You are on page 1of 3

Ndryshimet Klimatike: nj e ardhme e zymt

nga Edvin Pacara, Instituti i Politikave Mjedisore 2 Mars 2009 N fillim t viteve 2000, shkenctart paralajmruan se ngrohja globale do t shkrij akullnajat n male dhe n polin e veriut e at t jugut n nj periudh prej rreth 100 vjetsh. Raporti Vlersues i Katrt mbi Ndryshimet Klimatike i Panelit Ndrqeveritar i Ndryshimeve Klimatike (PNNK) i publikuar n 2007, paralajmroi se ngrohja globale mund t rris nivelin e deteve me 0.4-3.7 m mbi nivelet e periudhs para revolucionit industrial. Por n vitin 2009 shkenctart u alarmuan nga t dhnat e fundit q po vinin nga poletakullnajat po shkrinin me nj ritm shum m t shpejte sesa pritejshtresat e akullit n Oqeanin Arktik mund t zhdukeshin n 2020-2040. Tani imagjinoni sikur jeni n t ardhmen n vitin 2025 dhe sikur gazrat serr kan vazhduar t lirohen gjithnj e n rritje. N Dhjetor 2009, liderat botror u mblodhn n Konferencn mbi Ndryshimet Klimatike n Kopenhagn ku ata vendosn t ulin n minimum lirimin e CO2 dhe gazrave t tjer serr dhe gjithashtu vendosn nj sistem global t tregut t karbonit. Sistemi ishte perfekt n teori por dshtoi n zbatimvendet n zhvillim nuk qen t afta t vendosnin kufizime ndaj liruesve t gazrave serr, shum qeveri nuk kishin vullnetin politik dhe burimet pr t zbatuar sistemin, t tjera thjesht ran pre e vshtirsive ekonomike dhe vshtirsive t tjera. Niveli i gazeve serr vazhdoi t rritej pa u ndalur n atmosfer deri n 2025... Efektet e ngrohjes globale n 2025: nj skenar i mundshm Efektet e ngrohjes globale po ndihen n t gjith globin: rajonet me klim t but n t kaluarn, po vuajn nga thatsira t zgjatura n ver dhe prmbytje t mdha n dimr. Si rezultat i thatsirave, zjarreve, zis s buks dhe luftrave, miliona njerz jan kthyer n refugjat klimatik. Dy t tretat e Afriks jan kthyer n nj zon pa shtet ku milicit luftojn pr burimet e fundit t mbetura dhe civilt po vriten pa dallim. Rajoni i Mesdheut n Evrop po vuan nga thatsirat e tejzgjatura dhe zjarret n ver, gj q ka shkaktuar miliona njerz t emigrojn n vendet Nordike dhe ato Balltike ku klima sht br m e but dhe ekonomia po ecn mir. Shum shtete i jan kthyer proteksionizmit dhe kufijt detar e toksor t Evrops jan t mbyllur dhe patrullohen e mbikqyren nga ushtrit. Temperaturat jan rritur me 2.5 Grad Celsius mbi ato t periudhs s Revolucionit Industrial. Akujt n polin e veriut po shkrijn me nj ritm gjithnj e n rritje duke krijuar lumenj masiv n Kanadan e veriut dhe Grenland. Me mijra liqene u krijuan dhe po rriten n siprfaqen e Grenlands si pasoj e shkrirjes s akullnajave. N ver t 2025-s ndodhi ajo q shkenctart kishin koh q e kishin parashikuar dhe i druheshin. Liqenet n Grenland u fryn dhe u bashkuan me njeri tjetrin, duke krijuar nj liqen gjigant mbi shtresat e akujve, brigjet e t cilit ishin mure prej akulli. Volumi i ktij liqeni u rrit aq shum saq bregu jugor i ktij liqeni shprtheu. Nj volum uji i barabart me at t dhjet her ai i lumit Amazona, u derdh n pjesn veriore t oqeanit Atlantik. Kripsia ra menjher n nj zon t madhe t Atlantikut n verilindje t brigjeve t Kanadas dhe n jug t brigjeve t Grenlands, gj q ngadalsoi rrymn Golfstrim, e cila pushoi s rrjedhuri pas disa ditve.

