You are on page 1of 24

http://el.wikipedia.

org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%AF%CE%B1_%CE%B5%C
E%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%B8%CF%81%CE%B7%CF%8
3%CE%BA%CE%B5%CE%AF%CE%B1

Αξραία ειιεληθή ζξεζθεία
Από ηε Βηθηπαίδεηα, ηελ ειεύζεξε εγθπθινπαίδεηα

Ηεξό ηεο Βξαπξώλαο

Με ηνλ όξν αρταία ελληνική θρησκεία ελλνείηαη ην ζύλνιν ησλ δνμαζηώλ θαη ηειεηνπξγηθώλ
δξώκελσλ πνπ ηεινύληαλ ζηελ αξραία Διιάδα κε ηε κνξθήιαηξεπηηθώλ παξαδόζεσλ, σο
πξαθηηθό ζεκέιην θαη ζπκπιήξσκα ηεο ειιεληθήο κπζνινγίαο. Καζώο κάιηζηα ζηνλ
αξραηνειιεληθό θόζκν νη ζξεζθεπηηθέο πξαθηηθέο δηέθεξαλ θαηά ηόπνπο, ζα κπνξνύζε πηζαλώο
λα αλαθεξζεί θαλείο ζε ελληνικέρ θπηζκείερ. Οη ιαηξεπηηθέο πξαθηηθέο ησλ Διιήλσλ εθηείλνληαλ
πέξα από ηα όξηα ηεο επεηξσηηθήο Διιάδαο ζηα λεζηά θαη ηηο αθηέο ηεο Ησλίαο ζηε Μηθξά Αζία,
ηε Μεγάιε Διιάδα (΢ηθειία θαη λόηηα Ηηαιία) θαη ζηηο δηαζθνξπηζκέλεο ειιεληθέο απνηθίεο ηεο
δπηηθήο Μεζνγείνπ όπσο ε Μαζζαιία. Σν ειιεληθό ζξεζθεπηηθό παπάδειγμα επεξέαζε ηηο
ζξεζθεπηηθέο πξαθηηθέο ησλ Δηξνύζθσλ θαη ηδηαίηεξα ηηο ηνπηθέο, αζηηθέο ιαηξείεο ησλ Ρσκαίσλ.
Ζ αθαδεκατθή έξεπλα ππνδεηθλύεη όηη ε πξώηκε ειιεληθή ζξεζθεία πξνήιζε ή επεξεάζηεθε
ζεκαληηθά από ζακαληζηηθέο πξαθηηθέο ησλ ζηεππώλ ηεο θεληξηθήοΑζίαο, δηακέζνπ ηεο ειιεληθήο
απνηθίαο ηεο Οιβίαο ζηελ ΢θπζία, ζηε βόξεηα αθηή ηεο Μαύξεο ζάιαζζαο κε θαηάιεμε ηηο
πεδηάδεο ηεο Θεζζαιίαο[1].
Πίνακας περιετομένων
[Απόθξπςε]

1 Πξντζηνξία

2 Αξρατθή θαη θιαζηθή πεξίνδνο

o

2.1 Πξνέιεπζε

3 Διιεληζηηθή θαη ξσκατθή πεξίνδνο

4 Όζηεξε Αξραηόηεηα θαη Μεζαίσλαο

5 Αλαγέλλεζε θαη Γηαθσηηζκόο

6 Αλαβίσζε ηνπ παγαληζκνύ

7 Πεγέο θαη Τπνζεκεηώζεηο

8 Βηβιηνγξαθία

9 Γείηε επίζεο

10 Γηθηπαθνί ηόπνη

Πξντζηνξία[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα]
[2]

Ζ πξώηκε παιαηνιηζηθή επνρή ζηελ Δπξώπε, πεξίπνπ 800.000 π.π. , ζπλδέεηαη πηζαλώο κε
ηελ θαηνίθεζε ηνπ ειιαδηθνύ ρώξνπ, κε αξραηόηεξε αμηόπηζηε καξηπξία ην θξαλίν
ησλ Πεηξαιώλσλ ηεο Υαιθηδηθήο. Δλδείμεηο, σζηόζν, γηα πηζαλέο ηαθηθέο πξαθηηθέο θαη
ρξήζε ώρξαο έρνπκε πνιύ αξγόηεξα, θαηά ηε κεζνιηζηθή πεξίνδν ηδηαίηεξα από ην ζπήιαην
Φξάγρζη, όπνπ εθηόο ησλ ελλέα ηαθώλ αλαθαιύθζεθαλ θαη δύν θαύζεηο, ρεηξόκπινη κε ίρλε
[3]
ώρξαο θαη πξώηκεο πξνζθνξέο νζηξέσλ, ελ είδεη θηεξηζκάησλ .
΢ε ό,ηη αθνξά ζηε κέζε θαη λεόηεξε λενιηζηθή επνρή, ζηνλ ειιαδηθό ρώξν ε αξραηνινγηθή
καξηπξία καο δίλεη κηα εηθόλα ηεο άπνςεο ηνπ λενιηζηθνύ αλζξώπνπ επίζεο κέζσ ησλ
ηαθηθώλ εζίκσλ, πνπ ππνδειώλνπλ ζεβαζκό ζηνπο λεθξνύο θαη πίζηε ζηε κεηαζαλάηηα δσή.
Θξεζθεπηηθή εξκελεία ζε επξήκαηα απηήο ηεο επνρήο έρνπλ επηρεηξήζεη ηόζν ε Μαξίγηα
Γθηκπνύηαο όζν θαη ν Κόιηλ Ρέλθξηνπ, βαζηζκέλνη ζηα επξήκαηα κηαο από θνηλνύ
[4]
δηελεξγεζείζαο αλαζθαθήο ζηελ αξραηνινγηθή ζέζε ΢ηηαγξνί .
Ζ κειέηε ηεο κηλσηθήο θαη κπθελατθήο ζξεζθείαο, όπσο θαη ε επηβίσζή ηεο ζηελ ηζηνξηθή
πεξίνδν ηνπ ειιεληθνύ πνιηηηζκνύ, δηαηήξεζε παιαηόηεξα θαη δηαηεξεί αθόκα ακείσην ην
ελδηαθέξνλ ηεο αθαδεκατθήο έξεπλαο. Τθίζηαηαη επξέσο ε άπνςε όηη ε πξντζηνξηθή
ζξεζθεπηηθή πεξίνδνο επηθεληξσλόηαλ ζηε ιαηξεία κηαο παγθόζκηαο θπζηθήο ζεάο θαη ηνπ
αξζεληθνύ ηεο αληίζηνηρνπ πνπ αλαπαξηζηνύζε ηνλ εκεξνινγηαθό θύθιν ηεο θπζηθήο
[5]
βιάζηεζεο . Απηή ε ιαηξεία ήηαλ ζηελά ζπλδεδεκέλε κε ηνλ ζενπνηεκέλν Ήιην, ηνλ θνξέα
ηνπ θσηόο θαη ηεο Άλνημεο. Ζ ηνπηθή νλνκαηνδνζία θαη ε δηάζπαζε ηνπ αξρηθνύ αξρεηύπνπ
ζε θαηεγνξηνπνηεκέλεο ηδηόηεηεο θαίλεηαη πσο απέδσζε δηαθνξεηηθέο όςεηο απηώλ ησλ
αξρηθώλ ζενηήησλ κε δηαθνξεηηθά νλόκαηα ηα νπνία δηαηεξήζεθαλ ζηελ ηζηνξηθή πεξίνδν.

Αξρατθή θαη θιαζηθή πεξίνδνο[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα]
Κύπια λήμμαηα: Ελληνική μςθολογία και Μςζηηπιακέρ λαηπείερ
Μεηά ηελ θαηαζηξνθή ησλ κπθελατθώλ αλαθηόξσλ, γεγνλόο πνπ επεξέαζε ζεκαληηθά
ηηο πνιηηηζκηθέο εμειίμεηο ζηνλ ειιαδηθό ρώξν θαίλεηαη πσο άιιαμαλ θαη νη ιαηξεπηηθέο
ζπλήζεηεο. Ζ δηαθνπή ηεο ιαηξείαο ζηα αλαθηνξηθά ηεξά θαίλεηαη πσο ώζεζε πξνο ηελ
θαηεύζπλζε λέσλ ππαίζξησλ ιαηξεπηηθώλ θέληξσλ, κε παξάιιειε αλάπηπμε
ηεο εξσηθήο ιαηξείαο. Ζ ιαηξεία ζενηήησλ -γλσζηώλ όπσο θαίλεηαη ήδε από ηε
κπθελατθή επνρή- ηα νπνία ζα ζπγθξνηήζνπλ αξγόηεξα ην Γσδεθάζεν είλαη παξνύζα ζε
ηεξά όπσο απηά ηεο Αξηέκηδνο ηνπ Γία, ηνπ Απόιισλα ή Απέιισλα, ηεοΑζελάο θαη
ηνπ Πνζεηδώλα ζηελ Αηηηθή, ηελ Πεινπόλλεζν ή ηε ΢άκν θαη ζε λανύο ηεο κέζεο
γεσκεηξηθήο πεξηόδνπ ζηελ Έθεζν θαη ηελ Δξέηξηα κε έληνλε αλαζεκαηηθή
δξαζηεξηόηεηα.

κε ηα δεκνθηιή επηθά ηνπο πνηήκαηα. ε δηδαζθαιία ησλ ζνθηζηώλ θαη ε εθηέιεζε ηνπ ΢σθξάηε από ην αζελατθό θξάηνο). έλα θύκα κπζηηθηζκνύ. Απηόο ν Έλαο Θεόο απνηειεί ην έζραην ζεκέιην ηεο κεηαθπζηθήο θαη εζηθήο θνζκηθήο ηάμεο ζηε ζθέςε ησλ πεξηζζόηεξσλ θηινζόθσλ ηεο πεξηόδνπ. καο γλσζηνπνηεί όηη ε πξνέιεπζε ηνπ όισλ ησλ ζεώλ ηνπ παλζένπ ήηαλ από ηνπο αξραίνπο Αηγύπηηνπο. όπσο ν ππζαγνξηζκόο θαη ν πιαησληζκόο. ην πξνζεγγίδεη θαη έηζη εκθαλίδεηαη ε πξώηκε κεηαθπζηθή. παξά ηηο θαηά ηόπνπο δηαθνξνπνηήζεηο. ελώ γξήγνξα ηνπηθέο κπζηεξηαθέο ιαηξείεο (όπσο ηα Διεπζίληα Μπζηήξηα. θνηλνηηθήο αζηηθήο ιαηξείαο θαη επνκέλσο. Δδώ θαίλεηαη θαζαξά ε πξντζηνξηθή πεγή ηεο ειιεληθήο ιαηξείαο ζηελ αλάγθε ειέγρνπ ηεο ζνδεηάο θαη ηεο εηήζηαο βιάζηεζεο κε ηε βνήζεηα ζπκπαζεηηθήο καγείαο. Ζ θνηλνηηθή αζηηθή ιαηξεία θηάλεη ζε κία αζηαζή ηζνξξνπία κε απηέο ηηο λέεο. ζηελ νξηζηηθή ζπγθξόηεζε θαη θάπνηα ηππνπνίεζε ηνπ ειιεληθνύ παλζένπ. Ωζηόζν θαηά ηα ηέιε ηνπ έθηνπ αηώλα π. κπεηηθώλ κπζηεξηαθώλ ιαηξεηώλ. . Προέλεσση[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] Γηα ηνηο λέεο ιαηξεπηηθέο ζπλήζεηεο ν Ζξόδνηνο ζην Β΄ βηβιίν Δπηέξπε. Αλάκεζα ζη' άιια ξηδνζπαζηηθά ζηνηρεία. άξξεην θαη άθαην Θεό ν νπνίνο απνηειεί αηηία ηεο ύπαξμεο θαη ιεηηνπξγίαο ηνπ θόζκνπ θαη ε δηάλνηά ηνπ εθδειώλεηαη ζην νξαηό πεδίν κόλν κέζσ ησλ νπξαλίσλ ζσκάησλ.Υ. Καζώο έρεη δηαηεξεζεί ε κλήκε ηεο αλαπαξάζηαζεο θπζηθώλ δπλάκεσλ σο ζενηήησλ. ν Πιάησλ ζηξέθεη ηελ πξνζνρή ζε έλαλ αλώηαην ππεξβαηηθό.Καηά ηελ αξρατθή επνρή ν ΋κεξνο θαη ν Ζζίνδνο παίδνπλ ην ξόιν ηνπο. πηζαλώο θαηαγόκελν από ηελ Αίγππην. Ζ ζξεζθεπηηθή ιαηξεία απνθηά ηζρπξό αζηηθό ραξαθηήξα ζε απηήλ ηελ επνρή πνπ ζεκειηώλνληαη νη πόιεηοθξάηε σο θεληξηθνί πνιηηεηαθνί ζρεκαηηζκνί: ζθνπόο ηεο ιαηξείαο είλαη ε εμαζθάιηζε ηεο εύλνηαο ησλ ζεώλ ζε αηνκηθό αιιά -ηδίσο. ΢ηνπο ηειεπηαίνπο νη Έιιελεο πξνζσπνπνηνύζαλ ηηο θνζκηθέο δπλάκεηο πνπ είλαη ηζρπξόηεξεο από ηνλ Άλζξσπν θαη "ηε δξάζε ησλ νπνίσλ αλαγλώξηδαλ ζηνλ θόζκν. νη νπνίεο αξρηθώο έρνπλ πεξηζσξηαθό θαη κε ειεγρόκελν από ην θξάηνο ραξαθηήξα. όπσο ηνπ Γηνλύζνπ ή ηεο Γήκεηξαο. πξνεξρόκελεο πεξηζζόηεξν από ηηο αλώηεξεο θνηλσληθέο ηάμεηο. Καηά ηελ θιαζηθή επνρή πηα νη κπζηεξηαθέο ιαηξείεο θαη νξηζκέλεο θηινζνθηθέο ζρνιέο. Ζ ειιεληθή θηινζνθία. πην ηδησηηθέο ζξεζθεπηηθέο ηάζεηο ηεο θιαζηθήο επνρήο ρσξίο λα ιείςνπλ νη ζπγθξνύζεηο (π. ηα Μπζηήξηα ηνπ Γηνλύζνπ ή ηα Καβείξηα Μπζηήξηα) επεξεάδνληαη ζεκαληηθά από απηέο ηηο εμειίμεηο. Ο ππζαγνξηζκόο θαη ν νξθηζκόο απνηεινύλ ηππηθά δείγκαηα ηεο επνρήο. ΢πλέρηδαλ όκσο λα βξίζθνληαη ζην πεξηζώξην θαη λα αθνξνύλ πεξηνξηζκέλεο νκάδεο ηνπ πιεζπζκνύ. ζηελ θνηλσληθή δσή θαη [6] ζηελ πξνζσπηθή δσή ηνπ αηόκνπ" . ζα κπνξνύζε θαλείο λα κηιήζεη γηα κία πιήξε ζξεζθεία. πξνζθέξνπλ έλα πιήξεο κεηαθπζηθό θαη εζηθό ζύζηεκα θαιπκκέλν κε ηνπο θαηάιιεια πξνζαξκνζκέλνπο κύζνπο ηεο αξρατθήο επνρήο. ή αθόκα θαη ζε ζακαληζηηθέο πξαθηηθέο. όζνλ αθνξά ηνπο πνιίηεο πνπ ήηαλ κπεκέλνη ζε απηά. ηδησηηθά ζπκπιεξώκαηα ηεο θξαηηθήο. Απηά ηα ζπζηήκαηα ήηαλ αληηιεπηά σο πξναηξεηηθά. κε πξνζπάζεηα δειαδή λα ειεγρζεί ν εκεξνινγηαθόο ή ν θαζεκεξηλόο ειηαθόο θύθινο κέζσ ζπκβνιηθήο κπζνινγηθήο θαη ηειεηνπξγηθήο αλαπαξάζηαζήο ηνπ.θαη ζε θνηλνηηθό επίπεδν. πνπ είρε ήδε γελλεζεί ζηελ Ησλία.ρ. Απηή ηελ πεξίνδν νξηζηηθνπνηνύληαη θαη νη ππξήλεο ησλ ειιεληθώλ. νπνηαδήπνηε θαθνηπρία ή θπζηθή θαηαζηξνθή απνδίδεηαη ζηελ νξγή ησλ ζεώλ. ζαξώλεη ηνλ ειιαδηθό ρώξν. ε ηέιεηα πεξηνδηθή θαη αηώληα θίλεζε ησλ νπνίσλ παξαπέκπεη ηαπηόρξνλα ζε ζεόηεηεο αιιά θαη ζηηο πιαησληθέο ηδέεο.

