You are on page 1of 16

UNIVERZITET U NOVOM SADU FILOZOFSKI FAKULTET ODSEK ZA ŽURNALISTIKU

„Istorija novinarstva”, Đovani Gocini
Analiza poglavlja “Štampa, mod i politika” i “Rat”

Autor: Lazar Čovs, br. indeksa 180039/2013 Studentigodine žurnalistike

Mentorka: Dragana Prodanovid Uvod u novinarstvo

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija

“Stanje u kome se nalazi štampa i danas je pouzdan pokazatelj za meru unutrašnje slobode koje je sačuvalo jedno društvo.”
Dušan Đurid

Uvod
Štampom podrazumevamo periodične publikacije koje u okvirima medijskih žanrova publici isporučuju oblikovane informacije. Bilo da su u pitanju dnevno-informativni, društveno-politički i analitički listovi, naučni časopisi, ili revijalni magazini, u najširem smislu se sve ovo može nazvati štampom. (Đurid, 2003.). Sa ove strane vremenske linije velikih istorijskih događaja vrlo je lako zaključiti da masovni mediji imaju uticaja na oblikovanje javnog mnjenja. Prema prvim teorijama koje su pominjale kognitivni efekat poruka masovnih medija, “mediji nam ne govore šta da mislimo, ali svakako utiču na to o čemu demo razmišljati” (Cohen, 1960.), a čak četiri decenije ranije Lipman (1921.) je
Slika 1

primetio da su masovni mediji osnova i odlučujudi činilac stepena sličnosti između događaja u svetu i slike u glavama publike. Takođe, medij koji je informaciju oblikovao i stavio u kontekst onaj je koji je, pored distribucije informacije, izvršio i ideološku tipizaciju i gotovo bez izuzetka nagovestio vrednosni sud primaocu. Imajudi sve ovo na umu, potpuno je jasno zbog čega je Gocini, na samom kraju milenijuma, odlučio da dajudi okvire istoriji novinarstva, posebno značajna mesta da pitanjima međusobnih uticaja štampe i modi, u igri podele društvenih uloga zvanoj politika i ratnom novinarstvu i izveštavanju.

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

1. Štampa, mod i politika
“Moć ne postoji”
Foucault Mod nije nekakvo mesto, odredljiva lokacija, neki prostor unutar društvenog, koji bi se mogao ograničiti na jednu posebnu tačku ili poprište - nije situirana u posebnoj osobi, suverenu, posebnoj grupi ljudi ili klasi, pa čak ni privilegovanoj instituciji, kakva je država. Mod se ne svodi ni na nasilje, ni na zakon, ni kada se ovi entiteti suprodstavljaju (načelo zakona je, navodno, obustava načela nasilja), niti kada koegzistiraju i jedno drugo impliciraju (kada zakon nalazi podršku u nasilju, dodeljujudi izvesnim institucijama monopol nad nasiljem) (Dolar, 1999.)

1.1.

Etatistički model

Etatizam (fr. l`etat - država) je kao termin ušao u širu upotrebu krajem XIX veka iz diskusija koje su razmatrale obim i oblik državnog udela u upravljanju nacionalnom ekonomijom. Termin u savremenom političkom rečniku dobija šira značenja pod uticajem društvenog razvitka tokom poslednjih decenija XX veka, kada počinje da podrazumeva podređivanje društva državi i izraz kroz ulogu državnog činovničkog aparata u rukovođenju oblicima društvene delatnosti (Politička enciklopedija, Savremena administracija, Beograd, 1975.) U prvoj celini poglavlja “Štampa, mod i politika”, nazvanom “Etatistički model”, Gocini daje istorijski pregled vlasničke strukture i zakonske regulative osnivanja medija u drugoj polovini XIX i s početka XX veka. Posebno poredi medijske slobode u državama velikih sila u ovom, tranzicionom, period, iako ne daje toliko temeljnu analizu kao što to čini u prethodnim poglavljima, na modelu Engleske. Gocini sažeto pristupa faktografsko-hronološkom predstavljanju promene medijskih sloboda na primeru Nemačke, sa osvrtom na Francusku, Englesku i Sjedinjene Američke Države. Analizu počinje predstavljanjem decentralizovanog modela u Bizmarkovoj Nemačkoj, prelazi preko
Slika 2- Zastava Bizmarkove Nemačke

