You are on page 1of 4

Czym jest Pustka?

Dorothea Deeg i Matthias Ostermann _________ Mimo że jest ona często postrzegana jako nicość, albo pewien brak, w rzeczywistości nie jest czarną zi!rą, lecz raczej pojemnikiem, kt"ry wszystko #ączy, !możliwia i ogarnia$ %ej istotą jest bezpośre nio powstający wglą , oświa czeniem wibr!jąca ra ość, a wyrażeniem się aktywna mi#ość$ &ama Ole 'y ahl (!tra serca !czy o istocie !mys#!, o tym, że zjawiska w !myśle i ich p!stość są o siebie nieo zielne$ ) (!trze (erca czytamy, że *+orma jest p!stką,, ponieważ rzeczy nie mają niezależnej egzystencji, a *p!stka jest +ormą,, ponieważ nie ma p!stki niezależnej o rzeczy$ -naj ziemy w niej r"wnież stwier zenie, że *+orma i p!stka są o siebie nieo zielne$, Dzisiaj nazywamy to nat!rą przestrzeni !mys#!, więcej możemy się owie zieć np$ z książki Man+re a (eegersa o poglą zie i me ytacji w b! yzmie Diamentowej Drogi$ .onieważ !żywamy pojęcia *przestrze/0 stale spotykamy się z takimi zwrotami jak *swobo na gra przestrzeni0, np$ w me ytacji na 123 4armapę$ - r!giej strony pojęcie przestrzeni o lat !żywane przez na!kę w naszych rejonach świata przeważnie ma znaczenie czysto materialne$ 5hcemy pokazać, jak my, jako na!kowcy roz!miemy przestrze/ i w jaki spos"b to pojęcie nabra#o we wsp"#czesnej +izyce nowego znaczenia poprzez teorię wzglę ności 6insteina oraz mechanikę kwantową$ )szyscy j!ż s#yszeliśmy, że r"żne aspekty mechaniki kwantowej są obrymi przyk#a ami la po stawowych praw b! yjskich, ponieważ niwel!ją one wiele separacji$ .ostrzegający w spos"b nat!ralny jest częścią akt! postrzegania$ 7ar zo obrym przyk#a em jest !alizm cząstkowo8+alowy świat#a, ponieważ możemy opisać świat#o jako +ale l!b jako cząsteczki, natomiast po czas określonej obserwacji przybiera ono je ną l!b r!gą +ormę$ 5zy po obnie jest z +izycznym zroz!mieniem przestrzeni9 5zego +izyka może się na!czyć o b! yjskiego zroz!mienia przestrzeni i na o wr"t: czy przy a się nam +izyczny obraz, a może bę zie la nas inspiracją przy poznawani! nat!ry !mys#!9 'at!ra +izycznej przestrzeni$ ;ozw"j wsp"#czesnego pojęcia przestrzeni nastąpi# za pośre nictwem 3saaca 'ewtona$ .o koniec 1233 wiek! stwier zi# on, że przestrze/ jest konstr!kcją absol!tną, kt"ra *ze swojej nat!ry jest niezmienna, niezależnie o związk"w z zewnętrznymi prze miotami$, .rzestrze/ 'ewtona istnieje niezależnie o wszystkich zjawisk i wy arze/, p!stka i +orma są wyra<nie o siebie o zielone$ =izyczne procesy są grą w przestrzeni$ Dwieście lat p"<niej a!striacki +ilozo+ i +izyk 6rnest Mach ca#kowicie o rz!ca koncepcje absol!tnej przestrzeni$ >waża on, że na r!ch wp#ywają wszystkie obecne masy$ .rzestrze/ sama w sobie jest relatywna, określa ją je ynie nagroma zenie materii we wszechświecie$ Oznacza to, że przestrze/ nie posia a swojej w#asnej istoty$ .os#!g!jąc się znajomym nam językiem możemy stwier zić, że 'ewton popiera# tezę, że *+orma jest p!stką,, Mach