Μέρξη ηνλ πξώην αηώλα π. είλαη πιένλ ελνπνηεκέλνο ζε έλα θνηλό θξαηηθό θαη πνιηηηζηηθό κόξθσκα. Ζ ηππνιαηξηθή αζηηθή ζξεζθεία σζηόζν. από ηα νλόκαηα ηνπ Πνζεηδώλα ηνλ νπνίν έκαζαλ από ηνπο Λίβπνπο θαη ησλ Γηόζθνπξσλ θαη όηη ε ιαηξεία ηνπο εγθαζηδξύζεθε θαη θαζνξίζηεθε κε βάζε ηνπο [8] [9] [10] Αηγππηίνπο. αλακεηγκέλε πιένλ κε παξεκθεξείο παξαδόζεηο ηεο Δγγύο Αλαηνιήο. παξά ηηο κηθξνδηαθνξέο ζηελ νλνκαηνινγία θαη ζην πάλζενλ.Υ. ζπληεξνύλ έλα πεξηζσξηαθό θιίκα κπζηηθηζκνύ. Ο ηειεπηαίνο επηθξαηεί θαζνιηθά ζηηο αλώηεξεο θνηλσληθέο ηάμεηο ηεο Ρσκατθήο Απηνθξαηνξίαο. πξνζθνξέο. θαη κε απηόλ ηνλ ηξόπν ε ειιεληθή ζξεζθεία δηαδίδεηαη ζε θάζε γσληά ηεο Απηνθξαηνξίαο. από ηε Βξεηαλία σο ηε ΢πξία θαη από ηε Μνηζία σο ηε Μαπξηηαλία. Ο δηεπξπκέλνο ζπγθξεηηζκόο ηεο επνρήο ζκηιεύεη ηδηόξξπζκα ζξεζθεπηηθά ακαιγάκαηα. Ο θαζέλαο σζηόζν. αιιά θαη νη (έζησ θαη επηθαλεηαθά) εμειιεληζκέλεο επηθξάηεηεο ησλ ειιεληζηηθώλ κνλαξρηώλ. [7] αγάικαηα θαη λανύο πξνο ηηκήλ ηνπο θαη έπεηηα ηα πηνζέηεζαλ νη Έιιελεο . ΋ινο ν δσηηθόο ρώξνο ηνπ Διιεληζκνύ (κηθξαζηαηηθά παξάιηα. Ο Ζξόδνηνο ζπλερίδεη ιίγν παξαθάησ θαη πξνζζέηεη όηη ηα νλόκαηα όισλ ην ζενηήησλ πνπ πξνήιζαλ ήηαλ γλσζηά ζηνπο Αηγύπηηνπο από ηα βάζε ησλ αηώλσλ κε κόλεο εμαηξέζεηο. ΢ε όιε ηε Μεζόγεην δηαδίδεηαη ε αληίιεςε όηη νη παιαηνί ζενί παξαζηέθνληαη ζπλερώο ζηνπο αλζξώπνπο. Οη πεξηζζόηεξεο κπζηεξηαθέο ιαηξείεο πιένλ είλαη ππό ζηηβαξό θξαηηθό έιεγρν (ηδηαηηέξσο ζηηο ειιεληζηηθέο κνλαξρίεο) θαη. ίδξπζαλ βσκνύο. όινο ν κεζνγεηαθόο θόζκνο πεξηέξρεηαη ζην ξσκατθό θξάηνο. ζέηνληαο έηζη ηέξκα ζηελ ειιεληζηηθή πεξίνδν. Διιεληζηηθή θαη ξσκατθή πεξίνδνο[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] Δλ γέλεη ε ειιεληθή ζξεζθεία ζηνλ ειιεληζηηθό θαη ξσκατθό θόζκν ππέζηε ζεκαληηθέο ηξνπνπνηήζεηο. ήηαλ ειεύζεξνο λα ιαηξεύεη όπνηα . ζξεζθεπηηθή θαη ινγνηερληθή παξάδνζε θαη. ζρεδόλ ηαπηίδνληαη από άπνςε ιεηηνπξγίαο θαη δνμαζηώλ. απνζηέιινληαο ηνπο πξνγλσζηηθά όλεηξα. . Οη Ρσκαίνη επεξεάδνληαη βαζύηαηα από ηελ ειιεληθή θηινζνθηθή. θαζώο είλαη θαλεξή ε βαζύηεξε ελόηεηα ησλ κεζνγεηαθώλ Μπζηεξίσλ κεηαμύ ηνπο θαη κε ηηο κπζηηθηζηηθέο θηινζνθηθέο ζρνιέο. πηνζεηνύλ όιεο ηηο όςεηο ηεο ειιεληθήο θνπιηνύξαο παξάγνληαο ην ηειηθό θξάκα ηνπ ειιελνξσκατθνύ πνιηηηζκνύ. λόηηα Βαιθάληα. από ηε ζηηγκή πνπ εθπιήξσλε ηα ηειεηνπξγηθά ηνπ θαζήθνληα πνπ εμαζθάιηδαλ ηελ επηκέιεηα ησλ ζεώλ (ζπζίεο. παξά ηελ ππνρώξεζε ηνπ πιαησληζκνύ. ζηξακκέλν ζηα παηξνπαξάδνηα ήζε θη έζηκα θάζε πόιεο. ζύκθσλα κε ηηο ηππνιαηξηθέο ειιεληθέο πξαθηηθέο πνπ εμαπιώζεθαλ θαηά ηελ ειιεληζηηθή θαη ηε ξσκατθή επνρή ζε Αλαηνιή θαη Γύζε. ηειεηέο). Έηζη ινηπόλ επηθξαηεί έλα ζπληεξεηηθό ζξεζθεπηηθό θιίκα. κέζσ εθιεθηηζκνύ ή πξνζαξκνγώλ ζε ηνπηθά πάλζεα. κέζσ ηεο interpretatio romana. ρξεζκνύο ζηα καληεία ή ζεξαπείεο απόαζζέλεηεο. Μεγάιε Διιάδα θαη δηάζπαξηεο παξαιηαθέο απνηθίεο αλά ηε Μεζόγεην ζάιαζζα). ΢ην πιαίζην ηνπ θνηλνύ ειιελνξσκατθνύ πνιηηηζκνύ ε αζηηθή ειιεληθή θαη ε ξσκατθή ζξεζθεία.όπνπ ήηαλ νη πξώηνη πνπ δεκηνύξγεζαλ ηα νλόκαηα ησλ δώδεθα ζεώλ. είλαη απηή πνπ εμαθνινπζεί λα απνηειεί ηελ θαξδηά ηεο ειιεληθήο επζέβεηαο. Νέεο κπζηεξηαθέο ζεόηεηεο θαη ιαηξείεο ζπλζέηνληαη εζειεκέλα. νη νπνίεο κάιηζηα είλαη ζπλήζσο δίγισζζεο κηιώληαο άπηαηζηα ηόζν ιαηηληθά όζν θαηειιεληθά. αξθεί απηνί λα ζέβνληαη ηηο παξαδνζηαθέο ιαηξεπηηθέο ηειεηνπξγίεο θαη ζπλήζεηεο πξνθεηκέλνπ λα θεξδίδνπλ ηελ εύλνηα ηνπο.

ε ειιεληζηηθή καγεία. πεξηζσξηαθά ή ειηηηζηηθά θαηλόκελα ζε πεξαζκέλεο επνρέο. Απηέο νη αληηιήςεηο ζπληεξνύζαλ ζηνπο θηλνύληεο ηε δεκόζηα δσή πνιίηεο έλα αίζζεκα ελόηεηαο. απξόζηηνπ θαηαζθεπαζηή ηνπ ΢ύκπαληνο. Μία πιεηάδα ηέηνησλ θαηώηεξσλ ζενηήησλ έκνηαδε απαξαίηεηε σο δύλακε κεζνιάβεζεο κεηαμύ ηνπ άθαηνπ Δλόο Θενύ. Οη ιόγνη ήηαλ πνιινί. γίλνληαλ όιν θαη πην δεκνθηιή παξά ηηο θαηά θαηξνύο εθθαζαξηζηηθέο αζηπλνκηθέο επηρεηξήζεηο πνπ ζηόρεπαλ ζηελ εθκεδέληζε ηαξαρνπνηώλ θαη αλαηξεπηηθώλ ζηνηρείσλ. ελώ νη επθαηάζηαηεο νιηγαξρίεο θάζε πόιεο παξέκελαλ πεηζκαηηθά θαη επηδεηθηηθά πξνζθνιιεκέλεο ζε αλαρξνληζηηθνύο ηνπηθνύο θώδηθεο. ηειεηνπξγίεο θαη έζηκα πνπ ζηόρεπαλ ζηελ ηθαλνπνίεζε ηεο απηαξέζθεηαο ηεο εγρώξηαο ειίη. λα αλαθαιύςεη ζηηο ζπκπιεξσκαηηθέο κπζηηθηζηηθέο πξαθηηθέο ησλ Μπζηεξίσλ θαη ζηε ζπλαθή δηδαζθαιία ησλ Διιήλσλ θηινζόθσλ. θαη ησλ αλζξώπσλ. όξζσλε γύξσ ηεο αδηαπέξαζηα ηείρε εγθαηαιείπνληαο ηελ θνηλή ειιεληθή γιώζζα πξνο όθεινο ηνπ αξρατθνύ αηηηθνύ ηδηώκαηνο ηεο Γεύηεξεο ΢νθηζηηθήο. ν Άηηηο. θαζηζηώληαο έηζη απξνζπέιαζηε ηελ ειιελνξσκατθή θηινζνθηθή θαη ινγνηερληθή παξάδνζε γηα ην επξύ θνηλό. ν Άδσληο. ελώ βαζύηεξν θηινζνθηθό πεξηερόκελν κπνξνύζε ν θαζέλαο. αζθάιεηαο θαη ζπκκεηνρήο ζηνλ «θαιύηεξν δπλαηό θόζκν» γηα ηνλ νπνίνλ πξνλννύζαλ νη πακπάιαηνη ζενί· θαη’ απηόλ ηνλ ηξόπν ε επίζεκε ηππνιαηξηθή ζξεζθεπηηθή πξαθηηθή δηαηεξνύζε ηελ θνηλσληθή ζπλνρή θαη ην θνηλσληθνπνιηηηθό status quo. ΋κσο ήδε από ηνπο ύζηεξνπο ξεπνπκπιηθαληθνύο ρξόλνπο νη κπζηεξηαθέο ιαηξείεο. απνμέλσζεο θαη κνλαμηάο. αθνύ ηόζν ην ειιελνξσκατθό πάλζενλ όζν θαη ν ΋ζηξηο. ν ΢έξαπηο ή άιιεο ζεόηεηεο κπζηεξηαθώλ ιαηξεηώλ ζεσξνύληαλ πεξηζηαζηαθέο. πξνθαινύζε ζηηο κεηαθηλνύκελεο θαη εκηκαζείο κηθξναζηηθέο ηάμεηο αηζζήκαηα αιινηξίσζεο. ε δηάρπηεδεηζηδαηκνλία θαη θάζε ηύπνο ζπζηεκαηνπνηεκέλεο γλώζεο ή πξαθηηθήο ν νπνίνο ππνζρόηαλ ζηηο θαηώηεξεο θαη κεζαίεο θνηλσληθέο ηάμεηο ηνπ ξσκατθνύ θξάηνπο απόδξαζε από ηε δπζάξεζηε θαζεκεξηλή πξαγκαηηθόηεηα ή εύθνιε ρεηξαγώγεζε ηεο κε ζθνπό ην αηνκηθό όθεινο. θαη θπζηθά γηα ηελ θαηώηεξε. «νηθνπκεληθή» αηκόζθαηξα πνπ είρε επηθξαηήζεη ζηελ απζηεξώο ηαμηθά ηεξαξρεκέλε Απηνθξαηνξία ησλ Αλησλίλσλ. Με βξίζθνληαο ζηεξίγκαηα νύηε ζηε ιαηξεία ηνπ θξάηνπο ή ζηελ επίζεκε ηππνιαηξηθή . Ζ ηππηθή ζξεζθεπηηθή ιαηξεία ησλ λεθξώλ εγεηώλ ηεο Απηνθξαηνξίαο θαη ηεο ίδηαο ηεο Ρώκεο. ηεο ππεξβαηηθήο θαη ππεξθόζκηαο νληόηεηαο ησλ Μπζηεξίσλ θαη ηνπ Πιάησλα πνπ θπβεξλνύζε ηα πάληα.επηκέξνπο κεζνγεηαθή ή αλαηνιηθή ζεόηεηα πξνηηκνύζε. ιόγσ ηεο ζηάζεο ηεο ξσκατθήο αξηζηνθξαηίαο ε νπνία από ηνδεύηεξν αηώλα κ. ηδησηηθά θαη πξναηξεηηθά. Υ. νη κπζηηθηζηηθέο θηινζνθηθέο ζρνιέο πνπ έδηλαλ έκθαζε ζηε κεηαθπζηθή. Ζ θηινζνθία θαη ε θιαζηθή ειιελνξσκατθή παηδεία ήηαλ άηππα «απαγνξεπκέλε» γηα ηε κεζαία ηάμε. ΢ηελ αλαπηπγκέλε ξσκατθή Αλαηνιή έκπνξνη θαη ηερλίηεο κεηαθηλνύληαλ άλεηα γηα επαγγεικαηηθνύο ιόγνπο από ηε ΢πξία σο ηε Γαιαηία κηιώληαο κόλν ειιεληθά θαη ληώζνληαο απνθνκκέλνη από ηνλ ηόπν ηνπο θαη ηηο παξαδόζεηο ηνπ. Έηζη ε αζηηθή ιαηξεπηηθή ζξεζθεία. έλαο δηεζληζκόο πνπ απνηεινύζε θιεξνλνκηά ηεο ειιεληζηηθήο πεξηόδνπ θαη ηώξα είρε γηγαλησζεί. Ο θόζκνο θαηλόηαλ ζθιεξόο θαη απξόζσπνο ελώ από ηελ αλζξώπηλε δσή έκνηαδε λα ιείπεη ην λόεκα. Ζ θνζκνπνιίηηθε. πνιηηηθή ηαθηηθή πνιηηηζκηθήο νκνγελνπνίεζεο πνπ έκνηαδε πεξηζζόηεξν κε όξθν πίζηεο θαη δηαδόζεθε από ηελ πεξίνδν ηνπ Απγνύζηνπ. ζπκπιήξσλε ηελ εηθόλα ηνπ θιίκαηνο ηεο επνρήο. νη κπζηεξηαθέο ιαηξείεο θαη ε θηινζνθία απνηεινύζαλ έλα ζύζηεκα ηξηώλ αιιειέλδεησλ ππιώλσλ δηαλνεηηθήο θαιιηέξγεηαο θαη ζπκκεηνρήο ζηνλ ειιελνξσκατθό πνιηηηζκό. θαηώηεξεο θαη ηζνδύλακεο ελζαξθώζεηο ηνπ Δλόο Όςηζηνπ Θενύ.

