾t?
2. ViÕt c¸c ph¶n øng hãa häc chøng minh kh¶ n¨ng ph¶n øng cña s¾t víi : phi kim, axit,
níc vµ dung dÞch muèi?
3. Cho 4inh sPt s8ch vào các +ng nghim 4ã 4ánh s+ th5 t1 và ch5a lKn l,-t các chJt sau:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
123
1. dd Pb(NO
3
)
2
2.HNO
3
4Lc 3.H
2
SO
4
4Lc, nóng 4.dd ZnSO
4
5.H
2
O nóng.
NhDng +ng nghim nào không có hin t,-ng gì?
C. Néi dung
Néi dung 1: Hîp chÊt s¾t (II)
1. TÝnh chÊt hãa häc cña hîp chÊt s¾t (II)
Ø HÖ thèng c¸c c©u hái hoÆc vÊn ®Ò cÇn nghiªn cøu




Ø Th«ng tin ph¶n håi hay kÕt luËn
• Hîp chÊt s¾t (II) thÓ hiÖn tÝnh khö : Fe
2+
÷÷→ Fe
3+
+ 1e
3FeO + 10HNO
3
÷÷→3Fe(NO
3
)
3
+ 5H
2
O + NO
4Fe(OH)
2
+ O
2
+ 2H
2
O÷÷→ 4Fe(OH)
3

(Xanh tr¾ng) (N©u ®á)
2FeCl
2
+ Cl
2
÷÷→2FeCl
3

(lôc nh¹t) (vµng n©u)
10FeSO
4
+2KMnO
4
+8H
2
SO
4
÷÷→5Fe
2
(SO
4
)
3
+K
2
SO
4
+MnSO
4
+8H
2
O
(dd mµu tÝm hång) (dd mµu vµng)
• Oxit vµ hi®roxit s¾t(II) cã tÝnh baz¬
FeO + 2H
+
÷÷→ Fe
2+
+H
2
O
Fe(OH)
2
+ 2H
+
÷÷→ Fe
2+
+ 2H
2
O
2. §iÒu chÕ mét sè hîp chÊt s¾t (II). øng dông cña hîp chÊt s¾t(II)
Ø HÖ thèng c¸c c©u hái hoÆc vÊn ®Ò cÇn nghiªn cøu



Ø Th«ng tin ph¶n håi hay kÕt luËn
• §iÒu chÕ
- S¾t (II) oxit : Fe(OH)
2 ÷ ÷ ÷ ÷ → ÷
khongcoKK t ;
0
FeO + H
2
O
Fe
2
O
3
+ CO ÷ ÷ ÷ ÷ → ÷
− C
0 0
600 500
2FeO + CO
2

- S¾t (II) hi®roxit : Fe
2+
+ 2OH

÷÷→Fe(OH)
2

- Muèi s¾t (II) : Fe + 2Fe
3+
÷÷→ 3Fe
2+

Fe + 2H
+
÷÷→Fe
2+
+ H
2

• øng dông: Muèi FeSO
4
dïng ®Ó diÖt s©u bä, pha chÕ s¬n, mùc vµ nhuém v¶i.
Néi dung 2: Hîp chÊt s¾t (III)
1. TÝnh chÊt hãa häc cña hîp chÊt s¾t (III)
1. Tõ c¸c gi¸ trÞ sè oxi ho¸ cã thÓ cã cña Fe vµ ®Æc diÓm cÊu h×nh
electron cña Fe
2+
h·y cho biÕt tÝnh chÊt chung cña hîp chÊt s¾t
(II)?
2. ViÕt ph¶n øng hãa häc minh ho¹ cho tÝnh chÊt trªn?
1. ViÕt ph¶n øng hãa häc ®iÒu chÕ c¸c hîp chÊt: FeO, Fe(OH)
2
, FeCl
2
, FeSO
4
?
2. §äc SGK vµ nªu øng dông cña c¸c hîp chÊt s¾t (II)?

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
124
Ø HÖ thèng c¸c c©u hái hoÆc vÊn ®Ò cÇn nghiªn cøu




Ø Th«ng tin ph¶n håi hay kÕt luËn
• TÝnh oxi ho¸: Fe
3+
+ 1e ÷÷→ Fe
2+

Fe
3+
+ 3e ÷÷→ Fe
2Fe
3+
+ Cu ÷÷→2Fe
2+
Cu
2+

2Fe
3+
+ 2I

÷÷→2Fe
2+
+ I
2
• Oxit vµ hi®roxit s¾t (III) cã tÝnh baz¬
Fe
2
O
3
+ 6H
+
÷÷→ 2Fe
3+
+3H
2
O
Fe(OH)
3
+ 3H
+
÷÷→ Fe
3+
+ 3H
2
O
2. §iÒu chÕ mét sè hîp chÊt s¾t (III). øng dông cña hîp chÊt s¾t(III)
Ø HÖ thèng c¸c c©u hái hoÆc vÊn ®Ò cÇn nghiªn cøu


Ø Th«ng tin ph¶n håi hay kÕt luËn
• §iÒu chÕ
- S¾t (III) oxit : 2Fe(OH)
3
÷÷→ Fe
2
O
3
+ 3H
2
O
- S¾t (III) hi®roxit : Fe
3+
+ 3OH

÷÷→ Fe(OH)
3

- Muèi s¾t (III) : Fe(OH)
3
+ 3H
+
÷÷→ Fe
3+
+ 3H
2
O
2Fe + 3Cl
2
÷÷→ 2FeCl
3

• øng dông: Muèi FeCl
3
lµ xóc t¸c cho mét sè ph¶n øng h÷u c¬. Muèi Fe
2
(SO
4
)
3

trong phÌn-s¾t (NH
4
)
2
SO
4
. Fe
2
( SO
4
)
3
.24H
2
O. Fe
2
O
3
dïng pha chÕ s¬n chèng gØ.
Néi dung 3: Cñng cè bµi häc, ch÷a bµi tËp ra bµi tËp vÒ nhµ.
2.5 Ph¬ng ph¸p d¹y häc c¸c chÊt h÷u c¬
2.5.1 Ý nghBa c@a ph;n kin th+c hóa h5u c4 trong ch,4ng trình THPT
Các ki(n th5c phKn hóa hDu c. là nhDng nFi dung không th2 thi(u 4,-c trong
ch,.ng trình hóa h&c ph= thông giúp cho HS có 4,-c ki(n th5c hóa h&c c. bCn, toàn
din, có nh?n th5c 4úng v7 th( gi>i t1 nhiên, vai trò c/a hóa h&c v>i s1 phát tri2n xã hFi
mà có nhân sinh quan s+ng 4úng 4Pn, th2 hin thái 4F tích c1c c/a mình 4+i v>i trách
nhim h&c t?p hóa h&c v>i t1 nhiên, môi tr,;ng.
Cùng v>i hóa h&c 48i c,.ng, hóa vô c., các ki(n th5c hóa hDu c. t8o thành mFt
h th+ng ki(n th5c toàn vkn c/a ch,.ng trình hóa h&c ph= thông. Ch,.ng trình này cung
cJp cho HS h th+ng ki(n th5c, kX n@ng c. bCn, hin 48i và thi(t th1c 42 có th2 giCi
quy(t 4,-c mFt s+ vJn 47 xCy ra trong 4;i s+ng sCn xuJt liên quan 4(n hóa h&c. Các
1. Tõ ®Æc diÓm cÊu h×nh electron cña Fe
3+
h·y cho biÕt tÝnh chÊt chung
cña hîp chÊt s¾t (II)?
2. ViÕt ph¶n øng hãa häc minh ho¹ cho tÝnh chÊt trªn?
1. ViÕt ph¶n øng hãa häc ®iÒu chÕ c¸c hîp chÊt: Fe
2
O
3
, Fe(OH)
3
, FeCl
3
, Fe
2
(
SO
4
)
3
?
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
125
chJt hDu c. ngày càng xuJt hin nhi7u trong cuFc s+ng v>i nhi7u 5ng d$ng th1c tiNn và
rFng khPp trong các ngành kinh t( qu+c dân nh, may mLc, th1c phYm, d,-c phYm, n@ng
l,-ng, v?t liu xây d1ng…
Thông qua vic nghiên c5u hóa h&c hDu c., HS có 4,-c khái nim 4Ky 4/, toàn
vkn v7 các chJt hDu c. và nhDng bi(n 4=i c/a chúng tQ 4ó phát tri2n, hoàn thin khái
nim chJt và giúp cho h& thJy 4,-c tính 4a d8ng, phong phú c/a th( gi>i v?t chJt xung
quanh chúng ta.
Khi nghiên c5u các quá trình bi(n 4=i c/a các chJt hDu c. HS hình thành khái
nim phCn 5ng hóa h&c hDu c. 4Gng th;i phát tri2n, hoàn thin khái nim chung v7 phCn
5ng hóa h&c. Các ki(n th5c v7 : s1 phân cPt 4Gng li, dH li, các liên k(t cFng hóa trH trong
phân tB các chJt hDu c.,.. là c. s: 42 HS hi2u 4,-c bCn chJt, quá trình phCn 5ng và lí
giCi 4,-c vì sao các phCn 5ng hDu c. xCy ra ch?m, theo nhi7u h,>ng, t8o nhi7u sCn
phYm khác nhau. Nghiên c5u các lo8i phCn 5ng hDu c. nh, : th(, cFng, tách, h/y, este
hóa…, c. ch( c. bCn c/a tQng lo8i phCn 5ng, các qui lu?t chi ph+i các quá trình bi(n 4=i
các chJt hDu c. giúp HS thJy 4,-c s1 khác nhau giDa phCn 5ng hóa h&c vô c. và phCn
5ng hóa h&c hDu c., các c. s: phân lo8i phCn 5ng hóa h&c, tQ 4ó mà hi2u 4,-c tính 4a
d8ng c/a s1 v?n 4Fng hóa h&c c/a v?t chJt và các qui lu?t chi ph+i s1 v?n 4Fng 4ó.
Nghiên c5u tính chJt các chJt hDu c. HS hi2u sâu h.n v7 m+i liên h bin ch5ng
giDa thành phKn, cJu t8o phân tB v>i tính chJt các chJt hDu c., Cnh h,:ng c/a s1 phân
b+ không gian c/a các nguyên tB, nhóm nguyên tB trong phân tB, Cnh h,:ng qua l8i giDa
các nguyên tB trong phân tB 4(n tính chJt các chJt hDu c..
Các ki(n th5c v7 4i7u ch(, sCn xuJt, t=ng h-p các chJt hDu c. hình thành : HS
các ki(n th5c kX thu?t c. bCn, công ngh sCn xuJt, t=ng h-p hDu c. hin 48i và các kX
n@ng thi(t l?p qui trình t=ng h-p chúng tQ các nguyên liu 4ã có. *ây chính là các ki(n
th5c kX thu?t t=ng h-p mang tính h,>ng nghip cKn hình thành và phát tri2n cho HS
trong d8y h&c hóa h&c.
Ki(n th5c 5ng d$ng thi(t th1c, phong phú c/a các h-p chJt hDu c. giúp cho HS
thJy rõ m+i liên h giDa các tính chJt c/a các chJt hDu c. v>i các 5ng d$ng th1c tiNn c/a
chúng, ý nghXa c/a vic nghiên c5u tính chJt các chJt ph$c v$ l-i ích con ng,;i và vai
trò to l>n c/a hóa h&c trong vic giCi quy(t các vJn 47 kinh t(, xã hFi phát tri2n 4Jt
n,>c.
2.5.2 §Æc ®iÓm vÒ néi dung phÇn hóa h.c h÷u c¬ trong ch¬ng tr×nh THPT
1. NFi dung ki(n th5c phKn hóa h&c hDu c. 4,-c xây d1ng và nghiên c5u trên c. s: các
quan 4i2m lí thuy(t hin 48i, 4Ky 4/, phong phú và toàn din. H th+ng ki(n th5c lí
thuy(t này 4/ 42 cho HS suy lí, d1 4oán, giCi thích tính chJt các chJt d1a vào s1 phân
tích 4Lc 4i2m cJu trúc phân tB c/a h-p chJt hDu c..
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
126
Các quan 4i2m c/a thuy(t cJu t8o nguyên tB, liên k(t hóa h&c, thuy(t cJu t8o h-p
chJt hDu c. là c. s: giúp HS hi2u 4,-c 4Lc 4i2m cJu trúc phân tB các chJt hDu c. c.
bCn, giCi thích khC n@ng liên k(t t8o thành các d8ng m8ch c/a nguyên t+ các bon. S1 lai
hóa obitan nguyên tB và các d8ng lai hóa c. bCn, s1 hình thành các d8ng liên k(t hóa h&c
4Lc bit là liên k(t cFng hóa trH trong phân tB h-p chJt hDu c., liên k(t hi4ro giDa các
phân tB là c. s: giúp HS hi2u 4,-c tính chJt v?t lí c/a mFt s+ lo8i h-p chJt hDu c. (tính
tan, nhi(t 4F nóng chCy, nhit 4F sôi…), s1 hình thành 4 liên k(t trong phân tB metan
gi+ng nhau, m8ch các bon trong phân tB h-p chJt hDu c. là 4,;ng gJp khúc, s1 phân b+
các nguyên tB trong phân tB không cùng nMm trên mFt mLt ph^ng và s1 quay t,.ng 4+i
t1 do c/a các nguyên tB, nhóm nguyên tB quanh tr$c liên k(t t8o ra vô s+ cJu d8ng khác
nhau…
TQ 4Lc 4i2m c/a liên k(t cFng hóa trH, các ki2u phân cPt d8ng liên k(t này 42 t8o
ra sCn phYm trung gian là các g+c t1 do, cacbocation rJt kém b7n là c. s: 42 HS hi2u
4,-c 4Lc 4i2m phCn 5ng hDu c. (xCy ra ch?m, theo nhi7u h,>ng, t8o nhi7u sCn phYm),
c. ch( c/a các d8ng phCn 5ng hDu c. c. bCn (th(, cFng, tách…), qui tPc chi ph+i phCn
5ng th(, cFng, tách, xác 4Hnh 4,-c sCn phYm chính, ph$ trong quá trình nghiên c5u các
lo8i chJt hDu c. c$ th2.
Trong phKn hóa hDu c., ngôn ngD hóa h&c 4,-c trình bày c$ th2 theo danh pháp
IUPAC (tên g+c-ch5c, tên thay th() 4Cm bCo 4,-c tính nhJt quán, logic trong toàn bF
ch,.ng trình và tính khoa h&c hin 48i, hòa nh?p v>i h th+ng danh pháp hóa h&c qu+c
t( : m5c 4F ph= thông.
Các ph,.ng pháp nghiên c5u hóa h&c hDu c. 4,-c trang bH : m5c 4F c. bCn v7
các ph,.ng pháp th1c nghim: ch,ng cJt, chi(t, k(t tinh trong 4i7u ch(, tách chJt hDu c.
và v?n d$ng chúng trong th1c hành, giCi các d8ng bài t?p l?p công th5c h-p chJt hDu c.
d1a vào các dD kin th1c nghim.
S1 v?n d$ng các ki(n th5c lí thuy(t trong vic nghiên c5u các chJt hDu c. c$ th2
42 làm rõ m+i quan h qua l8i giDa 4Lc 4i2m cJu t8o phân tB h-p chJt hDu c. v>i tính
chJt c/a chúng và v?n d$ng 42 giCi thích các ki(n th5c, hin t,-ng th1c t( có liên quan.
2. NFi dung ki(n th5c 4Cm bCo tính ph= thông, c. bCn hin 48i, toàn din và th1c tiNn,
phCn ánh 4,-c s$ phát tri2n m8nh m_ c/a hóa h&c hDu c. trong th?p niên cu+i th( kU
XX.
H th+ng ki(n th5c này 4ã cho phép v?n d$ng các thành t1u c/a c. h&c l,-ng tB
vào vic nghiên c5u bCn chJt, 4Lc 4i2m liên k(t trong h-p chJt hDu c. (s1 xen ph/ các
obitan t8o ra các d8ng liên k(t 4.n, 4ôi, ba, h liên h-p, h th.m, liên k(t hi4ro…), cJu
trúc hóa h&c c/a h-p chJt hDu c.. CJu trúc phân tB c/a các chJt hDu c. 4,-c trình bày :
m5c 4F chi ti(t, 4Ky 4/ 42 làm c. s: cho vic giCi thích tính chJt lí h&c, hóa h&c c/a
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
127
chJt, ví d$ nh, cJu trúc d8ng m8ch vòng c/a glucoz., saccaroz., m8ch phân tB xoPn lò
xo c/a amiloz., amilopectin… là c. s: giCi thích các tính chJt c/a các lo8i cacbohi4rat.
Tính khoa h&c hin 48i và th1c tiNn c/a nFi dung nghiên c5u 4,-c th2 hin rõ nét qua s1
trình bày chuYn xác, 4Cm bCo tính chính xác khoa h&c c/a các 4Hnh nghXa, khái nim, qui
tPc…4,-c 4,a vào trong ch,.ng trình, sách giáo khoa. Các ki(n th5c v7 công ngh sCn
xuJt chJt hDu c. th2 hin 4,-c ph,.ng pháp t=ng h-p hDu c. hin 48i, các công ngh,
qui trình sCn xuJt, chJt xúc tác m>i 4,-c áp d$ng trong th1c tiNn 42 t8o ra các sCn phYm
có giá thành h8, chJt l,-ng cao h.n 4ã thay th( cho các qui trình l8c h?u. Ví d$:
- SB d$ng metan, etylen làm nguyên liu t=ng h-p các chJt hDu c. thay cho axetylen
(4á vôi, than 4á…).
- KX thu?t áp d$ng trong công ngh ch( bi(n dKu mS.
- Qui trình t=ng h-p axit axetic tQ ancol metylic và cacbon oxit.
T@ng c,;ng các ki(n th5c th1c tiNn trong nFi dung h&c t?p nh,: h-p chJt thiên
nhiên téc pen, chJt tCy rBa, v?t liu compozit, keo dán, chJt d`o, dTn suJt halogen,
axeton 4ã 4,-c b= sung vào ch,.ng trình. VJn 47 ô nhiNm môi tr,;ng 4,-c lGng ghép
trong các nFi dung c$ th2 và 4,-c cân nhPc tính toán trong các qui trình sCn xuJt hóa
h&c.
Các h-p chJt hDu c. c. bCn, tiêu bi2u 47u 4,-c nghiên c5u và sPp x(p tQ 4.n
giCn 4(n ph5c t8p v7 thành phKn và cJu trúc phân tB: tQ hi4rocacbon 4(n các dTn xuJt
c/a hi4rocacbon và chú tr&ng 4(n các chJt tiêu bi2u cho tQng dãy 4Gng 4^ng.
Nh, v?y nFi dung ki(n th5c phKn hóa h&c hDu c. th2 hin 4,-c s1 phát tri2n
m8nh m_ giúp HS hi2u 4,-c vai trò to l>n c/a hóa h&c hDu c. trong vic giCi quy(t các
vJn 47 c. bCn là t8o ra c. s: v?t chJt ph$c v$ 4;i s+ng, kinh t(, xã hFi trong n,>c và
trên th( gi>i.
3. Ch,.ng trình phKn hóa h&c hDu c. 4,-c xây d1ng theo nguyên tPc 4Gng tâm, mang
tính k( thQa và phát tri2n hoàn chUnh trên c. s: lí thuy(t ch/ 48o.
PhKn ki(n th5c hóa h&c hDu c. : THPT 4,-c nghiên c5u : l>p 11 và 12, các chJt
hDu c. 4,-c nghiên c5u theo các lo8i d1a trên c. s: thuy(t cJu t8o nguyên tB, liên k(t
hóa h&c và ki(n th5c 48i c,.ng hóa hDu c. v>i m5c 4F khái quát cao. S1 nghiên c5u
này mang tính k( thQa, phát tri2n, hoàn thin và khái quát các ki(n th5c, luôn có s1 giCi
thích, tìm hi2u bCn chJt các quá trình bi(n 4=i c/a các lo8i chJt hDu c., làm rõ m+i quan
h bin ch5ng giDa thành phKn, cJu trúc phân tB h-p chJt v>i tính chJt các chJt, Cnh
h,:ng qua l8i giDa các nguyên tB, nhóm nguyên tB trong phân tB các chJt hDu c., s1
chuy2n hóa giDa các lo8i h-p chJt, các quá trình t=ng h-p hDu c. và 5ng d$ng c/a
chúng.
4. H th+ng ki(n th5c 4,-c sPp x(p theo logic chLt ch_ mang tính k( thQa và phát tri2n,
4Cm bCo tính s, ph8m, phù h-p v>i khC n@ng nh?n th5c c/a HS.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
128
f THPT phKn lí thuy(t 4,-c nghiên c5u tr,>c làm c. s: cho s1 d1 4oán, phân
tích, giCi thích tính chJt các chJt và các quá trình hóa h&c khi nghiên c5u tQng lo8i chJt
c$ th2. Quá trình nghiên c5u các chJt luôn có s1 suy diNn, khái quát hóa, phù h-p v>i
ph,.ng pháp nh?n th5c và t, duy h&c t?p : nhHp 4F nhanh c/a HS trung h&c ph= thông.
Các ki(n th5c v7 chJt hDu c. 4,-c sPp x(p trong ch,.ng trình mang tính k( thQa,
phát tri2n và có m+i quan h chLt ch_ v>i nhau:
Hi4rocacbon→DTn xuJt halogen→DTn xuJt ch5a oxi→DTn xuJt ch5a nit.→ Polime
Trong nghiên c5u các lo8i chJt luôn chú tr&ng 4(n các m+i liên h giDa các lo8i
hi4rocacbon, giDa các dTn xuJt có oxi, giDa hi4rocacbon v>i các dTn xuJt c/a
hi4rocacbon, các m+i liên h này là c. s: cho HS thi(t l?p s. 4G t=ng h-p các chJt hDu
c. và cRng là c. s: 42 ôn t?p, h th+ng hóa các ki(n th5c c. bCn nhJt c/a ch,.ng trình.
S1 sPp x(p này làm cho m5c 4F khó kh@n, ph5c t8p c/a nFi dung ki(n th5c 4,-c t@ng
lên dKn dKn, t8o 4i7u kin cho GV t= ch5c các ho8t 4Fng h&c t?p trong gi; h&c và phát
tri2n t, duy, n@ng l1c nh?n th5c cho HS.
S1 nghiên c5u các chJt hDu c. 4,-c th1c hin : d8ng khái quát, các lo8i chJt hDu
c. 4,-c bi2u thH bMng công th5c t=ng quát, công th5c chung, bi2u diNn các quá trình
bi(n 4=i bMng ph,.ng trình t=ng quát, ph,.ng pháp nh?n th5c 4,-c bPt 4Ku tQ vic phân
tích 4Lc 4i2m cJu trúc phân tB suy lu?n v7 4Lc tính chung c/a lo8i chJt và tính chJt c/a
chJt c$ th2 trong dãy 4Gng 4^ng 4ó. V>i nhDng nét 4Lc thù v7 cJu trúc nFi dung, ph,.ng
pháp nghiên c5u các chJt hDu c. s_ t8o 4i7u kin thu?n l-i 42 GV phát tri2n t, duy khái
quát, hình thành ph,.ng pháp h&c t?p, nghiên c5u các chJt hDu c. cho HS.
NhDng 4Lc 4i2m v7 nFi dung, cJu trúc ch,.ng trình phKn hóa hDu c. còn là c. s:
cho vic l1a ch&n ph,.ng pháp, ph,.ng tin d8y h&c c/a GV và ph,.ng pháp h&c t?p
c/a HS trong các gi; h&c c$ th2.
2.5.3 HÖ thèng kiÕn thøc ho¸ häc h÷u c¬ trong ch¬ng tr×nh THPT
2.5.3.1 E"i c!ng v% hóa h0u c!
*ây là ch,.ng m: 4Ku, bao gGm các ki(n th5c 48i c,.ng v7 hóa h&c hDu c.
nhMm cung cJp nhDng ki(n th5c c. s: lí thuy(t ban 4Ku dùng làm ph,.ng tin 42 nghiên
c5u các lo8i chJt hDu c. c$ th2 : các ch,.ng sau. NFi dung ki(n th5c trong phKn 48i
c,.ng 4ã chú tr&ng 4(n các vJn 47:
- Khái nim chJt hDu c., 4Lc 4i2m chung c/a h-p chJt hDu c..
- Ph,.ng pháp tách bit và tinh ch( h-p chJt hDu c. cung cJp mFt s+ khái nim v7
ph,.ng pháp th1c nghim c. bCn (ch,ng cJt, chi(t, k(t tinh) 4,-c sB d$ng trong nghiên
c5u chJt hDu c..
- Phân lo8i h-p chJt hDu c. theo nhóm ch5c và g&i tên theo danh pháp qui 4Hnh c/a
IUPAC (tên thay th(, tên nhóm ch5c). SB d$ng h th+ng danh pháp này 4Cm bCo tính
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
129
nhJt quán, logic trong vic sB d$ng danh pháp hóa h&c hDu c. theo chuYn qu+c t( ngay
tQ ban 4Ku khi nghiên c5u hóa h&c hDu c..
- Phân tích 4Hnh tính, 4Hnh l,-ng các nguyên t+ trong h-p chJt hDu c. làm c. s: cho
vic thi(t l?p công th5c phân tB h-p chJt hDu c..
- CJu trúc phân tB h-p chJt hDu c. có xem xét 4(n thuy(t cJu t8o hóa h&c, hin
t,-ng 4Gng 4^ng, 4Gng phân, các d8ng liên k(t trong hóa hDu c., cJu trúc không gian
c/a phân tB chJt hDu c..
- PhCn 5ng hDu c. có nghiên c5u 4(n các d8ng phCn 5ng hóa h&c hDu c. (th(, cFng,
tách, phân h/y) và quá trính xCy ra phCn 5ng có s1 phân cPt các liên k(t cFng hóa trH
trong h-p chJt hDu c. t8o ra các sCn phYm trung gian rJt kém b7n là các g+c t1 do,
cacbocation.
Nh, v?y nFi dung ki(n th5c trong ch,.ng này là c. s: lí thuy(t ban 4Ku giúp HS
nghiên c5u các lo8i h-p chJt hDu c. 4,-c thu?n tin và sâu sPc h.n.
2.5.3.2 Nghiên c:u các lo"i h6p ch9t h0u c! c! b3n
H th+ng ki(n th5c v7 các lo8i h-p chJt hDu c. 4,-c sPp x(p theo các ch,.ng:
- Hi4rocacbon no.
-Anken – Anka4ien – Ankin.
-Aren – NguGn hi4rocacbon thiên nhiên.
-Dãn xuJt halogen. Ancol – Phenol.
-An4ehit – Xeton – Axit cacboxylic.
-Este – Lipit.
-Cacbohi4rat.
-Amin- Aminoaxit – Protein.
-Polime và v?t liu polime.
Các lo8i h-p chJt hDu c. 47u 4,-c 4Lt trong m+i liên quan chuy2n hóa lTn nhau
tQ chJt 4.n giCn 4(n ph5c t8p nh,: quan h giDa các lo8i hi4rocacbon, giDa các lo8i h-p
chJt có nhóm ch5c, giDa các lo8i hi4rocacbon v>i h-p chJt có nhóm ch5c.
Các quá trình chuy2n hóa, các ki(n th5c 5ng d$ng th1c tiNn, ph,.ng pháp 4i7u ch( các
lo8i h-p chJt hDu c. có s1 chUnh sBa, b= sung, thay th( bMng các ph,.ng pháp 4ang
4,-c sB d$ng và th2 hin 4,-c các thành t1u m>i m`, s1 phát tri2n c/a hóa h&c hDu c.
nhMm 4Cm bCo tính hin 48i, th1c tiNn c/a nFi dung ki(n th5c trong ch,.ng trình.
H th+ng các bài h&c v7 các lo8i chJt hDu c. 4ã t8o 4i7u kin 42 v?n d$ng các
ki(n th5c lí thuy(t, ki(n th5c phKn 48i c,.ng vào quá trình nghiên c5u tQng lo8i chJt
hDu c. c$ th2 4Gng th;i vic nghiên c5u các lo8i chJt hDu c. c$ th2 cRng hoàn thin, m:
rFng và phát tri2n các ki(n th5c lí thuy(t.
Vic nghiên c5u các lo8i chJt hDu c., ch5c hDu c. có chú tr&ng 4(n các chJt tiêu
bi2u t8o 4i7u kin cho HS phát tri2n n@ng l1c t, duy khái quát, so sánh, sB d$ng các
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
130
phép lo8i suy, d1 4oán khoa h&c trong quá trình phân tích cJu trúc phân tB, d1 4oán tính
chJt hóa h&c c/a các chJt hDu c. trên c. s: các tính chJt 4Lc tr,ng c/a các ch5c hDu c.
4ã 4,-c nghiên c5u.
Nh, v?y h th+ng ki(n th5c hóa h&c hDu c. tr,;ng THPT 4ã chú ý 4(n tính k(
thQa, phát tri2n, hoàn thin các ki(n th5c hóa h&c hDu c. : tr,;ng THCS d1a trên c. s:
lí thuy(t ch/ 48o và h&c thuy(t v7 cJu t8o các chJt hDu c..
2.5.4 Nguyªn t¾c
1. Khi nghiên c5u các chJt hDu c. không nên tách bit chúng v>i các chJt vô c.,
tách bit hóa hDu c. v>i hóa vô c. vì giDa chúng không có ranh gi>i rõ ràng. Thu?t ngD
“hDu c.” có nghXa là s1 s+ng 4,-c dùng 42 chU các h-p chJt có nguGn g+c tQ c. th2
s+ng, nó xuJt hin vào th;i kì 4Ku khi hóa hDu c. ch,a 4,-c phát tri2n. Vì v?y không
nên tuyt 4+i hóa và dùng nó 42 tách bit hai ngành h&c.
GV cKn cho HS thJy 4,-c m+i liên h giDa các chJt vô c. và các chJt hDu c.
nh,: nhi7u chJt hDu c. 4,-c t=ng h-p tQ các chJt vô c., nhi7u quá trình t=ng h-p các
chJt hDu c. cKn có chJt xúc tác là các chJt vô c., vic nghiên c5u các chJt vô c. và chJt
hDu c. 47u d1a trên c. s: h&c thuy(t cJu t8o chJt. S1 giCi thích tính baz. c/a amin hay
ammoniac 47u cKn xem xét 4(n khC n@ng nh?n proton c/a nguyên tB nit. còn có cLp
electron ch,a sB d$ng trong phân tB.
Các axit hDu c. và axit vô c. 47u có khC n@ng cho proton trong phCn 5ng hóa
h&c…Tuy nhiên các chJt hDu c., phCn 5ng hóa h&c hDu c. còn có nhDng nét 4Lc tr,ng
khác bit so v>i các chJt vô c. nên trong giCng d8y cRng cKn có s1 so sánh các 4i2m
khác bit, liên h giDa các khái nim 42 m: rFng, phát tri2n, hoàn thin ki(n th5c, giúp
HS hi2u 4,-c bCn chJt các quá trình bi(n 4=i, tính 4a d8ng c/a th( gi>i v?t chJt và các
m+i liên h giDa chúng.
Ví d$: So sánh các khái nim cJu t8o phân tB v>i cJu trúc phân tB, khái nim axit- baz.,
oxi hóa - khB, phCn 5ng th(, phCn 5ng cFng h-p, phCn 5ng th/y phân… trong hóa vô c.
và hóa hDu c. khi nghiên c5u các bài h&c có nFi dung này.
2. Khi nghiên c5u các lo8i h-p chJt hDu c. cKn chú tr&ng v?n d$ng ki(n th5c lí
thuy(t cJu t8o h-p chJt hDu c. 42 t@ng khC n@ng giCi thích, d1 4oán, v?n d$ng 42 giCi
quy(t vJn 47 nhMm tích c1c hóa ho8t 4Fng nh?n th5c, t, duy cho HS.
S1 nghiên c5u các lo8i h-p chJt hDu c. 4,-c xuJt phát tQ s1 phân tích v7 thành
phKn, cJu trúc phân tB, Cnh h,:ng c/a các nguyên tB, nhóm nguyên tB trong phân tB 4(n
khC n@ng phCn 5ng, lo8i phCn 5ng, c. ch( phCn 5ng, các d8ng sCn phYm t8o ra và tQ
nhDng dD kin c/a s1 phân tích này mà d1 4oán tính chJt hóa h&c 4Lc tr,ng và quá trình
bi(n 4=i c/a chJt 4ó.
S1 v?n d$ng ki(n th5c c. s: lí thuy(t còn 4,-c dùng 42 giCi thích quá trình phCn
5ng, c. ch( phCn 5ng, các qui tPc, qui lu?t dã 4,-c rút ra cho tQng lo8i phCn 5ng c/a
tQng lo8i h-p chJt hDu c. c$ th2. Vic t= ch5c các ho8t 4Fng nh?n th5c cho HS có s1
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
131
v?n d$ng ki(n th5c lí thuy(t nhMm phân tích cJu trúc, d1 4oán tính chJt các chJt và dùng
thí nghim hoLc các t, liu th1c nghim 42 ki2m ch5ng các d1 4oán 47u 4,-c xác nh?n
là các ho8t 4Fng h&c t?p tích c1c.
3. Th,;ng xuyên rèn luyn kX n@ng sB d$ng ngôn ngD hóa h&c trong quá trình
nghiên c5u các chJt hDu c. c$ th2. Ngôn ngD hóa h&c dùng trong hóa hDu c. rJt 4a
d8ng, phong phú. TQ cách bi2u thH các d8ng công th5c hóa h&c 4(n danh pháp 4ã làm
cho HS cCm thJy ph5c t8p và khó kh@n. Vì v?y vic rèn luyn kX n@ng vi(t công th5c
cJu t8o, sB d$ng công th5c cJu t8o, công th5c t=ng quát, danh pháp hóa h&c trong
nghiên c5u các chJt nh, bi2u diNn cJu trúc phân tB, vi(t ph,.ng trình phCn 5ng hóa h&c,
4&c tên các chJt…là cKn thi(t và 4,-c luyn t?p th,;ng xuyên, qua 4ó hình thành khC
n@ng t, duy khái quát, t, duy trìu t,-ng cho HS.
4. T@ng c,;ng sB d$ng mô hình, tranh v_ các phKn m7n mô tC 4Ky 4/, 4úng cJu
trúc phân tB các chJt hDu c. giúp HS quan sát, hi2u 4úng 4,-c 4Lc 4i2m cJu t8o phân
tB, s1 phân b+ trong không gian c/a các nguyên tB trong phân tB. *ây cRng là các t, liu
42 HS d1 4oán tính chJt hóa h&c, quá trình phCn 5ng c/a các chJt hDu c.. Trên c. s: mô
hình tr1c quan phân tB các chJt hDu c. giúp HS hi2u 4,-c các khái nim lai hóa, tính
4Hnh h,>ng trong không gian c/a liên k(t công hóa trH, m8ch cacbon trong phân tB
không th^ng mà là 4,;ng gJp khúc…S1 hi2u 4úng cJu trúc phân tB s_ 4i 4(n nhDng d1
4oán khoa h&c xác th1c. Thông qua 4ó rèn luyn cho HS khC n@ng quan sát, ph,.ng
pháp mô hình hóa trong h&c t?p, thi(t l?p s. 4G, 4G thH trong nghiên c5u hóa h&c, nhJt là
4+i v>i hóa h&c hDu c..
5. Khi hình thành khái nim m>i cKn chú tr&ng liên h c/ng c+ phát tri2n các ki(n
th5c có liên quan.
Khi nghiên c5u tQng lo8i chJt hDu c. cKn có s1 phân tích, so sánh v7 thành phKn,
cJu trúc phân tB, tính chJt v?t lí, tính chJt hóa h&c v>i các lo8i chJt 4ã h&c 42 tìm ra m+i
liên h giDa các lo8i chJt và làm rõ m+i quan h thành phKn, cJu trúc phân tB v>i tính
chJt c/a chJt.
Khi nghiên c5u các phCn 5ng 4Lc tr,ng c/a tQng lo8i chJt hDu c. cKn c/ng c+
khái nim các d8ng phCn 5ng, d8ng phân cPt liên k(t, c. ch( phCn 5ng, các sCn phYm
trung gian, h,>ng phCn 5ng và các sCn phYm 4,-c t8o ra. Ví d$:
- Nghiên c5u phCn 5ng th( HNO
3
v>i aren cKn liên h ankan có phCn 5ng th( v>i
HNO
3
không, sCn phYm th( là gì, qui tPc th( nh, th( nào.
- Ph,.ng pháp 4i7u ch( anilin bMng cách khB h-p chJt nitro c/a benzen có áp d$ng
4,-c cho vic 4i7u ch( các ankyl amin không.
- Phân bit các khái nim b?c cacbon, b?c r,-u, b?c amin.
- So sánh các d8ng 4Gng phân c/a các lo8i chJt hDu c. và giCi thích lí do.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
132
Nh; s1 liên h, so sánh, v?n d$ng ki(n th5c trong các bài h&c giúp HS có 4,-c
ph,.ng pháp nh?n th5c, t, duy khái quát và khC n@ng h th+ng hóa ki(n th5c 42 t1 tìm
ra 4,-c ph,.ng pháp h&c t?p phù h-p v>i bCn thân mình.
6. CKn chú ý th1c hin k(t h-p các nhim v$ d8y h&c hóa h&c mFt cách h-p lí.
Chú tr&ng phát tri2n t, duy, n@ng l1c nh?n th5c, n@ng l1c hành 4ông và hình thành th(
gi>i quan khoa h&c cho HS trong s1 k(t h-p chLt ch_ v>i nhim v$ trí d$c, truy7n th$
ki(n th5c, kX n@ng hóa h&c thông qua vic t= ch5c, 4i7u khi2n các ho8t 4Fng h&c t?p c/a
h&.
2.5.5 Ph,4ng pháp d'y h.c ph;n hóa h.c h5u c4
Các chJt hDu c. rJt 4a d8ng, phong phú, song 4,-c phân chia theo các nhóm
ch5c và có m+i liên h chLt ch_ giDa 4Lc 4i2m cJu trúc phân tB v>i tính chJt hóa h&c 4Lc
tr,ng c/a chúng 4Gng th;i giDa chúng còn có m+i liên h di tính rõ rt, tính chJt c/a lo8i
chJt này cRng là ph,.ng pháp 4i7u ch( c. bCn c/a lo8i h-p chJt khác. *Lc 4i2m này 4ã
t8o 4i7u kin cho GV có th2 h th+ng hóa và khái quát hóa ki(n th5c v7 tính chJt các
chJt d,>i d8ng các s. 4G trong m+i liên h qua l8i giDa các chJt v>i nhau. Vì v?y trong
d8y h&c phKn hóa hDu c. ta có th2 sB d$ng các ph,.ng pháp d8y h&c 4Lc thù c/a hóa
h&c làm t@ng tính tích c1c nh?n th5c và h5ng thú h&c t?p c/a HS, có th2 sB d$ng các
ph,.ng pháp d8y h&c ch/ y(u sau:
1. SF dCng các ph23ng ti4n trPc quan
GV cKn sB d$ng các mô hình, tranh v_, bi2u 4G, s. 4G 42 giúp HS có bi2u t,-ng
4úng 4Pn v7 cJu trúc phân tB c/a chJt, hin t,-ng, quá trình và dùng chúng làm c. s:
cho các ho8t 4Fng nh?n th5c, t, duy, phân tích, d1 4oán lí thuy(t.
Vic sB d$ng mô hình, tranh v_, s. 4G, bi2u 4G 4,-c th1c hin theo ph,.ng pháp nghiên
c5u, s/ d$ng ph,.ng tin tr1c quan là nguGn ki(n th5c 42 HS quan sát, tìm tòi, khám
phá thu nh?n ki(n th5c. GV yêu cKu HS quan sát mô hình, tranh v_, bi2u 4G và cho nh?n
xét, làm rõ nFi dung c/a s. 4G, tìm ra các qui lu?t d,-c khái quát trong các bi2u 4G, mô
tC cJu trúc phân tB các chJt và 4,a ra nhDng d1 4oán khoa h&c. Các nhim v$ quan sát,
làm vic v>i các ph,.ng tin tr1c quan 4,-c GV cJu trúc thành các câu hSi, bài t?p
nh?n th5c c$ th2 42 4Hnh h,>ng ho8t 4Fng t, duy cho HS. V>i s1 h,>ng dTn, 4i7u khi2n
c/a GV, HS t1 tìm tòi khám phá nFi dung ki(n th5c cKn tìm ki(m.
Ví d$ 1: Yêu cKu HS quan sát mô hình cJu trúc không gian c/a ankan (C
3
H
8
, C
4
H
10
)
cho nh?n xét, d1 4oán và giCi thích tính chJt hóa h&c 4Lc tr,ng c/a ankan.
Khi quan sát mô hình phân tB cKn yêu cKu HS nh?n xét d8ng liên k(t giDa
các nguyên tB, 4F b7n c/a các liên k(t, tr8ng thái lai hóa c/a các nguyên tB cacbon trong
phân tB, d8ng m8ch cacbon, các 4Gng phân có th2 có,..…
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
133
TQ s1 nh?n xét v7 cJu trúc phân tB yêu cKu HS d1 4oán khC n@ng phCn 5ng, phCn
5ng hóa h&c 4Lc tr,ng và giCi thích vì sao ankan không th2 tham gia phCn 5ng cFng
h-p? Vì sao các ankan t,.ng 4+i tr. : 4i7u kin th,;ng?
Ví d$ 2: Yêu cKu HS quan sát s. 4G 5ng d$ng c/a ankan trong sách giáo khoa và trC
l;i câu hSi vì sao ankan 4,-c dùng làm nguyên liu, v?t liu, nhiên liu? Phân bit hai
khái nim nguyên liu và v?t liu?
GV có th2 dùng các phKn m7m mô tC cJu trúc phân tB các chJt, c. ch( phCn 5ng,
mô phSng quá trình diNn bi(n phCn 5ng, qui trình sCn xuJt, t=ng h-p hDu c. và yêu cKu
HS nh?n xét, t1 rút ra k(t lu?n. CKn h8n ch( vic sB d$ng ph,.ng tin tr1c quan theo
ph,.ng pháp minh h&a vì cách sB d$ng này không 4,-c 4ánh giá là cách d8y h&c tích
c1c.
2. SF dCng thí nghi4m hóa h?c
a. SB d7ng thí nghiGm bi<u diHn
SB d$ng thí nghim là ph,.ng pháp d8y h&c không th2 thi(u 4,-c trong bài d8y
nghiên c5u v7 các chJt trong 4ó có các chJt hDu c.. Các phCn 5ng hDu c. th,;ng diNn ra
ch?m, theo nhi7u h,>ng nên các thí nghiêm nghiên c5u các chJt hDu c. th,;ng có nhi7u
hin t,-ng ph$. Vì v?y khi sB d$ng thí nghim ta cKn yêu cKu HS quan sát thí nghim
phCi c$ th2, h,>ng vào các hin t,.ng chính theo m$c 4ích d8y h&c. Các thí nghim
ch&n bi2u diNn cho bài h&c cKn 4Cm bCo yêu cKu : 4.n giCn, hin t,.ng rõ, 4Cm bCo tính
tr1c quan và th;i gian diNn bi(n nhanh không quá ch?m. GV cKn nPm vDng kX thu?t ti(n
hành thí nghim 4Cm bCo thí nghim thành công, an toàn, h8n ch( sB d$ng thí nghim
theo ph,.ng pháp minh h&a.
Tr,>c khi bi2u diNn thí nghim, GV nêu m$c 4ích, yêu cKu HS quan sát các chJt
tham gia phCn 5ng, d1 4oán các khC n@ng xCy ra trên c. s: các ki(n th5c 4ã có. GV hoLc
48i din HS ti(n hành thí nghim, HS quan sát, mô tC hin t,-ng quan sát 4,-c, v?n
d$ng ki(n th5c 4ã có giCi thích hin t,-ng, xác nh?n d1 4oán 4úng, chU ra nhDng 4i7u
không phù h-p c/a d1 4oán, nêu k(t lu?n v7 tính chJt c/a chJt.
SB d$ng thí nghim bi2u diNn theo ph,.ng pháp nghiên c5u s_ làm t@ng tính tích
c1c nh?n thúc, h5ng thú h&c t?p và bGi d,Wng n@ng l1c t1 h&c cho HS.
Ví d$: Thí nghim nghiên c5u phCn 5ng th( : vòng th.m c/a phenol.
GV 4Lt vJn 47: Ngoài tính axit gây ra b:i nhóm ch5c OH, phenol còn có tính chJt
nào khác nDa? Hãy nghiên c5u phCn 5ng c/a phenol v>i dung dHch n,>c brom.
HS quan sát cJu trúc phân tB phenol, d1 4oán khi nhS dung dHch phenol vào dung dHch
n,>c brom có phCn 5ng xCy ra không? Hin t,-ng? ChJt t8o thành?
HS d1 4oán:
- PhCn 5ng không xCy ra vì benzen chU tác d$ng v>i Br
2
lSng có Fe làm xúc tác.
- PhCn 5ng có xCy ra theo h,>ng: Br
2
+ H
2
O → HBr + HBrO
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
134
C
6
H
5
OH + HBr → C
6
H
5
Br + H
2
O
- PhCn 5ng có xCy ra theo h,>ng nguyên tB Br th( nguyên tB H trong nhân th.m.
GV làm thí nghim nhS dung dHch phenol vào dung dHch brom.
Hin t,-ng: dung dHch brom mJt màu, có k(t t/a trPng xuJt hin.
GV cung cJp thông tin: BMng th1c nghim xác 4Hnh chJt k(t t/a có công th5c C
6
H
3
OBr
3