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

ekviplanarnog modela u kome su veliki gradovi, sedišta republika, istovremeno centri medijske kontrole i modi, ali i isključivi izvori informacija, a analizu završava prikazom centralizovanog sistema nemačkog modela upravljanja medijima, i primerom promene vlasničke strukture agencije Wolff (kasnije Kontinental Telegraphen Compagnie), što je vladi omogudilo kontrolu nad informacijama iz oblasti spoljnje politike i lišilo nemačke novine samostalnih veza sa inostranstvom. Nasuprot svim drugim zemljama, u drugoj polovini XIX veka u Nemačkoj se broj samostalnih medija prepolovljava, a tek uoči Velikog rata nemački etatistički model se urušava, pošto otporni selektori javnog mnjenja izbegavaju strogu vladinu kontrolu i narednom promenom vlasti se u zemlji učvršduje informativni pluralizam. Autor ni detaljnom semantičkom analizom nije pronašao jasnu granicu između (e)statizma i fašizma.

1.2.

Štampa i politika: slučaj Italije

Kaskanje Italije za političkim jedinstvom Gocini pripisuje snažnom prisustvu i delanju Crkve, a kao začetak kulturne homogenizacije (posebno između severa i juga) prepoznaje 1877. godinu i uvođenje obaveznog školovanja. Italijanska javnost sada, iako pismena, još uvek nije politički aktivna, kako
Slika 3- Zastava savojske Italije

se opšte pravo glasa za muškarce uvodi tek 1912. U ovom period je Italijanski model kontrole štampe bio mnogo bliži engleskom, nego nemačkom i razvoj je bio prepušten privatnom sektoru. Ipak, dugo je odlika italijanske štampe bila stručnost i veda posvedenost političkim temama, nego dnevnim trivijalijama. Ulogu u kulturnoj homogenizaciji zemlje mediji preuzimaju tek pojavom zabavne i popularne štampe, usmerene na hroniku i na tiraže. Na narednim stranicama Gocini daje faktografski pregled naziva listova, njihovih cena i tiraža i u izvesnoj meri se osvrde na format i prelom ovih listova. Krajem ovog poglavlja, Gocini prepoznaje savremene medijske odlike – građansko novinarstvo i dopisnike.

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

1.3.

Razvoj javnog mnjenja
“Da bi narod mogao dejstvovati sa potpunim poznavanjem stvari, sve se radi potpuno javno, sve činjenice utvrđuju se statistikom, i sve se objavljuje u Narodnim novinama, koje dobijaju svi građani.”
Etjen Kabe (1952.) u opisu jedne od uloga medija u utopističkom uređenju

Akademik Jovan Đorđevid (1939.) je “javno mnjenje” izrazio kao stav svih građana u političkoj sferi države, izražen kroz stavove i procene, bez obzira da li se oni slažu između sebe i sa mišljenjem “države”, kao i bez obzira na to da li de oni biti usvojeni ili ne. Posebno je u demokratski funkcionišudem društvu značajna institucija građanina i u vremenu kada sintagma “aktivni građanin” nije pleonazam, pitanje odnosa kvaliteta stava je odlučujude za kritiku društvenog diskursa. Analogno tome, vrednosni sud je povratna informacija “javnosti”, koja je (prema Luj Sebastijanu Mersijeu, 1768.) “drugi deo izraza javno mnjenje – prosvedeni rezultat zajedničke i javne refleksije o osnovama društvenog uređenja, koje rezimira zakonitosti tog uređenja. Gocini je u ovom poglavlju nastavio svoju romanističku istoriju novinarstva, čiji je prikaz jasno dao, ali analize formiranja kritičkog poimanja, mišljenja javnosti ili javnog mnjenja , ima samo u tragovima. Na samom početku se u Gocinijevom parafraziranju Torelija daju prepoznati
Slika 4 - Satirični grafik o poverenju javnog mnjenja u javno mnjenje

osnovna novinarska načela: “dužnost je novinara da javnosti ništa ne preduti – prikriti vest, ili predutati činjenice koje bi naškodile “protivničkoj” strani su nepoštenja koja ljute publiku i štete prodaji novina”, sa druge strane, ostaje dosledan priči o političkoj i kulturnoj unifikaciji italijanske javnosti i risorđimentu i nastavlja objašnjavanje sprege medija i društva. Na ovim stranicama posebno ističe odlike uređivačke politike pojedinih listova i o dabira rubrika, kao i njihovu podložnost uticajima i promenama od strane ne samo vlasti, ved i onoga što Pavidevid (2002.) naziva “prosečnim ideološkim načelima aktuelne, akutne vlade”, a u čemu autor prepoznaje i primese autocenzure. U ovom delu “Istorije novinarstva”, Gocini prepoznaje

