You are on page 1of 4

STALIZNIZM W POLSCE 1948 1956

Stalinizm okrelenie typu scentralizowanej dyktatury wprowadzonej przez Jzefa Stalina w ZSRR, ktra stanowia poczenie marksizmu, leninizmu, kultu jednostki Stalina. Okres rzdw Stalina (1924 1953). W Polsce okres stalinowski to lata 1948 1956, kiedy to wprowadzono we pastwie polskim system rzdw wzorowany na systemie radzieckim. Okres ten zamykaj wydarzenia 1956 r. Cechy stalinizmu: wprowadzenie systemu hegemonicznego, rozwj systemu bezpieczestwa pastwowego, ktry sta na stray ustroju eliminacja przeciwnikw politycznych, podziemia niepodlegociowego i tych, ktrzy nie zgadzali si z przyjt ideologi ujednolicenie wszystkich organizacji spoecznych i modzieowych, podporzdkowanie ich jednej ideologii, w sztuce i literaturze wprowadzenie socrealizmu (realizmu socjalistycznego), walka z Kocioem katolickim, wprowadzenie systemu gospodarczego wzorowanego na systemie radzieckim cakowite uzalenienie si od ZSRR , nie przestrzeganie praw i swobd obywatelskich 1. Ustanowienie stalinizmu w Polsce a) wprowadzenie nowego ustawodawstwa - 19.02 1947 r. uchwalona zostaa Maa Konstytucja, ustawa o ustroju i zakresie dziaania najwyszych organw pastwa: wprowadzono nowy organ wadzy Rad Pastwa przeja funkcje Prezydium KRN, czya uprawnienia wadzy ustawodawczej i wykonawczej; Rada kierowa prezydent rozszerzaa uprawnienia wadzy wykonawczej prezydenta i rzdu. - 22.02,1947 r. ustawa o postrzeganiu i rozwijaniu praw i swobd demokratycznych prawa nie mog by naduywane na szkod pastwa ludowego; - znaczenie nowego ustawodawstwa ograniczenie uprawnie sejmu, wprowadzenie obcych polskiej tradycji instytucji (wzorowanych na ZSRR), amanie konstytucji z 1921 r. - rzd uzyska uprawnienia ustawodawcze mg wydawa dekrety z moc ustawy z pominiciem Sejmu. b) wprowadzenie systemu hegemonicznego eliminacja opozycyjnych partii politycznych, ujednolicenie ruchu robotniczego i podporzdkowanie mu innych partii. - zjednoczenie ruchu robotniczego: 15 21.12.1948 r. zjazd zjednoczeniowy PPR i PPS. Z poczenia Polskiej Partii Robotniczej (PPR) i Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) powstaa Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR). Z partii usunito wszystkich opozycjonistw. W PZPR przewaali dziaacze PPR. Byo to szczeglnie widoczne we wadzach. W Biurze Politycznym stosunek PPR do PPS wynosi 3:1, a w terenowych organizacjach partyjnych 2:1. Przewodniczcym PZPR zosta Bolesaw Bierut. Skad Biura Politycznego: Jakub Berman, Franciszek Jowiak, Hilary Minc, Stanisaw Radkiewicz, Marian Spychalski, Roman Zambrowski, Aleksander Zawadzki. Z byej PPS do Biura Politycznego weszli: Jzef Cyrankiewicz, Adam Rapacki i Henryk witkowski. - zjednoczenie ruchu ludowego: 27.11.1949 r. Kongres Jednoci Ruchu Ludowego powoa Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL) . prezesem Rady Naczelnej zosta Jzef Nieko, prezesem Komitetu Wykonawczego Wadysaw Kowalski. Byo to moliwe po rozamie PSL we wrzeniu 1949 gdy wyodrbnia si PSL Lewica i po opuszczeniu kraju przez Stanisawa Mikoajczyka obawiajcego si aresztowania. Lewicowi dziaacze z Jzefem Niek przejli kontrol nad kierownictwem partii. Doszo do poczenia PSL, PSL Lewicy i SL. Nowa partia ZSL - uznao hegemoniczn rol