tên g&i là 2, 4, 6-tribromphenol, hãy vi(t công th5c cJu t8o c/a sCn phYm và vi(t ph,.ng
trình phCn 5ng, xác 4Hnh d1 4oán nào 4úng?
GV 4Lt vJn 47:
- Hãy so sánh phCn 5ng th( brom c/a phenol và phCn 5ng c/a benzen v>i brom.
- Vì sao phenol th1c hin phCn 5ng th( dN h.n benzen và vì sao nguyên tB Br l8i th(
nguyên tB H : vH trí ortho và para? Ta hãy xem xét Cnh h,:ng c/a nhóm OH 4(n khC
n@ng phCn 5ng th( vào nhân th.m và ng,-c l8i.
S1 k(t h-p bi2u diNn thí nghim v>i s1 4i7u khi2n ho8t 4Fng nh?n th5c c/a HS theo
ph,.ng pháp nghiên c5u s_ t8o 4i7u kin cho h& ho8t 4Fng tích c1c h.n.
b. Thí nghiGm HS
N(u chJt hDu c. không quá 4Fc, thí nghim nghiên c5u tính chJt c/a chúng 4.n
giCn v7 thao tác ta có th2 t= ch5c cho HS hoLc nhóm HS t1 làm thí nghim nghiên c5u
tính chJt c/a chJt theo h,>ng t1 tìm tòi 42 thu nh?n ki(n th5c. Khi ti(n hành ho8t 4Fng
này HS s_ thCo lu?n nhóm v7 các nFi dung: ch&n thí nghim, ch&n hóa chJt, d$ng c$,
cách ti(n hành thí nghim, phân công th1c hin các thí nghim, quan sát hin t,-ng và
rút ra nh?n xét k(t lu?n v7 tính chJt cKn nghiên c5u.
Ví d$: nghiên c5u tính chJt axit c/a axit cacboxylic ta có th2 t= ch5c cho HS làm thí
nghim nghiên c5u tính chJt axit c/a CH
3
COOH. GV nêu nhim v$ :
- Mu+n xác 4Hnh CH
3
COOH có tính chJt axit ta ch&n các thí nghim nào?
- Hãy ch&n hóa chJt, d$ng c$ cKn thi(t 42 ti(n hành các thí nghim này?
- Hãy d1 4oán hin t,-ng s_ xCy ra trong các thí nghim?
- Ti(n hành các thí nghim, ghi l8i các hin t,-ng xCy ra, vi(t các ph,.ng trình phCn
5ng và rút ra k(t lu?n v7 tính chJt axit c/a CH
3
COOH.
GV h,>ng dTn các thao tác cKn thi(t, các nhóm HS ti(n hành thí nghim và rút ra
k(t lu?n “axit cacboxylic là nhDng axit y(u, có 4Ky d/ tính chJt c/a mFt axit”.
3. SF dCng ph23ng pháp thuy>t trình nêu vEn IO
V>i các nFi dung lí thuy(t khó nh, giCng d8y ch,.ng 48i c,.ng, nghiên c5u các
qui lu?t, m+i quan h Cnh h,:ng qua l8i giDa các nguyên tB trong phân tB ta có th2 sB
d$ng ph,.ng pháp thuy(t trình nêu vJn 47. *ây cRng là ph,.ng pháp d8y HS cách phát
hin và giCi quy(t vJn 47 mFt cách hiu quC, nhJt là v>i 4+i t,-ng HS trung bình, trung
bình khá.
Ví d$ dùng ph,.ng pháp thuy(t trình nêu vJn 47 d8y bài phân tích nguyên t+
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
135
- GV 4Lt vJn 47: Khi nghiên c5u tính chJt c/a chJt hDu c. ta cKn bi(t thành phKn và
cJu trúc phân tB c/a chúng. V?y làm th( nào 42 xác 4Hnh 4,-c thành phKn và cJu trúc
phân tB c/a chJt ? NFi dung này s_ 4,-c nghiên c5u trong bài phân tích nguyên t+.
- GV phát bi2u vJn 47 cKn nghiên c5u: *2 xác 4Hnh 4,-c thành phKn và cJu trúc phân
tB c/a mFt chJt ta cKn phCi ti(n hành:
+ Xác 4Hnh xem chJt 4ó 4,-c cJu t8o tQ các nguyên t+ nào.
+ Xác 4Hnh thành phKn 4Hnh l,-ng các nguyên t+ có trong phân tB c/a chJt 4ó.
+ Xác 4Hnh kh+i l,-ng phân tB và s+ nguyên tB c/a mai nguyên t+ trong phân tB
chJt 4ó.
+ Xác 4Hnh th5 t1 liên k(t giDa các nguyên tB trong phân tB theo hóa trH và s1 phân
b+ trong không gian c/a chúng.
*2 giCi quy(t các vJn 47 này khâu quan tr&ng là ti(n hành các ph,.ng pháp phân
tích 4Hnh tính và 4Hnh l,-ng các chJt. Ta cKn tìm hi2u các nFi dung 42 hi2u 4,-c ph,.ng
pháp phân tích 4Hnh tính:
+ M$c 4ích c/a phân tích 4Hnh tính.
+ Nguyên tPc c. bCn c/a ph,.ng pháp phân tích 4Hnh tính.
+ Thí nghim nào 4,-c dùng 42 xác 4Hnh nguyên t+ C, H có trong h-p chJt hDu c..
+ Thí nghim nào 4,-c dùng 42 xác 4Hnh các nguyên t+ N, Halogen…có trong h-p
chJt hDu c..
Ta hãy lKn l,-t xem xét các nFi dung này 42 hi2u v7 ph,.ng pháp phân tích 4Hnh
tính.
GV lKn l,-t giCi quy(t tQng vJn 47 nêu ra, k(t lu?n v7 ph,.ng pháp phân tích 4Hnh
tính và dTn dPt sang nFi dung th5 hai c/a bài là ph,.ng pháp phân tích 4Hnh l,-ng.
V>i nFi dung phân tích 4Hnh l,-ng GV có th2 ti(n hành bMng hai cách:
- GV nêu các vJn 47 cKn giCi quy(t d,>i d8ng các câu hSi nh, nFi dung phân tích
4Hnh tính.
- GV yêu cKu HS nêu ra các vJn 47 cKn nghiên c5u và GV h th+ng l8i.
+ M$c 4ích c/a phân tích 4Hnh l,-ng.
+ Nguyên tPc c. bCn c/a phân tích 4Hnh l,-ng.
+ Các ph,.ng pháp 4Hnh l,-ng 4,-c sB d$ng trong phân tích 4Hnh l,-ng.
+ Ph,.ng pháp 4Hnh l,-ng cacbon, hi4ro.
+ Ph,.ng pháp 4Hnh l,-ng các nguyên t+ khác: halogen, l,u hu]nh, oxi.
GV lKn l,-t giCi quy(t tQng vJn 47 nêu ra, xét mFt ví d$ c$ th2, tQ 4ó k(t lu?n v7
ph,.ng pháp xác 4Hnh thành phKn 4Hnh tính, 4Hnh l,-ng các nguyên t+ trong h-p chJt
hDu c. và c/ng c+ bài h&c.
4. SF dCng ph23ng pháp Iàm thoQi tìm tòi
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
136
BCn chJt c/a ph,.ng pháp này là GV 4,a ra mFt h th+ng bài t?p nh?n th5c d,>i
d8ng các câu hSi mang tính chJt tìm tòi nghiên c5u 4,-c cJu trúc theo mFt logic chLt
ch_ 42 4i7u khi2n các ho8t 4Fng nh?n th5c c/a HS. Qua vic tìm câu trC l;i cho h th+ng
câu hSi mà HS thu nh?n 4,-c cC ki(n th5c và ph,.ng pháp nh?n th5c, ph,.ng pháp h&c
t?p. *ây là ph,.ng pháp d8y h&c tích c1c rèn luyn và phát tri2n : h& n@ng l1c phát hin
và giCi quy(t vJn 47, n@ng l1c t, duy sáng t8o.
Khi sB d$ng ph,.ng pháp 4àm tho8i tìm tòi trong giCng d8y phKn hóa hDu c. GV
có th2 cJu trúc h th+ng câu hSi theo diNn dHch hoLc qui n8p. C$ th2 là:
- Phân tích 4Lc 4i2m cJu trúc phân tB: d8ng liên k(t, 4Lc 4i2m liên k(t, xác 4Hnh nhóm
ch5c quy(t 4Hnh tính chJt 4Lc tr,ng c/a chJt .
- TQ 4Lc 4i2m cJu trúc phân tB d1 4oán tính chJt 4Lc tr,ng c/a chJt.
- Dùng thí nghim hoLc các dD kin th1c nghim 42 xác 4Hnh tính 4úng 4Pn c/a s1 d1
4oán lí thuy(t.
- Nh?n xét, k(t lu?n v7 tính chJt c/a chJt.
- V?n d$ng ki(n th5c thu nh?n 4,-c.
GV chuYn bH các câu hSi có các m5c 4F nh?n th5c khác nhau và sPp x(p theo logic trên.
Ví d$: H th+ng câu hSi nghiên c5u tính chJt c/a xicloankan.
Câu 1. Quan sát công th5c cJu t8o, mô hình cJu trúc phân tB c/a mFt s+ mono
xicloankan và cho bi(t:
1. D8ng liên k(t giDa các nguyên tB C, H trong phân tB.
2. Tr8ng thái lai hóa c/a các nguyên tB C trong phân tB.
3. Các góc liên k(t giDa các nguyên tB C trong phân tB có vòng 3, 4, 5, 6 c8nh.
4. So sánh góc liên k(t giDa các nguyên tB C trong phân tB có vòng 3, 4 c8nh và 5, 6
c8nh v>i góc liên k(t giDa các nguyên tB C trong phân tB ankan cùng tr8ng thái lai hóa
sp
3
.
Câu 2. Quan sát bCng tính chJt v?t lí c/a mFt s+ xicloankan cho bi(t qui lu?t bi(n 4=i
nhit 4F nóng chCy, nhit 4F sôi, kh+i l,-ng riêng và so sánh v>i ankan?
1. Hãy d1 4oán tính chJt hóa h&c 4Lc tr,ng c/a xicloankan?
2. Xicloankan có nhDng tính chJt nào gi+ng ankan. Vì sao có s1 gi+ng nhau 4ó.
3. Xicloankan có nhDng tính chJt nào khác ankan. Vì sao có s1 khác nhau 4ó.
4. Vì sao ta x(p xicloakan vào lo8i hi4rocacbon no?
GV có th2 cJu trúc h th+ng câu hSi cho mai bài d8y thành các phi(u h&c t?p 42 di7u
khi2n các ho8t 4Fng h&c t?p theo m$c tiêu c/a mai bài h&c.
5. SF dCng ph23ng pháp tP h?c có h2Kng dRn
V>i các nFi dung h&c t?p không quá khó 4+i hoLc các nFi dung mang tính chJt
th+ng kê, trình bày các s1 kin ta có th2 t= ch5c cho HS t1 h&c nhóm hoLc cá nhân nh,:
quan sát bi2u bCng, s. 4G, 4G thH nh?n xét tìm qui lu?t, 4&c sách, tài liu h&c t?p, ti(n
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
137
hành thí nghim, l?p bCng t=ng k(t ki(n th5c…Khi HS ti(n hành các ho8t 4Fng t1 h&c
hoLc h&c theo nhóm cKn 4Lt ra các yêu cKu c$ th2 và t@ng dKn các m5c 4F nh?n th5c tQ
thJp 4(n cao cho các ho8t 4Fng.
- *&c tài liu, tóm tPt nFi dung chính (mô tC bMng l;i hoLc bMng s. 4G, mô hình)
- *&c tài liu trC l;i câu hSi, tìm các dTn ch5ng minh h&a cho nFi dung k(t lu?n trong
tài liu.
- *&c tài liu, thCo lu?n nhóm, nêu nh?n xét, 4ánh giá 4,a ra nhDng ý t,:ng c/a
mình.
- Phân tích s+ liu th1c nghim, bCng th+ng kê, nh?n xét rút ra qui lu?t bi(n 4=i các
tham s+.
Ví d$:
+ *&c nFi dung phKn phân lo8i h-p chJt hDu c. cho bi(t c. s: c/a s1 phân lo8i và
mô tC s1 phân lo8i h-p chJt hDu c. d,>i d8ng s. 4G.
+ *&c nFi dung phKn cJu t8o hóa h&c và cJu trúc hóa h&c và phân bit các khái
nim: cJu t8o hóa h&c, cJu trúc không gian c/a phân tB, cJu trúc hóa h&c.
Ho8t 4Fng t1 h&c c/a HS rJt 4a d8ng tùy theo nFi dung, m$c 4ích d8y h&c mà GV
l1a ch&n các hình th5c ho8t 4Fng cho phù h-p.
Các ph,.ng pháp d8y h&c hóa h&c rJt 4a d8ng và phong phú, mai ph,.ng pháp
47u có nhDng ,u 4i2m và h8n ch( c/a nó nên vic l1a ch&n ph,.ng pháp nào cho phù
h-p thì GV cKn c@n c5 vào nFi dung ki(n th5c, m$c tiêu c/a bài h&c, khC n@ng nh?n th5c
c/a HS, c. s: v?t chJt, ph,.ng tin d8y h&c hin có…*i7u quan tr&ng mà ta cKn chú ý
là vic ch&n l1a các ph,.ng pháp d8y h&c 47u h,>ng 4(n m$c tiêu t= ch5c, t8o 4i7u
kin, 4i7u khi2n ho8t 4Fng h&c t?p c/a HS sao cho các em 4,-c ch/ 4Fng h.n trong h&c
t?p.
Khi sB d$ng các ph,.ng pháp d8y h&c trong quá trình 4i7u khi2n các ho8t 4Fng
nh?n th5c c/a HS ta cKn l,u ý:
- Th,;ng xuyên t= ch5c cho HS sB d$ng ph,.ng pháp so sánh giúp các em hi2u sâu
ki(n th5c, các khái nim c. bCn và quan tr&ng, ví d$ nh,:
+ So sánh các lo8i hi4rocacbon v7 cJu trúc phân tB, tính chJt hóa h&c 4Lc tr,ng và
chU rõ nhDng 4i2m gi+ng nhau, khác nhau và cC nguyên nhân c/a s1 gi+ng nhau, khác
nhau 4ó.
+ So sánh tính axit c/a ancol, phenol, axit cacboxylic, và giDa các lo8i axit hDu c.:
axit no, axit không no, axit th.m, axit có nhóm th( trong g+c.
+ So sánh tính baz. c/a các lo8i amin v>i nhau, giDa amin v>i ammoniac.
+ So sánh nhit 4F sôi, nhit 4F nóng chCy c/a các dTn xuJt c/a hi4rocacbon.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
138
- Th,;ng xuyên luyn t?p khC n@ng v?n d$ng ki(n th5c 42 tìm hi2u bCn chJt các quá
trình hóa h&c, Cnh h,:ng giDa các nguyên tB trong phân tB và giCi quy(t các vJn 47 th1c
tiNn liên quan 4(n ki(n th5c hóa hDu c. thông qua bài t?p nh?n th5c.
- SB d$ng trit 42 các ph,.ng tin tr1c quan và ph,.ng tin kX thu?t d,>i s1 tr- giúp
c/a CNTT 42 giúp HS có 4,-c nhRng bi2u t,-ng 4úng 4Pn v7 cJu trúc các h-p chJt hDu
c., c. ch( phCn 5ng qua 4ó mà rèn luyn t, duy khái quát, t, duy trìu t,-ng trong
nghiên c5u các chJt hDu c..
Nh, v?y sB d$ng ph,.ng pháp d8y h&c trong s1 ph+i h-p h-p lí v>i các ph,.ng
tin tr1c quan phát huy cao 4F tính tích c1c nh?n th5c 4Fc l?p, sáng t8o cho HS là y(u t+
quan tr&ng nâng cao chJt l,-ng môn h&c.
2.5.6 Gi)ng d'y ch,4ng 1'i c,4ng v$ hóa h5u c4
2.5.6.1 M7c tiêu cJa ch!ng
1.V$ kin th+c
Bi>t
- Th( nào là h-p chJt hDu c., hóa h&c hDu c., nhDng 4Lc 4i2m c/a chJt hDu c..
- Ph,.ng pháp nghiên c5u xác 4Hnh công th5c phân tB, cJu trúc phân tB h-p chJt hDu
c., cách bi2u thH và danh pháp c/a chúng.
- Các d8ng phCn 5ng hDu c. c. bCn: phCn 5ng th(, cFng h-p, tách, h/y và 4Lc 4i2m
c/a nó.
HiAu
- CJu trúc phân tB h-p chJt hDu c. có quan h chLt ch_ v>i tính chJt v?t lí và tính
chJt hóa h&c c/a nó.
- Nguyên nhân c/a hin t,-ng 4Gng 4^ng, 4Gng phân.
2. V$ kB nFng
- GiCi thích tính chJt v?t lí, tính chJt c/a các chJt hDu c. d1a vào cJu t8o phân tB và
cJu trúc hóa h&c c/a chJt.
- GiCi bài toán l?p công th5c phân tB, công th5c cJu t8o c/a h-p chJt hDu c., g&i tên
chúng.
3. V$ thái 1?
HS có lòng say mê khoa h&c, ph,.ng pháp nghiên c5u khCm phá tìm tòi, phát tri2n t,
duy phân tích t=ng h-p và có ý th5c v?n d$ng ki(n th5c trong giCi bài toán tìm công
th5c h-p chJt hDu c..
2.5.6.2 M5t sK *i<m c2n chú ý
*ây là ch,.ng nghiên c5u m: 4Ku nhMm cung cJp nhDng ki(n th5c ban 4Ku c.
bCn nhJt dùng làm ph,.ng tin, c. s: lí thuy(t 42 nghiên c5u nhDng lo8i h-p chJt hDu
c. c$ th2 : các ch,.ng sau.
1. M;t s< ph23ng pháp tách bi4t và tinh ch> hTp chEt hUu c3
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
139
Khi giCng d8y nFi dung này ta cKn cho HS hi2u 4,-c c. s: khoa h&c, d$ng c$
4,-c dùng cho tQng ph,.ng pháp và 5ng d$ng th1c tiNn c/a chúng.
- Ph,.ng pháp ch,ng cJt d1a vào nhit 4F sôi khác nhau c/a các chJt lSng tan trong
han h-p. Trong th1c t( 4,-c sB d$ng trong cJt r,-u, cJt tinh dKu.
- Ph,.ng pháp chi(t d1a vào 4F tan khác nhau trong n,>c hoLc trong các dung môi
khác nhau c/a các chJt lSng, rPn. D$ng c$ th,;ng dùng là phNu chi(t 42 tách các chJt
lSng không tan vào nhau.
- Ph,.ng pháp k(t tinh d1a váo 4F tan khác nhau c/a các chJt rPn theo nhit 4F.
TQ các nFi dung ki(n th5c này cKn cho HS v?n d$ng vào vic giCi bài t?p tách
chJt hDu c. tránh thói quen c/a HS th,;ng sB d$ng phCn 5ng hóa h&c 42 tách bit chúng
rJt ph5c t8p mLc dù th1c t( chU cKn sB d$ng ph,.ng pháp ch,ng cJt, chi(t 4.n giCn h.n
nhi7u.
2. SP phân loQi hTp chEt hUu c3
GV cKn cho HS bi(t 4,-c c. s: phân lo8i d1a vào thành phKn phân tB c/a chJt
hDu c. và hi2u các khái nim hi4rocacbon, dTn xuJt c/a hi4rocacbon và nhóm ch5c.
Khái nim nhóm ch5c cKn 4,-c hi2u 4úng nghXa c/a chúng, 4ó là nhóm nguyên
tB gây ra nhDng phCn 5ng 4Lc tr,ng c/a phân tB h-p chJt hDu c. và hin nay IUPAC 4ã
chU rõ các liên k(t 4ôi, liên k(t ba giDa hai nguyên tB cacbon là nhóm ch5c c/a
hi4rocacbon không no.
3. Danh pháp hTp chEt hUu c3
CKn cho HS bi(t 4,-c trong hóa hDu c. có sB d$ng tên thông th,;ng 4,-c 4Lt
theo nguGn g+c tìm ra chúng. *i7u quan tr&ng HS phCi nPm 4,-c tên chJt hDu c. theo
h th+ng danh pháp IUPAC và danh pháp tên g+c – ch5c hoLc tên thay th( thì cRng 47u
lJy tên m8ch cacbon chính làm xuJt phát 4i2m cho cách g&i tên chJt. Danh pháp thay th(
4Lt chU s+ ngay tr,>c nhóm ch5c theo qui 4Hnh m>i c/a IUPAC và 4ã có s1 nhJt quán
giDa khái nim nhóm ch5c và danh pháp thay th(. Danh pháp này còn 4,-c 4ánh giá là
khoa h&c, h-p lí, 4Cm bCo tính nhJt quán, logic, dN g&i tên các lo8i chJt hDu c. tQ công
th5c cJu t8o và ng,-c l8i cRng dN vi(t 4,-c công th5c cJu t8o c/a chJt 4i tQ tên g&i c/a
chúng. *ây cRng là danh pháp 4,-c sB d$ng trong giCng d8y : các tr,;ng THPT c/a
nhi7u n,>c trên th( gi>i.
Khi rèn luyn kX n@ng 4&c tên chJt cKn yêu cKu HS thuFc 10 tên m8ch cacbon và
hi2u 4,-c cách phân tích tên h-p chJt thành các bF ph?n g+c, ch5c, m8ch chính, phKn
th( m8ch chính, phKn 4Hnh ch5c.
4. Phân tích nguyên t<
GV cKn t= ch5c các ho8t 4Fng h&c tâp 42 HS hi2u 4,-c m$c 4ích và nguyên tPc
c/a ph,.ng pháp phân tích 4Hnh tính, 4Hnh l,-ng và các thí nghim hóa h&c 4,-c ti(n
hành trong các ph,.ng pháp này nhMm xác 4Hnh thành phKn 4Hnh tính, 4Hnh l,-ng các
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
140
chJt hDu c.. Qua 4ó giúp HS bi(t 4,-c các ph,.ng pháp nghiên c5u c. bCn sB d$ng
trong các phòng thí nghim hóa h&c 42 thi(t l?p công th5c phân tB h-p chJt vô c. và
hDu c..
5. Công thMc phân tF và công thMc I3n gi$n nhEt
*ây là hai khái nim c. bCn cKn cho HS hi2u 4,-c ý nghXa c/a chúng, cC hai d8ng
công th5c này 47u là công th5c th1c nghim còn các d8ng công th5c khác nh, công th5c
t=ng quát, công th5c nguyên… th1c chJt 47u thuFc hoLc công th5c phân tB hoLc công
th5c 4.n giCn nhJt.
Khi xác 4Hnh qui trình thi(t l?p công th5c 4.n giCn nhJt, công th5c phân tB chJt
hDu c. tQ công th5c 4.n giCn nhJt cKn nêu rõ 4ây là con 4,;ng chung, t=ng quát nhJt áp
d$ng cho các lo8i chJt hDu c.. Vic xác 4Hnh phân tB kh+i c/a các chJt 4,-c ti(n hành
bMng nhi7u ph,.ng pháp và mai ph,.ng pháp 47u có ph8m vi áp d$ng và 4F chính xác
nhJt 4Hnh. CKn hình thành cho HS kX n@ng thi(t l?p công th5c 4.n giCn nhJt và công
th5c phân tB theo các b,>c xác 4Hnh vì 4ây là ph,.ng pháp c. bCn, 4úng v>i th1c t( hóa
h&c, 4,-c áp d$ng nhi7u trong vic giCi d8ng bài t?p l?p công th5c phân tB h-p chJt hDu
c..
6. CEu trúc phân tF hTp chEt hUu c3
CKn t= ch5c các ho8t 4Fng h&c t?p 42 HS hi2u 4,-c nhDng 4i2m chính c/a thuy(t
cJu t8o hóa h&c, các khái nim cJu t8o hóa h&c, cJu trúc hóa h&c và m+i quan h giDa
hai khái nim này.
CKn cho HS phân tích, so sánh 42 hi2u 4,-c các khái nim 4Gng phân cJu t8o,
4Gng phân nhóm ch5c, 4Gng phân m8ch cacbon, 4Gng phân vH trí nhóm ch5c và 4Gng
phân l?p th2, làm rõ 4,-c m+i quan h giDa 4Gng phân cJu t8o và 4Gng phân l?p th2,
phân bit 4,-c khái nim cJu t8o hóa h&c và cJu trúc hóa h&c.
7. Ph$n Mng hUu c3
*ây là các ki(n th5c c. bCn nhJt 42 giúp HS nghiên c5u các phCn 5ng 4Lc tr,ng
cho tQng lo8i h-p chJt hDu c. c$ th2. Ki(n th5c v7 s1 phân lo8i phCn 5ng hDu c. là c.
s: 42 HS hi2u 4,.c bCn chJt c/a phCn 5ng hDu c. (có s1 bi(n 4=i cJu trúc phân tB c/a
các chJt 4Ku),
Ki(n th5c v7 các ki2u phân cPt liên k(t cFng hóa trH là nhDng ki(n th5c c. s: 42
HS hi2u 4,-c quá trình diNn bi(n c/a phCn 5ng hóa h&c hDu c.. Khi t= ch5c ho8t 4Fng
h&c t?p cho HS tìm hi2u 4Lc 4i2m c/a s1 phân cPt 4Gng li, dH li, 4Lc tính chung c/a các
ti2u phân sinh ra tQ các quá trình này ta cKn cho HS phân bit g+c ankyl t1 do v>i “nhóm
ankyl” và “g+c” nói chung. Các ki(n th5c này là c. s: 42 bi(t 4,-c c. ch( c/a các d8ng
phCn 5ng hDu c. c. bCn, các qui tPc chi ph+i các quá trình phCn 5ng 4ó, các sCn phYm
t8o ra cRng nh, 4Lc 4i2m c/a phCn 5ng hóa h&c hDu c..
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
141
Nh, v?y ki(n th5c trong ch,.ng 48i c,.ng là ki(n th5c c. s: 42 HS v?n d$ng
trong nghiên c5u, d1 4oán, giCi thích, mô tC tính chJt các lo8i h-p chJt hDu c. c$ th2
nên GV giúp HS hi2u chính xác, 4Ky 4/ nFi dung c/a các khái nim c. bCn này.
2.5.6.3 Nh0ng chú ý v% ph!ng pháp gi3ng d"y
- Tích c1c sB d$ng s. 4G, tranh v_, mô hình, phKn m7n mô tC cJu trúc phân tB h-p chJt
hDu c. 42 HS dN thu nh?n ki(n th5c.
- Trit 42 khai thác ki(n th5c v7 cJu t8o nguyên tB, liên k(t hóa h&c, s1 lai hóa obitan
4ã h&c : l>p 10 42 hình thành ki(n th5c v7 cJu t8o và cJu trúc phân tB h-p chJt hDu c.,
phCn 5ng hóa h&c hDu c..
- T@ng c,;ng rèn luyn kX n@ng sB d$ng danh pháp hóa h&c, giCi bài toán hóa h&c tìm
công th5c phân tB, công th5c cJu t8o h-p chJt hDu c..
- T@ng c,;ng sB d$ng d8ng bài t?p trPc nghim khách quan 42 c/ng c+ ki(n th5c rèn
luyn khC n@ng ghi nh>, chính xác hóa các khái nim và t, duy nhanh : HS.
2.5.7 Gi)ng d'y vÒ hi®rocacbon
PhKn hi4rocacbon 4,-c nghiên c5u ngay sau phKn 48i c,.ng v7 hóa hDu c. nên
nFi dung ki(n th5c v7 hi4rocacbon có ý nghXa nh?n th5c và giáo d$c to l>n. Ki(n th5c v7
các hi4rocacbon là nhDng t, liu phong phú 42 hình thành, phát tri2n khái nim cJu trúc
phân tB hi4rocacbon, tính chJt 4Lc tr,ng 4,-c gây ra b:i nhóm ch5c trong phân tB
hi4rocacbon không no, c. ch( c/a các d8ng phCn 5ng hDu c. c. bCn và các qui lu?t chi
ph+i nó. Các ki(n th5c v7 hi4rocacbon nh, thành phKn, cJu trúc phân tB, danh pháp,
4Gng phân, tính chJt… 47u là c. s: 42 hình thành các qui lu?t nghiên c5u các h-p chJt
dTn xuJt c/a hi4rocacbon và ph,.ng pháp h&c t?p hóa h&c hDu c. cho HS.
Hi4rocacbon là nguyên liu c. bCn, xuJt phát 4i2m cho các qui trình 4i7u ch(,
t=ng h-p hDu c. quan tr&ng t8o ra các h-p chJt hDu c. ph5c t8p h.n, có ý nghXa th1c
tiNn l>n lao. NguGn hi4rocacbon trong t1 nhiên l8i rJt phong phú, có giá trH 4+i v>i n7n
kinh t( qu+c dân và là nguGn nguyên liu cho nhi7u ngành công nghip hóa h&c.
Vì v?y khi giCng d8y phKn này ta cKn chú ý v7 ph,.ng pháp nhMm hình thành :
HS nhDng ki(n th5c 4úng 4Pn v7 lo8i h-p chJt hDu c. 4.n giCn ban 4Ku và ph,.ng pháp
h&c t?p phKn hóa hDu c.. C$ th2 là:
- SB d$ng trit 42 các ph,.ng tin tr1c quan, thí nghim hóa h&c là nguGn ki(n th5c
42 t= ch5c cho HS tìm tòi, khám phá v7 4Lc 4i2m cJu trúc phân tB các lo8i hi4rocacbon
và m+i liên quan bin ch5ng giDa cJu trúc phân tB và tính chJt 4Lc tr,ng c/a chúng.
- SB d$ng ph+i h-p các ph,.ng pháp d8y h&c tích c1c 42 t= ch5c ho8t 4Fng nh?n
th5c cho HS bPt 4Ku tQ s1 phân tích 4Lc 4i2m cJu trúc ph?n tB, d1 4oán tính chJt 4Lc
tr,ng, dùng thí nghim hoLc các t, liu th1c nghim xác nh?n d1 4oán 4úng, nh?n xét,
k(t lu?n v7 tính chJt c/a các lo8i hi4rocacbon. *ây chính là con 4,;ng hình thành cho
HS ph,.ng pháp t, duy, nghiên c5u, h&c t?p hóa h&c.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
142
- Khi t= ch5c các ho8t 4Fng h&c t?p cho HS cKn sB d$ng trit 42 ph,.ng pháp so
sánh trong các bài d8y. So sánh giDa các hi4rocacbon cùng lo8i, giDa các lo8i
hi4rocacbon 42 tìm ra s1 gi+ng nhau, s1 khác nhau, nguyên nhân c/a s1 gi+ng và khác
nhau 4ó. *Gng th;i qua 4ó làm rõ 4,-c m+i quan h cJu t8o và tính chJt c/a các chJt và
m+i liên quan giDa các lo8i hi4rocacbon v>i nhau.
- GV cKn 4&c thêm các sách tham khCo 42 ch&n t, liu b= sung làm phong phú và
c?p nh?t ki(n th5c, t@ng h5ng thú h&c t?p cho HS. GV nên t= ch5c cho HS tham gia s,u
tKm t, liu, thông tin tQ các nguGn thông tin khác và t8o 4i7u kin cho các em 4,-c chia
s` các t, liu v7 hi4rocacbon qua bài d8y, ho8t 4Fng ngo8i khóa hoLc xây d1ng thành
các 47 tài và t= ch5c cho các nhóm HS th1c hin ngoài gi; h&c theo ph,.ng pháp d8y
h&c theo các d1 án. Nh, v?y, GV cKn 4a d8ng hóa các ho8t 4Fng h&c t?p 42 HS tham gia
mFt cách tích c1c, ch/ 4Fng h.n.
Trong giCng d8y cKn chú ý 4(n mFt s+ nFi dung m>i và khó c/a ch,.ng trình
trong các ch,.ng c$ th2.
2.5.7.1 Gi3ng d"y ch!ng hi*rocacbon no
I. MCc tiêu cJa ch23ng
1. V$ kin th+c
Bi>t
- CJu trúc và danh pháp c/a ankan và xicloankan.
- Tính chJt v?t lí, tính chJt hóa h&c c/a ankan và xicloankan.
- Ph,.ng pháp 4i7u ch(, 5ng d$ng c/a ankan và xicloankan.
HiAu
- Nguyên nhân tính t,.ng 4+i tr. v7 mLt hóa h&c c/a các hi4rocacbon no là do cJu
t8o các phân tB hi4rocacbon no chU có các lien k(t l b7n.
- C. ch( phCn 5ng th( halogen vào phân tB ankan.
2. V$ kB nFng
- Vi(t ph,.ng trình phCn 5ng ch5ng minh tính chJt hóa h&c c/a ankan và xicloankan.
- G&i tên mFt s+ ankan, xicloankan làm c. s: cho vic g&i tên các hi4rocacbon và dTn
xuJt hi4rocacbon sau này
3. V$ thái 1?
- HS có ph,.ng pháp nghiên c5u chJt hDu c. trong mFt dãy 4Gng 4^ng làm c. s: cho
ph,.ng pháp nghiên c5u các dãy 4Gng 4^ng sau này.
- Rèn luyn khC n@ng suy lu?n, khái quát hóa trong h&c t?p.
II. M;t s< IiAm cVn chú ý vO n;i dung
*ây là ch,.ng 4Ku tiên nghiên c5u v7 lo8i h-p chJt hDu c. c$ th2 nên GV cKn
chú tr&ng giúp HS hi2u 4úng, chính xác các khái nim, các quá trình và hình thành
ph,.ng pháp h&c t?p là c. s: cho vic nghiên c5u các ch,.ng sau.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
143
Trong phân tB hi4rocacbon chU có các liên k(t 4.n C – C v>i m8ch cacbon h: là
ankan, m8ch cacbon vòng là xycloankan. CKn làm cho HS hi2u bCn chJt, 4Lc 4i2m liên
k(t hóa h&c trong phân tB ankan và xycloankan 42 làm c. s: cho s1 d1 4oán tính chJt
hóa h&c 4Lc tr,ng c/a chúng. Khi sB d$ng mô hình 42 nghiên c5u cJu trúc phân tB ta
cKn yêu cKu HS chU rõ s1 t,.ng 4Gng giDa mô hình rang và mô hình 4Lc trong mô tC cJu
trúc phân tB các chJt.
CJu d8ng c/a ankan (ch,.ng trình nâng cao) là mFt khái nim khó nh,ng không
4Lt nó là khái nim tr&ng tâm chU yêu cKu HS nPm 4,-c các nhóm nguyên tB liên k(t v>i
nhau b:i liên k(t 4.n C – C có th2 t1 quay quanh tr$c liên k(t t8o ra vô s+ các cJu d8ng
khác nhau, có th2 chuy2n 4=i cho nhau và không th2 cô l?p riêng 4,-c tQng d8ng cJu
d8ng xen k_ b7n h.n cJu d8ng che khuJt. Trên c. s: 4ó HS hi2u 4,-c cJu trúc không
gian c/a ankan (các nguyên tB không cùng nMm trên mFt mLt ph^ng, liên k(t C – C có
th2 quay t1 do).
Danh pháp c/a ankan 4,-c g&i theo IUPAC v>i ankan không phân nhánh và
phân nhánh. CKn yêu cKu HS thuFc 10 ankan 4Ku dãy và v?n d$ng tích c1c trong bài
d8y, bài t?p 42 h& ghi nh> 4,-c vì 4ây là kX n@ng quan tr&ng, làm c. s: cho vic nghiên
c5u danh pháp các lo8i h-p chJt sau 4ó. Trong danh pháp cKn phân bit rõ nhóm ankyl
(CH
3
- , C
2
H
5
-) và g+c ankyl (CH
3
.
, C
2
H
5
.
).
CKn hu>ng dTn HS quan tâm tính chJt v?t lí không kém tính chJt hóa h&c vì nó
cRng có tính quy(t 4Hnh 4(n khC n@ng 5ng d$ng c/a chJt 4Gng th;i còn giúp h& có cái
nhìn toàn din trong vic xem xét m+i quan h giDa tính chJt và 5ng d$ng c/a chJt. HS
th,;ng coi nhk nFi dung này nên khi v?n d$ng vào giCi bài t?p nh?n bi(t, tách các chJt
th,;ng không v?n d$ng ki(n th5c v7 tính chJt v?t lí mà chU t?p trung sB d$ng tính chJt
hóa h&c, làm ph5c t8p hóa cách giCi. T= ch5c cho HS quan sát, nghiên c5u kX tQng cFt
trong bCng th+ng kê hMng s+ v?t lí c/a ankan, nh?n xét các s+ liu và t1 rút ra k(t lu?n v7
s1 bi(n 4=i các s+ liu 4ó theo chi7u t@ng c/a s+ nguyên tB cacbon trong phân tB.
V7 phCn 5ng th( halogen v>i ch,.ng trình nâng cao cKn cho HS bi(t 4,-c c. ch(
phCn 5ng, các b,>c trong quá trình phCn 5ng 42 lí giCi 4,-c vì sao phCn 5ng hDu c. xCy
ra ch?m, trong phCn 5ng th( clo c/a metan nh,ng sCn phYm l8i có cC etan, cRng cKn làm
rõ phCn 5ng clo hóa xCy ra m8nh h.n nên kém 4Hnh h,>ng h.n phCn 5ng brom hóa. S1
khái quát hóa halogen ,u tiên th( vào nguyên tB H liên k(t v>i cacbon b?c cao h.n chU
4úng v>i phCn 5ng brom hóa không 4úng v>i clo hóa, v>i flo phCn 5ng quá mãnh lit
nên phân h/y ankan thành C, H, còn iot thì không phCn 5ng v>i ankan khi chi(u sáng vì
quá y(u.
Nghiên c5u phCn 5ng tách (gãy liên k(t C – C, C – H) ta cKn nhJn m8nh 4(n 4i7u
kin phCn 5ng rJt khPc nghit (t
0
> 500
0
C, có xúc tác) và không có h,>ng ,u tiên xác
4Hnh nên phCn 5ng s_ t8o ra nhi7u sCn phYm khác nhau.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
144
V>i xicloankan, không cKn chú ý quá chi ti(t 4(n cJu trúc c/a tJt cC các
xicloankan mà chU cKn cho HS bi(t rMng trQ propan ra các xicloankan khác 47u không
phCi là nhDng vòng ph^ng, các xicloankan có vòng 3, 4 c8nh thì góc liên k(t giDa các
nguyên tB cacbon trong vòng này nhS h.n 109
0
28
,
(góc c/a nguyên tB cacbon : tr8ng
thái lai hóa sp
3
). S1 khác bit v7 cJu trúc phân tB các xicloankan là nguyên nhân gây ra
tính chJt khác bit c/a xicloankan có vòng 3, 4 c8nh so v>i các xicloankan có vòng l>n
h.n và các xicloankan có vòng 5 c8nh tr: lên (có tính chJt t,.ng t1 ankan). Nghiên c5u
phCn 5ng cFng m: vòng c/a xiclopropan và xiclobutan ta cKn l,u ý 4(n 4i7u kin và tác
nhân phCn 5ng 42 HS thJy 4,-c s1 khác nhau giDa hai xicloankan này.
V7 4i7u ch( ankan, xicloankan cKn cho HS phân bit các khái nim 4i7u ch( và
chuy2n hóa, 4i7u ch( trong phòng thí nghim và trong công nghip.
V>i nFi dung 5ng d$ng c/a hi4rocacbon no cKn t= ch5c cho HS 4&c và nh?n xét,
làm rõ nhDng 5ng d$ng nào d1a ch/ y(u vào tính chJt v?t lí, nhDng 5ng d$ng nào ch/
y(u d1a vào tính chJt hóa h&c.
Khi hình thành ph,.ng pháp h&c t?p và nghiên c5u các lo8i h-p chJt hDu c. c$
th2 ta cKn l,u ý rMng HS 4,-c nghiên c5u 4Ky 4/ cC dãy 4Gng 4^ng ch5 không phCi chU
nghiên c5u mFt chJt c$ th2 trong dãy 4Gng 4^ng 4ó. Vì v?y khi lJy ví d$ cho các
ph,.ng trình phCn 5ng ta cKn 4a d8ng hóa các chJt trong dãy 4Gng 4^ng, 42 tránh vic
HS qui n8p hay suy diNn sai trong quá trình nh?n th5c.
Ví d$ vic thay th( h(t các nguyên tB H trong phân tB hi4rocacbon no chU th1c hin
t+t cho metan, etan, propan, v>i các 4Gng 4^ng khác cao h.n thì s_ xCy ra phCn 5ng phân
cPt liên k(t C – C tr,>c khi th( h(t các nguyên tB H trong phân tB. Nguyên nhân c/a
hin t,-ng này là do Cnh h,:ng c/a các nguyên tB clo 4ã có trong phân tB s_ làm phân
c1c m8nh các liên k(t C– C so v>i liên k(t C – H còn l8i.
Khi nghiên c5u xicloankan cKn so sánh v>i ankan v7 thành phKn, công th5c
chung, cJu trúc phân tB tính chJt…giúp HS hi2u 4,-c vì sao ankan và xicloankan 47u
x(p vào lo8i hi4rocacbon no, m+i liên h chuy2n hóa giDa chúng
2.5.7.2 Gi3ng d"y ch!ng Anken – Anka*ien – Ankin
NFi dung c/a ch,.ng so v>i ch,.ng trình cR có b= sung thêm nFi dung khái nim
tecpen, phKn cao su trong ch,.ng trình cR 4,-c chuy2n lên ch,.ng trình l>p 12 (trong
ch,.ng polime). Các nFi dung ki(n th5c v7 tQng lo8i hi4rocacbon không no v>i ch,.ng
trình nâng cao có 4i sâu h.n v7 c. ch(, 4i7u kin và h,>ng c/a phCn 5ng cFng h-p.
I. MCc tiêu cJa ch23ng
1. V$ kin th+c
Bi>t
- CJu trúc electron c/a liên k(t 4ôi, liên k(t ba và liên k(t 4ôi liên h-p trong phân tB
các lo8i hi4rocacbon không no t,.ng 5ng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
145
- *Gng phân, danh pháp và tính chJt c/a anken, anka4ien và ankin.
- Ph,.ng pháp 4i7u ch(, 5ng d$ng c/a anken, anka4ien, ankin.
- Khái nim tecpen (ch,.ng trình nâng cao).
HiAu
- Nguyên nhân tính không no c/a các hi4rocacbon không no.
- Các hi4rocacbon không no có nhi7u 4Gng phân h.n hi4rocacbon no vì ngoài 4Gng
phân m8ch cacbon còn có 4Gng phân vH trí liên k(t bFi.
- Qui tPc cFng Mac- c+p- nhi- c+p.
2. V$ kB nFng
- Vi(t các ph,.ng trình phCn 5ng ch5ng minh tính chJt hóa h&c c/a anken, anka4ien,
ankin.
- GiCi thích khC n@ng phCn 5ng c/a các hi4rocacbon không no.
- L1a ch&n sCn phYm chính trong các phCn 5ng cFng theo qui tPc Mac-côp-nhi-côp.
3. V$ thái 1?
HS thJy 4,-c 5ng d$ng c/a sCn phYm trùng h-p trong 4;i s+ng sCn xuJt và ý
nghXa tKm quan tr&ng c/a các chJt hDu c., ngành hóa h&c hDu c. v>i n7n kinh t( mà có
h5ng thú h&c t?p, quy(t tâm chi(m lXnh ki(n th5c.
I. M;t s< n;i dung khó và quan tr?ng
1. Gi3ng d"y v% Anken
Phân tích cJu trúc phân tB cKn cho HS quan sát mô hình nh?n xét trung tâm phCn
5ng là liên k(t 4ôi C = C trong 4ó có mFt liên k(t m kém b7n dN 45t ra t8o 4i7u kin
thành liên k(t l v>i các nguyên tB khác.
CKn chú ý 4i7u kin 42 anken có 4Gng phân cis, trans và chú ý 4(n m8ch chính
c/a anken 42 xác 4Hnh d8ng 4Gng phân cis, trans.
Nghiên c5u phCn 5ng cFng halogen vào n+i 4ôi c/a anken cKn l,u ý 4(n tr8ng
thái các halogen tham gia phCn 5ng nhJt là v>i brom, khi nói dung dHch brom thì cKn
hi2u không chU là dung dHch brom trong n,>c mà còn có dung dHch brom trong dung môi
hDu c. nh, CCl
4
. N(u anken phCn 5ng v>i dung dHch brom trong CCl
4
thì sCn phYm
phCn 5ng cFng t8o dTn xuJt 4i brom không màu, còn v>i dung dHch n,>c brom thì ngoài
sCn phYm 4i brom còn có sCn phYm ph$ là R – CHBr – CH
2
OH và ngoài phCn 5ng cFng
còn có phCn 5ng oxi hóa.
PhCn 5ng cFng axit và n,>c vào anken trong ch,.ng trình nâng cao có mô tC c$
th2 c. ch( phCn 5ng vì v?y khi mô tC c. ch( cKn chú ý phân tB H – A bH phân cPt dH li,
phKn mang 4in d,.ng H
+
tJn công tr,>c t8o cacbocation và A
-
bH tách ra, cacbocation
4,-c t8o ra không b7n s_ k(t h-p ngay v>i A
-
t8o sCn phYm. TQ s. 4G phCn 5ng, sCn
phYm chính ph$ t+ ch5c cho HS nh?n xét rút ra h,>ng phCn 5ng và 4i 4(n qui tPc Mac-
côp-nhi-côp.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
146
Qui tPc Mac-côp-nhi-côp là ki(n th5c tr&ng tâm c/a bài h&c nên GV cKn làm cho
HS hi2u và v?n d$ng vào vic xác 4Hnh sCn phYm chính ph$ c/a mFt phCn 5ng hóa h&c
c$ th2.
Nên nhJn m8nh vai trò c/a etilen trong công nghip hóa chJt hDu c. và hin nay
nó 4,-c coi là chJt c. s: cho t=ng h-p hDu c., thay cho vH trí c/a axetilen tr,>c 4ây và
thông qua vic gi>i thiu s. 4G chuy2n hóa etilen thành PVC 4ang 4,-c sB d$ng trong
th1c t( v>i nhDng ,u 4i2m c/a nó.
2. Gi3ng d"y v% Anka*ien
Thông qua ho8t 4Fng phân tích 4Lc 4i2m cJu t8o phân tB HS bi(t 4,-c khái nim
anka4ien và anka4ien liên h-p. Nghiên c5u tính chJt c/a buta4ien, isopren giúp HS hi2u
4,-c 4i7u kin nhit 4F quy(t 4Hnh 4(n h,>ng ,u tiên t8o sCn phYm cFng-1, 2 (: t
0
thJp)
hay cFng -1, 4 (: t
0
cao) và trong nghiên c5u phCn 5ng trùng h-p ta cKn có s1 so sánh
phCn 5ng trùng h-p 1, 4 v>i cFng 1, 4.
Do công th5c c/a tecpen ph5c t8p nên HS chU cKn bi(t khái nim, thành phKn và
cJu t8o c/a tecpen và so sánh v>i các lo8i h-p chJt hDu c. 4.n giCn 4ã h&c và phân bit
4,-c nó. Trong giCng d8y GV cho HS quan sát s. 4G d$ng c$ ch,ng cJt lôi cu+n h.i
n,>c 42 nPm 4,-c nguyên tPc cách ti(n hành vì 4ây là ph,.ng pháp thông d$ng 42 khai
thác tecpen tQ th1c v?t và cRng là ph,.ng pháp tách bit quan tr&ng trong phòng thí
nghim và trong sCn xuJt.
Vic nghiên c5u thêm tecpen nhMm nâng cao ý nghXa th1c tiNn c/a ch,.ng trình
và giúp cho HS thJy 4,-c giá trH to l>n c/a nguGn tài nguyên thiên nhiên, kích thích
lòng ham mê tìm hi2u th( gi>i t1 nhiên.
3. Gi3ng d"y v% Ankin
Thông qua các nFi dung bài h&c giúp HS hi2u 4,-c s1 gi+ng nhau và khác nhau
v7 tính chJt hóa h&c giDa ankin và anken, lí do sB d$ng etilen thay th( vai trò axetilen
làm nguyên liu cho công nghip hóa chJt hDu c. khi xem xét 4(n giá thành và y(u t+
môi tr,;ng.
CKn xét cJu t8o các ankin t,.ng t1 các anken, phCn 5ng cuC ankin t,.ng t1 anken
nh,ng so v>i anken t,.ng 5ng, khC n@ng phCn 5ng cFng electrophin c/a ankin thJp h.n.
Ví d$: axetilen làm mJt màu n,>c brom ch?m h.n etilen khoCng 5 lKn, 4i7u này trái v>i
qui lu?t v7 khC n@ng phCn 5ng cFng hi4ro trên b7 mLt xúc tác. Nh, v?y khC n@ng phCn
5ng cFng brom c/a etilen l>n h.n axetilen nh,ng khC n@ng phCn 5ng cFng hi4ro thì
ng,-c l8i axetilen cFng dN h.n.
V?y t8i sao axetilen tham gia phCn 5ng cFng electrophin khó h.n etilen? Hin
nay có nhi7u cách giCi thích, nh,ng ch,a có cách nào 4,-c coi là thSa 4áng, mFt trong
nhDng cách giCi thích là d1a trên s1 khác nhau v7 4F âm 4in c/a các nguyên tB C lai
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
147
hóa sp và sp
2
. Trong phân tB ankin nguyên tB C lai hóa sp có 4F âm 4in l>n h.n, khC
n@ng giD electron m vDng chPc h.n, do 4ó khó phCn 5ng h.n anken.
*ây là ch,.ng nghiên c5u v7 các hi4rocacbon không no v>i ch,.ng trình nâng
cao có nhi7u nFi dung m>i và khó vì v?y trong quá trình d8y h&c cKn 4Cm bCo các yêu
cKu sau:
- SB dung mô hình, tranh v_, thí nghim hóa h&c phù h-p.
- Th,;ng xuyên rèn luyn kX n@ng sB d$ng danh pháp hóa h&c.
- So sánh giDa các lo8i hi4rocacbon không no v>i nhau và v>i hi4rocacbon no.
- Xác 4Hnh m+i liên quan chuy2n hóa lTn nhau giDa các lo8i hi4rocacbon.
- NhDng yêu cKu này cKn 4,-c 4Cm bCo cC trong gi; h&c bài m>i, bài luyn t?p và th1c
hành hóa hoc.
2.5.7.3 Gi3ng d"y ch!ng Aren – NguLn hi*rocacbon thiên nhiên
I. MCc tiêu cJa ch23ng
1. V$ kn th+c
Bi>t
- CJu trúc phân tB, 4Gng phân, danh pháp và 5ng d$ng c/a aren.
- Tính chJt c/a benzen, ankyl benzen, stiren và naphtalen.
- PhCn 5ng th( và qui tPc th( : nhân benzen.
- Thành phKn, tính chJt và tKm quan tr&ng c/a dKu mS, khí thiên nhiên và than mS.
- Ch,ng cJt dKu mS, ch( bi(n dKu mS bMng ph,.ng pháp hóa h&c. Ch,ng khô than
mS.
HiAu
- CJu trúc nhân benzen quy(t 4Hnh tính chJt “th.m” c/a các aren.
- Qui tPc th( : vòng benzen cho bi(t h,>ng và khC n@ng phCn 5ng th( vào vòng
benzen.
2. V$ kB nFng
- Vi(t các ph,.ng trình phCn 5ng ch5ng minh tính chJt c/a các aren.
- GiCi thích mFt s+ hin t,-ng thí nghim.
3. V$ thái 1?
Thông qua nFi dung ki(n th5c v7 nguGn hi4rocacbon trong thiên nhiên giáo d$c
cho HS ý th5c ti(t kim nguGn nhiên liu, tài nguyên c/a 4Jt n,>c và ý th5c h&c t?p t+t
42 khai thác, sB d$ng hiu quC nguGn tài nguyên này.
II.M;t s< n;i dung mKi và khó
1. Gi3ng d"y Benzen và Ankyl benzen
CKn t= ch5c cho HS quan sát chi ti(t hình v_, mô hình cJu trúc phân tB benzen 42
rút ra 4,-c nhDng nh?n xét:
- Sáu nguyên tB C trong phân tB benzen : tr8ng thái lai hóa sp
2
.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
148
- Sáu obitan p c/a 6 nguyên tB C xen ph/ bên v>i nhau tao thành obitan pi chung cho
cC vòng benzen.
- Sáu nguyên tB C trong phân tB benzen t8o thành mFt l$c giác 47u, cC 6 nguyên tB C
và 6 nguyên tB H cùng nMm trên mFt mLt ph^ng.
V>i các phCn 5ng th( cKn chú ý 4(n tr8ng thái chJt tham gia phCn 5ng (brom
khan, HNO
3
4Lc b+c khói, H
2
SO
4
4?m 4Lc…), 4i7u kin phCn 5ng, Cnh h,:ng c/a nhóm
th(, c/a nhân th.m t>i m5c 4F phCn 5ng và h,>ng phCn 5ng.
PhCn 5ng nitro hóa benzen cKn h,>ng HS chú ý 4(n vai trò c/a H
2
SO
4
4Lc là t8o
ra tác nhân phCn 5ng (NO
2
+
) 42 tránh s1 hi2u lKm là dùng H
2
SO
4
4Lc 42 tách n,>c trong
phCn 5ng. Quan nim này là không 4úng vì :
- PhCn 5ng nitro hóa không phCi là phCn 5ng thu?n nghHch, sCn phYm nitro hóa
(nitrobenzen) không tác d$ng 4,-c v>i n,>c.
- N(u nh, H
2
SO
4
4Lc dùng 42 hút n,>c thì khi thay nó bMng mFt chJt hút n,>c m8nh
nh, P
2
O
5
cho vào han h-p phCn 5ng thì không thJy phCn 5ng có thay 4=i 4áng k2.
Nh, v?y thông qua ki(n th5c v7 c. ch( phCn 5ng s_ giúp HS hi2u 4,-c vai trò
H
2
SO
4
là tác d$ng v>i HNO
3
42 t8o ra tác nhân electrophin rJt ho8t 4Fng là ion NO
2
+
, s1
có mLt c/a ion này 4ã 4,-c xác nh?n bMng các k(t quC nghiên c5u hàn nghim và quang
ph= c/a han h-p H
2
SO
4
4Lc và HNO
3
4Lc.
PhCn 5ng oxi hóa c/a ankyl benzen 4,-c 4,a thêm vào bài h&c nhMm gi>i thiu
ki(n th5c m>i 4ó là quá trình oxi hóa ankyl benzen b:i dung dHch KMnO
4
khi 4un nóng
t8o ra axit benzoic. *Gng th;i ki(n th5c này còn là dTn ch5ng 42 ch5ng minh cho nh?n
xét v7 tính b7n vDng c/a vòng th.m trong ch,.ng trình cR không 47 c?p 4(n.
2. Gi3ng d"y v% stiren
Cho HS quan sát công th5c cJu t8o phân tB stiren, cKn yêu cKu h& nh?n xét phân
tB stiren có vòng benzen liên k(t v>i nhóm vinyl (CH
2
= CH -). TQ 4ó d1 4oán tính chJt
hóa h&c c/a stiren : có tính chJt 4Lc tr,ng c/a anken (vì có 1 liên k(t 4ôi CH
2
= CH -) và
tính chJt c/a aren (có vòng benzen).
*2 giúp HS hi2u 4,-c khái nim phCn 5ng trùng h-p stiren và phCn 5ng 4Gng
trùng h-p stiren v>i buta4ien, cKn t= ch5c cho HS so sánh, nh?n xét v7 các ti2u phân
tham gia phCn 5ng và hai 4Hnh nghXa c/a chúng.
PhCn 5ng oxi hóa stiren 4,-c mô tC bMng s1 mJt màu c/a dung dHch KMnO
4
ta có
th2 cho HS so sánh v>i phCn 5ng c/a etilen làm mJt màu dung dHch KMnO
4
, stiren bH
oxi hóa : nhóm vinyl còn vòng benzen vTn giD nguyên.
PhCn 5ng th( vào nhân th.m không 4,-c mô tC trong bài h&c nh,ng 4,-c v?n
d$ng trong vic giCi bài t?p trong sách giáo khoa.
3. Gi3ng d"y v% naphtalen
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
149
Nghiên c5u cJu trúc phân tB naphtalen, GV cKn nêu công th5c cJu t8o, các kí
hiu vH trí trên công th5c cJu t8o và chU rõ khC n@ng phCn 5ng c/a các nguyên tB H : các
vH trí n hoLc o là nh, nhau.
- V>i phCn 5ng th( c/a naphtalen: GV nêu vH trí ,u tiên và cho HS vi(t ph,.ng trình
hóa h&c.
- V>i phCn 5ng cFng thì g-i ý 42 HS vi(t ph,.ng trình phCn 5ng theo hai m5c.
- V>i phCn 5ng oxi hóa, GV vi(t s. 4G phCn 5ng và chú ý 4(n 4i7u kin c/a phCn
5ng.
Nh, v?y thông qua hai aren giúp cho HS thJy 4,-c mFt s+ d8ng aren có nhi7u
5ng dung trong th1c t( và thông qua tính chJt c/a chúng mà có ki(n th5c v7 tính 4a
d8ng c/a các lo8i h-p chJt hDu c..
4. Gi3ng d"y v% nguLn hi*rocacbon thiên nhiên
NFi dung 4ã chú tr&ng nhi7u h.n v7 ch( bi(n dKu mS nhMm giúp HS thJy 4,-c
tKm quan tr&ng c/a ngành hóa dKu 4+i v>i n7n kinh t( qu+c dân. Vì v?y GV cKn sB d$ng
s. 4G d$ng c$ ch,ng cJt phân 4o8n trong phòng thí nghim, s. 4G ch,ng cJt ch( hóa và
5ng d$ng c/a dKu mS 42 giCi thích các phân 4o8n ch( hóa dKu mS, 4Gng th;i cKn giúp
HS hi2u 4,-c m$c 4ích c/a các quá trình ch,ng cJt d,>i áp suJt thJp, áp suJt cao 42 thu
4,-c các sCn phYm khác nhau.
Ch( bi(n dKu mS là các ph,.ng pháp quan tr&ng c/a ngành công nghip hóa
dKu.Thông qua các ph,.ng trình phCn 5ng HS nh?n xét rút ra khái nim, nFi dung c/a
các ph,.ng pháp rifominh và cr@ckinh dKu mS 4Gng th;i HS cRng cKn hi2u 4,-c ý nghXa
c/a tQng ph,.ng pháp và s1 khác nhau giDa chúng.
V>i nFi dung này GV có th2 t= ch5c cho HS ho8t 4Fng 4Fc l?p hoLc sB d$ng
ph,.ng pháp d8y h&c theo d1 án. NFi dung bài d8y 4,-c phân chia thành các 47 tài nhS
và phân chia cho các nhóm HS thCo lu?n xây d1ng 47 án, nghiên c5u tri2n khai và báo
cáo k(t quC. Các nhóm HS s_ ti(n hành thu th?p thêm các t, liu tQ các nguGn thông tin
khác nhau và sCn phYm c/a ho8t 4Fng nghiên c5u c/a các nhóm là các báo cáo, báo
t,;ng có tranh Cnh, s+ liu minh h&a cho các chuyên 47. *ây là PPDH có hiu quC trong
vic rèn luyn khC n@ng làm vic 4Fc l?p và ph+i h-p trong nhóm, nâng cao h5ng thú
h&c t?p và nghiên c5u khoa h&c cho HS.
2.5.7.4 ThMc hành thi(t k( giáo án d"y h.c
Bài : ANKIN (ban c. bCn)
I. MWC TIÊU
Bi>t
- Khái nim v7 ankin: công th5c chung, 4Lc 4i2m cJu t8o, 4Gng 4^ng, 4Gng phân và
danh pháp.
- Tính chJt hóa h&c c/a ankin và 5ng d$ng quan tr&ng c/a axetilen
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
150
HiAu : Vì sao cùng là ankin nh,ng ank-1-in l8i có phCn 5ng th( nguyên tB H c/a lin k(t
ba b:i nguyên tB kim lo8i.
K8 nNng
- Vi(t 4,-c các ph,.ng trình hóa h&c th2 hin tính chJt hóa h&c c/a ankin.
- GiCi 4,-c mFt s+ bài t?p nh?n bi(t.
- GiCi thích 4,-c c. s: dùng axetilen ch( t8o 4èn xì.
II. CHUYN B[
- Mô hình phân tB axetilen.
- D$ng c$: d$ng c$ 4i7u ch( axetilen (bình 4i7u ch( chJt khí tQ chJt rPn và chJt
lSng), +ng nghim, giá +ng nghim, cLp +ng nghim, +ng dTn khí.
- Hóa chJt: CaC
2
, H
2
O, dd AgNO
3
, dd NH
3
, dd KMnO
4

- ChuYn bH phi(u h&c t?p :
Phi>u h?c tp s< 1
TQ công th5c axetilen chJt 4Ku tiên c/a dãy 4Gng 4^ng ankin và khái nim 4Gng
4^ng hãy:
1. Vi(t công th5c cJu t8o c/a axetilen và 4Gng 4^ng ti(p theo c/a ankin C
3
H
4
, C
4
H
6
,
C
5
H
8
.
2. Nh?n xét 4Lc 4i2m cJu t8o phân tB ankin.
3. Vi(t công th5c chung c/a ankin và so sánh v>i công th5c chung c/a anka4ien.
Phi>u h?c tp s< 2
Quan sát tên IUPAC c/a các ankin trong bCng 7.2 SGK và cho bi(t:
1. Qui tPc g&i tên ankin theo IUPAC.
2. V?n d$ng g&i tên các ankin 4Gng phân c/a C
4
H
6
và C
5
H
8
4ã vi(t : trên.

HS : Xem l8i phCn 5ng cFng c/a anken và qui tPc cFng Mac-côp- nhi- c+p.
III. PH&'NG PHÁP D(Y H*C
- *àm tho8i g-i m: và k(t h-p sB d$ng mô hình, thí nghim hóa h&c
- HS làm vic 4Fc l?p v>i sách giáo khoa.
IV.THI]T K] CÁC HO(T @`NG D(Y H*C
Vào bài: GV nêu m$c tiêu c/a bài h&c
HoQt I;ng cJa GV HoQt I;ng cJa HS
HoQt I;ng 1:
- GV sB d$ng phi(u h&c t?p s+ 1,
h,>ng dTn HS trC l;i 3 nFi dung
trong phi(u.
Chú ý: công th5c chung c/a
ankin gi+ng công th5c chung c/a
I. *Gng 4^ng, 4Gng phân và danh pháp
1. *Gng 4^ng
TrC l;i các yêu cKu trong phi(u h&c t?p:
- Ankin là nhDng hi4rocacbon m8ch h: có 1
liên k(t ba - CpC- trong phân tB.
- Công th5c chung: C
n
H
2n

2
(ne2)
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
151
anka4ien nh,ng khác v7 4i7u
kin c/a n.
- GV yêu cKu HS vi(t 4Gng
phân ankin c/a C
4
H
6
, C
5
H
8

phân lo8i 4Gng phân


- GV sB d$ng phi(u h&c tâp s+ 2
và h,>ng dTn HS 4&c SGK,
nh?n xét qui tPc g&i tên
theoIUPAC, GV chUnh lí.

-Yêu cKu HS v?n d$ng g&i tên
các 4Gng phân ankin 4ã vi(t.
- GV thông báo cách g&i tên
thông th,;ng c/a ankin



HoQt I;ng 2:
- GV yêu cKu HS 4&c SGK và
quan sát bCng 7.2 SGK và nh?n
xét:
- Qui lu?t bi(n 4=i t
0
nc
, t
0
s
, kh+i
l,.ng riêng.
- Tính tan trong n,>c.

HoQt I;ng 3:
GV nêu vJn 47 :
- So sánh 4Lc 4i2m cJu t8o c/a
anken, ankin.
- D1 4oán tính chJt hóa h&c c/a
ankin và so v>i anken.
GV chUnh lí và b= sung :
Các ank-1-in còn có phCn 5ng
th( nguyên tB H c/a liên k(t ba
bMng nguyên tB kim lo8i.


2. *Gng phân
Vi(t các 4Gng phân c/a C
4
H
6,
C
5
H
8
.
Nh?n xét: Ankin có các 4Gng phân:
- *Gng phân vH trí liªn kÕt ba
- *Gng phân m8ch cacbon.
3. Danh pháp
HS nêu qui tPc g&i tên ankin theo IUPAC:
- Tên ankan t,.ng 5ng, 4=i 4uôi an → in
- TQ C
4
H
6
cKn thêm vH trí nguyên tB C bPt 4Ku
liên k(t ba
- M8ch C 4,-c 4ánh s+ tQ phía gKn liên k(t ba
h.n
+ Tên thông th,;ng c/a ankin:
Tên g+c ankyl liên k(t v>i nguyên tB C c/a lk
ba
+ axetilen.
Ankin có lien k(t ba : 4Ku m8ch
(d8ng R-CpCH) 4,-c g&i là các ank-1-in

II. Tính chEt vt lí
*&c SGK, quan sát bCng 7.2, nh?n xét:
Các ankin có:
- t
0
s
, kh+i l,-ng riêng t@ng dKn theo chi7u t@ng
c/a phân tB kh+i.
- Không tan trong n,>c và nhk h.n n,>c
(gi+ng ankan và anken)
III.Tính chEt hóa h?c
So sánh và d1 4oán:
- *7u có liên k(t m kém b7n, dN bH phân cPt nên
47u tham gia phCn 5ng cFng
- S+ l,-ng liên k(t m trong ankin nhi7u h.n
anken nên tU l phCn 5ng c/a ankin v>i các tác
nhân cFng là 1:1và 1:2.
- Cùng tham gia phCn 5ng oxi hóa.
- Các ank-1-in có phCn 5ng th(, trùng h-p.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
152

- GV h,>ng dTn HS vi(t phCn
5ng cFng c/a Ankin (propin) v>i
các tác nhân H
2
, X
2
, HX và nh?n
xét v7 4i7u kin, sCn phYm phCn
5ng


GV h,>ng HS chú ý :
- PhCn 5ng theo 2 giai 4o8n liên
ti(p.
- Tuân theo qui tPc cFng Mac-
côp-nhi-c+p.
- Tùy theo 4i7u kin mà phCn
5ng có th2 dQng : giai 4o8n 1
hay ti(p t$c giai 4o8n 2






HoQt I;ng 4 :
- GV ti(n hành thí nghim 4i7u
ch( C
2
H
2
và s$c vào dd AgNO
3

trong dd NH
3
.
-Yêu cKu HS quan sát và nh?n
xét hin t,-ng.
- GV vi(t ph,.ng trình hóa h&c,
giCi thích.



- GV h,>ng dTn HS làm bài t?p
1(b) SGK và nh?n xét v7 5ng
d$ng c/a tính chJt này.
HoQt I;ng 5:
1. Ph3n :ng c5ng
Vi(t p, cFng c/a propin v>i H
2
, HCl, Br
2
.
Nh?n xét:
a) CFng H
2
: f t
0
cao, xúc tác Ni
- CFng H
2
t8o anken và cFng ti(p t8o ankan
- f t
0
cao, xúc tác Pd và PbCO
3
thì : Ankin
cFng H
2
chU t8o thành anken.
PhCn 5ng dùng 42 4i7u ch( anken tQ ankin.
b) CFng Br
2
, Cl
2
.
PhCn 5ng cFng theo 2 giai 4o8n liên ti(p.
c) CFng HX (X là OH, Cl, Br, CH
3
COO…)
Có xúc tác thích h-p, ankin cFng lKn l,-t tQng
phân tB HX hoLc chU cFng 1 phân tB HX theo
qui tPc Mac-c+p-nhi-c+p.
Ví d$ : t
0
cao và H
+
thì :
CHpCH + HCl → CH
2
=CHCl (vinyl clorua)
CH
2
=CHCl+ HCl → CH
3
- CHCl
2
(1,1-4icloetan)
f 150-200
0
C có dd HgCl
2
thì:
CHpCH + HCl → CH
2
=CHCl
d) PhCn 5ng 4ime hóa và trime hóa
CHpCH + CHpCH
0
t ,xt
÷÷÷→
CHpCH-CH=CH
2
3CHpCH
0
600 C, C
÷÷÷÷→
C
6
H
6
2. Ph3n :ng th( H cJa ank-1-in bNng ionAg
+

Quan sát thí nghim và nh?n xét :
- Có k(t t/a vàng nh8t
- Ph,.ng trình hóa h&c:
CHpCH + 2AgNO
3
+ 2NH
3
→ AgCpCAg↓ + 2NH
4
NO
3

Nh?n xét:
- Nguyên tB H liên k(t tr1c ti(p v>i ng/tB C c/a
lien k(t ba có tính linh 4Fng cao h.n các ng/tB
H khác nên có th2 bH thay th( bMng ion kim lo8i
- Dùng phCn 5ng ank-1-in v>i AgNO
3
/ dd NH
3

42 phân bit Ank-1-in v>i các ankin khác.


3. Ph3n :ng oxi hóa
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
153
-GV h,>ng dTn HS vi(t pthh
phCn 5ng cháy và trC l;i:
- Vì sao C
2
H
2
cháy trong O
2

t
0
=3000
0
C?
- hng d$ng c/a p., cháy c/a
C
2
H
2
?
- GV thí nghim cho C
2
H
2
qua
dd KMnO
4
, yêu cKu HS nh?n xét
hin t,-ng.
Tùy 4+i t,-ng HS mà GV h,>ng
dTn HS vi(t ptp, oxi hóa không
hoàn toàn.
HoQt I;ng 6:
- GV h,>ng dTn HS vi(t pthh
4i7u ch( C
2
H
2
trong PTN và
trong CN.

-GV yêu cKu HS 4&c SGK và trC
l;i:
+Vì sao C
2
H
2
4,-c dùng làm
nhiên liu.
+ C
2
H
2
dùng làm nguyên liu 42
sCn xuJt nhDng chJt nào? Pthh
xCy ra? *i7u kin c/a phCn 5ng?
HoQt I;ng 7: C/ng c+ bài h&c
GV yêu cKu HS so sánh anken
và ankin v7 cJu t8o phân tB và
tính chJt hóa h&c.


-H,>ng dTn HS làm bài t?p 3
SGK.
- GV nh?n xét bài làm c/a HS,
b= sung và giao bài t?p v7 nhà.
a. PhCn 5ng cháy
-Vi(t ptp, cháy c/a ankin và axetilen.
Nh?n xét:
C
2
H
2
có hàm l,-ng C cao nên cháy trong O
2

nhit 4F cao, dùng làm 4èn xì hàn, cPt kim lo8i.
b. PhCn 5ng oxi hóa không hoàn toàn
Nh?n xét:
- Dung dHch KMnO
4
mJt màu.
- Gi+ng anken, ankin cRng bH KMnO
4
oxi hóa


IV. ang dCng – IiOu ch>
1. Ei%u ch(
- Vi(t ph,.ng trình hóa h&c 4i7u ch( C
2
H
2

trong PTN tQ CaC
2
, H
2
O.
- *i7u ch( C
2
H
2
trong công nghip tQ CH
4
.
2. Ong d7ng
HS 4&c SGK và nh?n xét:
- Dùng C
2
H
2
làm nhiên liu vì khi cháy tSa
nhi7u nhit.
- Dùng C
2
H
2
làm nguyên liu 4i7u ch( các chJt
cho t=ng h-p hDu c., 4i7u ch( dTn xuJt anken
làm monome 4i7u ch( polime.


So sánh s1 gi+ng nhau và khác nhau trong cJu
t8o phân tB c/a anken và ankin.
- Nh?n xét s1 gi+ng nhau và khác nhau v7 tính
chJt hóa h&c c/a anken và ankin.
- K(t lu?n v7 m+i liên quan giDa cJu t8o phân
tB và tính chJt c/a 2 lo8i hi4rocacbon.
- V?n d$ng làm bài t?p 3 SGK


2.5.8 Ph,4ng pháp d'y h.c c¸c hîp chÊt cã nhãm chøc
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
154
Khi phân tích 4Lc 4i2m cJu t8o phân tB các dTn xuJt hi4rocacbon cKn chú ý
h,>ng HS quan sát nh?n xét 4Ky 4/ v7 4Lc 4i2m cJu t8o c/a cC hai thành phKn: g+c
hi4rocacbon và phKn nhóm ch5c. V7 phKn nhóm ch5c ta cKn chú ý 4(n thành phKn c/a
nhóm ch5c, s+ l,-ng, 4@c 4i2m các liên k(t trong nhóm ch5c và s1 phân b+ các nhóm
ch5c trong phân tB h-p chJt hDu c..
Các dTn xuJt c/a hi4rocacbon 4,-c nghiên c5u trong ch,.ng trình hóa h&c
THPT bao gGm các dTn xuJt c/a hi4rocacbon có ch5a các nguyên t+ halogen, oxi, nit..
Các nguyên t+ này 47u có 4F âm 4in l>n h.n cacbon s_ gây ra s1 phân c1c các liên k(t
trong phân tB do s1 chênh lch m?t 4F electron. Trong ch,.ng trình m>i có nghiên c5u
thêm dTn xuJt halogen, xeton và có s1 cJu trúc l8i nFi dung c/a mFt s+ ch,.ng cho h-p
lí h.n.
2.5.8.1 Gi3ng d"y ch!ng dQn xu9t Halogen – Ancol – Phenol
I. MCc tiêu cJa ch23ng
1. V$ kin th+c
Bi>t
- Tính chJt v?t lí, 5ng d$ng c/a dTn xuJt halogen, ancol, phenol.
- Ti(n hành mFt s+ thí nghim nghiên c5u tính chJt c/a các dTn xuJt này nh, th/y
phân dTn xuJt halogen, glixerol v>i Cu(OH)
2
, phenol v>i dung dHch n,>c brom.
- V?n d$ng qui tPc Zai-xép, Mac-côp-nhi-côp.
HiAu
- *Hnh nghXa, phân lo8i, danh pháp, cJu trúc phân tB c/a dTn xuJt halogen, ancol,
phenol.
- Liên k(t hi4ro liên phân tB.
- qnh h,:ng qua l8i giDa các nhóm nguyên tB trong phân tB.
- Tính chJt hóa h&c, ph,.ng pháp 4i7u ch( c/a dTn xuJt halogen, ancol, phenol.
2. V$ kB nFng
- Phân tích 4Lc 4i2m cJu t8o phân tB 42 suy lu?n, d1 4oán tính chJt các dTn xuJt
halogen, ancol, phenol.
- *&c tên các dTn xuJt 4i tQ công th5c cJu tao và ng,-c l8i.
- Vi(t 4úng các ph,.ng trình phCn 5ng th(, tách, oxi hóa.
- GiCi các d8ng bài t?p hóa h&c có liên quan 4(n nFi dung ki(n th5c trong ch,.ng.
3. V$ thái 1?
HS cCm nh?n 4,-c m+i quan h bin ch5ng giDa cJu t8o phân tB và tính chJt các
chJt, Cnh h,:ng qua l8i giDa các nguyên tB trong phân tB và có cái nhìn 4úng 4Pn v7
tính chJt hai mLt v7 l-i ích và tính 4Fc h8i c/a các dTn xuJt c/a hi4rocacbon, có ý th5c
4úng 4Pn trong vic sB d$ng chúng ph$c v$ cuFc s+ng con ng,;i mFt cách an toàn và
bCo v môi tr,;ng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
155
II. M;t s< n;i dung mKi và khó
1. Gi3ng d"y v% DQn xu9t halogen
DTn xuJt halogen có nhi7u 5ng d$ng trong th1c tiNn sCn xuJt, v?t liu hóa h&c,
nông d,-c, d,-c phYm và còn là nhDng h-p chJt trung gian trong s1 chuy2n hóa tQ
hi4rocacbon thành các dTn xuJt hi4rocacbon khác. Khi t= ch5c các ho8t 4Fng h&c t?p
cho HS cKn chú ý 4(n mFt s+ nFi dung sau:
Phân lo8i : h,>ng HS nh?n xét phân tB dTn xuJt halogen gGm hai phKn: g+c
hi4rocacbon (có th2 no, không no, th.m) và halogen (có th2 là F, Cl, Br, I). D1a vào s1
thay 4=i c/a g+c hi4rocacbon và halogen trong phân tB có th2 phân lo8i theo g+c
hi4rocacbon, theo halogen, theo b?c c/a dTn xuJt halogen.
Nghiên c5u tính chJt hóa h&c c/a dTn xuJt halogen ta cKn t= ch5c cho HS nh?n
xét (hoLc GV thông báo) v7 4Lc 4i2m cJu t8o phân tB, tQ 4ó suy ra nhDng tính chJt c.
bCn c/a chúng. Khi phân tích cJu trúc phân tB dTn xuJt halogen cKn chú ý 4(n liên k(t
cacbon v>i halogen là liên k(t phân c1c (do 4F âm 4in c/a halogen 47u l>n h.n
cacbon), halogen mang mFt phKn 4in tích âm, còn cacbon mang mFt phKn 4in tích
d,.ng, vì v?y chúng có th2 tham gia phCn 5ng th( nguyên tB halogen bMng nhóm –OH,
phCn 5ng tách hi4ro halogenua và phCn 5ng v>i magie.
PhCn 5ng th( nguyên tB halogen bMng nhóm –OH c/a các dTn xuJt ankyl
halogenua, anlyl halogenua, phenyl halogenua cKn h,>ng HS chú ý 4(n 4i7u kin phCn
5ng, tQ 4ó mà xem xét khC n@ng th( nguyên tB halogen bMng nhóm –OH : tQng lo8i dTn
xuJt halogen này. Các phCn 5ng này cRng là c. s: 42 nh?n ra các lo8i dTn xuJt halogen
và ch5ng minh m+i quan h Cnh h,:ng qua l8i giDa các g+c hi4rocacbon khác nhau 4(n
khC n@ng th( c/a nhóm ch5c (halogen) trong phân tB.
C. ch( phCn 5ng th( chí cKn trình bày s. l1.c v7 c. ch( th( ion do s1 phân cPt dH
li c/a liên k(t phân c1c C – X trong dTn xuJt halogen no b?c III d,>i tác d$ng c/a dung
môi phân c1c. *Gng th;i cKn nhJn m8nh là tùy thuFc vào bCn chJt c/a dTn xuJt halogen
và 4i7u kin ti(n hành phCn 5ng mà s1 th( nguyên tB halogen có th2 xCy ra theo nhDng
c. ch( khác nhau. Ta có th2 so sánh v>i phCn 5ng th( halogen c/a hi4rocacbon no 42 HS
có nhDng nét khái quát v7 phCn 5ng th( trong hóa hDu c.. Trong phCn 5ng có th2 th(
nguyên tB hoLc nhóm nguyên tB, c. ch( phCn 5ng có th2 : d8ng th( g+c hoLc th( ion tùy
thuFc vào 4i7u kin phCn 5ng, bCn chJt c/a nguyên tB bH thay th( và tác nhân.
Khi nghiên c5u phCn 5ng tách hi4ro halogenua ta cKn h,>ng HS chú ý 4(n 4i7u
kin c/a phCn 5ng (4un dTn xuJt halogen, KOH trong ancol) 42 tránh nhKm lTn v>i phCn
5ng th/y phân dTn xuJt halogen trong môi tr,;ng ki7m. GV thông báo sCn phYm chính
ph$ trong phCn 5ng tách 42 HS rút ra k(t lu?n v7 h,>ng tách và 4i 4(n qui tPc Zai-xép
và v?n d$ng vào phCn 5ng tách c/a các dTn xuJt halogen khác nhau 42 HS nPm 4,-c nFi
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
156
dung c/a qui tPc. Ta cRng có th2 liên h v>i phCn 5ng tách c/a hi4rocacbon no v7 4i7u
kin, sCn phYm, h,>ng phCn 5ng.
PhCn 5ng v>i magie, GV có th2 ti(n hành thí nghim bi2u diNn, HS nh?n xét và
cKn giúp HS hi2u khái nim v7 h-p chJt c. kim RMgX. *ây là lo8i h-p chJt hDu c.
không có trong phKn phân lo8i h-p chJt hDu c. mà HS 4ã bi(t nên GV có th2 cung cJp
thêm mFt s+ t, liu ngPn g&n v7 tKm quan tr&ng c/a lo8i h-p chJt này và ng,;i tìm ra
nó là nhà bác h&c Pháp Victor Grignard (1871 – 1935) 4ã nh?n giCi Nobel v7 hóa h&c
n@m 1912. MFt trong tính chJt quan trong c/a lo8i chJt này 4,-c 5ng d$ng trong t=ng
h-p hDu c. là bH phân tích ngay khi có n,>c theo phCn 5ng:
2 RMgX + 2 H
2
O → 2 RH + MgX
2
+ Mg(OH)
2

V7 5ng d$ng c/a dTn xuJt halogen cKn chU rõ mLt l-i ích và tính 4Fc h8i c/a các
dTn xuJt halogen nên cKn nPm vDng tính chJt và sB d$ng chúng theo 4úng h,>ng dTn
c/a các nhà chuyên môn.
PhKn 4i7u ch( 4,-c trình bay rCi rác trong các bài h&c v7 hi4rocabon nên có th2
nêu ra : d8ng bài t?p cho HS h th+ng l8i.
2. Gi3ng d"y v% Ancol
NFi dung phKn ancol có s1 gFp glixerol vào cùng mFt bài h&c và thuFc lo8i ancol
4a ch5c vì v?y vic nghiên c5u ancol 4,-c h th+ng và khái quát h.n.
*Hnh nghXa v7 ancol 4,-c nêu ra rõ ràng và chuYn xác h.n, cKn cho HS hi2u 4úng
ancol là phân tB có nhóm –OH liên k(t trMc ti(p vDi nguyên tB cacbon no.
Khi hình thành khái nim b?c ancol cKn cho HS phân bit v>i khái nim b?c
cacbon. V7 danh pháp ancol cKn cho HS luyn t?p nPm vDng qui tPc g&i tên g+c ch5c,
tên thay th( 42 v?n d$ng vào g&i tên các h-p chJt khác.
Liên k(t hi4ro là mFt lo8i liên k(t y(u giDa các phân tB ancolvà mFt s+ h-p chJt
khác nh,ng nó có ý nghXa quan tr&ng trong vic giCi thích mFt s+ tính chJt v?t lí c/a các
chJt, vì v?y cKn cho HS hi2u rõ khái nim, bCn chJt và Cnh h,:ng c/a liên k(t hi4ro 4(n
tính chJt v?t lí c/a các chJt hDu c. và d8ng dung dHch c/a nó.
Khi phân tích 4Lc 4i2m cJu t8o phân tB ancol ta cKn h,>ng HS chú ý 4(n các liên
k(t có s1 phân c1c l>n (liên k(t C→O và O←H) trong phân tB 42 tQ 4ó d1 4oán tính
chJt hóa h&c 4Lc tr,ng c/a ancol (gây ra b:i nhóm ch5c –OH).
Thông qua phCn 5ng th( nguyên tB H c/a nhóm –OH và th( nhóm OH c/a ancol
42 xem xét tính axit baz. c/a ancol theo lí thuy(t axit baz. c/a Bronstet. PhCn 5ng c/a
glixerol v>i Cu(OH)
2
cKn phân tích cho HS hi2u 4úng bCn chJt c/a phCn 5ng này và cJu
trúc c/a phân tB 4Gng (II) glixerat.
PhCn 5ng tách n,>c liên phân tB c/a ancol th1c chJt là phCn 5ng th( nhóm OH
c/a ancol nh,ng 4,-c x(p chung vào phCn 5ng tách n,>c nFi phân tB cho dN nh>. Khi
phân tích cKn liên h, so sánh h,>ng phCn 5ng tách n,>c c/a ancol v>i h,>ng tách HX
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
157
c/a dTn xuJt halogen, v?n d$ng qui tPc tách Zai-xép trong phCn 5ng chuy2n b?c c/a
ancol.
GV có th2 t= ch5c cho HS ho8t 4Fng cá nhân hoLc theo nhóm, nghiên c5u nFi
dung phKn 5ng d$ng, 4i7u ch( ancol và yêu cKu HS trC l;i các câu hSi:
- Nêu các ph,.ng pháp 4i7u ch( ancol metylic, ancol etylic và phân tích nhDng ,u,
nh,-c 4i2m c/a các ph,.ng pháp này.
- Nêu nhDng ích l-i và tác h8i c/a etanol, metanol 4+i v>i 4;i s+ng con ng,;i mà em
bi(t và thái 4F c/a em 4+i v>i vic sB d$ng các lo8i r,-u này trong th1c tiNn 4;i s+ng.
GV cRng có th2 khai thác thêm các ki(n th5c th1c tiNn c/a HS v7 các ph,.ng
pháp /, nJu r,-u và tác d$ng c/a r,-u : tQng 4Ha ph,.ng d,>i d8ng các 47 tài nghiên
c5u nhS nh,: “R,-u cKn – cách làm và sB d$ng”, “R,-u vang v>i s5c khSe con
ng,;i”…
3. Gi3ng d"y Phenol
Khi phân tích 4Lc 4i2m cJu t8o phân tB phenol cKn chú ý phân bit phenol và ancol
th.m khi c@n c5 vào vH trí c/a nhóm OH liên k(t tr1c ti(p v>i nhân hay nhánh c/a ankyl
benzen.
Khi nghiên c5u các tính chJt hóa h&c c/a phenol GV nên t= ch5c các ho8t 4Fng h&c
t?p xuJt phát tQ các thí nghim hóa h&c 42 ki2m nghim các d1 4oán v7 tính chJt hóa
h&c mà HS 4ã nêu ra tQ s1 phân tích 4Lc 4i2m cJu trúc phân tB c/a nó. PhCn 5ng hóa
h&c th2 hin tính chJt c/a nhóm OH trong phân tB phenol 4,-c xem xét qua các thí
nghim v7 tính chJt axit c/a nó và trong nghiên c5u các tính chJt hóa hoc luôn có s1 so
sánh t,.ng 4Gng giDa ancol, phenol qua tQng tính chJt.
qnh h,:ng qua l8i giDa các nhóm nguyên tB trong phân tB phenol cKn 4,-c phân
tích 4Ky 4/ các mLt: Cnh h,:ng c/a nhóm OH 4(n nhân benzen và Cnh h,:ng c/a nhân
th.m 4(n nhóm OH. C$ th2 là vòng benzen làm cho liên k(t O – H phân c1c h.n,
nguyên tB H linh 4Fng h.n còn nhóm OH l8i làm cho m?t 4F electron trong vòng benzen
t@ng lên, nhJt là : các vH trí octo và para, làm cho phCn 5ng th( c/a phenol dN dàng h.n
phCn 5ng th( c/a benzen. *Gng th;i liên k(t C-O cRng tr: nên b7n vDng h.n làm cho
nhóm OH không bH th( b:i g+c axit nh, nhóm OH trong phân tB ancol (không có phCn
5ng este hóa).
*i7u ch( phenol 4,-c trình bày theo 4úng ph,.ng pháp 4ang 4,-c dùng hin nay
là sCn xuJt 4Gng th;i phenol và axeton 4i tQ benzen. Ph,.ng pháp 4i7u ch( phenol tQ
C
6
H
5
Cl không 4,-c sB d$ng nDa do tính 4Fc h8i v>i môi tr,;ng.
2.5.8.2 Gi3ng d"y ch!ng An*ehit – Xeton và Axit cacboxylic
I. MCc tiêu cJa ch23ng
1. V$ kin th+c
Bi>t
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
158
- Tính chJt v?t lí, 5ng d$ng c/a an4ehit, xeton và axit cacboxylic.
- Quan sát hoLc có th2 ti(n hành mFt s+ thí nghim quan tr&ng v7 tính chJt 4Lc tr,ng
c/a an4ehit vµ axit cacboxylic.
HiAu
- *Hnh nghXa, phân lo8i, danh pháp, cJu trúc phân tB c/a an4ehit, xeton, axit
cacboxylic.
- Tính chJt hóa hoc, ph,.ng pháp 4i7u ch( an4ehit, xeton, axit cacboxylic.
- qnh h,:ng qua l8i giDa các nhóm nguyên tB trong phân tB.
2. V$ kB nFng
- Phân tích 4Lc 4i2m cJu trúc phân tB, quan sát thí nghim 42 hi2u tính chJt c/a
an4ehit, xeton, axit cacboxylic.
- Nh?n xét s+ liu th+ng kê, 4G thH 42 rút ra qui lu?t c/a mFt phCn 5ng.
- Rèn cách 4&c tên, vi(t công th5c 4Gng 4^ng, 4Gng phân các h-p chJt.
- V?n d$ng tính chJt hóa h&c 42 xác 4Hnh cách 4i7u ch(, cách nh?n bi(t.
3. V$ thái 1?
Thông qua các ki(n th5c v7 an4ehit, xeton, axit cacboxylic HS nh?n th5c 4,-c s1
cKn thi(t phCi có ki(n th5c v7 chúng 42 sB d$ng chúng ph$c v$ con ng,;i mFt cách an
toàn và bCo v môi tr,;ng.
II. M;t s< n;i dung mKi và khó
1. Gi3ng d"y v% An*ehit – Xeton
Do 4Lc tính an4ehit và xeton 47u là h-p chJt cacbonyl phân tB có ch5a nhóm C =
O nên chúng 4,-c nghiên c5u song song v>i nhau tQ 4Hnh nghXa, cJu trúc phân tB, danh
pháp 4(m tính chJt. Tuy nhiên tr&ng tâm vTn là an4ehit.
CJu trúc phân tB an4ehit – xeton cKn chú ý 4(n các liên k(t trong nhóm ch5c
cacbonyl, có s1 so sánh s1 gi+ng nhau và khác nhau giDa liên k(t 4ôi trong nhóm
cacbonyl (C=O) v>i liên k(t 4ôi trong anken (C=C), tQ 4ó d1 4oán các phCn 5ng hóa h&c
mà an4ehit, xeton có th2 tham gia.
C. ch( phCn 5ng cFng c/a an4ehit, xeton v>i n,>c, HCN 4,-c trình bày : m5c
4F 42 bi(t và xuJt phát tQ s1 phân tích các liên k(t trong nhóm ch5c C = O có s1 phân
c1c m8nh làm cho nguyên tB oxi mang mFt phKn 4in tích âm, nguyên tB cacbon mang
mFt phKn 4in tích d,.ng.
S1 phân tích các liên k(t trong nhóm ch5c C = O là c. s: 42 HS bi(t 4,-c c. ch(
phCn 5ng cFng c/a an4ehit, xeton (cFng nucleophin): phCn 5ng xCy ra t8i nhóm
cacbonyl, phKn mang 4in tích âm s_ cFng vào nguyên tB C trong nhóm C = O tr,>c 42
t8o ra ion âm và ion H
+
phCn 5ng ti(p : giai 4o8n sau 42 t8o ra sCn phYm.
PhCn 5ng oxi hóa do tác d$ng c/a dung dHch n,>c brom, dung dHch KMnO
4
:
nhit 4F phòng chU th1c hin v>i an4ehit còn xeton không th1c hin phCn 5ng này. Do
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
159
4ó GV làm thí nghim so sánh 4+i ch5ng giDa an4ehit, xeton v>i hai dung dHch này và
yêu cKu HS quan sát nh?n xét, vi(t ph,.ng trình phCn 5ng : d8ng t=ng quát.
GV cKn giCi thích v7 phCn 5ng oxi hóa b:i ion b8c trong dung dHch ammoniac c/a
an4ehit 42 HS hi2u 4úng quá trình và vi(t ph,.ng trình phCn 5ng c/a an4ehit v>i ph5c
b8c và chU rõ phCn 5ng này 4,-c 5ng d$ng 42 nh?n bi(t an4ehit, tráng g,.ng, tráng ruFt
phích, xeton không có phCn 5ng này.
Nghiên c5u phCn 5ng : g+c hi4rocacbon trong phân tB an4ehit, xeton 42 giúp HS
hi2u 4Ky 4/ v7 tính chJt các h-p có nhóm ch5c là chúng có tính chJt 4Lc tr,ng c/a
nhóm ch5c và tính chJt c/a g+c hi4rocacbon liên k(t v>i nhóm ch5c 4ó, giDa nhóm ch5c
và g+c hi4rocacbon có Cnh h,:ng qua l8i lTn nhau nên nguyên tB hi4ro : bên c8nh nhóm
cacbonyl dN tham gia phCn 5ng th( h.n.
PhCn 5ng trùng ng,ng c/a phenol v>i foman4ehit không nghiên c5u trong phKn
tính chJt hóa h&c mà chU 4,-c nhPc 4(n trong phKn 5ng d$ng c/a foman4ehit, ph,.ng
trình phCn 5ng và cJu t8o c/a polime s_ 4,-c mô tC chi ti(t : ch,.ng polime.
*2 4Cm bCo tính th1c tiNn và c?p nh?t ki(n th5c nên các ph,.ng pháp 4i7u ch(
an4ehit, xeton 4,-c trình bày trong sách giáo khoa là nhDng ph,.ng pháp hin 48i 4ang
4,-c sB d$ng trong sCn xuJt hóa h&c ngày nay nên GV cKn phân tích và giúp HS hi2u
4úng các ,u 4i2m c/a chúng. C$ th2 là:
An4ehit, xeton thông d$ng 4,-c sCn xuJt tQ hi4rocacbon là sCn phYm c/a quá
trình ch( bi(n dKu mS: Oxi hóa không hoàn toàn metan, etilen 42 sCn xuJt an4ehit
HCHO, CH
3
CHO và oxi hóa cumen rGi ch( hóa v>i axit sunfuric 42 sCn xuJt axeton và
phenol.
2. Gi3ng d"y v% Axit cacboxylic
NFi dung ki(n th5c v7 axit cacboxylic no và không no 4,-c trình bày trong cùng
mFt bài h&c, s1 trình bày này 4ã 4Cm bCo 4,-c tính h th+ng và logic ngay tQ các nFi
dung: 4Hnh nghXa, phân lo8i và danh pháp c/a axit.
Khi phân tích cJu trúc nhóm ch5c –COOH trong phân tB axit cKn chú tr&ng 4(n
m+i quan h, Cnh h,:ng qua l8i giDa các nhóm C = O và nhóm OH, hai nhóm nguyên tB
này t,.ng tác v>i nhau, Cnh h,:ng lTn nhau và 4ã gây ra s1 dHch chuy2n m?t 4F electron
trong nhóm cacboxyl. K(t quC là nguyên tB hi4ro : nhóm OH c/a axit tr: nên linh 4Fng
h.n : nhóm –OH c/a ancol, phenol và phCn 5ng c/a nhóm C =O axit cRng không còn
gi+ng nh, c/a nhóm C = O an4ehit, xeton.
S1 phân c1c các liên k(t trong nhóm cacboxyl và s1 t8o thành liên k(t hi4ro liên
phân tB (d8ng 4ime và polime), liên k(t hi4ro v>i n,>c là nguyên nhân gây ra tính chJt
v?t lí c/a axit cacboxylic và là c. s: 42 giCi thích 4i2m sôi c/a các axit cacboxylic cao
h.n c/a an4ehit, xeton, ancol có cùng s+ nguyên tB cacbon.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
160
Khi nghiên c5u tính axit và Cnh h,:ng c/a nhóm th( có dùng khái nim “l1c
axit” K
a
, cKn chú ý dùng khái nim này theo 4úng nghXa c/a nó 42 4Cm bCo tính chính
xác c/a khái nim. L1c axit c/a axit cacboxylic R – COOH ph$ thuFc vào cJu t8o c/a
nhóm R- nên cKn giúp HS phân tích, hi2u rõ Cnh h,:ng c/a các nguyên tB có 4F âm 4in
l>n, : các vH trí khác nhau so v>i nhóm ch5c (-COOH) 4(n l1c axit thông qua các ví d$
c$ th2 cùng v>i các giá trH K
a
xác 4Hnh.
PhCn 5ng este hóa 4,-c trình bày nh, mFt ví d$ v7 ph,.ng pháp th1c nghim
nghiên c5u phCn 5ng thu?n nghHch, có s1 mô tC bMng 4G thH 42 làm sáng tS khái nim
phCn 5ng thu?n nghHch và cân bMng hóa h&c áp d$ng cho phCn 5ng c/a axit axetic v>i
etanol. GV cKn t= ch5c cho HS quan sát 4G thH 42 rút ra nh?n xét v7 s1 bi2u thH s+ mol
este theo th;i gian c/a hai phCn 5ng este hóa và th/y phân este 4,-c mô tC trên mFt 4G
thH. HS cKn hi2u 4,-c phCn 5ng este hóa và phCn 5ng th/y phân este là hai chi7u c/a
cùng mFt phCn 5ng hóa h&c. Khi 4G thH nMm ngang là bi2u thH phCn 5ng 48t 4(n tr8ng
thái cân bMng hóa h&c (s+ mol este không thay 4=i theo th;i gian)
PhCn 5ng này 4,-c khái quát bMng ph,.ng trình phCn 5ng d8ng t=ng quát, GV
chU t= ch5c cho HS hi2u 4,-c chi7u thu?n là phCn 5ng este hóa, chi7u nghHch là phCn
5ng th/y phân este còn các y(u t+ tác 4Fng làm chuy2n dHch cân bMng trong phCn 5ng
này s_ 4,-c nghiên c5u trong ch,.ng Este – Lipit.
Tính chJt c/a axit cacboxylic 4ã 4,-c trình bày 4Ky 4/ h.n qua các phCn 5ng
tách n,>c liên phân tB và các phCn 5ng : g+c hi4rocacbon. Nghiên c5u các phCn 5ng th(
: g+c no, th( : g+c th.m, phCn 5ng cFng vào g+c không no ta cKn h,>ng HS chú ý 4(n
4i7u kin phCn 5ng và so sánh v>i các phCn 5ng t,.ng 5ng c/a hi4rocacbon no, không
no và benzen.
NFi dung 4i7u ch( axit cacboxylic 4,-c trình bày 4Ky 4/ cKn t= ch5c cho HS 4&c
và có nh?n xét 4ánh giá v7 các ph,.ng pháp c= truy7n và ph,.ng pháp hin 48i, hi2u
4,-c vì sao ph,.ng pháp 4i7u ch( axit axetic tQ metanol và cacbon oxit 4,-c 4ánh giá
là ph,.ng pháp hin 48i.
III. ThPc hành thi>t k> bài dQy cC thA
Bài :
AN@EHIT VÀ XETON
(Ban nâng cao).
I. MWC TIÊU BÀI H*C
Bi>t
- Tính chJt v?t lí c/a an4ehit và xeton.
- Ph,.ng pháp sCn xuJt và 5ng d$ng c/a foman4ehit, axetan4ehit và axeton.
HiAu
- *Hnh nghXa, cJu trúc, phân lo8i, danh pháp c/a an4ehit và xeton.
- Tính chJt hóa h&c c/a an4ehit và xeton.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
161
Vn dCng
- Phân tích 4Lc 4i2m cJu trúc 42 4Hnh nghXa, phân lo8i an4ehit và xeton
- D1 4oán tính chJt 4Lc tr,ng c/a an4ehit, xeton trên c. s: phân tích cJu trúc phân
tB.
- GiCi thích hin t,-ng thí nghim, th1c tiNn và giCi bài t?p hóa h&c có liên quan.
- *&c 4úng tên an4êhit, xeton theo IUPAC và tên thông th,;ng.
II. CHUYN B[
- Mô hình nhóm cacbonyl, phân tB an4ehit fomic, phân tB axeton, phân tB etilen.
- D$ng c$: Giá 42 +ng nghim, +ng nghim, cLp +ng nghim, 4èn cGn.
- Dung dHch: HCHO, CH
3
CHO, CH
3
COCH
3
, Br
2
, KMnO
4
, AgNO
3
, NH
3
, NaOH.
Phi>u h?c tp s< 1
Quan sát công th5c cJu t8o các chJt cacbonyl sau và cho bi(t:
(1) H-C=O (2) CH
3
- C=O (3) CH
3
– C – CH
3
(4) C
2
H
5
– C – C
6
H
5

s s t t
H H O O
1. Các chJt này có nhóm nguyên tB nào gi+ng nhau? Nhóm nguyên tB 4ó có tên là
nhóm cacbonyl. V?y th( nào là h-p chJt cacbonyl?
2. H-p chJt (1), (2) là h-p chJt an4ehit, chúng có nhóm nguyên tB nào gi+ng nhau?
Hãy nêu 4Hnh nghXa h-p chJt an4ehit. Nhóm nguyên tB nào là nhóm ch5c an4ehit?
3. H-p chJt (3), (4) là h-p chJt xeton. Hãy nêu 4Hnh nghXa xeton.
4. Xác 4Hnh các h-p chJt là an4ehit hoLc xeton trong các h-p chJt d,>i 4ây :
(1) CH
3
-CH
2
-CHO; (2) CH
2
=CH-CO-CH
3
; (3) CH
3
-CO-C
6
H
5
; (4) H-CO-C
6
H
5
;
(5) OHC-CHO ; (6) CH
3
-CO-CH-CH
3
; (7) CH
2
=CH-CHO.
s
CH
3

Phi>u h?c tp s< 2
*&c SGK phKn danh pháp và cho bi(t:
1 Qui tPc g&i tên an4ehit theo tên g+c – ch5c.
2. Qui tPc g&i tên xeton theo tên g+c – ch5c, tên thay th(.
3. G&i tên các an4ehit, xeton có công th5c cJu t8o sau:
a) CH
3
-CH-CHO; CH
3
-CH
2
-CH-CHO; CH
2
=CH-CH-CHO; CH
3
-CH-CHO
s s s s

CH
3
CH
3
CH
3
Cl
b) CH
3
-CO-C
2
H
5
; CH
3
-CO-CH=CH
2
; (CH
3
)
2
CH-CO-C
6
H
5
.
4. Vi(t công th5c cJu t8o c/a các an4ehit, xeton có tên g&i sau:
Benzan4ehit; axeton; 2-metyl butanal; but-2-en-1-al; etyl vinyl xeton.
III. THI]T K] CÁC HO(T @`NG D(Y H*C
Ti(t 1
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
162
I. @[NH NGHbA, CcU TRÚC, PHÂN LO(I, DANH PHÁP VÀ TÍNH CHcT VdT LÍ
HoQt I;ng cJa GV HoQt I;ng cJa HS.
HoQt I;ng 1:
- GV sB d$ng phi(u h&c t?p s+ 1
và h,>ng dTn
HS trC l;i 4 câu hSi trong phi(u.




- GV chUnh lí b= sung các 4Hnh
nghXa.



HoQt I;ng 2:
- GV cho HS quan sát mô hình
nhóm >C=O, phân tB CH
2
=CH
2

và yêu cKu HS:
- So sánh hai d8ng lk 4ôi tìm ra
nhDng 4i2m gi+ng nhau và khác
nhau.
- D1 4oán khC n@ng phCn 5ng c/a
nhóm cacbonyl.
- GV chUnh lí, b= sung nhDng
nh?n xét c/a HS

HoQt I;ng 3:
- GV yêu cKu HS nh?n xét cJu t8o
phân tB An4ehit, xeton xác 4Hnh
c. s: phân lo8i. V?n d$ng xác
4Hnh lo8i an4ehit, xeton trong bài
t?p 4 phi(u h&c t?p 1.
- GV b= sung cho HS v7 lo8i
an4ehit 4a ch5c.
HoQt I;ng 4:
- GV sB d$ng phi(u h&c t?p s+ 2,
1. @6nh ngh8a
HS nh?n phi(u h&c t?p và trC l;i các câu hSi.
H-p chJt cacbonyl là h-p chJt ch5a nhóm
>C=O
a) H-p chJt 1, 2 47u có nhóm –CHO, nhóm
ch5c an4ehit (R-CHO)
An4ehit là h-p chJt cacbonyl mà phân tB có
nhóm CHO liên k(t v>i g+c hi4rocacbon hoLc
nguyên tB H.
b) Xeton là h-p chJt cacbonyl, phân tB có nhóm
>C=O liên k(t v>i 2 g+c hi4rocacbon R
1
-CO- R
2

Các h-p chJt: 1, 4, 5, 7 là an4ehit
Các h-p chJt : 2, 3, 6 là xeton
2. CEu trúc cJa nhóm cacbonyl
HS quan sát mô hình so sánh và nh?n xét :
a) Liên k(t >C=C< và >C=O gi+ng nhau :
- Nguyên tB C mang liên k(t 4ôi có tr8ng thái lai
hóa sp
2

- Góc liên k(t : >C=C< và >C=O 47u u 120
0

- Có 1 liên k(t l b7n và 1 liên k(t m kém b7n
b) Khác nhau : liên k(t >C=C< hKu nh, không
phân c1c, liên k(t >C=O phân c1c m8nh v7 phía
O do oxi có 4F âm 4in l>n h.n.
c) D1 4oán : an4ehit, xeton tham gia phCn 5ng
cFng, Oxi hóa t8i nhóm >C=O và có tính chJt
c/a g+c R-
3. Phân loQi
HS nh?n xét :
- Phân tB an4ehit, xeton gGm : g+c hi4rocacbon
và nhóm ch5c
Phân lo8i theo cJu t8o c/a g+c : có 3 lo8i
an4ehit hoLc xeton no, không no, th.m

4. Danh pháp
HS 4&c SGK, hoàn thành nFi dung phi(u h&c
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
163
h,>ng dTn HS 4&c SGK nêu qui
tPc g&i tên an4ehit, xeton.
GV chUnh lí nFi dung qui tPc, b=
sung cách g&i tên thông th,;ng
cúa an4ehit.