Pasojat e ksaj ngjarjeje jan katastrofale pr Evropn dhe Amerikn Verilindore. Vjeshta vjen m temperatura t ulta dhe stuhi bore n Amerikn Verilindore, Irland, Mbretrin e Bashkuar dhe Evropn Perndimore. Pemt zihen nga stuhia me gjethet ende n deg, kafsht shtegtuese jan oroditur nga ky sulm i paparashikuar i t ftohtit dhe akullit, lumenjt jan t ngrir, rrugt t bllokuara dhe ka mungesa elektriciteti t zgjatura n t gjith Mbretrin e Bashkuar, SHBA-n dhe Evropn Perndimore. Nga mesi i periudhs s dimrit, Irlanda po vuan dimrin m t ftoht n historin e saj dhe nuk mund t quhet m Ishulli i Gjelbr, ajo mund t quhet m mir Ishulli i Bardh, pasi bora dhe akulli e kan mbuluar t gjith ishullin. Mbretria e Bashkuar sht e paralizuar: temperaturat kan rn n -20 C, sistemi i transportit ka dshtuar, telat dhe shtyllat elektrike po shemben nga pesha e madhe e bors dhe akullit, do dit me qindra njerz vdesin nga i ftohti i pazakont pr ishullin, lumi Tamiz sht i mbuluar nga shtresa t trasha akulli, atit e shum shtpive po shemben nga pesha e bors dhe infrastruktura sht dmtuar rnd. N Evropn Perndimore, qytetet e pamsuara me kt t ftoht, jan krejtsisht t paralizuaragazi rus q m par ngrohte kto qytete, tashm nuk kalon m n tubat e tyre dhe miliona t moshuar po vdesin n apartamentet e veta q tashm jan kthyer n dhoma frigoriferike. Shum t tjer po vdesin nga t ftohtt n SHBA-n Verilindore dhe Evropn Perndimorejan t varfrit ata q po vuajn m tepr barrn e ksaj katastrofe. Me qindra mijra t pastreh (pasoj e krizs s gjat ekonomike n vitet e mparshm) vdesin nga t ftohtt q n javt e para t ktij dimri t ashpr. Ekonomia sht gjunjzuar, prodhimi dhe tregtia jan paralizuar, mungesat e zgjatura t elektricitetit tashm jan br t zakonshme dhe njerzit po djegin do gj t djegshme pr tu ngrohur. Duke qen krejtsisht t varur tek teknologjia, jett e njerzve po shkatrrohen gjat ksaj katastrofe. Akujt shkrijn n pranver, duke u dhn njerzve pak shpres, por m e keqja ende nuk ka ardhur. Pranvera sjell pak shi, vera vjen me mot shum t nxeht, t that dhe pa ndonj reshje. Drithrat vyshken npr ara (tani nga i nxehti dhe thatsira), lumenjt thahen, dhe ekonomit e shum vendeve t Evrops hyjn n depresion t thell. N shum vende t BEs plasin trazirat sociale. BE-ja vet shprbhet pasi do vend i saj mundohet t mbroj qytetaret dhe burimet e veta t mbetura. Evropa Qendrore dhe Jugore shkretohet nga nj seri dimrash t ashpr q ndiqen nga vera t nxehta e thata. Klima vazhdoi t ngrohet n mbar globin n 10 vitet n vazhdim pas 2025; n fund t ksaj periudhe, dimrat u bn m t but por verat u bn t gjata dhe me pak ose aspak shi. Rajone t mdha n Spanj dhe Itali u kthyen n shkrettira kurse Ballkani dhe Evropa Qendrore u kthyen n rajone gjysm-shkretinore. Konfliktet shprthyen n vendet e Evropn Juglindore pr t vn nn kontroll burimet e ujit, konflikte q shkaktuan miliona refugjat q vrshuan drejt Evrops Veriore, ku klima u b e prshtatshme dhe favorizuese pr jetesme reshje t shumta dhe dimra t but. Krizat e refugjatve favorizuan ardhjen n pushtet t diktaturave t fuqishme n vendet e lartprmendura, diktatura q mbylln kufijt pr refugjatet dhe mbronin m fanatizm burimet e tyre natyrore.

far duhet t bjm pr t ngadalsuar dhe minimizuar ngrohjen globale? Skenari i msiprm mund t bhet realitet nse ne nuk marrim masa urgjente. Ngrohja globale sht nj realitet tashm i pamohueshm; historia e Toks na tregon se nivelet e CO2 n atmosfer jan t lidhura pozitivisht me rritjen e temperaturave globale. Gjithashtu, faktet tregojn se sht e qart q ne njerzit po shkaktojm ngrohjen globale. Prandaj, ne jemi ata q mund ta ngadalsojm ose ta ndalojm at. N mnyr q ta arrijm kt, t gjitha vendet (sidomos ato t zhvilluara) duhet:

t japin m shum fonde ose t paktn t arrijn 33 % t nivelit t investimeve t gjelbra n paketat nxitse fiskale t planifikuara, ashtu si u propozua nga UNEP n Marrveshjen e Re t Gjelbr; t riorientojn ekonomit drejt industrive t gjelbra dhe t qndrueshme; t japin m shum teknologji, ndihm financiare dhe ekspertiz vendeve n zhvillim dhe atyre t varfra n mnyr q t luftojn dhe t prshtaten ndaj ngrohjes globale si dhe t parandalojn nj katastrofe humanitare; t fillojn nj fushat masive ndrgjegjsimi mbi pasojat e ngrohjes globale dhe masave pr ta parandaluar q kto pasoja t ndodhin; t prdorin shkopin dhe karrotn (stimuj dhe gjoba) pr t drejtuar popullatn drejt nj jetese m t gjelbr. Rekomandimet e msiprme duhet t zbatohen sa m shpejt q t jet e mundurnjerzimit po i mbarohet koha pr t vepruar dhe pika e moskthimit sht shum afr; do dit q kalon sht nj shans i humbur n luftn kundra ngrohjes globale. Megjithat, nse veprojm tani, sht ende e mundur ta prballojm kt kriz.