natomiast po trzymywa#, że *p!stka jest +ormą,$ Oby waj korzystali ze swoich teorii celem zanegowania o miennych poglą "w$ >znanie, że +orma i p!stka nie są o siebie o zielne, by#o wte y nie o pomyślenia$ 5iekawym jest, że +izyka Macha i 'ewtona ostatecznie wcale się o siebie nie r"żnią$ .onieważ wprowa zili oni o zielenie o czegoś, co jest nieo zielne, ich +izyka nie może się alej rozwijać$ ) minionym st!leci! ?lbert 6instein zrobi# !ży krok w kier!nk! zmo ernizowania tych poglą "w i pokonania o zielenia poprzez po kreślenie koncepcji swobo nego opa ania$ )szelka materia zebrana we wszechświecie określa pole grawitacji w miejsc!, w kt"rym się znaj !jemy$ 4ie y opa amy

swobo nie, wyskak!jąc np$ z samolot!, zanim spa ochron się otworzy, nabieramy takiego przyspieszenia, kt"re r"wnoważy wszystkie e+ekty pola grawitacyjnego$ @ y po czas wolnego opa ania !p!ścimy kamie/, kt"ry trzymaliśmy w ręce, on bę zie po prost! opa a# razem z nami, czyli w o niesieni! o nas bę zie znaj owa# się w bezr!ch!$ A-e wzglę ! na op"r powietrza i większą gęstość kamienia, na ziemi ten eksperyment nie wysze #by ok#a nie tak samoB$ 'azywamy to zasa ą r"wnoważności$ %est ona je ną z po staw teorii wzglę ności, kt"ra zosta#a op!blikowana przez 6insteina w CDCE rok!, prowa ząc o ca#kowicie nowego pojmowania przestrzeni w +izyce$ -go nie z tą zasa ą si#a przyciągania grawitacji jest z p!nkt! wi zenia matematyki r"wnoznaczna z zakrzywieniem przestrzeni$ ) ten spos"b grawitacja jako r zenna w#aściwość przestrzeni staje się o niej nieo zielna, po czas g y w przeciwnym razie postrzegamy grawitacje jako zia#anie zmienne pomię zy masami zawartymi w przestrzeni$ ) og"lnej teorii wzglę ności !znaje się oba te !jęcia za tożsame, chociażby latego, że przestrze/ i występ!jące w niej zjawiska j!ż nie są +izycznie o zielone$ 'ie wia omo jeszcze, czy oba te !jęcia są r"wnoznaczne$ ;ozważanie o +alach grawitacyjnych może być la nas kl!czem o rozpoznania istoty +izycznej przestrzeni$ .o obnie jak +ale świetlne, kt"re powstają poprzez przyspieszenie r!ch! #a !nk"w, +ale grawitacyjne są wysy#ane poprzez przyspieszenie r!ch! mas w przestrzeni$ .onieważ we #!g og"lnej teorii wzglę ności masa i przestrze/ są o siebie nieo zielne, +ale te są la nas in+ormacją o przestrzeni samej w sobie$ .rze stawiają one wahania w zakrzywieni! przestrzeni$ 3nnymi s#owy oznacza to, że po czas wysy#ania +ali grawitacyjnej chwilowo zmienia się si#a pola grawitacyjnego, czyli si#a przyciągania mię zy woma p!nktami$ ) ten spos"b zmienia się czas bieg! świat#a pomię zy tymi p!nktami i można zmierzyć powsta#e wahania$ Do tej pory można by#o zmierzyć +ale grawitacyjne je ynie pośre nio za pomocą po w"jnych system"w gwiez nych$ Dwie gwiaz y krążą wok"# siebie wysy#ając przy tym +ale grawitacyjne$ .onieważ są one nośnikami energii, opisany system spala energie i gwiaz y zbliżają się o siebie$ Fen e+ekt +aktycznie j!