GV g&i tên mTu mFt s+ an4ehit,
xeton, h,>ng dTn HS làm bài t?p
3, 4 trong phi(u, giúp HS sBa khi
4&c sai hoLc vi(t CTCT sai.




HoQt I;ng 5:
- GV cho HS quan sát dd HCHO,
CH
3
CHO,
CH
3
COCH
3
và 4&c SGK, rút ra
nhDng k(t lu?n v7 tính chJt v?t lí
c/a an4ehit, xeton.
- GV yêu cKu HS giCi thích vì sao
an4ehit, Xeton có t
0
nc
, t
0
s
cao h.n
hi4rocacbon có cùng s+ nguyên
tB C và thJp h.n ancol t,.ng
5ng.
- GV b= sung, chUnh lí các thông
tin do HS nêu ra
HoQt I;ng 6: C/ng c+, v?n d$ng
t?p 2 và nêu qui tPc g&i tên theo IUPAC.
a) V>i an4ehit
Tên thay th(:
Tên c/a hi4rocacbon t,.ng 5ng + al
S+ chU vH trí – tên nhánh – tên m8ch chính + al
M8ch chính ch5a nhóm –CHO, 4ánh s+ 1 tQ
nhóm-CHO
b) V>i xeton
Tên thay th(: tên hi4rocacbon ,.ng 5ng + on
S+ chU vH trí - tên nhánh - tên m8ch chính - vH trí
nhóm >C=O – on
M8ch chính ch5a nhóm>C=O 4ánh s+1 tQ 4Ku
gKn nhóm >C=O.
Tên g+c ch5c: tên 2 g+c hi4rocacbon 4ính v>i
nhóm >C=O + xeton
- V?n d$ng làm bài t?p 3, 4 trong phi(u h&c t?p.
5. Tính chEt vt lí

*&c SGK, nêu tính chJt v?t lí c/a HCHO,
CH
3
CHO, CH
3
COCH
3
và giCi thích:
- An4ehit, xeton có t
0
nc
, t
0
s
cao h.n hi4rocacbon
có cùng s+ nguyên tB C vì:
+ Có kh+i l,-ng phân tB l>n h.n
+ Có lk >C=O phân c1c v7 phía O nên các phân
tB hút nhau m8nh h.n.
- An4ehit, xeton có t
0
nc
, t
0
s
thJp h.n ancol
t,.ng 5ng vì Ancol có liên k(t hi4ro giDa các
phân tB.

Ti>t 2 :
HoQt I;ng cJa GV HoQt I;ng cJa HS
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
164
HoQt I;ng 1:
- GV nêu 4i7u kin phCn 5ng cFng
H
2
vào>C=O
- Yêu cKu HS vi(t ptp, axetandehit,
axeton v>i H
2
và nh?n xét v7 chJt
t8o thành.
- GV vi(t ptp, : d8ng t=ng quát và
nh?n xét.

HoQt I;ng 2:
- GV nêu s1 phân c1c lk
>C
v+
= O
v-
và H
v+
-O
v-
H
- Yêu cKu HS vi(t pthh HCHO v>i
n,>c, GV b= sung tính b7n c/a sCn
phYm và ý nghXa c/a mRi tên 2
chi7u.



H,>ng dTn HS vi(t pthh axeton v>i
HCN
GV trình bày c. ch( phCn 5ng 2
giai 4o8n qua
Ví d$ CH
3
-CHO + HCN và khái
quát cho HS thJy 4,-c CN
-
dN cFng
vào C
v+
(trong >C=O) tr,>c còn ion
H
+
phCn 5ng : giai 4o8n sau.
HoQt I;ng 3: GV làm thí nghim
so sánh:
TN1: nhS dd n,>c Br
2
vào
axetan4ehit và Axeton.
TN2: nhS dd KMnO
4
vào
axetan4ehit và Axeton.
HS quan sát và nh?n xét:
- hin t,-ng thí nghim
- KhC n@ng bH oxi hóa c/a an4ehit,
xeton và sCn phYm c/a phCn 5ng.
II.Tính chEt hóa h?c
1. Ph$n Mng c;ng
a) PhCn 5ng cFng H
2
: t
0
cao, xt Ni
R – CHO + H
2
→ R – CH
2
OH
R
1
- C – R
2
+ H
2
→ R
1
- CH – R
2

t s
O OH
Nh?n xét: an4ehit cFng H
2
t8o r,-u b?c I
Xeton cFng H
2
t8o r,-u b?c II.
b) PhCn 5ng cFng H
2
O, HCN.
HS vi(t pthh:
H
2
C=O + H-OH w H
2
C – OH
j s
OH (không b7n)
SCn phYm chU tGn t8i trong dd, luôn có s1
chuy2n hóa ng,-c l8i.
CN
HS vi(t pthh: s
CH
3
-C-CH
3
+ HCN → CH
3
-C-CH
3

t s
O OH
C. ch(: 2 giai 4o8n.
- CN
-
cFng vào C
v+
trong >C=O t8o ion âm
CN
s
(>C-O
-
)
- ion H
+
k(t h-p v>i ion âm t8o sCn phYm.

2. Ph$n Mng oxi hóa.
a) Tác d$ng v>i brom và KMnO
4
.

Quan sát thí nghim và nh?n xét hin t,-ng:
- An4ehit làm mJt màu dd Br
2
và dd KMnO
4

- Axeton không làm mJt màu dd Br
2
và dd
KMnO
4
.


Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
165
- GV vi(t pthh oxi hóa an4ehit,
xeton t=ng quát.




- GV cung cJp thông tin v7 p, oxi
hóa xeton.
HoQt I;ng 4:
- GV làm TN, HS quan sát, giCi
thích, d1 4oán sCn phYm.
- GV h,>ng dTn HS giCi quy(t vJn
47

- GV vi(t pthh : d8ng t=ng quát,
nêu tên phCn 5ng, ý nghXa c/a p,,
so sánh v>i xeton.

- HS v?n d$ng vi(t pthh c/a
CH
3
CHO v>i dd AgNO
3
trong NH
3
.








HoQt I;ng 5:
- GV nêu vJn 47: an4ehit, xeton còn
có p,hh : g+c hi4rocacbon, hãy d1
4oán các p, có th2 xCy ra : g+c
hi4rocacbon c/a các lo8i an4ehit,
xeton?


- GV trình bày p, axeton v>i brom,
K(t lu?n: An4ehit dN bH oxi hóa h.n xeton.
SCn phYm oxi hóa t8o thành axit cacboxylic.

Ph,.ng trình:
R –CHO + Br
2
+ H
2
O → RCOOH + HBr
R–CHO + KMnO
4
→ R-COOK + MnO
2
+ H
2
O
- Xeton không bH oxi hóa b:i Br
2
, KMnO
4
:
t
0
C th,;ng, nh,ng khi 4un nóng có H
+
v>i dd
KMnO
4
thì bH oxi hóa và gãy m8ch : nhóm
>C=O t8o han h-p cácaxit cacboxylic



b) Tác d$ng v>i ion b8c trong dung dHch
ammoniac.
HS quan sát nh?n xét, giCi thích hin t,-ng;
- nhS dd NaOH vào dd AgNO
3
có k(t t/a 4en
AgOH
- nhS dd NH
3
vào k(t t/a tan t8o ph5c
[Ag(NH
3
)
2
]OH
- nhS an4ehit vào, 4un nóng thành +ng
nghim sáng trPng, có b8c bám vào.
K(t lu?n: an4ehit bH oxi hóa thành axit.
Ion b8c bH khB thành nguyên tB b8c
Xeton không có phCn 5ng này.
PhCn 5ng hóa h&c: SGK
hng d$ng c/a phCn 5ng: nh?n bi(t an4ehit và
42 tráng g,.ng, tráng ruFt phích g&i là p,
tráng g,.ng ho@c p, tráng b8c
3. Ph$n Mng e g<c hiIrocacbon.
HS d1 4oán: các an4ehit, xeton còn có các p,
: g+c:
- PhCn 5ng th( : g+c no.
- PhCn 5ng cFng, trùng h-p : g+c không no.
- PhCn 5ng th( nhân th.m trong g+c th.m.


Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
166
nhJn m8nh Cnh h,:ng c/a nhóm
>C=O 4(n khC n@ng th( c/a nguyên
tB H : bên c8nh nhóm cacbonyl.
HoQt I;ng 6:
GV yêu cKu HS vi(t ti(p các ptp,
CH
3
CH
2
OH + CuO →
CH
3
CHOHCH
3
+ CuO →
Nh?n xét chJt t8o thành và rút ra
ph,.ng pháp chung 4i7u ch(
an4ehit, xeton.


- GV trình bày các ph,.ng pháp oxi
hóa các hi4rocacbon 42 4i7u ch(
an4ehit, xeton thông d$ng và nhJn
m8nh 4ây là PP m>i hin 4ang 4,-c
sB d$ng, nguyên liu lJy tQ sCn
phYm ch( bi(n dKu mS.

HoQt I;ng 7:
- Yêu cKu HS 4&c SGK, tóm tPt 5ng
d$ng chính c/a HCHO, CH
3
CHO,
CH
3
COCH
3
.
- Cung cJp thêm t, liu, v?t mTu,
phim Cnh và t= ch5c cho HS trao
4=i v7 vic sB d$ng HCHO trong
ch( bi(n th1c phYm và tác h8i c/a
nó 4+i v>i con ng,;i.
GV t=ng k(t các ý ki(n.
HoQt I;ng 8: C/ng c+
CH
3
COCH
3
+ Br
2
→ CH
3
COCH
2
Br + HBr
Nh?n xét: nguyên tB H c8nh nhóm >C=O dN
bH th( h.n

III.@iOu ch> và Mng dCng.
1. @iOu ch>
a) TQ ancol
HS vi(t các p,hh:
CH
3
CH
2
OH + CuO → CH
3
CHO + Cu + H
2
O
CH
3
CHOHCH
3
+CuO→CH
3
COCH
3
+ Cu + H
2
O
K(t lu?n: Oxi hóa r,-u b?c I t8o an4ehit, oxi
hóa r,-u b?c II t8o xeton
ChJt oxi hóa: CuO, t
0
hoLc O
2
không khí, xúc
tác Cu,Ag, t
0
.

b) TQ hi4rocacbon
HS nghe GV trình bày và theo dõi SGK.


2. ang dCng
HS tóm tPt nFi dung SGK.
HS thCo lu?n v7 vic sB d$ng HCHO trong
ch( bi(n th1c phYm và tác h8i.

2.5.8.3 Gi3ng d"y ch!ng Este – Lipit
I. Muc tiêu cJa ch23ng
1. V$ kin th+c
Bi>t
- Khái nim v7 lipit.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
167
- Tính chJt v?t lí, 5ng d$ng c/a este, chJt béo. S1 chuy2n hóa chJt béo trong c. th2,
5ng d$ng chJt béo trong công nghip.
- Khái nim v7 chJt giLt rBa. SCn xuJt xà phòng, chJt giLt rBa t=ng h-p.
HiAu
- CJu t8o, g&i tên, tính chJt hóa h&c c/a este và chJt béo.
- M+i liên h giDa hi4rocacbon và các dTn xuJt ch5a oxi.
- CJu trúc “phân tB chJt giLt rBa”, c. ch( ho8t 4Fng c/a chJt giLt rBa.
2. V$ kB nFng
- L1a ch&n ph,.ng pháp, vi(t ph,.ng trình phCn 5ng trong các chuy2n hóa giDa các
lo8i hi4rocacbon, chuy2n hóa giDa hi4rocacbon, dTn xuJt halogen và các dTn xuJt ch5a
oxi.
- GiCi bài t?p và bài toán hóa h&c có lien quan 4(n este và chJt béo.
3. V$ thái 1? : Thông qua vic nghiên c5u các este, lipít, chJt giLt rBa HS thJy 4,-c hóa
h&c là môn h&c gPn li7n v>i các ki(n th5c th1c tiNn, 4;i s+ng và khoa h&c hóa h&c
nghiên c5u các vJn 47 xuJt phát tQ th1c t( 42 ph$c v$ con ng,;i, tQ 4ó mà HS xác 4Hnh
4,-c trách nhim, ý th5c h&c t?p 42 c+ng hi(n s5c mình cho h8nh phúc lòai ng,;i.
II. M;t s< n;t dung mKi và khó
1. Gi3ng d"y v% Este
Khái nim este 4,-c xác 4Hnh là dTn xuJt c/a axits cacboxylic khi thay nguyên tB
hi4ro : nhóm cacbonyl bMng g+c hi4rocacbon. *Hnh nghXa này 4úng cho cC các este
ph5c t8p, 4,-c mô tC chuYn xác và dN v?n d$ng, tránh 4,-c s1 nhKm lTn so v>i 4Hnh
nghXa : sách giáo khoa cR.
*2 HS hi2u 4,-c este là mFt d8ng dTn xuJt c/a axit cacboxylic, trong bài h&c có
4,a ra mFt s+ dTn xuJt khác c/a axit cacboxylic nh, anhi4rit axit, halogenua axit, amit.
Tính chJt hóa h&c c/a este 4,-c nghiên c5u các phCn 5ng : nhóm ch5c và phCn 5ng :
g+c hi4rocacbon.
Nghiên c5u phCn 5ng th/y phân cKn cho HS nh?n xét quá trình th/y phân este
trong môi tr,;ng axit và môi tr,;ng ki7m, hình thành khái nim phCn 5ng xà phòng hóa
và so sánh khái nim phCn 5ng th/y phân, phCn 5ng xà phòng hóa v7 4i7u kin, 4Lc
4i2m phCn 5ng.
PhCn 5ng khB este b:i liti nhôm hi4rua (LiAlH
4
) th2 hin tính chJt c/a nhóm
ch5c, nhóm axyl bH khB thành ancol b?c I. Khi thông báo tính chJt này cKn liên h v>i
phCn 5ng khB an4ehit, xeton bMng H
2
có Ni xúc tác,4un nóng và nhJn m8nh các phCn
5ng này 47u dùng 42 khB nhóm cacbonyl (C = O), tác nhân H
2
/ Ni chU khB 4,-c an4ehit
và xeton nh,ng LiAlH
4
thì khB 4,-c cC an4ehit, xeton và este.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
168
PhCn 5ng : g+c hi4rocacbon trong este chU chú tr&ng 4(n phCn 5ng cFng vào g+c
không no và phCn 5ng trùng h-p c/a mFt s+ este có liên k(t C =C tham gia nên GV cKn
h,>ng dTn HS vi(t các ph,.ng trình phCn 5ng và so sánh v>i các phCn 5ng c/a anken.
*i7u ch( este 4,-c phân thành hai tr,;ng h-p 4i7u ch( este c/a ancol và este c/a
phenol. Ph,.ng pháp 4i7u ch( este tQ ancol v>i axit hDu c. có H
2
SO
4
4Lc làm xúc tác
cKn có s1 phân tích vai trò c/a axit sulfuric 4Lc trong phCn 5ng và các y(u t+ nâng cao
hiu suJt c/a phCn 5ng este hóa có s1 v?n d$ng ki(n th5c chuy2n dHch cân bMng hóa h&c.
*i7u ch( este c/a phenol GV cKn chU rõ là không th2 dùng axit cacboxylic mà
phCi dùng anhi4rit axit (hoLc clorua axit) cho tác d$ng v>i phenol. S1 so sánh giDa hai
ph,.ng pháp này s_ giúp HS nh> l8i ki(n th5c v7 ancol, phenol và Cnh h,:ng c/a nhân
th.m 4(n nhóm OH trong phân tB phenol.
2. Gi3ng d"y v% mKi liên hG gi0a hi*rocacbon và m5t sK dQn xu9t ch:a oxi cJa
hi*rocacbon
NFi dung bài mang tính t=ng k(t, các ki(n th5c 4,-c trình bày mFt cách h th+ng
42 xem xét s1 chuy2n hóa giDa các hi4rocacbon và dTn xuJt hi4rocacbon.
M+i liên h giDa các lo8i hi4rocacbon 4,-c xem xét bMng s1 chuy2n hóa
hi4rocacbon no thành không no và th.m, s1 chuy2n hóa hi4rocacbon không no và th.m
thành no. M+i liên h giDa hi4rocacbon và dTn xuJt ch5a oxi 4,-c xem xét bMng các
chuy2n hóa:
- Chuy2n hi4rocacbon tr1c ti(p thành dTn xuJt ch5a oxi.
- Chuy2n hi4rocacbon thành dTn xuJt ch5a oxi qua dTn xuJt halogen.
- Chuy2n ancol và dTn xuJt halogen thành hi4rocacbon.
- Chuy2n hóa giDa các dTn xuJt ch5a oxi.
Các m+i liên h này 4,-c bi2u thH bMng các s. 4G chuy2n hóa bao quát 4,-c các
lo8i h-p chJt hDu c. 4ã h&c tQ ankan 4(n este và các lo8i chJt này 4,-c bi2u thH bMng
công th5c t=ng quát mang tính khái quát cao. S. 4G bi2u diNn các m+i quan h không
nhDng 4ã t=ng k(t các tính chJt hóa h&c 4Lc tr,ng, ph,.ng pháp 4i7u ch( c/a các lo8i
chJt hDu c. 4ã h&c mà còn th2 hin 4,-c ý t,:ng ch/ 48o phù h-p v>i th1c t( lJy ankan
(dKu, khí) làm trung tâm các m+i liên h v>i hi4rocacbon không no và th.m, v>i các dTn
xuJt c/a hi4rocacbon.
NFi dung h&c t?p 4,-c t= ch5c nh, mFt gi; luyn t?p, ôn t?p t=ng k(t và v?n
d$ng ki(n th5c. GV t= ch5c cho HS quan sát s. 4G bi2u diNn m+i quan h giDa
hi4rocacbon và mFt s+ dTn xuJt ch5a oxi, halogen c/a hi4rocacbon (treo trên bCng) và
nh?n xét vì sao ankan l8i 4,-c 4Lt : vH trí trung tâm. Khi phân tích s. 4G cKn giúp HS
hi2u 4,-c vai trò quan tr&ng c/a ankan là tQ nó có th2 4i7u ch( ra các chJt khác, 4Gng
th;i ankan còn là nguGn nguyên liu quan tr&ng mà con ng,;i 4ang khai thác tQ thiên
nhiên 42 4i7u ch( ra các chJt khác trên qui mô sCn xuJt công nghip.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
169
Nh, v?y giDa các h-p chJt hDu c. tGn tai mFt quan h chuy2n hóa lTn nhau mFt
cách t1 nhiên và có qui lu?t, GV có th2 t= ch5c cho HS t=ng k(t các qui lu?t liên h giDa
hi4rocacbon và mFt s+ dTn xuJt ch5a oxi c/a hi4rocacbon thông qua vic nghiên c5u
sách giáo khoa, trC l;i các câu hSi và v?n d$ng vào giCi bài t?p c$ th2.
Khi h th+ng hóa các qui lu?t chuy2n hóa giDa các lo8i hi4rocacbon v>i nhau,
giDa hi4rocacbon và dTn xuJt ch5a oxi, giDa dTn xuJt ch5a oxi v>i nhau cKn chú ý 4(n
các ph,.ng pháp chuy2n hóa, 4i7u kin phCn 5ng chuy2n hóa, ph,.ng trình phCn 5ng :
d8ng t=ng quát và 4+i chi(u v>i s. 4G chuy2n hóa chung.
Sau khi h th+ng hóa các qui lu?t chuy2n hóa cKn cho HS v?n d$ng các qui lu?t
liên h giDa hi4rocacbon và mFt s+ dTn xuJt ch5a oxi c/a hi4rocacbon 42 giCi bài t?p
rèn luyn kX n@ng thi(t l?p s. 4G chuy2n hóa, vi(t ph,.ng trình phCn 5ng chuy2n hóa các
chJt theo s. 4G v>i các ankan c$ th2.
3. Gi3ng d"y v% lipit
Theo ch,.ng trình m>i thì khái nim v7 lipit 4ã có s1 thay 4=i, lipit bao gGm chJt
béo, sáp, sterit, photpholipit… chúng 47u là các este ph5c t8p, lipit không 4Gng nghXa
v>i chJt béo. Do tính ph5c t8p c/a lipit nên trong ch,.ng trình, sách giáo khoa chU gi>i
thiu chJt béo còn sáp, sterit, photpholipit 4,-c gi>i thiu : d8ng t, liu tham khCo,
thông báo v7 thành phKn tr8ng thái t1 nhiên c/a chúng.
Khi phân tích cJu trúc phân tB chJt béo xuJt phát tQ công th5c cJu t8o c/a chJt
béo (tri este c/a glixerol v>i các axit monocacboxylic) và chú ý 4(n khái nim axit béo
(axit monocacboxylic có m8ch C dài không phân nhánh), các axit béo no, không no
th,;ng gLp.
V7 tính chJt hóa h&c c/a chJt béo cKn liên h v>i tính chJt c/a este 4ã h&c 42 HS
vi(t các ph,.ng trình phCn 5ng th/y phân, phCn 5ng xà phòng hóa, phCn 5ng hi4ro hóa,
thông qua các phCn 5ng này mà GV có th2 hình thành các khái nim chU s+ axit, chU s+
xà phòng hóa, chU s+ iôt áp d$ng v>i chJt béo không no giúp HS v?n d$ng các khái nim
này 42 giCi các bài t?p có liên quan.
PhCn 5ng oxi hóa n+i 4ôi >C = C< : g+c axit không no c/a chJt béo b:i oxi
không khí t8o peoxit rGi bH phân h/y thành an4ehit là c. s: 42 giCi thích hin t,-ng ôi
thiu c/a chJt béo trong th1c t(.
4. Gi3ng d"y ch9t giRt rBa
Khi giCng d8y chJt giLt rBa cKn làm rõ khái nim “chJt giLt rBa”, phân bit “chJt
giLt rBa” v>i “chJt tCy rBa” và phân tích toàn din chJt giLt rBa có nguGn g+c thiên
nhiên, xà phòng, chJt giLt rBa t=ng h-p.
*2 giúp HS hi2u 4,-c tính chJt giLt rBa ta cKn hình thành các khái nim có liên
quan nh, chJt tCy màu, chJt ,a n,>c, chJt kH n,>c và các khái nim này còn là c. s: 42
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
170
HS hi2u cJu trúc hóa h&c c/a “phân tB chJt giLt rBa” và c. ch( ho8t 4Fng c/a chJt giLt
rBa.
Khi nghiên c5u nFi dung sCn xuJt xà phòng cKn có s1 so sánh ph,.ng pháp sCn
xuJt tQ dKu th1c v?t hoLc mW 4Fng v?t v>i ph,.ng pháp sCn xuJt tQ paraffin c/a dKu mS
và phân tích nhDng ,u 4i2m và nh,-c 4i2m c/a xà phòng.
V>i chJt giLt rBa t=ng h-p cKn có s1 phân tích cJu t8o t,.ng t1 c/a “phân tB chJt
giLt rBa t=ng h-p” v>i “phân tB xà phòng” v7 4Ku ,a n,>c, 4uôi dài kH n,>c và nhDng
,u, nh,-c 4i2m c/a tQng lo8i 42 có s1 l1a ch&n, sB d$ng 4úng các lo8i chJt giLt rBa cho
phù h-p và tránh gây ô nhiNm môi tr,;ng.
2.5.8.4 Gi3ng d"y ch!ng cacbohi*rat
I. MCc tiêu cJa ch23ng
1. V$ kin th+c
Bi>t
- Các nhóm cacbohi4rat quan tr&ng nhJt: monosaccarit, 4isaccarit, polisaccarit.
- CJu trúc phân tB c/a các h-p chJt cacbohi4rat.
- Tính chJt v?t lí, tr8ng thái thiên nhiên và 5ng d$ng c/a các h-p chJt cacbohi4rat.
HiAu
- Các nhóm ch5c ch5a trong phân tB các h-p chJt monosaccarit, 4isaccarit,
polisaccarit tiêu bi2u.
- Tính chJt hóa h&c 4Lc tr,ng c/a tQng lo8i cacbohi4rat.
- M+i quan h giDa cJu trúc và tính chJt hóa h&c c/a các cacbohi4rat.
2. V$ kB nFng
- Vi(t công th5c cJu t8o c/a các h-p chJt : các d8ng m8ch h:, m8ch vòng.
- Vi(t các ph,.ng trình hóa h&c mô tC tính chJt các chJt : d8ng công th5c phân tB và
công th5c cJu t8o
- Quan sát, phân tích các thí nghim, s. 4G, so sánh, phân bit các h-p chJt
cacbohi4rat.
- GiCi các bài toán v7 h-p chJt cacbohi4rat.
3. V$ thái 1? : Thông qua các ho8t 4Fng h&c t?p mà HS có ý th5c tìm tòi, khám phá th(
gi>i v?t chJt, tìm ra bCn chJt c/a s1 v?t và hin t,-ng trong t1 nhiên, xây d1ng lòng tin
vào khC n@ng khám phá khoa h&c c/a con ng,;i.
III. M;t s< n;i dung cVn chú ý
1. Gi3ng d"y v% glucoz!
Tuy khái nim cacbohi4rat và s1 phân lo8i chúng 4,-c trình bày trong phKn m:
4Ku c/a ch,.ng nh,ng GV cRng cKn cho HS nPm 4,-c khái nim này thông qua ho8t
4Fng kh:i 4Fng c/a gi; h&c.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
171
CJu trúc phân tB glucoz. 4,-c nghiên c5u cC : d8ng m8ch h: và d8ng m8ch
vòng, v>i d8ng m8ch h: cKn t= ch5c cho HS phân tích các dD kin th1c nghim và tQ
các thí nghim mà suy ra các thành phKn cJu t8o, vi(t công th5c phân tB glucoz.. Khi
4,a ra các dD kin th1c nghim 42 xác 4Hnh công th5c cJu t8o glucoz. d8ng m8ch h:
GV có th2 b= sung thêm k(t quC thí nghim khB glucoz. bMng HI thì thu 4,-c h-p chJt
CH
3
– CH
2
– CH
2
– CH
2
– CHI – CH
3
, tQ 4ó suy ra phân tB glucoz. có cJu t8o m8ch
cacbon không phân nhánh.
S1 phân tích cJu trúc phân tB c/a glucoz. là c. s: 42 HS d1 4oán tính chJt hóa
h&c c/a chúng 4Gng th;i cJu trúc hai d8ng n, o m8ch vòng c/a glucoz. và fructoz. còn
là các cJu trúc c. s: 42 t8o nên các phân tB c/a các 4isaccarit và polisaccarit. Vì v?y khi
vi(t công th5c glucoz., fructoz. : d8ng m8ch vòng 4Ky 4/ hay thu g&n cRng cKn vi(t
4úng cJu hình và h,>ng dTn HS hi2u 4,-c vH trí nhóm –OH hemiaxetal : các d8ng cJu
t8o n, oc/a glucoz., fructoz. và vi(t 4úng công th5c c/a chúng. *Gng th;i cRng cKn
nhJn m8nh trong dung dHch hai d8ng vòng c/a glucoz. chi(m ,u th( và luôn luôn
chuy2n hóa lTn nhau theo mFt cân bMng qua d8ng m8ch h:.
Tính chJt hóa h&c c/a glucoz. 4,-c xác 4Hnh b:i tính chJt c/a các nhóm ch5c
an4ehit, ancol 4a ch5c, phCn 5ng lên men và tính chJt riêng c/a d8ng m8ch vòng nên
GV có th2 dùng thí nghim bi2u diNn hoLc t= ch5c cho các nhóm HS ti(n hành các thí
nghim: oxi hóa glucoz. bMng AgNO
3
trong NH
3
và phCn 5ng v>i Cu(OH)
2
, HS quan
sát 42 rút ra k(t lu?n v7 cJu t8o phân tB glucoz.. Nên dùng thí nghim c/a glucoz. tác
d$ng v>i Cu(OH)
2
: nhit 4F phòng có t8o d$ng dHch ph5c 4Gng glucoz. màu xanh rGi
4un nóng lên có t8o ra k(t t/a 4S g8ch c/a Cu
2
O 42 ch5ng minh cC tính chJt ancol 4a
ch5c và tính khB c/a nhóm ch5c an4ehit trong phân tB glucoz. thì 4.n giCn và thu?n
tin h.n..
Tính chJt riêng c/a d8ng m8ch vòng 4,-c mô tC bMng phCn 5ng c/a nhóm –OH :
C
1
(-OH hemiaxetal) tác d$ng v>i metanol có HCl làm xúc tác t8o ra este chU : vH trí này.
*ây là phCn 5ng riêng c/a d8ng m8ch vòng và cKn nhJn m8nh khi nhóm –OH : C
1

chuy2n thành nhóm -OCH
3
thì d8ng vòng không th2 chuy2n sang d8ng m8ch h: 4,-c
nDa.
V7 4Gng phân fructoz. GV cKn h,>ng HS quan sát công th5c cJu tao dang m8ch
h: và m8ch vòng và phân tích, so sánh cJu t8o phân tB, tính chJt v>i glucoz.. Khi xác
4Hnh các tính chJt c/a fructoz. trên c. s: phân tích cJu t8o phân tB c/a chúng cRng
không cKn yêu cKu HS vi(t các ph,.ng trình phCn 5ng minh h&a. Tuy nhiên cRng cKn
l,u ý HS v7 s1 chuy2n hóa tQ fructoz. thành glucoz. trong môi tr,;ng ki7m nên
fructoz. vTn tham gia phCn 5ng tráng g,.ng khi 4un nóng. Ngoài ra khi bH 4un nóng
trong môi tr,;ng ki7m fructoz. còn bH phân cPt m8ch cacbon t8o ra han h-p nhi7u sCn
phYm trong 4ó có axit HCOOH và HCHO, các sCn phYm này cRng có phCn 5ng tráng
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
172
g,.ng nên không dùng phCn 5ng tráng g,.ng và phCn 5ng khB c/a Cu(OH)
2
42 phân
bit glucoz. và fructoz..
2. Gi3ng d"y v% saccaroz!
Trên c. s: các ki(n th5c v7 các tính chJt 4Lc tr,ng c/a các nhóm ch5c và cJu
trúc phân tB glucoz., fructoz. d8ng m8ch vòng GV nên t= ch5c cho HS phân tích các dD
kin th1c nghim 42 4i 4(n k(t lu?n v7 cJu trúc phân tB saccaroz.. Khi quan sát cJu trúc
phân tB saccaroz. qua mô hình, tranh v_ GV cKn h,>ng HS chú ý xác 4Hnh xem trong
phân tB còn có nhóm –OH hemixetal không và trC l;i câu hSi vì sao saccaroz. chU tGn
t8i : d8ng m8ch vòng, không có khC n@ng chuy2n thành d8ng m8ch h: nh, là glucoz.,
fructoz.-(các thành phKn cJu t8o nên nó).
TQ s1 phân tích v7 cJu trúc phân tB mà GV t= ch5c cho HS d1 4oán tính chJt hóa
h&c c/a saccaroz. và l1a ch&n các thí nghim 42 ki2m nghim các d1 4oán 4ó. Khi t=
ch5c cho HS ti(n hành thí nghim ch5ng minh tính chJt c/a ancol 4a ch5c c/a
saccaroz. (saccaroz. tác d$ng v>i Cu(OH)
2
) nên h,>ng dTn HS 4un nóng dung dHch
màu xanh lam t8o ra và so sánh v>i hin t,-ng xCy ra trong thí nghim c/a glucoz. tác
d$ng v>i Cu(OH)
2
: nhit 4F phòng và khi 4un nóng. TQ s1 so sánh 4ó HS dN dàng
kh^ng 4Hnh phân tB saccaroz. chU tGn t8i : d8ng m8ch vòng, không có khC n@ng chuy2n
thành d8ng m8ch h: nên không bH khB b:i Cu(OH)
2
.
Thí nghim c/a dung dHch saccaroz. tác d$ng v>i Ca(OH)
2
4,-c áp d$ng 42 tách
bS t8p chJt trong quá trình sCn xuJt 4,;ng.
PhCn 5ng th/y phân dung dHch saccaroz. là s1 xác nh?n xác th1c nhJt v7 cJu trúc
phân tB và 5ng d$ng th1c tiNn quan tr&ng c/a saccaroz. (sCn xuJt g,.ng soi). Khi ti(n
hành thí nghim 4un nóng dung dHch saccaroz. trong môi tr,;ng axit 42 t8o ra dung
dHch glucoz., fructoz. rGi th1c hin phCn 5ng tráng g,.ng, ta cKn chú ý trung hòa cYn
th?n axit còn d, trong dung dHch thu 4,-c tr,>c khi th1c hin phCn 5ng tráng g,.ng
ho@c khB bMng Cu(OH)
2
. Do phCn 5ng tráng b8c hoLc khB bMng 4Gng II oxit th1c hin
trong môi tr,;ng ki7m vì v?y thao tác trung hòa axit là y(u t+ quy(t 4Hnh 4(n s1 thành
công c/a thí nghim.
Ki(n th5c v7 5ng d$ng và sCn xuJt 4,;ng 4,-c mô tC : d8ng s. 4G vì v?y cKn t=
ch5c cho HS quan sát s. 4G, phân tích 42 hi2u 4,-c các 5ng d$ng c/a 4,;ng là do các
tính chJt nào và ý nghXa c/a các giai 4o8n sCn xuJt 4,;ng trong th1c tiNn.
V>i nFi dung phKn mantoz. cKn t= ch5c cho HS quan sát cJu trúc phân tB, chú ý 4(n
nhóm – OH hemixetal : g+c glucoz. th5 hai còn t1 do. G+c này có th2 m: vòng t8o ra
nhóm – CH = O do 4ó mantoz. có nhDng tính chJt hóa h&c khác v>i saccaroz.. Khi t=
ch5c cho HS phân tích v7 cJu trúc phân tB, xác 4Hnh tính chJt hóa h&c c/a mantoz. ta
nên yêu cKu HS so sánh v>i saccaroz. nh,ng không cKn yêu cKu HS vi(t ph,.ng trình
phCn 5ng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
173
3. Gi3ng d"y v% Tinh b5t – Xenluloz!
Công th5c phân tB c/a tinh bFt và xenluloz. 47u nh, nhau (C
6
H
10
O
5
)
n
nên khi
phân tích cKn cho HS xác 4Hnh s1 khác nhau v7 cJu trúc phân tB dTn 4(n s1 khác nhau
v7 tính chJt c/a chúng. *2 thJy rõ s1 khác nhau v7 cJu trúc phân tB cKn sB d$ng ph,.ng
tin tr1c quan, trình bày rõ ràng v7 hình Cnh m8ch phân tB xoPn lò xo c/a amiloz.,
amilopectin và hình Cnh m8ch th^ng, sPp x(p song song v>i nhau thành tQng bó c/a
xenluloz.. S1 khác nhau v7 cJu trúc này s_ dTn 4(n nhDng tính chJt và nhDng 5ng d$ng
khác nhau c/a hai chJt này
V>i bài tinh bFt cKn t= ch5c cho HS ti(n hành thí nghim phCn 5ng màu c/a tinh
bFt v>i dung dHch iot. Dung dHch iot có màu nâu tím ta nên pha thêm dung dHch KI 42 có
dung dHch KI
3
không màu, khi gLp tinh bFt thì iot 4,-c tái t8o và phCn 5ng v>i tinh bFt
t8o h-p chJt b&c màu xanh.
GV có th2 cung cJp thêm các thông tin 42 giúp HS hi2u 4,-c bCn chJt c/a quá
trình này, c$ th2 là: phân tB tinh bFt có d8ng m8ch vòng xoPn, mai vòng xoPn gGm 6 g+c
glucoz., 4,;ng kính c/a mai +ng tr$ khoCng 5A
0
, các phân tB iót 4ã chui vào nMm trong
+ng tr$ c/a các vòng xoPn t8o ra h-p chJt b&c, màu xanh. Ngoài khC n@ng này,
amilopectin còn có khC n@ng hJp th$ iot trên b7 mLt các m8ch nhánh.H-p chJt b&c giDa
tinh bFt và iot không b7n : nhit 4F cao, nên khi cho tinh bFt vào dung dHch iot có màu
xanh lam : nhit 4F phòng, 4un nóng lên thì màu xanh bH mJt 4i, còn 42 nguFi thì màu
xanh l8i xuJt hin tr: l8i.
V>i xenluloz. thì các phCn 5ng hóa h&c xCy ra ch?m và ph5c t8p h.n nên GV chU
t+ ch5c cho HS 4&c tài liu, nêu nh?n xét, k(t lu?n v7 tính chJt c/a xenluloz., không
nên làm thí nghim bi2u diNn. GV có th2 ti(n hành thí nghim c/a xenluloz. v>i axit
HNO
3
t8o ra sCn phYm xenluloz. trinitrat tr,>c gi; h&c, trên l>p chU bi2u diNn phCn 5ng
cháy c/a xenluloz. và xenluloz. trinitrat cho HS quan sát, so sánh, nh?n xét.
GV có th2 cung cJp thêm các t, liu v7 5ng d$ng th1c tiNn c/a các sCn phYm t8o
ra tQ phCn 5ng nitro hóa xenluloz. nh, han h-p coloxilin, piroxilin. Han h-p piroxilin
(ch5a ch/ y(u xenluloz. trinitrat) dùng 42 ch( tao thu+c súng không khói. PhCn 5ng n=
xCy ra nh, sau:
2 ( C
6
H
7
O
2
(ONO
2
)
3
)
n
→ 6n CO
2
+ 6n CO + 4n H
2
O + 3n N
2
+ 3n H
2

Các phCn 5ng este hóa c/a xenluloz. v>i anhi4rit axetic, phCn 5ng t8o thành
xantogenat mang tính gi>i thiu v7 5ng d$ng quan tr&ng c/a xeluloz. trong ch( bi(n t.
nhân t8o. Quá trình sCn xuJt t. nhân t8o 4,-c chú tr&ng trong ch,.ng polime nên không
cKn vi(t ph,.ng trình hóa h&c c/a các phCn 5ng này.
2.5.8.5 Gi3ng d"y ch!ng Amin – Amino axit – Protein
I. MCc tiêu cJa ch23ng
1. V$ kin th+c
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
174
Bi>t
- Phân lo8i amin, danh pháp, tính chJt v?t lí c/a amin.
- Tính chJt v?t lí, 5ng d$ng c/a amino axit.
- Khái nim v7 peptit, protein, enzim, axit nucleic và vai trò c/a chúng trong 4;i s+ng.
- CJu trúc phân tB và tính chJt c. bCn c/a protein.
HiAu
- CJu trúc phân tB, tính chJt, 5ng d$ng và 4i7u ch( amin.
- CJu trúc phân tB và tính chJt hóa h&c c/a amino axit.
2. V$ kB nFng
- G&i tên theo danh pháp thông th,;ng và danh pháp qu+c t( các h-p chJt amin, amino
axit thông d$ng.
- Vi(t 4úng, chính xác các ph,.ng trình hóa h&c và các 4Gng phân c/a các amin.
- Quan sát mô hình, thí nghim, phân tích, nh?n xét, so sánh phân bit amin, amino
axit, peptit và protein.
- V?n d$ng ki(n th5c 42 giCi các bài t?p hóa h&c và giCi thích các hin t,-ng trong
cuFc s+ng có liên quan 4(n nFi dung các bài h&c.
TQ nhDng hi2u bi(t v7 amin, amino axit, protein mà HS thJy 4,-c tKm quan tr&ng
c/a các h-p chJt này và nhDng 5ng d$ng th1c tiNn c/a nó mà có s1 say mê tìm hi2u v7
cJu trúc phân tB, tính chJt các chJt, vai trò c/a nó 4+i v>i s1 s+ng con ng,;i và th( gi>i
sinh v?t.
*2 th1c hin 4,-c các m$c tiêu này ta cKn sB d$ng trit 42 mô hình tr1c quan,
tranh Cnh có lien quan 4(n nFi dung bài h&c, ti(n hành các thí nghim bi2u diNn theo
ph,.ng pháp nghiên c5u giúp HS tìm tòi, nPm chPc nFi dung bài h&c.
NFi dung ki(n th5c trong ch,.ng có liên quan v>i các ki(n th5c c/a môn sinh v?t và có
liên h nhi7u v>i các hin t,-ng th1c t( 4;i s+ng, vì v?y GV cKn s,u tKm, chon l&c nêu
ra các hin t,-ng, các tình hu+ng, t+ ch5c cho HS v?n d$ng ki(n th5c giCi quy(t các vJn
47 này.
*2 tích c1c hóa các ho8t 4Fng nh?n th5c c/a HS, GV cKn sB d$ng ph,.ng pháp
4àm tho8i tìm tòi, d8y h&c nêu và giCi quýêt vJn 47 k(t h-p v>i vic t= ch5c các ho8t
4Fng 4Fc l?p c/a HS trong s1 ph+i h-p h-p lí v>i các ph,.ng tin tr1c quan. Vic giCng
d8y các h-p chJt trong ch,.ng ta cKn chú ý 4(n mFt s+ nFi dung m>i và khó sau.
II. M;t s< n;i dung cVn l2u ý
1. Gi3ng d"y v% Amin
Bài amin 4,-c chuy2n sang ch,.ng các h-p chJt ch5a nit. là h-p lí, các nFi dung
trình bày 4Ky 4/ và khái quát 4,-c tính chJt c/a các amin ch5 không phCi trình bày
riêng v7 anilin nh, sách giáo khoa cR.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
175
Khi hình thành khái nim amin ta nên xuJt phát tQ phân tB amoniac 42 t= ch5c
cho HS nh?n xét v7 m+i liên quan giDa cJu t8o c/a phân tB amoniac và phân tB các amin
42 rút ra 4Hnh nghXa v7 amin.
Khi xem xét v7 phân lo8i amin theo b?c cKn cho HS so sánh v>i các khái nim
b?c cacbon, b?c r,-u 42 nPm chPc khái nim.
CJu trúc phân tB 4,-c trình bày 4Ky 4/ cC d8ng amin m8ch h: và amin th.m 48i
diên là anilin 42 HS quan sát, phân tích 42 d1 4oán các tính chJt 4Lc tr,ng cho lo8i h-p
chJt này (tính chJt c/a nhóm amino và tính chJt c/a g+c hi4rocacbon) có xem xét 4(n
Cnh h,:ng c/a nhóm amino 4(n g+c hi4rocacbon và ng,-c l8i.
Trên c. s: các thí nghim và s1 so sánh v>i tính chJt c/a ammoniac GV t= ch5c
cho HS nh?n xét v7 tính ba z. (khC n@ng nh?n proton) c/a amin và nguyên nhân gây ra
tính baz. 4ó, khi phân tích cKn h,>ng HS chú ý 4(n nguyên tB nit. trong nhóm amino
c/a amin còn có cLp electron ch,a sB d$ng nên có khC n@ng nh?n proton gây ra tính
baz. c/a amin. Vic 4ánh giá 4Hnh tính tính baz. c/a amin cKn c@n c5 vào m+i quan h
Cnh h,:ng c/a các g+c hi4rocacbon s_ làm t@ng hay giCm m?t 4F electron : nguyên tB
nit. c/a nhóm amino 42 4ánh giá, so sánh. Khi so sánh tính baz. c/a amin m8ch h:,
anilin, amoniac hoLc các amin : các b?c khác nhau thì cKn h,>ng HS phân tích cJu trúc
phân tB amin chú ý 4(n lo8i g+c (ankyl hay g+c th.m) và s+ l,-ng g+c liên k(t v>i
nhóm amino trong phân tB amin. C$ th2 là:
- V>i ankyl amin thì có s1 4Yy electron c/a nhóm ankyl làm t@ng m?t 4F electron :
nguyên tB nit. trong nhóm amino nên có tính baz. m8nh h.n amoniac, s+ nhóm ankyl
liên k(t v>i nguyên tB nit. càng nhi7u (không quá 3 nhóm) thì tính baz. càng m8nh.
- V>i anilin có g+c phenyl hút cLp electron v7 phía mình nên m?t 4F electron :
nguyên tB nit. trong nhóm amino giCm 4i, khC n@ng nh?n proton giCm nên anilin có tính
baz. y(u h.n amoniac rJt nhi7u.
Tính chJt c/a nhóm amino 4,-c th2 hin bMng các phCn 5ng v>i axit nitr. và
ankyl hóa. PhCn 5ng v>i axit nitr. 4,-c trình bày qua phCn 5ng c/a anmin b?c mFt dãy
ankyl amin và anilin v>i HNO
2
42 t8o ra khí nit., mu+i 4iazoni là sCn phYm có vai trò
quan tr&ng trong t=ng h-p hDu c.. V>i l>p HS khá và trong bài luyn t?p ta có th2 b=
sung ki(n th5c v7 phCn 5ng c/a amin b?c hai v>i HNO
2
: nhit 4F phòng t8o ra h-p chJt
nitroso màu vàng còn amin b?c ba không có phCn 5ng : nhit 4F này và chU rõ 4ây là
mFt ph,.ng pháp phân bit ankyl amin : các b?c khác nhau mà HS có th2 v?n d$ng
trong vic giCi bài t?p nh?n bi(t các amin.
PhCn 5ng ankyl hóa thay th( nguyên tB hi4ro c/a nhóm – NH
2
t8o thành amin b?c
hai và mu+i amoni halogenua thuFc lo8i phCn 5ng th( nucleophin, phCn 5ng này còn là
c. s: c/a ph,.ng pháp 4i7u ch( ankyl amin và chuy2n b?c các amin.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
176
PhCn 5ng th( nguyên tB hi4ro trong nhân th.m c/a anilin 4,-c th1c hin bMng thí
nghim anilin tác d$ng v>i dung dHch n,>c brom. Thí nghim ti(n hành 4.n giCn, k(t
quC nhanh và rõ ràng nên t= ch5c cho HS ti(n hành thí nghim, quan sát, nh?n xét hin
t,-ng, so sánh v>i phCn 5ng c/a benzen, phenol v>i brom. TQ s1 so sánh v7 4i7u kin
c/a hai phCn 5ng 42 h,>ng HS chú ý 4(n Cnh h,:ng c/a nhóm - NH
2
4(n g+c phenyl và
giCi thích vì sao nguyên tB brom l8i th( cho 3 nguyên tB hi4ro : các vH trí 2, 4, 6 trong
vòng benzen c/a phân tB anilin.
*i7u ch( amin 4,-c trình bày thành hai nFi dung 4i7u ch( ankyl amin và 4i7u ch(
anilin. Khi t= ch5c cho HS vi(t ph,.ng trình hóa h&c, lJy ví d$ 42 tìm hi2u các nFi dung
này ta cKn l,u ý ph,.ng pháp 4i7u ch( anilin bMng cách khB nitro benzen bMng hi4ro
m>i sinh (Fe + HCl) cRng áp d$ng 4,-c 42 4i7u ch( ankyl amin.
2. Gi3ng d"y v% Amino axit
Amino axit là lo8i h-p chJt hDu c. t8p ch5c nên cho HS phân tích 4Lc 4i2m cJu
t8o, nêu công thúc t=ng quát và 4Hnh nghXa lo8i h-p chJt này. Khi phân tích cJu trúc
phân tB c/a amino axit chú ý 4(n hai nhóm ch5c có tính chJt ng,-c nhau cùng tGn t8i
trong mFt phân tB và chúng có th2 t,.ng tác v>i nhau t8o ra ion l,Wng c1c, d8ng ion này
nMm trong cân bMng v>i d8ng phân tB. TQ tính chJt này mà mai amino axit có mFt 4i2m
4^ng 4in riêng.
Khái nim 4i2m 4^ng 4in là khái nim m>i 4,a vào chU : m5c 4F s. l,-c nên
cRng không cKn 4i sâu, chU 4Cm bCo : m5c 4F nh, trình bày c/a sách giáo khoa. Ta cRng
cKn l,u ý rMng 4i2m 4^ng 4in PH
1
c/a dung dHch các amino axit có s+ nhóm –NH
2
và –
COOH bMng nhau th,;ng thJp h.n 7 khoCng 1 4.n vH vì tính axit c/a nhóm –COOH trFi
h.n. V>i các amino axit có s+ nhóm –NH
2
và –COOH không bMng nhau thì 4i2m 4^ng
4in c/a nó cao h.n 7 khi s+ nhóm –NH
2
nhi7u h.n s+ nhóm –COOH và thJp h.n 7 khi
s+ nhóm –NH
2
ít h.n s+ nhóm –COOH.
Phân tích cJu trúc phân tB amino axit là c. s: 42 t= ch5c cho HS d1 4oán tính
chJt hóa h&c c/a amino axit và ki2m nghim mFt s+ tính chJt bMng thí nghim hóa h&c.
V>i tính chJt c/a các nhóm amin (phCn 5ng v>i axit vô c., HNO
2
) và nhóm – COOH
(phCn 5ng v>i baz., este hóa) cKn liên h, so sánh v>i tính chJt c/a amin, axit
cacboxylic 4ã h&c.
PhCn 5ng trùng ng,ng chU vi(t ph,.ng trình hóa h&c v>i các axit 6-
aminohexanoic và 7-aminoheptanoic còn phCn 5ng ng,ng t$ các amino axit có nhóm –
NH
2
: gKn nhóm –COOH thì xCy ra khó kh@n, qua nhi7u giai 4o8n trung gian nên không
4,-c gi>i thiu trong sách giáo khoa. Khi 4un nóng các axit 2-aminoankanoic thì hai
phân tB s_ tách mFt phân tB n,>c t8o ra 4ixetopiperazin, các axit 3-aminoankanoic thì dN
tách NH
3
42 sinh ra axit không no còn các axit 4-aminoankanoic thì tách n,>c t8o axit
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
177
vòng nFi phân tB là h-p chJt lactam. ChU có amino axit có nhóm –NH
2
: xa (vH trí s+ 6
tr: lên) so v>i nhóm –COOH m>i có phCn 5ng trùng ng,ng theo m8ch th^ng.
3. Gi3ng d"y v% Peptit và Protein
Protein là thành phKn chính c/a c. th2 4ông v?t và là c. s: c/a s1 s+ng nên nFi
dung nghiên c5u v7 nó 4ã 4,-c b= sung thêm khái nim peptit, các d8ng cJu trúc c/a
protein, khái nim v7 axit nucleic và enzim.
Khi t= ch5c các ho8t 4Fng h&c t?p c/a HS cKn cho HS phân tích phân tB peptit 42
hi2u rõ khái nim peptit (h-p chJt 4,-c hình thành bMng cách ng,ng t$ hai hay nhi7u
phân tB n -amino axit), liên k(t peptit (- CO – NH -), protein.
CJu t8o c/a m8ch peptit và protein là ki2u t?p h-p có th5 t1 nhJt 4Hnh c/a các g+cn –
amino axit khác nhau. Vì v?y cùng mFt s+ l,-ng và mFt lo8i amino axit ta có th2 có mFt
t?p h-p các 4Gng phân c/a peptit hay protein. V>i n s+ amino axit thì s+ 4Gng phân cJu
t8o s_ là giai thQa c/a n (n !).
CJu trúc các b?c c/a protein rJt ph5c t8p nên GV chU sB d$ng hình v_ phân tB
insulin 42 mô tC cJu trúc b?c I c/a protein. CJu trúc b?c II, III, IV 4,-c mô tC : d8ng t,
liu b= sung. CJu trúc b?c II là cJu d8ng c/a m8ch protein 4,-c th2 hin : d8ng l?p th2
có cha nhìn thJy và cha bH che khuJt qua h8i ki2u chính : gJp o và xoPn n . CJu trúc b?c
III c/a protein là hình Cnh c/a mioglobin – potein có ch5c n@ng ti(p nh?n oxi c/a c.
bPp. CJu trúc b?c IV là hình Cnh c/a hemoglobin (hGng cKu) – protein có ch5c n@ng v?n
chuy2n oxi c/a máu 4(n các t( bào.
PhCn 5ng hóa h&c th2 hin tính chJt riêng bit c/a peptit và protein là phCn 5ng
th/y phân t8o ra han h-p các n – amino axit, phCn 5ng màu 4Lc tr,ng.
PhCn 5ng v>i Cu(OH)
2
4Lc tr,ng cho phân tB protein có tQ 2 nhóm peptit (– CO – NH –)
tr: lên cho sCn phYm có màu tím. PhCn 5ng v>i axit HNO
3
4Lc t8o ra k(t t/a màu vàng.
PhCn 5ng 4,-c dùng 42 xác nh?n có nhóm – C
6
H
4
- OH (nhóm – OH liên k(t tr1c ti(p
v>i g+c phenyl) c/a mFt s+ g+c amino axit trong protein 4ã t,.ng tác v>i HNO
3
t8o ra
nhóm m>i - C
6
H
2
(-NO
2
)
2
OH có màu vàng. Hai phCn 5ng này là các phCn 5ng màu 4Lc
tr,ng dùng 42 nh?n ra peptit và protein.
GV t= ch5c cho HS ti(n hành các thí nghim màu 4Lc tr,ng c/a protein, quan sát
hin t,-ng thí nghim, mô tC hin t,-ng nh,ng không cKn vi(t các ph,.ng trình hóa h&c
vì sCn phYm rJt ph5c t8p cC v7 thành phKn và cJu trúc.
Các khái nim enzim và axit nucleic chU dQng : m5c gi>i thiu s. l,-c 42 giúp
HS bi(t 4,-c enzim là nhDng chJt (men) có khC n@ng xúc tác cho các quá trình hóa h&c
4Lc bit các quá trình xCy ra trong c. th2 sinh v?t. Axit nucleic là polieste c/a axit
photphoric và pentoz.. GV sB d$ng ph,.ng tin tr1c quan 42 gi>i thiu hình Cnh c/a
ADN : d8ng cJu t8o hóa h&c và cJu trúc d8ng xoPn c/a nó. NFi dung này HS cRng 4ã
4,-c h&c trong môn HS v?t nên GV cKn t= ch5c các ho8t 4Fng h&c t?p khai thác các
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
178
ki(n th5c 4ã có : HS v7 thành phKn, cJu trúc, nhDng 4Lc tính c/a ARN, ADN hoLc các
ki(n th5c v7 s1 chuy2n hóa protein, vai trò c/a enzim trong s1 chuy2n hóa th5c @n trong
c. th2.
V>i các nFi dung này GV có th2 chuy2n thành các 47 tài khoa h&c cho HS tìm
hi2u, thu th?p các thông tin, trình bày d,>i d8ng các bài báo có các t, liu vi(t, hình Cnh
theo các ch/ 47. Các nhóm HS th1c hin ngoài gi; h&c 42 hoàn thành các 47 tài. GV t=
ch5c cho các nhóm báo cáo k(t quC nghiên c5u, trình bày các sCn phYm c/a nhóm. HS
nh?n xét, 4ánh giá lTn nhau, GV t=ng k(t nh?n xét 4ánh giá k(t quC c/a các nhóm.
2.5.8.6 Ph!ng pháp d"y h.c c¸c hîp chÊt cao ph©n tö
I. MCc tiêu cJa ch23ng
1. V$ kin th+c
Bi>t
- Các khái nim chung v7 polime (4Hnh nghXa, phân lo8i, cJu trúc, tính chJt).
- Khái nim v7 các lo8i v?t liu polime : chJt d`o, cao su, t., s-i và keo dán.
- Thành phKn, tính chJt, 5ng d$ng cuC các v?t liu polime.
Hi2u : PhCn 5ng trùng h-p, trùng ng,ng và nh?n d8ng 4,-c mônme 42 t=ng h-p polime.
2.V$ kB nFng
- Phân bit khái nim chJt d`o, t. t=ng h-p và t. nhân t8o, cao su thiên nhiên, cao su
t=ng h-p, keo dán t=ng h-p.
- Vi(t ph,.ng trình hóa h&c phCn 5ng trùng h-p và phCn 5ng trùng ng,ng 42 t8o ra
polime.
- V?n d$ng m+i liên quan giDa các lo8i h-p chJt hDu c. làm bài t?p t=ng h-p các
monome, polime 4i tQ các chJt vô c., hDu c. c. bCn, tQ nguGn nguyên liu có sxn trong
t1 nhiên.
3. V$ thái 1?
HS thJy 4,-c tKm quan tr&ng c/a các h-p chJt polime trong 4;i s+ng và sCn xuJt,
ph,.ng pháp t=ng h-p ra chúng mà có h5ng thú h&c t?p, 4i sâu tìm hi2u nFi dung c/a
ch,.ng và ngành hóa h&c polime trong t,.ng lai.
Nh, v?y trong giCng d8y ch,.ng này cKn cho HS bi(t 4,-c nhDng 4Lc 4i2m quí
giá c/a nhDng v?t liu polime va quá trình t8o ra chúng bMng ph,.ng pháp trùng h-p và
trùng ng,ng. Khi nghiên c5u các v?t liu polime cKn t= ch5c cho HS so sánh các lo8i v?t
liu 4ó v7 tính chJt v?t lí, công d$ng, ph,.ng pháp ch( t8o và xây d1ng s. 4G 4i7u ch(,
sCn xuJt chúng tQ các nguGn nguyên liu xác 4Hnh.
II. M;t s< n;i dung cVn chú ý
1. Gi3ng d"y *"i c!ng v% polime
Ta cKn chú ý làm rõ các khái nim c. bCn và quan tr&ng sau :
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
179
- Khái nim polime cKn phân bit v>i khái nim h-p chJt cao phân tB. Công th5c
polime cKn 4,-c bi2u thH theo chuYn qu+c t( : dJu móc cPt ngang nét g8ch ngang chU liên
k(t c/a mPt xích trong polime. Ví d$ : polime etilen -(- CH
2
– CH
2
-)
n
-
- Khái nim h s+ polime hóa hay 4F polime hóa n 4,-c dùng t=ng quát cho cC hai
d8ng polime : polime trùng h-p và polime trùng ng,ng.
- Khái nim monome 42 chU các phân tB tham gia phCn 5ng polime hóa, có nghXa là chU
khi tham gia phCn 5ng t8o ra polime thì các phân tB này m>i 4,-c g&i là monome còn
khi các chJt này tham gia các phCn 5ng khác (cFng h-p, oxi hóa…) thì không 4,-c g&i
là monome.
CJu trúc c/a polime cKn làm rõ d8ng cJu trúc 4i7u hòa (liên k(t giDa các mPt xích
trong m8ch theo mFt tr?t t1 xác 4Hnh), không 4i7u hòa (liên k(t giDa các mPt xích trong
m8ch không theo tr?t t1 xác 4Hnh) và v?n d$ng ki(n th5c v7 cJu trúc polime 42 lí giCi
mFt s+ tính chJt v?t lí c/a polime ( polime không có nhit 4F nóng chCy xác 4Hnh, không
bay h.i…) hoLc s1 thay 4=i d8ng cJu t8o m8ch c/a polime cRng làm thay 4=i tính chJt
c/a nó. Ví d$ : Nh1a rezol (poli phenolfoman4ehit) cJu t8o m8ch không nhánh là chJt
rPn, dN nóng chCy, tan trong nhi7u dung môi nh,ng khi chuy2n sang d8ng nh1a rezit có
cJu t8o d8ng m8ng không gian thì không nóng chCy, không tan trong nhi7u dung môi
hDu c..
Khi lí giCi tính chJt v?t lí c/a polime cKn l,u ý 4(n 4Lc 4i2m phân tB polime rJt
l>n dTn 4(n l1c t,.ng tác giDa các phân tB l>n, v,-t xa nhDng l1c t,.ng tác c/a các liên
k(t hóa h&c giDa các nguyên tB trong phân tB. S5c hút rJt m8nh giDa các phân tB là
nguyên nhân c/a tính b7n vDng c. h&c cao c/a các phân tB polime. Các phân tB polime
có kích th,>c l>n không th2 di chuy2n linh ho8t, t1 do nh, các phân tB nhS là nguyên
nhân gây ra 4F nh>t cao c/a các phân tB polime.
Khi nghiên c5u tính chJt hóa h&c c/a polime cKn cho HS phân tích và nh?n xét v7
4Lc 4i2m c/a các d8ng phCn 5ng giD nguyên m8ch cácbon, phCn 5ng phân cPt m8ch
cacbon và phCn 5ng t@ng m8ch cacbon c/a polime và các d8ng polime nào có các d8ng
phCn 5ng t,.ng 5ng. TQ nhDng nh?n xét 4ó 4,a ra các ví d$ minh h&a cho tQng lo8i.
Khái nim phCn 5ng trùng h-p 4,-c trình bày theo 4úng bCn chJt c/a nó, không
th2 nhKm lTn v>i khái nim phCn 5ng trùng cFng h-p. PhCn 5ng trùng h-p là quá trình
k(t h-p nhi7u phân tB nhS, không bão hòa, (monome) gi+ng nhau hay t,.ng t1 nhau
thành phân tB l>n (polime). Khái nim phCn 5ng trùng h-p khác v>i khái nim phCn 5ng
trùng cFng h-p : cha phCn 5ng trùng h-p là quá trìng k(t h-p nhi7u phân tB nhS, không
bão hòa ch, không phCi là quá trình công h-p liên ti(p các phân tB nhS. Quá trình cFng
h-p liên ti(p các phân tB nhS 42 t8o thành các phân tB l>n là phCn 5ng trùng cFng h-p,
phCn 5ng này không có trong ch,.ng trình hóa h&c ph= thông. Ví d$ phCn 5ng cFng h-p
các 4iol vào isoxianat t8o thành các poli uretan :
O = C =N– R– N= C= O + HO – R
1
– OH+ O= C= N– R– N = C= O +HO– R
1
– OH + …
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
180
j (- OC – NH – R – NH – COO – R
1
– O -)
n
.
Khi hình thành khái nim phCn 5ng trùng h-p, GV chU t= ch5c cho HS 4&c tài
liu, nh?n xét và hi2u 4úng nFi dung c/a khái nim không nên so sánh v>i khái nim
phCn 5ng trùng cFng h-p vì gi>i h8n c/a ch,.ng trìh và s_ làm cho HS khó hi2u h.n. TQ
vic phân tích 42 hi2u nFi dung khái nim phCn 5ng trùng h-p mà 4i 4(n ki(n th5c v7
4i7u kin v7 cJu t8o c/a các monome tham gia phCn 5ng trùng h-p (phân tB có liên k(t
bFi hoLc có vòng kém b7n) và phân bit khái nim phCn 5ng trùng h-p v>i 4Gng trùng
h-p.
S1 hình thành khái nim phCn 5ng trùng ng,ng cRng 4,-c xuJt phát tQ các ví d$
và 4i 4(n 4Hnh nghXa phCn 5ng, 4i7u kin cKn v7 cJu t8o c/a monome tham gia phCn 5ng
trùng ng,ng (phân tB phCi có ít nhJt 2 nhóm ch5c có khC n@ng phCn 5ng).
Khi c/ng c+ ki(n th5c cKn t= ch5c cho HS tham gia tích c1c vào các ho8t 4Fng h&c t?p
nh,:
- So sánh phCn 5ng trùng h-p v>i phCn 5ng trùng ng,ng v7 các nFi dung: 4Hnh nghXa
phCn 5ng, 4i7u kin cKn c/a các monomer tham gia phCn 5ng và các ví d$ minh h&a.
- Rèn luyn kX n@ng nh?n d8ng các monome tQ công th5c c/a polime và ng,-c l8i,
xác 4Hnh tên phCn 5ng t=ng h-p polime 4ó.
2. Gi3ng d"y v% các v-t liGu polime
Các v?t liu polime 4,-c sB d$ng nhi7u trong th1c t( 4;i s+ng vì v?y GV cKn s,u
tKm và t= ch5c cho HS s,u tKm các v?t liu polime 42 cùng quan sát, nh?n xét, hình
thành khái nim v7 các v?t liu polime c. bCn nh, chJt d`o, cao su, t., s-i và keo dán.
Khi nghiên c5u mai lo8i v?t liu polime ta cKn cho HS nPm 4,-c thành phKn, tính chJt,
5ng d$ng, ph,.ng pháp 4i7u ch( chúng và có s1 phân tích ,u 4i2m c/a tQng lo8i. ChJt
d`o có thành phKn c. bCn là polime và có thêm chJt 4Fn, chJt d`o hóa. ChJt 4Fn (muFi
than, cao lanh, mùn c,a, bFt amiang, s-i th/y tinh…) có tác d$ng làm t@ng mFt s+ tính
n@ng cKn thi(t c/a chJt d`o và h8 giá thành sCn phYm. ChJt d`o hóa có tác d$ng làm t@ng
tính d`o c/a polime và làm cho chúng dN gia công h.n.
Hin nay trong 4;i s+ng có sB d$ng v?t liu compozit nên cRng cKn phân bit
khái nim này v>i khái nim chJt d`o thông th,;ng. ChJt d`o thông th,;ng có th2 có
hoLc không có chJt 4Fn. ChJt 4Fn trong chJt d`o không 4,-c nghiên c5u kX v7 s1 t,.ng
h-p giDa chJt 4Fn và polime. V?t liu compozit là han h-p c/a polime và chJt 4Fn,
chúng không hòa tan mà phân tán t+t vào nhau, t,.ng h-p t+t v>i nhau 42 làm t@ng
nhDng tính chJt t+t c/a polime và cC các tính chJt t+t c/a chJt 4Fn. K(t quC là nâng cao
4,-c các phYm chJt c/a v?t liu nh, tính chHu nhit, 4F b7n, 4F c5ng…
Ngày nay nhi7u lo8i keo dán t=ng h-p 4ang 4,-c sB d$ng nên cKn cho HS bi(t
khái nim, nhDng nét c. bCn v7 bCn chJt, phân lo8i và gi>i thiu mFt s+ lo8i keo dán
thông d$ng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
181
*2 t@ng tính th1c tiNn c/a bài d8y GV cKn s,u tKm thêm các t, liu th1c t( v7 v?t
liu polime hoLc sB d$ng các phKn m7n d8y h&c gi>i thiu v7 ngành công nghip polime
và nhDng 5ng d$ng th1c tiNn c/a nó. GV cRng có th2 áp d$ng ph,.ng pháp d8y h&c theo
d1 án t= ch5c cho các nhóm HS nghiên c5u 47 tài: “Th( gi>i polime” v>i các nFi dung
nh,: các lo8i v?t liu polime và 5ng d$ng c/a nó, ph,.ng pháp t=ng h-p polime, polime
trong y h&c, polime trong xây d1ng…Mai nhóm HS s_ t1 ch&n mFt nFi dung và t1 phân
công, t= ch5c nghiên c5u, trình bày và báo cáo k(t quC nghiên c5u. SCn phYm nghiên
c5u c/a các nhóm là báo t,;ng, báo Cnh, bài vi(t t=ng h-p các t, liu s,u tKm 4,-c tQ
các nguGn thông tin sách, báo m8ng internet… GV t= ch5c cho các nhóm tr,ng bày, gi>i
thiu sCn phYm c/a nhóm mình và 4ánh giá k(t quC c/a nhóm b8n, cu+i cùng GV nh?n
xét 4ánh giá chung. V>i cách t= ch5c này HS s_ thJy h5ng thú h.n vì 4,-c t1 mình t=
ch5c nghiên c5u, trình bày sáng t8o các t, liu s,u tKm 4,-c và ki(n th5c 4,-c m: rFng
h.n nhi7u.