κίαο ηάζεο πνπ είρε ήδε δηαθαλεί από ηελ πξώηκε ειιεληζηηθή επνρή. ηε ζσηεξία ή ηε θώηηζε ηεο ςπρήο ηνπο κέζσ ελόο θαηάιιεινπ. θνηλό ραξαθηεξηζηηθό ηόζν ηεο ζξεζθείαο όζν θαη ηεο καγείαο. όπσο θαη ησλ παιαηόηεξσλ κπζηεξηαθώλ ιαηξεηώλ. απνζηαζηνπνηεκέλνπο από ηνλ θόζκν πνιίηεο ηεο Απηνθξαηνξίαο. ΢ηνλ ππξήλα όισλ απηώλ ησλ λέσλ ηάζεσλ ηεο ιατθήο δηαλόεζεο. επίγεηνπ βίνπ. ζύκθσλα κε έλαλ αθξαίν πιαησληζκό πνπ ηαίξηαδε ζηελ θαζεκεξηλή θαθνδαηκνλία πνπ βίσλαλ νη θαηώηεξεο. αλεμαξηήησο από ην παιαηόηεξν ζξεζθεπηηθό ηνπο ππόβαζξν. εκπνηηζκέλεο κε έλαλ πην ιατθό θαη πην δεηζηδαίκνλα ραξαθηήξα. ππνρσξεί σο γλσζηνινγηθή κέζνδνο πξνο όθεινο ηεο εθζηαηηθήο απνθάιπςεο· γεγνλόο πνπ αλαθιάηαη ηόζν ζηηο ζξεζθεπηηθέο όζν θαη ζηηο θηινζνθηθέο εμειίμεηο. ελώ απέβιεπαλ ζηε ιύηξσζε. όζνη έλησζαλ μέλν ηνλ θόζκν πνπ ηνπο πεξηέβαιιε αγθάιηαζαλ επξύηεξα ηελ ειιεληζηηθή καγεία θαη καληεία. αθόκα θαη νη κεζαίεο. πνπ ήηαλ παγηδεπκέλν ζηελ αλζξώπηλε ζάξθα θαη πεξίκελε λα αλαθαιπθζεί. Ζ πεξηνξηζκέλε αλεμηζξεζθία ηεο Ρσκατθήο Απηνθξαηνξίαο. ππνβνήζεζε ηελ εμάπισζε απηώλ ησλ αληηιήςεσλ.ειιεληθή ζξεζθεία πνπ είρε ζπληεξεηηθό. θνηλή κπζηεξηαθή ζξεζθεία πνπ ζα δηαγξάθεη ηηο ηνπηθέο ηδηαηηεξόηεηεο θαη ζα ζπλεπηθνπξείηαη από έλα λνκνζεηηθό. Ζ δηάδνζε απηώλ ησλ αληηιήςεσλ ππνβνήζεζε ηελ εμάπισζε κίαο πην δεηζηδαηκνληθήο εθδνρήο ησλ κπζηεξηαθώλ ιαηξεηώλ πνπ έδηλε έκθαζε ζηηο ηειεηνπξγίεο. απαίηεζε γηα θάπνηα «παγθόζκηα». Δπί Αλησλίλσλ αθόκε θαη ννξζνινγηζκόο. ξηδνζπαζηηθνπνηνύληαη θαη ξηδώλνπλ ζην επξύ θνηλό όζν πνηέ άιινηε. θνηλσληθέο ηάμεηο ηεο επνρήο. Πιένλ ην δεηνύκελν δελ ήηαλ ε εύλνηα ησλγεσγξαθηθά θαηαθεξκαηηζκέλσλ θαηώηεξσλ ζενηήησλ ηνπ ειιελνξσκατθνύ παλζένπ αιιά ε ελεξγεηηθή ρεηξαγώγεζε ηεο θύζεο ή ηνπ πεπξσκέλνπ θαη ε άκεζε. απξνζδηόξηζηε αθόκα. ηε κόλε δύλακε πνπ κπνξνύζε λα νπιίζεη κε ςπρηθό ζζέλνο ηνπο αιινηξησκέλνπο. ηε καληεία θαη ηε δεηζηδαηκνλία. ηελ θαζνιηθή αγάπε θαη ηελ ηζόηεηα ησλ αλζξώπσλ. θακσκέλνπ από ζετθή νπζία. ε νπνία κπνξνύζε λα δηδαρζεί θαη λα ζπκβαδίδεη κε ηε θπζηθή θηινζνθία. θξπβόηαλ ε πιαησληθή ηδέα ηνπ αηώληνπ θαη αζώκαηνπ πλεύκαηνο. Ζ Αίγππηνο ησλ Πηνιεκαίσλ απνηέιεζε πξαγκαηηθό θακίλη ζπγθξεηηζκνύ όπνπ εηεξνγελή αιιά παξεκθεξή ξεύκαηα γλώζεο ζθπξειαηήζεθαλ ζε έλα ζπλεθηηθό θξάκα θαη ε καγεία ζπζηεκαηνπνηήζεθε ζε κία εθαξκνζκέλε επηζηήκε. κπζηηθηζηηθή επαθή κε ηνλ παγθόζκην Έλαλ θαη Άθαην Θεό ηνπ Πιάησλα. ειίη θαη ηεξαηείσλ πξνο όθεινο ηνπ ππεξθείκελνπ «παγθόζκηνπ» ξσκατθνύ θξάηνπο. πνπ αλερόηαλ νπνηαδήπνηε ιαηξεία δελ ακθηζβεηνύζε επζέσο ην θαηεζηεκέλν θαη ηελ επίζεκε θνπιηνύξα. ή έζησ ακεηάθιεηα απνκαθξπζκέλεο από ηνλ αγαζό παγθόζκην Θεό. Έηζη άξρηζε λα δηακνξθώλεηαη κία. ηνπηθηζηηθό θαη απαξραησκέλν ραξαθηήξα. θαζώο θαη ηηο θηινζνθηθέο κπζηεξηαθέο ιαηξείεο ηεο αλαηνιηθήο Μεζνγείνπ νη νπνίεο θήξπηηαλ ηελ αξεηή. . ε ύιε θαη ε θύζε άξρηζαλ λα ζεσξνύληαη βδειπξνύ θαη πνηαπνύ ραξαθηήξα. Οη πεξηζζόηεξνη πνιίηεο ηνπνζέηεζαλ ηηο ειπίδεο ηνπο γηα ην κέιινλ ζηελ αηώληα. Ωο παξελέξγεηα ε ζάξθα. έλα δηνηθεηηθό θη έλα ιαηξεπηηθό ζύζηεκα θνηλά γηα όιε ηε Ρσκατθή Απηνθξαηνξία. ηα νπνία ζα ππεξθαιύπηνπλ ηηο θαηά ηόπνπο αζηηθέο παξαδόζεηο ππνλνκεύνληαο ηελ ηζρύ ησλ ηνπηθώλ νιηγαξρηώλ. επζεβνύο ή αζθεηηθνύ. Οη ελ ιόγσ ζξεζθεπηηθέο εμειίμεηο ήηαλ ελ κέξεη απόξξνηα ηεο ζηαδηαθήο αληηθαηάζηαζεο ζηε ζπλείδεζε ησλ θαηώηεξσλ θνηλσληθώλ ηάμεσλ ηνπ εκπεηξηζκνύ θαη ηεο πξαγκαηηζηηθήο αξηζηνηειηθήοζθέςεο από ηε καγεία. κεηαζαλάηηα δσή ηνπ άθζαξηνπ πλεύκαηνο ηνπο. Έηζη νη δηδαζθαιίεο ησλ κεζνγεηαθώλ Μπζηεξίσλ θαη ησλ πιαησληθώλ θηινζόθσλ. πνπ ζε παιαηόηεξεο επνρέο επαηλέζεθε από ηηο ππζαγόξεηεο θαη πιαησληθέο δηδαζθαιίεο.

ηνλ αηώλην θόζκν ησλ ηδεώλ. κέζσ ηνπ δηαινγηζκνύ θαη ηεο ελδνζθόπεζεο. ρηππεκέλε από ηελ ππνρξεκαηνδόηεζε ησλ λαώλ θαη ησλ ηειεηνπξγηώλ αιιά θαη από ηελ εμάπισζε κπζηεξηαθώλ ππνθαηάζηαησλ. Ο ζπνπδαηόηεξνο εθπξόζσπνο ηνπ. ν λενπιαησληζκόο.Όζηεξε Αξραηόηεηα θαη Μεζαίσλαο[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] Κύπια λήμμαηα: Νεοπλαηωνιζμόρ και Εκσπιζηιανιζμόρ ΋ιεο νη αλσηέξσ ηάζεηο κεηά ηνλ δεύηεξν αηώλα ηείλνπλ από πεξηζσξηαθέο λα γίλνπλ θαλόλαο ζηε ξσκατθή θνηλσλία. ζηελ εληαία ζεία δύλακε. πνπ εμαπιώζεθε επξύηαηα θαηά ηνλ ηξίην αηώλα. Από ηελ θξίζε απηή πεξηζζόηεξν επσθειείηαη ν ρξηζηηαληζκόο κε ην ζπγθεληξσηηθό. [11] [12] ν Πισηίλνο. ζε κία επνρή πνπ ν δηαδεδνκέλνο . απνξξηπηηθή δσξναζηξηθή νπηηθή απέλαληη ζηελ ύιε. κία νπηηθή ε νπνία δε ζπκθσλνύζε κε ηηο ηππηθέο ειιεληθέο πξαθηηθέο αιιά έβξηζθε απήρεζε ζηα ιηγόηεξν επλνεκέλα θνηλσληθά ζηξώκαηα. Κπξηνιεθηηθά ε αξραία ειιεληθή ζξεζθεία ζπζπεηξώζεθε γύξσ από ηνλ λενπιαησληζκό. θαη ηεο θηινζνθηθήο παηδείαο ησλ θαιιηεξγεκέλσλ αζηώλ θαη αξηζηνθξαηώλ. ην ρξηζηηαληζκό θαη θάζε δηαλνεηηθό ξεύκα ή κπζηεξηαθή ιαηξεία πνπ απαξλνύληαλ ηε καθξόβηα ειιελνξσκατθή παξάδνζε ή πηνζεηνύζε ηε δνθεξή. Ωο θηινζνθηθό θίλεκα άθκαζε ζηελ Αιεμάλδξεηα όπνπ γελλήζεθε αιιά. ελώ ππήξμε ππέξκαρνο ηνπ κπζηηθηζκνύ θαη ηεο αηνκηθήο βύζηζεο. Ζ ζνβαξή θξίζε ηνπ ξσκατθνύ θξάηνπο ζε όινπο ηνπο ηνκείο θαηά ηα κέζα ηνπηξίηνπ αηώλα επηηείλεη ηελ θαηάζηαζε θαζώο ε αζηηθή ειιελνξσκατθή ζξεζθεία. ηε ζηηγκή πνπ ηα πεξηζζόηεξα παξεκθεξή θηινζνθηθά θαη ζξεζθεπηηθά θηλήκαηα ππόζρνληαλ ζηηο θαηώηεξεο ηάμεηο ζσηεξία δίρσο αλάγθε κειέηεο ηεο θιαζηθήο ειιελνξσκατθήο παηδείαο. επαλεξκήλεπζε ηνλ Πιάησλα κνληζηηθά θαη παλελζετζηηθά . αθόκα πεξηζζόηεξν. ηελΔθθιεζία. θαη κε ηηο κπζηεξηαθέο ζξεζθείεο ηεο Αλαηνιήο. Σελ ίδηα ζηηγκή όκσο ζηελ Αιεμάλδξεηα εκθαλίδεηαη έλα θαηλνύξγην θηινζνθηθό θίλεκα. απνηειεζκαηηθό θαη επέιηθην ηεξαηείν ηνπ. θαζώο εθεί ζπλάληεζε θαζνιηθή απνδνρή σο ζύγρξνλε κεηεμέιημε ηεο θιαζηθήο πιαησληθήο θηινζνθίαο θαη ηεο ειιεληθήο ιαηξεπηηθήο ζξεζθείαο. ζηελ Ηηαιία θαη ηελ Διιάδα. Ο λενπιαησληζκόο απνηέιεζε κία πνιύηηκε γέθπξα κεηαμύ ηνπ ξηδνζπαζηηθνύ ξεύκαηνο ηεο ιατθήο δηαλόεζεο. ππνρσξεί ζεκαληηθά. θαιύπηνληαο ην θελό πνπ άθεζε ε ππνρώξεζε ηεο ηππνιαηξηθήο ειιελνξσκατθήο ζξεζθείαο. άθακπηα νξγαλσκέλν. ξεύκαηα πνπ ε ζπληεξεηηθή αξηζηνθξαηία απνδνθίκαδε σο βαξβαξηθά. θαη ε Δθθιεζία αξρίδεη λα απνθηά πνιηηηθή ηζρύ θαη απμαλόκελνπο πόξνπο. κία πιήξε δηδαζθαιία πνπ ζπληαίξηαδε ηελ ειιεληθή θηινζνθία κε ηελ ηππνιαηξηθή ειιελνξσκατθή ιαηξεπηηθή παξάδνζε. εξκελεπκέλε εθ λένπ κέζσ αθαηξεηηθώλ ζρεκάησλ θαη κεηαθνξώλ. Έηζη πξνζέθεξε κία ιπηξσηηθή θηινζνθία πνπ δερόηαλ ηε δπλαηόηεηα αλύςσζεο ηνπ αλζξώπηλνπ πλεύκαηνο ζην ηέιεην. Ωο ηηο αξρέο ηνπ ηέηαξηνπ αηώλα ν λενπιαησληζκόο ζρεδόλ ηαπηίζηεθε κε ηνλ Διιεληζκό θαζώο απηόο ήηαλ πνπ αλέιαβε λα ππεξαζπίζεη ην ειιελνξσκατθό πάλζενλ θαη ηελ ειιεληθή θηινζνθία θαη παηδεία από δηαλνεηηθά ξεύκαηα πνπ είηε απέξξηπηαλ (όπσο ν ρξηζηηαληζκόο) είηε ππνθαζηζηνύζαλ (όπσο ν γλσζηηθηζκόο) ηελ ειιελνξσκατθή παξάδνζε. Ο ρξηζηηαληζκόο δηαδίδεηαη επξύηαηα ζηηο κεζαίεο αζηηθέο ηάμεηο. Ο λενπιαησληζκόο ππήξμε ην καρεηηθό πξνπύξγην ηεο ζπληεξεηηθήο αξηζηνθξαηίαο ζε κεηαθπζηθέο δηακάρεο κε ην γλσζηηθηζκό. κίαο δσληαλήο παξάδνζεο κε γεξέο ξίδεο αηώλσλ ζηηο ελ ιόγσ πεξηνρέο. ζεσξώληαο ηε βδειπξή θαη ηαπηίδνληαο ηελ κε ην Καθό.