ż zosta# zmierzony$ Obecnie w planach są potężne eksperymenty, kt"re mają potwier zić istnienie +al grawitacyjnych$ 'ajbar ziej spektak!larnym eksperymentem z pewnością bę zie inter+erometr &3(?, kt"ry ma być zainstalowany w kosmosie o GHCI rok!$ Frzy satelity wyposażone w lasery zostaną !mieszczone w tr"jkącie w o leg#ości I milion"w kilometr"w o siebie$ %eżeli pomię zy nimi przebiegnie +ala grawitacyjna, w"wczas zmieni się czas bieg! świat#a pomię zy poszczeg"lnymi satelitami$ ) ten spos"b możliwy bę zie pomiar zmiany o leg#ości o CH pikometr"w, czyli je nej miliar owej milimetra, l!b też je nej ziesiątej śre nicy atom!$ 7iorąc po !wagę, że m"wimy o sprzęcie, kt"ry znaj !je się w kosmosie, pomiary bę ą wykonane z niezwyk#ą precyzją$ @ra przestrzeni: pomiar naszego wszechświata$ -ajm!jąc się astro+izyką, trzeba pamiętać o tym, że świat#o, kt"re ba amy z ziemi, zosta#o wys#ane miliony lat wcześniej z o leg#ych gwiaz $ Jwiat#o ma wpraw zie !żą, ale ograniczoną prę kość$ .atrzenie na wszechświat jest r"wnocześnie patrzeniem w przesz#ośćK ) przeciwie/stwie o eksperyment"w przeprowa zanych w laboratoriach, eksperymenty *kosmiczne, nie są powtarzalne i jesteśmy w stanie zaobserwować je ynie ma#y wycinek ca#ości 8 zar"wno, jeżeli cho zi o czas, jak też o przestrze/$ ) związk! z tym nasze ba ania otyczące przyczyny powstania wszechświata jak i jego rozwoj! w większości opierają się na interpretacji$ Możliwości techniczne pomiar! naszego wszechświata są ziś bar zo rozwinięte$ 'asze teleskopy sięgają w kosmos niezwykle g#ęboko$ %esteśmy j!ż w stanie zb! ować takie mo ele opisywania kosmos!, w kt"rych ca#e galaktyki są wielkości py#k! k!rz!$ .atrząc na wszystko za pomocą takiej skali wi zimy, że galaktyki 8 takie jak nasza roga mleczna 8 nie są rozmieszczone w przestrzeni w spos"b przypa kowy, tylko tworzą z#ożone str!kt!ry$ @alaktyki tworzą tzw$ klastery, te z kolei #ączą się w s!perklastery$ Obok nich znaj !ją się potężne przestrzenie zwane 2oi ami Ap!stkaB, kt"re są p!ste o znanej nam materii$ .ocho zenie tych str!kt!r por!sza bar zo ciekawą i akt!alną tematykę$ %!ż w CDEL rok! o kryto kosmiczne promieniowanie t#a, kt"re w teorii zosta#o przepowie ziane CE lat wcześniej w +ormie resztek wcześniejszej epoki wszechświata$ .onieważ na tym etapie nie by#o ża nych str!kt!r, promieniowanie mia#o być takie samo niezależnie o tego, z kt"rej strony się je obserwowa#o$ %ego o krywcy otrzymali w CDMN rok! nagro ę 'obla z zie ziny +izyki$ Dziś, za pomocą mikroskop"w,