NyI DUNG TRAO *{I VÀ THqO LU}N
1. Phân tích 4Lc 4i2m nFi dung, cJu trúc h th+ng ki(n th5c phKn hóa hDu c. trong
ch,.ng trình hóa h&c ph= thông.
2. NhDng nFi dung ki(n th5c m>i c/a phKn hóa hDu c. so v>i ch,.ng trình, sách giáo
khoa cR.
3. So sánh m5c 4F ki(n th5c, nFi dung phKn hóa hDu c. trong ch,.ng trình, sách giáo
khoa c/a ban chuYn và ban nâng cao.
4. NhDng nguyên tPc s, ph8m cKn 4Cm bCo và vic sB d$ng các ph,.ng pháp d8y h&c
tích c1c trong giCng d8y phKn hóa hDu c..
5. CJu trúc chung các bài d8y v7 hi4rocacbon và các h-p chJt có nhóm ch5c, các chú ý
v7 nFi dung và ph,.ng pháp giCng d8y.
6. Xác 4Hnh m$c tiêu, s1 chuYn bH c/a GV và HS cho mFt bài d8y c$ th2, ví d$ cho bài
d8y xicloankan, anken, phenol, saccaroz.…
7. Thi(t k( các ho8t 4Fng d8y h&c cho mFt bài d8y c$ th2 (t1 ch&n) và d1 ki(n vic t=
ch5c các ho8t 4Fng d8y h&c 4ó.
8. L1a ch&n, s,u tKm thêm các t, liu d8y h&c (ngoài t, liu c/a SGK) ph$c v$ cho
giCng d8y các ch,.ng c$ th2 trong ch,.ng trình hóa hDu c. THPT (mai ng,;i t1 l1a
ch&n 1 ch,.ng).
2.6 Gi¶ng d¹y c¸c bµi luyÖn tËp, tæng kÕt
2.6.1 Ý nghBa, t;m quan tr.ng c@a các bài luy2n t:p, ôn t:p
Bài luyn t?p, ôn t?p là d8ng bài d8y hoàn thin ki(n th5c và 4,-c th1c hin sau
mFt s+ bài d8y nghiên c5u ki(n th5c m>i hoLc k(t thúc mFt ch,.ng, mFt phKn c/a
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
182
ch,.ng trình. *ây là d8ng bài h&c không th2 thi(u 4,-c trong ch,.ng trình c/a các môn
h&c.
Bài luyn t?p, ôn t?p có giá trH nh?n th5c to l>n và có ý nghXa quan tr&ng trong
vic hình thành ph,.ng pháp nh?n th5c và phát tri2n t, duy cho HS vì:
1. Bài luyn t?p giúp HS tái hin l8i các ki(n th5c 4ã h&c, h th+ng hóa các ki(n th5c
hoá h&c 4,-c nghiên c5u r;i r8c, tCn m8n qua mFt s+ bài, mFt ch,.ng hoLc mFt phKn
thành mFt h th+ng ki(n th5c có quan h chLt ch_ v>i nhau theo logic xác 4Hnh. TQ các
h th+ng ki(n th5c 4ó giúp HS tìm ra 4,-c nhDng ki(n th5c c. bCn nhJt và các m+i liên
h bCn chJt giDa các ki(n th5c 4ã thu nh?n 4,-c 42 ghi nh> và v?n d$ng chúng trong
vic giCi quy(t các vJn 47 h&c t?p…
Thông qua bài luyn t?p ch,.ng nguyên tB, HS 4,-c h th+ng các ki(n th5c v7
thành phKn, cJu t8o nguyên tB, s1 phân b+ các lo8i h8t c. bCn và các qui lu?t chi ph+i s1
phân b+ này và tQ 4ó mà hi2u 4,-c ph,.ng pháp mô tC cJu t8o nguyên tB bMng cách vi(t
cJu hình electron nguyên tB. *Gng th;i HS cRng 4,-c rèn luyn kX n@ng v?n d$ng h
th+ng ki(n th5c lí thuy(t 4ó 42 giCi mFt s+ d8ng bài t?p hoá h&c c. bCn và mô tC cJu t8o
nguyên tB các nguyên t+ khi bi(t kí hiu hoá h&c c/a chúng.
Bài luyn t?p v7 liên k(t hoá h&c giúp cho HS h th+ng các ki(n th5c v7 nguyên
nhân hình thành liên k(t hoá h&c, bCn chJt c/a liên k(t, quá trình hình thành các d8ng
liên k(t giDa các nguyên tB trong phân tB. HS v?n d$ng h th+ng ki(n th5c này 42 tìm
ra s1 khác nhau giDa các d8ng liên k(t hoá h&c, nh?n bi(t các d8ng liên k(t trong phân tB
các h-p chJt khác nhau, xác 4Hnh tính chJt 4Lc thù c/a các h-p chJt cFng hóa trH hoLc
h-p chJt ion.
Bài luyn t?p v7 các nhóm nguyên t+ giúp HS h th+ng các ki(n th5c v7 4Lc 4i2m
cJu t8o nguyên tB các nguyên t+, cJu t8o phân tB, các d8ng liên k(t trong phân tB 4.n
chJt và h-p chJt c/a chúng, tính chJt các 4.n chJt, các h-p chJt c. bCn c/a chúng,
nhDng nguyên tPc 4i7u ch( 4.n chJt và các h-p chJt quan trong c/a chúng. HS v?n d$ng
các qui lu?t v7 m+i liên quan giDa 4Lc 4i2m cJu t8o v>i tính chJt c/a chJt 42 lí giCi và
làm rõ:
- Tính chJt 4Lc tr,ng c/a các 4.n chJt và các h-p chJt c/a các nguyên t+ trong nhóm.
- So sánh s1 gi+ng nhau, khác nhau v7 cJu t8o phân tB, tính chJt các 4.n chJt, h-p
chJt c/a các nguyên t+ trong nhóm, nguyên nhân c/a s1 gi+ng và khác nhau 4ó
- Nguyên tPc 4i7u ch( các 4.n chJt, h-p chJt quan tr&ng c/a các nguyên t+ trong
nhóm
- M+i quan h, bi(n 4=i giDa 4.n chJt và các h-p chJt c/a các nguyên t+.
Nh, v?y trong bài luyn t?p HS tham gia các ho8t 4Fng h&c tâp nhMm h th+ng
hóa và v?n d$ng ki(n th,c không chU : trong mFt ch,.ng, mFt s+ bài h&c tr,>c 4ó mà
còn cC các ki(n th5c 4ã h&c : nhDng ch,.ng tr,>c, l>p tr,>c và các môn h&c khác.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
183
2. Thông qua các ho8t 4Fng h&c t?p c/a HS trong bài luyn t?p, ôn t?p mà GV có 4i7u
kin c/ng c+, làm chính xác và chUnh lí, phát tri2n và m: rFng ki(n th5c cho HS.
Trong gi; h&c luyn t?p, GV t= ch5c và 4i7u khi2n các ho8t 4Fng h&c t?p c/a HS
nhMm h th+ng hóa các ki(n th5c cKn nPm vDng thì có th2 phát hin 4,-c nhDng ki(n
th5c mà HS hi2u ch,a 4úng hoLc có nhDng khái quát ch,a 4úng bCn chJt c/a hin
t,-ng, s, vic. GV có nhim v$ chUnh lí, b= sung thêm ki(n th5c 42 HS hi2u 4úng 4Pn
và 4Ky 4/ h.n, 4Gng th;i có th2 m: rFng thêm ki(n th5c cho HS tùy thuFc vào các 4i7u
kin th;i gian, trình 4F nh?n th5c c/a HS, ph,.ng tin…
Ví d$: Khi ti(n hành bài luyn t?p ch,.ng phCn 5ng hoá h&c GV t= ch5c các ho8t
4Fng h&c t?p c/a HS nhMm h th+ng các ki(n th5c cKn nPm vDng v7 phCn 5ng oxi hóa –
khB và phân lo8i phCn 5ng hoá h&c. GV cKn làm chính xác hóa các khái nim c. bCn có
liên quan 4(n phCn 5ng oxi hóa-khB nh, khái nim s+ oxi hóa v7 bCn chJt c/a khái
nim, s1 tin ích c/a vic sB d$ng khái nim này trong vic nh?n din và cân bMng phCn
5ng oxi hóa – khB, phân bit khái nim hóa trH và s+ oxi hóa. GV có th2 m: rông ki(n
th,c v7 các lo8i phCn 5ng oxi hóa – khB thông qua các ví d$ yêu cKu HS cân bMng phCn
5ng oxi hóa – khB.
3. Thông qua các ho8t 4Fng h&c t?p trong gi; luyn t?p, ôn t?p 42 hình thành và rèn
luyn các kX n@ng hoá h&c c. bCn nh,: kX n@ng giCi thích – v?n d$ng ki(n th5c, giCi các
d8ng bài t?p hoá h&c, sB d$ng ngôn ngD hoá h&c.
CJu trúc các bài luyn t?p trong sách giáo khoa hoá h&c 47u có hai phKn: ki(n
th5c cKn nPm vDng và bài t?p. PhKn ki(n th5c cKn nPm vDng bao gGm các ki(n th5c cKn
h th+ng, c/ng c+ và xác 4Hnh m+i liên h t,.ng quan giDa chúng, phKn bài t?p bao gGm
các d8ng bài t?p hoá h&c v?n d$ng các ki(n th5c, t8o 4i7u kin cho HS rèn luyn kX n@ng
hoá h&c. Vic giCi các d8ng bài t?p hoá h&c là ph,.ng pháp h&c t?p t+t nhJt giúp HS
nPm vDng ki(n th5c, rèn luyn kX n@ng v?n d$ng ki(n th5c giCi quy(t các vJn 47 h&c t?p
c/a bài toán 4Lt ra.
4. Thông qua ho8t 4Fng h&c t?p trong gi; luyn t?p, t=ng k(t, h th+ng ki(n th5c mà
phát tri2n t, duy và ph,.ng pháp nh?n th5c, ph,.ng pháp h&c t?p cho HS. Trong bài
luyn t?p t=ng k(t ki(n th5c HS cKn sB d$ng các thao tác t, duy: phân tích, t=ng h-p, so
sánh, khái quát hóa 42 h th+ng hóa, nPm vDng ki(n th5c và v?n d$ng chúng giCi quy(t
các vJn 47 h&c t?p mang tính khái quát cao. Khi giCi quy(t mFt vJn 47 h&c t?p GV
th,;ng h,>ng dTn HS phân tích, phát hin vJn 47 cKn giCi quy(t, xác 4Hnh ki(n th5c có
liên quan cKn v?n d$ng, l1a ch&n ph,.ng pháp giCi, l?p k( ho8ch giCi và th1c hin k(
ho8ch giCi, bin lu?n xác 4Hnh k(t quC 4úng
Các d8ng bài t?p nh?n th5c 4òi hSi s1 giCi thích, bin lu?n s_ có hiu quC cao
trong vic phát tri2n t, duy hoá h&c và ph,.ng pháp nh?n th5c cho HS.
Ví d$:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
184
1. Vì sao trong phòng thí nghim ph= thông th,;ng gLp dung dHch axit HCl mà
không gLp axit HBr, HI.
2. Trong phòng thí nghim 4i7u ch( HCl bMng cách cho H
2
SO
4
4Lc tác d$ng v>i tinh
th2 NaCl v?y HBr, HI có th2 4i7u ch( bMng ph,.ng pháp này 4,-c không? Vì sao?
3. Vì sao trong phòng thí nghim 42 bCo quCn dung dHch mu+i Fe
2+
ng,;i ta l8i cho
thêm bFt sPt hoLc 4inh sPt vào dung dHch?
Nh, v?y thông qua vic h,>ng dTn HS giCi quy(t các bài t?p nh?n th5c c$ th2 mà
giúp HS có 4,-c ph,.ng pháp nh?n th5c, ph,.ng pháp phát hin và giCi quy(t vJn 47
và cC ph,.ng pháp h&c t?p 4Fc l?p, sáng t8o.
5. Thông qua bài luyn t?p, ôn t?p thi(t l?p m+i liên h c/a các ki(n th5c liên môn bao
gGm các ki(n th5c hoá h&c có trong các môn khoa h&c khác (toán h&c, v?t lí, sinh v?t,
4Ha lí…) và s1 v?n d$ng ki(n th5c c/a các môn h&c này 42 giCi quy(t các vJn 47 h&c t?p
trong hoá h&c. C$ th2 nh, s1 v?n d$ng các ki(n th5c v7 pin 4in, 4in phân, ph,.ng
trình tr8ng thái chJt khí, quá trình bi(n 4=i các h-p chJt t1 nhiên (gluxit, protit, chJt béo)
trong c. th2 ng,;i, th1c v?t 42 nghiên c5u các quá trình hoá h&c, hình thành các khái
nim và giCi thích các hin t,-ng t1 nhiên, các ki(n th5c th1c tiNn có liên quan 4(n hoá
h&c hoLc giCi các bài t?p hoá h&c.
Nh, v?y bài luyn t?p,ôn t?p là d8ng bài h&c không th2 thi(u 4,-c trong các môn
h&c v>i các giá trH nh?n th5c và ý nghXa to l>n c/a nó trong vic hình thành ph,.ng pháp
nh?n th5c, phát tri2n t, duy 4Fc l?p, sáng t8o và hình thành th( gi>i quan khoa h&c cho
HS.
2.6.2 H2 th>ng bài luy2n t:p, ôn t:p trong ch,4ng trình hoá h.c THPT
Trong ch,.ng trình hoá h&c ph= thông, các bài luyn t?p, ôn t?p 4,-c phân b+
4Gng 47u, h-p lí theo các ch,.ng. S, phân ph+i các ti(t h&c 4,-c th2 hin trong bCng
sau:
L>p 10 11 12
CB NC CB NC CB NC
T=ng s+ ti(t 70 88 53 88 70 70
Lí thuy(t 38 53 35 59 42 47
Luyn t?p 15 16 7 13 12 6
Th1c hành 6 7 3 6 5 8
Ôn t?p 4Ku vµ cu+i n@m, h&c kì 5 5 3 4 5 3
Ki2m tra vi(t 6 6 5 6 6 6
Nh, v?y s+ ti(t h&c dành cho luyn t?p, th1c hành 4ã 4,-c t@ng c,;ng so v>i
ch,.ng trình cR. Các bài luyn t?p 4,-c b+ trí theo các ch,.ng, th,;ng thì mai ch,.ng
có mFt bài luyn t?p nh,ng v>i các ch,.ng l>n, s+ ti(t h&c nhi7u có th2 có hai bài luyn
t?p. Các bài luyn t?p 47u có cJu trúc chung, gGm hai phKn chính:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
185
- PhKn các ki(n th5c cKn nPm vDng nhMm h th+ng các ki(n th5c c. bCn nhJt sau mFt
s+ bài h&c.
- PhKn bài t?p nhMm rèn luyn kX n@ng v?n d$ng ki(n th5c, kX n@ng giCi mFt s+ d8ng
bài t?p hoá h&c có liên quan.
*+i v>i nhDng bài luyn t?p ch,.ng cKn phCi h th+ng hóa ki(n th5c, khái nim
trong cC ch,.ng và thi(t l?p m+i liên h giDa các ki(n th5c trong ch,.ng và cC v>i các
ki(n th5c c/a các ch,.ng khác trong ch,.ng trình
Trong ch,.ng trình còn có các bài ôn t?p 4,-c th1c hin vào 4Ku n@m, cu+i h&c
kì và cu+i n@m h&c v>i m$c 4ích h th+ng hóa các ki(n th5c c. bCn nhJt trong mFt h&c
kì, mFt n@m h&c và chuYn bH cho HS ti(p thu ki(n th5c c/a h&c kì hoLc n@m h&c ti(p
theo. V>i các bài ôn t?p h&c kì, n@m h&c GV cKn xác 4Hnh các ki(n th5c, kX n@ng c. bCn,
quan tr&ng nhJt 42 xây d1ng nFi dung c/a bài ôn t?p. Khi l1a ch&n nFi dung ki(n th5c,
các bài t?p hoá h&c ta cKn chú tr&ng 4(n các ki(n th5c là c. s: lí thuy(t 4,-c dùng 42 d1
4oán, giCi thích, xây d1ng các m+i liên h bCn chJt giDa các s1 kin, các bi(n 4=i hoá
h&c làm c. s: cho vic ti(p thu ki(n th5c trong ch,.ng trình ti(p theo.
Bài ôn t?p k(t thúc ch,.ng trình các cJp h&c 4,-c th1c hin khi HS 4ã h&c xong
toàn bF ch,.ng trình nhMm h th+ng các ki(n th5c c+t lõi nhJt xuyên su+t ch,.ng trình
h&c. Các bài ôn t?p này có th2 xây d1ng theo các chuyên 47 mà nFi dung c/a nó bao
hàm 4,-c tJt cC các ki(n th5c c. bCn xuyên su+t ch,.ng trình và 4,-c sPp x(p theo mFt
logic xác 4Hnh. NFi dung bài ôn t?p mang tính khái quát cao 4i sâu vào nhDng ki(n th5c
bCn chJt, c+t lõi nhJt và th2 hin rõ nhDng m+i liên h bin ch5ng giDa cJu t8o chJt (cJu
t8o nguyên tB, phân tB, tinh th2) v>i tính chJt c/a chJt hoLc các qui lu?t Cnh h,:ng, chi
ph+i các quá trình bi(n 4=i c/a các chJt. Trong gi; ôn t?p HS 4,-c rèn luyn kX n@ng
v?n d$ng ki(n th5c 42 giCi các d8ng bài t?p mang tính t=ng h-p, khái quát cao 4òi hSi
ho8t 4Fng t, duy tích c1c và sáng t8o.
2.6.3 ChuNn b8 cho bài d'y luy2n t:p ôn t:p
Bài luyn t?p, ôn t?p không phCi là bài giCng l8i ki(n th5c mà HS phCi thu nh?n
4,-c nhDng hi2u bi(t m>i v7 ki(n th5c và cC ph,.ng pháp nh?n th5c. Trong gi; h&c GV
cKn t= ch5c các ho8t 4Fng h&c t?p sao cho HS phCi 4,-c th2 hin 4úng 4Pn m5c 4F nPm
vDng ki(n th5c và phát huy t+i 4a n@ng l1c t, duy c/a mình, vì v?y khâu chuYn bH cho
gi; d8y là y(u t+ quy(t 4Hnh 4(n chJt l,-ng c/a bài luyn t?p. Khi chuYn bH cho bài
luyn t?p, ôn t?p ta cKn ti(n hành các b,>c sau:
1. Nghiên c5u tài liu
GV cKn nghiên c5u nFi dung bài luyn t?p và các bài h&c có liên quan 4(n bài
luyn t?p có trong sách giáo khoa, các sách tham khCo 42 xác 4Hng m5c 4F ki(n th5c cKn
h th+ng, ki(n th5c cKn m: rFng, phát tri2n và các kX n@ng cKn rèn luyn, các d8ng bài
t?p cKn 4,-c l,u ý.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
186
2. Xác 4Hnh m$c tiêu bài h&c.
M$c tiêu c/a bài h&c cKn 4,-c xác 4Hnh rõ ràng v7 ki(n th5c, kX n@ng : các m5c
4F nh?n th5c bi(t, hi2u, v?n d$ng thành th8o…cho tQng 4+i t,-ng HS c$ th2.
3. L1a ch&n các nFi dung ki(n th5c cKn h th+ng và các d8ng bài t?p v?n d$ng các ki(n
th5c. H th+ng các ki(n th5c cKn nPm vDng 4ã 4,-c nêu ra trong sách giáo khoa nh,ng
GV có th2 l1a ch&n thêm nhDng nFi dung ki(n th5c 42 k(t n+i, liên k(t, m: rFng hoLc
cung cJp thêm t, liu mang tính th1c tiNn, c?p nh?t thông tin và sPp x(p theo mFt logic
chLt ch_.
H th+ng các bài t?p hoá h&c dùng 42 luyn t?p cRng có th2 4,-c thi(t k(, l1a
ch&n thêm cho phù h-p v>i tQng 4+i t,-ng HS và yêu cKu rèn luyn kX n@ng ngoài
nhDng bài t?p có trong sách giáo khoa.
4. L1a ch&n ph,.ng pháp d8y h&c và ph,.ng tin d8y h&c
Tùy theo nFi dung, m$c tiêu c/a bài luyn t?p, ôn t?p và khC n@ng nh?n th5c c/a
HS mà GV l1a ch&n ph,.ng pháp d8y h&c và ph,.ng tin d8y h&c cho phù h-p.
Trong bài luyn t?p có sB d$ng ph,.ng pháp 4àm tho8i thì GV cKn chuYn bH h th+ng
câu hSi có các m5c 4F nh?n th5c khác nhau 42 buFc HS bFc lF 4,-c th1c tr8ng ki(n
th5c c/a mình. V>i các bài luyn t?p cKn làm rõ các khái nim, các ki(n th5c gKn nhau
thì cKn sB d$ng ph,.ng pháp so sánh, l?p bCng t=ng k(t thì GV cKn chuYn bH nFi dung
cKn so sánh và nFi dung c/a bCng t=ng k(t hoLc khi cKn khái quát hóa ki(n th5c, tìm m+i
liên h giDa các ki(n th5c có th2 sB d$ng các s. 4G, 4G thH, khi cKn m: rFng ki(n th5c,
rèn luyn kX n@ng th1c hành ta có th2 sB d$ng thí nghim hoá h&c hoLc các ph,.ng tin
tr1c quan khác nhau.
5. D1 ki(n ti(n trình c/a bài luyn t?p.
D1a vào nFi dung các ki(n th5c c/a bài luyn t?p GV thi(t k( các ho8t 4Fng h&c
t?p trong gi; h&c, d1 ki(n các ho8t 4Fng d8y (ho8t 4Fng c/a GV) và ho8t 4Fng h&c (ho8t
4Fng c/a HS), hình th5c t= ch5c gi; h&c và các ph,.ng tin d8y h&c kèm theo. Các ho8t
4Fng h&c t?p 4,-c sPp x(p theo s1 phát tri2n c/a ki(n th5c cKn h th+ng, khái quát và
các kX n@ng cKn rèn luyn theo m$c tiêu 47 ra.
Bài luyên t?p, ôn t?p có th2 trình bày theo hai phKn (nh, sách giáo khoa) h
th+ng, t=ng k(t các ki(n th5c cKn nPm vDng và HS làm mFt lo8t các bài t?p 42 v?n d$ng
ki(n th5c, rèn kX n@ng.
GV cRng có th2 h th+ng các ki(n th5c theo các 47 m$c hoLc các vJn 47 trong nFi
dung cKn luyn t?p và cho HS làm bài t?p v?n d$ng ki(n th5c ngay sau 4ó chuy2n sang
vJn 47 khác. GV có th2 trình bày nFi dung các ki(n th5c cKn nPm vDng d,>i d8ng bCng
t=ng k(t hoLc các s. 4G th2 hin m+i liên h chLt ch_ giDa các ki(n th5c thì s_ giúp HS
dN nh> và có s1 khái quát cao h.n. BCng t=ng k(t hoLc các s. 4G cKn rõ ràng, thông tin
cKn cô 4&ng, chính xác, 4Cm bCo tính khoa h&c và thYm mX. Bài luyn t?p 4,-c trình bày
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
187
: d8ng bCng t=ng k(t hoLc s. 4G GV có th2 sB d$ng phKn m7m powerpoint 42 trình
chi(u các nFi dung trong s. 4G thì s_ có hiu quC cao h.n.
6. D1 ki(n ph,.ng th5c ki2m tra 4ánh giá k(t quC h&c t?p c/a HS sau gi; luyn t?p
GV cKn xác 4Hnh rõ yêu cKu ho8t 4Fng ki2m tra 4ánh giá cu+i gi; luyn t?p và
chuYn bH chu 4áo cho ho8t 4Fng này. GV có th2 t= ch5c cho HS ki2m tra nhanh 10 – 15
phút trC l;i khoCng 10 câu hSi trPc nghim khách quan hoLc 2 câu hSi t1 lu?n và cKn
chuYn bH nhi7u 47 42 4Cm bCo tính khách quan trong ki2m tra 4ánh giá.
7. D1 ki(n các yêu cKu v7 s1 chuYn bH c/a HS cho gi; luyn t?p
GV cKn xác 4Hnh các yêu cKu c$ th2 v7 s1 chuYn bH c/a HS cho gi; luyn t?p, ôn
t?p nh, xem l8i nFi dung các bài h&c, so sánh các khái nim, l?p bCng t=ng k(t, thi(t l?p
các s. 4G, giCi mFt s+ d8ng bài t?p hoá h&c xác 4Hnh.
S1 chuYn bH chu 4áo c/a HS s_ t8o ra 4,-c s1 t,.ng tác và ph+i h-p th+ng nhJt
giDa các ho8t 4Fng nh?n th5c c/a HS v>i GV và HS v>i HS làm cho gi; h&c sôi n=i,
sinh 4Fng hiu quC h.n.
8. Thi(t k( k( ho8ch gi; h&c
GV ti(n hành thi(t k( k( ho8ch gi; h&c trên c. s: các nFi dung 4ã chuYn bH theo
h,>ng d8y h&c tích c1c. D8y h&c tích c1c chú tr&ng 4(n vic phát huy tính tích c1c, t,
giác, ch/ 4Fng, sáng t8o c/a HS nhMm bGi d,Wng ph,.ng pháp t1 h&c, rèn luyn kX n@ng
v?n d$ng ki(n th5c vào th1c tiNn và tác 4Fng 4(n tình cCm 4em l8i ni7m vui, h5ng thú
h&c t?p cho HS. Ta cKn chú ý 4(n nhDng nét 4Lc tr,ng c/a ph,.ng pháp tích c1c, 4ó là:
- D8y – h&c thông qua vic t= ch5c các ho8t 4Fng h&c t?p c/a HS d,>i s1 4i7u khi2n
c/a GV.
- Chú tr&ng rèn luyn ph,.ng pháp t1 h&c.
- T@ng c,;ng h&c t?p cá th2 ph+i h-p v>i h&c t?p h-p tác trong nhóm.
- K(t h-p 4ánh giá c/a GV v>i t1 4ánh giá c/a HS.
GV ti(n hành trình bày k( h&ach gi; d8y theo các b,>c 4ã qui 4Hnh.
2.6.4 Các ph,4ng pháp d'y h.c 1,3c sI dHng trong giO luy2n t:p, ôn t:p
Khi ti(n hành bài d8y luyn t?p, ôn t?p GV có th2 sB d$ng các ph,.ng pháp d8y
h&c sau:
1. Ph23ng pháp thuy>t trình nêu vEn IO
Ph,.ng pháp này 4,-c áp d$ng ph= bi(n cho các bài ôn t?p cu+i h&c kì, cu+i n@m
h&c hoLc ôn t?p k(t thúc ch,.ng trình theo các chuyên 47. V>i yêu cKu trong mFt
khoCng th;i gian ngPn (1–2 ti(t h&c) cKn phCi h th+ng hóa ki(n th5c trong mFt h&c kì,
mFt n@m h&c hoLc mFt chuyên 47 xuyên su+t cC ch,.ng trình h&c và 4+i t,-ng HS :
m5c trung bình, khá cKn 4,-c rèn luyn kX n@ng khái quát hóa, kX n@ng phát hin và giCi
quy(t vJn 47 thì vic sB d$ng ph,.ng pháp thuy(t trình nêu vJn 47 trong gi; ôn t?p là
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
188
h-p lí và có hiu quC cao. Bài thuy(t trình nêu vJn 47 c/a GV s_ là hình mTu c/a ho8t
4Fng nh?n th5c, t, duy và s1 v?n d$ng linh ho8t ki(n th5c 4+i v>i HS.
Khi sB d$ng ph,.ng pháp này giáo vin cKn chuYn bH th?t chu 4áo bài thuy(t trình và
chú ý 4(n các khâu quan tr&ng nh,:
- Xác 4Hnh các nFi dung ki(n th5c c. bCn cKn ôn t?p và sPp x(p theo logic trình bày
thích h-p (qui n8p hoLc diNn dHch).
- Các nFi dung c/a bài ôn t?p 4,-c nêu ra d,>i d8ng các câu hSi nêu vJn 47, có ch5a
41ng nhDng mâu thuTn nh?n th5c (tình hu+ng có vJn 47) hoLc 4,-c cJu t8o thành các
bài toán nh?n th5c có tính chJt tìm tòi 4òi hSi m5c 4F ho8t 4Fng t, duy cao trong giCi
quy(t chúng.
- Xác 4Hnh cách l?p lu?n, các dTn ch5ng minh h&a mang tính 4i2n hình 42 giCi quy(t
các vJn 47 4Lt ra
- L1a ch&n các bài t?p 4i2n hình, có m5c 4F khái quát cao th2 hin 4,-c s1 v?n d$ng
t=ng h-p và linh ho8t ki(n th5c trong vic giCi quy(t chúng.
Thông qua cách l?p lu?n, cách v?n d$ng ki(n th5c 42 giCi quy(t các vJn 47 h&c
t?p, bài t?p c$ th2 trong bài thuy(t trình do GV th1c hin s_ là hình mTu v7 cách trình
bày, cách giCi quy(t vJn 47 42 HS h&c t?p và phát tri2n n@ng l1c nh?n th5c, n@ng l1c
hành 4Fng, t, duy sáng t8o.
2. Ph23ng pháp Iàm thoQi tìm tòi
*ây là ph,.ng pháp d8y h&c 4,-c sB d$ng ph= bi(n trong các gi; luyn t?p ôn
t?p. Các ho8t 4Fng c/ng c+, h th+ng hóa, v?n d$ng ki(n th5c và rèn luyn các kX n@ng
c/a HS 4,-c 4i7u khi2n bMng mFt h th+ng câu hSi do GV 4ã chuYn bH tr,>c.
Thông qua vic 4+i tho8i, các câu trC l;i c/a HS mà GV xác 4Hnh 4,-c tình tr8ng
ki(n th5c, m5c 4F nh?n th5c, s1 hi2u bi(t và khC n@ng v?n d$ng ki(n th5c c/a HS qua
4ó mà 4i7u chUnh nFi dung cKn luyn t?p, ôn t?p và chUnh lí nhDng ki(n th5c ch,a chính
xác, b= sung nhDng hi2u bi(t ch,a 4Ky 4/ : HS.
GV cKn chuYn bH h th+ng câu hSi 42 4i7u khi2n các ho8t 4Fng h&c t?p nh,: h
th+ng hóa các ki(n th5c cKn nPm vDng, thi(t l?p m+i liên h giDa các ki(n th5c, v?n
d$ng ki(n th5c, rèn luyn kX n@ng c/a HS. Các câu hSi nêu ra phCi rõ ràng, ngPn g&n
nh,ng phCi 4òi hSi m5c 4F khái quát, t, duy nhJt 4Hnh hoLc có tác d$ng nêu vJn 47 42
HS trình bày, suy lu?n, và tránh dùng nhDng câu hSi v$n vLt, mang tính tái hin ki(n
th5c mFt cách 4.n giCn. Các câu hSi 4i7u khi2n mFt ho8t 4Fng h&c t?p c$ th2 cKn 4,-c
sPp x(p trong phi(u h&c t?p yêu cKu HS làm vic cá nhân hoLc thCo lu?n theo nhóm 42
hoàn thành.
3. Ph23ng pháp grap dQy h?c
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
189
*ây là ph,.ng pháp có tính khái quát cao giúp GV h th+ng ki(n th5c, tìm ra m+i
liên h các ki(n th5c d,>i d8ng các s. 4G tr1c quan. SB d$ng ph,.ng pháp grap khi ôn
t?p có th2 h th+ng 4,-c mFt kh+i l,-ng l>n ki(n th5c vì có nhDng tính n@ng nh,:
- Tính khái quát: Các ki(n th5c ch&n l&c 4,a vào các 4Unh c/a grap là c. bCn nhJt,
quan tr&ng nhJt c/a mFt s+ bài h&c, mFt ch,.ng hoLc mFt phKn c/a ch,.ng trình. Khi
nhìn vào grap ta s_ thJy 4,-c t=ng th2 c/a các ki(n th5c, logic phát tri2n c/a vYn 47 và
các m+i liên h giDa chúng.
- Tính tr1c quan: Th2 hin : vic sPp x(p các 4,;ng liên h rõ, 4kp, b+ trí hình kh+i
cân 4+i, có th2 dùng kí hiu, màu sPc, 4,;ng nét 4?m nh8t 42 nhJn m8nh nhDng nFi
dung quan tr&ng.
- Tính h th+ng: Dùng grap có th2 th2 hin 4,-c trình t1 ki(n th5c c/a ch,.ng, logic
phát tri2n c/a ki(n th5c thông qua các tr$c chính hoLc các nhánh chi ti(t c/a logic và
t=ng k(t 4,-c các ki(n th5c ch+t và nhDng ki(n th5c có liên quan.
- Tính súc tích: Grap cho phép dùng các kí hiu, qui ,>c vi(t tPt : các 4Unh nên 4ã
nêu lên 4,-c nhDng dJu hiu bCn chJt nhJt c/a các ki(n th5c, lo8i bS 4,-c nhDng dJu
hiu th5 y(u c/a khái nim.
- V7 tâm lí c/a s1 lXnh hFi: HS dN dàng hi2u 4,-c các ki(n th5c ch/ y(u, quan tr&ng
: các 4Unh c/a grap và cC logic phát tri2n c/a cC mFt h th+ng ki(n th5c. Hình Cnh tr1c
quan là nhDng bi2u t,-ng cho s1 ghi nh> và tái hin ki(n th5c c/a HS.
Khi chuYn bH bài luyn t?p, ôn t?p có sB d$ng ph,.ng pháp gráp GV cKn ti(n hành các
b,>c:
- Xác 4Hnh 4Unh c/a gráp: GV nghiên c5u nFi dung các bài h&c trong ch,.ng 42 xác
4Hnh nhDng ki(n th5c ch+t (ki(n th5c c. bCn nhJt, bCn chJt nhJt) c/a ch,.ng hoLc nFi
dung cKn luyn t?p, ôn t?p. NhDng ki(n th5c ch+t có th2 45ng 4Fc l?p hoLc cRng có th2
là mFt t?p h-p c/a nhi7u ki(n th5c khác và s_ 4,-c 4Lt : các 4Unh c/a grap. V?y mFt
4Unh có th2 là mFt ki(n th5c hoLc nhi7u ki(n th5c cùng lo8i.
- Mã hóa ki(n th5c ch+t: Dùng các kí hiu 42 mã hóa, bi(n nFi dung ki(n th5c ch+t :
4Unh grap thành d8ng rút g&n, súc tích nh,ng vTn dN hi2u 4+i v>i HS.
- X(p 4Unh grap: Xác 4Hnh th5 t1 c/a các ki(n th5c ch+t và 4Lt chúng trong s. 4G. Khi
xác 4Hnh th5 t1 ki(n th5c ch+t cKn chú ý t>i tính khoa h&c, logic phát tri2n c/a ki(n th5c
chung và cC s1 phát tri2n logic tình hu+ng trong gi; h&c
- L?p cung: Xác l?p m+i liên h giDa các ki(n th5c ch+t, ki(n th5c c. bCn cKn luyn
t?p, ôn t?p t5c là n+i các 4Unh c/a grap tQng 4ôi mFt bMng các mRi tên 4i tQ các ki(n th5c
xuJt phát 4(n các ki(n th5c dTn xuJt và k(t lu?n c/a bài luyn t?p, ôn t?p.
Trong gi; ôn tâp, luyn t?p GV có th2 sB d$ng ph+i h-p ph,.ng pháp grap v>i các
ph,.ng pháp d8y h&c khác, c$ th2 nh,:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
190
- Ph+i h-p grap v>i thuy(t trình nêu vJn 47: GV có th2 nêu và giCi quy(t tQng vJn 47
c. bCn : các 4Unh c/a grap, trình bày m+i liên h giDa các ki(n th5c bMng s1 n+i các
4Unh grap và k(t thúc bài thuy(t trình là mFt s. 4G 4Ky 4/ các ki(n th5c c. bCn c/a
ch,.ng.
- Ph+i h-p grap v>i 4àm tho8i nêu vJn 47: GV t= ch5c, 4i7u khi2n ho8t 4Fng h
th+ng các ki(n th5c ch+t : tQng 4Unh c/a grap bMng các câu hSi có liên quan, HS làm
vic 4Fc l?p trC l;i câu hSi, GV h th+ng chUnh lí và 4i7n vào các 4Unh c/a grap, GV và
HS cùng thi(t l?p m+i liên h giDa các ki(n th5c c. bCn (thi(t l?p cung) và cu+i cùng s_
có mFt grap hoàn chUnh c/a bài luyn t?p.
- Ph+i h-p gráp v>i vic sB dung ph,.ng tin kX thu?t: GV có th2 sB d$ng máy tính
v>i phKn m7m trình diNn powerpoint 42 trình bày nFi dung bài luyn t?p. BMng s1 xuJt
hin dKn tQng 4Unh c/a grap và k(t h-p thêm các hình Cnh, t, liu 42 minh h&a hoLc khái
quát, v?n d$ng ki(n th5c s_ làm cho bài h&c hJp dTn và sinh 4Fng h.n.
Ví d$ Grap nFi dung bài luyn t?p ch,.ng 2:























Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
191
B$ng tuVn hoàn và I6nh lut tuVn hoàn các nguyên t< hoá h?c
(Hoá h&c l>p 10, ban nâng cao)




















V?n d$ng : Nghiên c5u tính chJt các nhóm nguyên t+ trong HTTH
VH trí nhóm → CJu hình e, cJu t8o phân tB→ khái quát tính chJt c/a nhóm→tính chJt các chJt

4. SF dCng thí nghi4m hoá h?c trong bài luy4n tp, ôn tp
Trong gi; luyn t?p, ôn t?p GV th,;ng ít sB d$ng thí nghim hoá h&c nên không
khí gi; h&c dN thJy c@ng th^ng và nLng n7 vì v?y GV có th2 sB d$ng thí nghim hoá h&c
hoLc các ph,.ng tin kX thu?t v>i các phKn m7m thí nghim Co, hin th1c Co k(t h-p v>i
l;i nói c/a GV 42 nâng cao tính tích c1c nh?n th5c, h5ng thú h&c t?p c/a HS.
SB d$ng thí nghim bi2u diNn trong gi; luyn t?p, ôn t?p không phCi lLp l8i thí
nghim 4ã bi2u diNn mà có th2 dùng các thí nghim m>i, có nhDng dJu hiu chung c/a
Nguyên tPc sPp x(p các nguyên t+ trong bCng HTTH
CJu t8o bCng HTTH
Ô Chu kì Nhóm Ngoài bCng
S1 bi(n 4=i tuKn hoàn theo chi7u t@ng 4in tích h8t nhân (Z)
+Tính KL-PK c/a nguyên t+
Chu kì: KL\, PK~
Nhóm A: KL~, PK\
+Hóa trH cao nhJt v>i oxi t@ng
TQ 1à 7
+Hóa trH c/a PK v>i H giCm
TQ 4 à 1
Tính chJt các nguyên t+ theo Z~
R nguyên
tB
I
1
*F âm
4in
Chu

Z~, r\ I
1
~ T@ng dKn
Nhóm Z~, r~ I
1
\ GiCm dKn

CJu hình e
nguyên tB
L>p ngoài cùng
nhóm A bi(n
4=i tuKn hoàn
Tính Axit-baz.
c/a Oxit-Hidroxit
chu kì: Bz\, Ax~
nhóm: Bz~, Ax\
*Hnh lu?t tuKn hoàn và ý nghXa c/a bCng tuKn hoàn các nguyên t+ hoá h&c
Quan h vH trí • cJu t8o
Bi(t vH trí
- STT NT
- STT CK
-STTnhóm A

j
w
CJu t8o nguyên tB
- S+ p, e
- S+ l>p
- S+ e l>p ngoài
cùng
Quan h vH trí • tính chJt
VH trí
nguyên
t+
j
w
Tchh
c.
bCn
So sánh tÝnh chÊt hãa
häc c/a nguyên t+ v>i
các nguyên t+ lân c?n
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
192
thí nghim 4ã làm nh,ng có nhDng dJu hiu c/a ki(n th5c m>i nhMm chUnh lí, c/ng c+,
khPc sâu ki(n th5c, tránh s1 khái quát hóa, suy diNn thi(u chính xác : HS. Ví d$ nh,:
Khi luyn t?p, ôn t?p tính chJt chung c/a kim lo8i có th2 ti(n hành thí nghim
cho natri tác d$ng v>i dung dHch CuSO
4
hoLc dung dHch FeCl
3
, so sánh k(t quC v>i thí
nghim Fe tác d$ng v>i d$ng dHch CuSO
4
và rút ra nh?n xét. Ta cRng có th2 t= ch5c cho
HS xem hình Cnh thí nghim canxi tác d$ng v>i n,>c có cC âm thanh và hình Cnh mô tC
phCn 5ng rJt mãnh lit và yêu cKu HS so sánh vói thí nghim natri v>i n,>c tQ 4ó s_ nh>
canxi 45ng tr,>c natri trong dãy 4in hóa.
Khi c/ng c+ tính chJt axit baz. c/a dung dHch mu+i và cân bMng axit baz. trong
dung dHch có th2 t= ch5c cho HS ti(n hành thí nghim nhS tQ tQ dung dHch Na
2
CO
3
vào
dung dHch FeCl
3
và ng,-c l8i rGi giCi thích s1 khác nhau giDa các hin t,-ng trong hai
tr,;ng h-p.
GV có th2 sB d$ng thí nghim hoá h&c nh, mFt d8ng bài t?p nh?n th5c, t+ ch5c
cho HS ti(n hành thí nghim, quan sát, mô tC 4Ky 4/ hin t,-ng và giCi thích hoLc bi2u
diNn : d8ng thí nghim vui và yêu cKu HS giCi thích .
Ví d$ 1: Khi ôn t?p v7 tính chJt c/a nhôm cho HS ti(n hành thí nghim nhôm tác d$ng
v>i dung dHch CuSO
4
. HS phCi mô tC và giCi thích 4,-c h(t các hin t,-ng:
+ Cho Al vào dd CuSO
4
thì mi(ng Al sáng ra
+ Trên mLt mCnh Al có khí thoát ra.
+ Có 4Gng bám trên mLt mCnh nhôm và khí thoát ra m8nh h.n
HS phCi v?n d$ng các ki(n th5c 42 giCi thích:
+ Dung dich CuSO
4
có môi tr,;ng axit 42 phá bS l>p oxit nhôm bCo v và khB bS
Al(OH)
3
t8o ra.
+ Nhôm mJt l>p bCo v s_ tác d$ng v>i n,>c (có khí thoát ra) và khB ion Cu
2+
(có
4Gng bám trên mLt mCnh nhôm).
+ Nhôm có 4Gng bám trên b7 mLt t8o ra vô s+ pin 4in hóa ho8t 4Fng nên khí thoát
ra liên t$c và nhi7u h.n.
Ví d$ 2: Khi luyn t?p v7 h-p chJt c/a nhôm có th2 ti(n hành thí nghim vui “thu khói
và tàn thu+c lá”, yêu cKu HS giCi thích và tìm ra các chJt 4,-c sB d$ng trong các thao
tác c/a thí nghim.
Ví d$ 3: Khi luyn t?p v7 tính chJt c/a ammoniac có th2 bi2u diNn thí nghim vui “tr5ng
chui vào bình” yêu cKu HS giCi thích c. s: khoa h&c c/a thí nghim và xác 4Hnh các chJt
khí nào có th2 dùng cho thí nghim này hoLc cRng có th2 sB d$ng thí nghim “thu+c pha
màu v8n n@ng” 42 bi2u diNn và yêu cKu HS tìm ra các chJt 4,-c sB d$ng trong thí
nghim.
Nh, v?y các thí nghim dùng trong bài luyn t?p, ôn t?p cKn 4òi hSi HS có s1
v?n d$ng ki(n th5c mFt cách t=ng h-p 42 giCi thích h(t tJt cC các hin t,-ng quan sát
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
193
4,-c không nên chU t?p trung vào mFt s+ hin t,-ng chính vì v?y GV không cKn ch&n
nhi7u thí nghim mà chU cKn chon 1 ho@c 2 thí nghim 42 khPc sâu ki(n th5c hoLc 42
luyn t?p kX n@ng v?n d$ng ki(n th5c mFt cách t=ng h-p.
5. SF dCng bài tp hoá h?c
Bài t?p hoá h&c 4,-c coi là mFt trong các ph,.ng pháp d8y h&c có hiu quC và
4,-c sB d$ng nhi7u trong các gi; luyn t?p, ôn t?p v>i m$c 4ích rèn luyn kX n@ng v?n
d$ng ki(n th5c, giái các d8ng bài t?p 4Lc thù c/a hoá h&c và phát tri2n n@ng l1c nh?n
th5c, n@ng l1c t, duy cho HS.
Khi chuYn bH bài luyn t?p, ôn t?p GV cKn chú ý 4(n vic l1a ch&n bài t?p và
ph,.ng pháp sB d$ng chúng trong gi; h&c. Vic l1a ch&n bài t?p hoá h&c cho bài luyn
t?p cKn l,u ý ch&n các bài t?p 4i2n hình, có tính t=ng h-p và khái quát cao 42 thông qua
vic giCi chúng mà c/ng c+ 4,-c nhi7u ki(n th5c, kX n@ng và rèn luyn 4,-c khC n@ng
phân tích, phát hin vJn 47, v?n d$ng ki(n th5c giCi quy(t vJn 47.
Trong gi; luyn t?p, ôn t?p GV th,;ng sB d$ng các câu hSi lí thuy(t và bài t?p
hoá h&c 42 th1c hin các nhim v$ h&c t?p nh,:
- Dùng bài t?p 42 tái hin các ki(n th5c c. bCn, quan tr&ng.
- Xây d1ng các tình hu+ng h&c t?p 42 xác 4inh khC n@ng v?n d$ng các ki(n th5c c.
bCn trong ch,.ng.
- Luyn t?p theo bài t?p mTu và nhDng 4i7u kin quen thuFc nhMm rèn luyn kX n@ng,
v?n d$ng kX n@ng giCi mFt cách 4úng 4Pn theo các b,>c xác 4Hnh.
- Luyn t?p khC n@ng 5ng d$ng ki(n th5c vào tình hu+ng m>i 4òi hSi có s1 v?n d$ng
sáng t8o ki(n th5c, kX n@ng 4ã có.
- Dùng bài t?p 42 khái quát hóa, h th+ng hóa ki(n th5c và chU ra cách th5c ho8t
4Fng nh?n th5c.
- Ki2m tra và t1 ki2m tra ki(n th5c, kX n@ng thu nh?n 4,-c.
Khi sB d$ng bài t?p hoá h&c trong gi; luyn t?p thì ho8t 4Fng c/a GV bao gGm:
- *,a ra các bài t?p cho HS tQ 4.n giCn 4(n ph5c t8p theo tQng d8ng bài xác 4Hnh.
- T= ch5c và h,>ng dTn ho8t 4Fng h&c t?p c/a HS, giCi 4áp các thPc mPc c/a HS.
- Tóm tPt và h th+ng các ph,.ng pháp giCi và nêu ra nhDng vJn 47, tình hu+ng m>i
42 m: rFng phát tri2n ki(n th5c cho HS.
Ho8t 4Fng h&c t?p c/a HS ch/ y(u là:
- Hoàn thành các bài t?p c/a GV, có th2 th1c hin theo nhi7u cách và tìm ra con
4,;ng ngPn nhJt.
- Trình bày k(t quC ho8t 4Fng h&c t?p c/a mình.
- Nh?n xét câu trC l;i, bài làm c/a b8n và so sánh v>i k(t quC c/a mình.
- Ghi nh?n các b,>c giCi c. bCn cho d8ng bài 4ã luyn t?p và ti(p nh?n nhim v$ h&c
t?p m>i.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
194
GV cRng có th2 sB d$ng các câu hSi, bài t?p hoá h&c 42 4àm tho8i, ki2m tra trong
gi; h&c hoLc cJu trúc trong các phi(u h&c t?p và t= ch5c cho HS ho8t 4Fng 4Fc l?p theo
cá nhân hoLc thCo lu?n theo nhóm. V>i bài t?p th1c nghim thì GV nên t= ch5c cho HS
làm vic theo nhóm. Các nhóm thCo lu?n, giCi bài t?p bMng lí thuy(t sau 4ó ti(n hành
th1c nghim 42 ki2m nghim ph,.ng án giCi bMng lí thuy(t. GV t= ch5c cho các nhóm
báo cáo k(t quC ho8t 4Fng c/a nhóm mình, các nhóm khác nh?n xét, b= sung, GV 4ánh
giá khái quát và t=ng k(t v7 ph,.ng pháp giCi.
V>i các bài t?p t=ng h-p thì GV nên 4,a ra sau cùng, trên c. s: HS 4ã 4,-c c/ng
c+ nhDng ki(n th5c, kX n@ng c. bCn và có th2 v?n d$ng 4,-c chúng trong quá trình giCi
bài t?p 4ó. GV cKn giúp HS phân tích 47 bài,tìm ra nhDng con 4,;ng giCi quy(t vJn 47,
rút ra 4,-c nhDng ki(n th5c m>i, kX n@ng m>i, ph,.ng pháp t, duy, l?p lu?n m>i thông
qua vic giCi các bài t?p t=ng h-p và tQ 4ó mà GV 4ánh giá 4,-c trình 4F th1c c/a HS.
Nh, v?y trong gi; luyn t?p, ôn tâp thì các bài t?p tr: thành nguGn ki(n th5c 42 HS tìm
tòi, khám phá nhDng con 4,;ng, nhDng ph,.ng pháp, cách th5c v?n d$ng sáng t8o các
ki(n th5c 42 giCi quy(t các vJn 47 h&c t?p.
2.6.5 Thùc hµnh thiÕt kÕ bµi «n tËp tæng kÕt
LuyÖn tËp
TÝnh chÊt cña nh«m vµ hîp chÊt cña nh«m
A. Muc tiªu
- Cñng cè nh÷ng tÝnh chÊt cña nh«m vµ hîp chÊt cña nh«m.
- VËn dông kiÕn thøc ®Ó gi¶i thÝch c¸c hiÖn tîng ho¸ häc vÒ nh«m, hîp chÊt cña
nh«m vµ gi¶i bµi tËp.
B. ChuÈn bÞ
- ChuÈn bÞ ®Ò c¬ng «n tËp.
C. ThiÕt kÕt c¸c ho¹t ®éng d¹y häc
Ho¹t ®éng 1: KiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng
♦ Mét sè ®¹i lîng ®Æc trng
- CÊu h×nh electron : [Ne]3s
2
3p
1

- Sè oxi hãa cña nh«m trong hîp chÊt : +3
- N¨ng lîng ion hãa I
3
cña nguyªn tö Al: 2744 kJ/mol
- §é ©m ®iÖn cña nguyªn tö nh«m:1,61
- ThÕ ®iÖn cùc chuÈn (E
0
) = -1,66V
♦ TÝnh chÊt ho¸ häc
- TÝnh khö m¹nh cña nh«m < kim lo¹i kiÒm thæ < kim lo¹i kiÒm
VÝ dô :
2 3
2Al + 3Cl 2AlCl ÷÷→
2Al + 3O
2
÷÷→ 2Al
2
O
3


0
,
2 3 2 3
2Al + Fe O Al O 2Fe
t Mg
÷÷÷→ +
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
195

2 3 2
2Al + 6H O 2Al(OH) 3H ÷÷→ ↓ + ↑
2Al + 6HCl ÷÷→ 2AlCl
3
+ 3H
2

Al + H
2
SO
4
®Æc, nguéi
Al + HNO
3
®Æc, nguéi
[ ]
2 4 2
2Al + 2NaOH + 6H O 2Na Al(OH) 3H ÷÷→ + ↑
(kh«ng dïng chËu nh«m ®ùng dung dÞch kiÒm nh NaOH, Ca(OH)
2
,….)
- TÝnh chÊt lìng tÝnh cña Al
2
O
3
vµ Al(OH)
3

+ ThÓ hiÖn tÝnh baz¬
Al
2
O
3
+ 6H
+
÷÷→ 2Al
3+
+ 3H
2
O
Al(OH)
3

+ 3H
+
÷÷→ Al
3+
+ 3H
2
O
+ ThÓ hiÖn tÝnh axit
Al
2
O
3
+ 2OH

÷÷→ 2AlO
2

+ H
2
O
HoÆc Al
2
O
3
+ 2OH

+ 3H
2
O ÷÷→ 2[Al(OH)
4
]


♦ S¶n xuÊt nh«m
- Nguyªn t¾c s¶n xuÊt nh«m : Al
3+
+3e ÷÷→Al
- Nguyªn liÖu : quÆng boxit Al
2
O
3
.2H
2
O
- Ph¬ng ph¸p s¶n xuÊt nh«m : §iÖn ph©n nãng ch¶y oxit nh«m
- C¸c c«ng ®o¹n :
+ C«ng ®o¹n 1 : lo¹i bá t¹p chÊt, thu ®îc Al
2
O
3
tinh khiÕt
+ C«ng ®o¹n 2: ®iÖn ph©n Al
2
O
3
÷÷→ 4Al + 3O
2

- T¸c dông cña criolit (Na
3
AlF
6
) : tiÕt kiÖm n¨ng lîng, t¹o tÝnh dÉn ®iÖn tèt h¬n
Al
2
O
3
nãng ch¶y, t¹o hçn hîp chÊt ®iÖn li cã khèi lîng riªng nhá h¬n nh«m, ng¨n c¸ch
Al kh«ng bÞ oxi hãa trong kh«ng khÝ.
Ho¹t ®éng 2: Bµi tËp
1. Cã 4 kim lo¹i riªng biÖt lµ Na, Ca, Fe, Al. B»ng ph¬ng ph¸p hãa häc h·y nhËn
biÕt mçi kim lo¹i trªn. ViÕt ph¬ng tr×nh hãa häc minh häa.
2. Ngêi ta dïng ph¶n øng nhiÖt nh«m ®Ó ®iÒu chÕ c¸c kim lo¹i nµo sau ®©y?Mg, Fe,
Cr, Ca.
3. Cho 34,2 gam muèi nh«m sunfat nguyªn chÊt t¸c dông võa ®ñ víi 250ml dung
dÞch NaOH thu ®îc 7,8 gam kÕt tña. Hái nång ®é cña dung dÞch NaOH ban ®Çu cã
thÓ b»ng bao nhiªu.
4. Hoµ tan 16,2 gam bét kim lo¹i ho¸ trÞ 3 vµo 5 lÝt dung dÞch HNO
3
0,5M
(d=1,25g/ml). Sau khi ph¶n øng kÕt thóc thu ®îc 5,6 lÝt hçn hîp khÝ NO vµ N
2
. Trén
hçn hîp khÝ ®ã víi oxi, sau ph¶n øng thÊy thÓ tÝch khÝ cßn l¹i chØ b¨ng 5/6 tæng thÓ tÝch
khÝ ban ®Çu vµ O
2
thªm vµo. Cho biÕt O
2
ph¶n øng võa ®ñ víi hçn hîp khÝ vµ c¸c thÓ tÝch
®o ë ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn.
X¸c ®Þnh tªn kim lo¹i vµ tÝnh nång ®é % cña dung dÞch HNO
3
sau ph¶n øng.
Kh«ng x¶y ra ph¶n
øng
®pnc
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
196
5. Chia hçn h-p 2 kim lo¹i ho¸ trÞ 2 vµ ho¸ trÞ 3 thµnh ba phÇn b»ng nhau.
PhÇn 1 t¸c dông víi dung dÞch HCl d thu ®¬ck 8,96 lÝt H
2
(®ktc).
PhÇn 2 t¸c dông víi dung dÞch NaOH d thu ®îc 6,72 lÝt H
2
(®ktc) vµ cßn l¹i
30,76% kim lo¹i ho¸ trÞ 2 kh«ng tan.
PhÇn 3 : oxi hãa hoµn toµn thu ®îc 14,2 gam hçn hîp oxit.
TÝnh khèi lîng 2 kim lo¹i ®· lÊy ban ®Çu vµ x¸c ®Þnh tªn hai kim lo¹i ®ã.

CH&'NG III
Bµi tËp hãa häc phæ th«ng
3.1 ý nghÜa, t¸c dông vµ ph©n lo¹i Bµi tËp ho¸ häc
ViÖc d¹y häc kh«ng thÓ thiÕu bµi tËp. Sö dông bµi tËp ®Ó luyÖn tËp lµ mét biÖn
ph¸p hÕt søc quan träng ®Ó n©ng cao chÊt lîng d¹y häc. V× vËy bµi tËp hãa häc cã
nh÷ng ý nghÜa , t¸c dông to lín vÒ nhiÒu mÆt.
3.1.1 ý nghÜa, t¸c dông
1. ý nghÜa trÝ dôc
Lµm chÝnh x¸c hãa c¸c kh¸i niÖm hãa häc, cñng cè, ®µo s©u vµ më réng kiÕn thøc
mét c¸ch sinh déng, phong phó, hÊp dÉn. ChØ khi vËn dông ®îc c¸c kiÕn thøc vµo viÖc
gi¶i bµi tËp, HS míi n¾m ®îc kiÕn thøc mét c¸ch s©u s¾c.
¤n tËp , hÖ tèng hãa kiÕn thøc mét c¸ch tÝch cùc nhÊt. Khi «n tËp HS sÏ buån
ch¸n nÕu chØ yªu cÇu hä nh¾c l¹i kiÕn thøc. Thùc tÕ cho thÊy HS chØ thÝch gi¶i bµi tËp
trong giê «n tËp.
RÌn luyÖn c¸c kÜ n¨ng hãa häc nh c©n b»ng ph¬ng tr×nh ph¶n øng, tÝnh to¸n
theo c«ng thøc hãa häc vµ ph¬ng tr×nh hãa häc,… NÕu lµ bµi tËp thùc nghiÖm sÏ rÌn
kiÕn thøc kÜ n¨ng thùc hµnh, gãp phÇn vµo viÖc gi¸o dôc kÜ thuËt tæng hîp cho HS.
RÌn luyÖn kh¶ n¨ng vËn dông kiÕn thøc vµo thùc tiÔn ®êi sèng, lao ®éng s¶n xuÊt
vµ b¶o vÖ m«i trêng.
RÌn luyÖn kÜ n¨ng sö dông ng«n ng÷ hãa häc vµ c¸c thao t¸c t duy.
2. ý nghÜa ph¸t triÓn
Ph¸t triÓn ë HS c¸c n¨ng lùc t duy logic, biÖn chøng, kh¸i qu¸t, ®éc lËp, th«ng
minh, s¸ng t¹o.
3. ý nghÜa gi¸o dôc
RÌn luyÖn ®øc tÝnh chÝnh x¸c, kiªn nhÉn, trung thùc vµ lßng say mª khoa häc Ho¸
häc. Bµi tËp thùc nghiÖm cßn cã t¸c dông rÌn luyÖn v¨n hãa lao ®éng (lao ®éng cã tæ
chøc, cã kÕ ho¹ch, gän gµng, ng¨n n¾p, s¹ch sÏ n¬i lµm viÖc).
3.1.2 Ph©n lo¹i bµi tËp hãa häc
Bµi tËp hãa häc ®îc chia lµm 2 lo¹i:
- Bµi tËp tr¾c nghiÖm tù luËn (thêng gäi lµ bµi tËp tù luËn).
- Bµi tËp trPc nghiÖm kh¸ch quan (thêng gäi lµ bµi tËp tr¾c nghiÖm).
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
197
3.1.2.1 Bµi tËp tù luËn
1. Kh¸i niÖm
Bµi tËp tù luËn lµ lo¹i bµi tËp khi lµm bµi, HS ph¶i tù viÕt c©u tr¶ lêi, HS ph¶i tù
tr×nh bµy, lÝ gi¶i, chøng minh b»ng ng«n ng÷ cña m×nh.
2. C¬ së ph©n lo¹i
Qu¸ tr×nh d¹y häc hãa häc gåm 3 giai ®o¹n lµ d¹y häc bµi míi; «n tËp, hÖ thèng
hãa kiÕn thøc vµ luyÖn tËp; kiÓm tra, ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ d¹y häc.
a. Giai ®o¹n d¹y häc bµi míi, nªn ph©n lo¹i bµi tËp hãa häc theo néi dung ®Ó phôc vô
cho viÖc d¹y häc bµi míi vµ cñng cè kiÕn thøc bµi míi. Tªn cña mçi lo¹i bµi tËp cã thÓ
øng víi c¸c tªn ch¬ng trong s¸ch gi¸o khoa.VÝ dô : Bµi tËp vÒ cÊu t¹o nguyªn tö, bµi tËp
vÒ halogen,…
b. Giai ®o¹n «n tËp, hÖ thèng hãa kiÕn thøc vµ luyªn tËp vµ kiÓm tra d¸nh gi¸ do mang
tÝnh tæng hîp cã sù phèi hîp kiÕn thøc gi÷a c¸c ch¬ng ta nªn ph©n lo¹i dùa trªn c¸c c¬
së sau:
- Dùa vµo tÝnh chÊt ho¹t ®éng cña HS khi gi¶i bµi tËp, cã thÓ chia thµnh bµi tËp lÝ
thuyÕt (khi gi¶i kh«ng ph¶i lµm thÝ nghiÖm) vµ bµi tËp thùc nghiÖm ( khi gi¶i ph¶i lµm
thÝ nghiªm).
- Dùa vµo chøc n¨ng cña bµi tËp cã thÓ chia thµnh bµi tËp ®ßi hái cã sù t¸i hiÖn kiÕn
thøc (biÕt, hiÓu, vËn dông), bµi tËp rÌn luyÖn t duy ®éc lËp, s¸ng t¹o (ph©n tÝch, tæng
hîp, ®¸nh gi¸).
- Dùa vµo kiÓu hay d¹ng bµi tËp cã thÓ chia thµnh:
+ Bµi tËp x¸c ®Þnh CTPT cña hîp chÊt.
+ Bµi tËp x¸c ®Þnh thµnh phÇn % cña hçn hîp.
+ Bµi tËp nhËn biÕt, t¸ch c¸c chÊt.
+ Bµi tËp ®iÒu chÕ c¸c chÊt.
+ Bµi tËp b»ng s¬ ®å, h×nh vÏ,…
- Dùa vµo khèi lîng kiÕn thøc cã thÓ chia thµnh lo¹i bµi tËp ®¬n gi¶n hay bµi tËp
phøc t¹p ( hoÆc bµi tËp c¬ b¶n hay bµi tËp tæng hîp).
Trong thùc tÕ d¹y häc, cã 2 c¸ch ph©n lo¹i bµi tËp cã ý nghÜa h¬n c¶ lµ ph©n lo¹i bµi
tËp theo néi dung vµ theo d¹ng bµi.
3.1.2.2 Bµi tËp tr¾c nghiÖm
1.Ph©n tÝch u, nhîc ®iÓm cña tr¾c nghiÖm kh¸ch quan vµ tr¾c nghiÖm tù luËn
Tr¾c nghiÖm tù luËn gåm nh÷ng c©u hái cã c©u tr¶ lêi tù do hay tù do h¹n chÕ. HS
®îc tù do diÔn ®¹t t tëng vµ kiÕn thøc nªn ph¸t huy ®îc kh¶ n¨ng t duy, s¸ng kiÕn
vµ suy luËn.
- ¦u ®iÓm:
+ C©u hái tr¾c nghiÖm tù luËn cã thÓ dïng kiÓm tra, ®¸nh gi¸:
Kh¶ n¨ng s¾p ®Æt, hay ph¸c ho¹, kh¶ n¨ng thÈm ®Þnh, kh¶ n¨ng lùa chän c¸c ý
tëng quan träng vµ t×m mèi quan hÖ gi÷a c¸i ý tëng Êy vµ kh¶ n¨ng s¸ng t¹o. Lo¹i c©u
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
198
hái nµy cã thÓ dïng kiÓm tra ®¸nh gi¸ c¸c môc tiªu liªn quan ®Õn th¸i ®é, sù hiÓu biÕt
nh÷ng ý niÖm, së thÝch vµ t¸i diÔn ®¹t t tëng.
+ C©u hái tr¾c nghiÖm tù luËn dÔ so¹n h¬n vµ tèn Ýt thêi gian h¬n so víi c©u hái
TNKQ. Tuy nhiªn, mét c©u hái TNTL râ rµng, nh»m ®o nh÷ng môc tiªu ë møc trÝ lùc
cao ®ßi hái hÕt søc c«ng phu vµ ®a d¹ng.
+ C©u hái TNTL cã thÓ dïng ®Ó tr¾c nghiÖm th¸i ®é. Khi ®îc tù do viÕt, HS cã thÓ
cho biÕt hä ®ång ý, ph©n ®èi, hay cÇn quan t©m ®Õn mét vÊn ®Ò, mét ý tëng, mét nhãm
ngêi, hay mét tæ chøc trong x· héi.
+ Lo¹i c©u hái TNTL khuyÕn khÝch cho HS cã thãi quen tËp suy diÔn tæng qu¸t ho¸,
t×m mèi t¬ng quan gi÷a c¸c sù kiÖn khi häc hay so¹n bµi. HS thêng xuyªn ®îc tËp
lµm dµn bµi hay tãm lîc bµi häc. Tuy nhiªn, c¸c thãi quen nµy còng cã thÓ ®¹t ®îc víi
lo¹i TNKQ nÕu GV biÕt ®Æt c©u hái ®Ó ®o lêng nh÷ng kh¶ n¨ng t duy thuéc nh÷ng
møc trÝ lùc cao.
+ Lo¹i TNTL khuyÕn khÝch sù ph¸t huy s¸ng kiÕn, khi HS tù m×nh s¸ng t¹o, gi¶i quyÕt
vÊn ®Ò theo ®êng híng míi, hoÆc tù do s¾p ®Æt ý tëng, s¸ng kiÕn cã c¬ héi ph¸t triÓn
nhiÒu h¬n khi chØ chän lùa nh÷ng c©u tr¶ lêi cho s½n.
+ Lo¹i c©u hái TNTL cßn t¹o c¬ héi cho HS luyÖn viÕt v¨n, cã dÞp trau dåi lêi v¨n,
ph¬ng ph¸p chÊm c©u, s¾p ®Æt ý tëng, ®Ó cã thÓ diÔn ®¹t t tëng mét c¸ch h÷u hiÖu
h¬n.
- KhuyÕt ®iÓm:
+ §é tin cËy thÊp: §é tin cËy ë mét bµi tr¾c nghiÖm thÊp khi sè c©u hái Ýt vµ viÖc chän
mÉu c©u hái thiÕu tÝnh chÊt tiªu biÓu. Do ®ã, trong cïng kho¶ng thêi gian ®Ó kiÓm tra,
hay thi, nh nhau, mét bµi TNTL sÏ cã ®é tin cËy thÊp h¬n so víi lo¹i TNKQ. Thªm vµo
®ã, tÝnh chÊt chñ quan khi chÊm bµi còng nh thêi gian ®ßi hái lóc chÊm bµi khiÕn ®é tin
cËy gi¶m.
+ §é gi¸ trÞ thÊp: 1 bµi TN cã gi¸ trÞ nhiÒu hay Ýt tuú theo bµi Êy c㠮㠮îc ®óng
nh÷ng ®iÒu tra muèn kiÓm tra, ®¸nh gi¸ hay kh«ng. Víi lo¹i c©u hái tù luËn, yÕu tè lµm
gi¶m ®é gi¸ trÞ ë bµi TN nhÊt lµ tÝnh chÊt chñ quan lóc chÊm bµi.
2. Ph©n lo¹i c©u hái TNKQ vµ kü thuËt biªn so¹n
C©u hái TNKQ cã thÓ chia lµm 4 lo¹i sau:
a. TrPc nghim ®iÒn khuyÕt
Trong lo¹i nµy HS viÕt c©u tr¶ lêi kho¶ng 1 ®Õn 8 hay 10 ch÷, c¸c c©u tr¶ lêi thuéc
lo¹i ®ßi hái trÝ nhí, víi suy luËn hay s¸ng kiÕn (cho vÝ dô)
- ¦u ®iÓm
+ HS cã ®îc c¬ héi tr×nh bµy nh÷ng c©u hái tr¶ lêi kh¸c, thêng ph¸t huy ãc s¸ng
kiÕn.
+ Ph¬ng ph¸p chÊm bµi nhanh vµ ®¸ng tin cËy h¬n so víi lo¹i TL, mÆc dï viÖc cho
®iÓm cã phÇn r¾c rèi h¬n so víi c¸c lo¹i TNKQ kh¸c.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
199
+ HS mÊt c¬ héi ®o¸n mß c©u tr¶ lêi nh trêng hîp c¸c lo¹i TNKQ kh¸c HS ph¶i nhí
ra hoÆc nghÜ ra c©u tr¶ lêi thay v× chØ lùa chän c©u tr¶ lêi ®óng trong sè c¸c c©u tr¶ lêi
cho s½n.
+ Lo¹i TN nµy cã c©u tr¶ lêi ng¾n dÔ so¹n h¬n lo¹i ghÐp ®¬n hoÆc lo¹i cã nh÷ng c©u
tr¶ lêi ®Ó chän lùa. Tuy nhiªn, chóng ta kh«ng nªn lÊy nguyªn v¨n tõ s¸ch gi¸o khoa ra
vµ chØ bá bít vµo ch÷ ®îc söa thµnh d¹ng c©u hái.
+ Cã thÓ lÊy mÉu c¸c ®iÒu ®· häc mét c¸ch tiªu biÓu h¬n so víi lo¹i TNTL lo¹i TN§K
thÝch hîp h¬n lo¹i TL khi dïng kiÓm tra nh÷ng ®iÒu ®ßi hái trÝ nhí. Nhê vµo c©u tr¶ lêi
ng¾n, sè c©u hái cã thÓ ®a ra sÏ ®îc nhiÒu h¬n so víi lo¹i TL trong thêi gian cã h¹n,
do ®ã TNKQ cã ®é tin cËy cao h¬n, viÖc chÊm ®iÓm kh¸ch quan h¬n. Tuy nhiªn, c¸c c©u
hái lo¹i TL l¹i cã thÓ ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng lý luËn vµ s¾p ®Æt ý tëng h÷u hiÖu h¬n.
+ C¸c c©u hái lo¹i TN§K hay cã c©u tr¶ lêi ng¾n rÊt thÝch hîp cho nh÷ng vÊn ®Ò nh
tÝnh to¸n, c©n b»ng ph¬ng ph¸p ho¸ häc, ®¸nh gi¸ møc hiÓu biÕt c¸c nguyªn lý, gi¶i
thÝch d÷ liÖu, diÔn ®¹t ý kiÕn vµ th¸i ®é.
+ Gióp HS luyÖn trÝ nhí khi häc.
- KhuyÕt ®iÓm
+ GV thêng cã khuynh híng trÝch nguyªn v¨n c¸c c©u tõ SGK
+ GV cã thÓ hiÓu sai, ®¸nh gi¸ thÊp gi¸ trÞ c¸c c©u tr¶ lêi s¸ng t¹o, kh¸c ý GV nhng
vÉn hîp lý, nhÊt lµ khi HS ®äc thªm s¸ch vµ tµi liÖu ngoµi gi¸o tr×nh.
+ Nh÷ng c©u hái l¹i §K ng¾n vµ gän cã khuynh híng ®Ò cËp c¸c vÊn ®Ò kh«ng quan
träng hoÆc kh«ng liªn quan ®Õn nhau. Ph¹m vi kh¶o s¸t thêng chØ giíi h¹n vµo chi tiÕt,
c¸c sù kiÖn vôn vÆt.
+ C¸c yÕu tè nh ch÷ viÕt, ®¸nh vÇn sai, cã thÓ ¶nh hëng ®Õn viÖc ®¸nh gi¸ c©u tr¶
lêi.
+ ViÖc chÊm bµi mÊt nhiÒu thêi gian h¬n so víi lo¹i TN§S hoÆc TN cã nhiÒu c©u tr¶
lêi cho s½n ®Ó chän.
+ Khi cã nhiÒu chç trèng trong mét c©u hái, HS cã thÕ råi trÝ. KÕt qu¶ lµ ®iÓm sè
thêng cã ®é t¬ng quan cao víi møc th«ng minh h¬n lµ víi thµnh qu¶ häc tËp cña HS.
Do ®ã ®é gi¸ trÞ ë bµi thi gi¶m v× thùc ra GV ®ang ®o lêng møc ®é th«ng minh thµnh
qu¶ häc tËp.
+ ThiÕu yÕu tè kh¸ch quan lóc chÊm ®iÓm v× giíi h¹n c©u tr¶ lêi ®óng réng r·i h¬n.
GV cã thÓ cho ®iÓm mét phÇn hay toµn phÇn cho mét c©u tr¶ lêi kh¸c víi trong ®¸p ¸n
®Ó chÊm bµi. Do ®ã c¸c nh©n viªn phô viÖc kh«ng thÓ chÊm gióp, còng nh kh«ng thÓ
chÊm b»ng m¸y.
- Kü thuËt biªn so¹n
+ Lêi chØ dÉn ph¶i râ rµng. HS ph¶i biÕt c¸c chç trèng ph¶i ®iÒn hoÆc c©u tr¶ lêi ph¶i
thªm vµo dùa trªn v¨n b¶n nµo.
+ Tr¸nh lÊy nguyªn v¨n c¸c c©u tõ s¸ch ra ®Ó khái khuyÕn khÝch HS häc thuéc lßng.
Tr¸nh viÕt c¸c c©u diÔn t¶ m¬ hå, nªn chõa trèng nh÷ng ch÷ quan träng. Ngo¹i trõ c¸c
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
200
bµi tr¾c nghiÖm vÒ v¨n ph¹m, kh«ng nªn chõa chç trèng c¸c chç cã giíi tõ, liªn tõ, m¹o
tõ mµ chØ nªn ®Ó HS ®iÒn vµo c¸c ®iÒu cã ý nghÜa quan träng. Mçi khi HS cÇn ®iÒn mét
sè ®o vµo chç trèng, ph¶i nãi râ ®¬n vÞ. Nªn ®Æt chç trèng vµo cuèi c©u hái h¬n lµ ®Çu
c©u. Kh«ng nªn chõa trèng nhiÒu ch÷ träng yÕu, ®Ó tr¸nh b¾t HS ph¶i ®o¸n xem ý GV
muèn nãi g×.
+ Trong khi chÊm ®iÓm, mçi chç ®iÒn vµo nªn ®îc mét ®iÓm, trõ khi c©u tr¶ lêi ®ßi
hái ph¶i ®iÒn nhiÒu ch÷. Kh«ng nªn trõ ®iÓm nh÷ng lçi chÝnh t¶.
+ Trong nh÷ng bµi tr¾c nghiÖm dµi cã nhiÒu chç trèng ®Ó ®iÒn cã thÓ ®¸nh dÊu c¸c
chç trèng vµ s¾p c¸c kho¶ng HS ph¶i ®iÒn vµo mét cét bªn ph¶i.
+ C¸c kho¶ng c¸ch trèng nªn cã chiÒu dµi b»ng nhau cho HS kh«ng ®o¸n ®îc c¸c
ch÷ ph¶i tr¶ lêi.
+ BÊt kú c©u tr¶ lêi nµo ®óng còng ®Òu ph¶i ®îc ®iÓm mÆc dÇu c©u tr¶ lêi cña HS cã
thÓ kh¸c víi ®¸p ¸n ®· so¹n (HS cã thÓ dùng c¸c tõ ®ång nghÜa).
+ Víi tr¾c nghiÖm cÇn c©u tr¶ lêi ng¾n, nªn ®Æt c©u hái thÕ nµo ®Ó HS chØ cÇn dïng
mét tõ hay mét c©u ®Ó tr¶ lêi.
b. Tr¾c nghiÖm phÐp ®«i
Trong lo¹i nµy, HS t×m c¸ch ghÐp mçi tõ hay c©u tr¶ lêi trong mét cét víi mét tõ
hay c©u xÕp trong cét kh¸c. Sè c©u hoÆc tõ trong cét thø nhÊt cã thÓ Ýt thua, b»ng hay
nhiÒu h¬n c¸c c©u hoÆc tõ trong cét thø hai.
- ¦u ®iÓm
+ Tr¸c nghiÖm lo¹i ghÐp ®«i rÊt thÝch hîp víi c¸c c©u hái b¾t ®Çu b»ng ch÷ “ai”, “ë
®©u”, “khi nµo”, “c¸i g×”. GV cã thÓ dïng lo¹i nµy ®Ó cho HS ghÐp mét sè tõ kª trong
mét cét víi ý nghÜa kª trong cét thø hai.
+ C¸c c©u hái ghÐp ®«i dÔ viÕt vµ dÔ dùng, rÊt thÝch hîp khi cÇn ®Þnh c¸c môc tiªu ë
møc t duy thÊp, tuy nhiªn, cÇn viÕt nh÷ng c©u hái ë møc n©ng cao h¬n.
+ So víi c©u hái cã nhiÒu c©u tr¶ lêi ®Ó lùa chän, lo¹i ghÐp tèn giÊy khi in.
+ Khi ®îc so¹n kü, lo¹i c©u ghÐp ®«i ®ßi hái HS ph¶i chuÈn bÞ tèt h¬n, v× yÕu tè ®o¸n
mß gi¶m ®i nhiÒu. H¬n n÷a nÕu sè phÇn tö ë cét c©u hái vµ cét tr¶ lêi kh¸c nhau, yÕu tè
may rñi cµng gi¶m ®i nhiÒu.
+ Cã thÓ ®óng tr¾c nghiÖm ghÐp ®«i ®Ó ®o c¸c møc trÝ n¨ng kh¸c nhau. Lo¹i ghÐp ®«i
thêng ®îc xem nh h÷u hiÖu nhÊt trong viÖc ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng nhËn biÕt c¸c hÖ thøc,
hay lËp nh÷ng mèi t¬ng quan.
- KhuyÕt ®iÓm
+ Tr¾c nghiÖm ghÐp ®«i kh«ng thÝch hîp cho lo¹i, thÈm ®Þnh c¸c kh¶ n¨ng nh s¾p ®Æt
vµ ¸p dông kiÕn thøc, nguyªn lý.
+ NÕu danh s¸ch trong mçi cét qu¸ dµi, HS sÏ mÊt nhiÒu, thêi gian ®Ó ®äc c¶ mét cét
mçi lÇn muèn ghÐp mét ®«i.
- Kü thuËt biªn so¹n
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
201
+ Trong mçi bµi tr¾c nghiÖm ghÐp ®«i, ph¶i cã Ýt nhÊt 6 phÇn tö vµ nhiÒu nhÊt 12 phÇn
tö trong mçi cét.
+ Ph¶i x¸c ®Þnh râ tiªu chuÈn ®Ó ghÐp mét phÇn tö cña cét tr¶ lêi vµ phÇn tö t¬ng øng
cña cét c©u hái. Ph¶i nãi râ mçi phÇn tö trong cét tr¶ lêi chØ ®îc dïng mét lÇn hay ®îc
dïng nhiÒu lÇn.
+ Sè phÇn tö ®Ó chän lùa trong cét tr¶ lêi nªn nhiÒu h¬n sè phÇn tö trong cét c©u hái,
hoÆc mçi phÇn trong cét tr¶ lêi cã thÓ ®îc dïng nhiÒu lÇn. §iÒu nµy sÏ gi¶m bít yÕu tè
may rñi
+ ThØnh tho¶ng cã thÓ dïng h×nh vÏ ®Ó t¨ng sù thÝch thó cña HS, còng nh thÓ thay ®æi
d¹ng c©u hái. H×nh vÏ cã thÓ ®îc sö dông khi ®Æt c¸c c©u hái vÒ tån, c«ng dông, vµ tÝnh
chÊt cña c¸c dông cô ch¼ng h¹n.
+ S¾p c¸c phÇn tö trong danh s¸ch theo thø tù hîp lý. TÊt c¶ c¸c phÇn tö cïng danh
s¸ch nªn n»m trong cïng mét trang ®Ó HS ®ì nhÇm lÉn hay gÆp khã kh¨n khi ph¶i lËp
qua lËt l¹i mét trang nhiÒu lÇn.
+ C¸c c©u hái, lo¹i ghÐp ®«i còng cã thÓ ®îc s¾p ®Æt díi d¹ng t¬ng tù l¹i cã nhiÒu
c©u tr¶ lêi ®Ó chän lùa.
c. Tr¾c nghiÖm ®óng - sai
Trong lo¹i nµy, HS ®äc nh÷ng c©u ph¸t biÓu vµ ph¸n ®o¸n xem néi dung hay h×nh
thøc cña c©u Êy ®óng hay sai. Lo¹i c©u hái nµy phï hîp nhÊt do viÖc kh¶o s¸t trÝ nhí
nh÷ng sù kiÖn, hay nhËn biÕt c¸c sù kiÖn.
- ¦u ®iÓm
+ §©y lµ lo¹i c©u hái ®¬n gi¶n ®Ó tr¾c nghiÖm kiÕn thøc vÒ nh÷ng sù kiÖn. Lo¹i c©u
hái ®óng sai gióp cho viÖc tr¾c nghiÖm bao gåm nhiÒu phÇn kiÕn thøc trong kho¶ng thêi
gian ng¾n.
+ GV cã thÓ so¹n ®îc nhiÒu c©u trong mét kho¶ng thêi gian ng¾n, ®¶m b¶o tÝnh
kh¸ch quan khi chÊm ®iÓm.
- KhuyÕt ®iÓm:
+ Cã thÓ khuyÕn khÝch sù ®o¸n mß nªn khã dùng ®Ó chuÈn ®Þnh yÕu ®iÓm cña HS.
Lo¹i tr¾c nghiÖm ®óng - sai cã ®é tin cËy thÊp. §Ó cã ®é tin cËy t¬ng ®¬ng víi c¸c lo¹i
tr¾c nghiÖm kh¸ch quan kh¸c, mét bµi lo¹i ®óng sai ph¶i dµi h¬n nhiÒu.
+ GV thêng cã khuynh híng trÝch nguyªn v¨n c¸c c©u trong s¸ch, nªn HS sÏ tËp
thãi quen häc thuéc lßng nhiÒu h¬n lµ t×m hiÓu suy nghÜ.
+ HS ph¶i quyÕt ®Þnh gi÷a 2 ®iÒu ®Ó chän qu¸ hÑp. ViÖc nµy cã thÓ lµm cho c¸c HS
giái khã chÞu hay thÊt väng khi hä thÊt cã ®iÒu kiÖn râ rµng míi quyÕt ®Þnh xem c©u ph¸t
biÓu ®óng hay sai, hoÆc cã nh÷ng trêng hîp ngo¹i lÖ chø kh«ng ph¶i chØ cã hoµn toµn
®óng hay hoµn toµn sai. NhiÒu khi, nh÷ng c©u ph¸t biÓu sai cã thÓ khiÕn HS häc nh÷ng
®iÒu sai lÇm mét c¸ch v« ý thøc.
- Kü thuËt biªn so¹n
+ Nªn dïng nh÷ng ch÷ chÝnh x¸c vµ thÝch hîp ®Ó c©u hái ®¬n gi¶n vµ râ rµng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
202
+ C¸c c©u hái lo¹i ®óng- sai chØ nªn mang mét ý tëng chÝnh yÕu h¬n lµ cã hai hay
nhiÒu ý tëng trong mçi c©u. Tr¸ch dïng nh÷ng ch÷ nh “lu«n lu«n”, tÊt c¶ , “kh«ng bao
giê”, “kh«ng thÓ ®îc”, “ch¾c ch¾n”, v× c¸c c©u mang c¸c tõ nay thêng cã triÓn väng
“sai”. Ngîc l¹i nh÷ng ch÷ nh “Thêng thêng”, “®«i khi”, “Ýt khi” l¹i thêng ®i víi
c©u ®Ó tr¶ lêi “®óng”.
+ Nªn so¹n c¸c c©u hái thÕ nµo cho néi dung cã nghÜa hoµn toµn ®óng hoÆc hoµn toµn
sai. C¸c c©u hái ph¶i ®óng v¨n ph¹m ®Ó HS nµo cÈn thËn kh«ng cho c©u Êy “sai” chÝnh v×
c¸ch diÔn ®¹t kh«ng chÝnh x¸c. Nªn dïng c¸c c©u nhÊn m¹nh ý tëng hoÆc ®iÒu chØnh
yÕu h¬n lµ c¸c c©u v« nghÜa c¸c chi tiÕt vôn vÆt. Tr¸nh dùng c¸c c©u ë thÓ phñ ®Þnh, nhÊt
lµ thÓ phñ ®Þnh kÐp.
+ Khi nªu trong c©u hái mét vÊn ®Ò ®ang ®îc tranh luËn, ph¶i nªu râ t¸c gi¶ hay xuÊt
xø cña ý kiÕn ®· nªu. Nªn cè viÕt nh÷ng c©u ®Ó HS ¸p dông kiÕn thøc ®· häc. Mçi c©u
hái ph¶i cã ®Çy ®ñ chi tiÕt ®Ó mang ý nghÜa x¸c ®Þnh trän vÑn. Kh«ng nªn trÝch nguyªn
v¨n c©u hái tõ s¸ch gi¸o khoa. Nªn diÔn t¶ l¹i c¸c ®iÒu ®· häc díi d¹ng nh÷ng c©u míi,
biÓu thÞ môc tiªu cÇn ®îc kh¶o s¸t.Nªn ®óng c¸c tõ ®Þnh lîng h¬n ®Þnh tÝnh ®Ó chØ c¸c
sè lîng.
+ Tr¸nh ®Ó HS ®o¸n c©u tr¶ lêi ®óng nhê nhiÒu h¬n sè c©u sai hay ngîc l¹i trong bµi
thi. Sè c©u ®óng vµ sè c©u sai nªn gÇn b»ng nhau. Tr¸nh cho mét sè c©u trë nªn sai chØ v×
mét chi tiÕt vôn vÆt hoÆc v× mét ý tëng nh»m ®¸nh bÈy HS.
d. Tr¾c nghiÖm nhiÒu lùa chän mét sè ph¬ng ¸n ®óng
Mét c©u hái lo¹i nµy gåm mét phÇn ph¸t biÓu chÝnh, thêng lµ phÇn dÉn, hay c©u
hái vµ bèn, n¨m hay nhiÒu ph¬ng ¸n tr¶ lêi cho s½n ®Ó HS chän ra c©u tr¶ lêi ®óng nhÊt,
hay hîp lý nhÊt. Ngoµi mét c©u ®óng, c¸c c©u tr¶ lêi kh¸c trong ph¬ng ¸n lùa chän ph¶i
cã vÎ hîp lý ®èi víi HS.
- ¦u ®iÓm
+ Cã thÓ ®o ®îc kh¶ n¨ng t duy kh¸c nhau
+ §é tin cËy cao: YÕu tè ®o¸n mß gi¶m ®i so víi lo¹i tr¾c nghiÖm kh¸ch quan
kh¸c khi sè ph¬ng ¸n chän lùa t¨ng lªn. HS ph¶i xÐt ®o¸n vµ ph©n biÖt râ rµng khi tr¶
lêi c©u hái
+ TÝnh chÊt gi¸ trÞ tèt h¬n, do vËy lo¹i tr¾c nghiÖm nµy cã thÓ dïng do nh÷ng møc t
duy kh¸c nhau. Víi mét bµi tr¾c nghiÖm cã nhiÒu c©u tr¶ lêi cho s½n ®Ó chän, ngêi ta
cã thÓ ®o ®îc kh¶ n¨ng nhí, ¸p dông c¸c nguyªn lý, suy diÔn, tæng qu¸t ho¸ ... rÊt h÷u
hiÖu.
+ Cã thÓ ph©n tÝch ®îc tÝnh chÊt mçi c©u hái. Dùng ph¬ng ph¸p ph©n tÝch tÝnh chÊt
c©u hái, chóng ta cã thÓ x¸c ®Þnh c©u hái nµo qu¸ dÔ, c©u hái nµo qu¸ khã, c©u nµo m¬
hå hay kh«ng cã gi¸ trÞ ®èi víi c¸c môc tiªu cÇn tr¾c nghiÖm. Thªm vµo ®ã, chóng ta cã
thÓ xÐt xem c©u tr¶ lêi cho s½n nµo kh«ng Ých lîi, hoÆc lµm gi¶m gi¸ trÞ c©u hái. Ph¬ng
ph¸p ph©n tÝch nµy kh«ng thùc hiÖn ®îc víi lo¹i c©u hái tù luËn, hay khã thùc hiÖn víi
c¸c lo¹i tr¾c nghiÖm kh¸c.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
203
+ TÝnh chÊt kh¸ch quan khi chÊm.
- KhuyÕt ®iÓm:
+ Khã so¹n c©u hái, GV ph¶i t×m cho ®îc mét c©u tr¶ lêi ®óng nhÊt trong lóc c¸c
c©u, c¸c ph¬ng ¸n tr¶ lêi kh¸c ®Ó chän còng ph¶i cã vÎ hîp lý. Thªm vµo ®ã c¸c c©u hái
ph¶i ®o ®îc c¸c môc tiªu ë møc n¨ng lùc nhËn thøc cao h¬n chØ ë møc nhí.
+ HS cã ãc s¸ng t¹o cã thÓ t×m ra nh÷ng c©u tr¶ lêi hay h¬n ph¬ng ¸n ®óng ®· cho,
nªn hä cã thÓ kh«ng tho¶ m·n hay c¶m thÊy khã chÞu.
+ Tr¾c nghiÖm lo¹i nµy cã thÓ kh«ng ®o ®îc kh¶ n¨ng ph¸n ®o¸n tinh vi vµ kh¶ n¨ng
gi¶i quyÕt vÊn ®Ò kh¸c mét c¸ch hiÖu nghiÖm = c©u hái lo¹i tù luËn so¹n kü.
Tèn giÊy tê ®Ó in lo¹i c©u hái nµy so víi c¸c lo¹i kh¸c HS cÇn nhiÒu thêi gian ®Ó ®äc c©u
hái.
- Kü thuËt biªn so¹n
+ PhÇn dÉn cña c©u hái ph¶i diÔn ®¹t râ rµng mét vÊn ®Ò. C¸c c©u tr¶ lêi ®Ó chän
ph¬ng ph¸p lµ nh÷ng c©u thÝch hîp víi vÊn ®Ò ®· nªu. PhÇn dÉn cña c©u hái nªn mang
trän ý nghÜa vµ phÇn c©u tr¶ lêi ®Ó chän ph¬ng ph¸p ng¾n gän.
+ Nªn bá bít c¸c chi tiÕt kh«ng cÇn thiÕt. Nªn cã tõ 4 ®Õn 5 ph¬ng ¸n tr¶ lêi ®Ó
chän cho mçi c©u hái. NÕu chØ cã 3 hay Ýt h¬n ph¬ng ¸n tr¶ lêi, yÕu tè may rñi t¨ng lªn.
Ngîc l¹i, nÕu cã qu¸ nhiÒu ph¬ng ¸n ®Ó chän lùa, chóng ta khã t×m ®îc c©u tr¶ lêi
hay lµm c©u nhiÒu vµ HS còng mÊt nhiÒu thêi gian h¬n ®Ó ®äc c©u hái. Nªn tr¸nh hai ®Ó
phñ ®Þnh liªn tiÕp, nh hai ch÷ “kh«ng” trong mét c©u hái.
+ C¸c c©u tr¶ lêi ®Ó chän lùa ph¶i cã vÎ hîp lý. NÕu mét c©u ph¬ng ¸n chän sai hiÓn
nhiªn, HS sÏ lo¹i dÔ dµng. Ph¶i ch¾c ch¾n chØ cã mét c©u tr¶ lêi ®óng. Khi mét c©u hái
®Ò cËp ®Õn mét vÊn ®Ò g©y nhiÒu tranh luËn, ý nªu trong c©u hái ph¶i ®îc x¸c ®Þnh vÒ
nguån gèc, hay kh¼ng ®Þnh râ chuÈn ®Ó xÐt ®o¸n.
+ §é dµi cña c©u tr¶ lêi trong c¸c ph¬ng ¸n cho s½n ®Ó chän ph¬ng ph¸p gÇn b»ng
nhau kh«ng nªn ®Ó c¸c c©u tr¶ lêi ®óng nh÷ng khuynh híng ng¾n h¬n hoÆc dµi h¬n c¸c
ph¬ng ¸n tr¶ lêi kh¸c.
+ C¸c c©u tr¶ lêi trong c¸c ph¬ng ¸n ®Ó chän lùa ph¬ng ph¸p ®ång nhÊt víi nhau.
TÝnh ®ång nhÊt cã thÓ dùa trªn c¨n b¶n ý nghÜa, ©m thanh, ®é dµi hoÆc dïng lµ ®éng tõ
tÝnh tõ hay danh tõ. Kh«ng nªn ®Æt nh÷ng vÊn ®Ò kh«ng x¶y ra trong thùc tÕ trong néi
dung c¸c c©u hái.
+ C¸c c©u hái nh»m ®îc sù hiÓu biÕt, suy luËn, hay kh¶ n¨ng ¸p dông c¸c nguyªn lý
vµo nh÷ng trêng hîp míi nªn ®îc tr×nh bµy díi h×nh thøc míi. NÕu c¸c thÝ dô trong
c©u hái gièng hay t¬ng tù c¸c thÝ dô cho trong s¸ch gi¸o khoa, hoÆc ®· tr×nh bµy, c©u
tr¶ lêi ®óng cã thÓ nhê vËn dông trÝ nhí h¬n lµ nhê c¸c kh¶ n¨ng t duy ë møc ®é cao
kh¸c mµ chóng ta cÇn thÈm ®Þnh.
+ Lu ý ®Õn c¸c ®iÓm liªn hÖ vÒ v¨n ph¹m cã thÓ gióp HS nhËn biÕt c©u tr¶ lêi.
+ CÈn thËn khi dïng hai c©u tr¶ lêi trong 2 ph¬ng ¸n cho s½n cã h×nh thøc hay ý
nghÜa tr¸i nhau, nÕu mét trong hai c©u lµ c©u tr¶ lêi ®óng nhÊt. Khi chØ cã hai c©u tr¸i
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
204
nhau trong sè c¸c ph¬ng ¸n cho s½n ®Ó chän. HS sÏ cho r»ng c¶ hai c©u ®Òu sai, nªn chØ
tËp trung vµo 1 trong 2 c©u nµy. Nh vËy c©u hái cã d¹ng nh lo¹i chØ cã 2 ph¬ng ¸n tr¶
lêi cho s½n ®Ó chän. Chóng ta cã thÓ ®a ra 4 c©u tr¶ lêi cho s½n cã ý nghÜa ®èi nhau
tõng ®«i mét.
+ CÈn thËn khi dïng c¸c tõ “kh«ng c©u nµo trªn ®êng ®óng” hoÆc “tÊt c¶ c¸c c©u trªn
®©y ®Òu ®óng” v× vÒ ph¬ng diÖn v¨n ph¹m c¸c mÖnh ®Ò nµy thêng kh«ng ¨n khíp víi
c¸c c©u hái. NÕu HS biÕt ch¾c hai trong c¸c ph¬ng ¸n tr¶ lêi ®· cho lµ ®óng, HS sÏ chän
“tÊt c¶ c¸c c©u trªn ®©y ®Òu ®óng” ®Ó tr¶ lêi. Do ®ã nÕu ®îc dùng c¸c mÖnh ®Ò trªn
phöi ®îc sö dông nhiÒu lÇn nh c¸c c©u hái kh¸c, trong ý nghÜa ®óng còng nh trong ý
nghÜa sai. C©u tr¶ lêi ®óng nhÊt hay hîp lý nhÊt ph¬ng ph¸p ®îc ®Æt ë c¸c vÞ trÝ kh¸c
nhau mét sè lÇn t¬ng ®¬ng nhau. VÞ trÝ c¸c c©u tr¶ lêi ®Ó lùa chän nªn ®îc s¾p xÕp
theo mét thø tù “tù nhiªn” nµo ®ã nÕu cã thÓ ®îc.
+ Nªn tr¸nh dùng thÓ phñ ®Þnh trong c¸c c©u hái. Ngêi ra thêng nªn nhÊn m¹nh
khÝa c¹nh x¸c ®Þnh h¬n khÝa c¹nh phñ ®Þnh trong kiÕn thøc. Tuy nhiªn ®«i khi HS cÇn
thiÕt nh÷ng ngo¹i lÖ hoÆc lçi lÇm cÇn tr¸nh. Trong trêng hîp Êy viÖc dïng mét Ýt c©u
hái víi ch÷ “kh«ng” hoÆc “ngo¹i trõ” lµ chÝnh ®¸ng. Khi dïng mét tõ cã ý nghÜa phñ
®Þnh chóng ta nªn ng¹ch díi vµ hoÆc viÕt hoa ®Ó HS chó ý h¬n.
3. §¸nh gi¸ chÊt lîng c©u hái tr¾c nghiÖm
Sau mçi lÇn sö dông c¸c c©u hái tr¾c nghiÖm ®Ó thi, cÇn ®¸nh gi¸ chÊt lîng tõng
c©u hái tr¾c nghiÖm.
a. §é khã
Tû lÖ HS tr¶ lêi ®óng cho ta sè ®o gÇn ®óng vÒ ®é khã cña c©u hái. CT ®Ó tÝnh ®é khã.
FV (hoÆc P) =
Sè HS lµm ®óng
. 100%
Tæng sè HS dù thi
Thang ph©n lo¹i ®é khã quy íc nh sau:
- C©u dÔ : 70 ®Õn 100% HS tr¶ lêi ®óng
- C©u t¬ng ®èi khã: 30 ÷ 70% HS tr¶ lêi ®óng
- C©u khã : 0 ÷ 37% HS tr¶ lêi ®óng
Nªn dïng c¸c c©u tr¾c nghiÖm cã PV n»m trong kho¶ng 25% < FV < 75%
Ngoµi kho¶ng, dùng mét c¸ch chän läc tuú theo môc tiªu cña bµi tr¾c nghiÖm.
- NÕu ®Ó tuyÓn sinh, nªn thªm mét sè c©u cã FV < 25%.
- NÕu chØ ®Ó ®¸nh gi¸ ®¹t hay kh«ng ®¹t cã thÓ dùng mét sè c©u cã FV > 75% .
b. §é ph©n biÖt
Ph©n bè tû lÖ HS tr¶ lêi ®óng hoÆc sai cña c¸c HS thuéc nhãm kÐm cho ta sè ®o
t¬ng ®èi vÒ ®é ph©n biÖt cña c©u tr¾c nghiÖm.
C«ng thøc ®Ó tÝnh ®é ph©n biÖt:
DI =
Sè HS kh¸ lµm ®óng – sè HS yÕu lµm ®óng
x 100%
Tæng sè HS kh¸ vµ yÕu

