You are on page 1of 4

Pirsig,R.M.

Robert M. Pirsig LILA - EEN ONDERZOEK NAAR ZEDEN
juli 1992. Samenvatting en commentaar 1. Samenvatting. Kwaliteit - het meest fundamentele as ect van de wer!elij!heid. "ie oo!# "en en de !unst van het motoronderhoud. Pirsig ge$rui!t ter illustratie meerdere malen het voor$eeld van iemand die o een te hete !achel gaat %itten. &n eerste instantie is er dan alleen een negatieve !waliteit, die as later in su$ject 'de ersoon( en o$ject 'de hete !achel( uiteenvalt. Kwaliteit valt uiteen in statische !waliteits atronen en d)namische !waliteit 'ofwel vrijheid(. *et d)namische element valt uiteindelij! $uiten el! ritueel, vastgelegde norm of metaf)sica. *et is datgene waarmee mensen rechtstree!s in contact %ijn '%ie "en and ...(. +it element was ster! vertegenwoordigd in de ,meri!aanse indiaan en vormt vandaaruit --n van de grondas ecten van de ,meri!aanse cultuur. *et is aantoon$aar dat de eerste !olonisten de houding die $ij dit element ast van de indianen he$$en overgenomen. *et leeft nu voort in de .cow$o). uit de film. +e statische veran!ering in atronen geeft evolutienivo.s# - anorganische atronen# deeltjes, materie - $iologisch - sociaal - intellectueel /olgens Pirsig vormt de 20ste eeuw het strijdtoneel van een gevecht tussen de revalentie van de twee laatsten. &n hoeverre moet t$v maatscha elij!e eisen het intellect aan $anden worden gelegd1 +e statische veran!ering is nodig om enige sta$iliteit te !rijgen. %odat er niet alleen chaos is. *et d)namische as ect is nodig - het statische moet tel!ens weer worden door$ro!en- om te !unnen groeien, om o veranderende omstandigheden te !unnen reageren. /erwijst hier naar 2.S.Mill. +e vier nivo.s %ijn niet tot el!aar te reduceren. Pirsig wer!t hier met de metafoor van de com uter ' .134 ev(. +e roman die met een te!sverwer!er wordt geschreven ligt welliswaar uiteindelij! in $its van nullen en enen o schijf vast, maar die nullen en enen vormen niet de ver!laring van de roman. Pirsig %iet de vier nivo.s o %ich als een rangorde van waarden# sociale atronen %ijn waardevoller dan $iologische. 5egelij!ertijd is het duidelij! dat de hogere nivo.s de lagere nodig he$$en en moeten res ecteren. Met name is dit na de 30-er jaren uit het oog verloren voor wat $etreft de $etre!!ing tussen het sociale en het intellectuele# de maatscha ij wordt nog slechts als onderdru!!end ge%ien en er %ijn geen goede intellectuele gronden aan te geven waarom men %ich aan $e aalde gedragsregels %ou houden. .,lles mag. en de intellectueel heeft geen goede verdediging tegen de%e houding. *ij !an met %ijn theorien geen onderscheidt ma!en tussen mensen die o een creatieve en voor de mensheid nuttige wij%e de statische atronen door$re!en en de gewone criminelen ' 296 ev(. 1