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

postrisorđimentalne istraživačke novinare, a posebno Karla Romusija, koji je kroz poplavljena mesta u okolini Milana sproveo i istragu i ispitivanje javnog mnjenja u improvizovanim plovilima. Autoru je posebno zanimljiv fenomen opisan u ovom poglavlju, koncept građanskog novinara, koji je bio pladen po vesti koju je dostavio, kada je jedan od prvih istoričara italijanskog novinarstva (Chierici, 1905.) zapisao: “Da bi neko mogao da uđe u Messaggero, osnovni uslov je da nikad nije napisao nijedan članak”. Poseban značaj razvoja medija u ovom razdoblju italijanske istorije novinarstva, ogleda se i u doprinosu italijanskom jeziku, uvođenju novih sintaksičkih oblika – narativnog imperfekta, kondicionala, jusivnog infinitiva i dr. (Serianni, 1990.), a u istom periodu se odvija i segregacija novinarskih uloga.

1.4.

Kultura vesti
“Pravi novinari sami sebe stvaraju, iz dana u dan, korak po korak, boreći se s bedom života, s grubošću zanata.”
Bernardini

Ovo poglavlje se, prirodno, više bavi samim krajem XIX i početkom XX veka, pre Velikog rata. U njemu se najpre ukazuje na nedostatak akademskih žurnalista i na primat u struci, koji imaju ljudi raznih škola i zanimanja “prekaljenih” u redakcijama kao modelu regrutacije. Tadašnji kritičari štampe, koje bismo danas nazivali, recimo, sociolozima masovnih medija, kritikuju italijansku štampu koja u žiži drži uvek vest, a ne uzrok; dopisnika, pre nego reportera. “Uspešni tiraži izvesnih novina uopšte nisu posledica nekog ideala, relativnog poštenja ili nepoštenja kojim se stvara jedan list. Uspeh se postiže zahvaljujudi vestima, traže se činjenice, činjenice i činjenice.” Takođe, Gocini u ovom poglavlju identifikuje Corriere kao prvi italijanski list sa stalnom mrežom dopisnika, ali i upoznaje čitaoce sa komercijalizovanom verzijom partijske štampe, koja je od risorđimenta preuzela edukativno-političku ulogu (propagadu). Tek istraga sprovedena 1915. godine, pokazuje da su neki od ovih ideološki obojenih medija bili finansirani od strane industrijskih grupacija, kojima je izvesna promena geopolitičke situacije odgovarala.

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

1.5.

Azija

Kao što kamen bačen u vodu oko sebe stvara koncentrične krugove, tako su talasi “zlatnog doba” zapadne štampe imale posledice i na azijskom delu starog kontinenta. Kako Gocini navodi, Aleksandar II ukida preventivnu cenzuru tipičnu za monarhije krajem XIX veka, ali se novinari još dugo pridržavaju neke vrste autocenzure, pomalo nalik situaciji u Bizmarkovoj Nemačkoj, tako da su političke teme u izvesnoj meri izostavljene. Početkom novog veka, u štampi socijalistički agitovci pronalaze svoje oružje i brojni uticajni ruski listovi se štampaju u Minhenu, Londonu, Ženevi, pre nego što se ilegalna štamparija premešta u Rusiju. Samo tokom 1906, nakon propasti revolucije, car Nikolaj II zabranjuje 563 lista, što je gotovo polovina ukupne štampe u Rusiji. Nova epoha u ruskom novinarstvu otvara se tek 1912, kada se osniva list “Pravda” (Istina), boljševički dnevni list SDP, a 5. maj iste godine biva proglašen “praznikom štampe”. U Japanu je situacija nešto komplikovanija, kako tek polovinom XIX veka dolazi do uspostavljanja neke vrste dvosmerne komunikacije, sa još uvek feudalnom zemljom. U prvim godinama, trgovci osnivaju listove za sopstvene potrebe, a ubrzo slede prevodi kolonijalističke štampe, što japanski tradicionalisti i još uvek ksenofobna javnost nisu baš sa odobravanjem dočekali. Kao i tokom italijanskog risorđimenta, promene dolaze uvođenjem obaveznog školovanja, koje je u Japanu propisano nešto ranije (1872.). U tom period Japanci školovani u inostranstvu dolaze u državu u funkciji prevodilaca, investitora i dr. Godinu dana nakon uvođenja obaveznog školstva, inostrane novinske agencije osnivaju svoje ekspoziture u postfeudalnom Japanu u kom otpočinje modernizacija. Osamdesetih godina XIX veka otpočinje prvi uzlet japanskog novinarstva (475 listova, sa dnevnim tiražem od oko 230 hiljada primeraka), a do Velikog rata u Japanu izlazi 250 dnevnika, sa dnevnim tiražem od čak 4 miliona primeraka. Osetna razlika u Japanu u odnosu na druge države je u smanjenom političkom uticaju štampe. Japansko novinarstvo iz ovog perioda tipičan je model informisanja, bez uticaja na politiku. Upravo suprotan je primer Kine, gde je razvoj štampe direktno srazmeran usponu pokreta za nezavisnost. U Indiji 1903. Mahatma Gandi osniva nedeljnik “Indian opinion” ipočinje