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
205
Thang ph©n lo¹i bé ph©n biÖt quy íc nh sau:
- Tû lÖ HS nhãm kh¸ vµ nhãm kÐm tr¶ lêi ®óng nh nhau th× ®é ph©n biÖt b»ng kh«ng.
- Tû lÖ HS nhãm kh¸ tr¶ lêi ®óng nhiÒu h¬n nhãm kÐm th× ®é ph©n biÖt lµ d¬ng.
- Tû lÖ HS nhãm kh¸ tr¶ lêi kh«ng ®óng nhiÒu h¬n nhãm kÐm th× ®é ph©n biÖt lµ
d¬ng.
- Tû lÖ HS nhãm kh¸ tr¶ lêi kh«ng ®óng nhiÒu h¬n nhãm kÐm th× ®é ph©n biÖt lµ ©m.
§é ph©n biÖt liªn quan mËt thiÕt víi ®é khã vµ sè lîng c©u hái trong ®Ó thi tr¾c
nghiÖm. NÕu FV trong kho¶ng 25% < FV < 75% th× DI kho¶ng 10% lµ bµi t tr¾c nghiÖm
cã ®é ph©n biÖt tèt.
Gi¶ sö ph©n tÝch c©u tr¾c nghiÖm thø X cña bµi thi cã c©u (b) lµ c©u ®óng. C¸c c©u
(a), (c), (d), (e) vµ (f) lµ c©u nhiÒu.
KÕt qu¶ thi cña 150 HS ®îc tr×nh bµy trong b¶ng sau:
C©u tr¶ lêi (a) (h) (c) (d) (e) (f) Tæng sè
Nhãm kh¸ 5 22 9 1 13 0 50
Nhãm trung b×nh 8 15 15 2 7 3 50
Nhãm kÐm 7 5 23 1 6 8 50
Tæng sè 20 42 47 4 26 11 150

§é khã: 42/150 . 100% = 28% - c©u hái khã
Trong ®ã:
(a): Kh«ng ph©n biÖt ®îc gi÷ c¸c nhãm
(b), (c) vµ (f): Cã t¸c dông tèt, ph©n biÖt ®îc gi÷a c¸c nhãm
(d): K ph©n biÖt ®îc gi÷a c¸c nhãm vµ cã t¸c dông nhiÒu Ýt v× chØ cã Ýt HS chän.
(e): Ph©n biÖt theo híng sai, cã thÓ do sù kh«ng râ nghÜa cña c©u dÉn hoÆc lµ c©u ®óng
thø 2 mµ gèc kh«ng lêng tríc.
C¸c c©u hái tr¾c nghiÖm sau khi ®¸nh gi¸ cÇn söa ch÷a vµ nÕu ®¹t yªu cÇu vÒ ®é
khã vµ ®é ph©n biÖt th× lu gi÷ vµo ng©n hµng c©u hái tr¾c nghiÖm cña m«n häc, c©u nµo
kh«ng ®¹t yªu cÇu th× lo¹i bá.
c. §é tin cËy cña bµi tr¾c nghiÖm
HÖ sè t¬ng quan cña tû lÖ tr¶ lêi ®óng (sai gi÷a c¸c lÇn tr¾c nghiÖm b»ng c¸c ®Ò
tr¾c nghiÖm t¬ng ®¬ng).
d. §é gi¸ trÞ cña bµi tr¾c nghiÖm
Lµ sè ®o møc ®é mµ mét bµi tr¾c nghiÖm ®o ®îc ®óng môc ®Ých mµ nã ®Þnh ®o.
C¨n cø vµo môc tiªu tr¾c nghiÖm, cã thÓ chia ®é gi¸ trÞ cña bµi tr¾c nghiÖm thµnh 3 lo¹i
chÝnh.
- §é gi¸ trÞ néi dung: ph¶n ¸nh møc ®é bµi tr¾c nghiÖm cã tr¾c nghiÖm ®îc ®óng
môc tiªu, ®ñ néi dung m«n häc ®· ®Ò ra kh«ng.
- §é gi¸ trÞ tiªu chÝ: Ph¶n ¸nh møc ®é bµi tr¾c nghiÖm ®o ®îc theo c¸c tiªu chÝ ®Þnh
s½ (tiªu chÝ chuÈn ®o¸n, tiªu chÝ tuyÓn chän ...)
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
206
- §é gi¸ trÞ cÊu tróc; Ph¶n ¸nh møc ®é bµi tr¾c nghiÖm ®o ®îc n¨ng lùc hay c¸c
phÈm chÊt ®Þnh ®o theo mét lý thuyÕt ®Þnh tríc.
Mét trong c¸c ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh ®é gi¸ trÞ lµ t×m møc ®é t¬ng quan gi÷a c¸c
bµi tr¾c nghiÖm (tiªu chuÈn ho¸) kh¸c nhau cã cïng môc tiªu tr¾c nghiÖm.
3.2 Ph¬ng ph¸p gi¶i bµi to¸n ho¸ häc ë phæ th«ng
3.2.1 C¸c bíc chung ®Ó gi¶i mét bµi tËp ho¸ häc
ViÖc gi¶i c¸c bµi to¸n ho¸ häc cã thÓ thùc hiÖn theo c¸c bíc chung sau:
§Çu tiªn ph©n tÝch ®îc néi dung bµi to¸n vµ biÓu thÞ néi dung ®ã b»ng c¸c ph¬ng
tr×nh ho¸ häc.
Sau khi ®· viÕt vµ c©n b»ng ®îc c¸c ph¬ng tr×nh ho¸ häc, dÔ dµng thiÕt lËp ®îc
quan hÖ gi÷a sè mol cña c¸c chÊt ®· tham gia hay h×nh thµnh sau ph¶n øng, nhê ®ã tÝnh
®îc sè mol cña “c¸c chÊt cÇn tÝnh to¸n” khi biÕt sè mol cña “c¸c chÊt sè liÖu cho
tríc”.
Tuy nhiªn, trong bµi to¸n häc, c¸c sè liÖu cho tríc thêng kh«ng ph¶i lµ sè mol cña
c¸c chÊt mµ lµ khèi lîng, thÓ tÝch, nång ®é .. cña c¸c chÊt vµ môc ®Ých cña bµi to¸n ho¸
häc còng kh«ng ph¶i lµ x¸c ®Þnh sè mol cña “c¸c chÊt cÇn tÝnh to¸n” mµ lµ x¸c ®Þnh khèi
lîng, thÓ tÝch, nång ®é ... cña c¸c chÊt ®ã.
Nh vËy ®Ó gi¶i c¸c bµi to¸n ho¸ häc, ngoµi quan hÖ gi÷a sè mol cña c¸c chÊt
ph¶n øng, cßn cÇn ph¶i dùa vµo mét sè c«ng thøc chuyÓn ®æi khèi lîng, thÓ tÝch, nång
®é... cña chÊt ra sè mol chÊt vµ ngîc l¹i.
3.2.2. Mét sè ph¬ng ph¸p gi¶i bµi to¸n ho¸ häc
3.2.2.1 Ph¬ng ph¸p b¶o toµn
1. B¶o toµn khèi lîng
∑m c¸c chÊt tham gia ph¶n øng = ∑m c¸c chÊt t¹o thµnh sau ph¶n øng
→ - ∑m muèi = ∑m cation + ∑m amon
→ m
dd
sau ph¶n øng = ∑m c¸c chÊt ban ®Çu-∑m chÊt kÕt tña -∑m chÊt bay h¬i.
Nh vËy khèi lîng cña c¸c nguyªn tè trong mét ph¶n øng ®îc b¶o toµn.
VÝ dô : Hoµ tan hoµn toµn 3,9g kali vµo 36,2g níc. TÝnh nång ®é C% cña dung dÞch thu
®îc.
2K + 2H
2
O → 2KOH + H
2

0,1mol 0,1mol 0,05mol
m
dd
= m
K
+ m
H2O
– m
H2
= 3,9 + 36,2 – 0,05 x 2 = 40g
C%
KOH
=
40
56 1 , 0 x
x 100% = 14%
2. B¶o toµn nguyªn tè
Tæng sè mol nguyªn tö cña mét nguyªn tè bÊt kú tríc vµ sau ph¶n øng lu«n b»ng nhau.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
207
VÝ dô: §èt ch¸y 9,8g bét Fe trong kh«ng khÝ thu ®îc hçn hîp r¾n X gåm FeO,
Fe
2
O
3
. §Ó hoµ tan X ®Ó dïng võa hÕt 500ml dung dÞch HNO
3
1,6M thu ®îc V lÝt khÝ
NO (®ktc). TÝnh gi¸ trÞ cña V.
S¬ ®å ph¶n øng Fe + O
2
, t
0
x +HNO
3
Fe(NO
3
)
3
+ NO
¸p dông BTNT víi Fe: n
Fe
(NO
3
)
3
= n Fe = 0,175 mol
¸p dông BTNT víi N: n
No
= n
ANO3
- 3n
Fe(NO3)3

= 0,5 . 1,6 - 3.0,175 = 0,275mol
→ V = 0,275 . 22,4 = 6,16l
3. B¶o toµn ®iÖn tÝch
- §èi víi nguyªn tö: Sè proton = sè electron
- §èi víi dung dÞch : ∑ sè mol x diÖn tÝch ion d¬ng = ∑ sè mol x diÖn tÝch ion ©m
VÝ dô: Mét dung dÞch cã chøa 4 ion víi thµnh phÇn : 0,01mol Na
+
0,02 mol Mg
2+
,
0,015 mol SO
4
2-
, x mol Cl
-
tÝnh gi¸ trÞ cña x.
¸p dông ®Þnh luËt b¶o toµn ®iÖn tÝch trong dung dÞch
Ta cã: 0,01. 1 + 0,02.2 = 0,015.2 + x.1 → x = 0,02mol
4. B¶o toµn electron
Trong ph¶n øng oxi ho¸ khö: ∑ sè mol electron nhêng = ∑ sè mol electron nhËn
VÝ dô: Khi oxi ho¸ hoµn toµn 0,728g bét Fe ta thu ®îc 1,016g hçn hîp X gåm hai
oxit s¾t. Hoµ tan hoµn toµn X b»ng dung dÞch axit ANO
3
lo·ng d. ThÓ tÝch khÝ NO (s¶n
phÈm khö duy nhÊt ®ktc) lµ bao nhiªu.
C¸ch gi¶i:
C¸c qu¸ tr×nh:
2Fe + O
2
→ 2FeO 3FeO + 10ANO
3
→ 3Fe(NO
3
)
3
+ NO + 5H
2
O
2Fe + 1,50
2
→ Fe
2
O
3
Fe
2
O
3
+ 6HNO
3
→ 2Fe(NO
3
)
3
+ 3H
2
O
3Fe + 2O
2
→ Fe
3
O
4
3Fe
3
O
4
+ 28HNO
3
→ 9Fe(NO
3
)
3
+ NO + 14 + H
2
O
NhËn xÐt:
Tõ Fe tõ Fe bÞ oxi ho¸ thµnh Fe
+3
, cßn N
+5
bÞ khö thµnh N
2+
, O
0
bÞ khö thµnh O
-2
.
- ¸p dông b¶o toµn khèi lîng:

2
O x Fe(bd)
m m -m 1, 016 0, 728 · · −

2
O
n =0,009mol ÷÷→

Fe → Fe
3+
+ 3e N
5+
+ 3c → N
2+

0,013 → 0,039 3n
NO
→ n
NO

0,009 → 0,036
- ¸p dông b¶o toµn electron, ta cã 3n
NO
+ 0,036 = 0,039
→ n
NO
= 0,001 mol → V
NO
= 0,001.22,4 = 0,0224lit
3.2.2.2 Ph¬ng ph¸p trung b×nh
§èi víi mét hçn hîp chÊt bÊt k× ta lu«n cã thÓ biÓu diÔn chóng qua mét ®¹i l¬ng
t¬ng ®¬ng, thay thÕ cho c¶ hçn hîp ®ã lµ ®¹i lîng trung b×nh.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
208
X
-
=
ni
ni Xi
n
i
n
i


·

1
1
.


Nh÷ng trÞ sè trung b×nh thêng sö dông trong qu¸ tr×nh gi¶i to¸n: khèi lîng mol
trung b×nh, nguyªn tö trung b×nh, sè nhãm chøc trung b×nh, sè liªn kÕt trung b×nh ...
VÝ dô: Hçn hîp X gåm 2 ancol no. §èt ch¸y hoµn toµn 8,3 g X b»ng 10,64 lÝt O
2
thu
®îc 7,84 lÝt CO
2
, c¸c thÓ tÝch khi ®Òu ®o ë ®ktc. X¸c ®Þnh c«ng thøc hai ancol.
Gäi c«ng thøc chung cña X lµ C
n
H
2n + 2 - m
(OH)
m

C
n
H
2n + 2- m
(OH)
m
+ O
2
→ CO
2
+ H
2
O
Theo ®Þnh luËt b¶o toµn khèi lîng
m
H2O
= m
X
+ m
O2
- m
CO2
= 8,3 + g 1 , 8 44 .
4 , 22
84 , 7
32 .
4 , 22
64 , 10
· −
Cã n
H2O
= 0,45mol
n
CO2
= 0,35mol
→ n
X
= n
H2O
- n
CO2
= 0,45 - 0,35 = 0,1mol → M
X
= 83
¸p dông ®Þnh luËt b¶o toµn nguyªn tè víi O
2

n
O(x)
= n
O(CO2)
+ n
O(H2O)
- n
O(O2)

→ n
O(X)
= 2.0,35 + 0,45 - 2.0,475 = 0,2mol
→ m = 2
1 , 0
2 , 0
) (
· ·
X
X n
n
n

→ X gåm C
3
H
6
(OH)
2
, C
4
H
8
(OH)
2

3.2.2.3 Ph¬ng ph¸p t¨ng gi¶m khèi lîng
Khi chuyÓn tõ chÊt nµy sang chÊt kh¸c, khèi lîng cã thÓ t¨ng nhanh hay gi¶m do
khèi lîng mol cña c¸c chÊt lîng mol cña c¸c chÊt kh¸c nhau. Sù t¨ng hoÆc gi¶m khèi
lîng cña c¸c chÊt lu«n cã quan hÖ víi sè mol cña c¸c chÊt: Dùa vµo mèi quan hÖ nµy cã
thÓ gi¶i nhanh nhiÒu bµi to¸n ho¸ häc.
VD: Khi oxi hãa hoµn toµn 2,2g mét an®ehit thu ®îc 3g axit t¬ng øng. X¸c
®Þnh c«ng thøc an®ehit nãi trªn.
RCHO →RCOOH
x mol x mol
NhËn xÐt: Khèi lîng t¨ng chÝnh lµ khèi lîng oxi cã trong axit. Do vËy:
∆m t¨ng = 16. x = 3 - 2,2 → x = 0,05 mol
M
andehit
= (R + 29) =
05 , 0
2 , 2
= 44 → R = 15 → CH
3
CHO
3.2.2.4 Ph¬ng ph¸p ®êng chÐo
X
i
®¹i lîng ®ang xÐt cña chÊt khö i trong hçn hîp
ni: Sè mol cña chÊt lîng i trong hçn hîp
Min X < X < max Xi
min Xi: §¹i lîng nhá nhÊt trong tÊt c¶ Xi
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
209
¸p dông cho c¸c bµi to¸n hçn hîp chøa 2 thµnh phÇn mµ yªu cÇu cña bµi to¸n lµ
x¸c ®Þnh tØ lÖ gi÷a 2 thµnh phÇn ®ã.
VÝ dô: TÝnh thÓ tÝch dung dÞch HCl 10M vµ thÓ tÝch H
2
O cÇn dïng ®Ó pha thµnh
400ml dung dÞch 2M.
HCl (10M) 1 → 1 → 80
H
2
O (OM) 8 → 4 → 320

3.2.2.5 Ph¬ng ph¸p biÖn luËn ®Ó t×m c«ng thøc ph©n tö
VÝ dô : ChÊt h÷u c¬ A chøa C, H, O. Cho 2,25 gam hîp chÊt A t¸c dông võa ®ñ víi
50ml dung dÞch KOH1M. X¸c ®Þnh c«ng thøc nguyªn vµ c«ng thøc cÊu t¹o cña A.

BiÕt A
t¸c dông víi dung dÞch Na
2
CO
3
gi¶ phãng khÝ CO
2
.
Theo dù kiÖn ®Çu bµi A t¸c dông ®îc víi KOH võa t¸c dông ®îc Na
2
CO
3
gi¶i
phãng CO
2
→ A ph¶i lµ axit. Gäi c«ng thøc cña A lµ R(COOH)
n

R (COOH)
n
+ nKOH → R (COOK)
n
+
z
n
H
2

(R + 45n) g nmol
0,25g 0,05.1 = 0,05mol
0
05 , 0 25 , 2
45
· → ·
+
R
n n R

→ A cã c«ng thøc nguyªn lµ (COOH)
n

Axit cacboxylic cã nhãm ®Þnh chøc - COOH ho¸ trÞ I.
→ A cã cÊu t¹o HOOC – COOH
3.2.2.6 Ph¬ng ph¸p ®¹i sè
ViÕt c¸c ph¬ng tr×nh ph¶n øng. §Æt Èn sè cho c¸c ®¹i lîng cÇn t×m. TÝnh
theo c¸c ph¬ng tr×nh ph¶n øng vµ c¸c Èn sè ®ã ®Ó lËp ra ph¬ng tr×nh ®¹i sè. Gi¶i
ph¬ng tr×nh ®¹i sè (hoÆc hÖ ph¬ng tr×nh) vµ biÖn luËn kÕt qu¶ (nÕu cÇn).
VÝ dô: §Ó m gam bét s¾t (A) ngoµi kh«ng khÝ, sau mét thêi gian biÕn thµnh hçn hîp
(B) cã khèi lîng 12 gam gåm Fe, FeO, Fe
3
O
4
, Fe
2
O
3
.
Cho B t¸c dông hoµn toµn víi dd HNO
3
thÊy sinh ra 2,24l khÝ NO duy nhÊt ë ®ktc.
TÝnh m.
Gi¶i: Trong kh«ng khÝ s¾t t¸c dông víi oxi t¹o ra c¸c oxit
2Fe + O
2
→ 2FeO
3Fe + 2O
2
→ Fe
3
O
4

4Fe + 3O
2
→ 2Fe
2
O
3

Hçn hîp B t¸c dông víi dd HNO
3
:
Fe + 4HNO
3
→ Fe(NO
3
)
3
+ NO + 2H
2
O
3FeO + 10HNO
3
→ 3Fe(NO
3
)
3
+ NO + 5H
2
O
2M
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
210
3Fe
3
O
4
+ 28HNO
3
→ 9Fe(NO
3
)
3
+ NO + 14H
2
O
Fe
2
O
3
+ 6HNO
3
→ 2Fe(NO
3
)
3
+ 3H
2
O
§Æt sè mol cña Fe, FeO, Fe
3
O
4
, Fe
2
O
3
lÇn lît lµ x, y, z, t ta cã:
Theo khèi lîng hçn hîp B: 56x + 72y + 232z + 160t = 12 (1)
Theo sè mol nguyªn tö Fe: x + y + 3z + 2t =
56
m
(2)
Theo sè mol nguyªn tö O trong oxit: y + 4z + 3t =
16
12 m −
(3)
Theo sè mol NO: x + 1 , 0
4 , 22
24 , 2
3 3
· · +
z y
(4)
NhËn xÐt tríc khi gi¶i hÖ ph¬ng tr×nh ®¹i sè trªn:
- Cã 5 Èn sè nhng chØ cã 4 ph¬ng tr×nh. Nh vËy kh«ng ®ñ sè ph¬ng tr×nh ®Ó
t×m ra c¸c Èn sè, do ®ã cÇn gi¶i kÕt hîp víi biÖn luËn.
- §Çu bµi chØ yªu cÇu tÝnh khèi lîng s¾t ban ®Çu, nh vËy kh«ng cÇn ph¶i ®i t×m
®Çy ®ñ c¸c Èn x, y, z, t. ë ®©y cã 2 ph¬ng tr×nh, nÕu biÕt gi¸ trÞ cña nã ta dÔ dµng
tÝnh ®îc khèi lîng s¾t ban ®Çu ®ã lµ ph¬ng tr×nh (2) vµ (3).
+ T×m ®îc gi¸ trÞ cña (2), ®ã lµ sè mol Fe. Nh©n gi¸ trÞ ®ã víi nguyªn tö khèi cña
Fe lµ 56 ta ®îc m.
+ T×m ®îc gi¸ trÞ cña (3), ®ã lµ sè mol nguyªn tö O trong oxit. Nh©n gi¸ trÞ ®ã
víi nguyªn tö khèi cña O lµ 16 ta ®îc khèi lîng cña oxi trong c¸c oxit s¾t. LÊy
khèi lîng hçn hîp B trõ ®i khèi lîng oxi ta ®îc khèi lîng s¾t ban ®Çu, tøc m.
- Thùc hiÖn c¸c phÐp tÝnh trªn:
+ T×m gi¸ trÞ cña ph¬ng tr×nh (2):
Chia (1) cho 8 ®îc: 7x + 9y + 29z + 20t = 1,5 (5)
Nh©n (4) víi 3 ®îc: 3x + y + z = 0,3 (6)
Céng (5) víi (6) ®îc: 10x + 10y + 30z + 20t = 1,8 (7)
Chia (7) cho 10 ®îc: x + y + 3z + 2t = 0,18
VËy: m = 56.0,18 = 10,08g
+ T×m gi¸ trÞ cña ph¬ng tr×nh (3):
Nh©n (5) víi 3 ®îc: 21x + 27y + 87z + 60t = 4,5 (8)
Nh©n (6) víi 7 ®îc: 21x + 7y + 7z = 2,1 (9)
LÊy (8) trõ ®i (9) ®îc: 20y + 80z + 60t = 2,4 (10)
Chia (10) cho 20 ®îc: y + 4z + 3t = 0,12
m = 12 – (0,12.16) = 10,08g
Qua viÖc gi¶i bµi to¸n trªn b»ng ph¬ng ph¸p ®¹i sè ta thÊy viÖc gi¶i hÖ
ph¬ng tr×nh ®¹i sè nhiÒu khi rÊt phøc t¹p, th«ng thêng HS chØ lËp ®îc ph¬ng
tr×nh ®¹i sè mµ kh«ng gi¶i ®îc hÖ ph¬ng tr×nh ®ã.
VÒ mÆt hãa häc, chØ dõng l¹i ë chç HS viÕt xong c¸c ph¬ng tr×nh ph¶n øng
hãa häc vµ ®Æt Èn ®Ó tÝnh theo c¸c ph¬ng tr×nh ph¶n øng ®ã (dùa vµo mèi t¬ng quan
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
211
tØ lÖ thuËn) cßn l¹i ®ßi hái ë HS nhiÒu vÒ kÜ n¨ng to¸n häc. TÝnh chÊt to¸n häc cña bµi
to¸n lÊn ¸t tÝnh chÊt hãa häc, lµm lu mê b¶n chÊt hãa häc. Trªn thùc tÕ, HS chØ quen
gi¶i b»ng ph¬ng ph¸p ®¹i sè, khi gÆp mét bµi to¸n lµ chØ t×m c¸ch gi¶i b»ng ph¬ng
ph¸p ®¹i sè, mÆc dï thêng bÕ t¾c. Ta h·y gi¶i bµi to¸n trªn b»ng nh÷ng ph¬ng ph¸p
mang tÝnh ®Æc trng cña hãa häc h¬n, ®ã lµ ph¬ng ph¸p b¶o toµn khèi lîng vµ
ph¬ng ph¸p b¶o toµn electron.
* Ph¬ng ph¸p b¶o toµn khèi lîng:
Theo ®Þnh luËt b¶o toµn khèi lîng ta cã: (kÝ hiÖu khèi lîng lµ m)

( ) O H NO NO Fe HNO B
m m m m m
pu 2 3 3 3
+ + · + (1)
TÝnh c¸c gi¸ trÞ cha biÕt cña (1):
+
( )
56
3 3
m
n n
Fe NO Fe
· · . VËy
( )
56
. 242
3 3
m
m
NO Fe
·
+ Muèn tÝnh
3
HNO
m cÇn tÝnh
3
HNO
n . ë ®©y sè mol HNO
3
®îc dïng vµo 2 viÖc lµ
t¹o ra NO vµ t¹o ra muèi:

3
HNO
n
t¹o NO
= n
NO
= 1 , 0
4 , 22
24 , 2
·

3
HNO
n
t¹o muèi
= 3.n
Fe
= 3.
56
m

3
HNO
n
p
= 0,1 +
56
3m
. VËy
3
HNO
m
p
=
,
_

¸
¸
+
56
3
1 , 0 . 63
m

+ TÝnh
O H
n
2
: ta cã
O H
n
2
=
2
1
3
HNO
n
p
=
2
1

,
_

¸
¸
+
56
3
1 , 0
m

VËy
,
_

¸
¸
+ ·
56
3
1 , 0
2
1
. 18
2
m
m
O H

Thay c¸c gi¸ trÞ t×m ®îc vµo (1) ®îc ph¬ng tr×nh bËc nhÊt, chØ chøa Èn m:
12 +
,
_

¸
¸
+
56
3
1 , 0 . 63
m
= 242.
56
m
+ 30.0,1 +
,
_

¸
¸
+
56
3
1 , 0 .
2
1
. 18
m

Gi¶i ra m = 10,08g
NhËn xÐt: Tuy h¬i dµi nhng c¸ch nµy dÔ hiÓu, cã t¸c dông kh¾c s©u ®Þnh luËt b¶o
toµn khèi lîng vµ cã u ®iÓm lµ ¸p dông cho mäi qu¸ tr×nh oxi ho¸ - khö hoÆc kh«ng
oxi ho¸ - khö.
3.2.2.7 Ph¬ng ph¸p trung b×nh
(khèi lîng mol trung b×nh, sè nguyªn tö trung b×nh)
- Ph¬ng ph¸p trung b×nh chØ ¸p dông cho bµi to¸n hçn hîp c¸c chÊt.
- Gi¸ trÞ trung b×nh dïng ®Ó biÖn luËn t×m ra nguyªn tö khèi hoÆc ph©n tö khèi hay
sè nguyªn tö trong ph©n tö hîp chÊt.
- Khèi lîng mol trung b×nh lµ khèi lîng cña mét mol hçn hîp (kÝ hiÖu lµ M )
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
212


M =

VÝ dô 1: Hoµ tan hoµn toµn 4,68g hçn hîp muèi cacbonat cña hai kim lo¹i A vµ B
kÕ tiÕp trong nhãm IIA vµo dd HCl thu ®îc 1,12 lit CO
2
ë ®ktc. X¸c ®Þnh tªn kim
lo¹i A vµ B.
Gi¶i: §Æt M lµ NTK trung b×nh cña 2 kim lo¹i A vµ B
M CO
3
+ 2HCl → M Cl
2
+ CO
2
↑ + H
2
O
0,05 mol 05 , 0
4 , 22
12 , 1
·
M CO
3
= ; 6 , 93
05 , 0
68 , 4
· M = 93,6 – 60 = 33,6
BiÖn luËn: A < 33,6 → A lµ Mg = 24
B > 33,6 → B lµ Ca = 40.
VÝ dô 2: §èt ch¸y hoµn toµn a g hçn hîp 2 rîu no, ®¬n chøc liªn tiÕp trong d·y
®ång ®¼ng thu ®îc 3,584 lÝt CO
2
ë ®ktc vµ 3,96g H
2
O. TÝnh a vµ x¸c ®Þnh CTPT cña
c¸c rîu.
Gi¶i: Gäi n lµ sè nguyªn tö C trung b×nh vµ x lµ tæng sè mol cña 2 rîu.
( ) O H n CO n O
n
OH H C
n n
2 2 2
1 2
1
2
3
+ + → +
+

x mol ( )x n x n 1 + →
16 , 0
4 , 22
584 , 3
2
· · · x n n
CO
(1)
( ) 22 , 0
18
96 , 3
. 1
2
· · + · x n n
O H
(2)
Tõ (1) vµ (2) gi¶i ra x = 0,06 vµ n = 2,67
Ta cã: a = (14n + 18).x = (14.2,67) + 18.0,06 = 3,32g
n = 2,67
OH H C
OH H C
7 3
5 2

3.2.2.8 Ph¬ng ph¸p ghÐp Èn sè
Mét sè bµi to¸n cho thiÕu d÷ kiÖn nªn gi¶i b»ng ph¬ng ph¸p ®¹i sè ta cã sè Èn
nhiÒu h¬n sè ph¬ng tr×nh vµ cã d¹ng v« ®Þnh, kh«ng gi¶i ®îc.
NÕu dïng ph¬ng ph¸p ghÐp Èn sè ta cã thÓ gi¶i lo¹i bµi to¸n nµy mét c¸ch dÔ dµng.
VÝ dô 1: §èt ch¸y hoµn toµn ag hçn hîp 2 rîu no, ®¬n chøc ®îc hçn hîp khÝ vµ
h¬i. Cho hçn hîp khÝ vµ h¬i nµy lÇn lît ®i qua b×nh 1 ®ùng H
2
SO
4
®Æc vµ b×nh 2
®ùng níc v«i trong d, thÊy b×nh 1 t¨ng 1,98g vµ b×nh 2 cã 8g kÕt tña. TÝnh a.
Khèi lîng hçn hîp
Sè mol hçn hîp
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
213
Gi¶i: §Æt CTPT cña c¸c rîu lµ C
n
H
2n+1
-OH vµ C
m
H
2m+1
-OH.
Gäi x, y lµ sè mol c¸c rîu.
C
n
H
2n+1
OH +
2
3n
O
2
→ nCO
2
+ (n + 1)H
2
O
x nx (n + 1)x
C
m
H
2m+1
OH +
2
3m
O
2
→ mCO
2
+ (m + 1)H
2
O
y my (m + 1)y
CO
2
+ Ca(OH)
2
→ CaCO
3
↓ + H
2
O
0,08 08 , 0
100
8
·
Ta lËp ®îc 2 ph¬ng tr×nh ®¹i sè theo sè mol CO
2
vµ sè mol H
2
O:
2
CO
n = nx + my = 0,08 (1)
( ) ( ) 11 , 0
18
98 , 1
1 1
2
· · + + + · y m x n n
O H
(2)
ë ®©y, víi 4 Èn sè (n, m, x, y) mµ chØ cã 2 ph¬ng tr×nh nªn cã d¹ng v« ®Þnh.
Ta triÓn khai (2) ®Ó ghÐp Èn sè
Tõ (2):
O H
n
2
= nx + x + my + y = (nx + my) + (x + y) = 0,11
Thay nx + my = 0,08, rót ra x + y = 0,11 – 0,08 = 0,03.
TÝnh a: a = (14n + 18)x + (14m + 18)y
hay a = 14nx + 18x + 14my + 18y.
GhÐp Èn sè ®îc a = 14(nx + my) + 18(x + y).
Thay c¸c gi¸ trÞ ®· biÕt ®îc a = 14.0,08 + 18.0,03 = 1,66g
3.3 Lùa chän vµ sö dông bµi tËp ho¸ häc trong d¹y häc ho¸ häc
3.3.1 Lùa chän bµi tËp
Trong nhiÒu n¨m qua, do yªu cÇu luyÖn thi vµ tuyÓn sinh vµo c¸c trêng ®¹i
häc vµ trung häc chuyªn nghiÖp nªn bµi tËp hãa häc rÊt ph¸t triÓn, kh«ng ngõng ®îc
bæ sung nhiÒu bµi míi cã néi dung hay vµ t¸c dông tèt.
Trªn thÞ trêng s¸ch còng cã rÊt nhiÒu s¸ch bµi tËp hãa häc. VÊn ®Ò cÇn ®Æt ra
lµ ph¶i biÕt lùa chän bµi tËp ®Ó dïng, sao cho cã hiÖu qu¶ nhÊt.
ViÖc lùa chän bµi tËp cÇn tõ c¸c nguån sau ®©y:
- C¸c s¸ch gi¸o khoa hãa häc vµ s¸ch bµi tËp hãa häc phæ th«ng.
- C¸c s¸ch bµi tËp hãa häc cã trªn thÞ trêng
- C¸c bµi tËp trong gi¸o tr×nh ®¹i häc dïng cho HS giái hoÆc c¶i biÕn cho phï hîp
víi phæ th«ng.
Thùc tÕ cho thÊy, trªn gi¸ s¸ch còng míi chØ cã 2 - 3 cuèn bµi tËp nhng cha bao
giê chóng ta khai th¸c hÕt c¸c bµi tËp cã trong ®ã.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
214
Mçi gi¸o viªn cÇn x©y dùng cho m×nh mét ng©n hµng bµi tËp hãa häc trong ®ã mçi
néi dung cÇn cã mét hÖ thèng bµi tËp b¶o ®¶m c¸c yªu cÇu ®· nãi ë trªn.
3.3.2 Sö dông bµi tËp trong d¹y häc hãa häc
ë bÊt cø c«ng ®o¹n nµo cña qu¸ tr×nh d¹y häc ®Òu cã thÓ sö dông bµi tËp. Khi
d¹y häc bµi míi cã thÓ dïng bµi tËp ®Ó vµo bµi, ®Ó t¹o t×nh huèng cã vÊn ®Ò, ®Ó
chuyÓn tiÕp tõ phÇn nµy sang phÇn kia, ®Ó cñng cè bµi, ®Ó híng dÉn HS häc bµi ë
nhµ.
Khi «n tËp, cñng cè, luyÖn tËp vµ kiÓm tra - ®¸nh gi¸ th× nhÊt thiÕt ph¶i dïng
bµi tËp. ë ViÖt Nam kh¸i niÖm “bµi tËp” ®îc dïng theo nghÜa réng, bµi tËp cã thÓ lµ
c©u hái hay bµi to¸n.
3.3.2.1 Sö dông bµi tËp ®Ó cñng cè, më réng, ®µo s©u kiÕn thøc, vµ h×nh thµnh qui
luËt cña c¸c qu¸ tr×nh hãa häc
VÝ dô cñng cè, më réng, ®µo s©u kiÕn thøc vµ h×nh thµnh qui luËt ph¶n øng cña
ion NO
3
-
víi kim lo¹i phô thuéc vµo m«i trêng (ch¬ng: Nit¬ - photpho líp 11). Kh¶
n¨ng ph¶n øng cña NO
3
-
®îc biÓu thÞ b»ng s¬ ®å sau
M«i trêng trung tÝnh kh«ng cã kh¶ n¨ng oxi ho¸

NO
3
-
M«i trêng axit cã kh¶ n¨ng oxi ho¸ nh HNO
3


M«i trêng kiÒm m¹nh, d BÞ Al vµ Zn khö ®Õn NH
3
.

- §Æt vÊn ®Ò vµ nªu t×nh huèng cã vÊn ®Ò:
+ §Æt vÊn ®Ò:
Ta ®· biÕt, HNO
3
cã tÝnh oxi ho¸ m¹nh do nguyªn tö nit¬ cã ®é ©m ®iÖn lín vµ
cã sè oxi ho¸ cao nhÊt (+5). VËy muèi nitrat hay cô thÓ lµ ion NO
3
-
cã tÝnh oxi ho¸
m¹nh kh«ng?
+ Nªu t×nh huèng cã vÊn ®Ò:
Cu + dd H
2
SO
4
lo·ng → kh«ng t¸c dông
(do Cu ®øng sau H kh«ng khö ®îc ion H
+
trong dd H
2
SO
4
lo·ng).
Cu + dd NaNO
3
→ kh«ng t¸c dông
(do Cu ®øng sau Na nªn kh«ng khö ®îc ion Na
+
).
Nhng: Cu + dd NaNO
3
+ H
2
SO
4
lo·ng → cã t¸c dông.
+ Híng dÉn HS tù lùc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò.
- ViÕt ptp d¹ng ph©n tö vµ ion thu gän khi cho Cu t¸c dông víi dd HNO
3
lo·ng
(HS ®· häc).
3Cu + 8HNO
3
→ 3Cu(NO
3
)
2
+ 2NO + 4H
2
O (1)
3Cu + 2NO
3
-
+ 8H
+
→ 3Cu
2+
+ 2NO + 4H
2
O (2)
- ViÕt c¸c ion cña trêng hîp: Cu + NaNO
3
+ H
2
SO
4
lo·ng →
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
215
Cu + Na
+
+ NO
3
-
+ H
+
+ Cl
-
→ cã ®ñ c¸c ion nh ë (2) nghÜa lµ cã ph¬ng tr×nh
ion thu gän nh (2). VËy ph¶i x¶y ra ph¶n øng:
3Cu + 2NaNO
3
+ 4H
2
SO
4
→ 3CuSO
4
+ Na
2
SO
4
+ 2NO + 4H
2
O
KÕt luËn: Trong m«i trêng axit, NO
3
-
cã kh¶ n¨ng oxi ho¸ nh HNO
3
.
+ Cñng cè b»ng bµi tËp:
x¸c ®Þnh 2 dd muèi A vµ B biÕt:
A + B → kh«ng t/d
Cu + A → kh«ng t/d
Cu + B → kh«ng t/d
Cu + A + B → cã t¸c dông.
Ngay c¶ nh÷ng HS cã häc lùc trung b×nh ®Õn ®©y còng cã thÓ suy ra trong 2
muèi ph¶i cã mét muèi nitrat vµ mét muèi axit cã kh¶ n¨ng ph©n li ra H
+
, ®ã ph¶i lµ
muèi axit cña axit m¹nh nh H
2
SO
4
.
ViÖc c©n b»ng ph¶n øng còng dÔ dµng, v× ®· biÕt ph¬ng tr×nh ion thu gän cña
ph¶n øng nµy.
3Cu + 2NaNO
3
+ 8NaHSO
4
→ 3CuSO
4
+ 5Na
2
SO
4
+ 2NO + 4H
2
O
3.3.2.2 Sö dông bµi tËp ®Ò rÌn kÜ n¨ng
Muèn h×nh thµnh kÜ n¨ng kh«ng thÓ gi¶i mét bµi tËp mµ ph¶i gi¶i mét sè bµi
tËp cïng d¹ng. NÕu nh c¸c bµi tËp nµy hoµn toµn gièng nhau (chØ kh¸c sè liÖu) th× sÏ
g©y nhµm ch¸n, nhÊt lµ ®èi víi HS kh¸, giái. Do vËy cÇn ph¶i bæ sung nh÷ng chØ tiÕt
míi, võa cã t¸c dông më réng, ®µo s©u kiÕn thøc vµ g©y høng thó cho HS.
VÝ dô ®Ó h×nh thµnh kÜ n¨ng gi¶i bµi tËp vÒ kim lo¹i khö ion NO
3
-
trong m«i trêng
H
+
ta cÇn xÐt mét sè bµi tËp sau ®©y:
Bµi 1: So s¸nh thÓ tÝch khÝ NO (duy nhÊt) tho¸t ra trong 2 thÝ nghiÖm díi ®©y (®o ë
cïng ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é vµ ¸p suÊt).
- Cho 3,84g Cu t¸c dông hÕt víi 80ml dd HNO
3
1M
- Cho 3,84g Cu t¸c dông hÕt víi 80ml dd hçn hîp chøa HNO
3
1M vµ HCl 1M.
Gi¶i:
- §æi lîng c¸c chÊt ®· cho ra mol
06 , 0
64
84 , 3
· ·
Cu
n 08 , 0 1 . 08 , 0
3
· ·
HNO
n
- §Ó ng¾n ngän nªn viÕt ph¬ng tr×nh ion thu gän vµ ghi lîng chÊt ban ®Çu, lîng
ph¶n øng vµ lîng d, rÊt tiÖn cho viÖc tÝnh to¸n.
ë thÝ nghiÖm 1: 3Cu + 2NO
3
-
+ 8H
+
→ 3Cu
2+
+ 2NO + 4H
2
O
Ban ®Çu: 0,06 – 0,08 – 0,08
Ph¶n øng: 0,03←0,02 ←0,08 (hÕt) → 0,02
Cßn d: 0,03 – 0,06 – 0
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
216
ë thÝ nghiÖm 2: Cã thªm n
HCl
= 0,08.1 = 0,08 vµ tæng 16 , 0 ·
+
H
n

3Cu + 2NO
3
-
+ 8H
+
→ 3Cu
2+
+ 2NO + 4H
2
O
Ban ®Çu: 0,06 – 0,08 – 0,16
Ph¶n øng: 0,06←0,04 ← 0,16 (hÕt) → 0,04
Cßn d: 0 – 0,04 – 0
Sè mol NO ë thÝ nghiÖm 2 gÊp ®«i ë thÝ nghiÖm 1 nªn thÓ tÝch NO ë thÝ nghiÖm 2
còng gÊp ®«i ë thÝ nghiÖm 1.
Bµi 2 : So s¸nh thÓ tÝch khÝ NO duy nhÊt tho¸t ra trong 2 trêng hîp sau:
a) Cho 6,4g Cu t¸c dông víi 120ml dd HNO
3
1M (lo·ng)
b) Cho 6,4g Cu t¸c dông víi 120ml dd hçn hîp gåm HNO
3
1M vµ H
2
SO
4
0,5M
(lo·ng). C« c¹n dung dÞch ë trêng hîp 2 sÏ thu ®îc bao nhiªu mol muèi khan? BiÕt
c¸c ph¶n øng x¶y ra hoµn toµn, c¸c thÓ tÝch khÝ ®o ë cïng ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é, ¸p suÊt.
Gi¶i: ViÖc gi¶i ®Ó so s¸nh thÓ tÝch khÝ NO gièng nh bµi 1, HS trung b×nh ®îc lÆp
l¹i ®Ó h×nh thµnh kÜ n¨ng, HS kh¸ cã t×nh huèng míi. Ta gi¶i trêng hîp thø hai
1 , 0
64
4 , 6
· ·
Cu
n ; 12 , 0 1 . 12 , 0
3
· ·
HNO
n ; 06 , 0 5 , 0 . 12 , 0
4 2
· ·
SO H
n
Tæng 24 , 0 ·
+
H
n
3Cu + 2NO
3
-
+ 8H
+
→ 3Cu
2+
+ 2NO + 4H
2
O
Ban ®Çu: 0,1 – 0,12 – 0,24
Ph¶n øng: 0,09←0,06 ←0,24 (hÕt)
Cßn d: 0,01 – 0,06 – 0
Khi c« c¹n dung dÞch CuSO
4
cã 0,06mol vµ Cu(NO
3
)
2
cã 0,03mol.
Bµi 3: Cho 7,68g Cu vµo 120ml dd hçn hîp gåm HNO
3
1M vµ H
2
SO
4
1M. Sau khi
ph¶n øng x¶y ra hoµn toµn thu ®îc bao nhiªu lÝt khÝ NO ë ®ktc? Khi c« c¹n dd thu
®îc bao nhiªu gam muèi khan?
Gi¶i: 12 , 0
64
68 , 7
· ·
Cu
n ; 12 , 0 1 . 12 , 0
3
· ·
HNO
n ; 12 , 0 1 . 12 , 0
4 2
· ·
SO H
n
Tæng 36 , 0 ·
+
H
n
3Cu + 2NO
3
-
+ 8H
+
→ 3Cu
2+
+ 2NO + 4H
2
O
Ban ®Çu: 0,12 0,12 0,36
Ph¶n øng: 0,12(hÕt)←0,08 → 0,32 0,08
Cßn d: 0 0,04 0,04
V
NO
= 22,4.0,08 = 1,792 lit
Khi c« c¹n dd th× 0,04 mol HNO
3
bay h¬i vµ ph©n huû hÕt, nªn muèi thu ®îc chØ lµ
CuSO
4
. Khèi lîng CuSO
4
lµ: 160.0,12 = 19,2g.
4HNO
3
→ 4NO
2
↑ + O
2
↑ + 2H
2
O↑
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
217
3.3.2.3 Sö dông bµi tËp ®Ó rÌn t duy logic
§Ó rÌn t duy logic cÇn sö dông bµi tËp mµ khi gi¶i cÇn dùa vµo tÝnh logic cña
vÊn ®Ò:
VÝ dô: H·y lËp ph¬ng tr×nh ph¶n øng Al khö ion NO
3
-
thµnh NH
3
trong m«i trêng
kiÒm m¹nh, d.
Logic cña vÊn ®Ò nh sau:
+ Trong c¸c ph¶n øng hãa häc bao giê Al còng nhêng 3e nªn sau ph¶n øng cã sè
oxi ho¸ +3.
+ Al khö NO
3
-
®Õn NH
3
, nh vËy
5 +
N trong NO
3
-
®· thu e cña Al ®Ó gi¶m xuèng sè
oxi ho¸ - 3 trong NH
3
.
+ LËp th¨ng b»ng electron gi÷a chÊt khö vµ chÊt oxi ho¸.
Al – 3e →
3 +
Al 8

5 +
N + 8e →
3 −
N 3
+ Tõ th¨ng b»ng electron suy ra trong ph¶n øng hÖ sè cña Al lµ 8 vµ hÖ sè cña NO
3
-

lµ 3. §Ó tiÖn cho viÖc c©n b»ng ph¶n øng d¹ng ph©n tö ta lÊy NO
3
-
cña NaNO
3

m«i trêng OH
-
cña NaOH vµ vÕ tr¸i cña ph,.ng trình phCn 5ng lµ:
8Al + 3NaNO
3
+ NaOH →
+ Ion Al
3+
trong m«i trêng kiÒm t¹o kÕt tña Al(OH)
3
, nhng Al(OH)
3
cã tÝnh chÊt
lìng tÝnh nªn tan trong kiÒm d t¹o ra muèi aluminat:
Al(OH)
3
+ NaOH → NaAlO
2
+ 2H
2
O
Nh vËy vÕ ph¶i cña ph¬ng tr×nh lµ: NaAlO
2
+ NH
3

+ C¶ ph,.ng trình phCn 5ng lµ:
8Al + 3NaNO
3
+ NaOH → NaAlO
2
+ NH
3

+ T×m c¸c hÖ sè cßn l¹i:
8Al → 8NaAlO
2
(c©n b»ng sè nguyªn tö Al) vµ
3NaNO
3
→ 3NH
3
(c©n b»ng sè nguyªn tö N)
3NaNO
3
+ 5NaOH → 8NaAlO
2
(c©n b»ng sè nguyªn tö Na).
Ph¬ng tr×nh p víi ®Çy ®ñ c¸c hÖ sè lµ:
8Al + 3NaNO
3
+ 5NaOH → 8NaAlO
2
+ 3NH
3

+ VÕ ph¶i cña ph,.ng trình phCn 5ng cã 9 nguyªn tö H, nhng ë vÕ tr¸i míi cã 5
nguyªn tö H, cßn thiÕu 4 nguyªn tö H, suy ra ph¶i cã 2 ph©n tö H
2
O tham gia p.
8Al + 3NaNO
3
+ 5NaOH + 2H
2
O → 8NaAlO
2
+ 3NH
3
ViÖc 2 ph©n tö H
2
O tham gia p cßn lµm cho sè nguyªn tö O ë 2 vÕ b»ng nhau.
§Ó cñng cè c¸ch t duy logic, ta dïng bµi tËp t¬ng tù sau: H·y lËp ptp kÏm
khö ion NO
3
-
thµnh NH
3
trong m«i trêng kiÒm m¹nh, d.
Còng theo logic trªn ta cã:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
218
Zn – 2e →
2 +
Zn 4

5 +
N + 8e →
3 −
N 1
4Zn + NaNO
3
+ 7NaOH → 4Na
2
ZnO
2
+ NH
3

§Õn ®©y xuÊt hiÖn t×nh huèng míi: §Ó c©n b»ng sè nguyªn tö Na cÇn lÊy 7
ph©n tö NaOH vµ vÕ tr¸i cã 7 nguyªn tö H nhng ë vÕ ph¶i míi cã 3 nguyªn tö H
(trong NH
3
), cßn thõa 4 nguyªn tö H suy ra ph¶i t¹o ra 2 ph©n tö H
2
O.
4Zn + NaNO
3
+ 7NaOH → 4Na
2
ZnO
2
+ NH
3
+ 2H
2
O
§Õn ®©y, HS tù nhËn thÊy r»ng p oxi ho¸ - khö x¶y ra trong dd th× níc cã thÓ
kh«ng tham gia hoÆc cã tham gia hay t¹o ra sau p.
Th«ng qua suy luËn logic nh trªn, HS tù lËp ®îc ptp, kh«ng cÇn häc thuéc
c¸c hÖ sè (vµ còng kh«ng thÓ thuéc ®îc).
Häc sinh thêng cho r»ng häc hãa häc ph¶i nhí vôn vÆt vµ nhí lµ chÝnh. §iÒu
®ã kh«ng ®óng. Häc ho¸ häc rÊt cÇn ®Õn sù suy luËn vµ cÇn nhí th«ng qua sù suy
luËn logic.
3.3.2.4 Sö dông bµi tËp ®Ó rÌn luyÖn n¨ng lùc ph¸t hiÖn vÊn ®Ò vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò
Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng, c¹nh tranh ph¸t triÓn th× ph¸t hiÖn sím vÊn ®Ò vµ
gi¶i quyÕt tèt vÊn ®Ò lµ mét n¨ng lùc b¶o ®¶m sù thµnh c«ng trong cuéc sèng. V× vËy
rÌn cho HS n¨ng lùc ph¸t hiÖn vÊn ®Ò vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò hiÖn nay cÇn ®îc ®Æt ra
nh mét môc tiªu gi¸o dôc, ®µo t¹o.
Bµi tËp ho¸ häc cã rÊt nhiÒu kh¶ n¨ng rÌn cho HS n¨ng lùc ph¸t hiÖn vÊn ®Ò vµ
gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. Sau ®©y lµ vÝ dô mét bµi to¸n v« c¬ vµ mét bµi to¸n h÷u c¬.
VÝ dô 1: Hoµ tan hoµn toµn hçn hîp gåm 0,2mol Fe vµ 0,1mol Fe
2
O
3
trong dd HCl
d ®îc dd A. Cho dd A t¸c dông víi dd NaOH d, kÕt tña thu ®îc mang nung trong
kh«ng khÝ ®Õn khèi lîng kh«ng ®æi. TÝnh khèi lîng chÊt r¾n thu ®îc.
Gi¶i:
Fe + 2HCl → FeCl
2
+ H
2
(1)
0,2mol 0,2
Fe
2
O
3
+ 6HCl → 2FeCl
3
+ 3H
2
O (2)
0,1mol 0,2
HCl
d
+ NaOH → NaCl + H
2
O (3)
FeCl
2
+ 2NaOH → Fe(OH)
2
↓ + 2NaOH (4)
0,2 0,2
FeCl
3
+ 3NaOH → Fe(OH)
3
↓ + 3NaCl (5)
0,2 0,2
4Fe(OH)
2
+ O
2
+ 2H
2
O → 4Fe(OH)
3
(6)
0,2 0,2
2Fe(OH)
3
÷→ ÷
0
t
Fe
2
O
3
+ 3H
2
O (7)
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
219
0,2 + 0,2 0,2
ChÊt r¾n thu ®îc lµ Fe
2
O
3
víi khèi lîng lµ: 160.0,2 = 32g
* Ph¸t hiÖn vEn IO: ChØ cã 0,2mol Fe lµ cã biÕn ®æi hãa häc thµnh Fe
2
O
3

* Gi¶i quyÕt vEn IO: ChØ cÇn tÝnh lîng Fe
2
O
3
sinh ra tõ Fe ®Ó céng víi lîng Fe
2
O
3

®· cã tõ ®Çu:
2Fe → Fe
2
O
3

0,2 → 0,1
( ) 32 1 , 0 1 , 0 . 160
3 2
· + ·
O Fe
m g
VÝ dô 2: Chia a gam hçn hîp 2 rîu no, ®¬n chøc thµnh 2 phÇn ®Òu nhau.
- PhÇn 1 mang ®èt ch¸y hoµn toµn thu ®îc 2,24lÝt CO
2
ë ®ktc.
- PhÇn 2 mang t¸ch níc hoµn toµn thu ®îc hçn hîp 2 anken. §èt ch¸y hoµn toµn 2
anken nµy th× thu ®îc bao nhiªu gam níc?
Gi¶i:
§Æt n lµ sè nguyªn tö cacbon trung b×nh cña 2 rîu. Gäi x lµ sè mol hai rîu trong
mçi phÇn.
- PhÇn 1: ( ) O H n CO n O
n
OH H C
n n
2 2 2
1 2
1
2
3
+ + → +
+
(1)
x mol n x

- PhÇn 2: OH H C
n n 1 2 +
O H H C
n n
2
2
+ (2)
x mol x
O H n CO n O
n
H C
n n
2 2 2
2
2
3
+ → + (3)
x mol n x → n x
Theo (1): 1 , 0
4 , 22
24 , 2
2
· · · x n n
CO

Theo (2): n
2 anken
= n
hhrîu
= x.
Theo (3): 1 , 0
2 2
· · · x n n n
O H CO

VËy khèi lîng níc thu ®îc lµ: 18.0,1 = 1,8g.
* Ph¸t hiÖn vEn IO: T¸ch níc th× mol anken thu ®îc b»ng mol rîu, sè nguyªn
tö C cña anken vÉn b»ng sè nguyªn tö C cña rîu. VËy ®èt rîu vµ ®èt anken cho
cïng sè mol CO
2
, nhng ®èt anken l¹i cho sè mol H
2
O b»ng sè mol CO
2
.
* Gi¶i quyÕt vEn IO: LÊy sè mol H
2
O (chÝnh b»ng sè mol CO
2
) ®Ó nh©n víi phân
tB kh+i cña H
2
O ta ®îc: 18.0,1 = 1,8g H
2
O.
Víi c¸c bµi tËp trªn, tríc tiªn ta yªu cÇu HS gi¶i b»ng c¸c ph¬ng ph¸p th«ng
thêng sau ®ã míi yªu cÇu hä t×m xem cã g× ®Æc biÖt kh«ng (ph¸t hiÖn v/®) ®Ó tõ ®ã
t×m ra c¸ch gi¶i nhanh (gi¶i quyÕt v/® mét c¸ch th«ng minh nhÊt).
H
2
SO
4
®
≤ 140
0
C
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
220
3.4 X©y dùng BTHH míi vµ c¸c xu híng hiÖn nay
3.4.1 C¸c xu híng hiÖn nay
- Lo¹i bá nh÷ng bµi tËp cã néi dung trong hãa häc nghÌo nµn nhng l¹i cÇn ®Õn
nh÷ng thuËt to¸n phøc t¹p ®Ó gi¶i (hÖ nhiÒu Èn nhiÒu ph¬ng tr×nh, bÊt ph¬ng tr×nh,
ph¬ng tr×nh bËc 2, cÊp sè céng, cÊp sè nh©n…).
- Lo¹i bá nh÷ng bµi tËp cã néi dung l¾t lÐo, gi¶ ®Þnh r¾c rèi, phøc t¹p, xa rêi hoÆc
phi thùc tiÔn hãa häc.
- T¨ng cêng sö dông bµi tËp thùc nghiÖm vµ t¨ng cêng sö dông bµi tËp tr¾c
nghiÖm kh¸ch quan
- X©y dùng bµi tËp míi vÒ b¶o vÖ m«i trêng vµ phßng chèng ma tóy. X©y dùng
bµi tËp míi ®Ó rÌn luyÖn cho häc sinh n¨ng lùc ph¸t hiÖn vÊn ®Ò vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò.
- §a d¹ng hãa c¸c lo¹i h×nh bµi tËp nh bµi tËp b»ng h×nh vÏ, bµi tËp vÏ ®å thÞ, s¬
®å, bµi tËp l¾p dông cô thÝ nghiÖm…
- X©y dùng nh÷ng bµi tËp cã néi dung hãa häc phong phó, s©u s¾c, phÇn tÝnh to¸n
®¬n gi¶n nhÑ nhµng. X©y dùng vµ t¨ng cêng sö dông bµi tËp thùc nghiÖm ®Þnh
lîng.
3.4.2 X©y dùng bµi tËp hãa häc míi
3.4.2.1 X©y dùng theo mÉu bµi tËp hãa häc cã s½n
Khi cÇn rÌn luyÖn kü n¨ng gi¶i mét d¹ng bµi tËp nµo ®ã ta cÇn cho HS gi¶i 2 -3
bµi tËp cïng d¹ng th× míi h×nh thµnh ®îc kü n¨ng.
Trong trêng hîp nµy cÇn x©y dùng bµi tËp theo mÉu cã s½n. §Ó kh«ng lÆp l¹i
nguyªn si ta cã thÓ thay ®æi lîng chÊt, thay ®æi chÊt, thay ®æi c¸ch hái…
1. VÝ dô bµi tËp cã s½n
“§Ó m gam phoi bµo s¾t (A) ngoµi kh«ng khÝ, sau mét thêi gian biÕn thµnh hçn
hîp (B) cã khèi lîng 12g gåm Fe vµ c¸c oxit FeO, Fe
3
O
4
, Fe
2
O
3
. Cho B t¸c dông
hoµn toµn víi dd HNO
3
thÊy sinh ra 2,24 lit NO duy nhÊt ë §KTC.
a) ViÕt c¸c ph¬ng tr×nh ph¶n øng
b) TÝnh m?
2. Bµi tËp t¬ng tù
“§Ó m gam phoi bµo s¾t (A) ngoµi kh«ng khÝ, sau mét thêi gian biÕn thµnh hçn
hîp (B) cã khèi lîng 12g gåm Fe, FeO, Fe
3
O
4
, Fe
2
O
3
. Hßa tan hoµn toµn B vµo dd
H
2
SO
4
®Æc, nãng thu ®îc 3,36 lit SO
2
duy nhÊt ë ®ktc.
a) ViÕt c¸c ph¬ng tr×nh ph¶n øng
b) TÝnh m?
C¸ch gi¶i 2 bµi nµy gièng nhau, nhng viÕt ptp khi cho hçn hîp B t¸c dông
víi axit th× kh¸c nhau. Nh vËy võa h×nh thµnh ®îc kü n¨ng gi¶i võa më réng ®îc
kiÕn thøc vµ kh«ng lµm cho häc sinh nhµm ch¸n.
3.4.2.2 X©y dùng bµi tËp míi
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
221
HiÖn nay s¸ch bµi tËp hãa häc cã b¸n trªn thÞ trêng kh¸ nhiÒu. Sè lîng bµi
tËp ®· cã kh¸ lín, tuy vËy vÉn cÇn x©y dùng bµi tËp míi ®Ó ®¸p øng nhu cÇu d¹y häc
ë nh÷ng néi dung vµ ë nh÷ng thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh, phï hîp víi tr×nh ®é nhËn thøc cña
häc sinh. Th«ng thêng cã 2 c¸ch x©y dùng bµi tËp míi lµ:
- Dùa vµo tÝnh chÊt hãa häc vµ c¸c qui luËt t¬ng t¸c gi÷a c¸c chÊt ®Ó ®Æt ra bµi
tËp míi.
- LÊy nh÷ng néi dung, nh÷ng t×nh huèng hay vµ quan träng ë nhiÒu bµi ®Ó phèi
hîp l¹i thµnh bµi míi.
§Ó ®a ®¹ng c¸c lo¹i h×nh bµi tËp, cÇn x©y dùng míi nh÷ng d¹ng bµi tËp hiÖn
nay cßn Ýt, cßn cha ®îc chó ý ®óng møc hoÆc míi ®îc ®Ò xuÊt do sù vËn ®éng vµ
ph¸t triÓn cña ph¬ng ph¸p d¹y häc hãa häc.
3.4.2.3 C¸c d¹ng bµi tËp míi cÇn chó ý x©y dùng
1. Bµi tËp ®Ó rÌn luyÖn cho häc sinh n¨ng lùc ph¸t hiÖn vÊn ®Ò vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò
(d¹ng míi do t¸c gi¶ ®Ò xuÊt).
§©y lµ d¹ng bµi tËp ngoµi c¸ch gi¶i th«ng thêng cßn cã c¸ch gi¶i th«ng minh,
®éc ®¸o dùa vµo nh÷ng ®iÓm ®Æc biÖt cña mçi bµi to¸n.
VÝ dô 1: §Ó khö hoµn toµn 17,6g hçn hîp Fe, FeO, Fe
3
O
4
, Fe
2
O
3
võa ®ñ 2,24 lÝt
CO ë ®ktc. TÝnh khèi lîng s¾t thu ®îc.
C¸ch gi¶i th«ng thêng: gäi x,y,z,t lÇn lît lµ sè mol Fe, FeO, Fe
3
O
4
, Fe
2
O
3