Pirsig introduceert het $egri .vogel$e!dier. - het verschijnsel dat de realiteit o een gegeven moment niet in on%e conce ten ast ' .112(. 7et %oals het vogel$e!dier eieren legt en toch %.n jongeren %oogt. 8ij de ontde!!ing %ag men dit als een wonder van de natuur, terwijl de natuur %ich natuurlij! niets van on%e conce ten hoeft aan te tre!!en. +it $egri hanteert Pirsig $ij het formuleren van %ijn $e%waren tegen een su$ject9o$ject-metaf)sica. /olgens %o.n metaf)sica valt de realiteit uiteen in su$jecten aan de ene en o$jecten aan de andere !ant. +e%e verdeling %ou een grote hoeveelheid vogel$e!dieren creeren, die %ijn !waliteitsmetaf)sica moeiteloos hanteert. :en van de grote vogel$e!dieren is de !westie van vrije wil vs. determinisme ' .1;0(. Mensen %ouden net %o goed als andere o$jecten aan de wetenscha elij!e wetten gehoor%amen en in hun handelen dus gedetermineerd %ijn. *et ro$leem is dan dat ethie! %inloos wordt. Maar als men de vrije wil aanneemt dan %ou er dus een terrein %ijn waar de wetenscha elij!e wetten niet gelden. Pirsig lost dit eenvoudig als volgt o # .&n de metaf)sica van de Kwaliteit doet %ich dit dilemma niet voor. /oor %over iemands gedrag wordt $eheerst door statische !waliteits atronen, is er geen s ra!e van !eu%en. Maar voor %over men +)namische Kwaliteit nastreeft, en die is ondefinieer$aar, is het gedrag vrij.. ,ndere ro$lemen vindt Pirsig in de antro ologie, die aanvan!elij! nogal door 8oas c.s. werd $eheerst en die de methoden van de antro ologie o die van de natuurwetenscha en wil $asseren. /olgens 8oas is alles wat niet stoffelij! is uiteindelij! niet wer!elij!, %odat $egri en als waarde, cultuur, samenleving en intellect voor hem %eer ro$lematisch worden 'o.a. .113(. /ogel$e!dieren# Kwaliteit 'waarde(, wetenscha veroor%a!en, het stoffelij!e. elij!e wer!elij!heid,

< het ver$and tussen statische en d)namische !waliteit !omt Pirsig later in het $oe! nog terug ' 412 ev(. *et gaat hier om de functie van het ritueel. *et leven van een "en-monni! wordt $eheerst door ritueel, terwijl "en er juist $ij uitste! o gericht is je van statische atronen te $evrijden. /olgens Pirsig %it dat als volgt# .2e !unt je van statische atronen $evrijden door %e in slaa te sussen. +at wil %eggen, dat je %e %o voortreffelij! $eheerst dat %e een on$ewust onderdeel van je natuur worden. 2e raa!t er %o aan gewend dat je %e volslagen vergeet en dan %ijn %e weg. &n het middel unt van de grootste saaiheid van statische ritualistische atronen !an de +)namische vrijheid worden gevonden..' .414(. 5egelij!ertijd !unnen rituelen oo! ge%ien worden als statische verwij%ingen naar d)namische !waliteit, als herinnering daaraan. 2. Commentaar. &n hoeverre !un je =ila als metaf)sische verhandeling serieus nemen1 :r wordt een hoo $eweerd, maar de status ervan en de aans raa! die het maa!t is niet duidelij!. 7iet alleen omdat het altijd nog onderdeel vormt van een roman, dat gold voor de $eweringen in ."en and .... oo!, maar oo! omdat Phaedrus $eweert met een metaf)sica $e%ig te %ijn die nog lang niet af is. *et is een onaf onderdeel van iets dat ooit een s)stematsich geheel %ou moeten worden. &s dit een ma!!elij!e inde!!ing tegen eventuele !ritie! of gaat het er Pirsig om dat het statische atroon van een afgeronde metaf)sica toch uiteindelij! altijd weer door$ro!en moet worden door het d)namische element van nieuwe en nog onuitgwer!te idee>n1 *oe !ij!t Pirsig tegen %ijn eigen metaf)sica aan1 Met enige nonchalance worden een aantal .vogel$e!dieren. $innen de Kwaliteitsmetaf)sica o gelost, maar hoe %it het met %.n eigen metaf)sica, onder!ent Pirsig 2