jesteśmy w stanie ostrzec ma#e +l!kt!acje kwantowe bę ące nasionami wielkich z#ożonych str!kt!r we wszechświecie$ .owsta#y one w czasach, kie y m"wi#o się o promieniowani!$ Oznacza to, że o nia zisiejszego powinnyśmy być w stanie owieść +l!kt!acje w promieniowani!, kt"re nie może być i entyczne we wszystkich kier!nkach$ -a pomocą !r!chomionego w CDND rok! satelity 5O76 A5osmic 7ackgro!n 6OplorerB ! a#o się znale<ć om"wione o chylenia$ ?by po kreślić znaczenie tych ba a/ la zroz!mienia proces! tworzenia str!kt!r w naszym wszechświecie, osoby o powie zialne za tę misję otrzyma#y nagro ę 'obla w zie zinie +izyki w GHHE rok!, w tym samym ni!, w kt"rym zako/czyliśmy pracę na niniejszym artyk!#em$ .rzestrze/ i in+ormacja$ -asa y, kt"re rzą zą powstawaniem str!kt!r we wszechświecie, można zastosować r"wnież wobec mniejszych przestrzennych o leg#ości i skal$ %eżeli mamy o czynienia z bar zo ma#ą skalą, taką jak w przypa k! atom"w, wte y nie możemy zastosować og"lnej teorii wzglę ności$ Mechanika kwantowa opis!je zjawiska +izyczne na poziomie atom"w$ (tarania, by zje noczyć obie te teorie, ko/czy#y się o tej pory ograniczonym s!kcesem$ 'a +izyk"w czyhają t! r"żne problemy$ .omijając spore tr! ności matematyczne, po stawowe r"wnanie, kt"re w latach MH$ mia#o opisać wszechświat jest pozbawione pojęcia czas!$ Obiec!jącą zie ziną, kt"ra może pom"c w ba ani! granic mię zy grawitacją a +izyką kwantową, są czarne zi!ry$ 5zarne zi!ry są obiektami, kt"re je noczą !żo masy na tak ma#ej przestrzeni, że nawet świat#o nie może !niknąć ich przyciągania$ Oznacza to, że nie można ich bezpośre nio obserwować$ .#aszczyzna, kt"ra zieli to, co wewnątrz o tego, co na zewnątrz czarnej zi!ry zwana jest horyzontem$ 5zarna zi!ra o masie naszej ziemi mia#aby śre nicę je ynie kilk! centymetr"wK .onieważ nie można bezpośre nio obserwować czarnych zi!r, przez wiele lat by#y one je ynie teoretyczną przepowie nią$ Obecnie yspon!jemy j!ż pośre nimi owo ami ich istnienia$ (ą one oparte na sile przyciągania czarnych zi!r w o niesieni! o otaczających je obiekt"w$ -a pomocą pomiar! trajektorii gwiaz w centr!m naszej rogi mlecznej ! owo niono, że znaj !je się tam *s!permasywna, czarna zi!ra, kt"rej masa jest wiele milion"w razy większa o masy (#o/ca$ %eżeli wrz!cilibyśmy telewizor o czarnej zi!ry, stracilibyśmy wszelkie in+ormacje na jego temat$ Fakie o zielenie części przestrzeni nie jest niczym obcym la na!kowc"w, ale la b! yst"w owszem$ ) pobliż! horyzont! czarnej zi!ry si#a grawitacji jest rzeczywiście tak silna, że og"lna teoria wzglę ności j!ż nie wystarcza by opisać to zjawisko$ F!taj istotną rolę o grywają e+ekty kwantowe$ .rzez potężne si#y, kt"re tam zia#ają, powstają pary cząsteczek oraz ich antycząsteczek, kt"re o pewnego stopnia potra+ią !mknąć przyciągani!$ ) ten spos"b (tePen Qawking pokaza#, że czarne zi!ry w rzeczywistości nie są *czarne,, ponieważ promieni!ją na swoje otoczenie przez e+ekty kwantoRmechaniczne 8 skażają swoją okolicę promieniowaniem$ Fen proces może się rozwinąć tak alece, że czarna zi!ra z czasem może *wypromieniować,$ 7! yści przyjm!ją takie in+ormacje z !lgą, +izykom przysparzają one je nak b"l! g#owy, ponieważ m!szą oni ! owo nić, że nawet w przypa k! ca#kowitego *wypromieniowania, czarnej zi!ry, in+ormacja, kt"ra zosta#a !tracona może zostać !wolniona$ ) ten spos"b ża na in+ormacja nie !lega zniszczeni!