Fe + CO ÷→ ÷
0
t
kh«ng t¸c dông
FeO + CO → Fe + CO
2
y → y → y
Fe
3
O
4
+ 4CO → 3Fe + 4CO
2
z → 4z → 3z
Fe
2
O
3
+ 3CO → 2Fe + 3CO
2
t → 3t → 2t
Theo khèi lîng hçn hîp: 56x + 72y +232z +160t = 17,6 (1)
Theo sè mol CO ta cã: y + 4z +3t =
4 , 22
24 , 2
= 0,1 (2)
Dùa vµo c¸c d÷ kiÖn ®· cho ta chØ lËp ®îc 2 ph¬ng tr×nh ®¹i sè mµ cha tíi
4 Èn sè. Muèn tÝnh ®îc khèi lîng s¾t th× tõ 2 ph¬ng tr×nh ®ã ta ph¶i t×m c¸ch biÕn
®æi ®Ó tÝnh ®îc gi¸ trÞ cña ph¬ng tr×nh biÓu diÔn sè mol s¾t lµ: x + y +3z +2t viÖc
nµy kh¸ khã kh¨n.
* Ph¸t hiÖn vÊn ®Ò: Khi khö oxit s¾t, CO lÊy oxi cña oxit s¾t ®Ó t¹o ra Fe vµ CO
2
:
CO + O → CO
2
. Sè mol nguyªn tö oxi trong oxit b»ng sè mol CO.
* Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò: TÝnh khèi lîng oxi trong oxit. LÊy khèi lîng hçn hîp trõ
khèi lîng oxi ®îc khèi lîng s¾t.
VËy: m
Fe
= 17,6 – (0,1.16) = 16g.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
222
VÝ dô 2: Cho 20g hçn hîp Mg vµ Fe t¸c dông hÕt víi dd HCl thu ®îc 1g khÝ
H
2
. TÝnh khèi lîng muèi t¹o ra trong dd.
C¸ch gi¶i th«ng thêng: Gäi x, y lÇn lît lµ sè mol Mg, Fe.
Mg + 2HCl → MgCl
2
+ H
2

x x y
Fe + 2HCl → FeCl
2
+ H
2

y y y
Ta cã hÖ ph¬ng tr×nh: 24x + 56y = 20 (theo khèi lîng hçn hîp)
x + y =
2
1
(theo sè mol ph©n tö H
2
)
Gi¶i hÖ ph¬ng tr×nh ®îc: x = 0,25 vµ y = 0,25

2
MgCl
m = 95.0,25 = 23,75g

2
FeCl
m = 127.0,25 = 31,75g
Tæng khèi lîng muèi lµ: 55,5g
* Ph¸t hiÖn vÊn ®Ò: Tõ c«ng thøc HCl ta thÊy cã 1mol nguyªn tö H tho¸t ra th×
còng ph¶i cã 1mol nguyªn tö Cl (gèc axit) t¹o muèi.
* Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò: Muèn t×m khèi lîng muèi th× lÊy khèi lîng kim lo¹i céng
víi khèi lîng gèc axit.
m
muèi
= 20 + 35,5.1 = 55,5g
Nh×n chung, bµi tËp dïng ®Ó rÌn luyÖn n¨ng lùc ph¸t hiÖn vÊn ®Ò vµ gi¶i quyÕt
vÊn ®Ò lµ d¹ng bµi tËp rÌn luyÖn t duy s¸ng t¹o. V× vËy kh«ng cã mét khu«n mÉu
nµo. Muèn x©y dùng bµi tËp d¹ng nµy ta cÇn gi¶i rÊt nhiÒu c¸c d¹ng bµi tËp th«ng
thêng ®Ó t×m nh÷ng t×nh huèng ®éc ®¸o trªn c¬ së ®ã t¹o ra bµi tËp míi.
2. Bµi tËp b»ng h×nh vÏ
HiÖn nay bµi tËp b»ng h×nh vÏ cßn qu¸ Ýt do vËy còng Ýt ®îc sö dông. §©y lµ
d¹ng bµi tËp mang tÝnh trùc quan, sinh ®éng g¾n liÒn víi kiÕn thøc vµ kÜ n¨ng thùc
hµnh hãa häc.
Muèn t¹o ra bµi tËp b»ng h×nh vÏ cÇn dùa vµo néi dung vµ c¸ch tiÕn hµnh c¸c
thÝ nghiÖm hãa häc ®Ó s¸ng t¹o.
VÝ dô 1: §èi víi ph¶n øng cã chÊt khÝ tham gia, ®å thÞ biÓu diÔn sù phô thuéc cña
tèc ®é ph¶n øng vµo ¸p suÊt ®îc biÓu diÔn bëi mét trong ba h×nh díi ®©y :

Tèc ®é
ph¶n øng
¸p suÊt cña hÖ


Tèc ®é
ph¶n øng
¸p suÊt cña hÖ


Tèc ®é
ph¶n øng
¸p suÊt cña hÖ


a b c
KÕt luËn nµo sau ®©y lµ ®óng ?
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
223
A. Khi thay ®æi ¸p suÊt, tèc ®é ph¶n øng lu«n t¨ng.
B. Khi thay ®æi ¸p suÊt, tèc ®é ph¶n øng lu«n gi¶m.
C. Khi thay ®æi ¸p suÊt, tèc ®é ph¶n øng cã thÓ t¨ng hoÆc gi¶m hoÆc kh«ng ®æi.
D. Khi thay ®æi ¸p suÊt, tèc ®é ph¶n øng lu«n kh«ng ®æi.
VÝ dô 2: Cho c¸c gi¶n ®å n¨ng lîng sau :

H
2
(k) O
2
(k)
H
2
O (l)
N¨ng
lîng
ChÊt ph¶n øng
ChÊt s¶n phÈm
+
2
2


H
2
(k) O
2
(k)
H
2
O (l)
N¨ng
lîng
ChÊt ph¶n øng
ChÊt s¶n phÈm
+ 2
1

Gi¶n ®å (a) Gi¶n ®å (b)
Qua gi¶n ®å trªn cho thÊy :
A. Ph¶n øng theo gi¶n ®å (a) vµ theo gi¶n ®å (b) ®Òu lµ c¸c ph¶n øng táa nhiÖt.
B. Ph¶n øng theo gi¶n ®å (a) vµ theo gi¶n ®å (b) ®Òu lµ c¸c lµ ph¶n øng thu nhiÖt.
C. Ph¶n øng theo gi¶n ®å (a) lµ ph¶n øng to¶ nhiÖt; theo gi¶n ®å (b) lµ ph¶n øng
thu nhiÖt.
D. Ph¶n øng theo gi¶n ®å (a) lµ ph¶n øng thu nhiÖt, theo gi¶n ®å (b) lµ ph¶n øng
táa nhiÖt.
3. Bµi tËp l¾p dông cô thÝ nghiÖm
§Ó tiÕn hµnh mét thÝ nghiÖm cÇn ®Õn c¸c dông cô, th× ph¶i biÕt l¾p dông cô thÝ
nghiÖm.
VÝ dô:
+ L¾p dông cô ®Ó ®iÒu chÕ O
2
tõ hçn hîp KClO
3
víi MnO
2

+ L¾p dông cô ®Ó ®iÒu chÕ khÝ HCl tõ NaCl (r¾n) vµ axit H
2
SO
4
®Æc
+ L¾p dông cô ®iÒu chÕ khÝ NH
3
tõ hçn hîp NH
4
Cl vµ NaOH r¾n
+ L¾p dông cô ®iÒu chÕ khÝ Cl
2
tõ KMnO
4
vµ axit HCl ®Æc
+ L¾p dông cô ®iÖn ph©n dd NaCl.
4. Bµi tËp vÏ ®å thÞ
VÝ dô 1: Cho mét l¸ s¾t nhá t¸c dông víi dd HCl, nhËn thÊy nhiÖt ®é cña qu¸
tr×nh ph¶n øng t¨ng dÇn. ThÓ tÝch khÝ H
2
thu ®îc t¬ng øng víi thêi gian ®o ®îc
nh sau:
ThÓ tÝch (cm
3
) 3 10 50 78 85 89 90 90
Thêi gian (phót) 1 2 3 4 5 6 7 8
a) ThÓ tÝch khÝ H
2
thu ®îc trong qu¸ tr×nh thÝ nghiÖm thay ®æi nh thÕ nµo?
b) VÏ ®å thÞ biÓu diÔn thÓ tÝch khÝ H
2
thu ®îc theo thêi gian thÝ nghiÖm?
∆H = – 541,66 kJ ∆H = – 285,83 kJ
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
224
c) BiÕt r»ng tèc ®é cña ph¶n øng hãa häc x¶y ra chËm dÇn theo thêi gian, nhng
ë ®©y ph¶n øng l¹i x¶y ra nhanh tõ phót thø 2 ®Õn phót thø 3. H·y gi¶i thÝch sù t¨ng
tèc ®é nµy cña ph¶n øng hãa häc.
d) §é dèc cña ®å thÞ x¶y ra nh thÕ nµo kÓ tõ phót thø 7 trë ®i?
e) Ph¶n øng hãa häc kÕt thóc sau thêi gian bao l©u?
VÝ dô 2: §é tan cña mét muèi khan cã c«ng thøc lµ MCl
2
®îc x¸c ®Þnh b»ng
thùc nghiÖm, cho kÕt qu¶ ë b¶ng sau:
NhiÖt ®é (
0
C ) 0 20 40 60 80 100
§é tan cña MCl
2
(g/100gam níc) 30 35,5 40,7 46,4 52,4 58,8
a) VÏ ®å thÞ biÓu diÔn ®é tan cña MCl
2
theo nhiÖt ®é.
b) Dïng ®å thÞ ®Ó t×m ®é tan cña MCl
2
ë 72
0
C.
c) TÝnh khèi lîng MCl
2
t¸ch ra khái dd, khi cho dd b·o hoµ cã chøa 40g níc
ë 100
0
C ®îc lµm l¹nh tíi 72
0
C.
d) Cho dd MgCl
2
kÕt tinh thu ®îc muèi ngËm níc cã c«ng thøc lµ
MCl
2
.2H
2
O. TÝnh khèi lîng cña muèi ngËm níc thu ®îc cã chøa 8,32g muèi
khan MCl
2
. BiÕt nguyªn tö khèi cña M lµ 137®vCX.
VÝ dô 3: VÏ ®å thÞ biÓu diÔn sè mol kÕt tña CaCO
3
phô thuéc vµo sè mol CO
2

hÊp thô bëi dd Ca(OH)
2
theo ®iÒu kiÖn sau: dd Ca(OH)
2
chøa a mol Ca(OH)
2
; sè mol
CO
2
bÞ hÊp thô lÇn lît lµ: 0; 0,25a; 0,5a; 1a; 1,25a; 1,5a vµ 2a.
Trªn c¬ së ®å thÞ h·y tÝnh sè mol CO
2
®· ph¶n øng víi Ca(OH)
2
khi biÕt sè mol
kÕt tña lµ 0,75a.
5. Bµi tËp sö dông ®å thÞ
VÝ dô: Nung nãng ®Òu dÇn mét chÊt r¾n A trong mét th¬ig gian 20 phót. NhiÖt ®é
g©y ra sù biÕn ®æi c¸c tr¹ng th¸i cña chÊt r¾n A ®îc biÓu thÞ b»ng ®å thÞ sau:
t
0
C (nhiÖt ®é)
100

80

60

40

20

t (thêi gian)
a) ë nhiÖt ®é nµo th× chÊt A nãng ch¶y?
b) ë nhiÖt ®é nµo th× chÊt A s«i ?
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
225
c) ë nhiÖt ®é cao nhÊt lµ bao nhiªu ®Ó chÊt A cã thÓ tån t¹i ë tr¹ng th¸i r¾n?
d) H·y cho biÕt A ë tr¹ng th¸i nµo (r¾n, láng, khÝ) khi A ë nh÷ng nhiÖt ®é sau:
25
0
C, 50
0
C, 100
0
C.
e) ë nhiÖt ®é nµo th× chÊt A võa tån t¹i ë tr¹ng thµi r¾n võa ë tr¹ng th¸i láng? Võa
ë tr¹ng th¸i láng võa ë tr¹ng th¸i khÝ?
6. Bµi tËp thùc nghiÖm ®Þnh lîng
ViÖc gi¶i bµi tËp thùc nghiÖm ®Þnh lîng sÏ lµm cho häc sinh n¾m v÷ng kh«ng
chØ mÆt ®Þnh tÝnh mµ c¶ mÆt ®Þnh lîng cña c¸c qu¸ tr×nh hãa häc. Trong ch¬ng
tr×nh hãa häc phæ th«ng, ngay tõ nh÷ng n¨m ®Çu häc hãa häc, häc sinh ®· lµm quen
víi nh÷ng kh¸i niÖm ®Þnh lîng nh: NTK, PTK, khèi lîng riªng, khèi lîng mol,
thÓ tÝch mol ph©n tö… vµ c¸c ®Þnh luËt ®Þnh lîng quan träng nh ®Þnh luËt b¶o toµn
khèi lîng, ®×nh luËt thµnh phÇn kh«ng ®æi. Bµi tËp thùc nghiÖm gióp cho häc sinh
hiÓu s©u s¾c c¸c kh¸i niÖm vµ ®Þnh luËt trªn.
ViÖc gi¶i bµi tËp thùc nghiÖm ®Þnh lîng rÌn luyÖn cho häc sinh tÝnh cÈn thËn,
chÝnh x¸c, tinh thÇn tr¸ch nhiÖm vµ n©ng cao høng thó häc tËp bé m«n.
Trong c¸c k× thi häc sinh giái hãa häc Quèc gia vµ Quèc tÕ ngêi ta thêng sö
dông bµi tËp thùc nghiÖm ®Þnh lîng lµm bµi thi thùc hµnh.
Sau ®©y lµ mét sè vÝ dô:
VÝ dô 1: H·y x¸c ®Þnh b»ng thùc nghiÖm ®é tan cña muèi natritrat ë c¸c nhiÖt
®é 30,40,50 vµ 60
0
C. Dïng kÕt qu¶ thu ®îc ®Ó vÏ ®êng cong biÓu diÔn sù phô
thuéc vµo nhiÖt ®é cña ®é tan muèi nãi trªn.
VÝ dô 2: Cho hçn hîp muèi BaCl
2
. 2H
2
O vµ Na
2
CO
3
. 10H
2
O. H·y tiÕn hµnh
x¸c ®Þnh thµnh phÇn phÇn tr¨m vÒ khèi lîng cña hçn hîp b»ng thùc nghiÖm.
Gi¶i: Cã thÓ x¸c ®Þnh % khèi lîng cña hçn hîp muèi trªn theo lîng níc kÕt tinh.
a) C©n lÊy mét lîng hçn hîp- m
1
(gam).
b) SÊy ®Ó lµm mÊt níc kÕt tinh, cßn l¹i - m
2
(gam)
c) Xö lý c¸c kÕt qu¶ thÝ nghiÖm:
- TÝnh khèi lîng níc kÕt tinh: a = m
1
- m
2

- Gäi khèi lîng muèi BaCl
2
.2H
2
O cã trong lîng hh ®· lÊy lµ x gam, khi ®ã
khèi lîng Na
2
CO
3
.10H
2
O lµ (m
1
– x) gam.
- Gäi khèi lîng níc kÕt tinh cña BaCl
2
. 2H
2
O lµ y gam, khi ®ã lîng níc
kÕt tinh cña Na
2
CO
3
. 10H
2
O lµ (a –y) gam.
Ta cã c¸c tØ lÖ:
BaCl
2
. 2H
2
O 244g 36 g H
2
O
x y

Na
2
CO
3
. 10H
2
O 286g 180g H
2
O
m
1
–x a – y

x =
36
244 y
=
9
61y
(1)
m
1
– x =
180
) ( 286 y a −
=
90
) ( 143 y a −
(2)
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
226
Thay (1) vµo (2) ta ®îc y =
467
143 90
1
a m −

Qua vÝ dô trªn ta thÊy, bµi tËp thùc nghiÖm ®Þnh lîng kh«ng chØ rÌn luyÖn kÜ
n¨ng thùc hµnh mµ cßn rÌn luyÖn trÝ th«ng minh, ph¸t triÓn n¨ng lùc t duy hãa häc
cña häc sinh.
7. Bµi tËp vÒ c¸c hiÖn tîng tù nhiªn
Bµi tËp vÒ c¸c hiÖn tîng tù nhiªn lµm cho häc sinh thÊy c¸c qu¸ tr×nh hãa häc
lu«n lu«n x¶y ra trong tù nhiªn quanh ta. Gi¶i thÝch ®îc c¸c hiÖn tîng tù nhiªn HS
sÏ yªu thÝch m«n hãa häc h¬n. Sau ®©y lµ mét sè c©u hái vÒ c¸c hiÖn tîng tù nhiªn:
- V× sao cã v¸ng cøng trªn mÆt hè v«i?
- V× sao níc tù nhiªn thêng cã lÉn mét lîng nhá c¸c muèi Ca(OH)
2
,
Mg(HCO
3
)
2
, Ca(NO
3
)
2
, Mg(NO
3
)
2
?
- V× sao cã sù t¹o th¹ch nhò trong c¸c hang ®éng?
- V× sao ngêi ta nãi khÝ CO
2
lµ “ nhµ ®iªu kh¾c k× tµi”?
- V× sao c¸c ®å dïng b»ng b¹c ®Ó l©u ngµy thêng bÞ x¸m ®en?
- Nh÷ng bøc tranh cæ ®îc vÏ b»ng bét tr¾ng ch× PbCO
3
.Pb(OH)
2
l©u ngµy bÞ hãa
®en trong kh«ng khÝ. Ngêi ta cã thÓ dïng hi®ro peoxit H
2
O
2
®Ó phôc håi nh÷ng bøc
tranh ®ã. H·y viÕt ptp ®Ó gi¶i thÝch.
8. Bµi tËp vÒ b¶o vÖ m«i trêng
VÊn ®Ò b¶o vÖ m«i trêng hiÖn nay ®· trë thµnh nh÷ng vÊn ®Ò cÊp thiÕt vµ
mang tÝnh toµn cÇu. M«n hãa häc cã nhiÖm vô vµ cã nhiÒu kh¶ n¨ng gi¸o dôc cho häc
sinh ý thøc b¶o vÖ m«i trêng. CÇn tÝch hîp néi dung b¶o vÖ m«i trêng vµo viÖc d¹y
häc hãa häc.
Sau ®©y lµ mét sè c©u hái vÒ vÊn ®Ò b¶o vÖ m«i trêng:
- Thñy ng©n dÔ bay h¬i vµ h¬i thñy ng©n rÊt ®éc, khi ®o nhiÖt ®é, ch¼ng may lµm
vì nhiÖt kÕ thñy ng©n vµ thñy ng©n lät xuèng kÏ sµn nhµ. Lµm thÕ nµo ®Ó khö ®éc
thñy ng©n?
- Dïng mét hãa chÊt th«ng thêng dÔ kiÕm ®Ó cã thÓ dïng hÕt lîng brom láng bÞ
lµm ®æ, b¶o vÖ m«i trêng.
- Nªu ph¬ng ph¸p hãa häc ®Ó khö khÝ Cl
2
lµm nhiÔm bÈn kh«ng khÝ cña phßng
thÝ nghiÖm.
- Nªu ph¬ng ph¸p hãa häc cã thÓ dïng ®Ó lo¹i c¸c chÊt sau:
+ SO
2
, NO
2
, HF trong khÝ th¶i c«ng nghiÖp.
+ Ion Pb
2+
hoÆc Cu
2+
trong níc th¶i nhµ m¸y.
- Ma axit lµ g×? nguyªn nh©n vµ t¸c h¹i cña ma axit?
- Ozon cã lîi hay cã h¹i ®èi víi ®êi sèng?
- TÇng ozon n»m ë ®©u? Nªu t¸c dông cña nã ®èi víi ®êi sèng con ngêi vµ t¸c h¹i
khi lµm thñng nã?
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
227
- ThÕ nµo lµ hiÖu øng nhµ kÝnh? Gi¶i thÝch hiÖn tîng khÝ CO
2
g©y ra hiÖu øng nhµ
kÝnh lµm tr¸i ®Êt nãng lªn.
- KhÝ CO vµ CO
2
cã ®éc kh«ng? cã ph¶i lµ nh÷ng chÊt g©y « nhiÔm m«i trêng
kh«ng?
- Nªu 2 th¶m häa h¹t nh©n lín nhÊt x¶y ra vµo cuèi thÓ kØ tríc g©y « nhiÔm m«i
trêng nghiªm träng trong ph¹m vi réng lín
Câu h0i th$o lun ch23ng III
Tài li4u tham kh$o

CH&'NG IV
ThÝ nghiÖm thùc hµnh hãa häc ë phæ th«ng
4.1 Ý ngh8a cJa các bài thPc hành hoá h?c
Thí nghim hóa h&c giD vai trò 4Lc bit quan tr&ng nh, mFt bF ph?n không th2
tách r;i c/a quá trình d8y h&c. Thí nghim 4óng vai trò quan tr&ng trong quá trình nh?n
th5c, phát tri2n t, duy, rèn kX n@ng kX xCo nh,: kX n@ng sB d$ng d$ng c$ hoá chJt, kX
n@ng lPp ráp thí nghim,... hình thành cho HS ph,.ng pháp nghiên c5u khoa h&c, phong
cách làm vic,... và khC n@ng v?n d$ng nhDng quá trình nghiên c5u trong nhà tr,;ng vào
các lXnh v1c ho8t 4Fng c/a con ng,;i.
Thí nghim th1c hành là hình th5c thí nghim do HS t1 làm khi hoàn thin ki(n
th5c nhMm minh h&a, ôn t?p, c/ng c+, v?n d$ng ki(n th5c 4ã h&c và rèn luyn kX n@ng, kX
xCo hoá h&c. *ây là d8ng thí nghim mà HS t?p tri2n khai nghiên c5u các quá trình hoá
h&c nh,: nghiên c5u tính chJt các chJt, 4i7u ch( các chJt, nh?n bi(t các chJt, giCi bài t?p
th1c nghim. *ây là ph,.ng pháp h&c t?p 4Lc thù c/a hoá h&c có tác d$ng giáo d$c, rèn
luyn HS mFt cách toàn din và có ý nghXa to l>n trong vic th1c hin nhim v$ trí d$c,
45c d$c, phát tri2n HS vì các lí do sau:
1. Bài th1c hành giúp HS nPm vDng ki(n th5c và thi(t l?p 4,-c lòng tin vào khoa h&c,
hình thành và nâng cao h5ng thú h&c t?p bF môn. Trong gi; h&c th1c hành hóa hoc HS
có 4i7u kin 42 t1 mình th1c hin các thí nghim hoá h&c và quan sát 4Ky 4/ các hin
t,-ng xCy ra trong thí nghim nên HS s_ cCm nh?n 4,-c vai trò c/a mình nh, mFt
ng,;i nghiên c5u, có ni7m vui c/a s1 thành công và nai tr@n tr: c/a nhDng lKn thJt b8i.
TQ các hin t,-ng hoá h&c quan sát 4,-c trong HS nCy sinh các câu hSi t8i sao và nhu
cKu giCi thích 42 tìm ra m+i liên h giDa các hin t,-ng hoá h&c v>i bCn chJt các quá
trình hoá h&c trong thí nghim, giDa nguyên nhân và k(t quC. S1 h,>ng dTn c/a GV,
nhDng ý ki(n thCo lu?n v>i b8n bè s_ giúp các em giCi quy(t 4,-c các mâu thuTn nh?n
th5c nCy sinh trong quá trình thí nghim, nPm vDng ki(n th5c và cC ph,.ng pháp v?n
d$ng chúng trong vic giCi quy(t vJn 47 4Gng th;i còn có 4,-c ni7m vui c/a ng,;i
nghiên c5u.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
228
2. Trong quá trình thí nghim, HS phCi phát huy t+i 4a các ho8t 4Fng c/a m&i giác quan
và ho8t 4Fng t, duy. Trong gi; th1c hành HS phCi th1c hin các thao tác thí nghim,
quan sát, mô tC 4Ky 4/ các hin t,-ng hoá h&c 4ã xCy ra trong quá trình thí nghim 4Gng
th;i 4òi hSi HS phCi có ho8t 4Fng t, duy : m5c 4F cao 42 hi2u d,-c ý nghXa các thao
tác trong thí nghim, d1 4oán các hin t,.ng s_ xCy ra theo lí thuy(t, 4+i chi(u k(t quC
thu 4,-c v>i 4i7u d1 4oán, v?n d$ng ki(n th5c 42 giCi thích các hin t,.ng thí nghim
và rút ra nhDng nh?n xét v7 ki(n th5c, kX n@ng ti(n hành thí nghim. CRng tQ các ho8t
4Fng th1c hành, thí nghim mà các ý t,:ng m>i, sáng t8o c/a HS v7 cách ti(n hành thí
nghim, s1 cCi ti(n d$ng c$ thí nghim 4,-c nCy sinh và ki2m nghim. Nh, v?y thông
qua các bài h&c th1c hành, các ho8t 4Fng th1c hành mà ho8t 4Fng c/a các giác quan,
ho8t 4Fng t, duy và t, duy sáng t8o c/a HS 4,-c phát tri2n t+t h.n.
3. Thí nghim th1c hành là ph,.ng pháp h&c t?p có ,u th( nhJt trong vic rèn luyn các
kX n@ng, kX xCo hoá h&c cho HS nhJt là các kX n@ng, thao tác sB d$ng hóa chJt, d$ng c$
thí nghim, kX n@ng quan sát, mô tC hin t,-ng thí nghim và kX n@ng v?n d$ng ki(n th5c
hoá h&c.
4. Thông qua bài th1c hành thí nghim mà GV hình thành : HS ph,.ng pháp nghiên
c5u hoá h&c nh, phát hin, 47 xuJt vJn 47 nghiên c5u, d1 4oán lí thuy(t, l1a ch&n d$ng
c$ hóa chJt và xây d1ng ph,.ng án ti(n hành thí nghim, quan sát tr8ng thái màu sPc
các chJt tham gia phCn 5ng, ti(n hành các thao tác thí nghim và quan sát mô tC hin
t,-ng thí nghim, 4+i chi(u v>i d1 4oán và giCi thích hin t,-ng, nh?n xét và rút ra các
k(t lu?n. Các ph,.ng pháp này cKn 4,-c hình thành dKn qua các bài th1c hành c$ th2
trong ch,.ng trình hoá h&c ph= thông nên GV cKn l,u ý th1c hin trong ho8t 4Fng
h,>ng dTn và t= ch5c c/a mình.
5. Thông qua các bài th1c hành mà rèn luyn cho HS nhDng 45c tính c/a ng,;i nghiên
c5u khoa h&c nh, phong cách làm vic nghiêm túc, b+ trí cha làm vic ng@n nPp, g&n
gàng và khoa h&c, cYn th?n và thành th8o trong thao tác, khách quan trong mô tC hin
t,-ng thí nghim, các k(t lu?n 4,-c 4,a ra phCi d1a trên nhDng c. s: lí thuy(t chLt
ch_…
Nh, v?y các bài th1c hành thí nghim có vai trò quan tr&ng trong vic th1c hin m$c
tiêu 4ào t8o ph= thông trung h&c nhMm hình thành và phát tri2n n@ng l1c hành 4Fng,
n@ng l1c nghiên c5u khoa h&c, phát tri2n t, duy tích c1c sáng t8o cho HS.
4.2 NhUng yêu cVu s2 phQm cVn I$m b$o khi ti>n hành bài thPc hành thí nghi4m
Khi ti(n hành gi; th1c hành thí nghim GV cKn chú ý 4Cm bCo các yêu cKu s,
ph8m sau:
1. HS phCi ý th5c 4,-c m$c 4ích c/a các thí nghim trong bài th1c hành và hi2u rõ các
4i7u kin c/a thí nghim. V>i yêu cKu này giáo vin không nên thông báo sxn mà t=
ch5c cho HS thCo lu?n 42 tìm hi2u m$c 4ích thí nghim, 47 xuJt cách ti(n hành thí
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
229
nghim, ch&n d$ng c$, hóa chJt cho thí nghim và GV nh?n xét b= sung các ý k(n c/a
HS nêu ra. HS s_ 4,-c th1c hin mFt cách 4Fc l?p tJt cC các kX n@ng này thông qua vic
giCi bài t?p th1c nghim (d8ng nh?n bi(t các chJt) trong mFt s+ bài th1c hành c/a
ch,.ng trình d5.i s1 t= ch5c và giúp 4W c/a GV.
2. Vic ti(n hành thí nghim, quan sát và mô tC diNn bi(n, hin t,-ng thí nghim 47u
phCi do HS t1 l1c ti(n hành, GV chU t= ch5c, giúp 4W (khi cKn thi(t), 4i7u chUnh 42 làm
chính xác các ki(n th5c, kX n@ng c/a HS, không làm thay HS.
3. Sau mai thí nghim HS phCi rút ra 4,-c nhDng nh?n xét, k(t lu?n v7 bCn chJt c/a các
hin t,-ng quan sát 4,-c thông qua vic giCi thích thi(t l?p m+i liên h nhân quC giDa
hin t,-ng thí nghim v>i ki(n th5c.
4. Trong thi(t k(, t= ch5c các ho8t 4Fng h&c t?p cho HS cKn xác 4Hnh các thí nghim
th1c hành là nguGn ki(n th5c 42 HS ti(n hành các ho8t 4Fng nghiên c5u khoa h&c mFt
cách 4Fc l?p và ph+i h-p trong nhóm nhMm 48t 4,-c m$c tiêu c/a bài h&c. GV t= ch5c
cho HS tr1c ti(p tác 4Fng vào 4+i t,-ng nghiên c5u, ch/ 4Fng trong các ho8t 4Fng l1a
ch&n, lPp ráp d$ng c$ thí nghim, 47 xuJt cCi ti(n d$ng c$ thí nghim, rút kinh nghim
v7 thao tác, cách ti(n hành 42 4Cm bCo cho thí nghim thành công, an toàn.
4.3 Ph©n lo¹i viÖc sö dông thÝ nghiÖm hãa häc ë trêng THPT
1. Thí nghi2m biQu diRn c@a GV là do GV t1 tay làm và 4,-c trình diNn tr,>c
HS. Thí nghim c/a GV phCi:
BCo 4Cm an toàn thí nghim, 4Cm bCo k(t quC thí nghim và 4Cm bCo tính tr1c
quan. Thí nghim phCi 4.n giCn, d$ng c$ thí nghim g&n gàng mX thu?t 4Gng th;i 4Cm
bCo tính khoa h&c. S+ l,-ng thí nghim vQ phCi, h-p lí, phCi k(t h-p chLt ch_ v>i bài
giCng và có s1 ph+i h-p l;i giCng c/a GV v>i vic bi2u diNn thí nghim.
2. Thí nghi2m c@a c@a HS là do HS t1 làm. Tùy theo m$c 4ích c/a vic sB d$ng
trong quá trình h&c t?p mà thí nghim HS chia làm 3 d8ng :
- Thí nghim nghiên c5u bài h&c m>i : trên l>p, có th2 th1c hin theo nhóm hoLc chU
mFt vài HS do GV chU 4Hnh.
- Thí nghim th1c hành nhMm c/ng c+ ki(n th5c, rèn kX n@ng, kX xCo và kX thu?t ti(n
hành thí nghim.
- Thí nghim ngo8i khoá 4,-c ti(n hành trong bu=i hFi vui v7 hóa h&c, sinh ho8t ngo8i
khóa, chuyên 47 hóa h&c,... hoLc 4,-c ti(n hành : nhà.
GV: CKn làm tr,>c và phCi chuYn bH t+t các d$ng c$ hóa chJt cho bu=i th1c hành, h,>ng
dTn kX thu?t và giúp HS rèn luyn các kX n@ng và duy trì tr?t t1 l>p.
HS: phCi nghiên c5u tr,>c bCn h,>ng dTn làm thí nghim th1c hành, chuYn bH bài
t,;ng trình, d1 4oán hin t,-ng, vi(t ph,.ng trình hóa h&c, giCi thích hin t,-ng.., phCi
th1c hin 4úng nFi qui phòng thí nghim. Thông qua thí nghim, HS phCi rèn luyn
4,-c kX n@ng (kX n@ng an toàn và khoa h&c; kX n@ng sB d$ng d$ng c$, hóa chJt, lPp ráp
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
230
thí nghim; kX n@ng cân, 4o, 4ong, 4(m,..; kX n@ng quan sát, giCi thích thí nghim; kX
n@ng v?n d$ng vào th1c t( và kX n@ng ch( t8o mFt s+ d$ng c$ thí nghim 4.n giCn),
4.4 Ph¬ng ph¸p tiÕn hµnh thÝ nghiÖm hãa häc ë trêng THPT
1. SI dHng TN HH theo h,Jng d'y h.c tích c0c
- SB d$ng thí nghim theo ph,.ng pháp nghiên c5u bài m>i.
- SB d$ng thí nghim theo ph,.ng pháp 4+i ch5ng.
- SB d$ng thí nghim theo ph,.ng pháp nêu vJn 47.
- T= ch5c cho HS nghiên c5u tính chJt c/a các chJt.
2. SI dHng bài t:p th0c nghi2m theo h,Jng d'y h.c tích c0c
- Bài t?p nh?n bi(t, phân bit các chJt
- Bài t?p 4i7u ch(, tách và chi(t
- Bài t?p bin lu?n công th5c các chJt hóa h&c d1a vào k(t quC th1c nghim
- Bài t?p v7 giCi thích hin t,-ng
- Bài t?p liên quan 4(n th1c tiNn môi tr,;ng
3. SI dHng bài t:p th0c nghi2m trong kiQm tra 1ánh giá kin th+c, kB nFng c@a HS
- Xây d1ng bài ki2m tra 15 phút, 45 phút.
- Xây d1ng bài ki2m tra h&c kì.
4.5 ChuÈn bÞ cho c¸c thÝ nghiÖm trªn líp vµ c¸c bµi thÝ nghiÖm thùc hµnh
Sinh viªn cÇn coi träng mét sè c¸c yªu cÇu ®Ó chuÈn bÞ cho c¸c bµi thÝ nghiÖm
thùc hµnh nh sau:
1. Nghiªn cøu kÜ tµi liÖu thùc hµnh theo sù híng dÉn cña GV, chuÈn bÞ kÕ ho¹ch tiÕn
hµnh nh÷ng thÝ nghiÖm quan träng nhÊt, cã chó ý tíi c¸c ®iÒu kiÖn thiÕt bÞ ho¸ chÊt cho
phÐp thùc hiÖn.
2. Nghiªn cøu kÜ ch¬ng tr×nh Ho¸ häc vµ s¸ch gi¸o khoa Ho¸ häc phæ th«ng. CÇn biÕt
râ mçi thÝ nghiÖm s¾p tiÕn hµnh thuéc vµo ch¬ng tr×nh líp nµo, ch¬ng nµo vµ bµi nµo
trong s¸ch gi¸o khoa Ho¸ häc phæ th«ng. Qua ®ã hiÓu ®îc môc ®Ých yªu cÇu, dù ®Þnh
h×nh thøc vµ ph¬ng ph¸p tiÕn hµnh thÝ nghiÖm cho thÝch hîp (biÓu diÔn hay cho HS tù
lµm, theo ph¬ng ph¸p nghiªn cøu hay ph¬ng ph¸p minh ho¹,…).
3. Nghiªn cøu c¸c tµi liÖu híng dÉn gi¶ng d¹y Ho¸ häc ë trêng THPT.
4. Nghiªn cøu l¹i c¸c gi¸o tr×nh Ho¸ häc §¹i c¬ng, Ho¸ häc V« c¬, Ho¸ häc H÷u c¬,
Ho¸ häc Ph©n tÝch vÒ nh÷ng ch¬ng môc t¬ng øng; nghiªn cøu c¸c tµi liÖu tham kh¶o
kh¸c.
5. Tr¶ lêi c¸c c©u hái kiÓm tra vµ bµi tËp t×nh huèng cã ghi ë cuèi mçi bµi thùc hµnh.
Khi gi¶ng d¹y c¸c thÝ nghiÖm (nhÊt lµ bµi thùc hµnh), GV ph¶i thùc hiÖn tèt c¸c kh©u
sau:
- Xác 4Hnh rõ m$c tiêu c/a bài th1c hành thí nghim
- Ti(n hành tr,>c tJt cC các thí nghim có trong bài th1c hành.
- ChuYn bH nFi dung h,>ng dTn ti(n hành thí nghim.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
231
- D1 ki(n hình th5c t= ch5c d8y h&c.
- Thi(t k( ho8t 4Fng bài th1c hành.
4.6 ViÕt têng tr×nh c¸c bµi thÝ nghiÖm thùc hµnh
Bµi thùc hµnh vÒ…
Tªn thÝ nghiÖm,
thuéc bµi häc …..
Ch¬ng ………
Líp ………….
Môc ®Ých yªu cÇu
vµ c¸ch lµm thÝ
nghiÖm, ptp vµ
®iÒu kiÖn ph¶n øng
H×nh vÏ cã ghi
chó
Kinh nghiÖm ®¶m
b¶o thÝ nghiÖm
thµnh c«ng, an toµn,
®Ò nghÞ c¶i tiÕn
1…..
2…..


4.7 TËp biÓu diÔn thÝ nghiÖm
Mçi sinh viªn lÇn lît ®îc giao nhiÖm vô biÓu diÔn mét thÝ nghiÖm ®· lµm (hoÆc
®· ®îc quan s¸t), ph¶i chuÈn bÞ kÜ vÒ:
1. Môc ®Ých yªu cÇu cña thÝ nghiÖm, trong ®ã bao gåm c¶ vÊn ®Ò cã thÓ dïng thÝ
nghiÖm ®ã phôc vô cho bµi gi¶ng nµo, ë líp nµo?
2. KÜ thuËt tiÕn hµnh thÝ nghiÖm. Gi¶i thÝch vµ ph©n tÝch c¸c ®éng t¸c c¬ b¶n khi tiÕn
hµnh thÝ nghiÖm vµ tr×nh tù hîp lÝ nhÊt cña ®éng t¸c Êy, dù kiÕn c¸c biÖn ph¸p vµ thñ
thuËt gióp thùc hiÖn c¸c yªu cÇu s ph¹m cña thÝ nghiÖm nh: ®¶m b¶o an toµn, thµnh
c«ng, râ, ®¬n gi¶n, dù kiÕn s¾p xÕp dông cô hãa chÊt sao cho râ, gän, ®Ñp, v.v...
3. Ph¬ng ph¸p khai th¸c thÝ nghiÖm ë ®o¹n bµi gi¶ng t¬ng øng trong s¸ch gi¸o khoa
Ho¸ häc phæ th«ng nh : ®Æt vÊn ®Ò cho HS suy nghÜ, dù ®Þnh kÕ ho¹ch tiÕn hµnh thÝ
nghiÖm ®Ò gi¶i quyÕt vÊn ®Ò, c¸ch tæ chøc híng dÉn HS tù lµm hay quan s¸t thÝ nghiÖm
biÓu diÔn cña GV, híng dÉn HS khai th¸c thÝ nghiÖm ®Ó rót ra c¸c kÕt luËn cÇn thiÕt.
4. C¸ch c¶i tiÕn thÝ nghiÖm. Cã thÓ ®Ò xuÊt dïng ho¸ chÊt thay thÕ hoÆc c¸c dông cô ®¬n
gi¶n h¬n.
Sau khi sinh viªn biÓu diÔn thÝ nghiÖm xong, c¸c b¹n nhËn xÐt u ®iÓm, khuyÕt
®iÓm; cuèi cïng gi¶ng viªn kÕt luËn.
4.8 Nh÷ng thao t¸c c¬ b¶n khi tiÕn hµnh thÝ nghiÖm hãa häc
1. L¾p dông cô thÝ nghiÖm
CÇn ph¸c ho¹ s¬ ®å dông cô, thèng kª c¸c bé phËn cÇn thiÕt, chän ®ñ c¸c dông cô
tríc khi l¾p dông cô thÝ nghiÖm. L¾p c¸c bé phËn ®¬n gi¶n tríc. NÕu thÝ nghiÖm dïng
nh÷ng ho¸ chÊt cã t¸c dông víi cao su th× nªn l¾p èng thuû tinh lµm èng dÉn, chØ c¸c chç
nèi míi l¾p èng cao su.
Khi l¾p dông cô thÝ nghiÖm cÇn ®¶m b¶o :
- ThuËn tiÖn cho thÝ nghiÖm.
- H×nh thøc bªn ngoµi gän, ®Ñp, kÝch thíc c¸c bé phËn t¬ng xøng víi nhau.
Sau khi l¾p xong, cÇn thö l¹i xem dông cô ®· kÝn cha, nhÊt lµ ®èi víi c¸c dông
cô dïng trong nh÷ng thÝ nghiÖm cã chÊt khÝ tham gia. Cã thÓ thö ®é kÝn b»ng c¸ch:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
232
- Dïng miÖng thæi vµo vµ nhá níc lªn c¸c chç nèi ®Ó kiÓm tra.
- Nhóng ®Çu èng dÉn vµo níc, dïng tay n¾m chÆt èng nghiÖm hoÆc b×nh cÇu.
2. Pha chÕ dung dÞch
Khi pha chÕ dung dÞch, ngêi ta thêng dïng c¸c lo¹i èng ®o, b×nh ®Þnh møc,
pipet cã chia ®é. Khi khuÊy dung dÞch ph¶i dïng ®òa thuû tinh cã bÞt èng cao su ë ®Çu
®Ó tr¸nh vì èng ®o,.... Khi pha chÕ dung dÞch cÇn tu©n theo c¸c quy t¾c sau ®©y:
- B×nh, lä ®Ó pha chÕ dung dÞch ph¶i ®îc röa s¹ch vµ tr¸ng níc cÊt tríc khi pha.
- Ph¶i dïng níc cÊt ®Ó pha ho¸ chÊt.
- Tríc khi pha dung dÞch cÇn ph¶i tÝnh to¸n lîng chÊt tan vµ dung m«i.
Ph¶i cho vµo lä cã mµu thÝch hîp, ®Ëy kÝn vµ d¸n nh·n ®Ó b¶o qu¶n tèt dung dÞch.
C¸c dung dÞch thêng ®îc pha: Nång ®é phÇn tr¨m; nång ®é mol/lÝt;...
3. C¸ch sö dông mét sè dông cô thuû tinh
- Khi ®un nãng c¸c dông cô thuû tinh, ph¶i ®un tõ tõ vµ ®Òu. Kh«ng ®îc ®un hoÆc rãt
níc nãng vµo c¸c dông cô thuû tinh cã thµnh dµy vµ c¸c dông cô cã chia ®é.
- Kh«ng ®ùng dung dÞch kiÒm ®Æc vµ axit ®Æc trong c¸c b×nh thuû tinh máng.
- Nh÷ng bé phËn nh¸m (kho¸, nót) ph¶i b«i vad¬lin tríc khi dïng.
- Ph¶i ®Ó c¸c dông cô thuû tinh ë tñ, ng¨n riªng, tr¸nh va ch¹m m¹nh.
4. Hoµ tan
Khi hoµ tan hai chÊt láng vµo nhau cÇn lu«n lu«n l¾c b×nh ®ùng ®Ó cho dung dÞch
®ång nhÊt.
Khi hoµ tan chÊt r¾n vµo chÊt láng, nÕu chÊt r¾n cã tinh thÓ to, ta ph¶i nghiÒn nhá
thµnh bét tríc khi hoµ tan. Dïng níc cÊt ®Ó hoµ tan c¸c chÊt, kh«ng dïng níc m¸y,
níc giÕng, NÕu kh«ng cã níc cÊt th× bÊt ®¾c dÜ cã thÓ dïng níc ma høng ë trªn
cao vµ ë chç s¹ch. NÕu hoµ tan trong cèc thuû tinh vµ b×nh h×nh nãn th× dïng ®òa thuû
tinh ®Ó khuÊy. §Çu c¸c ®òa thuû tinh nµy ph¶i ®îc bäc b»ng èng cao su lång võa khÝt
vµo ®Çu ®òa thuû tinh, ®Çu èng cao su dµi h¬n ®Çu ®òa kho¶ng 2mm. NÕu hoµ tan mét
lîng lín chÊt tan trong b×nh cÇu th× ph¶i l¾c trßn. Hoµ tan trong èng nghiÖm th× l¾c
ngang, kh«ng l¾c däc èng nghiÖm. §a sè chÊt r¾n khi ®un nãng sÏ tan nhanh h¬n. V× vËy
khi hoµ tan ta cã thÓ ®un nãng.
5. Läc
Läc lµ ph¬ng ph¸p t¸ch nh÷ng chÊt r¾n kh«ng tan ra khái chÊt láng. Trong
phßng thÝ nghiÖm thêng dïng giÊy läc ®Ó läc. Còng cã thÓ dïng giÊy b¶n lo¹i tèt, b«ng,
b«ng thuû tinh ®Ó läc.
a. C¸ch gÊp giÊy läc





Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
233

a b c d
H×nh ...... C¸ch gÊp vµ c¾t giÊy läc
Trên ®©y lµ c¸ch gÊp giÊy läc ®¬n gi¶n (kh«ng gÊp thµnh nhiÒu nÕp) dïng khi cÇn
lÊy kÕt tña ra vµ cÇn gi÷ kÕt tña l©u. LÊy tê giÊy läc h×nh vu«ng cã c¹nh b»ng hai lÇn
®êng kÝnh phÔu läc. GÊp ®«i råi gÊp t tê giÊy (h×nh ...a, b). Dïng kÐo c¾t tê giÊy theo
®êng chÊm h×nh vßng cung (h×nh ...c) thµnh mét h×nh qu¹t. T¸ch 3 líp giÊy cña h×nh
qu¹t lµm thµnh h×nh nãn (h×nh ....d).

b. C¸ch läc
Tríc hÕt ®Æt giÊy läc kh« ®· gÊp thµnh
h×nh nãn vµo phÔu vµ ®iÒu chØnh c¸ch gÊp sao
cho gãc cña nãn phÔu giÊy võa b»ng gãc cña
nãn phÔu thuû tinh ®Ó giÊy läc s¸t khÝt víi
phÔu. CÇn c¾t giÊy läc nh thÕ nµo cho mÐp
giÊy läc thÊp h¬n vµ c¸ch miÖng phÔu kho¶ng 5-
10mm. §æ mét Ýt níc cÊt vµo tÈm ít giÊyläc råi
dïng ngãn tay c¸i (®· röa s¹ch) ®Èy cho giÊy Ðp s¸t
vµo phÔu ®Ó ®uæi hÕt bong bãng khÝ ë cuèng phÔu vµ
díi giÊy ra.
§Æt phÔu läc lªn gi¸ s¾t (h×nh ....). Dïng cèc s¹ch høng díi phÔu sao cho cuèng
phÔu ch¹m vµo thµnh cèc. Khi rãt chÊt láng vµo phÔu läc, nªn rãt xuèng theo mét ®òa
thuû tinh.
Kh«ng ®æ ®Çy chÊt láng ®Õn tËn mÐp giÊy läc. Muèn läc ®îc nhanh, tríc khi
läc nªn ®Ó l¾ng, ®õng lµm vÈn kÕt tña vµ läc phÇn níc trong níc.
6. KÕt tinh l¹i
KÕt tinh l¹i lµ qu¸ tr×nh mét chÊt r¾n kÕt tinh ®îc chuyÓn vµo dung dÞch b»ng
c¸ch ®un nãng víi mét dung m«i nµo ®ã vµ sau khi lµm l¹nh dung dÞch, nã l¹i xuÊt
hiÖn ë tr¹ng th¸i tinh thÓ nhng tinh khiÕt h¬n.
Trong phßng thÝ nghiÖm ho¸ häc, ngêi ta thêng lîi dông qu¸ tr×nh kÕt tinh l¹i
®Ó tinh chÕ c¸c chÊt, ®Ó ph©n chia hçn hîp c¸c chÊt kÕt tinh l¹i ®Ó tinh chÕ, ®Ó ph©n
chia hçn hîp c¸c chÊt kÕt tinh, v.v Qu¸ tr×nh kÕt tinh l¹i dùa vµo mét tÝnh chÊt vËt lÝ
cña c¸c chÊt kÕt tinh lµ thay ®æi ®é tan trong dung m«i theo nhiÖt ®é.
C¸ch tiÕn hµnh: Cho chÊt cÇn kÕt tinh l¹i vµo b×nh h×nh nãn, cho dÇn níc hoÆc
dung m«i h÷u c¬ vµo ®Ó ®îc dung dÞch h¬i qu¸ b·o hoµ. §un nãng dung dÞch, nhng
chØ ®un ®Õn nhiÖt ®é díi nhiÖt ®é s«i cña dung m«i, ®Ó ®îc dung dÞch b·o hoµ nãng.
Läc nhanh dung dÞch b·o hoµ nãng. Ph¶i dïng phÔu läc nãng ®Ó läc. ë díi phÔu, ®Ó
chËu kÕt tinh. C¸c tinh thÓ sÏ ®îc t¹o thµnh dÇn dÇn. Muèn cã tinh thÓ nhá, ta lµm
l¹nh nhanh b»ng c¸ch ®Æt chËu kÕt tinh vµo níc l¹nh hoÆc níc ®¸, ®ång thêi l¾c

H×nh .... C¸ch läc

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
234
m¹nh. NÕu muèn cã tinh thÓ lín th× ®Ó b×nh nguéi tõ tõ vµ kh«ng ®ông ch¹m vµo b×nh.
7. Pha chÊt chØ thÞ vµ mét sè thuèc thö ®Æc biÖt
a. Dung dÞch quú
Quú (tÝm) lµ mét chÊt h÷u c¬ cã mµu ®îc lÊy tõ mét sè lo¹i rªu biÓn (®Þa y). Còng
nh mét sè chÊt mµu thùc vËt kh¸c, mµu cña nã biÕn ®æi theo m«i trêng ph¶n øng.
Kho¶ng chuyÓn mµu lµ tõ pH = 5,0 ®Õn pH = 8,0 (®á trong m«i trêng axit, xanh trong
m«i trêng kiÒm).
-C¸ch pha dung dÞch quú: Hoµ tan 1g bét quú vµo 1 lÝt dung dÞch rîu etylic
lo·ng (1 phÇn rîu vµ 4 phÇn níc), sau ®ã läc qua b«ng thÊm níc. Còng cã thÓ hoµ tan
bét quú vµo ngay níc cÊt nhng nã tan kÐm h¬n vµ ph¶i läc kÜ h¬n cho khái bÞ cÆn.
- C¸ch lµm giÊy quú: Tríc hÕt biÕn ®æi dung dÞch ®Æc quú trung tÝnh thµnh quú
®á hay quú xanh b»ng c¸ch thªm vµo ®ã mét lîng nhá axit (H
2
SO
4
ch¼ng h¹n) hay kiÒm
(NaOH). §æ dung dÞch quú ®á ra chËu thuû tinh cã thµnh thÊp. Nhóng c¸c b¨ng giÊy läc
®· ®îc c¾t s½n vµo chËu vµ kÐo lít qua dung dÞch. Dïng cÆp, kÑp c¸c b¨ng giÊy ®·
nhuém lªn d©y thÐp ë trong phßng sao cho c¸c b¨ng giÊy kh«ng chËp vµo nhau. Khi
b¨ng giÊy kh«, c¾t thµnh tõng ®o¹n ng¾n kho¶ng 6 – 8cm. CÇn gi÷ giÊy quú trong nh÷ng
b×nh thuû tinh cã nót thËt kÝn.
b. Dung dÞch phenolphtalein
Phenolphtalein lµ mét chÊt mµu tæng hîp, nã biÕn ®æi mµu theo m«i trêng ph¶n
øng, kh«ng cã mµu trong m«i trêng axit vµ trung tÝnh, cã mµu hång (chÝnh x¸c lµ mµu
®á tÝm) trong m«i trêng kiÒm. Kho¶ng chuyÓn mµu cña nã tõ pH = 8,2 ®Õn pH = 10.
C¸ch pha: LÊy 1g phenolphtalein cho vµo 1000ml dung dÞch rîu etylic kho¶ng 60%.
c. ChÊt chØ thÞ axit - baz¬ chÕ tõ hoa d©m bôt
NÕu kh«ng cã c¸c chÊt chØ thÞ trªn ®©y ®Ó thö m«i trêng axit - baz¬, ta cã thÓ tù
chÕ lÊy chÊt chØ thÞ rÊt ®¬n gi¶n, dÔ dµng nh sau: lÊy c¸nh hoa d©m bôt bá vµo trong lä
cã ®ùng cån, cµng nhiÒu c¸nh hoa th× chÊt chØ thÞ cµng ®Æc. §Ëy nót kÝn. Dung dÞch dÇn
dÇn cã mµu tÝm vµ sau kho¶ng 2 giê th× cã thÓ dïng lµm chÊt chØ thÞ axit - baz¬.
ChÊt chØ thÞ nµy, ë trong m«i trêng axit sÏ cã mµu hång bÒn, trong m«i trêng
trung tÝnh th× kh«ng cã mµu hoÆc mµu tÝm; trong m«i trêng kiÒm cã mµu xanh, nhng
kh«ng bÒn v× nã nhanh chãng biÕn ®æi sang mµu vµng. Kho¶ng chuyÓn mµu cña nã tõ
pH = 7,5 ®Õn pH = 9.
Còng cã thÓ lµm giÊy chØ thÞ tõ hoa d©m bôt b»ng c¸ch thÊm ít giÊy läc b»ng
dung dÞch lo·ng cña hoa d©m bôt trong cån hoÆc lÊy c¸nh hoa d©m bôt x¸t vµo giÊy läc.
TÝnh chÊt cña chÊt chØ thÞ kh«ng thay ®æi ë c¶ nhiÖt ®é cao (100
0
C) vµ ®îc gi÷ kh¸ bÒn
trong cån.
d. Pha dung dÞch hå tinh bét
Hå tinh bét ®îc dïng réng r·i nhÊt ®Ó nhËn ra iot tù do. Muèn pha 150- 200ml
hå tinh bét th× lÊy 0,5g tinh bét ®· nghiÒn nhá cho vµo níc l¹nh lµm thµnh bét lo·ng.
Võa khuÊy ®Òu võa ®æ tõ tõ bét lo·ng ®ã vµo 150 - 180ml níc ®un s«i, ta sÏ ®îc hå
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
235
tinh bét.
Còng cã thÓ lµm theo c¸ch kh¸c: hoµ tan 0,5g tinh bét vµo 100ml níc cÊt ®un
s«i, tiÕp tôc ®un s«i l¹i 5 phót n÷a råi ®Ó nguéi. Cã thÓ dïng níc c¬m thay hå tinh bét.
e. Níc v«i
Níc v«i dïng ®Ó nhËn ra khÝ cacbonic vµ lµ kiÒm rÎ tiÒn nhÊt.
C¸ch pha: Hoµ tan v«i t«i vµo níc. V× ®é tan cña v«i t«i rÊt nhá nªn ph¶i pha
nh sau: Cho mét Ýt v«i t«i vµo b×nh cÇu, ®æ thªm níc cho ®Çy ®Õn gÇn cæ b×nh ®Ó diÖn
tÝch tiÕp xóc gi÷a chÊt láng víi kh«ng khÝ lµ nhá nhÊt. §Ëy nót kÝn vµ ®Ó l¾ng hçn hîp
trong vµi giê trë lªn. Sau ®ã läc lÊy níc trong, ta sÏ ®îc níc v«i trong. CÇn ®Ëy nót
thËt kÝn c¸c b×nh ®ùng níc v«i, nÕu kh«ng, khi ®Ó l©u nã sÏ bÞ háng v× níc v«i t¸c
dông víi khÝ cacbonic cña kh«ng khÝ.
8. Quy t¾c vÒ kÜ thuËt b¶o hiÓm khi lµm thÝ nghiÖm
a. ThÝ nghiÖm víi chÊt ®éc
Trong phßng thÝ nghiÖm ho¸ häc cã nhiÒu chÊt ®éc nh thuû ng©n (g©y rèi lo¹n
thÇn kinh, lµm rông r¨ng,…), hîp chÊt cña asen, photpho tr¾ng (lµm môc x¬ng hµm,
lµm báng,…), hîp chÊt xianua, khÝ cacbon oxit (thë kh«ng khÝ chøa 1% vÒ thÓ tÝch khÝ
cacbon oxit cã thÓ lµm ngêi ta bÞ chÕt), khÝ hi®ro sunfua (ngêi ngöi ph¶i kh«ng khÝ cã
chøa 1,2mg/l trong 10 phót còng cã thÓ chÕt), khÝ nit¬ peoxit, khÝ sunfur¬, amoniac, clo,
brom ph¸ huû nÆng c¬ quan h« hÊp; brom láng g©y báng da, rîu metylic, phenol, axit
foocmic (g©y báng da),… Uèng ph¶i mét lîng rîu metylic, kho¶ng 10ml, cã thÓ g©y
mï m¾t; benzen, x¨ng còng lµ nh÷ng chÊt ®éc. Do ®ã ph¶i thËn träng khi sö dông c¸c
chÊt nµy vµ ph¶i theo ®óng c¸c quy t¾c sau ®©y:
- Nªn lµm thÝ nghiÖm víi c¸c chÊt khÝ ®éc ë trong tñ hèt hoÆc ë n¬i tho¸ng giã vµ më
réng cöa phßng. ChØ nªn lÊy lîng ho¸ chÊt tèi thiÓu ®Ó lµm ®îc nhanh vµ gi¶m bít khÝ
®éc bay ra.
- Kh«ng ®îc nÕm vµ hót c¸c chÊt ®éc b»ng miÖng. Ph¶i cã khÈu trang vµ ph¶i thËn
träng khi ngöi c¸c chÊt. Kh«ng hÝt m¹nh hoÆc kÒ mòi vµo gÇn b×nh ho¸ chÊt mµ chØ dïng
bµn tay phÈy nhÑ h¬i ho¸ chÊt vµo mòi.
- §ùng thuû ng©n trong c¸c lä dµy, nót kÝn vµ nªn cã mét líp níc máng ë trªn. Khi
rãt vµ ®æ thuû ng©n, ph¶i cã chËu to høng ë díi vµ thu håi l¹i ngay c¸c h¹t nhá r¬i v·i
(dïng ®òa thuû tinh g¹t c¸c h¹t thuû ng©n vµo c¸c m¶nh giÊy cøng). NÕu cã nhiÒu h¹t
nhá r¬i xuèng khe bµn th× cÇn ph¶i r¾c mét Ýt bét lu huúnh vµo ®ã. Kh«ng ®îc lÊy thuû
ng©n b»ng tay.
- Ph¶i h¹n chÕ, tr¸nh thë ph¶i h¬i brom, khÝ clo vµ khÝ nit¬ peoxit; kh«ng ®Ó luång h¬i
brom, khÝ clo, nit¬ peoxit vµo m¾t hoÆc brom láng d©y ra tay.
b. ThÝ nghiÖm víi c¸c chÊt dÔ ¨n da vµ lµm báng
Cã nhiÒu chÊt dÔ ¨n da vµ lµm báng nh axit ®Æc, kiÒm ®Æc, kim lo¹i kiÒm,
photpho tr¾ng, brom, phenol,…
Khi sö dông c¸c chÊt trªn ph¶i gi÷ g×n kh«ng ®Ó d©y ra tay, ngêi vµ quÇn ¸o, ®Æc
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
236
biÖt lµ m¾t. Nªn dïng kÝnh che m¾t khi cÇn ph¶i quan s¸t thËt gÇn.
Kh«ng ®ùng axit ®Æc vµo c¸c b×nh qu¸ to; khi rãt, khi ®æ kh«ng nªn n©ng b×nh qu¸ cao
so víi mÆt bµn.
Khi pha lo·ng axit sunfuric cÇn ph¶i ®æ axit vµo níc mµ kh«ng ®îc lµm ngîc
l¹i, ph¶i rãt chËm tõng lîng nhá vµ khuÊy ®Òu.
Khi ®un nãng dung dÞch c¸c chÊt dÔ ¨n da, lµm báng ph¶i tuyÖt ®èi tu©n theo quy
t¾c ®un nãng ho¸ chÊt trong èng nghiÖm (híng miÖng èng nghiÖm vÒ phÝa kh«ng cã
ngêi).
c. ThÝ nghiÖm víi c¸c chÊt dÔ b¾t löa
C¸c chÊt dÔ ch¸y nh rîu cån, dÇu ho¶, x¨ng, ete, benzen, axeton,… rÊt dÔ g©y
ra c¸c tai n¹n ch¸y nªn ph¶i cÈn thËn khi lµm thÝ nghiÖm víi c¸c chÊt ®ã.
- Nªn dïng nh÷ng lîng nhá c¸c chÊt dÔ b¾t löa, kh«ng ®Ó nh÷ng b×nh lín ®ùng c¸c chÊt
®ã ra bµn thÝ nghiÖm. Ph¶i ®Ó xa löa khi rãt c¸c dung dÞch dÔ ch¸y. Kh«ng ®Ó gÇn löa vµ
kh«ng ®ùng c¸c chÊt ®ã trong b×nh cã thµnh lä máng hay r¹n nøt vµ kh«ng cã nót kÝn.
- Khi ph¶i ®un nãng c¸c chÊt dÔ ch¸y, kh«ng ®îc ®un trùc tiÕp mµ ph¶i ®un c¸ch thuû.
- Khi sö dông ®Ìn cån, kh«ng nªn ®Ó bÇu ®ùng
cån gÇn c¹n (v× khi cån chØ cßn 1/4 cña bÇu th×
cã thÓ næ g©y ra tai n¹n). Khi rãt thªm cån vµo
®Ìn ph¶i t¾t ®Ìn tríc vµ dïng phÔu (h×nh ...).
Kh«ng ch©m löa ®Ìn cån b»ng c¸ch chóc ngän
®Ìn nä vµo ngän ®Ìn kia mµ ph¶i dïng ®ãm.






H×nh ... Rãt thªm cån vµo ®Ìn
d. ThÝ nghiÖm víi c¸c chÊt dÔ næ
C¸c chÊt dÔ næ ë phßng thÝ nghiÖm thêng lµ c¸c muèi clorat, nitrat. Khi lµm thÝ
nghiÖm víi c¸c chÊt ®ã, cÇn thùc hiÖn nh÷ng yªu cÇu sau ®©y:
-Tr¸nh ®Ëp vµ va ch¹m vµo c¸c chÊt dÔ næ. Kh«ng ®Ó c¸c chÊt dÔ næ gÇn löa.
- Khi pha trén c¸c hçn hîp næ cÇn hÕt søc thËn träng, dïng ®óng liÒu lîng ®· quy
®Þnh. Kh«ng tù ®éng thÝ nghiÖm mét c¸ch liÒu lÜnh nÕu cha n¾m v÷ng kÜ thuËt vµ thiÕu
ph¬ng tiÖn b¶o hiÓm. Ch¼ng h¹n ®Ëp hçn hîp næ kali clorat vµ lu huúnh, ®èt hçn hîp
næ cña etilen hoÆc axetilen víi oxi,…
-TuyÖt ®èi kh«ng cho HS lµm nh÷ng thÝ nghiÖm qu¸ nguy hiÓm nh ®Ëp hçn hîp kali
clorat vµ photpho khi thiÕu nh÷ng ®iÒu kiÖn b¶o ®¶m thËt ®Çy ®ñ.
- Tríc khi ®èt ch¸y mét chÊt khÝ nµo, hi®ro ch¼ng h¹n, ph¶i thö thËt kÜ xem chÊt ®ã
®· nguyªn chÊt cha, v× c¸c khÝ ch¸y ®îc, khi trén lÉn víi kh«ng khÝ, thêng t¹o thµnh
hçn hîp næ.
- Kh«ng ®îc vøt natri, kali víi lîng lín vµo chËu níc, vµo bÓ röa, v× dÔ g©y tai n¹n
næ.
9. C¸ch cøu ch÷a khi gÆp tai n¹n vµ nh÷ng ph¬ng ph¸p cÊp cøu ®Çu tiªn
a. Khi bÞ th¬ng
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
237
Khi bÞ ®øt tay ch¶y m¸u nhÑ (rím m¸u hoÆc ch¶y m¸u chËm), dïng b«ng thÊm m¸u råi
dïng b«ng b«i thuèc s¸t trïng (cån 90
0
, thuèc tÝm lo·ng, cån iot, thuèc ®á,…). Cã thÓ
dïng dung dÞch s¾t (III) clorua ®Ó cÇm m¸u. Sau ®ã b¨ng l¹i.
NÕu vÕt th¬ng lµm r¸ch ®éng m¹ch, m¸u bÞ phun ra m¹nh, ph¶i gäi ngay c¸n bé
y tÕ ®Õn lµm ga r«. Trong khi chê ®îi, dïng d©y cao su hay kh¨n mÆt nhá buéc chÆt ngay
phÝa trªn vÕt th¬ng. CÇn gi÷ vÕt th¬ng khái bÞ nhiÔm trïng b»ng c¸ch ®¾p b«ng s¹ch
lªn vÕt th¬ng råi b¨ng kÝn.
b. Khi bÞ báng
NÕu bÞ báng bëi vËt nãng cÇn ®¾p ngay b«ng cã tÈm dung dÞch 1% thuèc tÝm vµo
vÕt báng, nÕu báng nÆng th× dïng dung dÞch thuèc tÝm ®Æc h¬n. Sau ®ã b«i vad¬lin lªn vµ
b¨ng vÕt báng l¹i. Cã axit picric hoÆc tananh 3% b«i lªn vÕt báng cµng tèt. NÕu cã
nh÷ng vÕt phång trªn vÕt báng th× kh«ng ®îc lµm vì vÕt phång ®ã.
NÕu bÞ báng v× axit ®Æc, nhÊt lµ axit sunfuric ®Æc, th× ph¶i déi níc röa ngay
nhiÒu lÇn, nÕu cã vßi níc th× cho ch¶y m¹nh vµo vÕt báng 3 – 5 phót, sau ®ã röa b»ng
dung dÞch 10% natri hi®rocacbonat, kh«ng ®îc röa b»ng xµ phßng.
BÞ báng v× kiÒm ®Æc th× lóc ®Çu ch÷a nh bÞ báng axit, sau ®ã röa b»ng dung dÞch
lo·ng axit axetic 5% hay giÊm.
NÕu bÞ axit b¾n vµo m¾t, ph¶i nhanh chãng dïng b×nh cÇu tia phun m¹nh vµo m¾t,
råi röa l¹i b»ng dung dÞch 3% NaHCO
3
. NÕu lµ kiÒm th× röa b»ng dung dÞch 2% axit
boric.
Khi bÞ báng v× photpho th× ph¶i nhóng ngay vÕt th¬ng vµo dung dÞch thuèc tÝm
hay dung dÞch 10% b¹c nit¬rat, hoÆc dung dÞch 5% ®ång sunfat. Sau ®ã ®Õn tr¹m y tÕ ®Ó
lÊy hÕt photpho cßn lÉn trong vÕt báng. TuyÖt ®èi kh«ng b«i vad¬lin hay thuèc mì lªn
vÕt báng v× photpho hoµ tan trong c¸c chÊt nµy.
NÕu bÞ báng v× brom láng th× ph¶i giéi níc röa ngay, råi röa l¹i vÕt báng b»ng
dung dÞch amoniac sau ®ã röa b»ng dung dÞch 5% natri thiosunfat Na
2
S
2
O
3
, råi b«i
vad¬lin, b¨ng l¹i vµ ®Õn tr¹m y tÕ ®Ó cøu ch÷a tiÕp tôc.
c. Khi bÞ ngé ®éc
-¡n hoÆc uèng ph¶i chÊt ®éc: NÕu ¨n ph¶i asen vµ hîp chÊt cña asen, ph¶i lµm cho
bÖnh nh©n n«n ra (ch¼ng h¹n b»ng c¸ch mãc tay vµo tiÓu thiÖt). Cho uèng than ho¹t tÝnh
hoÆc cø 10 phót th× cho uèng mét th×a con dung dÞch s¾t (II) sunfat (1 phÇn FeSO
4
vµ 3
phÇn níc). Tèt h¬n th× dïng hçn hîp dung dÞch s¾t sunfat nãi trªn víi huyÒn phï cña
magie oxit pha trong níc (20g MgO trong 300ml níc). Sau ®ã cÊp tèc ®a bÖnh nh©n
vµo bÖnh viÖn ®Ó röa ruét.
NÕu ¨n ph¶i hîp chÊt cña thuû ng©n, cÇn lµm cho bÖnh nh©n n«n ra, cho uèng s÷a
cã pha lßng tr¾ng trøng, sau ®ã cho bÖnh nh©n uèng thªm than ho¹t tÝnh.
NÕu bÞ ngé ®éc v× photpho tr¾ng, cho uèng thuèc n«n (dung dÞch lo·ng ®ång sunfat: 0,5g
®ång sunfat trong 1 – 1,5 lÝt níc). Cho uèng níc ®¸. Kh«ng ®îc uèng s÷a vµ lßng
tr¾ng trøng hoÆc dÇu mì v× c¸c chÊt nµy hoµ tan photpho.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
238
NÕu bÞ ngé ®éc v× axit xianhi®ric vµ muèi xianua (cã trong l¸ c©y tróc ®µo vµ mét
sè cñ s¾n lµm ngêi ta bÞ say) th× lµm cho bÖnh nh©n n«n ra, uèng dung dÞch 1% natri
thiosunfat Na
2
S
2
O
3
hoÆc dung dÞch thuèc tÝm rÊt lo·ng 0,025% ®· ®îc kiÒm ho¸ b»ng
natri hi®rocacbonat, lµm h« hÊp nh©n t¹o, dïng níc l¹nh xoa g¸y. Cho uèng dung dÞch
®Æc glucoz¬ hoÆc ®êng.
-HÝt ph¶i chÊt ®éc nhiÒu: Khi bÞ ngé ®éc v× c¸c chÊt khÝ ®éc, cÇn ®×nh chØ thÝ nghiÖm,
më ngay cöa vµ cöa sæ, ®a ngay bÖnh nh©n ra ngoµi chç tho¸ng giã, ®a c¸c b×nh cã
chøa hoÆc sinh ra khÝ ®éc vµo tñ hèt hoÆc ®a ra ngoµi phßng. CÇn cëi th¾t lng, xoa mÆt
vµ ®Çu ngêi bÞ ngé ®éc b»ng níc l·, cho ngöi dung dÞch amoniac.
NÕu bÞ ngé ®éc v× clo, brom: cÇn ®a bÖnh nh©n ra chç tho¸ng, cho thë b»ng oxi
nguyªn chÊt. NÕu cÇn thiÕt th× lµm h« hÊp nh©n t¹o.
NÕu bÞ ngé ®éc v× hi®ro sunfua: cÇn cho bÖnh nh©n thë ë chç tho¸ng, nÕu cÇn th×
cho thë b»ng oxi.
NÕu bÞ ngé ®éc amoniac: Khi hÝt ph¶i qu¸ nhiÒu amoniac, cÇn cho bÖnh nh©n hÝt
h¬i níc nãng. Sau ®ã cho uèng níc chanh hay giÊm.
d. Tñ thuèc cÊp cøu cña phßng thÝ nghiÖm
§Ó cÊp cøu khi bÞ th¬ng hay bÞ háng, phßng thÝ nghiÖm cÇn cã tñ thuèc ®ùng s½n
mét sè thuèc th«ng dông sau ®©y:
1) Rîu iot 5%
2) Dung dÞch 3% natri cacbonat axit
3) Dung dÞch 5% amoniac
4) Dung dÞch 2% axit boric
5) Dung dÞch lo·ng (2 – 3%) thuèc tÝm (®ùng trong lä mµu n©u)
6) Dung dÞch ®Æc s¾t (III) clorua
7) Dung dÞch 3% axit axetic
8) Dung dÞch 5% ®ång sunfat
9) C¸c lo¹i b«ng b¨ng, g¹c ®· ®îc tÈy trïng.
4.9 ChuNn b8 cho giê th0c hành
K(t quC c/a gi; h&c th1c hành hoá h&c ph$ thuFc ch/ y(u vào vic chuYn bH c/a
GV vì v?y GV cKn chuYn bH chu 4áo cho gi; h&c. Ho8t 4Fng chuYn bH cho bài th1c hành
bao gGm:
1. Xác 4Hnh rõ m$c tiêu c/a bài th1c hành thí nghim.
2. Ti(n hành tr,>c tJt cC các thí nghim có trongbài th1c hành. GV c@n c5 vào nFi dung
bài thí nghim th1c hành, ti(n hành tr,>c các thí nghim 42 xác 4Hnh nhDng h,>ng dTn
c$ th2, chính xác, phù h-p v>i các 4i7u kin th1c t( v7 thi(t bH, hóa chJt trong phòng thí
nghim c/a nhà tr,;ng. Khi ti(n hành các thí nghim cKn chú ý 4(n các y(u t+ 4Cm bCo
an toàn, bCo v môi tr,;ng, s1 thành công c/a thí nghim và cC các nguyên nhân dTn
4(n không thành công.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
239
3. ChuYn bH nFi dung h,>ng dTn ti(n hành các thí nghim trong bài th1c hành và th2
hin trên bCng ph$ hoLc bCn trong dùng cho máy chi(u hPt. NFi dung h,>ng dTn cKn
ngPn g&n, rõ các thao tác, các b,>c ti(n hành thí nghim, lPp ráp d$ng c$, th5 t1 lJy hóa
chJt hoLc các hình v_ mô tC d$ng c$, s. 4G nh?n bi(t các chJt có trong bài th1c hành.
4. Dù ki(n hình th5c t= ch5c ho8t 4Fng gi; th1c hành và chuYn bH d$ng c$ hóa chJt cKn
dùng. GV cKn d1 ki(n s1 phân chia nhóm th1c hành trên c. s: s+ l,-ng HS trong l>p
h&c và th1c t( thi(t bH c/a nhà tr,;ng, chuYn bH hóa chJt d$ng c$ cho các nhóm 4Gng
th;i d1 ki(n cC các ho8t 4Fng h&c t?p c/a HS trong gi; th1c hành và th5 t1 các ho8t
4Fng 4ó.
5. Thi(t k( k( ho8ch bài th1c hành. Khi thi(t k( k( ho8ch bài th1c hành cKn chú ý 4(n
các ho8t 4Fng c. bCn trong gi; th1c hành thí nghim nh,:
- GV nêu m$c 4ích gi; th1c hành, phân chia nhóm và các d$ng c$ hóa chJt cKn cho
bài th1c hành.
- T= ch5c cho HS ôn t?p các ki(n th5c có liên quan và trình bày cách ti(n hành thí
nghim, d1 4oán hin t,-ng thí nghim, GV chUnh lí, b= sung nhDng chú ý trong tQng
thí nghim.
-T= ch5c cho các nhóm ti(n hành thí nghim, quan sát, mô tC hin t,-ng, ghi chép,
giCi thích hin t,-ng…
- T= ch5c cho các nhóm báo cáo k(t quC ho8t 4Fng c/a nhóm.
- GV nh?n xét, 4ánh giá k(t quC gi; h&c và nhJn m8nh các k(t lu?n, nh?n xét 4,-c rút
ra tQ các thí nghim.
- T= ch5c cho các nhóm HS hoàn thành báo cáo thí nghim và d&n dkp v sinh phòng
h&c.
VÝ dô:
Bµi thùc hµnh 5
TÝnh chÊt cña kim lo¹i kiÒm, kim lo¹i kiÒm thæ
vµ hîp chÊt cña chóng
A. Môc tiªu
KiÕn thøc
BiÕt:
- Môc ®Ých, c¸ch tiÕn hµnh, kÜ thuËt thùc hiÖn c¸c thÝ nghiÖm :
+ So s¸nh kh¶ n¨ng ph¶n øng cña Na, Mg vµ Al víi níc.
+ Nh«m ph¶n øng víi dung dÞch kiÒm, dung dÞch CuSO
4
.
+ Ph¶n øng cña nh«m hi®roxit víi dung dÞch NaOH vµ víi dung dÞch H
2
SO
4
lo·ng.
KÜ n¨ng
- Sö dông dông cô ho¸ chÊt, tiÕn hµnh ®îc an toµn, thµnh c«ng c¸c thÝ nghiÖm trªn.
- Quan s¸t, nªu hiÖn tîng, gi¶i thÝch vµ viÐt c¸c ph¬ng tr×nh ho¸ häc, nhËn xÐt.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
240
- ViÕt têng tr×nh thÝ nghiÖm.
B. ChuÈn bÞ
1. Dông cô: èng nghiÖm, ®Ìn cån, c«ng t¬ gót.
2. Hãa chÊt: Na, Mg, Al, MgO, dung dÞch CuSO
4
b·o hoµ, CaCl
2
vµ BaCl
2
,
phenolphtalein.
C. ThiÕt kÕt c¸c ho¹t ®éng d¹y häc
- Híng dÉn HS lµm thÝ nghiÖm theo sgk, quan s¸t hiÖn tîng vµ gi¶i thÝch.
- C¸ch lÊy ho¸ chÊt, c¸ch ®un èng nghiÖm cã chøa chÊt láng.
- C¸ch pha chÕ dung dÞch CaCl
2
vµ BaCl
2
cã cïng nång ®é mol.
- Híng dÉn HS lµm têng tr×nh thÝ nghiÖm theo mÉu :
TT Tªn thÝ
nghiÖm
C¸ch tiÕn
hµnh
HiÖn tîng Gi¶i thÝch
TN 1
TN 2
TN 3
ThÝ nghiÖm 1 : So s¸nh kh¶ n¨ng ph¶n øng cña Na, Mg Al víi níc
èng 1 : Rãt kho¶ng 3/4 níc vµo èng nghiÖm cã nhá vµi giät phenolphtalein; ®Æt
vµo gi¸ èng nghiÖm råi cho vµo ®ã mét mÈu Na b»ng h¹t g¹o.
èng 2 vµ 3 : Rãt kho¶ng 5ml níc vµo èng nghiÖm cã nhá vµi giät phenolphatlein;
®Æt vµo gi¸ èng nghiÖm råi cho vµo èng 2 mét mÈu Mg vµ èng 3 mét mÈu Al(®· c¹o s¹ch
líp oxit). Quan s¸t hiÖn tîng? Sau ®ã ®un nãng c¶ hai èng nghiÖm, hiÖn tîng x¶y ra?
C©u hái:
1. T¹i sao èng 1 l¹i rãt 3/4 níc vµo èng nghiÖm vµ mÈu Na chØ ®îc lÊy b»ng h¹t
g¹o?
2. Nªu hiÖn tîng x¶y ra ë èng 1, èng 2 vµ èng 3, viÕt ph¬ng tr×nh?
- Nªu hiÖn tîng x¶y ra ë èng 2 vµ èng 3 khi ®un nãng ? Gi¶i thÝch..
- KÕt luËn vÒ kh¶ n¨ng ph¶n øng cña Na, Mg vµ Al víi níc?
ThÝ nghiÖm 2: Ph¶n øng cña MgO víi níc
Bíc 1: Cho vµo èng nghiÖm mét Ýt bét MgO, thªm 2ml råi l¾c nhÑ. Thö dung dÞch
thu ®îc b»ng phenolphtalein, quan s¸t hiÖn tîng, gi¶i thÝch.
Bíc 2: §un s«i chÊt láng trong èng nghiÖm trªn, ®Ó nguéi. Thö dung dÞch thu ®îc
b»ng phenolphtalein, quan s¸t hiÖn tîng, gi¶i thÝch.
C©u hái :
1. HiÖn tîng ph¶n øng x¶y ra tríc vµ sau khi ®un nãng cã gièng nhau kh«ng. T¹i
sao?
2. Em cã kÕt luËn g× vÒ kh¶ n¨ng ph¶n øng cña MgO víi níc?
3. ViÕt ph¬ng tr×nh hãa häc x¶y ra(nÕu cã)?
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
241
ThÝ nghiÖm 3: So s¸nh tÝnh tan cña muèi CaSO
4
vµ BaSO
4