PZPR, przyjo zasad zaostrzania walki klasowej wraz z rozwojem rewolucji odrzucono tradycje polskiego ruchu ludowego. - SD we wrzeniu 1948 r. Stronnictwo Demokratyczne okrelio si jako stronnictwo niezalene, reprezentujce interesy zamonego mieszczastwa. Pod wpywem lewicowego skrzyda partii w padzierniku 1948 r. SD uznao hegemoniczna rol partii robotniczej w budowie socjalizmu. Wysunito tez o wyszoci gospodarki spdzielczej nad indywidualn, opowiedziano si za stopniowymi zmianami przeprowadzonymi na zasadzie dobrowolnoci; - SP Stronnictwo Pracy zawiesio swoj dziaalno w Lispu 1950 r. Cz jego czonkw wstpia do SD. PZPR skupiaa peni wadzy, a ZSL i SD byy cakowicie jej podporzdkowane. Pozostawienie tych partii miao przekona spoeczestwo o pluralizmie politycznym rzdw komunistycznych c) ujednolicenie ruchu modzieowego 22.07.1948 r. poczenie OM TUR , ZMW RP Wici w Zwizek Modziey Polskiej (ZMP). Czci autonomiczn ZMP zosta Zwizek Akademicki Modziey Polskie (ZAMP) (OM TUR Organizacja Modzieowa Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego ZMW RP Wici Zwizek Modziey Wiejskiej RPWici) d) utworzenie licznych organizacji podporzdkowanych partii: Zrzeszenie Studentw Polskich Liga Przyjaci onierza Liga Kobiet Towarzystwo Przyjani Polsko Radzieckiej e) 1948 wprowadzenie ustawy o przymusowej pracy i szkoleniu wojskowym modziey od 16 do 21 roku ycia, podczas ktrej modzie bya poddawana nasilonej indoktrynacji celem wychowanie modziey w duchu socjalistycznym f) umocniono system bezpieczestwa pastwowego poprzez rozbudowanie Milicji Obywatelskiej, podporzdkowanie wywiadu i kontrwywiadu Gwnemu Zarzdowi Informacji, podporzdkowanie systemu bezpieczestwa radzieckiej kontroli (radzieccy oficerowie sprawowali najwaniejsze funkcje w polskim wojsku, milicji, wywiadzie, subie bezpieczestwa np. dowdc Ministerstwa Bezpieczestwa Publicznego MBP by gen. Lalin). MBP zaj si zwalczaniem przeciwnikw nowego ustroju politycznego utworzono Komisj Specjaln MBP do zwalczania prb zmiany polityki bd ustroju wewntrz pastwa. W 1949 r. ministrem obrony narodowej zosta marszaek Rokossowski oddelegowany przez Stalina do suby w wojsku polskim. g) zmiany w sadownictwie : w 1949 r. wprowadzono instytucj awnikw ludowych jako czynnika spoecznego w 1950 r. podporzdkowano prokuratur wadzy wykonawczej. Miaa ona odtd chroni ustrj i ludowy porzdek prawny w Polsce obowizywao ustawodawstwo represyjne: dekret o wyczeniu ze spoeczestwa wrogich elementw, dekret o powoaniu Komisji Specjalnej do Walki z Naduyciami i Szkodnictwem Gospodarczym, dekret o przestpstwach szczeglnie niebezpiecznych w okresie odbudowy pastwa . W 1946 r. utworzono Najwyszy Trybuna Narodowy, ktry sdzi osoby odpowiedzialne za klsk wrzeniow i faszyzacj ycia pastwa. f) reforma administracyjna pastwa 1950 Wprowadzono system rad narodowych (od rady osiedlowej przez dzielnicow, miejsk, gminn, powiatow po wojewdzk). Wszystkie rady byy podporzdkowane wadzy centralnej Radzie Pastwa, ktra zastpia wjtw, burmistrzw, starostw czy wojewodw. Zniesiono wic samorzd terytorialny.