daarin de vogel$e!dieren1 ?ant vogel$e!dieren !omen voor in el! conce tueel s)steem. <f !an hij geen vogel$e!dieren onder!ennen omdat %ijn $egri ena araat dermate vaag is dat el! ro$leem ermee overwonnen !an worden1 ?at %ijn de voordelen van het ge$rui! van het $egri .!waliteit. tov .energie.1 < het moment dat het gaat over statische !waliteits atronen %ou men net %o goed over energie !unnen raten. <f moet men het omdraaien# als men $e%waar maa!t tegen een term als !waliteit, dan $lij!t dat energie net %o.n m)sterieus $egri is. ?at is energie1 Materie is georganiseerde energie en heeft dat enig ve$and met de energie waarvan s ra!e is als we met 7ew ,ge s re!en van cultuur en samenleving als energie atronen1 @edachten, conce ten is dat wat anders dan een $e aalde vorm van energie1 ?aarom moet het geen .@od. worden genoemd1 ,ls Kwaliteit de uiteindelij!e realiteit is, dan is %e oo! de $ron van intelligentie en van het leven, terwijl Kwaliteit als term die associatie niet o roe t. Maar het gaat niet om de naam die we eraan geven tenslotte, maar hoe we het conce t van Kwaliteit hanteren. /oor Pirsig gaat het erom dat we die Kwaliteit niet als o$ject !unnen %ien, het is een realiteit die voor de su$ject9o$ject onderscheiding ligt. &n het voor$eeld van de hete !achel, maar oo! in ."en and ... wordt die Kwaliteit echter altijd wel direct ver$onden met de daarna liggende ervaring van het su$ject. +it lij!t echter niet te gelden voor de vier nivo.s van statische !waliteits atronen. "ij !rijgen daardoor een o$jectief !ara!ter en lij!en als het ware !laar te liggen om door een su$ject te worden onder%ocht. &s het wel de $edoeling van Pirsig om o de%e wij%e o$jecten te creeeren1 +e vraag lij!t oo!# hoe !omt iets dat van %ich%elf vol!omen vrij is, nl. +)namische Kwaliteit, ertoe om %ich%elf in statische atronen te organiseren1 :r %ijn een aantal osities mogelij!# '1( +e realiteit is stoffelij!, materieel, $estaat uit dode materie, o een haar na -namelij! het su$ject dat dit !an ervaren. +it is wat Pirsig de su$ject9o$ject-metaf)sica noemt en die in hoge mate ro$lematisch is. '2( +e realiteit is %elf intelligent, levend. .... 'onaf(. +e idee>n van Pirsig %ijn interessant maar soms naar mijn smaa! toch wat nonchalant geformuleerd en soms worden er ro$lemen wat al te gema!!elij! van tafel geschoven. *ij lij!t in dit $oe! meer geinteresseerd te %ijn in o lossingen dan in de ro$lemen %elf. "ijn o lossing van het vrije wil9determinisme dilemma maa!t in %.n formulering ge$rui! van het su$ject als gegeven# als het su$ject +)namische Kwaliteit nastreeft,is het gedrag vrij. Maar als Kwaliteit logisch voor het su$ject !omt, hoe !an de laatste dan het eerste nastreven1 &s +)namische Kwaliteit niet iets wat je over!omt, een vorm van .de genade @ods.1 <m%eilt Pirsig hier niet het ro$leem van het $ij$else .%oe!t en gij %ult vinden. tegenover de uits raa! dat je niet door eigen wer!en in de hemel !unt !omen1 ,ls ersoonlij!heid $esta je uit louter statische !waliteits atronen die juist voor de sta$iliteit van jou als ersoon %orgen. ,ls ersoon !un je conce tuele onderscheidingen ma!en, doelen stellen en de%e nastreven. Maar +)namische Kwaliteit is nu juist iets wat daar $uiten ligt, waar je geen gri o he$tA B

<o! %ijn $egri van het ritueel in het "en-8oeddhisme lij!t ineens veel o ervla!!iger geformuleerd dan uit de rest van het $oe! nodig %ou %ijn. ,ls de "en-monni! de rituelen volledig $eheerst dan worden %e on$ewust en $estaan %e dus niet meer met als gevolg dat slechts +)namische Kwaliteit over$lijftA :en wat al te sim ele ver!laring voor de uits raa! dat Samsara en 7irwana het%elfde %ijn. ?ordt je door het internaliseren van rituelen niet gewoon een ro$ot1 *oe !an %o.n ro$ot-monni! nog ooit fleCi$el reageren o veranderende omstandigheden# uit gewoonte %ou hij %onder het te weten altijd het%elfde $lijven doenA . !itaten .&n de metaf)sica van de Kwaliteit doet %ich dit dilemma 'tussen vrije wil en determinisme-2/( niet voor. /oor %over iemands gedrag wordt $eheerst door statische !waliteits atronen, is er geen s ra!e van !eu%en. Maar voor %over men +)namische Kwaliteit nastreeft, en die is ondefinieer$aar, is het gedrag vrij..' .1;0( .2e !unt je van statische atronen $evrijden door %e in slaa te sussen. +at wil %eggen, dat je %e %o voortreffelij! $eheerst dat %e een on$ewust onderdeel van je natuur worden. 2e raa!t er %o aan gewend dat je %e volslagen vergeet en dan %ijn %e weg. &n het middel unt van de grootste saaiheid van statische ritualistische atronen !an de +)namische vrijheid worden gevonden..' .414(

4