ζηελ νπνία πεξηιακβαλόηαλ κηα . Κάζε κε ρξηζηηαληθή [13] ζξεζθεία ζηηγκαηίζηεθε σο παγαληζηηθή. ζηνπο ρξηζηηαλνύοαγίνπο θαηακεξίζηεθαλ ηδηόηεηεο αλάινγεο κε απηέο πνπ απνδίδνληαλ ζηηο ειιελνξσκατθέο ζεόηεηεο θιπ). Ωζηόζν έλα ηκήκα ηεο ειιελνξσκατθήο ζξεζθείαο θαη ησλ κεζνγεηαθώλ Μπζηεξίσλ επηβίσζε ελζσκαησκέλν ζην κύζν. παξνκνίσο κε ηε λενπιαησληθή αληίιεςε). ηε ζενινγία θαη ηηο ιαηξεπηηθέο πξαθηηθέο ηνπ ρξηζηηαληζκνύ. ηελ "νξζνδνμία". ε επέηεηνο ηεο αλαγέλλεζεο ηνπ Ήιηνπ άξρηζε λα ενξηάδεηαη σο Υξηζηνύγελλα. Ο λενπιαησληζκόο επέδεζε σο ηνλ έθην αηώλα πνπ ν Απηνθξάηνξαο Ηνπζηηληαλόο έθιεηζε νξηζηηθά ηηο ζρνιέο ειιεληθήο θηινζνθίαο σο παγαληζηηθέο. Καζώο ν ρξηζηηαληζκόο έπαηξλε ηελ ηειηθή ηνπ κνξθή θαη ηαπηόρξνλα επηθξαηνύζε ζε όιε ηε Μεζόγεην. ήδε από ηνλ ηξίην αηώλα. ηεο αξραηνειιεληθήο ζθέςεο θαη θηινζνθίαο. γηα λα αθνκνησζεί γξήγνξα από ηε ρξηζηηαληθή ηειεηνπξγία. Οη Ρσκαίνη Απηνθξάηνξεο θαηά ηα ηέιε ηνπ ηέηαξηνπ αηώλα έθιεηζαλ ηα καληεία θαη ηνπο λανύο θαη απαγόξεπζαλ ηα απνθαινύκελα παγανιζηικά παίγνια ζε κία ζεηξά δηαηαγκάησλ. Οξηζκέλεο ρξηζηηαληθέο δνμαζίεο νη νπνίεο θξίζεθαλ σο αηξέζεηο από ηελ επίζεκε Δθθιεζία αληινύζαλ ηελ θαηαγσγή ηνπο αθξηβώο από απηήλ ηελ επίκνλε άξλεζε ηνπ παγαληζκνύ λα εμαθαληζηεί (π. δειαδή ιαηξεία ησλ παγαλώλ (pagani) . θαη απνζηξεθόηαλ ηελ ειιελνξσκατθή ή νπνηαδήπνηε άιιε ζξεζθεία πιελ ηνπ ρξηζηηαληζκνύ.ρ. ή ζε θάπνηνπο απνκνλσκέλνπο αξηζηνθξαηηθνύο θύθινπο.ρξηζηηαληζκόο. ν αξεηαληζκόο εκθάληδε ηνλ Υξηζηό σο κεζνιαβεηηθή ιπηξσηηθή ζεόηεηα. Δληέιεη. δαλεηδόκελνη θηινζνθηθή νξνινγία θαη ζηεξηδόκελνη ζηελ νκνηόηεηα όςεσλ ηνπ ρξηζηηαληζκνύ κε νξηζκέλεο δνμαζίεο κπζηεξηαθώλ ιαηξεηώλ θαη κε ηε ζσθξαηηθή / πιαησληθή εζηθή. Αλαγέλλεζε θαη Γηαθσηηζκόο[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] Ζ επξσπατθή Αλαγέλλεζε ιίγν άγγημε ηελ Διιάδα. θαη ελόζσ ε Δπξώπε εηζεξρόηαλ ζηνλ Μεζαίσλα επηβίσζε κόλν ζε νξηζκέλεο αγξνηηθέο πεξηνρέο. Σν ρξηζηηαληθό ηεξαηείν αθνινπζνύζε κία απζηεξή πνιηηηθή κε αλνρήο ζρεηηθά κε ην επίζεκα απνδεθηό ζξεζθεπηηθό δόγκα ηνπ. ελώ είραλ ήδε από θαηξό ζέζεη ην ρξηζηηαληζκό ππό θξαηηθή πξνζηαζία θαη επελέβαηλαλ αλνηρηά ζηελ εμειηζζόκελε πξνζπάζεηα απζηεξήο νξηζηηθνπνίεζεο ηεο νξζόδνμεο κεηαθπζηθήο ηνπ. είραλ ζηηβαξό ππόβαζξν ζηνλ πιαησληζκό. ελώ παξάιιεια [14] αθνκνίσλε πακπάιαηεο ηειεηνπξγηθέο πξαθηηθέο (π. ε δεκόζηα άζθεζε ηεο αζηηθήο ειιελνξσκατθήο ζξεζθείαο θαη ησλ κεζνγεηαθώλ Μπζηεξίσλ θεξύρζεθε παξάλνκε από ηνλ Απηνθξάηνξα Θενδόζην Α' θαη ηνπο δηαδόρνπο ηνπ. ΟηΔθθιεζηαζηηθνί Παηέξεο ηεο Ρσκατθήο Απηνθξαηνξίαο. ελζσκάησλε όιε ηε ξηδνζπαζηηθή ηάζε ηεο ιατθήο δηαλόεζεο θαη ζξεζθεπηηθόηεηαο πνπ εκθαλίζηεθε θαηά ηε ξσκατθή επνρή. Δπηρείξεζαλ επαλεηιεκκέλα λα εθκεηαιιεπηνύλ απηή ηνπο ηελ επξπκάζεηα πξνο όθεινο ηεο Δθθιεζίαο. ρ. άξρηδε λα θεξδίδεη ηελ πξνηίκεζε ησλ Ρσκαίσλ Απηνθξαηόξσλ σο ελνπνηεηηθόο κεραληζκόο ηνπ απέξαληνπ θξάηνπο ηνπο. ε ιαηξεία ηεο Μεγάιεο Μεηέξαο αληηθαηαζηάζεθε από ηελ απόδνζε ηηκήο ζηελ Παλαγία. ηνλ λενπιαησληζκό ή άιιεο ζρνιέο ειιεληθήο θηινζνθίαο. γηα δηάθνξνπο ιόγνπο. Ο αλαγελλεζηαθόο αλζξσπηζκόο ζηελ Ηηαιία θαη ηε δπηηθή Δπξώπε ζπκπεξηειάκβαλε ηελ εθ λένπ αλαθάιπςε θαη επαλεηζαγσγή ηνπ αξραίνπ ειιεληθνύ πνιηηηζκνύ. "θηηζηή" θαη θαηώηεξε ηνπ άθαηνπ Παηξόο Θενύ. Μεηά ηα κέζα ηνπ ηέηαξηνπ αηώλα πιένλ νη απηνθξαηνξηθέο Απιέο ήηαλ ρξηζηηαληθέο.

ηνπ Ληβάληνπ θαη ηνπ Ηνπιηαλνύ. θπξίσο εθείλα πνπ απνθάιππηαλ γπλαηθεία εηδώιηα. ζει. 2006. γηα ηελ Γθηκπνύηαο ήηαλ άιιε κία απόδεημε ηεο ζπλέρεηαο ηεο ιαηξείαο ηεο Μεγάιεο Θεάο. όζν ηνπιάρηζηνλ ην επηηξέπεη ε απνζπαζκαηηθή θύζε ησλ πεγώλ. 4. ε νπνία δειώλεη νπαδόο ηεο αξραίαο ειιεληθήο ζξεζθείαο ζε θάπνηα / εο ζύγρξνλε/εο αλαβίσζε/εηο ηεο. ΢ύκθσλα κε ηηο εθηηκήζεηο ηεο ειιεληθήο Δθθιεζίαο. Persson Axel W. Οι Έλληνερ και ηο παπάλογο. Δπίζεο πνιιέο δηεζλείο λενπαγαληζηηθέο ζξεζθείεο όπσο ε Γνπΐθα ρξεζηκνπνηνύλ όςεηο ηεο ειιεληθήο ζξεζθείαο ζηηο ζύγρξνλεο πξαθηηθέο ηνπο. 2.R. εξκελεπκέλε εθ λένπ ππό ηελ αλζξσπηζηηθή ζθνπηά. 33. 3. Βι. αιιά είλαη πνιύ πξνζεθηηθόο ζε ό. 24 .επαλεθηίκεζε ηεο αξραίαο ζξεζθείαο θαη ηνπ κύζνπ. Θύξαζελ. 6. Bl. δσηηθήο γηα ηελ αλάδπζε ηεο επνρήο ηνπ ραιθνύ ζηελ Δπξώπε. 1999. Jump up↑ ΢θνπόο ηεο αλαζθαθήο πνπ δηελεξγήζεθε ην 1968 θαη ην 1969 ήηαλ ε εμεξεύλεζε. Mediterranean Lab ζην UCLA.1977. Αλαβίσζε ηνπ παγαληζκνύ[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] Κύπιο λήμμα: Ελληνική Εθνική Θπηζκεία Ζ πνιύ κεγάιε πιεηνςεθία ησλ ζεκεξηλώλ Διιήλσλ δειώλεη όηη αζπάδεηαη ην Υξηζηηαληζκό ηεο Οξζόδνμεο Δθθιεζίαο. XVII. θ.ά. 5. ε ηεθκεξίσζε θαη ε εμαθξίβσζε ησλ ρξνλνινγηθώλ θαη πνιηηηζκηθώλ ζπζρεηηζκώλ αλάκεζα ζηηο πξντζηνξηθέο νκάδεο ηνπ Αηγαίνπ θαη ησλ Βαιθαλίσλ θαη ε θαηαλόεζε ηεο θνηλσληθήο αλάπηπμεο. Αζήλα. Berkeley and Los Angeles. Jump up↑ Πεηξίδεο Π. Καξδαµίηζαο. 1942 The Religion of Greece in Prehistoric Times. Renfrew C.000 αθόινπζνη ζε έλαλ πιεζπζκό 11 [εκκπεμεί παπαπομπή] εθαηνκκπξίσλ . όρη όκσο θαη γηα ηνλ Ρέλθξηνπ. ππάξρνπλ πεξίπνπ 40. ν νπνίνο απνδέρεηαη ηηο πνιηηηζκηθέο αιιειεπηδξάζεηο ηεο κέζεο λενιηζηθήο κε ηελ πνιηηηζκηθή νκάδα ηνπ Βεζειίλνβν ηεο Βνπιγαξίαο εμαηηίαο νκνίσλ ηέρλεξγσλ. 151 ππ. Jump up↑ Dodds E. ζην ("Sather Classical Lectures. όπσο επίζεο θαη ιαηξεπηηθέο πξαθηηθέο ηεο θιαζηθήο πεξηόδνπ. 2002. Jump up↑ Ππο παπόνηορ ζε αβαζκνλόκεηε θιίκαθα.J. Vol. Σα επξήκαηα. Jump up↑ A.) University of California Press. Οη δνμαζίεο ηνπο αληαλαθινύλ λενπιαησληθέο ηδέεο ηνπ Ηάκβιηρνπ. ζηαζεξά απμαλόκελε ζε πιεζπζκό . Φαίλεηαη σζηόζν όηη ππάξρεη κηα [εκκπεμεί παπαπομπή] νκάδα Νενειιήλσλ.ηη ζρεηίδεηαη κε ηνλ νξηζκό ηεο ζξεζθείαο. 116 θαη 118. ηνπ Πνξθύξηνπ. Jump up↑ Απηέο ππήξμαλ νη πξσηαξρηθέο απόςεηο πνπ δηαηππώζεθαλ από ηνλ Άμει Πέξζνλ πίζσ ζηα 1940. 160. "Ο Δπίθνπξνο θαη νη ζενί ηνπ". Festugiere. ηελ νπνία ζην δεδνκέλν ελλνηνινγηθό πιαίζην νξίδεη κάιινλ σο κεηάδνζε ζπκβόισλ. Πεγέο θαη Τπνζεκεηώζεηο[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] 1. Βι.