2. Represje wobec opozycji. a) represje stosowano wobec: onierzy AK, onierzy Polskich Si Zbrojnych na Zachodzie, ktrzy powrcili do kraju, przedwojennych pracownikw administracji, ziemian, inteligencji, przedstawicieli Kocioa katolickiego, opozycji politycznej, przedwojennych oficerw. b) stosowano nastpujce metody: masowe aresztowania, terror i procesy pokazowe, szanta, zastraszanie, stosowanie odpowiedzialnoci zbiorowej usuwanie osb niewygodnych z pracy i pozbawianie ich rodkw do ycia W 1950 r. zwolniono z armii wszystkich przedwojennych oficerw. Aresztowano ok. 1,5 tys. pod zarzutem pracy na rzecz obcego wywiadu, oskarano onierzy AK o wspprac z Niemcami, a nastpnie organizowano procesy pokazowe (np. proces gen. Stanisawa Tatara i gen. Jerzego Kirchmayera 1951 r.). Ogem wytoczono 47 mniejszych procesw, w ktrych wydano 91 wyrokw, w tym 37 wyrokw mierci. 19 z tych wyrokw wykonano. Ludzi niewygodnych mordowano bez wyroku sdowego, m.in. pk. Aleksandra Krzyanowskiego, ksidza Zygmunta Kaczyskiego (redaktora Tygodnika Warszawskiego), pk Wacawa Lipiskiego, znakomitego historyka wojskowoci. Wypowiedziano wojn podziemiu niepodlegociowemu zlikwidowano wyszych dowdcw AK, rozbito takie organizacje jak NIE, WiN (Wolno i Niezawiso do 1952 r.), Narodowe Zjednoczenie Wojskowe (NZW) i Narodowe Siy Zbrojne (NSZ). Stracono Przywdcw NSZ i NZW. Opozycyjnych politykw Stronnictwa Narodowego, Stronnictwa Pracy czy Polskiego Stronnictwa Ludowego umieszczano w obozach pracy, ktrych istniao okoo 97. Najbardziej znane z nich to obozy w Krzelinowie, Nowinach, Poniatowej, Skrobowie koo Lubartowa, Sikawie koo odzi, w Mysowicach. W 1949 r. przebywao w obozach okoo 9 tys. osb. 3. Sztuka i nauka stay si narzdziem propagandy i indoktrynacji upastwowiono teatry i kina, ktre wprowadziy odpowiedni dla mas repertuar radio, prasa, film zostay podporzdkowane pastwu i szerzyy obowizkow ideologi wprowadzono cenzur zaguszano polskojzyczne radiostacje zachodnie propagowano kultur radzieck zlikwidowano prywatne wydawnictwa, ktre zastpiono spdzielniami: wydawniczymi: Ksika , Wiedza, Czytelnik, wprowadzono socrealizm do filmu, sztuk piknych (malarstwo, rzeba, muzyki gloryfikowanie pracy fizycznej, przedstawianie bohaterw komunizmu, sztuka ludowa bya promowana) naukom humanistycznym narzucono ideologi marksistowsk; socjologia, politologia; filozofia zostaa podporzdkowana ideom Marksa, Lenina, Stalina zafaszowywano rda historyczne w duchu marksistowskim, wprowadzono cenzur prac naukowych zwalczanie pogldw sprzecznych z oglnie przyjtymi nauka i sztuka miay ksztatowa nowych obywateli; bya skierowana do najniszych warstw spoeczestwa robotnikw i chopw. Polska miaa by

pastwem robotniczo chopskim. Skutkiem byo praktyczne zlikwidowanie analfabetyzmu poprzez nauk dorosych. 4. Konstytucja z 22.07.1952 r. Polska staa si Polsk Rzeczypospolit Ludow (PRL). a) zasady ustroju socjalistycznego: Polska krajem demokracji ludowej, w ktrym wadza naley do ludu pracujcego miast i wsi, gospodarka PRL opieraa si na uspoecznionych rodkach produkcji i monopolu pastwa w handlu zagranicznym. Konstytucja nie precyzowaa pojcia wasnoci prywatnej, Konstytucja znosia trjpodzia wadzy. b) organy wadzy pastwowej Sejm jednoizbowy wybierany na kadencj 4-o letni w wyborach czteroprzymiotnikowych. Prawa wyborcze przyznano wszystkim obywatelom czynne prawo wyborcze od 18 roku ycia, a bierne od 21. Kandydatw na posw mogy zgasza organizacje polityczne. Sejm powoywa rzd, posiada najwysz wadz (tylko na papierze) Rada Pastwa czya uprawnienia wadzy ustawodawczej i wykonawczej. Ratyfikowaa i wypowiadaa umowy midzynarodowe, mianowaa polskich przedstawicieli za granic, przejmowaa kompetencje Sejmu midzy sesjami, zarzdzaa wybory, posiadaa zwierzchni wadz nad radami narodowymi rady narodowe system rad uoony hierarchicznie; byy organami administracji pastwowej; wybierano je na 3 lata sdy nie byy niezawise, ich zadaniem bya ochrona ustroju Polski, prokuratura bya organem wadzy Prokurator Generalny by odpowiedzialny przed Rad Pastwa. c) Konstytucja z 1952 r. : zawieraa bardzo duo oglnych sformuowa, ktre mona byo dowolnie interpretowa, nie precyzowaa trybu funkcjonowania sejmu i kompetencji poszczeglnych organw wadzy ( kompetencje te si zacieray), nie okrelaa zasad odpowiedzialnoci ministrw, nie precyzowaa trybu zgaszania kandydatw na posw, Konstytucja ta bya narzdziem w rkach wadzy.