èng 1: Cho 2 ml dung dÞch CaCl
2
+ 5 giät dung dÞch CuSO
4
b·o hoµ.
èng 2: Cho 2 ml dung dÞch BaCl
2
+ 5 giät dung dÞch CuSO
4
b·o hoµ.
Quan s¸t hiÖn tîng, gi¶i thÝch?
C©u hái :
1. Kh¶ n¨ng kÕt tña cña hai muèi cã nh nhau kh«ng?V× sao?
2. ViÕt ph¬ng tr×nh ion thu gän cña c¸c ph¶n øng trªn.
4.10 C¸c thÝ nghiÖm hãa häc ë trêng THPT
v C¸c thÝ nghiÖm líp vÒ phi kim
1. Sù biÕn ®æi tÝnh chÊt cña c¸c nguyªn tè trong nhãm (NC)
2. Sù biÕn ®æi tÝnh chÊt cña c¸c nguyªn tè trong chu k× (NC)
3. Ph¶n øng gi÷a kim lo¹i vµ dung dÞch axit Zn + H
2
SO
4

4. Ph¶n øng gi÷a kim lo¹i vµ dung dÞch muèi Fe + CuSO
4

5. Ph¶n øng oxi hãa- khö trong m«i trêng axit FeSO
4
+KMnO
4
+H
2
SO
4
; Mg+ CO
2

6. §iÒu chÕ clo vµ thö tÝnh chÊt ho¸ häc (víi kim lo¹i, hi®ro, níc, muèi cña c¸c
halogen kh¸c.TÝnh t¶y mµu cña khÝ clo Èm)
7. §iÒu chÕ vµ thö tÝnh tan cña hi®ro clorua, tÝnh chÊt hãa häc cña axit HCl.
8. NhËn biÕt ion Cl
-
, Br
-
vµ I
-

9. §iÒu chÕ vµ thö tÝnh t¶y mµu cña níc Gia-ven (NC)
10. Ph©n biÖt c¸c dung dÞch HCl, NaCl vµ HNO
3

11. T¸c dông cña iot víi hå tinh bét
12. TÝnh oxi hãa cña oxi (t¸c dông víi Fe, C, C
2
H
5
OH)
13. Sù biÕn ®æi tr¹ng th¸i cña S theo nhiÖt ®é
14. TÝnh oxi hãa, tÝnh khö cña S (t¸c dông víi Fe, H
2
, O
2
)
15. §iÒu chÕ vµ chøng minh tÝnh tan, tÝnh khö cña khÝ H
2
S
16. TÝnh oxi hãa, tÝnh khö cña SO
2

17. TÝnh oxi hãa cña axit H
2
SO
4
®Æc (tÝnh oxi hãa, tÝnh h¸o níc)
18. NhËn biÕt ion sunfat, ion sunfua
19. ¶nh hëng cña nång ®é ®Õn tèc ®é ph¶n øng
20. ¶nh hëng cña nhiÖt ®é ®Õn tèc ®é ph¶n øng
21. ¶nh hëng cña diÖn tÝch bÒ mÆt chÊt r¾n ®Õn tèc ®é ph¶n øng
22. ¶nh hëng cña nhiÖt ®é ®Õn c©n b»ng hãa häc (NC)
23. ThÝ nghiÖm vÒ hiÖn tîng ®iÖn li
24. ThÝ nghiÖm vÒ ph©n lo¹i c¸c chÊt ®iÖn li
25. ThÝ nghiÖm : tÝnh axit- baz¬
26. Ph¶n øng trao ®æi ion trong dung dÞch chÊt ®iÖn li
27. §iÒu chÕ vµ thö tÝnh tan cña NH
3

28. TÝnh baz¬ yÕu vµ tÝnh khö cña NH
3
, kh¶ n¨ng t¹o phøc cña NH
3
.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
242
29. TÝnh oxi hãa cña axit HNO
3
®Æc vµ lo·ng
30. NhËn biÕt ion nitrat
31. TÝnh oxi hãa cña muèi KNO
3
nãng ch¶y
32. Ph©n biÖt mét sè lo¹i ph©n bãn hãa häc(®¹m, l©n)

ThÝ nghiÖm : §iÒu chÕ clo trong phßng thÝ nghiÖm
Ho¸ chÊt: HCl ®Æc víi mét chÊt oxi ho¸ nh: MnO
2
hoÆc KMnO
4
hoÆc CaOCl
2
.
(Chó ý : Dïng KMnO
4
, kh«ng ®îc dïng H
2
SO
4
rÊt nguy hiÓm v× t¹o hçn hîp dÔ næ)
Dông cô: §iÒu chÕ lîng khÝ clo lín dïng:
- B×nh cÇu cã nh¸nh, phÔu brom, b×nh thuû
tinh (®Ó thu khÝ Cl
2
), tõ 2 ®Õn 5 b×nh, cèc
(lo¹i 250ml), d©y cao su, nót cao su, hoÆc
nót bÊc .
C¸ch tiÕn hµnh: L¾p dông cô nh h×nh bªn
- Cho mét lîng kho¶ng 5g (1 th×a sø)
chÊt MnO
2
(hoÆc KMnO
4
, CaOCl
2
), vµo
b×nh cÇu.
- Cho axit HCl ®Æc vµo 1/2 phÔu brom.
- C¸ch thu khÝ: Më tõ tõ kho¸ phÔu
brom cho axit HCl ch¶y xuèng b×nh cÇu, t¸c dông víi MnO
2
. C¾m èng dÉn khÝ
vµo b×nh thu khÝ, ®Ëy miÖng b×nh b»ng b«ng tÈm dung dÞch NaOH lo·ng. Khi thÊy trong
b×nh xuÊt hiÖn mµu vµng lôc th× kho¸ phÔu brom, rót èng dÉn khÝ ra, ®Ëy b×nh ®Çy khÝ
clo b»ng nót cao su, ®ång thêi c¾m vµo b×nh kh¸c tiÕp tôc thu khÝ clo. NÕu ph¶n øng
chËm ta cã thÓ ®un nhÑ hçn hîp.
Lu ý :
- Khi ngõng thu khÝ: Dïng kÑp cao su kÑp èng dÉn khÝ ra, mét ®Çu èng dÉn c¾m vµo cèc
®ùng b«ng tÈm xót lo·ng ®Ó khö khÝ clo d.
- Muèn thu chÝnh x¸c mét thÓ tÝch khÝ Cl
2
th× thu qua dung dÞch níc muèi b·o hoµ
- Khi kh«ng cã axit HCl cã thÓ dïng H
2
SO
4
®Ëm ®Æc cho t¸c dông víi hçn hîp gåm 2
phÇn MnO
2
vµ 1 phÇn NaCl (vÒ khèi lîng), tuyÖt ®èi kh«ng dïng KMnO
4
vµ sÏ g©y ra
hçn hîp næ.
ThÝ nghiÖm : Clo t¸c dông víi s¾t
Ho¸ chÊt: D©y s¾t (d©y phanh xe ®¹p), 1,2.. b×nh cã chøa s½n clo.
Dông cô : B×nh thuû tinh, nót cao su.
C¸ch tiÕn hµnh: LÊy sîi d©y phanh xe ®¹p cuén thµnh h×nh
lß xo. C¾m mét ®Çu d©y s¾t xuyªn qua mét miÕng b×a
cact«ng ®· thö tríc cho võa miÖngb×nh, kh«ng ch¹m
vµ c¸ch ®¸y b×nh kho¶ng 2cm.
- §èt nãng mét ®Çu d©y råi ®a nhanh vµo b×nh clo
MnO
2

Cl
2
b«ng tÈm xót
HCl ®
Cl
2
d©y s¾t
H
2
O
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
243
®· cã mét Ýt níc.
- Cã thÓ dïng d©y ®ång ®Ó lµm thÝ nghiÖm nµy c¸ch lµm t¬ng tù.
ThÝ nghiÖm : So s¸nh møc ®é ho¹t ®éng cña Cl
2
, Br
2
, I
2

Ho¸ chÊt: Dung dÞch níc clo, hå tinh bét, dung dÞch níc brom, dung dÞch KI.
Dông cô: èng nghiÖm, èng nghiÖm kh«ng ®¸y, cèc, b«ng, gi¸ s¾t, ®Ìn cån.
C¸ch 1:
- èng nghiÖm 1: Nhá vµi giät níc clo vµo èng nghiÖm ®ùng 3- 5ml dung
dÞchKBr, sau ®ã nhá tiÕp 1- 2 giät benzen. L¾c nhÑ, brom ®îc gi¶i phãng ra vµ hoµ
tan vµo líp benzen cã mµu n©u ®á.
- èng nghiÖm 2, nhá vµi giät níc clo hoÆc níc brom vµo mét èng nghiÖm ®ùng
hçn hîp dung dÞch hå tinh bét vµ KI, dung dÞch sÏ cã mµu xanh. §iÒu nµy chøng tá iot bÞ
®Èy ra díi d¹ng ®¬n chÊt.
C¸ch 2:
- Dông cô ®îc l¾p nh h×nh díi. Dïng hai nót b«ng kh¸ chÆt ng¨n èng thuû tinh h×nh
trô lµm 3 ®o¹n. Nót 1 tÈm dung dÞch ®Ëm ®Æc KBr. Nót 2 tÈm dung dÞch ®Ëm ®Æc KI.
Cèc thuû tinh cuèi cïng ®ùng dung dÞch NaOH lo·ng. Cho mét luång clo chËm
vµ liªn tôc vµo èng ®ång thêi ®èt nãng ®o¹n thø 3 cña èng. Sau mét thêi gian ta sÏ thÊy ë
®o¹n thø nhÊt cã khÝ mµu vµng (clo), ®o¹n thø hai cã khÝ mµu ®á n©u (brom), ®o¹n thø 3
cã mµu tÝm cña h¬i iot.










ThÝ nghiÖm 1: §iÒu chÕ oxi trong phßng thÝ nghiÖm
Ho¸ chÊt: KClO
3
; MnO
2
.
Dông cô: èng nghiÖm, lä thuû tinh, èng dÉn cong; nót cao su, chËu thuû tinh, gi¸ s¾t,
®Ìn cån.
C¸ch tiÕn hµnh: Trén 5g KClO
3
®· nghiÒn nhá víi kho¶ng 1,25g MnO
2
(tØ lÖ 4 : 1) råi
cho hçn hîp vµo mét èng nghiÖm kh«.



Cl
2

B«ng tÈm dd
KBr ®Ëm ®Æc
b«ng tÈm dd KI
®Ëm ®Æc
dd NaOH
lo·ng
(1)
(2)
(3)
KClO
3
+MnO
2
O
2
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
244







L¾p èng nghiÖm ®· chøa ho¸ chÊt lªn gi¸ s¾t (Chó ý: MiÖng èng nghiÖm h¬i chóc
xuèng ®Ò phßng hçn hîp chÊt r¾n Èm, khi ®un h¬i níc bay lªn sÏ kh«ng ch¶y ngîc l¹i
lµm vì èng nghiÖm).
- ChuÈn bÞ èng nghiÖm, lä thñy tinh, chËu níc ®Ó thu khÝ oxi qua níc.
- L¾p èng dÉn khÝ vµo miÖng èng nghiÖm ®· chøa ho¸ chÊt vµ ®a èng dÉn khÝ vµo b×nh
thu khÝ.
- Ch©m ®Ìn cån, ®un nãng ®Òu ho¸ chÊt trong èng nghiÖm sau ®ã ®un tËp trung t¹i chç
cã chøa nhiÒu ho¸ chÊt.
- Thu ®Çy b×nh khÝ O
2
, ®Ëy kÝn b×nh. TiÕp tôc thu b×nh kh¸c.
- Khi ngõng thu khÝ ph¶i th¸o rêi èng dÉn khÝ ra tríc khi t¾t ®Ìn cån.
ThÝ nghiÖm : Oxi t¸c dông víi natri
Ho¸ chÊt: Oxi, natri.
Dông cô: Lä thuû tinh, giÊy bäc, mu«i s¾t s¹ch.
C¸ch tiÕn hµnh: KhÝ oxi ë lä thuû tinh (lÊy tõ thÝ nghiÖm 1).
- C¾t mét mÈu Na b»ng h¹t ng« nhá, c¾t bá
hÕt líp oxit xung quanh, dïng giÊy läc thÊm kh«
dÇu.
- Cho mÈu Na vµo mu«i s¾t ®· xuyªn qua
miÕng b×a cact«ng. Sau ®ã ®un nãng trªn ®Ìn
cån cho ®Õn khi Na nãng ch¶y hoµn toµn cã
mµu s¸ng ãng ¸nh råi ®a vµo b×nh oxi.
Lu ý:
- §Ó b¶o vÖ lä, b×nh nªn cho vµo mét Ýt c¸t.
- §a mu«i s¾t xuèng s©u 2/3 b×nh, kh«ng ®Ó ch¹m vµo thµnh b×nh; khi rót mu«i s¾t ra
®Ëy ngay b×nh b»ng nót.
ThÝ nghiÖm : §èt lu huúnh trong oxi
a. Bá mét côc nhá lu huúnh hoÆc
mét Ýt bét lu huúnh vµo mu«i s¾t. §a
mu«i s¾t vµo ngän löa. Lu huúnh sÏ
ch¸y ngay ë trong kh«ng khÝ víi ngän
löa xanh mê. §a nhanh mu«i s¾t vµo
C¸t
Na
O
2

B×a
cact«ng
H×nh 2.8. §èt lu huúnh
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
245
lä ®ùng oxi ®· thu s½n (h×nh 2.8).
Lu huúnh sÏ ch¸y s¸ng rùc trong oxi
t¹o thµnh khãi tr¾ng cã mïi h¾c, ®ã lµ
lu huúnh ®ioxit SO
2
cã lÉn lu huúnh trioxit SO
3
.
b. Cã thÓ tiÕn hµnh mét c¸ch ®¬n gi¶n h¬n
- §èt nãng mét ®Çu ®òa thuû tinh råi cho ch¹m vµo mét côc nhá lu huúnh, lu huúnh
nãng ch¶y b¸m ngay vµo ®Çu ®òa thñy tinh.
- §a ®òa thuû tinh ®· dÝnh lu huúnh vµo ngän löa, lu huúnh ch¸y ngay ë ®Çu ®òa
thuû tinh.
- §a nhanh ®Çu ®òa ®ang ch¸y vµo b×nh ®ùng oxi.
Chó ý:
- Kh«ng nªn ®Ó ®òa thñy tinh nãng ch¹m vµo thµnh b×nh.
- Cã thÓ thay b×nh ®ùng oxi b»ng èng nghiÖm chøa oxi.
ThÝ nghiÖm : §iÒu chÕ Amoniac
a. §iÒu chÕ amoniac tõ dung dÞch amoniac
Ho¸ chÊt: Dung dÞch NH
3
®Ëm ®Æc, quú tÝm.
Dông cô: B×nh cÇu nhá, eclen kh«, nót cao su cã èng dÉn, ®Ìn cån, gi¸ s¾t.









H×nh a H×nh b
C¸ch tiÕn hµnh: Cho kho¶ng 20ml dung dÞch ®Ëm ®Æc NH
3
vµo b×nh cÇu cì nhá. L¾p r¸p
nh h×nh a. §un nãng b×nh. KhÝ NH
3
bay lªn theo èng thuû tinh cã lÉn c¶ h¬i níc,
nhng h¬i níc sÏ bÞ ngng tô l¹i ë thµnh èng. KhÝ NH
3
®îc n¹p vµo c¸c b×nh ®· lµm
kh« óp ngîc trªn b×nh thuû tinh (h×nh a) .
b. §iÒu chÕ amoniac tõ muèi amoni vµ kiÒm
Ho¸ chÊt: NH
4
Cl tinh thÓ, v«i sèng ®· nghiÒn nhá, quú tÝm.
Dông cô: èng nghiÖm kh«, nót cao su, èng dÉn thuû tinh ch÷ L, gi¸ s¾t, ®Ìn cån.
C¸ch tiÕn hµnh: Cho vµo 1/4 nghiÖm kh« hçn hîp trån kÜ vµ nghiÒn nhá gåm NH
4
Cl vµ
v«i sèng (
4
NH Cl
V :V
CaO
= 2:1). §Ëy èng nghiÖm b»ng nót cã èng dÉn khi xuyªn qua. L¾p
èng nghiÖm lªn gi¸ s¾t nh h×nh b. §Æt mét mÈu quú hång Èm ë miÖng èng nghiÖm thu
khÝ ®Ó nhËn ra NH
3
khi ®· ®Çy èng.
NH
4
Cl +CaO
khÝNH
3

quú Èm
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
246
Chó ý: V«i sèng ph¶i míi, kh«ng dïng v«i to¶.
ThÝ nghiÖm : TÝnh tan cña amoniac
Ho¸ chÊt: B×nh NH
3
®iÒu chÕ ®îc tõ thÝ nghiÖm trªn , dung dÞch phenolphtalein.
Dông cô: Nót cao su cã èng thuû tinh vuèt nhän ë ®Çu, cèc (hay chËu) níc.
C¸ch tiÕn hµnh: Cho vµi giät phenolphtalein vµo cèc níc. Thay nót b×nh ®ùng khÝ NH
3

b»ng nót cã èng vuèt nhän xuyªn qua, óp ngîc b×nh ®ùng NH
3
vµo cèc níc. HiÖn
tîng?
Chó ý: Muèn thÝ nghiÖm cã kÕt qu¶ tèt cÇn thu ®Çy khÝ NH
3
vµo lä (hoÆc èng nghiÖm)
vµ lä ph¶i thËt kh«. Tríc khi ®Ëy lä b»ng nót cã èng vuèt nhän xuyªn qua cã thÓ nhóng
nót vµo níc ®Ó khi óp ngîc lä vµo chËu níc th× níc nhanh chãng phun vµo lä.
ThÝ nghiÖm
Dung dÞch NH
3
t¸c dông víi dung dÞch muèi cña hi®roxit kim lo¹i kh«ng tan

Ho¸ chÊt: Dung dÞch AlCl
3
, dung dÞch CuSO
4
, dung dÞch NH
3
.
Dông cô: èng nghiÖm, c«ng t¬ gót.
C¸ch tiÕn hµnh: LÊy 2 èng nghiÖm.
- èng nghiÖm 1: §ùng 2ml dung dÞch AlCl
3
;
- èng nghiÖm 2: §ùng 2ml dung dÞch CuSO
4
. Nhá
tõ tõ tõng giät dung dÞch NH
3
vµo 2 èng nghiÖm trªn
cho ®Õn khi cã kÕt tña. Quan s¸t. Sau ®ã tiÕp tôc nhá
dung dÞch NH
3
vµo 2 èng nghiÖm trªn ®· cã kÕt tña.
L¾c èng nghiÖm. NhËn xÐt hiÖn tîng? Gi¶i thÝch t¹i sao ë èng nghiÖm 1, kÕt tña keo
tr¾ng vÉn gi÷ nguyªn? T¹i sao ë èng nghiÖm 2 kÕt tña l¹i tan ra thµnh dung dÞch mµu
xanh thÉm trong suèt?
ThÝ nghiÖm 12: §iÒu chÕ axit nitric
Ho¸ chÊt: KNO
3
tinh thÓ, H
2
SO
4
®Æc.
Dông cô: èng nghiÖm ch÷ nh©n (2 nh¸nh),
gi¸ s¾t, ®Ìn cån, cèc ®ùng níc ®¸ l¹nh.
C¸ch tiÕn hµnh: Cho vµo nh¸nh thø nhÊt cña
èng nghiÖm nµy kho¶ng mét th×a nhá muèi nitrat
(KNO
3
hoÆc NH
4
NO
3
) vµ rãt vµo ®ã lîng axit H
2
SO
4

®Æc ®ñ thÊm ít muèi nitrat. §Ëy miÖng èng
nghiÖm b»ng b«ng thuû tinh (hoÆc b«ng).
Nhóng nh¸nh thø hai cña èng nghiÖm vµo cèc níc
nh h×nh vÏ. Sau ®ã dïng ®Ìn cån ®un nãng nhÑ vµ
tõ tõ nh¸nh èng nghiÖm cã ®ùng ho¸ chÊt, sÏ thu
®îc 1- 2ml axit HNO
3
®Ëm ®Æc. Cã thÓ dïng axit HNO
3
míi thu ®îc nµy ®Ó lµm c¸c
thÝ nghiÖm vÒ tÝnh chÊt cña nã ngay trong èng nghiÖm hai nh¸nh nµy.
2 ml dd AlCl
3 2 ml dd CuSO
4
dd NH
3
KNO
3 (tt)

H
2
SO
4 (®)

B«ng tÈm
xót
HNO
3


Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
247

ThÝ nghiÖm: DÇu th«ng ch¸y trong axit nitric ®Ëm ®Æc
Axit HNO
3
®Æc míi ®îc ®iÒu chÕ tõ thÝ nghiÖm trªn
Rãt mét hçn hîp axit nitric ®Ëm ®Æc vµ axit H
2
SO
4
®Æc
tØ lÖ b»ng nhau vÒ thÓ tÝch vµo chÐn sø ®Æt trong mét cèc
thuû tinh lín. Dïng èng nhá giät cho dÇu th«ng (C
10
H
16
)
vµo chÐn ®ùng axit (h×nh vÏ). DÇu th«ng sÏ bèc ch¸y
vµ cã nhiÒu khÝ nit¬ peoxit to¶ ra.
Khi tiÕn hµnh thÝ nghiÖm cÇn ph¶i theo c¸c biÖn ph¸p
b¶o hiÓm sau ®©y:
- NhÊt thiÕt ph¶i dïng n¾p ®Ëy cèc v× ®«i khi ngän löa rÊt lín, vµ axit b¾n tung toÐ
cã thÓ lµm báng ngêi. N¾p ®Ëy cã mét lç con ®Ó nhá dÇu th«ng vµo chÐn.
-Kh«ng ®îc nghiªng ngêi hoÆc cói gÇn phÝa miÖng cèc.
-CÇn cã biÖn ph¸p h¹n chÕ khÝ NO
2
bay ra phßng.
C©u hái th¶o luËn
1. H·y x¸c ®Þnh môc ®Ých yªu cÇu cña tõng thÝ nghiÖm?
2. M« t¶ c¸c hiÖn tîng thÝ nghiÖm, gi¶i thÝch vµ rót ra nhËn xÐt, kÕt luËn cña tõng thÝ
nghiÖm.
3. T¹i sao kh«ng dïng H
2
SO
4
khi ®iÒu chÕ Cl
2
b»ng t¸c dông cña KMnO
4
víi axit
H
2
SO
4
?
4. Cã thÓ thay axit HCl b»ng nh÷ng chÊt nµo khi ®iÒu chÕ Cl
2
b»ng t¸c dông cña HCl víi
MnO
2
?
5. NÕu gi¶ sö cã HS bÞ ngé ®éc khÝ Cl
2
. H·y cho biÕt c¸ch s¬ cøu nh thÕ nµo? Tõ ®ã
nªu c¸ch phßng ngé ®éc khÝ Cl
2
?
6. NÕu mÈu natri kh«ng thÊm s¹ch dÇu th× khi ®èt mu«i s¾t cã mÈu Na ®Ó ®a vµo b×nh
cã chøa khÝ Cl
2
, ngoµi ph¶n øng natri ch¸y trong clo cßn cã ph¶n øng phô nµo kh¸c
kh«ng? NÕu cã, nªu hiÖn tîng thÝ nghiÖm, viÕt ph¬ng tr×nh gi¶i thÝch.
7. NÕu nhËn biÕt 3 muèi cã chøa ion Cl

, Br

, I

b»ng dung dÞch AgNO
3
th× sÏ thu ®îc 3
kÕt tña AgCl, AgBr, AgI. Lµm thÕ nµo ®Ó ph©n biÖt ®îc c¸c kÕt tña trªn?
8. Trong thÝ nghiÖm ®iÒu chÕ HCl, t¹i sao dïng H
2
SO
4
®Æc mµ kh«ng dïng c¸c axit
kh¸c?
9. H·y chän vµ tr×nh bµy mét môc trong ch¬ng halogen theo c¸ch d¹y häc nªu vÊn ®Ò.
Cã sö dông thÝ nghiÖm.
10. So¹n vµ tr×nh bµy mét néi dung gi¸o dôc m«i trêng khai th¸c tõ c¸c kiÕn thøc cã
trong bµi d¹y cña s¸ch gi¸o khoa phæ th«ng.
11. Nªu c¸ch kiÓm tra ®é kÝn cña c¸c dông cô thÝ nghiÖm sau khi l¾p.
12. BiÓu diÔn thÝ nghiÖm ®èt s¾t trong oxi theo ph¬ng ph¸p nghiªn cøu vµ ph¬ng ph¸p
minh ho¹, chóng kh¸c nhau nh thÕ nµo?


Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
248
13. Nªn lùa chän nh÷ng thÝ nghiÖm biÓu diÔn nµo cho bµi d¹y axit sunfuric ë líp 10
THPT?
14. TËp gi¶ng mét ®o¹n bµi vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc cña axit H
2
SO
4
trong s¸ch gi¸o khoa
Ho¸ häc líp 10 cã sö dông thÝ nghiÖm ®Ó chøng minh?
15. Gi¶i thÝch c¸ch ®iÒu chÕ vµ thu khÝ NH
3
tõ muèi amoni vµ v«i sèng. NÕu chØ dïng
tinh thÓ NH
4
Cl ®em nhiÖt ph©n th× cã thu ®îc NH
3
kh«ng? Vai trß cña CaO trong ph¶n
øng nµy?
16. Khi ®iÒu chÕ amoniac tõ amoni clorua vµ kiÒm cã thÓ dïng v«i to¶ (v«i bét) thay cho
v«i sèng ®îc kh«ng? T¹i sao? Cã thÓ dïng ph©n ®¹m mét l¸ thay cho amoni clorua
®îc kh«ng?
17. TËp gi¶ng bµi “Amoniac”, cã sö dông thÝ nghiÖm.
18. T¹i sao ph¶i thu khÝ NH
3
b»ng ph¬ng ph¸p dêi chç kh«ng khÝ? T¹i sao ph¶i óp
ngîc èng nghiÖm thu khÝ NH
3
? T¹i sao trong èng nghiÖm níc phun m¹nh vµo lä ®ùng
khÝ NH
3
vµ dung dÞch chuyÓn sang mµu hång?
19. CÇn chó ý nh÷ng kÜ n¨ng thÝ nghiÖm nµo trong ®iÒu chÕ vµ thö tÝnh tÝnh tan cña NH
3

®Ó b¶o ®¶m thÝ nghiÖm ®îc râ, nhanh, thµnh c«ng?
20. Nh÷ng tÝnh chÊt ho¸ häc ®Æc biÖt cña axit nitric ®îc nghiªn cøu ë trêng phæ th«ng
lµ g×? Nguyªn nh©n cña nh÷ng tÝnh chÊt Êy? Cã thÓ dïng nh÷ng thÝ nghiÖm nµo gióp cho
viÖc nghiªn cøu c¸c tÝnh chÊt ®ã?
21. T¹o t×nh huèng cã vÊn ®Ò vµ d¹y HS gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ®Æt ra khi lµm thÝ nghiÖm vÒ
tÝnh chÊt cña axit HNO
3
t¸c dông víi ®ång. TËp gi¶ng ®o¹n bµi “TÝnh chÊt ho¸ häc cña
HNO
3
” (líp 11).
22. T¹i sao khi tiÕn hµnh thÝ nghiÖm “NhËn biÕt muèi nitrat” ph¶i cho thªm dung dÞch
H
2
SO
4
(®Æc) hoÆc dung dÞch HCl (®Æc) vµ ®ång vôn vµo èng nghiÖm ®ùng muèi nitrat?
23. Ngoµi khÝ CO ra cßn cã thÓ dïng c¸c chÊt nµo kh¸c ®Ó khö ®ång oxit? Cã thÓ tiÕn
hµnh thÝ nghiÖm “Khö ®ång oxit” b»ng c¸ch nµo tèt h¬n nh»m chèng ®éc mµ vÉn thu
®îc kÕt qu¶ râ nhÊt?
24. V× sao ph¶i läc khÝ CO
2
tríc khi sôc vµo níc?
25. Nªu c¸c øng dông cña thÝ nghiÖm “NhiÖt ph©n muèi cacbonat” vµ øng dông cña khÝ
CO
2
trong ®êi sèng vµ kÜ thuËt.
v C¸c thÝ nghiÖm vÒ hãa häc h÷u c¬
1. X¸c ®Þnh cacbon, hi®ro, nit¬, halogen
2. §iÒu chÕ vµ thö tÝnh chÊt cña metan
3. §iÒu chÕ vµ thö tÝnh chÊt cña etilen
4. §iÒu chÕ vµ thö tÝnh chÊt cña axetilen
5. Ph¶n øng cña tecpen víi níc brom
6. Benzen ph¶n øng víi axit HNO
3
trong m«i trêng axit H
2
SO
4
®Æc
7. TÝnh chÊt cña benzen( víi níc brom, dÇu th«ng, hexan).
8. Ph¶n øng cña ancol víi Na, HBr, ancol (t¸ch níc t¹o etilen).
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
249
9. Ph¶n øng cña ancol víi CuO
10. Ph¶n øng cña glixerol víi Cu(OH)
2

11. Ph¶n øng cña phenol víi HNO
3
trong m«i trêng axit H
2
SO
4
®Æc
12. Ph©n biÖt etanol, phenol, glixerol
13. Ph¶n øng cña an®ehit vµ axeton víi níc brom, KMnO
4

14. Ph¶n øng tr¸ng b¹c cña an®ehit
15. Ph©n biÖt axit axetic, an®ehit focmic vµ etanol
16. §iÒu chÕ etyl axetat
17. Ph¶n øng xµ phßng hãa
18. Thuû ph©n este trong m«i trêng axit hoÆc baz¬
19. Glucoz¬, saccaroz¬ t¸c dông víi Cu(OH)
2
, AgNO
3
/NH
3

20. Ph¶n øng mµu cña I
2
víi hå tinh bét
21. Ph¶n øng cña b«ng trong H
2
SO
4
nãng, ph¶n øng tr¸ng b¹c cña s¶n phÈm
22. Ph¶n øng cña xenluloz¬ víi axit HNO
3
trong m«i trêng H
2
SO
4
®Æc
23. TÝnh baz¬ cña metyl amin vµ cña anilin
24. Ph¶n øng thÕ ë nh©n th¬m cña anilin
25. TÝnh chÊt axit-baz¬ cña amino axit
26. Ph¶n øng mµu biure cña lßng tr¾ng trøng víi Cu(OH)
2

27. Lßng

tr¾ng trøng t¸c dông víi axit HNO
3
®Æc
28. Ph¶n øng brom hãa cña anilin
29. Ph¶n øng cña glixin víi chÊt chØ thÞ
30. Sù ®«ng tô cña protein khi ®un nãng
31. TÝnh chÊt cña mét vµi vËt liÖu polime khi ®un nãng
32. Ph¶n øng cña mét vµi vËt liÖu polime víi kiÒm
ThÝ nghiÖm : §iÒu chÕ CH
4
trong phßng thÝ nghiÖm
Ho¸ chÊt: CH
3
COONa (khan), v«i t«i xót.
Dông cô: èng nghiÖm to, nót cao su, nót bÊc, èng dÉn khÝ cong, ®Ìn cån, gi¸ s¾t,..
C¸ch tiÕn hµnh: §iÒu chÕ hçn hîp v«i t«i xót: Trén ®Òu vµ nhanh tay v«i sèng t¸n nhá
víi lîng xót r¾n theo tØ lÖ 1,5 : 1 vÒ khèi lîng. C¸ch tiÕn hµnh:
Trén ®Òu CH
3
COONa khan víi hçn hîp v«i t«i xót theo tØ lÖ 2 : 3 vÒ khèi lîng, råi cho
hçn hîp thu ®îc vµo 1/5 èng nghiÖm to. L¾p èng dÉn khÝ vµo miÖng èng nghiÖm (dông
cô ®îc l¾p gièng nh dông cô ®iÒu chÕ oxi trong èng nghiÖm).
§un nhÑ ®Òu tÊt c¶ phÇn èng nghiÖm cã ho¸ chÊt, sau ®ã ®un nãng m¹nh vµo chç ®ùng
hçn hîp. Kh«ng thu khÝ bay ra trong thêi gian ®Çu tiªn. Sau mét thêi gian ®un nãng, khÝ
CH
4
sÏ tho¸t ra m¹nh; thu khÝ CH
4
vµo èng nghiÖm to hoÆc eclen nhá b»ng c¸ch thu qua
níc.
Lu ý:
- Ph¶i ®un thËt nãng, khÝ CH
4
míi bay ra nhanh; ph¶i dïng CaO míi.
- Cã thÓ ®iÒu chÕ lîng lín khÝ CH
4
tõ thÝ nghiÖm trªn vµ thu vµo khÝ kÕ, ®Ó lµm thÝ
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
250
nghiÖm dÇn.
- Khi kh«ng cã ®iÒu kiÖn ®iÒu chÕ CH
4
, cã thÓ thu khÝ CH
4
tõ khÝ bïn ao.
ThÝ nghiÖm : Ph¶n øng cña benzen víi HNO
3
®Æc
Ho¸ chÊt: Benzen, HNO
3
®Æc, H
2
SO
4
®Æc.
Dông cô: 1 cèc thñy tinh, èng nghiÖm, nót bÊc cã l¾p èng dÉn khÝ th¼ng, ®Ìn cån, kÑp
gç.
C¸ch tiÕn hµnh: Rãt vµo èng nghiÖm 1ml HNO
3
®Æc, sau ®ã rãt tõ tõ vµo èng nghiÖm
2ml H
2
SO
4
®Æc, l¾c nhÑ hçn hîp ph¶n øng. NÕu hçn hîp nãng qu¸ ph¶i ng©m vµo cèc
níc l¹nh ®Ó tr¸nh sù ph©n huû cña axit nitric ®Æc. Sau ®ã rãt tõ tõ 1ml C
6
H
6
vµo hçn
hîp ph¶n øng. §Ëy nót bÊc cã c¾m èng dÉn khÝ th¼ng vµo miÖng èng nghiÖm. L¾c hçn
hîp ph¶n øng cho c¸c chÊt trén ®Òu vµo nhau. Gi÷ nhiÖt ®é cña hçn hîp ph¶n øng ë
kho¶ng 50 - 60
0
C. Thùc hiÖn ph¶n øng trong vßng tõ 3 -5 phót.
Sau khi ngõng thÝ nghiÖm, rãt cÈn thËn hçn hîp ph¶n øng vµo cèc níc l¹nh ®· chuÈn
bÞ s½n. Nitrobenzen ®îc h×nh thµnh, nÆng h¬n níc, ch×m xuèng ®¸y cèc nh÷ng giät
dÇu chÊt láng mµu vµng, cã mïi th¬m h¹nh nh©n.
Lu ý:
- CÈn thËn chuÈn bÞ hçn hîp HNO
3
vµ H
2
SO
4
®Æc, tr¸nh sù ph©n huû cña HNO
3
.
- CÇn duy tr× nhiÖt ®é ph¶n øng, l¾c liªn tôc ®Ó c¸c chÊt trong hçn hîp ph¶n øng trén ®Òu
vµo nhau ®Ó ph¶n øng x¶y ra tèt.
- Sau khi ph¶n øng xong, cÇn ®æ c¸c chÊt vµo chËu níc v«i ®Ó khö ®éc, röa dông cô cho
s¹ch sÏ.
ThÝ nghiÖm : Rîu t¸c dông víi hi®robromua
Ho¸ chÊt: C
2
H
5
OH 96
0
hay cån tuyÖt ®èi, KBr tinh thÓ hoÆc NaBr tinh thÓ, H
2
SO
4
®®,
níc ®¸ hoÆc níc l¹nh.
Dông cô: 2 èng nghiÖm, nót cao su cã lç c¾m èng dÉn khÝ thíc thî, gi¸ s¾t, ®Ìn cån,
b«ng ®¸ bät.
C¸ch tiÕn hµnh: Cho vµo èng nghiÖm 2 gam KBr tinh thÓ (hoÆc NaBr), cho thªm vµo ®ã
kho¶ng 2ml C
2
H
5
OH 96
0
hoÆc cån tuyÖt ®èi vµ 3ml H
2
SO
4
®Ëm ®Æc vµ vµi viªn ®¸ bät.
§Ëy èng nghiÖm b»ng nót cao su cã c¾m èng dÉn khÝ h×nh thíc thî, ®a ®Çu èng dÉn
vµo èng nghiÖm cã chøa s½n 1/2 èng nghiÖm níc l¹nh, ®Çu èng dÉn khÝ gÇn s¸t tíi ®¸y
cña èng nghiÖm ®ùng níc, toµn bé èng nghiÖm nµy ®îc ng©m vµo cèc níc ®¸. Dông
cô ®îc l¾p nh h×nh díi.







B«ng
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
251

§un nãng tõ tõ èng nghiÖm ®ùng hçn hîp ph¶n øng.
Este ®îc h×nh thµnh ch¶y sang èng nghiÖm thu ®îc s¶n phÈm, nh÷ng giät chÊt láng
s¸nh nh dÇu ch×m xuèng ®¸y èng nghiÖm, cã mïi th¬m ®Æc trng.
Khi ngõng thÝ nghiÖm, th¸o nót èng dÉn khÝ, t¾t ®Ìn cån, bá èng dÉn khÝ khái èng thu
s¶n phÈm.
Thö s¶n phÈm: LÊy ngãn tay c¸i bÞt miÖng èng nghiÖm chøa etylbromua, dèc ngîc èng,
®Ó etylbromua tiÕp xóc víi ngãn tay ®Ó kho¶ng 1/2 phót, hÐ më ngãn tay níc phun ra
thµnh tia.
Lu ý: C
2
H
5
Br lµ chÊt láng dÔ bay h¬i, dông cô thÝ nghiÖm cÇn ph¶i kÝn.
ThÝ nghiÖm : Rîu t¸c dông víi axit h÷u c¬
Ho¸ chÊt: C
2
H
5
OH 96
0
hoÆc cån nguyªn chÊt (hoÆc ancol isoamylic,…), axit axetic (hoÆc
axit butiric, …), H
2
SO
4
®®.
Dông cô: Dông cô thÝ nghiÖm gièng nh ë thÝ nghiÖm trªn.
C¸ch tiÕn hµnh: Rãt vµo èng nghiÖm 2,5ml C
2
H
5
OH 96
0
, rãt tiÕp vµo 2,5ml axit axetic,
cho thªm tiÕp vµo hçn hîp ph¶n øng 1ml H
2
SO
4
®Ëm ®Æc, l¾c nhÑ hçn hîp ph¶n øng
cho c¸c chÊt trén ®Òu vµo nhau; thªm vµo hçn hîp mét Ýt viªn ®¸ bät. L¾p dông lªn gi¸
s¾t. §un nãng toµn bé hçn hîp ph¶n øng. Chó ý ®un ®uæi tõ ®¸y èng nghiÖm lªn phÝa
miÖng èng nghiÖm ®Ó este sinh ra bay sang èng nghiÖm thu s¶n phÈm ®îc nhóng
trong cèc níc l¹nh; este thu ®îc cã mïi th¬m ®Æc trng.
ThÝ nghiÖm : Ph¶n øng tr¸ng g¬ng
C¸ch tiÕn hµnh:
Röa s¹ch èng nghiÖm b»ng c¸ch cho vµo èng nghiÖm 2ml dung dÞch NaOH 10% ®un s«i,
®æ bá dung dÞch kiÒm vµ tr¸ng röa vµi lÇn b»ng níc s¹ch.
Cho vµo èng nghiÖm s¹ch 1ml dung dÞch AgNO
3
2%, cho tiÕp 1ml dung dÞch NaOH
10%, kÕt tña xuÊt hiÖn, cho tiÕp dung dÞch NH
3
5% vµo hçn hîp ph¶n øng cho tíi khi kÕt
tña míi t¹o thµnh tan hÕt. TiÕp tôc cho vµo hçn hîp ph¶n øng mét vµi giät kiÒm NaOH
10%. Rãt kho¶ng 1ml dung dÞch foman®ehit vµo hçn hîp ph¶n øng. Chó ý rãt nhÑ theo
thµnh èng nghiÖm. §Æt èng nghiÖm trªn ngän löa ®Ìn cån. H·y quan s¸t hiÖn tîng x¶y
ra trong thÝ nghiÖm vµ gi¶i thÝch.
Chó ý: thÝ nghiÖm xong, röa èng nghiÖm b»ng dung dÞch HNO
3
lo·ng, ®æ c¸c chÊt vµo
cèc thu håi s¶n phÈm.
ThÝ nghiÖm : KÕt tña protit b»ng axit v« c¬ ®Æc
C¸ch tiÕn hµnh:
LÊy vµo èng nghiÖm thø nhÊt 1ml HNO
3
®Ëm ®Æc.
LÊy vµo èng nghiÖm thø hai 1ml HCl ®Ëm ®Æc.
Rãt cÈn thËn 2ml dung dÞch protit (lßng tr¾ng trøng) theo thµnh èng nghiÖm vµo 2 èng
nghiÖm trªn sao cho kh«ng cã sù trén lÉn dung dÞch protit vµ dung dÞch axit trong 2 èng
nghiÖm trªn. §Ó yªn 2 èng nghiÖm trªn gi¸, h·y quan s¸t sù xuÊt hiÖn kÕt tña protit trªn
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
252
bÒ mÆt ph©n chia 2 líp chÊt láng.
L¾c èng nghiÖm, quan s¸t vµ nhËn xÐt sù thay ®æi lîng kÕt tña trong èng nghiÖm.
C©u hái th¶o luËn
1. Cho biÕt môc ®Ých yªu cÇu cña c¸c thÝ nghiÖm.
2. T¹i sao ph¶i dïng hçn hîp v«i xót mµ kh«ng dïng NaOH r¾n trén víi CH
3
COONa
(khan) ®Ó tiÕn hµnh thÝ nghiÖm ®iÒu chÕ metan?
3. Lµm thÕ nµo ®Ó biÕt hÖ thèng thiÕt bÞ ®iÒu chÕ CH
4
kÝn, ®Ó tiÕn hµnh thÝ nghiÖm?
4. Cã thÓ thay thÕ ho¸ chÊt trªn b»ng nh÷ng ho¸ chÊt nµo, ®Ó ®iÒu chÕ ®îc CH
4
?
5. H·y tËp gi¶ng, biÓu diÔn thÝ nghiÖm ®iÒu chÕ CH
4
trong phßng thÝ nghiÖm.
6. §Ó tiÕn hµnh c¸c thÝ nghiÖm thµnh c«ng cÇn ph¶i lµm g×?
7. Cho biÕt c¸ch th¸o dông cô khi ngõng ®iÒu chÕ C
2
H
4
.
8. H·y cho biÕt nh÷ng hiÖn tîng cã thÓ x¶y ra khi ®æ hçn hîp ph¶n øng nitro ho¸
benzen vµo cèc níc l¹nh. Gi¶i thÝch?
9. H·y gi¶ng tËp vµ biÓu diÔn thÝ nghiÖm 17 theo ph¬ng ph¸p nghiªn cøu.
10. H·y cho biÕt vai trß cña H
2
SO
4
®Ëm ®Æc trong thÝ nghiÖm 16, 21, 22. Muèn t¹o ra
®îc nhiÒu s¶n phÈm este cÇn ph¶i chó ý ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò g×?
11. H·y gi¶ng tËp vµ biÓu diÔn thÝ nghiÖm ph¶n øng este ho¸ cña ancol etylic. Cho biÕt
®Æc ®iÓm cña ph¶n øng este ho¸.
12. Khi gi¶ng d¹y bµi ancol etylic, cã thÓ chän nh÷ng thÝ nghiÖm nµo ®Ó chøng minh tÝnh
chÊt ho¸ häc cñaetylic rîu?
13. Khi gi¶ng d¹y bµi phenol, theo anh/chÞ nªn chän nh÷ng thÝ nghiÖm nµo ®Ó minh ho¹
cho bµi gi¶ng?
14. Nªu c¸ch phßng vµ s¬ cøu khi bÞ báng phenol.
15. Tr×nh bµy c¸ch t¸ch riªng tõng chÊt ra khái hçn hîp C
6
H
6
, C
6
H
5
OH, C
6
H
5
NH
2
b»ng
ph¬ng ph¸p ho¸ häc.
16. H·y tr×nh bµy mét ®o¹n bµi gi¶ng tÝnh chÊt ho¸ häc cña an®ehit fomic cã sö dông thÝ
nghiÖm ®Ó minh ho¹.
17. H·y tËp gi¶ng mét ®o¹n bµi axit axetic cã sö dông thÝ nghiÖm ®Ó minh ho¹.
18. T×m c¸ch nhËn biÕt 4 lä ®ùng ho¸ chÊt mÊt nh·n sau: C
2
H
5
OH, CH
3
CHO, CH
3
COOH
vµ CH
3
COOC
2
H
5
b»ng ph¬ng ph¸p ho¸ häc.
19. Nªu nh÷ng kinh nghiÖm ®Ó lµm c¸c thÝ nghiÖm thµnh c«ng ë phÇn nµy.
20. Ph¶n øng nhËn ra c¸c nhãm hi®roxyl, nhãm cacbonyl trong ph©n tö glucoz¬ ®Òu
dïng Cu(OH)
2
. H·y ph©n biÖt ®iÒu kiÖn ph¶n øng.
21. Muèn cho ph¶n øng tr¸ng g¬ng thu ®îc kÕt qu¶ tèt, ph¶i lµm thÕ nµo?
22. Nªu vai trß cña axit v« c¬ trong qu¸ tr×nh kÕt tña protit?
23. Khi thùc hiÖn ph¶n øng biure kh«ng nªn dïng d CuSO
4
. T¹i sao?
v C¸c thÝ nghiÖm vÒ kim lo¹i
1. ThÝ nghiÖm vÒ ¨n mßn ®iÖn hãa
2. ThÝ nghiÖm vÒ pin ®iÖn hãa
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
253
3. §iÖn ph©n dung dÞch CuSO
4

4. D·y ®iÖn hãa cña kim lo¹i
5. §iÒu chÕ kim lo¹i b»ng c¸ch dïng kim lo¹i m¹nh khö ion cña kim lo¹i yÕu trong dung
dÞch
6. TÝnh chÊt lìng tÝnh cña Al
2
O
3
, Al(OH)
3
.
7. So s¸nh kh¶ n¨ng ph¶n øng cña Na, Mg, Al víi níc
8. Ph¶n øng cña MgO víi níc
9. Nh«m t¸c dông víi dung dÞch kiÒm
10. Ph¶n øng cña Al víi dung dÞch CuSO
4

11. §iÒu chÕ vµ thö tÝnh lìng tÝnh cña Al(OH)
3

12. So s¸nh tÝnh tan cña muèi CaSO
4
vµ BaSO
4

13. §iÒu chÕ FeCl
2

14. §iÒu chÕ vµ thö tÝnh chÊt cña Fe(OH)
2

15. TÝnh chÊt hãa häc cña muèi FeCl
3

16. Thö tÝnh oxi hãa cña K
2
Cr
2
O
7

17. Ph¶n øng cña ®ång víi dung dÞch H
2
SO
4
®Æc, nãng
18. NhËn biÕt cation Na
+
, NH
4
+
, Ba
2+
, Al
3+
, Fe
2+
vµ Fe
3+
, Cu
2+
,
Ni
2+
, Cr
3+

19. NhËn biÕt anion NO
3

, SO
4
2–
, Cl

, CO
3
2-

20. NhËn biÕt mét sè chÊt khÝ: CO
2
, SO
2
, H
2
S, NH
3
, NO
2
, Cl
2

21. ChuÈn ®é dung dÞch HCl b»ng dung dÞch chuÈn NaOH
22. ChuÈn ®é dung dÞch FeSO
4
b»ng dung dÞch chuÈn KMnO
4
trong m«i trêng axit
H
2
SO
4

ThÝ nghiÖm : D·y ho¹t ®éng ho¸ häc cña c¸c kim lo¹i
Ho¸ chÊt: Dung dÞch HCl 10%, Pb(NO
3
)
2
10%, AgNO
3
5%, CuSO
4
10%. C¸c m¶nh kim
lo¹i: Zn, Mg, Al, Fe, Cu.
Dông cô: èng nghiÖm, gi¸ ®Ó èng nghiÖm.
C¸ch tiÕn hµnh:
a. Kim lo¹i t¸c dông víi dung dÞch axit
LÊy bèn èng nghiÖm, cho vµo mçi èng 3ml dung dÞch HCl (10%), cho vµo mçi èng mét
mÈu kim lo¹i theo thø tù Mg, Al, Fe, Cu. Quan s¸t lîng H
2
tho¸t ra tõ c¸c èng nghiÖm.
§Ó lµm t¨ng ®é chÝnh x¸c cña thÝ nghiÖm ta cÇn lu ý:
- KÝch thíc c¸c m¶nh kim lo¹i lµ t¬ng ®¬ng.
- Cho c¸c kim lo¹i r¬i ®ång thêi vµo axit b»ng c¸ch : §Æt bèn èng nghiÖm ®ùng axit vµo
gi¸ gç. Nghiªng gi¸ ®Ó bèn èng nghiÖm ®Òu nghiªng vµ ®Æt c¸c m¶nh kim lo¹i lªn miÖng
èng, ®Æt th¼ng gi¸ èng nghiÖm th× bèn èng nghiÖm cïng dùng ®øng vµ c¸c mÈu kim lo¹i
®ång thêi r¬i xuèng dung dÞch axit.
b. Kim lo¹i t¸c dông víi dung dÞch muèi
LÊy 3 èng nghiÖm vµ cho vµo mçi èng c¸c ho¸ chÊt:
-èng 1: 2ml dung dÞch Pb(NO
3
)
2
vµ 2 viªn kÏm.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
254
- èng 2: 2ml dung dÞch CuSO
4
vµ 2 ®inh s¾t nhá.
-èng 3: 2ml dung dÞch AgNO
3
vµ 2 m¶nh ®ång.
-Quan s¸t sù thay ®æi mµu s¾c trªn bÒ mÆt c¸c kim lo¹i trong dung dÞch.
- NhËn xÐt vÒ tÝnh khö cña c¸c kim lo¹i trong dung dÞch axit vµ c¸c dung dÞch muèi, gi¶i
thÝch lÝ do chän c¸c cÆp chÊt dïng trong c¸c èng nghiÖm ë thÝ nghiÖm (b).
Chó ý: §Ó gióp HS quan s¸t râ líp kim lo¹i bÞ ®Èy ra b¸m trªn thanh kim lo¹i trong dung
dÞch muèi cã thÓ thùc hiÖn b»ng c¸c c¸ch:
- Sau thÝ nghiÖm, g¹n bá dung dÞch muèi trong èng nghiÖm vµ so s¸nh víi mµu s¾c cña
c¸c kim lo¹i ban ®Çu.
- Dïng thanh kim lo¹i dµi cã mét phÇn nhóng trong dung dÞch, híng dÉn HS quan s¸t,
so s¸nh mµu cña hai phÇn thanh kim lo¹i.
ThÝ nghiÖm : Sù ¨n mßn kim lo¹i trong dung dÞch chÊt ®iÖn li
Ho¸ chÊt: C¸c kim lo¹i Fe, Zn, Sn, Cu; níc cÊt. C¸c dung dÞch: H
2
SO
4
lo·ng, HCl
10%, CuSO
4
5%, K
3
Fe(CN)
6
2%.
Dông cô: èng nghiÖm, cÆp gç, gi¸ èng nghiÖm.
Hai c¸ch tiÕn hµnh:
C¸ch 1: . LÊy hai èng nghiÖm cho vµo mçi èng 3ml dung dÞch H
2
SO
4
lo·ng vµ 2 viªn
Zn. Quan s¸t lîng khÝ H
2
tho¸t ra ë hai èng nghiÖm. Nhá thªm vµo mét èng 2 - 3 giät
dung dÞch CuSO
4
. H·y quan s¸t bÒ mÆt miÕng Zn vµ lîng khÝ tho¸t ra trong hai èng
nghiÖm. Tõ c¸c hiÖn tîng ®ã x¸c ®Þnh d¹ng ¨n mßn kim lo¹i x¶y ra trong hai èng
nghiÖm vµ gi¶i thÝch.
C¸ch 2: LÊy 4 ®inh s¾t dµi 4cm (hoÆc 4 ®o¹n d©y thÐp) ®¸nh s¹ch gØ; cuèn vµo 3 ®inh s¾t 3
kim lo¹i kh¸c lµ Zn, Sn, Cu…, cßn ®inh s¾t thø t ®Ó ®èi chøng.
LÊy 4 èng nghiÖm cho vµo mçi èng 3- 4ml níc cÊt, 1 - 2 giät dung dÞch HCl vµ 2 giät
K
3
[Fe(CN)
6
] ®Ó nhËn ra sù cã mÆt cña ion Fe
2+
do t¹o ra phøc Fe
3
[Fe(CN)
6
]
2
mµu xanh.
Bá 4 ®inh s¾t ®· chuÈn bÞ ë trªn vµo c¸c èng nghiÖm. Quan s¸t tèc ®é xuÊt hiÖn mµu
xanh trong dung dÞch. H·y x¸c ®Þnh èng nghiÖm cã cÆp pin nµo xuÊt hiÖn mµu xanh
nhanh nhÊt, èng nghiÖm cã cÆp pin nµo xuÊt hiÖn mµu xanh chËm nhÊt, èng nghiÖm cã
®inh s¾t kh«ng th× cã xuÊt hiÖn mµu xanh kh«ng vµ gi¶i thÝch c¸c hiÖn tîng trªn.
Chó ý: Ta còng cho 4 ®inh s¾t trªn cïng r¬i xuèng c¸c dung dÞch cïng mét lóc ®Ó ®¶m
b¶o vÒ thêi gian cïng x¶y ra ph¶n øng.
ThÝ nghiÖm : §iÒu chÕ kim lo¹i b»ng ph¬ng ph¸p ®iÖn ph©n
Ho¸ chÊt: CuCl
2
, KI, hå tinh bét, níc cÊt.
Dông cô: èng ch÷ U, ®iÖn cùc than ch×, d©y ®iÖn, biÕn ¸p mét chiÒu hoÆc pin, acquy,
cèc thuû tinh, gi¸ s¾t.
C¸ch tiÕn hµnh: CÆp èng ch÷ U lªn gi¸ s¾t,
pha dung dÞch CuCl
2
b·o hoµ trong cèc thñy tinh vµ
rãt vµo èng ch÷ U, mÆt trªn dung dÞch c¸ch miÖng
− +
dd CuCl
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
255
èng 2cm. Dïng d©y ®iÖn nèi hai ®iÖn cùc b»ng than
ch× vµ ®îc nèi víi nguån ®iÖn (pin, acquy) hoÆc 2
cùc cña biÕn ¸p. §Æt 2 ®iÖn cùc vµo hai nh¸nh cña
èng ch÷ U. §ãng m¹ch ®iÖn vµ ®iÒu chØnh hiÖu ®iÖn
thÕ ë 8 - 10V. Quan s¸t hiÖn tîng ®iÖn ph©n x¶y ra ë hai ®iÖn cùc.
§Ó nhËn ra khÝ Cl
2
t¹o ra ë cùc d¬ng (anot), nhá vµo nh¸nh ®ã 4- 5 giät dung dÞch KI vµ
2- 3 giät hå tinh bét. Quan s¸t mµu s¾c ë ®iÖn cùc ©m. TiÕn hµnh ®iÖn ph©n kho¶ng 3 -5
phót, c¾t nguån ®iÖn vµ nhÊc ®iÖn cùc ©m ra khái dung dÞch, quan s¸t ®ång b¸m vµo ®iÖn
cùc.
ThÝ nghiÖm : X¸c ®Þnh ion kim lo¹i kiÒm, kiÒm thæ dùa vµo mµu ngän löa
Ho¸ chÊt: LiCl, NaCl, BaCl
2
, CaCl
2
, Sr(NO
3
)
2
, níc.
Dông cô: 6 cèc thñy tinh (50ml), biÕn thÕ, ®òa thuû tinh, d©y platin hoÆc thanh nh«m,
d©y ®iÖn.
C¸ch tiÕn hµnh: Cã thÓ tiÕn hµnh thÝ nghiÖm nµy theo c¸c c¸ch kh¸c nhau:
C¸ch 1: . Dïng ngän löa hå quang ®iÖn ®Ó nhËn ra ion kim lo¹i









Cã thÓ dïng 2 thanh nh«m ®· c¾t nhän ®Çu hoÆc hai ®o¹n d©y platin 5cm nèi víi
hai d©y ®iÖn. Dïng d©y c¸ch ®iÖn buéc chÆt hai thanh nh«m (hoÆc platin) vµo ®òa thuû
tinh sao cho chóng h¬i c¸ch xa nhau, hai ®Çu so le nhau kho¶ng 1cm (h×nh vÏ); nèi hai
®Çu d©y ®iÖn víi nguån ®iÖn ®Ìn qua biÕn thÕ.
C¸c muèi ®îc pha thµnh dung dÞch b·o hoµ chøa vµo c¸c cèc cã d¸n nh·n vµ
chuÈn bÞ mét cèc níc ®Ó röa ®Çu d©y nh«m (hoÆc palatin). CÇm ®òa thñy tinh nhóng
®Çu nhän cña 2 thanh nh«m (hoÆc platin) ngËp vµo dung dÞch muèi b·o hoµ råi nhÊc nhÑ
lªn ®Ó ®Çu nhän cña mét thanh nh«m võa lªn khái mÆt dung dÞch, cßn ®Çu nhän cña
thanh kia vÉn ngËp díi dung dÞch. §iÒu chØnh biÕn thÕ ®Ó cã hiÖu ®iÖn thÕ ®ñ lín, hå
quang ®iÖn ®îc t¹o thµnh, ta thÊy sù phãng ®iÖn gi÷a 2 ®iÖn cùc qua dung dÞch, nh÷ng
tia löa hå quang trªn mÆt dung dÞch nhuèm mµu ®Æc trng cña ion kim lo¹i trong muèi
Víi dung dÞch LiCl ngän löa cã mµu ®á tÝa, víi dung dÞch NaCl ngän löa mµu
vµng, dung dÞch KCl ngän löa mµu tÝm ®á. Dung dÞch muèi SrCl
2
ngän löa mµu ®á son,
dung dÞch muèi bari ngän löa mµu xanh nân chuèi, dung dÞch muèi canxi ngän löa mµu
®á g¹ch.
dd muèi b·o hßa
+ −
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
256
Chó ý: Sau mçi lÇn thÝ nghiÖm ph¶i röa kÜ hai thanh nh«m (hoÆc platin) b»ng c¸ch
nhóng vµo cèc níc cÊt.
C¸ch 2: Dïng ngän löa ®Ìn cån ®Ó nhËn c¸c ion kim lo¹i kiÒm, kiÒm thæ
Ngoµi c¸c dung dÞch muèi kim lo¹i kiÒm, kiÒm thæ b·o hoµ, cÇn chuÈn bÞ thªm
HCl ®Æc, ®Ìn cån tèt, mét ®o¹n d©y platin hoÆc d©y niken - crom (tõ d©y bÕp ®iÖn) hoÆc
®o¹n d©y kim lo¹i nh d©y tãc bãng ®Ìn háng. Ta cã thÓ cuèn ®o¹n d©y kim lo¹i trªn vµo
®Çu ®òa thuû tinh hoÆc h¬ nãng ®Çu ®òa thuû tinh trªn ngän löa ®Ìn khÝ (hoÆc ®Ìn cån)
®Õn khi mÒm. C¾t mét ®o¹n d©y Pt hoÆc d©y bÕp ®iÖn kho¶ng 5cm, dïng k×m c¾m vµo
®Çu ®òa thñy tinh ®· ®îc nung mÒm. Lµm nguéi ®òa thñy tinh tõ tõ trong kh«ng khÝ råi
dïng k×m uèn ®Çu d©y cßn l¹i thµnh vßng trßn nhá. Nhóng d©y kim lo¹i nµy vµo axit
clohi®ric ®Æc råi ®èt trªn ngän löa ®Ìn cån ®Ó lo¹i hÕt chÊt bÈn. LÆp l¹i ®éng t¸c nµy 2 -
3 lÇn ®Õn khi ngän löa ®Ìn cån kh«ng mµu. Nhóng d©y kim lo¹i nµy vµo dung dÞch muèi
NaCl b·o hoµ ®a vµo ngän löa ®Ìn cån (hoÆc ®Ìn khÝ). Ngän löa ®Ìn cån nhuèm mµu
vµng. Sau ®ã ph¶i röa d©y kim lo¹i trong HCl ®Æc vµ nung ®á tríc mçi lÇn thö víi c¸c
muèi kh¸c. Mµu cña ngän löa ®Ìn cån còng nhuèm mµu ®Æc trng cña c¸c ion kim lo¹i
kiÒm nh trªn.
ThÝ nghiÖm : Nh«m t¸c dông víi dung dÞch muèi cña kim lo¹i ho¹t ®éng kÐm
Ho¸ chÊt: Thanh nh«m, dung dÞch CuSO
4
10%.
Dông cô: èng nghiÖm, cÆp gç.
C¸ch tiÕn hµnh:
Cho vµo èng nghiÖm 2ml dung dÞch CuSO
4
vµ th¶ thanh nh«m dung dÞch. Quan s¸t thanh
nh«m, ta thÊy cã ®ång mµu ®á b¸m vµo, khÝ H
2
tho¸t ra tõ thanh nh«m. H·y gi¶i thÝch
hiÖn tîng? KhÝ H
2
tho¸t ra lµ do qu¸ tr×nh nµo?
ThÝ nghiÖm : §iÒu chÕ vµ thö tÝnh chÊt lìng tÝnh cña nh«m hi®roxit
Ho¸ chÊt: C¸c dung dÞch: HCl lo·ng, AlCl
3
, NH
3
, NaOH, NH
4
Cl b·o hoµ, H
2
SO
4
lo·ng,
Al vôn, CaCO
3
.
Dông cô: èng nghiÖm, cÆp gç, b×nh Kip ®¬n gi¶n (®iÒu chÕ CO
2
), cèc thuû tinh 50ml,
phÔu, giÊy läc.
C¸ch tiÕn hµnh:
C¸ch 1: Rãt vµo èng nghiÖm 5ml dung dÞch AlCl
3
, thªm tõ tõ tõng giät dung dÞch NH
3

vµo ®ã, quan s¸t mµu s¾c, tr¹ng th¸i cña kÕt tña. Chó ý kh«ng dïng d dung dÞch NH
3
.
Chia kÕt tña thµnh 2 phÇn vµo 2 èng nghiÖm, phÇn cßn l¹i trong èng ®Ó ®èi chøng.
- èng 1: Cho thªm tõ tõ tõng giät dung dÞch H
2
SO
4
lo·ng.
- èng 2: Cho thªm tõ tõ tõng giät dung dÞch NaOH.
Quan s¸t hiÖn tîng ë hai èng nghiÖm vµ so s¸nh víi kÕt tña cßn l¹i trong èng nghiÖm
ban ®Çu. KÕt tña trong hai èng nghiÖm ®Òu tan. H·y nªu kÕt luËn vÒ tÝnh chÊt cña
Al(OH)
3
.
C¸ch 2: LÊy kho¶ng 0,5g nh«m vôn cho vµo cèc ®ùng 10ml dung dÞch NaOH, nÕu nh«m
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
257
cha tan hÕt th× cho thªm NaOH cho ®Õn khi tan hÕt, läc dung dÞch ta ®îc dung dÞch
NaAlO
2
. Cho níc läc vµo hai èng nghiÖm.
- èng 1: LÊy 5ml vµ cho tõ tõ luång khÝ CO
2
®i qua, quan s¸t hiÖn tîng thÊy dung dÞch
trong èng bÞ vÈn ®ôc.
- èng 2: LÊy 3ml vµ ®un nãng dung dÞch ®Õn s«i vµ cho tõ tõ tõng giät dung dÞch amoni
clorua b·o hoµ. Quan s¸t hiÖn tîng.
Chó ý:
-Cã thÓ ®iÒu chÕ Al(OH)
3
b»ng c¸ch cho tõ tõ tõng giät NaOH hoÆc KOH vµo dung dÞch
muèi nh«m, nhng Al(OH)
3
dÔ bÞ tan ra khi h¬i d NaOH.
- Khi dïng dung dÞch NH
3
®Ó ®iÒu chÕ Al(OH)
3
dÔ g©y hiÖn tîng phô: cã khãi tr¾ng t¹o
ra (NH
4
Cl) khi dïng HCl hoµ tan Al(OH)
3
v× vËy nªn dïng H
2
SO
4
lo·ng ®Ó chøng minh
tÝnh baz¬ cña Al(OH)
3
.
ThÝ nghiÖm : §iÒu chÕ s¾t (II) hi®roxit
Ho¸ chÊt: Dung dÞch FeCl
2
, NaOH ®Æc (20%).
Dông cô: èng nghiÖm, cÆp gç, ®Ìn cån, cèc thuû tinh (100ml).
C¸ch tiÕn hµnh:
LÊy dung dÞch FeCl
2
võa ®iÒu chÕ ë thÝ nghiÖm 9 (ë trªn) cho t¸c dông víi dung dÞch
NaOH theo tr×nh tù sau:
LÊy 4 - 5ml dung dÞch NaOH ®un s«i ®Ó ®uæi hÕt c¸c khÝ hoµ tan ra khái dung dÞch. §Ó
dung dÞch nguéi bít vµ rãt nhanh 2 - 3ml dung dÞch FeCl
2
võa míi ®iÒu chÕ ch¶y theo
thµnh èng nghiÖm xuèng ®¸y èng chøa dung dÞch NaOH. Ta thÊy cã kÕt tña tr¾ng xanh
cña Fe(OH)
2
t¹o ra n»m s©u trong dung dÞch NaOH, kh«ng tiÕp xóc víi kh«ng khÝ; kÕt
tña tr¾ng xanh nµy dÇn dÇn thµnh mµu ®á n©u do Fe(OH)
2
bÞ oxi hoµ tan trong níc oxi
ho¸ t¹o thµnh Fe(OH)
3
. NÕu ®æ kÕt tña Fe(OH)
2
ra cèc thuû tinh, qu¸ tr×nh nµy x¶y ra
nhanh h¬n.
Chó ý: §Ó thÝ nghiÖm thµnh c«ng cÇn ®iÒu chÕ ®îc dung dÞch FeCl
2
cã nång ®é cao vµ
s¹ch, v× vËy ph¶i röa s¹ch ®inh s¾t nhiÒu lÇn b»ng dung dÞch HCl. Cho 4 - 5 ®inh s¾t vµo
dung dÞch HCl, ®un nãng mét lóc råi g¹n bá dung dÞch, röa b»ng níc vµ l¹i cho HCl
vµo röa tiÕp cho ®Õn khi dung dÞch kh«ng cã mµu vµng.

C©u hái th¶o luËn
1. §Ó chøng minh møc ®é ho¹t ®éng ho¸ häc kh¸c nhau cña c¸c kim lo¹i ta cÇn tiÕn
hµnh thÝ nghiÖm nµo? C¸c ho¸ chÊt cÇn chän vµ gi¶i thÝch lÝ do?
2. Khi cho thanh s¾t cã cuén thªm d©y ®ång nhá vµo dung dÞch axit,
ta thÊy H
2
tho¸t ra ë bÒ mÆt d©y ®ång. HS cã thÓ hiÓu r»ng ®ã lµ do ®ång t¸c dông víi
axit khi cã mÆt cña s¾t. VËy cÇn gi¶i thÝch nh thÕ nµo vµ chän hiÖn tîng g× ®Ó chøng
minh?
3. Nguyªn t¾c chung ®Ó ®iÒu chÕ kim lo¹i m¹nh, trung b×nh, yÕu? H·y thiÕt kÕ dông cô
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
258
®Ó tiÕn hµnh thÝ nghiÖm ®iÒu chÕ kim lo¹i b»ng ph¬ng ph¸p nhiÖt luyÖn víi chÊt khö lµ
C, CO, Al.
4. Cã thÓ sö dông nh thÕ nµo thÝ nghiÖm vÒ “T¸c dông cña kim lo¹i s¾t víi dung dÞch
muèi CuSO
4
” ®Ó d¹y häc bµi “Ph¶n øng oxi ho¸ – khö”?
5. V× sao Na ph¶n øng víi HCl ®Æc l¹i ªm ®Òm h¬n, kÐm m·nh liÖt h¬n ph¶n øng víi
HCl lo·ng?
6. C¸c hiÖn tîng x¶y ra trong ph¶n øng cña natri víi níc cã liªn quan ®Õn c¸c tÝnh chÊt
nµo cña natri?
7. So s¸nh hiÖn tîng x¶y ra trong hai thÝ nghiÖm Na, Ca t¸c dông víi níc? Tõ ®ã rót
ra nh÷ng ®iÓm kh¸c nhau vÒ tÝnh chÊt cña hai kim lo¹i?
8. Gi¶i thÝch sù t¹o thµnh th¹ch nhò trong c¸c hang ®éng vµ c¬ së cña c¸c biÖn ph¸p lµm
mÒm níc?
9. Gi¶i thÝch qu¸ tr×nh thÝ nghiÖm vµ nªu kÕt luËn vÒ kh¶ n¨ng ph¶n øng cña nh«m víi
oxi.
10. V× sao khi tiÕn hµnh ph¶n øng cña nh«m víi níc ta còng ph¶i t¹o líp hçn hèng Hg -
Al? NÕu chØ bá líp Al
2
O
3
b»ng kiÒm hay b»ng c¬ häc th× cã ®îc kh«ng?
11. V× sao thanh nh«m ®· nhóng qua HNO
3
®Æc l¹i kh«ng ph¶n øng víi dung dÞch HCl
lo·ng?
12. Dïng dung dÞch NH
4
Cl b·o hoµ cho vµo dung dÞch NaAlO
2
®Ó chøng minh ®iÒu g×?
13. Cho biÕt ý nghÜa cña c¸c thao t¸c trong thÝ nghiÖm ®iÒu chÕ Fe(OH)
2
tõ Fe.
14. §Ó chøng minh tÝnh oxi ho¸ cña muèi s¾t (III), tÝnh oxi ho¸ cña muèi s¾t (II), ta cã
thÓ tiÕn hµnh nh÷ng thÝ nghiÖm nµo? H·y lùa chän c¸c ho¸ chÊt, dông cô cÇn dïng vµ
m« t¶ c¸ch tiÕn hµnh.
15. §Ó chøng minh tÝnh chÊt s¾t dÔ bÞ gØ trong kh«ng khÝ Èm, ta cã thÓ tiÕn hµnh thÝ
nghiÖm nh thÕ nµo?