Πάηξα.. Η ανάδςζη ηος πολιηιζμού.4] 12. Β'. Οι Έλληνερ και ηο παπάλογο. Αζήλα . Garrett (2008) Panentheism: The Other God of the Philosophers . section 52. section 53. Αζήλα. Απσαιολογία ζηον ελληνικό σώπο: Κύπια απσαιολογικά πεδία ζηον ελληνικό σώπο και η πολιηιζμική αξία ηοςρ. Jump up↑ Stephen M. 1993. IV..1977. Jump up↑ Herodotus Hist.. Αζήλα  Freke T. Καξδαµίηζαο.. Jump up↑ Βεβαίσο θαηά ηε δηαδηθαζία απηή θάπνηεο εξκελείεο άιιαμαλ θαη παξέκεηλαλ κόλν νη ζπκβνιηζκνί θαη ε ζεκεηνινγία.] ηνύην ην ΋ινλ είλαη κηα θαζνιηθά αληηιεπηή δώζα ύπαξμε. Ο πλήπηρ οδηγόρ ηος παγκόζμιος μςζηικιζμού. Vol. Αζήλα. Jump up↑ [. Καηζηακπνύξα Γ.  Γηαλλόπνπινο Ησ..R. Ελληνική μςολογία και ηελεηοςπγία: Δομή και ιζηοπία. Jump up↑ ΄Οξηζκέλνη αθαδεκατθνί ππνζέηνπλ όηη ν όξνο ζήκαηλε απιά πνιίηεο. Historiae Book 2. Ππξγάθε Μ.] [Ενν. Jump up↑ Herodotus Hist. Αζήλα. Κνπθνπδέιε Α.. 2002. line 1 10. ΜΗΔΣ. Ο κόζμορ ηηρ ύζηεπηρ Απσαιόηηηαρ. 354–356. Jump up↑ Herodotus Hist.  Πεηξίδεο Π. Πάηξα. line 1 9. XVII. section 50.7. ΜΗΔΣ. 1942.  Persson Axel W. By John W. ζην (Sather Classical Lectures. Cooper The Heythrop Journal 49 (2) . Δλάιηνο. 13. ΔΑΠ. ΔΑΠ. Ειζαγωγή ζηον ελληνικό πολιηιζμό: Σημανηικοί ζηαθμοί ηος ελληνικού πολιηιζμού.) University of California Press. Historiae Book 2. 2003. line 11 8. 2006. 14.From Plato to the Present. Jump up↑ Herodotus Hist.. 2000. Berkeley and Los Angeles.  Brown Peter. πνύ πεξηβάιιεη εληόο ηεο όια ηα δσληαλά πιάζκαηα [. Gandy P. Σνκ.  Renfrew C. Historiae Book 2. "The Religion of Greece in Prehistoric Times". Αιεμάλδξεηα.. line 1 11..  Dodds E. αλ θαη απηή ε εθδνρή δελ θαίλεηαη λα επζηαζεί.. Πιάληδνο Γ. section 4. Βηβιηνγξαθία[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα]  Burkert W. Historiae Book 2.

org/wiki/%CE%9C%CF%85%CE%BA%CE%B7%CE%BD%CE%B1%CF%8A%C E%BA%CF%8C%CF%82_%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC %CF%8C%CF%82 Μπθελατθόο πνιηηηζκόο Από ηε Βηθηπαίδεηα. ηελ ειεύζεξε εγθπθινπαίδεηα Ελληνική Ιστορία Κπθιαδηθόο πνιηηηζκόο Μηλωηθόο πνιηηηζκόο Μσκηναϊκός πολιτισμός Γεωκεηξηθή επνρή Αξραϊθή επνρή Κιαζηθή επνρή Διιεληζηηθή επνρή Ρωκαϊθή πεξίνδνο Βπδαληηλή πεξίνδνο Οζωκαληθή πεξίνδνο Νεόηεξε Διιάδα Στετικά Αξραία ειιεληθή γξακκαηεία Διιεληθή γιώζζα Ολνκαζίεο Διιήλωλ Με ηνλ όξν Μσκηναϊκός Πολιτισμός ραξαθηεξίδεηαη από ηνπο αξραηνιόγνπο ν πξντζηνξηθόο πνιηηηζκόο ηεο Όζηεξεο Δπνρήο ηνπ Υαιθνύ. πνπ αλαπηύρζεθε ηελ πεξίνδν 1600-1100 π. Σαμηλνκείηαη παξαδνζηαθά σο πξντζηνξηθόο. ηνλ Τζηεξνειιαδηθό Πνιηηηζκό. Ο Μπθελατθόο Πνιηηηζκόο ηαπηίδεηαη κε ηελ ηειεπηαία πεξίνδν ηνπ Διιαδηθνύ Πνιηηηζκνύ. ζηα λεζηά ηνπ Αηγαίνπ θαη ζηελ Αλαηνιηθή Μεζόγεην. θαζώο νη γλώζεηο καο γηα απηόλ βαζίδνληαη κέρξη ζήκεξα θπξίσο ζε αξραηνινγηθά επξήκαηα.[1] Σν επίζεην «κπθελατθόο» πξνέξρεηαη από ηελ πξώηε αξραηνινγηθή ζέζε ζηελ νπνία εληνπίζηεθε. θπξίσο ζηελ θεληξηθή θαη λόηηα επεηξσηηθή Διιάδα. Καηά ηελ πεξίνδν αθκήο ηνπ εμαπιώζεθε θαη ζηελ Κξήηε. ηηο Μπθήλεο.http://el. πνπ απνηεινύλ θαη έλα από ηα ζεκαληηθόηεξα θέληξα ηνπ.[2] Πίνακας περιετομένων [Απόθξπςε]  1 Υξνλνιόγεζε  2 Γεσγξαθία  3 Αξρηηεθηνληθή .wikipedia.Υ.

Κ. Ζ απόιπηε ρξνλνιόγεζε απηώλ ησλ θάζεσλ ζε εκεξνινγηαθά έηε π. Από ρξνλνινγηθή άπνςε ζεκαληηθή είλαη ε θεξακηθή. Οη πεξίνδνη εμέιημεο ηνπ Μπθελατθνύ Πνιηηηζκνύ νξίδνληαη κε δηάθνξα θξηηήξηα. κε κηθξόηεξεο ππνδηαηξέζεηο.Υ. πνπ είλαη ζήκεξα ε . παξνπζηάδεη δηαθπκάλζεηο θαη νη αξηζκνί πνπ δίλνληαη ζην δηπιαλό ρξνλνινγηθό πίλαθα είλαη ελδεηθηηθνί. Αθνινπζνύλ ζε γεληθέο γξακκέο ηελ άπνςε ηεο «πςειήο ρξνλνιόγεζεο». Ο Μπθελατθόο Πνιηηηζκόο θαιύπηεη ρξνλνινγηθά ηηο θεξακηθέο θάζεηο Τζηεξνειιαδηθή (ζπλη. ε νπνία. ΢ήκαλζε ρξνλνινγηώλ κε ηε ζπληνκνγξαθία Π. 4 Κνηλσληθνπνιηηηθή νξγάλσζε  5 Θξεζθεία o 5. ΗΗ θαη ΗΗΗ. θαζώο εμειίζζεηαη κε ζρεηηθά γνξγνύο ξπζκνύο. Φαηλόκελα πνπ πξννησλίδνληαη ηελ εκθάληζή ηνπ παξαηεξνύληαη ήδε θαηά ηε Μεζνειιαδηθή (ΜΔ) ΗΗΗ θαη παιηόηεξα.Υ. ΤΔ) Η. επηηξέπεη ηελ νξηνζέηεζε ζύληνκσλ θάζεσλ θαη ηελ θαηάξηηζε ελόο επέιηθηνπ ρξνλνινγηθνύ ζπζηήκαηνο.1 Εσνζπζίεο θαη ζπκπόζηα  6 Σν ηέινο  7 ΢εκεηώζεηο θαη αλαθνξέο  8 Βηβιηνγξαθία  9 Δμσηεξηθνί ζύλδεζκνη Υξνλνιόγεζε[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] Υξνλνινγηθόο πίλαθαο ηνπ Μπθελατθνύ Πνιηηηζκνύ.

όρη ηζηνξηθά-γεσγξαθηθά.[3] Ζ αληηπαξαβνιή ησλ κπθελατθώλ αξραηνινγηθώλ θαη ησλ νκεξηθώλ ινγνηερληθώλ δεδνκέλσλ είλαη ζεκηηή ζην βαζκό πνπ ζπλεηδεηνπνηείηαη όηη από απηή ηελ αληηπαξαβνιή θσηίδνληαη πεξηζζόηεξν ηα ίδηα ηα νκεξηθά έπε θαη εηδηθόηεξα ε πνηεηηθή εθκεηάιιεπζε ηνπ παξειζόληνο από ηνλ πνηεηή ηνπο. Σα νκεξηθά έπε ζηε κνξθή πνπ ηα έρνπκε ζήκεξα ρξνλνινγνύληαη ηνπιάρηζηνλ πέληε αηώλεο ή δεθαπέληε γεληέο κεηά ην ηέινο ηνπ Mπθελατθνύ Πνιηηηζκνύ θαη είλαη έξγα πνηεηηθά-κπζνινγηθά. ιόγσ ησλ πξώηκσλ γεσκεηξηθώλ κνηίβσλ ηεο θεξακηθήο ηεο. παξά ν Μπθελατθόο Πνιηηηζκόο σο ηζηνξηθό θαηλόκελν. πνπ θπξηάξρεζε ζηελ έξεπλα ηηο πξνεγνύκελεο δεθαεηίεο. Σελ παξαθκή ηνπ Μπθελατθνύ Πνιηηηζκνύ ζην ηέινο ηεο ΤΔ ΗΗΗΓ θάζεο αθνινπζεί ε πεξίνδνο πνπ. θαη ηνπνζεηεί ηηο εμειίμεηο κέρξη θαη 100 ρξόληα παιηόηεξα απ' ό. κε δεύηεξε ζεκαληηθόηεξε ηα θείκελα ηεο Γξακκηθήο Β γξαθήο. Ζ ζπληξηπηηθή πιεηνςεθία ησλ ζύγρξνλσλ εξεπλεηώλ απνδέρεηαη ηελ άπνςε ηνπ Moses Finley όηη ηα νκεξηθά έπε αληηθαηνπηξίδνπλ ηελ επνρή πνπ γξάθηεθαλ. ηε γεσγξαθηθή εμάπισζε ηνπ ιεγόκελνπ «κπθελατθνύ παθέηνπ» αξραηνινγηθώλ επξεκάησλ (αλαθηνξηθό θηήξην ηύπνπ κεγάξνπ. ζνισηνί θαη ζαιακνεηδείο . Γξακκηθή Β γξαθή. θαζώο θαη ηελ ακέζσο πξνεγνύκελε πεξίνδν.Υ. θαη ζπλεπώο δελ απνηεινύλ «νδεγό» γηα ηνλ κπθελατθό θόζκν. έρεη νλνκαζηεί Πξσηνγεσκεηξηθή. Γεσγξαθία[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] Υάξηεο ηνπ Μπθελατθνύ πνιηηηζκνύ 1400-1100 π. είλαη ελ πνιινίο παξαπιαλεηηθή. όπσο ε ηαθή ζε ιαθθνεηδείο ηάθνπο από ηε ΜΔ ΗΗΗ σο ηελ πξώηκε ΤΔ ΗΗΑ (Πεξίνδνο ησλ Λαθθνεηδώλ Σάθσλ) θαη ε ύπαξμε αλαθηόξσλ θπξίσο θαηά ηηο θάζεηο ΤΔ ΗΗΗΑ1-ΤΔ ΗΗΗΒ2 (Αλαθηνξηθή Πεξίνδνο). ΢ε ρξήζε είλαη επίζεο νη όξνη «Πξώηκε Μπθελατθή Πεξίνδνο» (ΜΔ ΗΗΗ-ΤΔ ΗΗΒ) θαη «Όζηεξε Μπθελατθή Πεξίνδνο» (ΤΔ ΗΗΗΑ1-ΤΔ ΗΗΗΓ). Με βάζε.πεξηζζόηεξν απνδεθηή. Ζ κειέηε ηεο κπθελατθήο γεσγξαθίαο κε βάζε ηελ Ιλιάδα θαη ηελ Οδύζζεια.ηη ε «ρακειή ρξνλνιόγεζε». ινηπόλ. ΢εκαληηθόηεξε πεγή γηα ηελ πνιηηηζκηθή γεσγξαθία ηνπ κπθελατθνύ θόζκνπ παξακέλνπλ ηα αξραηνινγηθά επξήκαηα. ΢εκαληηθόηεξεο γηα ηελ παξαθνινύζεζε ηζηνξηθώλ θαηλνκέλσλ είλαη νη πεξίνδνη πνπ νξίδνληαη κε βάζε πνιηηηζκηθά ραξαθηfeosεξηζηηθά.