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

sa zagovaranjem svoje “snage istine”, nenasilne političke borbe, zasnovane na pasivnom otporuineprihvatanju nepravednih zakona: “Tako sam u potpunosti mogao da shvatim kolika je odgovornost novinara; zahvaljujudi uticaju koji sam uspeo da steknem u zajednici, omogudeno je da naša bududa kampanja bude plemenita i privlačna.Štampa ima ogromnu snagu. Kao što nabujala reka plavi polja i uništava useve, tako jedno nekontrolisano pero može samo da uništava. Ali ukoliko se kontrola vrši spolja, iskustvo pokazuje da je štetnija nego da je uopšte nema – samo kada se vrši iznutra, kontrola može biti blagotvorna.”

2. Rat
“Rat neće početi pre nego što počnu misli o njemu.”
Bjornstjern Bjornson, norveški nobelovac

Erazmo Roterdamski kaže kako je rat "tako svirepa stvar da više priliči divljim zverima nego ljudima, takvo bezumlje da pesnici zamišljaju da dolazi od furija, takva kuga da za sobom povlači opštu pokvarenost običaja, takva nepravda da ga mogu voditi samo najgori razbojnici i tako bezbožna stvar da nema ničeg
Slika 5- Manipulacija medija

zajedničkog s Hristom i njegovim učenjem". Ako usvojimo Spinozino (1670.) stanovište da “mir nije odsutstvo rata, nego vrlina, duševno stanje, odnosno sklonost dobroj volji, povjerenju i pravdi.”, ne možemo pristupiti ratu samo kao oružanom sukobu i u žiži interesovanja novinara mora biti svaki nemir i nesklad čije je razrešenje od neposrednog javnog interesa. Bjornson je, pak, jasno najavio ulogu masovnih medija u započinjanju nemira.

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

2.1.

Rat i novinarstvo

Na izložbi dostignuda čovečanstva u Parizu, najviše komentara izazvala je Pikasova Gernika, urađena u crno-beloj tehnici, jasno podsedajudi na novinske fotografije – sa telima figura

Slika 6 - Bombardovanje Gernike, Pablo Pikaso

prekrivenim sitnim znacima koji podsedaju na novinska slova, slika bombardovanja baskijskog gradida Gernike je odjeknula Evropom, kao svojevrsni omaž ulozi novinarstva, kao sredstva masovne komunikacije i vizira kroz koji milioni posmatraju i upoznaju svet. Sa druge strane, Gernika svet upoznaje sa novom slikom rata, iz perspektive totalitarne diktature. Na istim stranicama, Gocini nam predstavlja monopolizovane informacije koje u tom periodu kruže Evropom, kao i jedan sasvim novi nivo propaganda. Nakon uspešno inkubiranih ideja i vrednosti nacionalizma, posle Francuske revolucije, i “zlatnog doba novinarstva”, propa ganda putem masovnih medija dostiže potpuno nove razmere, jer ovaj put ne pratimo Koenov model sugestije, pošto je rat ved svima na umu, ved sredstva masovnih komunikacija selektivno impregniraju vrednosni sud o pojedinim (ne)prijateljima nacije i ovom periodu mediji postaju sredstvo “političke pedagogije” (Williams, 1962.) i koriste se kao “instrumenti masovnog ideološkog i kulturnog potvrđivanja odnosa prema učešdu i pripremama u ratu” (Ortoleva, 1995.).