$ Fo jest bar zo tr! ne, ponieważ promieniowanie Qawkinga, kt"re ma sw"j początek w czarnej zi!rze, jest osyć n! ne, przekaz!je in+ormacje je ynie otyczące czarnej zi!ry jako ca#ości, nie przekaże nam ża nej in+ormacji o telewizorze$ 5zym jest przestrze/9 .ytania o początek wszechświata oraz o to, czy +izyczna przestrze/ może powstać i przeminąć są ważne la zroz!mienia przestrzeni$ (twier zenie, że przestrze/ się *mani+est!je, jest nam znacznie bliższe$ O powie < na te pytania jest !żym wyzwaniem, ponieważ, jak j!ż na mieniliśmy, spojrzenie we wszechświat jest zawsze spojrzeniem w przesz#ość, z aje się je nak, że nig y nie ! aje nam się spojrzeć na tyle aleko w przesz#ość, żeby m"c zobaczyć czy opisać bezpośre ni początek kosmos!$ ) tym przypa k! +izycy mogą się pos#!giwać je ynie interpretacjami$ 'awet, jeżeli mia# miejsce wielki wyb!ch 8 zgo nie z akt!alnymi mo elami 8 ciągle pozostaje pytanie, czy by# on częścią jakiejś ca#ości np$ scenari!sza, we #!g kt"rego stale powstaje i przemija niesko/czona ilość wszechświat"w, niczym bąbelki we wrzącej wo zie$ ) tym p!nkcie +izyka

może się wiele na!czyć o b! yzm!$ Może nam +izykom ! a się przyporzą kować teorie otyczące przestrzeni stwier zeni! *+orma jest p!stką,$ Możemy rozpocząć swoje rozważania r"wnież o stwier zenia *p!stka jest +ormą,, być może nawet ! a się zawrzeć oba aspekty w og"lnej teorii wzglę ności$ 7yć może w taki spos"b ! a nam się wyjaśnić związek pomię zy zjawiskami i przestrzenią w +izyce$ %e nak opiero, g y zroz!miemy, że *+orma i p!stka są o siebie nieo zielne,, bę ziemy mogli rozwiązać ylemat, kt"ry pan!je we wsp"#czesnej +izyce o czas"w 4artezj!sza, mianowicie cho zi t! o postrzeganie !mys#! i nat!ry jako czegoś o zielnego$ Og"lna teoria wzglę ności bar zo #a nie opis!je nasze obserwacje, ale chcąc z obyć g#ębsze zroz!mienie świata i zjawisk potrzeb!jemy +izycznej teorii, kt"ra bę zie zawiera#a obserw!jącego oraz takiej, kt"ra bę zie się o nosi#a o naj robniejszych obszar"w, wobec kt"rych og"lna teoria wzglę ności nie może mieć zastosowania$ )te y może i +izyka bę zie mog#a postrzegać przestrze/ w taki spos"b, jak &ama Ole w swoim wstępie o *)ielkiej .ieczęci,: *Mimo że jest ona często postrzegana jako nicość, albo pewien brak, w rzeczywistości nie jest czarną zi!rą, lecz raczej pojemnikiem, kt"ry wszystko #ączy, !możliwia i ogarnia$ %ej istotą jest bezpośre nio powstający wglą , oświa czeniem wibr!jąca ra ość, a wyrażeniem się aktywna mi#ość$, Dorothea Deeg i Matthias Ostermann przyjęli schronienie ! &amy Ole w GHHI rok!$ (t! iowali wsp"lnie +izykę na >niwersytecie w Monachi!m$ Dorothea napisa#a pracę oktorską o *aspektach kwantowych czarnych zi!r,$ Matthias w#aśnie ko/czy pracę o *przestrzennych str!kt!rach we wszechświecie,$ Mieszkają razem w Monachi!m, mają SH lat$ .ytania o nich można kierować na: ippaT eeg$net i ostermanTtheorie$physik$!niRm!enchen$ e