). Αζίαο ιίγν αξγόηεξα.Κ. αλ θαη ε εηθόλα απηή νθείιεηαη σο έλα βαζκό ζην γεγνλόο όηη απηέο νη πεξηνρέο είλαη θαη νη πην εληαηηθά εξεπλεκέλεο. ην νπνίν νη ζύγρξνλνη κειεηεηέο ζεσξνύλ όηη ηαπηίδεηαη κε ηνλ κπθελατθό θόζκν (Αραηνύο) ή ηνπιάρηζηνλ κε ηκήκα ηνπ. δίλνπλ ηα ζεκαληηθόηεξα ζηνηρεία. Ζ παξνπζία ζε κηα πεξηνρή μέλσλ ηαθηθώλ ή ιαηξεπηηθώλ εζίκσλ. ΢εκαληηθά αξραηνινγηθά θαηάινηπα έρνπλ έιζεη ζην θσο ηα ηειεπηαία ρξόληα ζηελ επξύηεξε πεξηνρή ηνπ Βόινπ. ηα Γσδεθάλεζα θαη ηα παξάιηα ηεο Μ. θαη ζηελ Κύπξν από ηα ηέιε ηεο ΤΔ ΗΗΗΓ (ηέιε 12νπ αη.Υ. Σα άθζνλα επξήκαηα εηζεγκέλεο κπθελατθήο θεξακηθήο ζηα λεζηά ηνπ Αηγαίνπ θαη ζε νιόθιεξε ηελ αλαηνιηθή Μεζόγεην. λα κπνξεί λα αλαγλσξηζηεί κηα νκνηνγελήο πνιηηηζκηθή ζθαίξα επηξξνήο ηνπ Μπθελατθνύ Πνιηηηζκνύ ηνπιάρηζηνλ ζην ρώξν ηνπ Αηγαίνπ.[4] ηνλ γεσγξαθηθό ππξήλα ηνπ κπθελατθνύ θόζκνπ ζπγθξνηεί ε λόηηα επεηξσηηθή Διιάδα κε ηελ Πεινπόλλεζν. Γξαπηέο πεγέο ησλ Υεηηαίσλ κηινύλ γηα ηo βαζίιεηo Ασιγιάβα. Π.Υ.Κ. αλ πξνέξρνληαη πξάγκαηη από ην Αηγαίν.Κ. Ζ εμάπισζε ησλ Μπθελαίσλ ζηα λεζηά ηνπ Αηγαίνπ.Υ. 1500 Π.Π. σο ελδεηθηηθή ηεο γιώζζαο ηνπ. Αζίαο. ώζηε γηα ηελ επνρή αθκήο ηνπ. ζηηοΚπθιάδεο από ηελ ΤΔ ΗΗΗΑ. Με βάζε απηά ηα δεδνκέλα ζεσξείηαη ζρεδόλ βέβαηε ε παξνπζία Μπθελαίσλ ζηα λεζηά ηνπ Αηγαίνπ θαη ηελ Κξήηε από ηελ ΤΔ ΗΗΒ (πεξ. πνπ κπνξνύλ λα ζεσξεζνύλ ηα δύν αξραηόηεξα θαη ζεκαληηθόηεξα θέληξα ηνπ Μπθελατθνύ Πνιηηηζκνύ. Μαθξηλνύο απόερνπο απηώλ ησλ κεηαθηλήζεσλ κπνξεί λα δηαζώδνπλ θαη νη αλαθνξέο ηεο Παιαηάο Γηαζήθεο ζηνπο Φηιηζηαίνπο. ε νπνία εκθαλίδεηαη ζηα ζρεηηθά θείκελα σο ηκήκα ηεο επηθξάηεηαο Αρηγηάβα.[8][9][10]Δπηπιένλ. ζηε λόηηα ζπξνπαιαηζηηληαθή αθηή θαη ζηελ Ηηαιία θαηά ηελ ΤΔ ΗΗΗΓ (ηέιε 12 νπ αη. Σν θαηλόκελν ζπλδέεηαη ίζσο κε ηελ αλαζηάησζε θαη ηελ παξαθκή πνπ επηθξάηεζε κεηά ηελ θαηάξξεπζε ησλ κπθελατθώλ βαζηιείσλ ζηε κεηξνπνιηηηθή Διιάδα. .[5] Ηδηαίηεξε ζπγθέληξσζε αξραηνινγηθώλ ζέζεσλ. ε ιεγόκελε «Μπθελατθή Κνηλή». ζηηο νπνίεο πεξηιακβάλνληαη θαη αλαθηνξηθέο αθξνπόιεηο.[7] Ο Μπθελατθόο Πνιηηηζκόο εμαπιώζεθε ζηαδηαθά πξνο λόηηα θαη αλαηνιηθά κέζσ ησλ ζαιάζζησλ δξόκσλ. Ζ «μαθληθή» ίδξπζε λέσλ νηθηζκώλ (ή ν εμνπιηζκόο παιαηώλ) κε νρπξσκαηηθά ηείρε κπθελατθνύ ηύπνπ ζηηο Κπθιάδεο θαη ζηελ Κύπξν είλαη άιιε κηα έλδεημε αλαηαξαρώλ ζηε δηάξθεηα ηνπ 12νπ αη.)..Κ. ην 13ναη. δίλνπλ πην ηζρπξέο ελδείμεηο. ζρεηίδεηαη αζθαιώο κε ηε κπθελατθή θπξηαξρία ζηελ Κξήηε.[11] Πιεζπζκηαθέο νκάδεο κπθελατθήο θαηαγσγήο είλαη πηζαλόλ λα εγθαηαζηάζεθαλ ζηελ Κηιηθία ηεο Μ. πνπ είλαη ζηελά ζπλδεδεκέλα κε έλα ιαό.). όπνπ πξνεγνπκέλσο θπξηαξρνύζαλ νη Μηλσίηεο.Υ.Υ. πνπ επηηξέπνπλ λα εληάμνπκε θαη ηε Θεζζαιία ζηηο πεξηνρέο εμάπισζεο ηνπ Μπθελατθνύ Πνιηηηζκνύ.ηάθνη.Κ. παξνπζηάδνπλ εΑξγνιίδα θαη ε Μεζζελία.[6] αιιά θαη ηελ Μαθεδνλία. θαη ε γξαθή. ηελ αλαηνιηθή ΢ηεξεά Διιάδα (Αηηηθή. ε Μιλλάβανηα ησλ Υεηηαηηθώλ πεγώλ έρεη ηαπηηζηεί κε ηελ Μίιεην. όπσο θαη ηελ Ήπεηξν. Π. θαζώο θαη ε αλάπηπμε επηηόπησλ απνκηκήζεσλ. ηξνρήιαηε ζηηιβσηή θεξακηθή κειαλνύ ζε αλνηθηό βάζνο). Π. Βνησηία) θαη ηελ Δύβνηα. Ωζηόζν από κόλε ηεο ε θεξακηθή δελ απνδεηθλύεη θαη ηελ παξνπζία Mπθελαίσλ επνίθσλ νύηε θαη δηαθσηίδεη ηε ζρέζε πηζαλώλ ηέηνησλ επνίθσλ κε ηνπο ηζαγελείο πιεζπζκνύο.

ε ΢αξδελία θαη ε Ηβεξηθή Υεξζόλεζνο. ΢ηελ ηαθηθή αξρηηεθηνληθή θπξηαξρνύλ ηξεηο ηύπνη ηάθσλ: ν ιαθθνεηδήο.[13] ζηελ Ηξιαλδία θαη ζηελ Μεγάιε Βξεηηαλία. Κνηλσληθνπνιηηηθή νξγάλσζε[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] Επαγγέλματα στα μσκηναϊκά κείμενα a-to-po-qo αξηνπνηόο to-ko-so-wo-ko θαηαζθεπαζηήο ηόμωλ to-ro-no-wo-ko επηπινπνηόο di-da-ka-ro δάζθαινο de-ku-tu-wo-ko θαηαζθεπαζηήο δηρηπώλ a-ra-ka-te-ja πθάληξα . Οη Έιιελεο ηεο πξώηεο ρηιηεηίαο αηζζάλνληαλ δένο βιέπνληαο ηα εξείπεηα ησλ κπθελατθώλ αθξνπόιεσλ θαη απέδηδαλ ηελ θαηαζθεπή ηνπο ζηνπο Κύθισπεο. ε Οπγθαξίη ζηε ΢πξία. Σεηρηζκέλεο αθξνπόιεηο έρνπλ βξεζεί ζηελ Σίξπλζα. πνπ θαλεξώλνπλ επαθέο κε ηε ρώξα ησλ θαξαώ. ηηο Μπθήλεο θαη ηε Μηδέαηεο Αξγνιίδαο.[12] ζηε Γεσξγία. ζηνλ Για ηεο Βνησηίαο. θαη κάιηζηα ζε αλώηαην δηπισκαηηθό επίπεδν. πνπ πεξηιακβάλνπλ αλάθηνξα. θαζώο θαη ζηελ Αζήλα. Οη θολωηοί ηάθοι ζπγθαηαιέγνληαη ρσξίο ακθηβνιία ζηα πην ιακπξά θαη εληππσζηαθά αξρηηεθηνλήκαηα ηνπ Μπθελατθνύ Πνιηηηζκνύ. ζηε Λάξηζα ηνπ Άξγνπο. είλαη γλσζηέο ζπζηεκαηηθέο επαθέο κε ζεκαληηθά λαπηηθά θαη εκπνξηθά θέληξα ηεο επνρήο.[14][15][16][17] Αξρηηεθηνληθή[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] Κςπίωρ άπθπο Μςκηναϊκή απσιηεκηονική Από ηε κπθελατθή αξρηηεθηνληθή είλαη γλσζηέο νρπξέο αθξνπόιεηο. Μπθελατθά επξήκαηα θαη αληηθείκελα κε γξακκηθή Β ερνπλ όκσο βξεζεη θαη ζηε Γεξκαλία. ν ιαμεπηόο ζαιακνεηδήο ή ζαιακσηόο θαη ν ζνισηόο. ππάξρνπλ όκσο αηγππηηαθέο γξαπηέο πεγέο θαη αηγππηηαθά επξήκαηα ζηελ Κξήηε θαη ηελ Πεινπόλλεζν.Πέξα από ηηο πεξηνρέο κε επαξθή ζηνηρεία γηα κόληκε εγθαηάζηαζε θαη θπξηαξρία ησλ Μπθελαίσλ. Σα κπθελατθά επξήκαηα ζηελ Αίγππην είλαη ζπάληα. Από εθεί πξνήιζε ν ραξαθηεξηζκόο ησλ κπθελατθώλ ηεηρώλ σο «θπθιώπεησλ». ζηε ζέζε ηεο κεηαγελέζηεξεο Αθξόπνιεο. ΢ε απηά ζπγθαηαιέγνληαη ε Σξνία ζηε βνξεηνδπηηθή Μηθξά Αζία. θαη ηαθηθά κλεκεία.

Σα επξήκαηα πηλαθίδσλ από άιια . αιιά θαη ζηελ Κλσζό.du-ru-to-mo μπινθόπνο ri-na-ko-ro ζπιινγέαο ιηλαξηνύ e-re-ta θωπειάηεο ru-ra-ta ιπξάξεο i-ja-te γηαηξόο ra-pte ξάθηεο ra-pi-ti-ra2 ξάθηξα i-je-re-u ηεξέαο i-je-re-ja ηέξεηα to-ko-do-mo ρηίζηεο ku-ru-so-wo-ko ρξπζνρόνο ka-ke-u ραιθηάο o-pi-su-ko επόπηεο ηωλ ζύθωλ ka-ru-ke θήξπθαο ke-ra-me-u αγγεηνπιάζηεο ku-na-ke-ta θπλεγόο na-u-do-mo λαππεγόο pu-ka-wo ζεξκαζηήο Οη γλώζεηο καο γηα ηελ θνηλσληθή νξγάλσζε θαη ην πνιηηηθό ζύζηεκα ησλ κπθελατθώλ βαζηιείσλ ζηελ επνρή ηεο αθκήο ηνπο πξνέξρνληαη από ηηο πηλαθίδεοΓξακκηθήο Β γξαθήο πνπ βξέζεθαλ θπξίσο ζηελ Πύιν.

ζηελ απζηεξή δηάθξηζε κεηαμύ e-re-u-te-ro (ἐιεύζεξνο) θαη do-e-ro(δνῦινο). Αλώηαηνο άξρνληαο ελόο κπθελατθνύ βαζηιείνπ είλαη ν wa-na-ka (ἄλαμ). Οη ηειεπηαίνη ήηαλ ζηελ ηδηνθηεζία ειεύζεξσλ ηδησηώλ ή ζξεζθεπηηθώλ ηδξπκάησλ (te-o-jo do-e-ro ζενῦ δνῦινο). γηα ην όλνκα. ε αδηαθνξία ησλ αξρείσλ θαη ηεο ηέρλεο γηα ηνλ άλαθηα σο άηνκν. από ην ιαόο + ἄγω). αθόινπζνη. ηελ ηζηνξία θαη ηε γελεαινγία ηνπ. πνπ εκθαλίδεηαη δεύηεξνο ζηελ ηεξαξρία. Ο da-mo απνηειεί επίζεο ηε βάζε γηα ην ζρεκαηηζκό ηνπ πηζαλόλ ζηξαηησηηθνύ ζώκαηνο πνπ δηνηθεί ν ra-wa-keta.αλάθηνξα είλαη ιίγα. Ο wa-na-ka δελ θαίλεηαη λα δηεθδηθνύζε θύξνο κε ηελ απόδνζή ηνπ ζην πεδίν ηεο κάρεο. θαη εδώ θαίλεηαη ε επίδξαζε ηεο κηλσηθήο ηδενινγίαο ηεο εμνπζίαο ζηε κπθελατθή. ζύληξνθνη). Έρνπλ ίζσο θαη ζξεζθεπηηθά θαζήθνληα. αιιά ζηελ ηθαλόηεηά ηνπ λα ξπζκίδεη ηελ αλαδηαλνκή πξντόλησλ θαη ππεξεζηώλ ζηα όξηα ηνπ βαζηιείνπ ηνπ. ηελke-ro-sija (γεξνπζία). όπσο ε κεηαιινπξγία. θαζώο θαη θαζήθνληα ηνπηθνύ άξρνληα. qa-si-re-uείλαη πεξηζζόηεξνη από έλαο ζηελ Πύιν θαη αζρνινύληαη. Έλα ζώκα αλώηαησλ πνιεκηζηώλ θνληά ζηνλ άλαθηα απνηεινύζαλ νη e-qe-ta (ἐπέηαη. Ο da-mo (δῆκνο) είλαη ην νξγαλσκέλν ζώκα ηνπ ιανύ. όπσο νη νκεξηθνί ή νη καθεδόλεο βαζηιείο αξγόηεξα. ηνπ ra-wa-ke-ta («αξρεγόο ηνπ ιανύ». ΢ηελ Πύιν ππάξρεη θαη κηα κνλαδηθή αλαθνξά ζε έλα ζπκβνύιην γεξόλησλ. Ο ηίηινο qa-si-re-u (βαζηιεύο) ππάξρεη ζηα κπθελατθά θξάηε. Ζ ππόινηπε θνηλσληθή ηεξαξρία βαζίδεηαη. Ζ εμνπζία ηνπ δελ ζηεξίδεηαη ζε πξνζσπνπαγέο δίθαην θαη δπλαζηηθέο γελεαινγίεο. Τπάξρνπλ καξηπξίεο όηη αλαγλσξηδόηαλ θαη ζηνλ ίδην ζετθή ππόζηαζε. όρη κε ην δηθό ηνπο. curator θαη procurator ηεοΡσκατθήο Απηνθξαηνξίαο). ζε κηα πεξίπησζε. όπσο ν ἄξρωλ βαζηιεύο ζηελ Κιαζηθή Πεξίνδν. Μπνξνύζαλ όκσο θαη νη ίδηνη λα αλαπηύμνπλ απηόλνκε νηθνλνκηθή δξαζηεξηόηεηα κηζζώλνληαο γε ή αζθώληαο θάπνηα ηέρλε. Έηζη εμεγείηαη κηα ζεκαληηθή ηδηνκνξθία ησλ κπθελατθώλ βαζηιείσλ. . ηνλ ra-wake-ta θαη ζε άιινπο αμησκαηνύρνπο γηα ηηο ππεξεζίεο πνπ παξέρνπλ. Ο ko-re-te κε βνεζό έλαλ po-ro-ko-re-te (πεξηέρεη ην πξόζεκα πξν-) εγείηαη ελόο νηθνλνκηθνύ δηακεξίζκαηνο από ηα 16 πνπ είλαη γλσζηά ζην βαζίιεην ηεο Πύινπ ζαλ έλα είδνο επάξρνπ (πξβι. κπνξνύζαλ λα κεηαπσιεζνύλ. πνπ έρεη ζηελ ηδηνθηεζία ηεο ην κεγαιύηεξν κέξνο ηεο γεο θαη ηελ παξαρσξεί θαηά ηεκάρηα ζηνλ wa-na-ka. Ζ αξρεγία ηνπ ζηξαηνύ ήηαλ ίζσο ππόζεζε ελόο άιινπ αλώηαηνπ αμησκαηνύρνπ. ε έλλνηά ηνπ όκσο είλαη αζαθήο θαη νπσζδήπνηε δελ δειώλεη ηνλ αλώηαην άξρνληα. ε θνηλόηεηα. όπσο θαη αξγόηεξα ζηελ αξραία Διιάδα. θαη αλαθέξνληαη κε ην όλνκα ηνπ θπξίνπ ηνπο. λα νξγαλώλεη πινύζηα ζπκπόζηα κε πάλδεκε ζπκκεηνρή θαη λα εμαζθαιίδεη ηελ εύλνηα ησλ ζεώλ κε ηελ νξγάλσζε θαη δηεμαγσγή ηεο ιαηξείαο. κε ηελ επηζηαζία ραιθνπξγώλ. δελ θαίλεηαη όκσο λα ππήξραλ ζεκαληηθέο δηαθνξέο από βαζίιεην ζε βαζίιεην. Σα θείκελα ηεο Γξακκηθήο Β αλαθέξνπλ πιήζνο άιισλ αμησκαηνύρσλ. ησλ νπνίσλ νη ηίηινη όκσο δελ έρνπλ εξκελεπζεί αθόκα ηθαλνπνηεηηθά.