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

2.2.

Cenzura i propaganda
“Dobar novinar ne piše o svojoj zemlji.”
Knjaz Miloš Obrenovid (1934.)

Rat je objavljen i engleska vlada (dominantno liberalna) osniva presbiro pod kontrolom parlamentarne komisije, radi “sprovođenja selekcije vesti sa bojišta” i “usmeravanja štampe u antidefetističkom i

patriotskom pravcu”. Novi zakon (Defense of the Realm Act)

predstavlja pravnu osnovu za sve
Slika 7- "See no evil, hear no evil..."

intervencije

cenzure

prema

medijima koji se ne prilagode politici nacionalne sloge i ratoborne politik e. Takođe, novoosnovani Ratni propagandni biro započinje štampu brošura o misijama Velike Britanije u ratu, u saradnji sa brojnim javnim ličnostima engleske kulture. Svetski poznat slučaj planirane medijske obmane je nastao kada je proširena engleska vlada 1917. godine izvršila manipulaciju nad dvema fotografijama pronađenim kod jednog nemačkog zarobljenika: jednu iz zadnjih redova fronta, sa telima poginulih vojnika u kamionu i drugu, industrijske prerade konjskih leševa za dobijanje sapuna i fabrikovana je laž, koja bi trebalo da pokaže kako Nemci industrijski koriste ljudska tela. Ova akcija je sprovedena najpre kako bi se kineska vlada (kult mrtvih igra značajnu ulogu u kulturi Kine) odlučila na objavljivanje rata Nemačkoj. Tek se u drugoj polovini XX veka u potpunosti razotkrio ovaj pokušaj demonizacije Nemačke. Nemačka vlada se više posvetila unutrašnjoj cenzuri – ograničivši štampu i stavivši nacionalnu novinsku agenciju pod strogu kontrolu priliva informacija. Čak je i Hindenburg kasnije primetio da je Nemačka osetno kasnila u poimanju modi savremenih sredstava komunikacije i u funkciji saveznika, a ne samo pretnje. U Francuskoj je 1914. vrlo slična situacija: donet je dekret o stavljanju protoka i priliva vesti pod kontrolu vlasti, ali vojne – vrhovni štab vojske osniva svoje informativno odeljenje koje čak

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

plasira inforativne biltene o razvoju operacija. Sa druge strane, propaganda je u Francuskoj odvojena od cenzure i oformljen je pres-biro koji mobiliše novinare i pisce da pripremaju zemlju za ulazak u rat. Ovoj decentralizaciji sledi osnivanje Kude štampe, pri ministarstvu spoljnjih poslova, kako bi se propaganda vršila van nacionalnih granica. Sjedinjene Države tek po odluci Vilsona da uđu u rat, osnivaju Komitet za javno informisanje i započinju propagandu i regrutacijsku kampanju. Fenomen koji je komitet uspostavio je “Four Minutes Men” niz kratkih patriotskih beseda koje su se organizovano održavale na javnim mestima: školama, bioskopima i sl. U oktobru 1917, SAD zakonom odobravaju cenzuru poruk a koje idu u inostranstvo, ili koje se na nemačkom jeziku objavljuju u SAD, a sledede godine stupa na snagu čuveni “Sedition Act” koji kao krivično delo prepoznaje “bilo kakvo omalovažavanje nacije, Ustava, oružanih sila, zastave i uniforme” i predviđa novčane i zatvorske kazne za prekršioce – autore tekstova koji objektivno pišu, ukoliko to nije u patriotskom duhu. Posleratni protesti povodom ovog akta su bili toliko snažni da ni tokom Drugog svetskog rata nije bila uvedena takva cenzura.

2.3.

Treda tehnološka revolucija

Gocini dvadesete i tridesete godine XX veka smatra “tredom tehnološkom revolucijom”, koju su pripremili najavili međuratni izumi: telegrafija, radio, zvučni film, rotoštampa, magnetofoni sa čeličnom trakom i dr. U posleratnom periodu se razvija i radiofonija, koja omogudava modulaciju snimljenog zvuka u nosedi električni signal, koji može da se emituje na velikim udaljenostima. U tredoj deceniji XX veka, u Sjedinjenim Državama broj radio aparata raste sa 50 000 na 31 milion, što je jedan radio aparat na 4 stanovnika, i tada je gotovo tredina radio stanica još uvek povezana sa nekim dnevnim listom. Oktobra 1938. američki CBS prenosi radio dramu, adaptaciju romana Rat svetova, u produkciji Orsona Velsa, kada dolazi do najpoznatijeg fenomena u istoriji proučavanja sociologije masovnih komunikacija – masovne panike izazvane emitovanjem radio drame u kojoj se meteorit iz kog počinju da izlaze naoružani vanzemaljci, ruši na Zemlju. Slede razvoj prvih televizora i fototelegrafa, a ubrzo i novinske fotografije.