Tài li4u tham kh$o
CH&'NG V
øng dông CNTT trong d¹y häc hãa häc
5.1. Xây dPng bài gi$ng t23ng tác
5.1.1. Tfng quan
GiKi thi4u Trong th;i gian gKn 4ây vic thi(t k( bài giCng t,.ng tác v>i s1 ha tr- c/a
máy tính 4ang là vJn 47 quan tâm c/a nhi7u giáo viên. Có rJt nhi7u phKn m7m máy tính
ha tr- thi(t k( t,.ng tác chuyên nghip nh, Director, Flash. Tuy nhiên 4a s+ các giáo
viên ,a thích dùng Powerpoint h.n vì h& 4ã quen thuFc v>i giao din c/a phKn m7m này.
V>i Powerpoint truy7n th+ng giáo viên th,;ng sB d$ng các hiu 5ng (effect), ho8t cCnh
(animation) cùng các thành phKn multimedia nh, hình Cnh, âm thanh, siêu liên k(t
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
259
(Hyperlink), video nhúng tr1c ti(p vào Powerpoint. NhDng bài trình chi(u này chU mang
tính minh h&a, ng,;i h&c chU nghe và ti(p nh?n ch5 không có c. hFi t,.ng tác v>i bài
giCng (ng,;i nghe tác 4Fng lên bài giCng và bài giCng trC v7 k( quC t,.ng 5ng).
BMng cách sB d$ng ngôn ngD VBA (Visual Basic for Application) tích h-p sxn trong
Powerpoint, ta có th2 t8o ra t,.ng tác trong các bài trình chi(u. NhDng bài vi(t trong phKn
này s_ h,>ng dTn ng,;i dùng tQng b,>c xây d1ng các t,.ng tác c. bCn diNn ra trong l>p
h&c (TrPc nghim phCn hGi, mô phSng, 4i7u khi2n video, hình Cnh, Shockwave flash, thu
th?p ý ki(n, xây d1ng bài ki2m tra…vv).
Thi>t lp ban IVu
Thit l:p ch 1? b)o m:t
MLc 4Hnh Powerpoint không cho phép ch8y các macro vì các lý do v7 bCo m?t. *2 thu?n
tin trong quá trình sB d$ng VBA hãy th1c hin các b,>c sau 42 thi(t l?p l8i ch( 4F bCo
m?t cho Powerpoint.
*+i v>i Microsoft Powerpoint 2003, TQ menu Tools, ch&n Macro, ch&n Security. Trong
tab Security Level ch&n m5c Medium hoLc Low (th,;ng ch&n Low 42 cho phép tJt cC
các Macro).

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
260
*+i v>i Microsoft Powerpoint 2007, Click nút Microsoft Office ( ), ch&n
Powerpoint Options, ch&n ng@n Trust Center, click nút Trust Center Settings, ch&n tab
Macro Settings, và ch&n Enable all macros.

B:t thanh công cH VBA
MLc 4Hnh thì bF công c$ ha tr- làm vic trên VBA không 4,-c b?t. Hãy làm các b,>c sau
42 hi2n thH thanh công c$ này:
*+i v>i Microsoft Powerpoint 2003 hoLc XP, Click chuFt lên menu View, ch&n Toolbars,
ch&n Control Toolbox. Khi 4ó thanh công c$ Control Toolbox hi2n thH trôi n=i trên màn
hình nh, sau:
Office 2003 ho,c XP Office 2003 ho,c XP

*+i v>i Microsoft Powerpoint 2007, Click nút Microsoft Office, ch&n Powerpoint
Options, ch&n ng@n Popular, nhJp ch&n m$c Show Developer Tab in Ribbon. Khi 4ó
s_ có thêm 1 m$c Developer trên thanh Menu c/a Powerpoint 2007.
Office 2007 Office 2007

Cách sF dCng chung
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
261
Mai thành phKn trên thanh Toolbox 4,-c g&i là mFt 4+i t,-ng, mai 4+i t,-ng này s_ có
mFt nhóm thu5c tính và ph!ng th:c t,.ng 5ng. Có th2 4.n giCn hi2u thuFc tính là
nhDng 4Lc 4i2m c/a 4+i t,-ng nh, chi7u cao (Height), chi7u rFng (Width), màu n7n
(BackColor), font chD (Font), Yn hin (Visible), nFi dung (Caption/Text), ki2u 4,;ng vi7n
(Border Style)…vv. Ph,.ng th5c là nhDng ho8t 4Fng s_ diNn ra c/a 4+i t,-ng khi bH tác
4Fng ch^ng h8n nh, khi click chuFt vào s_ xuJt hin thông báo (ta s_ t8o ra t,.ng tác
bMng ch5c n@ng này). NhDng tác 4Fng vào 4+i t,-ng nh, click chuFt, rê chuFt qua..vv g&i
là các sM kiGn (Event).
Ví d$: hãy ch&n 4+i t,-ng label (hình chD A) và v_ lên slide. T,.ng t1 cho các 4+i t,-ng
khác.
*2 xem thuFc tính hãy click ph$i vào label vQa v_, ch&n Properties, khi 4ó bCng thuFc
tính c/a 4+i t,-ng này s_ xuJt hin. Ta có th2 thay 4=i giá trH các thuFc tính này.
Ví d$: *Lt tên cho label này bMng cách gán thuFc tính Name bMng lblA, ch&n thuFc tính
Font là Vni-Avo, thay 4=i nFi dung hi2n thH trên label bMng cách 4=i thuFc tính Caption
thành “Ví d7”, gán thuFc tính TextAlign thành 2-frmTextAlignCenter 42 canh giDa text
trong label. T8o vi7n bMng cách gán thuFc tính BorderStyle giá trH 1-
fmBorderStyleSingle.

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
262
*2 t8o ho8t 4Fng cho 1 4+i t,-ng hãy click 4úp vào 4+i t,-ng 4ó. Khi 4ó cBa s=
Microsoft Visual Basic s_ xuJt hin và cho phép ta vi(t các ho8t 4Fng cho sM kiGn mRc
*+nh c/a 4+i t,-ng.
Ví d$: click 4úp vào label : trên, *Ki vDi nhãn sM kiGn mRc *+nh là click chu5t chính vì
v?y ta có cBa s= VBA nh, sau:

Hãy vi(t thB 4o8n lnh sau:
Private Sub lblA_Click()
'Xuat hien hop thoai thong bao
MsgBox "Welcome to onceclick blog", , "Hello"
End Sub
*o8n lnh trên nhMm m$c 4ích s_ xuJt hFp tho8i v>i l;i chào "Welcome to onceclick
blog" ( tiêu 47 hFp tho8i có chD "Hello") khi ng,;i dùng click vào label lblA. Hãy trình
chi(u t?p tin Powerpoint 4ang thi(t k( và click vào lable trên slide 1 ta s_ có k(t quC nh,
hình bên.
NhUng IiAm cVn chú ý:
• Ngoài cách click 4úp vào 4+i t,-ng 42 m: c/a s= Visual Basic có th2 dùng t= h-p
phím ALT + F11.
• Có th2 thay 4=i 4+i t,-ng và s1 kin xCy ra trên 4+i t,-ng thông qua 2 combobox
trong cBa s= Visual Basic.
Tóm tgt các b2Kc sF dCng VBA trong Powerpoint
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
263
• Ch&n và v_ mFt 4+i t,-ng lên slide.
• Thay 4=i thuFc tính c/a 4+i t,-ng thông qua hFp tho8i Properties (Click phCi vào
4+i t,-ng và ch&n Properties)
• Vi(t ho8t 4Fng cho các s1 kin xCy ra trên 4+i t,-ng bMng cách click 4úp vào 4+i
t,-ng.
• Có th2 vi(t ho8t 4Fng cho nhi7u s1 kin xCy ra trên cùng mFt 4+i t,-ng bMng cách
ch&n s1 kin : combox trong c/a s= Visual Basic. (Ví d$ có th2 cùng vi(t ho8t
4Fng cho s1 kin click, click 4úp,…)
Tóm tgt
Tr,>c khi làm vic v>i VBA trong Powerpoint ta th,;ng thi(t l?p l8i ch( 4F bCo m?t, b?t
thanh công c$ Toolbox.
Mai thanh 4+i t,-ng có thuFc tính và ph,.ng th5c 4Lc tr,ng. Có th2 xem các thuFc tính
các 4+i t,-ng thông qua hFp tho8i Properties. Thay 4=i thuFc tính c/a 4+i t,-ng s_ làm
thay 4=i cách hi2n thH c/a 4+i t,-ng.
Có th2 m: nhanh c/a s+ Visual Basic thông qua t= h-p phím ALT + F11 hoLc click *úp
vào *Ki t6ng bJt k]. Nên 4Lt tên các 4+i t,-ng theo quy tPc chung 42 dN dàng nh?n bi(t
ki2u 4+i t,-ng khi sB d$ng VBA.
5.1.2. Các I<i t2Tng c3 b$n
MCc tiêu
Sau bài này b8n có th2:
• Trình bày 4,-c các thuFc tính và ph,.ng th5c c. bCn c/a các 4+i t,-ng Label,
Button, Option Box, Check Box, Text Box, Image, Spin Button.
• SB d$ng 4,-c 2 hàm nh?p xuJt c. bCn: InputBox và MsgBox.
• V?n d$ng làm các d8ng câu 4i7n khuy(t, 4úng sai, nhi7u l1a ch&n, mô phSng các
c=ng logic, trò ch.i ghép hình.
GiKi thi4u *2 v?n d$ng t+t VBA chU cKn nh> duy nhJt mFt 4i7u: “mai 4+i t,-ng có
nhDng thu5c tính và ph!ng th:c c. bCn” 4a s+ các thuFc tính còn l8i 47u gi+ng nhau :
các 4+i t,-ng nh, chi7u cao (Height), chi7u rFng (Width), màu n7n (BackColor), font chD
(Font), Yn hin (Visible)…vv. Thay 4=i nhDng thuFc tính c/a 4+i t,-ng dTn 4(n s1 thay
4=i c/a 4+i t,-ng trên màn hình. CKn chú ý rMng các 4+i t,-ng c/a VBA trong
Powerpoint không ha tr- 4Ky 4/ font Unicode, chính vì v?y nên ch.n thu5c tính font cho
các *Ki t6ng này là Vni hoRc ABC.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
264

Hình 2.1: Các thành phKn trên ToolBox
LoQi I<i t2Tng Chuhi IQi di4n
Label lbl
Button btn
Text Box txt
Picture Box pic
Spin Button spn
Check Box chk
Option Box opt
BCng 2.1: Chuai 48i din cho tQng lo8i 4+i t,-ng
Mai 4+i t,-ng 47u có mFt tên duy nh9t. *2 tin cho quá trình vi(t code sau này nên *Rt
tên theo quy Dc 42 khi nhìn tên có th2 bi(t 4+i t,-ng 4ó thuFc lo8i nào. Quy ,>c: tên bSt
*2u bNng chuTi *"i diGn cho lo"i *Ki t6ng, theo sau là chuTi có ngh>a ch0 *2u tU vi(t
hoa.
Ví d$ 2.1:
• Tên Label: lblCauHoi, lblLuaChon1, lblLuaChon2, lblLuaChon3, lblLuaChon4,
lblDapAn…vv
• Tên Text Box: txtNoiDung, txtCauHoi, txtGopY,…vv
• Tên Check Box: chkLuaChon1, chkLuaChon2, chkLuaChon3, chkLuaChon4,…vv
• Tên Picture Box: picMinhHoa, picChanDung, picGioiThieu,…vv
Khi h?c vO các I<i t2Tng c3 b$n, giáo trình có sF dCng m;t s< toán tF và cEu trúc
sau:
Toán tB: & (n+i chuai), <> (so sánh khác)
CJu trúc 4i7u kin:
C9u trúc if *!n gi3n n(u *i%u kiGn *úng thì thMc hiGn 1 câu lGnh
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
265
If <4i7u kin> Then <1 câu lnh>
C9u trúc if *2y *J n(u *i%u kiGn *úng thì thMc hiGn 1 hoRc nhi%u câu lGnh, ng6c l"i n(u
thMc hiGn 1 hoRc nhi%u câu lGnh khác.
If <4i7u kin> Then
Else
End If
Hai hàm nhp xuEt c3 b$n:
*2 xuJt hin h5p tho"i thông báo cho ng,;i dùng ta dùng hàm MsgBox v>i mTu
MsgBox "Noi dung thong bao", , "Tieu de hop thoai"
*2 yêu cKu ng,;i dùng nh-p vào m5t giá tr+ ta dùng hàm InputBox v>i mTu
InputBox "Nhap vao gia tri cho x", "Nhap x"
LABLE (nhãn)/ BUTTON (nút)
Label/Button thông th,;ng 4,-c dùng 42 hi2n thH thông tin text 4.n giCn. Cho phép
ng,;i dùng tác 4Fng lên thông qua các s1 kin nh, click, click 4úp.
Thu;c tính Mô t$
Caption NFi dung hi2n thH trên label/button
Enable Kích ho8t hay không kích ho8t. N(u mang giá trH False
ng,;i dùng không th2 tác 4Fng lên label/button.
Visible Ân n(u mang giá trH False, hin n(u mang giá trH True
WordWrap Cho phép text nMm trên nhi7u dòng n(u mang giá trH
True, ng,-c l8i text nMm trên 1 dòng
BCng 2.2: Các thuFc tính c. bCn c/a Label
SM kiGn c! b3n c/a label/button là Click nghXa là ta s_ vi(t nhDng ho8t 4Fng xCy ra khi
ng,;i dùng click chuFt vào chúng.
Ví d$ 2.2: Dùng nhãn 42 xây d1ng câu hWi d"ng *i%n vào chX trKng v>i nhDng tQ cho
tr,>c nh, hình 2.2. K(t quC c/a ví d$ này là mFt slide trên 4ó có 5 ch= tr+ng cKn 4i7n và
5 c$m tQ cho tr,>c. Ng,;i h&c s_ 4i7n vào ch= tr+ng bMng cách click vào c$m tQ cho sxn
sau 4ó click vào mFt ô tr+ng. Ng,;i h&c có quy7n làm l8i bMng cách nhJn vào nhãn “Làm
l8i”. Sau khi làm xong ng,;i h&c click vào nút chJm 4i2m 42 xem 4i2m.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
266
Ý t2eng: SB d$ng 5 label dành cho ô trKng, 5 label dành cho c7m tU cho trDc, 3 label
lKn l,-t cho “Ch9m *i<m”, “Làm l"i”, và *i<m trC v7. Ngoài ra còn có 1 label Yn dùng 42
làm trung gian. Khi ng,;i dùng click vào c$m tQ cho sxn s_ gán caption c/a label này
cho label t8m. Khi ng,;i dùng click vào ô tr+ng ta th1c hin gán caption c/a label t8m
cho label ô tr+ng.
Hình 2.2: *i7n vào ô tr+ng v>i tQ cho tr,>c làm bMng Label
L2u ý
• N(u có nhi7u label, 4Ku tiên ta t8o mFt label, gán các thuFc tính cKn thi(t cho label
này nh, Font (Vni-Avo), canh l7…vv. Sau 4ó dùng CTRL + di chuyAn I<i t2Tng
42 copy nhanh 4+i t,-ng.
• Có th2 cùng lúc gán thuFc tính cho nhi7u 4+i t,-ng cùng lúc bMng cách dùng phím
SHIFT + click 42 ch&n nhi7u 4+i t,-ng và thay 4=i thuFc tính trong cBa s=
Properties.
• NhDng nFi dung c+ 4Hnh chU cKn dùng Text Box bình th,;ng c/a thanh công c$
Drawing.
H2Kng dRn chi ti>t:
B,Jc 1: T8o mFt label, gán thuFc tính font = Vni-Avo, Text Align =2. Sau 4ó copy ra
thành 14 label.
B,Jc 2: LKn l,-t 4Lt tên các 4+i t,-ng nh, sau: lblO1, lblO2, lblO3, lblO4, lblO5 (dành
cho các ô trKng), lblAnswer1, lblAnswer2, lblAnswer3, lblAnswer4, lblAnswer5 (dành
cho các c7m tU cho trDc), lblChamDiem, lblReset, lblDiem (dành cho “Ch9m *i<m” ,
“Làm l"i” và ch:a *i<m khi ng,;i dùng click vào “ChJm 4i2m”), lblTemp (dùng làm
label trung gian 42 chuy2n caption tQ c$m tQ cho tr,>c sang ô tr+ng) riêng label này có
thuFc tính visible=0 42 không hi2n thH lên slide.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
267
B2Kc 3: Th1c hin 4o8n code giúp ng,;i dùng chuy2n caption tQ c$m tQ cho tr,>c sang ô
tr+ng. f 4ây ta dùng label trung gian. Khi ng,;i dùng click vào c$m tQ cho tr,>c ta s_
gán caption cJa lable trung gian bMng v>i caption cJa c7m tU này.
'Khi nguoi dung click vao cum tu 1 (Chu Nhat)
Private Sub lblAnswer1_Click()
lblTemp.Caption = lblAnswer1.Caption
End Sub
'Khi nguoi dung click vao cum tu 2 (25)
Private Sub lblAnswer2_Click()
lblTemp.Caption = lblAnswer2.Caption
End Sub
'Khi nguoi dung click vao cum tu 3 (Dong)
Private Sub lblAnswer3_Click()
lblTemp.Caption = lblAnswer3.Caption
End Sub
'Khi nguoi dung click vao cum tu 4 (Tay)
Private Sub lblAnswer4_Click()
lblTemp.Caption = lblAnswer4.Caption
End Sub
'Khi nguoi dung click vao cum tu 5 (24)
Private Sub lblAnswer5_Click()
lblTemp.Caption = lblAnswer5.Caption
End Sub
B,Jc 4: Khi ng,;i dùng click vào ô tr+ng, ta gán caption cJa label t8m cho ô trKng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
268
'Khi nguoi dung click vao o trong 1 (Chu Nhat)
Private Sub lblO1_Click()
lblO1.Caption = lblTemp.Caption
End Sub
'Khi nguoi dung click vao o trong 2 (25)
Private Sub lblO2_Click()
lblO2.Caption = lblTemp.Caption
End Sub
'Khi nguoi dung click vao o trong 3 (Dong)
Private Sub lblO3_Click()
lblO3.Caption = lblTemp.Caption
End Sub
'Khi nguoi dung click vao o trong 4 (Tay)
Private Sub lblO4_Click()
lblO4.Caption = lblTemp.Caption
End Sub
'Khi nguoi dung click vao o trong 5 (24)
Private Sub lblO5_Click()
lblO5.Caption = lblTemp.Caption
End Sub
B,Jc 5: Khi ng2ii dùng mu<n làm lQi ta gán caption các ô tr<ng vO rhng
Private Sub lblReset_Click()
lblO1.Caption = ""
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
269
lblO2.Caption = ""
lblO3.Caption = ""
lblO4.Caption = ""
lblO5.Caption = ""
lblDiem.Caption = ""
End Sub
B,Jc 6: Khi ng,;i dùng click vào “chJm 4i2m” ta lKn l,-t so sánh n5i dung c/a ô tr+ng
và c$m tQ cho tr,>c, n(u gi+ng nhau (4úng) ta c5ng dLn caption cJa label *i<m vDi 1.
Private Sub lblChamDiem_Click()
lblDiem.Caption = "0"
If lblO1.Caption = lblAnswer1.Caption Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If lblO2.Caption = lblAnswer2.Caption Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If lblO3.Caption = lblAnswer3.Caption Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If lblO4.Caption = lblAnswer4.Caption Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If lblO5.Caption = lblAnswer5.Caption Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
End Sub
Ví d$ 2.3: Thay hai label “ChJm 4i2m” và “Làm l8i” trên bMng button.
T,.ng t1 nh, trên ta xóa 2 label này, t"o 2 button m>i 4Lt tên lKn l,-t là btnChamDiem,
btnReset. NFi dung code bên trong không thay 4=i so v>i tr,;ng h-p trên. ChU khác là nút
có giao din 3D.
Private Sub btnReset_Click()
lblO1.Caption = ""
lblO2.Caption = ""
lblO3.Caption = ""
lblO4.Caption = ""
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
270
lblO5.Caption = ""
lblDiem.Caption = ""
End Sub
Private Sub btnChamDiem_Click()
lblDiem.Caption = "0"
If lblO1.Caption = lblAnswer1.Caption Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If lblO2.Caption = lblAnswer2.Caption Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If lblO3.Caption = lblAnswer3.Caption Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If lblO4.Caption = lblAnswer4.Caption Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If lblO5.Caption = lblAnswer5.Caption Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
End Sub
OPTION BOX/CHECK BOX
Thu;c tính Mô t$
Value Giá trH c/a 4+i t,-ng, True n(u 4,-c check ng,-c l8i mang giá trH False.
GroupName Phân nhóm. NhDng 4+i t,-ng cùng GroupName s_ thuFc cùng 1 nhóm.
Ví d$ có 2 câu hSi nhi7u l1a ch&n nMm trên cùng 1 trang thì b+n l1a ch&n
a-b-c-d c/a câu mFt s_ thuFc 1 nhóm, a-b-c-d c/a câu 2 s_ thuFc 1 nhóm.
Tên nhóm do ng,;i dùng t1 4Lt.
BCng 2.3: NhDng thuFc tính c. bCn c/a Option Box/Check Box
Option Box/Check Box thông th,;ng 4,-c dùng 42 cung cJp cho ng,;i dùng nhDng l1a
ch&n. Option Box chU cho phép ng,;i dùng ch&n 1 trong s+ nhi7u l1a ch&n (th,;ng dùng
trong trPc nghim nhi7u l1a ch&n). Check Box cho phép ng,;i dùng ch&n nhi7u l1a ch&n
(dùng 42 thu th?p thông tin ng,;i dùng nh, s: thích ch^ng h8n). Ngoài nhDng thuFc tính
nh, Label/Button hai thành phKn này có mFt s+ thuFc tính quan tr&ng nh, trong bCng 2.3.
Ví d$ 2.4: SB d$ng Option Box 42 t8o câu hSi nhi7u l1a ch&n (hình 2.3). K(t quC c/a ví
d$ này là slide gGm 2 câu hSi 4 l1a ch&n, cho phép ng,;i dùng làm l8i và chJm 4i2m.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
271

Hình 2.3: Câu hSi nhi7u l1a ch&n v>i Option Box
Ý t2eng: Vì câu hSi chU có 1 k(t quC 4úng nên ta dùng Option Box 42 làm các l1a ch&n.
Vì Option Box chU cho phép ch&n 1 trong cùng nhóm, chính vì v?y ta tách Option Box
thành 2 nhóm (nhóm cau1 và cau2).
H2Kng dRn chi ti>t:
B,Jc 1: T8o nFi dung c+ 4Hnh gGm câu hSi và tiêu 47 slide bMng Powerpoint thông
th,;ng. T8o 8 Option Box lKn l,-t 4Lt tên là opt1A, opt1B, opt1C, opt1D (dùng cho 4 l1a
ch&n c/a câu 1), opt2A, opt2B, opt2C, opt2D (dùng cho 4 l1a ch&n c/a câu 2). Các nút
“Ch9m *i<m”, “Làm l"i” t,.ng t1 nh, ví d7 2.2.
B,Jc 2: Tách thành 2 nhóm bMng cách gán thuFc tính GroupName=cau1 cho 4 l1a ch&n
c/a câu 1 và GroupName=cau2 cho 4 l1a ch&n còn l8i.
B,Jc 3: Khi ng,;i dùng mu+n làm l8i ta s_ gán giá trH False cho các l1a ch&n và *a
*i<m v% giá tr+ rTng.
Private Sub lblReset_Click()
opt1A.Value = False
opt1B.Value = False
opt1C.Value = False
opt1D.Value = False
opt2A.Value = False
opt2B.Value = False
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
272
opt2C.Value = False
opt2D.Value = False
lblDiem.Caption = ""
End Sub
B,Jc 4: Khi ng,;i dùng click vào “ChJm 4i2m” s_ *a *i<m v% 0, n(u opt1B 4,-c ch&n
ta nâng 4i2m lên 1, t,.ng t1 n(u opt2C 4,-c ch&n ta nâng 4i2m lên 1.
Private Sub lblChamDiem_Click()
lblDiem.Caption = "0"
If opt1B.Value = True Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If opt2C.Value = True Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
End Sub

TEXT BOX
TextBox I2Tc sF dCng IA ng2ii dùng nhp dU li4u vào. TextBox KHÔNG có thu;c
tính Caption nh2 các thành phVn trên. Thu;c tính quan tr?ng nhEt cJa Text Box là
Text. D2Ki Iây là các thu;c tính hay dùng.
Thu;c tính Mô t$
Text/Value NFi dung có trong Text Box. Text và Value th,;ng có giá trH gi+ng nhau.
Tuy nhiên khi th1c hin phép tính trên s+ ta th,;ng dùng value, khi th1c
hin các phép trên chuai ta dùng thuFc tính Text.
MultiLine N(u True s_ cho phép ng,;i dùng nh?p trên nhi7u dòng. *2 xu+ng dòng
trong Text Box ta nhJn SHIFT + ENTER.
ScrollBars Hi2n thH thanh cuFn trong tr,;ng h-p nFi dung trong Text Box quá dài
BCng 2.4: Các thuFc tính hay dùng c/a Text Box
S1 kin mLc 4Hnh c/a Text Box là change xCy ra khi ng,;i dung thay 4=i nFi dung trong
Text Box.
Ví d$ 2.5: SB d$ng Text Box 42 làm câu hSi d8ng 4i7n khuy(t. K(t quC c/a ví d$ này là
mFt slide trên 4ó có 5 ô 4i7n khuy(t. Ng,;i dùng s_ nh?p giá trH thích h-p theo yêu c/a
47. Ch,.ng trình cho phép tính 4i2m và làm l8i.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
273
Hình 2.4: Câu hSi 4i7n khuy(t dùng Text Box
H2Kng dRn chi ti>t:
B,Jc 1: So8n 47, t8o ra 5 Text Box lKn l,-t 4Lt tên là txt1, txt2, txt3, txt4, txt5 t,.ng 5ng
v>i n@m vH trí cKn 4i7n. Có th2 thay 4=i màu n7n (BackColor), Font chD cho phù h-p. Các
Label khác t,.ng t1 nh, các ví d$ trên.
B,Jc 2: Khi ng,;i dùng ch&n “Làm l"i” ta làm rang các Text Box nh; thuFc tính Text.
Private Sub lblReset_Click()
txt1.Text = ""
txt2.Text = ""
txt3.Text = ""
txt4.Text = ""
txt5.Text = ""
lblDiem.Caption = ""
End Sub
B,Jc 3: So sánh các Text Box v>i k(t quC 42 cFng dGn 4i2m.
Private Sub lblChamDiem_Click()
lblDiem.Caption = "0"
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
274
If txt1.Text = "FALSE" Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If txt2.Text = "FALSE" Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If txt3.Text = "TRUE" Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If txt4.Text = "TRUE" Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
If txt5.Text = "FALSE" Then lblDiem.Caption = lblDiem.Caption + 1
End Sub
Ví d$ 2.6: Xây d1ng mô phSng bMng Text Box. K(t quC c/a ví d$ này là slide cho phép
ng,;i dùng th1c hin thí nghim trên c=ng AND và ghi nh?n l8i k(t quC tQ 4ó rút ra nh?n
xét v7 c=ng AND.
Hình 2.5: T8o mô phSng c=ng AND bMng Text Box
Ý t2eng: C=ng AND có 2 4Ku vào và mFt 4Ku ra. f 4ây ta qui 4Hnh 0 là False và 1 là
True. Ta s_ vi(t ho8t 4Fng cho s1 kin change : 2 Text Box 4Ku vào.

H2Kng dRn chi ti>t:
B,Jc 1: V_ hình, t8o 47 bMng các thành phKn thông th,;ng trong Powerpoint. T8o 8 Text
Box lKn l,-t 4Lt tên là txtIn1, txtIn2 (dùng cho 2 4Ku vào), txtOut (dùng cho 4Ku ra – có
thuFc tính Locked=True 42 không cho ng,;i dùng nh?p giá trH vào Text Box này), txt1,
txt2, txt3, txt4 (dùng 42 ng,;i dùng ghi nh?n l8i k(t quC), txtNhanXet (dùng 42 ng,;i
dùng ghi nh?n xét).
B,Jc 2: Khi ng,;i dùng thay 4=i txtIn1 hoLc txtIn2 ta 47u thay 4=i giá trH c/a txtOut,
chính vì v?y ta s_ vi(t mFt th/ t$c riêng (ThiNghiem) 42 tính giá trH c/a txtOut tQ hai giá
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
275
trH nh?p vào trong txtIn1 và txtIn2. Sau 4ó s_ g&i th/ t$c này trong s1 kin change c/a
txtIn1 và txtIn2. CKn l,u ý rMng cC txtIn1 và txtIn2 chU nh?n 2 giá trH 0 hoLc 1, do 4ó n(u
ng,;i dùng nh?p các giá trH khác ta quy ,>c nó là giá trH 0.
Private Sub ThiNghiem()
'Bao dam rang chi co 2 gia tri 0 hoac 1 o cong nhap
If txtIn1.Value <> 0 And txtIn1.Value <> 1 Then txtIn1.Value = 0
If txtIn2.Value <> 0 And txtIn2.Value <> 1 Then txtIn2.Value = 0
'Tao ket qua
If txtIn1.Value = txtIn2.Value And txtIn1.Value = 1 Then
txtOut.Value = 1
Else
txtOut.Value = 0
End If
End Sub

Private Sub txtIn1_Change()
ThiNghiem
End Sub

Private Sub txtIn2_Change()
ThiNghiem
End Sub
B,Jc 3: Khi ng2ii dùng click “Làm lQi”
Private Sub lblReset_Click()
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
276
txtOut.Text = ""
txtIn1.Text = ""
txtIn2.Text = ""
txt1.Text = ""
txt2.Text = ""
txt3.Text = ""
txt4.Text = ""
txtNhanXet.Text = ""
End Sub

IMAGE
Image th,;ng 4,-c dùng 42 ch5a hình. ThuFc tính c. bCn là Picture. Khi thay 4=i thuFc
tính này s_ dTn 4(n thay 4=i hình ch5a bên trong Image.
Thu;c tính Mô t$
Picture Hình ch5a bên trong Pictrue Box.
PictureSizeMode Có 3 giá trH t,.ng 5ng v>i giD nguyên kích
th,>c hình, dãn kích th,>c cho bMng v>i khung
hình (fmPictureSizeModeStretch-hay dùng),
phóng to nFi dung bên trong.
BCng 2.5: Các thuFc tính c. bCn c/a Image
S1 kin c. bCn trên Image vTn là Click. *2 hi2n thH hình tQ bên ngoài ta dùng hàm
LoadPicture v>i tham s+ là 4,;ng dTn 4(n hình. Khi load hình ta nên xét vH trí t,.ng 4+i
giDa hình v>i file Powerpoint 4ang trình chi(u. ActivePresentation.Path trC v7 vH trí c/a
file Powerpoint 4ang trình chi(u.

Ví d$ 2.7: H,>ng dTn sB d$ng LoadPicture. K(t quC c/a ví d$ này là mFt công tPt 4in.
Khi ng,;i dùng click vào công tPc s_ chuy2n tr8ng thái bMng cách 4=i hình. GiC sB rMng 2
hình này 4,-c 4Lt trong th, m$c media nMm ngang cJp v>i file Powerpoint 4ang thi(t k(.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
277

H2Kng dRn chi ti>t:
B,Jc 1: T8o mFt 4+i t,-ng Image 4Lt tên imgCongTac, mFt 4+i t,-ng Label tên
lblStatus. Gán thuFc tính caption c/a lblStatus giá trH là “On”.
B,Jc 2: Vi(t s1 kin click cho Image. N(u lblStatus.caption=”On” ta chuy2n tr8ng thái
v7 Off và ng,-c l8i.
Private Sub imgCongTac_Click()
'Thay doi trang thai
If lblStatus.Caption = "On" Then
lblStatus.Caption = "Off"
imgCongTac.Picture=LoadPicture(ActivePresentation.Path & "\media\off.jpg")
Else
lblStatus.Caption = "On"
imgCongTac.Picture= LoadPicture(ActivePresentation.Path & "\media\on.jpg")
End If
'Refresh I mage
imgCongTac.Visible = False
imgCongTac.Visible = True
End Sub
MFt 4i2m cKn chú ý : 4ây là sau khi thay 4=i hình, ta ph3i Refresh là Image 42 hi2n thH
4úng bMng cách cho Image Yn 4i và hi2n thH l8i thông qua thuFc tính Visible.

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
278
Ví d$ 2.8: SB d$ng Image t8o trò ch.i ghép hình. K(t quC c/a c/a ví d$ này là mFt slide
trên 4ó có 4 mCnh hình nguGn không theo th5 t1, 4 ô tr+ng 42 ng,;i dùng 4,a hình phù
h-p vào.

Hình 2.6: Trò ch.i x(p hình bMng Picture Box
Ý t2eng: *2 chuy2n hình tQ Cnh nguGn sang vH trí thích h-p ta sB d$ng mFt Image t8m
làm trung gian. Image t8m này s_ có thuFc tính visible=false 42 ng,;i dùng không thJy
trong khi trình chi(u.
H2Kng dRn chi ti>t:
B,Jc 1: T8o 9 Image lKn l,-t 4Lt tên là imgS1, imgS2, imgS3, imgS4 (dùng ch5a 4 hình
nguGn), imgD1, imgD2, imgD3, imgD4 (làm khung 42 ng,;i dùng x(p hình), imgTemp
(dùng làm trung gian chuy2n hình tQ nguGn sang 4ích–thuFc tính visible=false). Các
Image này 47u có thuFc tính PictureSizeMode=fmPictureSizeModeStretch.
B,Jc 2: Dùng thuFc tính Picture : hFp tho8i Properties 42 hi2n thH 4 hình mong mu+n.
B,Jc 3: Khi ng,;i dùng click vào các hình nguGn s_ 4,a hình vào imageTemp.
Private Sub imgS1_Click()
imgTemp.Picture = imgS1.Picture
End Sub

Private Sub imgS2_Click()
imgTemp.Picture = imgS2.Picture
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
279
End Sub

Private Sub imgS3_Click()
imgTemp.Picture = imgS3.Picture
End Sub

Private Sub imgS4_Click()
imgTemp.Picture = imgS4.Picture
End Sub
B,Jc 4: Khi ng2ii dùng click vào các ô tr<ng sj chuyAn hình tk imageTemp vào ô
tr<ng.
Private Sub imgD1_Click()
imgD1.Picture = imgTemp.Picture
'Refresh D1
imgD1.Visible = False
imgD1.Visible = True
End Sub

Private Sub imgD2_Click()
imgD2.Picture = imgTemp.Picture
'Refresh D2
imgD2.Visible = False
imgD2.Visible = True
End Sub
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
280

Private Sub imgD3_Click()
imgD3.Picture = imgTemp.Picture
'Refresh D3
imgD3.Visible = False
imgD3.Visible = True
End Sub

Private Sub imgD4_Click()
imgD4.Picture = imgTemp.Picture
'Refresh D4
imgD4.Visible = False
imgD4.Visible = True
End Sub
B,Jc 5: Khi ng2ii dùng click vào “Làm l'i” sj t$i lên hình rhng vào các ô tr<ng.
Private Sub lblReset_Click()
imgD1.Picture = LoadPicture("")
imgD2.Picture = LoadPicture("")
imgD3.Picture = LoadPicture("")
imgD4.Picture = LoadPicture("")
'Refresh D1, D2, D3, D4
imgD1.Visible = False
imgD1.Visible = True
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
281
imgD2.Visible = False
imgD2.Visible = True
imgD3.Visible = False
imgD3.Visible = True
imgD4.Visible = False
imgD4.Visible = True
End Sub

SPIN BUTTON
Spin Button th,;ng 4,-c dùng 42 thay 4=i giá trH c/a nhDng 4+i t,-ng khác theo giá trH
c/a nó. Spin Button bao gGm 2 nút theo chi7u ngang hoLc d&c 42 ng,;i dùng th@ng hoLc
giCm giá trH, khi ng,;i dùng click vào mai nút giá trH s_ thay 4=i tùy thuFc vào thuFc tính
SmallChange. Giá trH c/a Spin chU 4,-c nMm trong 4o8n tQ thuFc tính Min 4(n Max.
Thu;c tính Mô t$
Value Giá trH hin th;i c/a Spin.
Min/Max Giá trH nhS nhJt và l>n nhJt c/a Spin.
Orientation H,>ng c/a Spin. D&c hoLc ngang.
SmallChange *F chênh lnh mai lKn thay 4=i giá trH.

BCng 2.6: Các thuFc tính c. bCn c/a Spin Button
S1 kin mLc 4Hnh c/a Spin là Change. Có nghXa là s1 kin xCy ra khi ng,;i dùng thay 4=i
giá trH Spin thông qua các nút bJm.
Ví d$ 2.9: Dùng Spin k(t h-p v>i Image xây d1ng slide giúp h&c tQ v1ng ti(ng anh. K(t
quC c/a ví d$ này là slide trên 4ó có nút 4i7u khi2n t>i lui (Spin) cho phép ng,;i dùng
xem hình và h&c tQ v1ng t,.ng 5ng.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
282

Ý t2eng: Dùng 2 Image 42 load hình và text (hình text) t,.ng 5ng. Dùng Spin 42 4i7u
h,>ng. Tùy vào giá trH c/a Spin mà load các hình t,.ng 5ng.
H2Kng dRn chi ti>t:
B,Jc 1: T8o 2 Image lKn l,-t 4Lt tên là imgHinh (dành cho hình minh h&a), imgText
(dùng cho hình text minh h&a). Spin có tên là spn, có Min=1, Max=5 (vì ta có 5 hình
minh h&a), SmallChange=1.
B,Jc 2: Các t?p tin hình 4,-c 4Lt tên có qui cách và 4Lt trong th, m$c media nMm ngang
cJp v>i t?p tin Powerpoint bao gGm: Hinh1.jpg 4(n Hinh5.jpg, Text1.jpg 4(n Text5.jpg.
Chú ý rMng ta có th2 lJy vH trí c/a t?p tin Powerpoint thông qua ActivePresentation.Path.
B,Jc 3: Khi ng,;i dùng thay 4=i giá trH c/a Spin ta load các hình t,.ng 5ng bMng cách
dùng phép n+i chuai & 42 t8o ra 4,;ng dTn thích h-p. GiC sB t?p tin Powerpoint 4ang :
= 4Xa D:\Powerpoint, giá trH c/a Spin 4ang là 2, khi 4ó chuai trC v7 c/a chúng ta là
“D:\Powerpoint” & “\media\Hinh” & 2 & “,jpg” ta 4,-c 4,;ng dTn
“D:\Powerpoint\media\Hinh1.jpg”.
Private Sub spn_Change()
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
283
imgHinh.Picture=LoadPicture(ActivePresentation.Path & "\media\Hinh" &
spn.Value & ".jpg")
imgText.Picture=LoadPicture(ActivePresentation.Path & "\media\Text" &
spn.Value & ".jpg")
'Refresh imgHinh
imgHinh.Visible = False
imgHinh.Visible = True
'Refresh imgText
imgText.Visible = False
imgText.Visible = True
End Sub
B,Jc 4: Khi ng,;i dùng nhJn “H&c tQ 4Ku” ta gán giá trH c/a Spin = 1.
Private Sub lblReset_Click()
spn.Value = 1
End Sub
5.1.3. Các I<i t2Tng nâng cao
MCc tiêu
Sau bài này b8n có th2:
• Trình bày 4,-c các thuFc tính và ph,.ng th5c c. bCn c/a các 4+i t,-ng m: rFng
Windows Media Player, Shockwave, SpreadSheet.
• SB d$ng 4,-c 4+i t,-ng Window Media & Shockwave 42 4i7u khi2n audio, video.
• SB d$ng SpreadSheet 42 l,u trD và lJy dD liu.
GiKi thi4u
Trong quá trình thi(t k( bài trình chi(u 4ôi khi chúng ta mu+n 4i2u khi2n nhDng 4o8n
audio, video hoLc Shockwave Flash ngay trên slide, l,u trD dD liu do ng,;i dùng nh?p
vào, t8o ngân hàng câu hSi trPc nghim…vv Trong Powerpoint ta có th2 làm 4,-c 4i7u
này nh; sB d$ng các thành phKn m: rFng ActiveX tQ nút More Controls trên thanh
ToolBox.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
284
*2 sB d$ng các ActiveX này trên máy b8n phCi có Window Media (có sxn trong window
– t+t nhJt là Window Media 10 tr: lên, Flash Player (tCi tQ trang www.adobe.com), Excel
2003 (n(u b8n dùng Office 2007 thì cRng nên cài thêm Excel 2003 42 có th2 sB d$ng
SpreadSheet 11).
WINDOWS MEDIA PLAYER (WMP)
V>i ActiveX này ta có th2 m: tJt cC nhDng t?p tin audio hay video nào mà Windows
Media Playe có th2 m: 4,-c. N(u thUnh thoCng b8n thJy có mFt s+ phim nén máy khác
m: 4,-c nh,ng máy mình không m: 4,-c thì b8n có th2 dùng tQ khóa KLiteCode 42 tCi
nhDng code m>i v7 cài vào h th+ng.
*2 sB d$ng ActiveX này hãy click vào nút More Controls, sau 4ó tìm và ch&n m$c
Windows Media Player và v_ lên Slide.
Thu;c tính Mô t$
url Chuai 4,;ng dTn 4(n t?p tin audio/video
stretchToFit N(u có giá trH True s_ kéo giãn phim cho khít
v>i kích th,>c c/a WMP
fullScreen True s_ cho phép xem phim toàn màn hình
BCng 3.1: Các thuFc tính c. bCn c/a Windows Media Player
*2 4=i audio/video ta chU cKn gán thuFc tính url c/a WMP bMng chuai chU vH trí c/a t?p tin
audio/video m>i.
Ví d$ 3.1: Dùng WMP 42 t8o slide cho phép ng,;i dùng xem phim sau. K(t quC c/a ví d$
này là slide trên 4ó cho phép ng,;i dùng xem hai 4o8n phim và 4i7n vào ch= tr+ng bMng
nhDng tQ thích h-p. Sau 4ó ng,;i dùng có th2 xem 4i2m hoLc làm l8i.

Hình 3.1: *i7u khi2n Video bMng Windows Media Player
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
285
Ý t2eng: Dùng WMP cho ng,;i dùng xem phim, dùng 3 Text Box 42 ng,;i dùng nh?p
dD liu vào.
H2Kng dRn chi ti>t:
B,Jc 1: T8o 1 4+i t,-ng WMP 4Lt tên là wmp. T8o 3 Text Box lKn l,-t là txt1, txt2, txt3
42 ng,;i dùng nh?p 4áp án, 2 nhãn lblvideo1, lblvideo2 (dùng 42 ch&n video mu+n xem),
2 nhãn lblReset và lblChamDiem t,.ng t1 nh, các ví d$ trên.
B,Jc 2: Khi ng,;i dùng ch&n video 42 xem ta thay 4=i thuFc tính url c/a wmp
Private Sub lblVideo1_Click()
wmp.URL = ActivePresentation.Path & "\media\video1.wmv"
End Sub

Private Sub lblVideo2_Click()
wmp.URL = ActivePresentation.Path & "\media\video2.wmv"
End Sub
B,Jc 3: Khi ng2ii dùng click “Làm lQi” ta làm rhng các Text Box
Private Sub lblReset_Click()
txt1.Text = ""
txt2.Text = ""
txt3.Text = ""
End Sub
B,Jc 4: Khi ng2ii dùng click “ChEm IiAm”.
Private Sub lblChamDiem_Click()
Dim diem as Integer
diem = 0
If txt1.Text = "6" Then diem = diem + 1
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
286
If txt2.Text = "secretary" Then diem = diem + 1
If txt3.Text = "hard" Then diem = diem + 1
MsgBox "Mark: " & diem & "/3"
End Sub
Có 1 4i2m m>i trong ví d$ này là ta khai báo bi(n diem ki2u Integer bMng tQ khóa Dim và
sB d$ng hàm MsgBox 42 thông báo k(t quC.
SHOCKWAVE FLASH (SWF)
ActiveX này 4óng vai trò nh, mFt Flash Player nMm trên slide trình chi(u. Chính vì v?y ta
có load các t?p tin swf thông qua thuFc tính Movie. ActiveX này còn cung cJp mFt s+
ph,.ng th5c 42 4i7u h,>ng t?p tin swf nh, Stop, Play, Back, Forward…vv.
*2 sB d$ng ActiveX này hãy click vào nút More Controls, sau 4ó tìm và ch&n m$c
Shockwave Flash Object và v_ lên Slide.
Thu;c tính Mô t$
Movie Chuai 4,;ng dTn 4(n t?p tin swf
Playing N(u True s_ play t?p tin swf ng,-c l8i thì dQng

BCng 3.2: Các thuFc tính c/a Shockwave Flash
Ví d$ 3.2: T8o slide cho phép ng,;i dùng ch&n xem 2 t?p tin swf lKn l,-t là
Add2Vectors.swf và Add3Vectors.swf 4,-c l,u trong th, m$c media ngang cJp v>i t?p tin
Powerpoint. T8o các nút cho phép ng,;i dùng 4i7u h,>ng (stop, play, back, next, reset).
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
287

H2Kng dRn chi ti>t:
B,Jc 1: T8o mFt SWF 4Lt tên là swf, 7 Label 4Lt tên lKn l,-t là lblStop, lblPlay, lblBack,
lblNext (dùng 42 4i7u h,>ng t?p tin swf), lblswf1, lblswf2, lblReset (dùng 42 load các t?p
tin swf t,.ng 5ng).
B,Jc 2: Khi ng,;i dùng mu+n load t?p tin flash t,.ng 5ng
Private Sub lblswf1_Click()
swf.Movie = ActivePresentation.Path & "\media\Add2Vectors.swf"
End Sub

Private Sub lblswf2_Click()
swf.Movie = ActivePresentation.Path & "\media\Add3Vectors.swf"
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
288
End Sub

Private Sub lblReset_Click()
swf.Movie = "No Movie"
End Sub
B,Jc 3: Khi ng2ii dùng mu<n IiOu h2Kng
Private Sub labBack_Click()
swf.back
End Sub
Private Sub lblNext_Click()
swf.Forward
End Sub
Private Sub lblPlay_Click()
swf.Playing = True
End Sub
Private Sub lblStop_Click()
swf.Playing = False
End Sub
SPREADSHEET 11 (SPS)
ActiveX này 4óng vai trò nh, mFt mFt t?p in Excel, do 4ó th,;ng dùng nh, mFt n.i 42
l,u trD dD liu. Ta có th2 dN dàng truy xuJt hoLc thay 4=i nFi dung mFt ô bJt k] trong
SPS thông qua thuFc tính Cells. Thông th,;ng khi thi(t k( 5ng d$ng, ta th,;ng l,u dD
liu : 4ây ch^ng h8n nh, dD liu do ng,;i dùng nh?p vào, nFi dung các câu hSi và 4áp
án.
*2 sB d$ng ActiveX này hãy click vào nút More Controls, sau 4ó tìm và ch&n m$c
Microsoft Office Spreadsheet 11.0 Object và v_ lên Slide.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
289
Thu;c tính Mô t$
Cells(row,col) ThuFc tính này không thJy 4,-c trên hFp tho8i
Properties. ThuFc tính này cho phép truy xuJt
hoLc thay 4=i nFi dung mFt ô trong SPS. MFt ô
4,-c 48i din b:i 2 giá trH dòng & cFt. Ví d$
mu+n truy xuJt 4(n ô : dòng 1, cFt 1 ta dùng
Cells(1,1).
BCng 3.3: ThuFc tính c. bCn c/a SpreadSheet
Có th2 so8n thCo nFi dung tr1c ti(p vào SPS bMng cách click ph3i vào SPS, ch&n
Microsoft Office Spreadsheet 11.0 Object, ch&n Edit. SPS ha tr- nh?p font Unicode.
Khi làm vic trên SpreadSheet ta th,;ng sB d$ng 4(n cJu trúc lLp For có mTu nh, sau:
For i = 1 To 10 Step 2
MsgBox i
Next
*o8n code trên cho bi(n i ch8y tQ 1 4(n 10 v>i b,>c nhCy (step) là 2, trong mai lKn lLp
xuJt hin thông báo cho bi(t giá trH c/a i.
Ví d$ 3.3: SB d$ng SPS 42 t8o mTu trPc nghim 4 l1a ch&n có phCn hGi. K(t quC c/a ví d$
này là 1 slide trên 4ó cho phép ng,;i dùng di chuy2n qua l8i giDa các câu hSi. f mai câu
hSi, khi ng,;i dùng click vào mFt l1a ch&n ch,.ng trình s_ cung cJp thông tin phCn hGi.
(B5 câu hWi sB d7ng trong ví d7 này *6c trích tU bài gi3ng *iGn tB môn Tâm lý h.c *"i
c!ng cJa trZng E"i h.c S ph"m K[ thu-t Tp. HL Chí Minh)
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
290

Ý t2eng: Dùng mFt SPS 42 nh?p vào bF câu hSi, các l1a ch&n và phCn hGi. Mai khi
ng,;i dùng bJm nút chuy2n câu hSi ta s_ l?p công th5c 42 có th2 lJy ra chính xác câu cKn
hi2n thH tQ Spreadsheet.
H2Kng dRn chi ti>t:
B,Jc 1: T8o mFt SPS 4Lt tên là sps. Sau 4ó nh?p vào câu hSi, các l1a ch&n và phCn hGi
theo mTu sau:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
291
Hình 3.4: MTu nh?p câu hSi 4 l1a ch&n vào Spreadsheet
B,Jc 2: Th1c hin chèn:
3 Label lKn l,-t là lblCau (dùng 42 hi2n thH th5 t1 c/a câu hin hành), lblQues (dùng 42
hi2n thH câu hSi), lblFB (dùng 42 hi2n thH phCn hGi).
4 OptionBox lKn l,-t là Opt1, Opt2, Opt3, Opt4 (42 hi2n thH các l1a ch&n).
1 Spin Button 4Lt tên là spn dùng 42 4=i câu. ThuFc tính value c/a Spin l,u s+ th5 t1 câu
hin hành. Có các thuFc tính Min=1, Max=SK câu hWi có trong Spreadsheet.
1 Button 4Lt tên btnReset 42 4,a v7 câu 4Ku tiên.
B,Jc 3: Khi ng,;i dùng thay 4=i giá trH c/a spn ta th1c hin load nFi dung t,.ng 5ng.
CKn chú ý rMng mai câu chi(m 5 dòng trong sps. Câu 1 có dòng cu+i là 5, câu 2 có dòng
cu+i là 10,…, câu n có dòng cu+i cùng là (nx5). Có 4,-c dòng cu+i cùng ta cRng tìm
4,-c nhDng dòng li7n trên bMng cách trQ cho 1, cho 2, cho 3 và cho 4. Vì th5 t1 câu hin
hành chính là giá trH c/a Spin nên ta có công th5c tính nh, sau:
Câu hWi hiGn hành = Giá tr+ cJa ô nNm ] dòng (spn.value x 5 – 4), c5t 1
LMa ch.n A = Giá tr+ cJa ô nNm ] dòng (spn.valuex 5 – 3), c5t 1
Ph3n hLi A = Giá tr+ cJa ô nNm ] dòng (spn.valuex 5 – 3), c5t 2
LMa ch.n B = Giá tr+ cJa ô nNm ] dòng (spn.valuex 5 – 2), c5t 1
Ph3n hLi B = Giá tr+ cJa ô nNm ] dòng (spn.valuex 5 – 2), c5t 2
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
292
LMa ch.n C = Giá tr+ cJa ô nNm ] dòng (spn.valuex 5 – 1), c5t 1
Ph3n hLi C = Giá tr+ cJa ô nNm ] dòng (spn.valuex 5 – 1), c5t 2
LMa ch.n D = Giá tr+ cJa ô nNm ] dòng (spn.valuex 5), c5t 1
Ph3n hLi D = Giá tr+ cJa ô nNm ] dòng (spn.valuex 5), c5t 2
Mai khi ng,;i dùng 4=i câu hSi, ngoài vic load nFi dung m>i ta còn bS ch&n cho các
Option Box (gán value =false), làm rang phCn hGi và thay 4=i con s+ hi2n thH trên lblCau.
Private Sub spn_Change()
lblCau.Caption = spn.Value
Opt1.Value = False
Opt2.Value = False
Opt3.Value = False
Opt4.Value = False
lblFB.Caption = ""
lblQues.Caption = sps.Cells(spn.Value * 5 - 4, 1)
Opt1.Caption = sps.Cells(spn.Value * 5 - 3, 1)
Opt2.Caption = sps.Cells(spn.Value * 5 - 2, 1)
Opt3.Caption = sps.Cells(spn.Value * 5 - 1, 1)
Opt4.Caption = sps.Cells(spn.Value * 5, 1)
End Sub
B,Jc 4: Khi ng2ii dùng click m;t trong các lPa ch?n sj hiAn th6 ph$n hli t2ing Mng
Private Sub Opt1_Click()
lblFB.Caption = sps.Cells(spn.Value * 5 - 3, 2)
End Sub

Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
293
Private Sub Opt2_Click()
lblFB.Caption = sps.Cells(spn.Value * 5 - 2, 2)
End Sub
Private Sub Opt3_Click()
lblFB.Caption = sps.Cells(spn.Value * 5 - 1, 2)
End Sub
Private Sub Opt4_Click()
lblFB.Caption = sps.Cells(spn.Value * 5, 2)
End Sub
B,Jc 5: Khi ng2ii dùng nhEn “Làm lQi” ta chuyAn vO câu 1, b0 ch?n cho các Option
Box, và làm rhng ph$n hli.
Private Sub btnReset_Click()
Opt1.Value = False
Opt2.Value = False
Opt3.Value = False
Opt4.Value = False
lblFB.Caption = ""
spn.Value = 1
End Sub
5.1.4. Thii gian trong VBA
MCc tiêuSau bài này b8n có th2:
• Trình bày 4,-c nguyên tPc quCn lý th;i gian bMng VBA.
• V?n d$ng t8o 4Gng hG, thi(t l?p th;i gian cho bài h&c.
GiKi thi4u Trong quá trình thi(t k( bài h&c, bài ki2m tra bMng Powerpoint, 4ôi khi mu+n
gi>i h8n th;i gian th1c hin cho mFt ho8t 4Fng nào 4ó, lúc này ta phCi t1 xây d1ng cho
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
294
mình mFt 4Gng hG th;i gian 42 làm 4i7u này. MLc 4Hnh, VBA không cung cJp 4+i t,-ng
nào 42 quCn lý th;i gian. Trong Visual Basic có 4+i t,-ng Timer t1 4Fng th1c hin sau
mFt khoCng th;i gian (interval), nh,ng trong VBA thì không.
Trong khi ng,;i dùng 4ang th1c hin nhDng ho8t 4Fng khác, 4Gng hG vTn phCi ch8y. Vì
v?y ý t,:ng : 4ây là, ta s_ kích ho8t 4Gng hG mai giây 1 lKn, trong th;i gian mai giây 4ó
ta trC quy7n quCn lý v7 cho h th+ng bMng lnh DoEvents.
Nguyên tgc qu$n lý thii gian bmng VBA *2 xây d1ng 4,-c bài trình chi(u có tính 4(n
y(u t+ th;i gian dùng VBA cKn tuân theo các nguyên tPc sau:
• PhCi xác 4Hnh 4i2m dQng: ví d$ 4Gng hG (th;i gian làm bài) s_ dQng sau 60 phút,
10 phút, 60 giây..vv
• Vi(t s1 kin 42 bPt 4Ku tính th;i gian: ví d$ phCi có nút bPt 4Ku.
• Vi(t s1 kin 42 k(t thúc vic tính th;i gian tr,>c khoCng th;i gian quy 4Hnh: ví d$
ng,;i h&c mu+n k(t thúc tr,>c khi h(t gi; làm bài.
• Ch&n s1 kin hoLc khoCng th;i gian 42 c?p nh?t l8i 4Gng hG: ví d$ c5 sau 1 giây s_
c?p nh?t l8i 4Gng hG.
• Không bJm nút ESC 42 thoát khSi slide khi 4Gng hG 4ang ch8y mà phCi g&i s1 kin
k(t thúc tr,>c khi bJm nút ESC.
Xây dPng Ilng hl
Ta có lnh DoEvents s_ trC quy7n ki2m soát v7 cho h th+ng. Khi ta g&i câu lnh này thì
h th+ng có quy7n sB d$ng CPU cho bJt k] ti(n trình nào khác. Ví d$ khi ta th1c hin mFt
vòng lLp tQ 1 4(n 1 tU s_ mJt 1 mFt khoCng th;i gian. Trong khoCng th;i gian 4ó hKu nh,
ta không còn làm 4,-c vic gì khác nDa, vì h th+ng 4ang th1c hin vòng lLp. Tuy nhiên
n(u trong mai vòng lLp ta g&i DoEvents thì c5 mai vòng lLp h th+ng có mFt khoCn th;i
gian 42 th1c hin công vic khác chính vì v?y ta không có cCm giác vòng lLp 4ang ch8y.
Chính 4Lc 4i2m này ta có th2 sB d$ng DoEvents 42 ng,;i dùng có th2 làm nhDng ho8t
4Fng khác trong khi 4Gng hG vTn 4ang ch8y.
*o8n code chung 42 t8o 4Gng hG trong VBA
Dim PauseTime, Start, Finish
'Gán thoi gian cho la 1 giay
PauseTime = 1
'Lay thoi diem hien tai
Start = Timer
'Tao vong lap trong khi chua het thoi gian cho
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
295
Do While Timer < Start + PauseTime
' Chuyen quyen quan ly cho he thong trong khi lap
DoEvents
Loop
Bi(n nh?n khoCng th;i gian ch; tính theo giây, bi(n lJy th;i gian hin t8i bMng hàm
Timer, Ta th1c hin vòng lLp trong cho 4(n khi h(t th;i gian ch;. Trong mai lKn lLp ta trC
quy7n ki2m soát cho h th+ng 42 th1c hin các tác v$ khác.
Ví d$ 4.1: GiC sB th;i gian làm mai câu : ví d$ 3.3 là 30 giây, vi(t thêm ch5c n@ng hi2n
thH 4Gng hG, 4(m lùi th;i gian 42 ng,;i dùng có th2 canh th;i gian làm bài c/a mình.

Ý t2eng: Khi ng,;i dùng click “BPt 4Ku” ta th1c hin vic gán cho Text Box 4(m ng,-c
bMng th;i gian làm bài (300). Mai khi Text Box này thay 4=i ta l8i cho ch; khoCng 1 giây
sau 4ó trQ giá trH c/a Text Box này 4i 1 cho 4(n khi giá trH c/a nó v7 0, 4Gng th;i c?p nh?t
l8i Label hi2n thH 4Gng hG. Trong khi ch; ta chuy2n quy7n quCn lý v7 cho h th+ng.
H2Kng dRn chi ti>t:
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
296
B,Jc 1: SB d$ng l8i k(t quC : ví d$ 3.3. T8o thêm Text Box txtSecond 42 hi2n thH s+ giây
4(m ng,-c, Label lblClock 42 hi2n thH 4Gng hG. Thêm Button cmdKetThuc làm nút k(t
thúc.
B,Jc 2: Khi ng,;i dùng bJm “BPt 4Ku” (t,.ng 4,.ng v>i nút làm l8i cR) ta th1c hin gán
th;i gian làm bài là 30*10 (30 giây mai câu, ta có 10 câu). *Gng th;i bS ch&n các Option
box nh, : ví d$ 3.3
Private Sub btnReset_Click()
Opt1.Value = False
Opt2.Value = False
Opt3.Value = False
Opt4.Value = False
spn.Value = 1
lblFB.Caption = ""
txtSecond.Value = 30 * 10
End Sub
B,Jc 3: Mai khi txtSecond thay 4=i ta ch; 1 giây, sau 4ó c?p nh?t l8i 4Gng hG và trQ b>t
giá trH c/a TextBox 4i 1. Trong th;i gian ch; nh> trC quy7n quCn lý cho h th+ng. L,u ý
42 lJy th;i gian hin t8i ta dùng hàm Now k(t h-p v>i hàm Format v>i chuai 4Hnh d8ng là
tttttt.
Private Sub txtSecond_Change()
If txtSecond.Value > 0 Then
Dim PauseTime, Start, Finish
' Gán thoi gian cho la 1 giay
PauseTime = 1
'Lay thoi diem hien tai
Start = Timer
'Tao vong lap trong khi chua het thoi gian cho
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
297
Do While Timer < Start + PauseTime
' Chuyen quyen quan ly cho he thong trong khi lap
DoEvents
Loop
If txtSecond.Value > 0 Then
lblClock.Caption = Format(Now, "tttttt")
txtSecond.Value = txtSecond.Value - 1
End If
End If
End Sub
Nh, v?y mai khi Text Box thay 4=i nó l8i g&i s1 kin c/a chính nó cho 4(n khi giá trH v7
4(n 0. *i2m dQng c/a ta : 4ây là khi Text Box v% 0. *i2m bPt 4Ku là khi ng,;i dùng bJm
vào “BPt 4Ku”.
B,Jc 4: Khi ng,;i dùng không mu+n làm nDa có th2 click nút k(t thúc.
Private Sub cmdKetThuc_Click()
txtSecond.Value = 0
End Sub
5.1.5. SLI DE & SHAPE
MCc tiêu
Sau bài này b8n có th2:
• *Lt tên cho slide & shape.
• Truy xuJt 4,-c 4(n slide & shape.
• Vi(t Macro cho shape.
GiKi thi4u
Thành phKn c. bCn trên mFt bài trình chi(u là Slide. Trên Slide chúng ta th,;ng chèn
TextBox, hình Cnh, shape. f 4ây ta g&i chung các 4+i t,-ng này là Shape.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
298
Slide & Shape cRng có tên duy nhJt 42 chúng ta có th2 truy xuJt 4(n. Tuy nhiên
Powerpoint không cung cJp mFt ch5c n@ng nào 42 chúng ta có th2 xem tên hoLc gán tên
cho Slide/Shape. Chúng ta có th2 4=i tên cho Shape/Slide bMng code, tuy nhiên n(u chúng
ta th,;ng xuyên làm vic trên Shape thì 4i7u này rõ rang không thu?n tin, chính vì v?y
tôi 4ã t8o ra 1 Plugin sB d$ng cho PowerPoint 2007 giúp b8n th1c hin 4i7u này. Có th2
truy c?p http://vn.myblog.yahoo.com/onceclick 42 download Plugin này.
Sau khi cài 4Lt PowerPoint 2007 s_ có thêm tab VBA Support trên Ribbon. Trên này cung
cJp các ch5c n@ng nh, l9y tên slide/shape *a vào clipboard, *Rt tên cho slide/shape, l9y
*Zng dQn truy xu9t *(n slide/shape, m5t sK *o"n code *i%u hDng trên slide.

Hình 5.1: Giao din c/a VBA Support
N(u sB d$ng công c$ này chúng ta không cKn phCi 4&c phKn 4=i tên cho Slide/Shape nDa.
N(u b8n vTn 4ang sài Powerpoint 2003 có th2 4=i tên cho Slide/Shape nh, sau.

@?c/Ifi tên Shape/Slide
B,Jc 1: Ch&n Slide hoLc Shape mu+n 4=i tên.
B,Jc 2: BJm ALT+F11 42 m: cBa s= Visual Basic. Sau 4ó bJm Ctrl + G hoLc ch&n
Menu View/Immediate Window 42 m: ng@n I mmediate. Ng@n này cho phép ng,;i
dùng gõ và ch8y code thB nghim. Ta s_ sB d$ng ng@n này 42 4&c hoLc 4=i tên
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
299
Slide/Shape. Mai lnh trong ng@n này nMm trên 1 dòng, khi nh9n Enter s^ thMc hiGn lGnh
*ó. Ví d$ gõ vào msgbox "Hello" sau khi Enter s_ xuJt hin thông báo v>i chuai “Hello”.
B,Jc 3: Gõ vào mFt trong các lnh sau 42 th1c hin nhim v$ t,.ng 5ng.
Nhi4m vC Code
*&c tên Slide debug.print ActiveWindow.View.Slide.Name
*=i tên Slide ActiveWindow.View.Slide.Name = "Hello"
*&c tên Shape debug.print ActiveWindow.Selection.ShapeRange.Name
*=i tên Shape ActiveWindow.Selection.ShapeRange.Name = "TenShape"

BCng 5.1: *&c/4=i tên Slide/Shape
Truy xuEt I>n Slide/Shape
GiC sB mFt Shape có tên là “Title 1” và nMm trên Slide tên “Hello” ta s_ truy xuJt 4(n
Slide/Shape thông qua 4o8n code sau:
LoQi Code
Slide ActivePresentation.Slides("Hello")
Shape ActivePresentation.Slides("Hello").Shapes("Title 1")

BCng 5.2: Truy xuJt 4(n Slide/Shape
Mu+n thay 4=i hay g&i các thuFc tính/ph,.ng th5c c/a Slide/Shape chU cKn truy xJt 4(n
Slide/Shape sau 4ó thêm dJu chJm VBA s_ hin hFp tho8i cho b8n ch&n.
Ví d$ 5.1: Xem t&a 4F bên trái c/a Shape:
debug.print ActivePresentation.Slides("Hello").Shapes("Title 1").Left
Ví d$ 5.2: Quay Shape 45 4F:
ActivePresentation.Slides("Hello").Shapes("Title 1").IncrementRotation 45
Ví d$ 5.3: L?t shape theo chi7u d&c
ActivePresentation.Slides("Hello").Shapes("Title 1").Flip msoFlipVertical
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
300
Vi>t Macro cho Shape
Macro th?t ra là mFt 4o8n code nhMm th1c hin công vic nào 4ó. *2 t8o Macro cho
Shape ta th1c hin nh, sau:
B,Jc 1: NhJn ATL + F11 42 m: cBa s= Visual Basic, TQ Menu Insert, ch&n Insert
Module. Module mLc 4Hnh 4,-c t8o ra là module1, có th2 t8o bao nhiêu module tùy ý tuy
nhiên th,;ng chU cKn vi(t trên 1 module là 4/. Code vi(t trên Module có th2 4,-c g&i tQ
bJt k] 4âu, trên bJt k] slide nào.
B,Jc 2: TQ Menu Insert ch&n Procedure, 4Lt tên cho th/ t$c và nhJn OK 42 chèn mFt th/
t$c m>i. Th/ t$c này 4,-c g&i là Macro. Sau 4ó vi(t code cho macro.
B,Jc 3: Quay v7 cBa s= thi(t k(:
EKi vDi PowerPoint 2003: Click ph3i vào Shape mu+n gán Macro, ch&n Action Settings,
ch&n Run Macro và ch.n tên Macro cKn th1c hin.
EKi vDi PowerPoint 2007: Ch&n Shape cKn gán Macro, click vào nút Action trong ng@n
Insert, ch&n Run Macro và ch.n tên Macro cKn th1c hin.
@iOu h2Kng Slide Thông th2ing n>u chn mu<n di chuyAn giUa các Slide, ta chn cVn
chèn Shape sau Ió me h;p thoQi Action Settings nh2 e phVn trên, trong
phVn Hyperlink To ch?n Slide mu<n chuyAn tKi khi click vào Shape.
Tuy nhiên 4ôi chúng ta mu+n tùy thuFc vào 4i7u kin nào 4ó mà s_ chuy2n 4(n Slide
thích h-p (ng,;i dùng trC l;i 4úng/sai), hoLc th1c hin công vic nào 4ó tr,>c khi chuy2n
t>i Slide khác (cFng dGn 4i2m, kh:i t8o giá trH…) khi 4ó chúng ta phCi vi(t Macro 42
chuy2n Slide. D,>i 4ây là mFt s+ mã lnh 42 chuy2n Slide.
Di chuyAn Code
Chuy2n 4(n slide th5 i ActivePresentation.SlideShowWindow.View.GotoSlide(i)
Slide 4Ku tiên ActivePresentation.SlideShowWindow.View.First
Slide cu+i ActivePresentation.SlideShowWindow.View.Last
Slide li7n tr,>c ActivePresentation.SlideShowWindow.View.Previous
Slide li7n sau ActivePresentation.SlideShowWindow.View.Next
K(t thúc trình chi(u ActivePresentation.SlideShowWindow.View.Exit
BCng 5.3: *i7u h,>ng Slide
Thay Ifi n;i dung Text bên trong Shape
CJu trúc chung:
.TextFrame.TextRange.Text ="Hello"
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
301
Ví d$ 5.4: Thay 4=i giá trH cho Shape “hoten” trên slide “user” giá trH bMng “Nguyen Van
A”
ActivePresentation.Slides("user").Shapes("hoten").TextFrame.TextRange.Text ="Nguyen
Van A"
Các Mng dCng thPc tion cJa shape
Ví d$ 5.5: Xây d1ng 4Gng hG bMng Shape. K(t quC c/a ví d$ này là mFt 4Gng hG Analog,
cho phép ng,;i dùng ch8y hoLc dQng.

Hình 5.2: *Gng hG bMng Shape
Ý t2eng: *+i t,-ng Shape có thuFc tính Rotation, thuFc tính này mang giá trH tQ (0-360),
cho phép Shape quay xung quanh 4i2m giDa c/a Shape. Nh; 4Lc 4i2m này ta dùng 42
th1c hin bài t?p này.
H2Kng dRn chi ti>t:
B,Jc 1: V_ 1 hình tròn làm khung 4Gng hG.
B,Jc 2: T8o kim 4Gng hG. Vì Shape chU quay quanh tâm c/a nó nh,ng kim 4Gng hG l8i
không quay quanh tâm. Chính vì v?y ý t,:ng 4.n giCn nhJt là group kim 4Gng hG v>i mFt
hình tròn có kích th,>c bMng hình tròn : b,>c 1. CKn chú ý bS 4,;ng vi7n và cho hình
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
302
tròn này trong su+t tr,>c khi group. LKn l,-t t8o ra kim gi;, kim phút và kim giây. (Chú ý
nên làm kim 45ng th^ng xem nh, 4ang : 0 4F).
B,Jc 3: LKn l,-t 4Lt tên cho các group là KimGio, KimPhut, KimGiay. *Lt tên cho Slide
là clock. T8o Button 4Lt tên là btnStart 42 b?t/tPt 4Gng hG.
B,Jc 4: CKn l,u ý 1 phút t,.ng 4,.ng v>i 6 4F, 1 giây t,.ng 4,.ng v>i 6 4F, 1 gi;
t,.ng 5ng v>i 30 4F (vì v?y phCi sB d$ng hàm làm tròn). Chính vì v?y n(u có 4,-c giây
hin t8i ta cho KimGiay quanh 1 góc (SoGiay*6), t,.ng t1 cho kim phút, riêng kim gi;
ngoài vic quay 1 góc (gii*30) còn phCi cFng thêm mFt góc do phút t8o ra (SoPhut/2) (vì
1 gi; t,.ng 4,.ng 30 4F, cRng có nghXa 60 phút t,.ng 4,.ng 30 4F vì v?y m>i có k(t
quC là SoPhut/2).
B,Jc 5: Khi ng,;i dùng b?t 4Gng hG, c5 mai giây ta c?p nh?t l8i góc quay c/a các kim. f
4ây có sB d$ng vòng lLp d8ng While <4i7u kin> {các lnh} Wend. Có nghXa là trong khi
<4i7u kin> 4úng s_ th1c hin các lnh.
Vì vic c?p nh?t gi; bao gGm nhi7u lnh trong 4ó nên ta vi(t riêng mFt th/ t$c
CapNhatGio 42 c?p nh?t l8i góc c/a các kim 4Gng hG.

Sub CapNhatGio()
Dim gio, phut, giay As Integer
gio = Hour(Now) Mod 12
phut = Minute(Now)
giay = Second(Now)
'1 giay tuong duong voi 6 do
ActivePresentation.Slides("user").Shapes("KimGiay").Rotation = giay * 6
'1 phut tuong duong voi 6 do
ActivePresentation.Slides("user").Shapes("KimPhut").Rotation= phut * 6
'1h tuong duong voi 30 do
ActivePresentation.Slides("user").Shapes("KimGio").Rotation=gio*30+Round(ph
ut/2)
End Sub
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
303

Private Sub btnStart_Click()
If (btnStart.Caption = "Run Clock") Then
btnStart.Caption = "Stop Clock"
Else
btnStart.Caption = "Run Clock"
End If
While (btnStart.Caption = "Stop Clock")
CapNhatGio
Dim PauseTime, Start, Finish
' Gán thoi gian cho la 1 giay
PauseTime = 1
'Lay thoi diem hien tai
Start = Timer
'Tao vong lap trong khi chua het thoi gian cho
Do While Timer < Start + PauseTime
' Chuyen quyen quan ly cho he thong trong khi lap
DoEvents
Loop
Wend
End Sub
Ví d$ 5.6: Xây d1ng Slide thu th?p ý ki(n bMng Shape. K(t quC c/a ví d$ này là slide cho
phép ng,;i dùng nh?p ý ki(n vào Text Box, khi bJm nút Add s_ thêm nFi dung vào Shape
: trên. BJm Reset s_ thu th?p ý ki(n tQ 4Ku.
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
304

Hình 5.3: Slide thu th?p ý ki(n
Ý t2eng: Dùng thuFc tính .TextFrame.TextRange.Text c/a Shape.

H2Kng dRn chi ti>t:
B,Jc 1: Chèn mFt Text Shape có d8ng nh, hình 5.3 4Lt tên là YKien, Slide có tên là
ThuThap, 2 button và 1 text box lKn l,-t có tên là btnAdd, btnReset và txtAdd.
B,Jc 2: Khi ng,;i dùng bJm nút Add ta 4,a nFi dung tQ txtAdd lên YKien bMng cách n+i
chuai (&) 4Gng th;i làm rang txtAdd, khi ng,;i dung bJm Reset ta làm rang cC txtAdd và
YKien. *i2m l,u ý : 4ây là ký t1 xu+ng dòng chr$(13). f 4ây có sB d$ng cJu trúc With
..End With , cJu trúc này cho phép phKn code bên trong không cKn vi(t l8i 4+i t,-ng :
trên mà chU cKn dùng dJu “.” 42 g&i thuFc tính c/a 4+i t,-ng 4ó.
Private Sub btnAdd_Click()
With ActivePresentation.Slides("ThuThap").Shapes("YKien")
Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com
305
.TextFrame.TextRange.Text = .TextFrame.TextRange.Text & txtAdd.Text &
Chr$(13)
txtAdd.Text = ""
End With
End Sub

Private Sub btnReset_Click()
ActivePresentation.Slides("ThuThap").Shapes("YKien").TextFrame.TextRange.
Text = ""
txtAdd.Text = ""
End Sub

5.2. GiKi thi4u m;t s< phVn mOm Mng dCng trong dQy h?c hoá h?c
5.2.1. PhKn m7m Chemoffice
5.2.2. PhKn m7m Hyperchem
5.2.3. PhKn m7m Crocodile

5.2.4. PhKn m7m Mathtype
Câu h0i th$o lun ch23ng V
Tài li4u tham kh$o


Chia sẽ TL bởi CN. Nguyễn Thanh Tú - Facebook: www.facebook.com/daykem.quynhon
Website: www.daykemquynhon.ucoz.com