Οη ka-ma-e-u αληίζεηα κηζζώλνπλ γε ηεο ηδηαίηεξεο θαηεγνξίαο kama θαη είλαη ππνρξεσκέλνη λα θαηαβάιινπλ εηζθνξέο. Μνλάδα κέηξεζεο ηεο γεο είλαη ζπλεπώο ν αξηζκόο δνρείσλ κε ζπόξνπο. Ζ έθηαζε ελόο ηεκαρίνπ γεο κεηξηέηαη κε ηνπο ζπόξνπο πνπ απαηηνύληαη γηα ηε ζπνξά ηνπ θαη νη ζπόξνη κεηξηνύληαη κε δνρεία.Γηα ηελ εζσηεξηθή ηεξαξρία ησλ ειεπζέξσλ δελ δηαζέηνπκε πνιιά ζηνηρεία. Με ην ηειεπηαίν θξηηήξην μερσξίδνπλ ζηελ Πύιν ιίγνη te-re-ta (ηειεζηαί) σο θάηνρνη κεγάισλ εθηάζεσλ γεο κε έδξα ην ζξεζθεπηηθό θέληξν paki-ja-ne ζηελ πεξηθέξεηα ηνπ βαζηιείνπ. Θξεζθεία[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] Θεότητες στα μσκηναϊκά κείμενα di-we Γίαο e-ra Ήξα e-ma-a Δξκήο a-re Άξεο a-pe-ro2 Απόιιωλ po-se-da-o-ne Πνζεηδώλ di-wo-nu-so Γηόλπζνο a-ta-na-po-ti-ni-ja Πνηλία Αζελά a-ti-mi-te Άξηεκηο e-nu-wa-ri-jo Δλπάιηνο pa-ja-wo-ne Παηήωλ e-ri-nu-we Δξηλύο da-pu2-ri-to-jo po-ti-ni-ja Λαβπξίλζνπ Πνηλία . Ωο θάηνρνη γεο αλαθέξνληαη επίζεο βνζθνί θαη κειηζζνπξγνί (me-ri-te-u). Ζ δηαζηξσκάησζή ηνπο ζπλάγεηαη από δηαθνξέο ζηελ πνζόηεηα ή ην είδνο ηνπ νπιηζκνύ θαη ζηελ έθηαζε γεο πνπ ηνπο παξαρσξείηαη από ηνλ da-mo.

Ζωοθσσίες και σσμπόσια[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] Ζ ζπζία δώσλ θαη ε αθόινπζε ηειεηνπξγηθή θαηαλάισζε ηνπ θξέαηνο ησλ ζθαγίσλ (sa-pa-kete-ri-ja) είλαη δύν ζεκαληηθά ιαηξεπηηθά έζηκα ζην κπθελατθό θόζκν. Σέινο. Οη πεξηζζόηεξεο ειιεληθέο ζεόηεηεο καξηπξνύληαη ήδε ζηα κπθελατθά θείκελα[20] (βι. ηνλ δηπιαλό πίλαθα. νη εηθνλνγξαθηθέο καξηπξίεο ζηε κπθελατθή ηέρλεθαη ηδηαίηεξα ζηε ζθξαγηδνγιπθία. ΢ηε ΢εηξά Wu ησλ αξρείσλ ηεο Θήβαο θαη ζηελ πηλαθίδα Un 138 από ην κπθελατθό αλάθηνξν ηεο Πύινπ είλαη . θαη νη αλαθνξέο ησλ θεηκέλσλ ηεο Γξακκηθήο Β ζε ζεόηεηεο (βι. Έλα επηπιένλ πξόβιεκα είλαη όηη νη ιαηξεπηηθέο πξαθηηθέο. δηπιαλό πίλαθα). κπζνινγηθά ή ηειεηνπξγηθά[19] θαη δηαζώδνπλ πιεξνθνξίεο γηα ηέηνηα ζέκαηα κόλν ζην βαζκό πνπ άπηνληαη νηθνλνκηθώλ θαη δηνηθεηηθώλ ζεκάησλ. ζήκεξα όκσο ζεσξείηαη ελ πνιινίο αλαρξνληζηηθή. ηα ηεξά ζθεύε θαη ζύκβνια θαη ε ζξεζθεπηηθή ηέρλε ησλ Μπθελαίσλ αλαπηύρζεθαλ ππό ηελ έληνλε επίδξαζε ηνπ Μηλσηθνύ Πνιηηηζκνύ ζε ηέηνην βαζκό. Έηζη. όζν θη αλ απηό ερεί αληηθαηηθό. Ζ δηάθξηζε ηεο κπθελατθήο από ηε κηλσηθή ζξεζθεία είλαη πξάγκαηη έλα από ηα πην αθαλζώδε πξνβιήκαηα ηεο ζξεζθεηνινγηθήο έξεπλαο ηνπ Μπθελατθνύ Πνιηηηζκνύ. ηα θείκελα ηεο Γξακκηθήο Β είλαη δηνηθεηηθά-ινγηζηηθά θαη όρη ζξεζθεπηηθά.[18] Οη πεγέο απηέο δελ είλαη ρσξίο πξνβιήκαηα. ώζηε αθόκα θαη ζην επίπεδν ηεο έθθξαζεο λα είλαη εμαηξεηηθά δύζθνιε ε δηάθξηζε ηνπ θαζαξά κπθελατθνύ από ην κηλσηθό ζηνηρείν ήδε από ηελ ΤΔ Η πεξίνδν. θαζώο δελ ππάξρνπλ επηγξαθέο πνπ λα θαζνδεγνύλ απηέο ηηο εξκελείεο. Ζ πξνζθπγή ζε ειιεληθά θείκελα ηεο ηζηνξηθήο πεξηόδνπ γηα ηε κειέηε ηεο πξντζηνξηθήο ζξεζθείαο θπξηάξρεζε ζηα πξώηκα ζηάδηα ηεο κειέηεο ηνπ κπθελατθνύ παξειζόληνο. θαζώο θαη ε ζξεζθεπηηθή εξκελεία εηθνλνγξαθηθώλ παξαζηάζεσλ εκπεξηέρνπλ πάληνηε ην ζηνηρείν ηεο ππνθεηκεληθόηεηαο θαη ηεο αβεβαηόηεηαο.si-to po-ti-ni-ja ΢ίηνπ Πνηλία e-re-u-ti-ja Δηιείζπηα te-o-i ζενί Οη πεγέο πνπ δηαζέηνπκε γηα ηε κπθελατθή ζξεζθεία είλαη ηα αξραηνινγηθά επξήκαηα ζε ρώξνπο ηεξώλ. ιαηξεπηηθώλ ζθεπώλ). όπσο αλαθέξνληαη ζηηο πηλαθίδεο). ζε βαζκό πνπ λα κπνξνύκε λα κηιάκε γηα ζπλέρεηα ηεο ζξεζθείαο από ηα πξντζηνξηθά ρξόληα. Ζ αξραηνινγηθή ηαύηηζε ηεξώλ ρώξσλ θαη επξεκάησλ (εηδσιίσλ. όπνπ νη κπθελατθνί ηύπνη αλαγξάθνληαη ζπλήζσο ζηε δνηηθή. αθηεξώκαηα θαη ηειεηνπξγίεο. ε κειέηε ηεο κπθελατθήο ζξεζθείαο παξακέλεη αλαγθαζηηθά ζην πεδίν έξεπλαο ηεο πξντζηνξηθήο αξραηνινγίαο θαη εξεπλάηαη σο πλεπκαηηθό δεκηνύξγεκα κε βάζε θπξίσο πιηθά θαηάινηπα. Ωζηόζν πνιιά ζηνηρεία ηεο ηζηνξηθήο ειιεληθήο ζξεζθείαο εληνπίδνληαη κε βάζε ηηο παξαπάλσ πεγέο θαη ζην Μπθελατθό Πνιηηηζκό.

ηζρπξόηεξν θύκα θαηαζηξνθώλ. ηηο Μπθήλεο θαη ηελ Αζήλα ζπλερίδεηαη ε δσή. βξέζεθαλ 2854 θύιηθεο. ελώ ζηηο Μπθήλεο θαη ηελ Πύιν επεθηείλνληαη νη απνζεθεπηηθνί ρώξνη θαη νη βηνηερληθέο εγθαηαζηάζεηο πνπ γεηηληάδνπλ άκεζα κε ηα αλάθηνξα. δίπια ζην ζξόλν.) θαη έλαο κνπζηθόο. από ην νπνίν δελ ζα ζπλέιζνπλ πνηέ ηα κπθελατθά βαζίιεηα. παξαηεξείηαη έλα δεύηεξν. νη Μπθήλεο θαη ε Μηδέα θαηαζηξέθνληαη από ηζρπξό ζεηζκό. πνπ θνζκνύζε ηνλ ηνίρν πίζσ από ην ζξόλν ζηελ θεληξηθή αίζνπζα ηνπ κεγάξνπ ηεο Πύινπ. Ζ Σίξπλζα. Άιια ζθεύε. έπηπια θαη ζρεηηθόο εμνπιηζκόο αλαθέξνληαη ζηα αξρεία ηεο Κλσζνύ θαη ζηε ΢εηξά Ta από ηελ Πύιν. κάιινλ πάλσ ζε ηξάπεδα πξνζθνξώλ έηνηκνο γηα ζπζία.Υ. ελώ ε Πύινο θαη ε Θήβα θαίγνληαη θαη ζρεδόλ εγθαηαιείπνληαη. ΋ια απηά κνηάδνπλ κε κέηξα αζθαιείαο ζε αλακνλή θάπνηαο πνιηνξθίαο. ζηηο αξρέο ηεο ΤΔ ΗΗΗΒ2 όκσο πξνζηίζεληαη νιόθιεξεο πηέξπγεο ζηνπο νρπξσκαηηθνύο πεξηβόινπο γηα λα δηαζθαιηζηεί ε πξόζβαζε ζηηο πεγέο λεξνύ από ην εζσηεξηθό ησλ αθξνπόιεσλ.Κ. Αλαθνξέο πνπ ηνλ εκθαλίδνπλ λα ιακβάλεη πξνζθνξέο ιαδηνύ αλάκεζα καδί κε άιιεο ζεόηεηεο. ΢ηελ Σίξπλζα.θαηαρσξηζκέλεο νη εηζθνξέο δώσλ θαη άιισλ ηξνθίκσλ από λνκηθά θαη θπζηθά πξόζσπα. Π. νδεγνύλ πνιινύο κειεηεηέο ζην ζπκπέξαζκα όηη αλαγλσξηδόηαλ ζετθή ππόζηαζε θαη ζηνλ ίδην ηνλ άλαθηα. κόλν ζην Γσκάηην 19. ΢ηελ ηνηρνγξαθία ε ηειεηή θαίλεηαη λα ιακβάλεη ρώξα ζην ύπαηζξν. Άιιεο βξέζεθαλ δηάζπαξηεο ζηηο απιέο ηνπ αλαθηόξνπ. πνπ ζπλνδεύεη κε ηε ιύξα ηνπ ηελ ηειεηή. ην πην δηαδεδνκέλν αγγείν πόζεσο θξαζηνύ ζηε κπθελατθή πεξίνδν. Δθεί δηαθξίλνληαη έλαο ηαύξνο. ΢ηνλ πξνζάιακν ηνπ κεγάξνπ απεηθνλίδνληαλ ιαηξεπηέο λα κεηαθέξνπλ δώξα. πνπ πξνθαλώο ρξεζηκνπνηήζεθε θαη γηα ηε δηνξγάλσζε πνιππιεζώλ ζπκπνζίσλ. Δγθαηαιείπνληαη επίζεο νηθηζκνί . πνπ πξνθαλώο ρξεζηκνπνηνύληαλ γηα πξνζθνξέο πγξώλ ζηε ζεόηεηα. ΋ια ηα ζηνηρεία δείρλνπλ πσο ν ἄλαμ θαηείρε θεληξηθή ζέζε ζηε κπθελατθή ιαηξεία σο νξγαλσηήο θαη σο απνδέθηεο ηεο. ΢ην πέξαζκα από ηνλ 12ν ζηνλ 11ν αη. άγλσζηνο αξηζκόο ζπκπνζηαζηώλ θαζηζκέλσλ ζε ηξαπέδηα αλά δύν κε πςσκέλα ρέξηα (θξαηώληαο θύιηθεο. όκσο θαη κέζα ζην ίδην δσκάηην. Λίγν αξγόηεξα θαίγεηαη ε αθξόπνιε ηνπ Για θαη εγθαηαιείπεηαη. ΢ην αλάθηνξν ηεο Πύινπ. πνπ αξθνύλ γηα ηελ ηξνθνδνζία κέρξη θαη 1000 αηόκσλ θάζε θνξά ζηα πιαίζηα ζξεζθεπηηθώλ ζπκπνζίσλ πνπ νξγαλώλνληαη από ηελ θεληξηθή δηόίθεζε. ΢ηηο καξηπξίεο απηέο πξνζηίζεηαη ε απνζπαζκαηηθή Σνηρνγξαθία ηνπ Λπξσδνύ. όπσο πηζαλόηαηα θαη ζηνπο εγεκόλεο ησλ κηλσηθώλ αλαθηόξσλ παιηόηεξα. Δπίζεο θαηά ηελ ΤΔ ΗΗΗΒ2 αξρίδεη ε αλάπηπμε ηνπηθώλ ηδηαηηεξνηήησλ ζην κπθελατθό θόζκν θαη ε δηάζπαζε ηεο πνιηηηζκηθήο νκνηνκνξθίαο ηεο αλαθηνξηθήο πεξηόδνπ. Δξγαζίεο νρύξσζεο θαηαγξάθνληαη ζηε Μηδέα θαη ζηε Φπιαθσπή ηεο Μήινπ ηελ ίδηα πεξίνδν. Σν ηέινο[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] Σα πξώηα ζεκάδηα θξίζεο ζηα αλαθηνξηθά θέληξα εκθαλίδνληαη κε εθηεηακέλεο θαηαζηξνθέο από ζεηζκό ζην ηέινο ηεο ΤΔ ΗΗΗΒ1. ππάξρνπλ αύιαθεο ζην δάπεδν. πξνθαλώο ιόγσ ρεηξνηέξεπζεο ηεο επηθνηλσλίαο.