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

2.4.

Grafika i prelom

Novinska fotografija na prvoj strani, razbila je ustaljenu šemu prelo ma, sa naslovom u stupcima, koju su ved počeli da potiskuju krupni “crveni” naslovi. Utvrđuju se modeli simetričnog (čitljivijeg), i asimetričnog (utvrđivanje prioriteta vesti) preloma (Westley, 1953). Obrada vesti i njenih elemenata postaje složenija, rubrike se raščlanjuju i počinju da se prepoznaju po prelomu i uređenju stranice, novinarske uloge se još više raščlanjuju. Do pojave teletajpsetera, bilo je mogude dostavljati jutarnje izdanje lista samo na ograničenoj udaljenosti, a početkom proizvodnje ove mašine koja na perforiranoj papirnoj traci teleprintera omogudava i pisanje članaka na daljinu, omogudava se i štampanje istog lista u više udaljenih mesta. Novinarski zanat iz “sakupljačkog” kada su vesti u pitanju, postaje delom i “vratarski” (gatekeeper) i ovaj savremeni vratar informacija treba da probere šta de propustiti na naslovnu stranu, a šta de ostati na marginama. Tek posle rata, uloge “sakupljača” i “vratara” uravnotežuju se, a delom i raspodeljuju. Tada i nastaje model savremenog reportera, istraživača i predstavnika sedme (četvrte) sile i razvijaju se “dublji” novinarski elementi, za koje je vest samo šlagvort – istraživanje, analiza, komentar. U redakcijama se pojavljuju urednici rubrika, što omogudava i uže usmeravanje intereovanja novinara, samim tim i njihovu profesionalizaciju i tematsku specijalizaciju. U velikim američkim listovima, pojavljuje se kolumnista, koji piše uvodnike – piše redovnu rubriku koja je svojevrsna ilustracija (ili karikatura) realnosti. Volter Lipman, autor kolumne pod nazivom “Today and Tomorrow” , koja se pojavljuje od 1931. U Herald Tribjunu jedan je od prvih i najvedih kolumnista.

2.5.

Profesionalna obuka

Prema Kumaru (2000.), medijsko obrazovanje je kritična društvena analiza medija s ciljem podizanja svesti i razumijevanja načina rada medija, onoga ko ih stvarno kontroliše i oblikuje, uloga profesionalaca, kao i reklamiranja, marketinga i odnosa sa javnošdu u oblikovanju njihovog sadržaja, te različitih načina na koje publika tumači poruke medija. Gocini u poglavlju
Slika 8 - Scena iz filma "Supermen" (1948.)

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

Istorija jedne profesije naglašava da je istorija novinarstva “istorija muškaraca i žena koji su stvorili novi zanat, koji su učinili da on postane samostalan u odnosu na ostale profesije, da preraste u društvenu kompleksnost i mod.”, a sa ove strane vremenske linije nam je jasno da je profesionalizacija zanata u jednom trenutku morala otpočeti. U martu 1925. francuskim profesionalnim novinarima je priznat Statut profesije, a 1926. godine 25 nacionalnih udruženja osniva Međunarodnu federaciju novinara. Prve medijske studije su bile zasnovane na istorijskom i sociološkom izučavanju javnog mnjenjaiuporednoj analizi nacionalnihistranih novinskih glasila. U Velikoj Britaniji je, čak, vrlo brzo razvijena saradnja između univerziteta i redakcija, oko programa stažiranja i obavljanja pripravničkog staža. Uporedo sa osnivanjem visokih i viših škola za novinarstvo, u vedini zemalja i dalje traje praksa spontane obuke uključivanjem u redakcijski rad, kao osnovni centar za regrutovanje, a prvenstveno kao način za vrbovanje i prilagođavanje uređivačkoj politici novina i novinarskoj školi kojoj medij pripada.

2.6.