αλ θαη δελ θαλεξώλνπλ ίρλε θαηαζηξνθήο. ε γξαθή. ΋κσο νη πξνζπάζεηεο απηέο δελ απέηξεςαλ ην νξηζηηθό ηέινο κε έλα ηξίην θύκα θαηαζηξνθώλ ζηα ηέιε ηνπ 12νπ αη. ηε Βνησηία. Αθόκα θαη αλ επηηέζεθαλ ηειηθά εμσηεξηθνί εηζβνιείο. Σξεηο θπξίσο εμεγήζεηο έρνπλ πξνηαζεί γηα ηελ θαηάξξεπζε ησλ κπθελατθώλ βαζηιείσλ θαη ηε ζπλαθόινπζε παξαθκή Μπθελατθνύ Πνιηηηζκνύ: ε θπζηθή θαηαζηξνθή. ηε Μηδέα θαη ηελ Αζίλε ηεο Αξγνιίδαο.Κ. ηελ Δύβνηα. ηε Μηδέα θαη ηε Νάμν δείρλνπλ πσο ζηελ ΤΔ ΗΗΗΓ ππήξμαλ αθόκα θαη πξνζπάζεηεο λα επηζθεπαζηνύλ ηα κέγαξα ηεο αλαθηνξηθήο πεξηόδνπ θαη λα αλαζπγθξνηεζνύλ νη δνκέο εμνπζίαο. Ζ απεηιή από εμσηεξηθνύο εηζβνιείο κπνξεί λα είλαη ε αηηία γηα ηελ ελίζρπζε ησλ νρπξώζεσλ. Σν γεληθό ζπκπέξαζκα είλαη πσο όιεο νη παξαπάλσ αηηίεο επζύλνληαη σο έλα βαζκό γηα ηελ παξαθκή ηνπ αλαθηνξηθνύ κπθελατθνύ πνιηηηζκνύ. ζηελ Ηηαιία. Ο δηνηθεηηθόο κεραληζκόο ησλ αλαθηόξσλ θαηαξξέεη θαη ε Γξακκηθή Β γξαθή εγθαηαιείπεηαη θαη μερληέηαη. πνπ εθθξάδεηαη θπξίσο ζηε δηαθόζκεζε αγγείσλ κε εηθνληζηηθέο ζθελέο. Ο κύζνο ηεο Καζόδνπ ησλ Γσξηέσλ. θηβσηηόζρεκνη ηάθνη) εκθαλίδνληαη κε ρξνληθή απόζηαζε από ην ηέινο ηεο ΤΔ ΗΗΗΒ. δελ εγθαηαζηάζεθαλ ζηηο πεξηνρέο πνπ έιεγραλ νη Μπθελαίνη. Φπζηθέο θαηαζηξνθέο (ζεηζκνί. ε θαηνίθεζε όκσο ζπλερίδεηαη ζε νρπξνύο νηθηζκνύο ζηελ Σίξπλζα. όκσο ν πιηθόο πνιηηηζκόο ηεο ΤΔ ΗΗΗΓ δείρλεη αδηάθνπε ζπλέρεηα κε ηελ αλαθηνξηθή πεξίνδν πξηλ ηελ θαηαζηξνθή. ε εμσηεξηθή εηζβνιή θαη νη εζσηεξηθέο δηακάρεο. ΢ηα κέζα ηεο ΤΔ ΗΗΗΓ ζεκεηώλεηαη κηα «αλαγέλλεζε». γηα λα εμεγήζνπλ ηελ θαηαγσγή ηνπο. ην εκπόξην κε ηελ Αλαηνιή. ζην πξώην θύκα ηνπο όκσο άληεμε ην ζύζηεκα θαη ηα αλάθηνξα μαλαρηίζηεθαλ. Καη ηα δύν όκσο εκθαλίδνληαη ήδε πξηλ από ηηο θαηαζηξνθέο θαη όρη κε ηελ έιεπζε πιεζπζκώλ πνπ κπνξεί λα επζύλνληαη γηα ηηο θαηαζηξνθέο. πνιύ δηαθνξεηηθή από ηε κπθελατθή. ππξθαγηέο θαη ίζσο θιηκαηηθέο αιιαγέο) έρνπλ πηζηνπνηεζεί αξραηνινγηθά. δελ κπνξεί λα επηβεβαησζεί αξραηνινγηθά. Ζ δσή ζε ρακειόηεξα επίπεδα ζπλερίζηεθε ζρεδόλ αλεπεξέαζηε.Υ. Σν ππεξπόληην εκπόξην εμαθνινπζεί θαη ηώξα κάιηζηα ζηξέθεηαη θαη πξνο ηα δπηηθά. Π. ζηελ πξνρσξεκέλε ΤΔ ΗΗΗΓ. αλαθηνξηθέο ηέρλεο όπσο ε ηνηρνγξαθία). Ζ ζεσξία ηεο εζσηεξηθήο θαηάξξεπζεο ηνπ ζπζηήκαηνο ιόγσ δηακάρεο αλάκεζα ζηα κπθελατθά βαζίιεηα ή ζηηο δηαθνξεηηθέο θνηλσληθέο ηάμεηο εμεγεί γηαηί κε ηηο θαηαζηξνθέο παξάθκαζε θπξίσο ν πνιηηηζκόο ησλ εγεηηθώλ ζηξσκάησλ ηεο κπθελατθήο θνηλσλίαο (ν αξρηηεθηνληθόο ηύπνο ηνπ κεγάξνπ. έρνπλ ζπλδεζεί κε πηζαλνύο εηζβνιείο. Σειεπηαίεο έξεπλεο ζηελ Σίξπλζα. πνπ έπιαζαλ νη Έιιελεο ηεο πξώηεο ρηιηεηίαο Π.Υ. κε δηαθνξεηηθή βαξύηεηα ζε θάζε . ηελ Αραΐα. ηελ Αζήλα. Ξίθε ηνπ ηδηαίηεξνπ ηύπνπ Naue II θαη ρνλδξνεηδήο θεξακηθή θαηαζθεπαζκέλε ρσξίο ηξνρό. Ο πιεζπζκόο κεηώλεηαη δξακαηηθά θαηά ηελ ΤΔ ΗΗΗΓ. ν δηνηθεηηθόο κεραληζκόο. ηε Φσθίδα θαη ηηο Κπθιάδεο.Κ. Νέα ηαθηθά έζηκα (θαύζε λεθξώλ.ζηελ Σζνύγγηδα ηεο Κνξηλζίαο θαη ζηα Νηρώξηα ηεοΜεζζελίαο. ηηο Μπθήλεο.

p. 10. 3 (ράξηεο). Wright. "Being Mycenaean: A View from the Periphery". Jump up↑ B. "Mycenaean Religion". 2011. Α' Γπκλαζίνπ.The Historical Society 14. 348. Παηδαγσγηθό Ηλζηηηνύην. Άιισζηε όζν πξνρσξνύλ ε εύξεζε. 5. Jump up↑ Ivo Hajnal. Cambridge 2008.Writings from the ancient world / Society of Biblical Literature.Mycenaean Sites 8." 7. "The strongest evidence for Mycenaean presence in Epirus is found in the coastal zone of the lower Acheron River. ζ. 510. Cline Eric H. ζ. Stephanie Lynn Budin. Wright (επηκ. 2011. which in antiquity emptied into a bay on the Ionian coast known from ancient sources as Glykys Limin (Figure 2-A). Graeco-Anatolian Contacts in the Mycenaean Period. Feuer. ΢εκεηώζεηο θαη αλαθνξέο[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα] 1. ζει. εθόζνλ δηαζέηεη θαη θαηαλνεηά πιένλ γξαπηά θείκελα. ζ. ζζ. 530. Jump up↑ J.). (2012). "Being Mycenaean: A View from the Periphery". 2. (28): 5.W. Jump up↑ T.C. Jump up↑ Υξεζηκνπνηείηαη όκσο θαη ε ηαμηλόκεζή ηνπ σο πξσηντζηνξηθόο. Jump up↑ Αξραία Ηζηνξία. Feuer. ζει. Jump up↑ Beckman Gary Michael. Jump up↑ Aegeobalkan Prehistory . "A Survey of Evidence for Feasting in Mycenaean Society". ζην: J. Tandy. 2011. ζ.ζπγθεθξηκέλε πεξηνρή. Jump up↑ Tandy. Bryce. 3. 14· B. Talanta XLVI. 9. Oxford University press 15. Jump up↑ B. "Being Mycenaean: A View from the Periphery". Jump up↑ Jorrit Kelder. ISSN 15707008. 6. p.). Δίλαη ζέκα νξηζκνύ ησλ όξσλ Πξντζηνξία θαη Πξσηντζηνξίαο. 2 12. Jump up↑ The Celtic Encyclopedia . ζει. 2012. American Journal of Archaeology115.C.. American Journal of Archaeology115. R Trevor . Feuer.The Mycenaean Feast. Palaima. Ahhiyawa and the World of the Great Kings. Shelmerdine (επηκ. 1. American Journal of Archaeology 115. A Re-evaluation of Mycenaean Political Structures. "Figure 1: Map of Epirus showing the locations of known sites with Mycenaean remains". Jump up↑ Bernstein Linear B in Germany 13. 2. X-X.G. Κακία από απηέο ηηο ζεσξίεο δελ κπνξεί λα εμεγήζεη ην ηέινο από κόλε ηεο ή λα εθαξκνζηεί ζε νιόθιεξν ην κπθελατθό θόζκν. Princeton 2004. "The Ahhiyawa Texts". 523 εηθ. Jump up↑ The Ancient Greeks: An Introduction. 32 11. ε κειέηε θαη ε αμηνπνίεζε όιν θαη πεξηζζόηεξσλ θεηκέλσλ ηεο πεξηόδνπ απμάλεηαη ζηαδηαθά θαη ε ζρεηηθή ηνπο αμία ζηελ πξνζπάζεηα απόδνζεο ηεο εηθόλαο γηα ηελ επνρή. Jump up↑ Boston University . 507-536 θαη εηδηθόηεξα ζ. The Cambridge Companion to the Aegean Bronze Age. 4. xii. ζην: C.

ζην: C. κε θαιή εηθνλνγξάθεζε)  Πξντζηνξηθή Αξραηνινγία ηνπ Αηγαίνπ ηνπ Jeremy Rutter. Cullen (επηκ.  J.152. 348-350. Jump up↑ T. Παπαδόπνπινο. Shelmerdine (επηκ.K. 19. Shelmerdine (επηκ.. 2004 18. Καξδακίηζα: Αζήλα 1999.). "Mycenaean Religion".). Palaima.  Κ. Palaima.).Χ. ζην: C. Μαληαηέαο . Σεγόπνπινο (επηκ.P. Βαζηιηθνύ. : .Α. Πποϊζηοπικοί σπόνοι. Palaima. ζζ. Δθδόζεηο Παλεπηζηεκίνπ Αζελώλ: Αζήλα 1973. Ηαθσβίδεο. Νη.W. 342. ζην T. Ηλζηηηνύην ηνπ Βηβιίνπ . A Review. The Cambridge Companion to the Aegean Bronze Age. ζζ. από ην Dartmouth College (θπξίσο Lesson 16 θαη Lessons 19-29. 329-381. 342-343. 16  -11 π.T. Volume 13 17.W.). "Review of Aegean Prehistory VI: The Palatial Bronze Age of the Southern and Central Greek Mainland" θαη "Addendum: 1997-1999". Πεηξόπνπινο. Chadwick. Jump up↑ Bryan Avery Feuer. The Cambridge Companion to the Aegean Bronze Age. "Mycenaean Religion".Δ. Η πποέλεςζη ηος μςκηναϊκού πολιηιζμού. Βηβιηνγξαθία[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα]  ΢π. Archaeological Institute of America: Boston 2001. Αζήλα 1995. "Mycenaean Religion". The Cambridge Companion to the Aegean Bronze Age.W.16.ρ. κεηάθξαζε Αζ. Δθδόζεηο «Γνκή» Α. Dickinson.). Cambridge 2008. ζζ. McFarland & Co Inc.: Αζήλα ρ. The Cambridge Companion to the Aegean Bronze Age. Shelmerdine (επηκ. 344-609.W. Ιζηοπία ηων Ελλήνων Η. Ο μςκηναϊκόρ κόζμορ. Shelmerdine. ζζ.G. ζην: C. Ν. Shelmerdine (επηκ.G. ζηα Αγγιηθά)  Πξόγξακκα Γξαθώλ θαη Πξντζηνξίαο ηνπ Αηγαίνπ ζην Παλεπηζηήκην ηνπ Σέμαο (ζηα Αγγιηθά) . 20. Αζήλα 1988. Jump up↑ T. Ο Μςκηναϊκόρ Κόζμορ. Aegean Prehistory. Πένηε αιώνερ ππώιμος ελληνικού πολιηιζμού.  Ζ.G. Cambridge 2008. Cambridge University Press: Cambridge 2008.W. Αι μςκηναϊκαί ακποπόλειρ.). Jump up↑ T. Γεκαθνπνύινπ (επηκ. Gutenberg: Αζήλα 1999. American Journal of Archaeology Supplement 1. Cambridge 2008. κεηάθξαζε Κ. Μςκηναϊκόρ πολιηιζμόρ..  C. Jump up↑ The Encyclopedia Americana. Δμσηεξηθνί ζύλδεζκνη[Δπεμεξγαζία | επεμεξγαζία θώδηθα]  Μπθελατθή Διιάδα από ην Ίδξπκα Μείδνλνο Διιεληζκνύ  Μπθελατθόο Πνιηηηζκόο από ηελ Archaeopaedia (ζηα Αγγιηθά. ζ.  O.).  C. Βηβιηνζήθε ηεο ελ Αζήλαηο Αξραηνινγηθήο Δηαηξείαο αξ.Η.

από ηεο ΢ρνιή Σέρλεο ηνπ Παλεπηζηεκίνπ ηεο Οθιαρόκα (ζηα Αγγιηθά)  Eηθνληθή πεξηήγεζε 360° ζηνλ αξραηνινγηθό ρώξν Μπθελώλ (Αγγιηθά)  Μπθήλεο 1973 . Δηθόλεο κπθελατθήο ηέρλεο ηεο Rozimari Basic.