Jazz journalism

Džez žurnalizmom neki istoričari medija nazivaju period aeričkog novinarstva između 1919. i 1924. i često se kaže da njime otpočinje trede doba masovnog novinarstva, posle penny press i yellow journalism era, tiraži i zarade medijskih kuda beleže vrtoglave uspone, koje zadržavaju, sve do kraha Vol strita. Osnovne odlike džez novinarstva su, prema Majklu (1938.), pokrivanje senzacionalističkih holivudskih tema: seksa, nasilja i novca, sa fokusom na fotografije. Ono svoju “autonomiju” dostiže oko 1920, sa Vilijamom Herstom i Džozefom Pulicerom, koji proširuju “žuto novinarstvo” u tabloidno i pristupaju ved pomenutim temama. Tipičan primer je “New York Daily News”, list koji je u udžbenicima istorije medija indeksiran sa fotografisanjem izvršenja smrtne kazne na Rut Snajder u američkom Sing Sing zatvoru 1928. Listovi u ovom periodu nemaju prepreku malog broja pismenih i teme iz života poznatih bivaju pokrivane, kako bi se sada prosečnom čitaocu pružila razonoda. Štampa smanjuje format na četvrtinu tabloid formata, na kioske se vradaju nedeljnici, a prvi put pojavljuju fotoreportaže , a u tabloidnim novinama sada ima sve više fotografija, sa samo nekoliko “opaski” i kratkih tekstova.

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

Zaključak
Gocini je u ova dva poglavlja, sa jedanaest podnaslova dao faktografsku analizu razvoja štampe, gotovo isključivo u G7 državama. U prvom poglavlju “Štampa, mod i mediji”, sa posebnim interesovanjem za romanističku, a najviše Italijansku štampu, a u poglavlju “Rat” se više osl onio na pripovedački stil i izdvajanje zanimljivosti. Ova poglavlja nikako ne bih preporučio kao udžbeničku literaturu, kada su u pitanju teme po kojima su dobila naziv, ali istorijski prikaz i izvesni nivo realističkog pristupa postoje. Faktografija nije hronološka, niti je geografski jasno distinktirana, ved u izvesnoj meri nasumična, ali sa prisutnim logičkim sledom događaja. Delo u kompletu drži pažnju prilikom čitanja, ali stilom pisanja ne poziva na pamdenje činjenica, niti je prisutna satirična nota koja bi istorijski prikaz mogla učiniti zanimljivijim štivom. Posebna napomena autora je da je čitano delo prevod sa italijanskog i da nije isključeno da je u izvesnoj meri prevod taj koji je doprineo slabijem ukupnom utisku koje je delo ostavilo.

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

Literatura
Brankovid, S. (2011). Politička (ne)mod i javnost. Sremski Karlovci: Kairos Dolar, M, (1999). Where does power come from? New formations, 35, 79-92 Đurid, D. (2003). Novinarski leksikon. Beograd: Večernje novosti Foucault, M. (1980). Power/Knowledge. Brighton: The Harvester Press Gocini, Đ. (2001). Istorija novinarstva. Beograd: Clio Lippmann, W. (1921). Public opinion. Long Island: Wading River Politička enciklopedija (1975). Grupa autora. Beograd: Savremena administracija Serianni, L. (1990). Storia della lingua italiana, secondo Ottocento. Bologna: Mulino Spinoza, B. (1670). Teološko-politički traktat.

„Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija“, Lazar Čovs

Sadržaj
Analiza poglavlja „Štampa, mod i politika“ i „Rat“ knjige „Istorija novinarstva“, Đ. Gocinija ........ 1 Uvod ............................................................................................................................................ 1 1. Štampa, mod i politika ...................................................................................................... 2 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 2. 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.6. Etatistički model........................................................................................................ 2 Štampa i politika: slučaj Italije .................................................................................. 3 Razvoj javnog mnjenja .............................................................................................. 4 Kultura vesti .............................................................................................................. 5 Azija ........................................................................................................................... 6 Rat i novinarstvo ....................................................................................................... 8 Cenzura i propaganda ............................................................................................... 9 Treda tehnološka revolucija .................................................................................... 10 Grafika i prelom ...................................................................................................... 11 Profesionalna obuka ............................................................................................... 11 Jazz journalism ........................................................................................................ 12

Rat .................................................................................................................................... 7

Zaključak .................................................................................................................................... 13 Literatura ................................................................................................................................... 14 Sadržaj ....................................................................................................................................... 15