ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΛΗΣ+ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ

Εµµανουήλ Β.

Μαρµαράς
Καθηγητής

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ
ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΛΕΟ∆ΟΜΙΑΣ

Χανιά 2006

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η εξέταση των απαρχών των ανθρώπινων οικήσεων ήταν ένα αναπόσπαστο
τµήµα των γεωγραφικών κειµένων πολύ πριν συστηµατοποιηθεί το
επιστηµονικό πεδίο της Αστικής Γεωγραφίας. Η εξήγηση αυτού του
φαινοµενικά παράδοξου σχετίζεται µε τρεις θεµελιώδεις αντιλήψεις των
αρχών της πρώιµης γεωγραφικής µεθοδολογίας, όπως αυτή αναδύθηκε στα
τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου.
Η πρώτη αντίληψη ήταν ο γεωγραφικός ντετερµινισµός, που εισήχθηκε
από τον Friedrich Ratzel. Σύµφωνα µε την αντίληψη αυτή φαινόταν ως κάτι
προφανές οι πιο εξελιγµένοι τύποι του ανθρώπινου πολιτισµού να θεωρούνται
προϊόν χαρακτηριστικών περιβαλλοντικών παραγόντων.
Η δεύτερη αντίληψη ήταν αυτή της διαχυτικότητας (diffusionism), που
είναι στενά συνδεµένη µε την ιδέα του περιβαλλοντισµού. Σύµφωνα µε αυτήν,
υποστηρίζεται ότι γνωρίσµατα που έχουν διαµορφωθεί κάτω από την
επίδραση ενός ειδικού φυσικού περιβάλλοντος διαδίδεται αρχικά στις
γειτονικές τους περιοχές και στη συνέχεια σε µακρινότερες περιοχές µε
διαφορετικές φυσικές συνθήκες. Έτσι, πολιτισµικές οµοιότητες που
εµφανίστηκαν σε αντιθετικά περιβάλλοντα µπορούν να εξηγηθούν µε την
αρχή της διαχυτικότητας. Για παράδειγµα, αναφέρεται το φαινόµενο της
πόλης. Η δηµιουργία της θεωρήθηκε ως µια ανεξάρτητη διαδικασία που έλαβε
χώρα στο διακεκριµένο περιβάλλον των παραποτάµιων πεδινών περιοχών της
Μέσης Ανατολής. Αργότερα, το φαινόµενο διαδόθηκε ανατολικά στην
περιοχή του Ινδού ποταµού και δυτικά στην Κρήτη. Στη συνέχεια,
µεταπήδησε στην Ελλάδα και από εκεί στην Αρχαία Ρώµη. Στο πλαίσιο αυτό,
µε την ίδρυση των Ελληνικών αποικιών και την επέκταση της Ρωµαϊκής
Αυτοκρατορίας διαδόθηκε ο αστικός τρόπος ζωής στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Η τρίτη αντίληψη ήταν η αρχή της εξελικτικότητας. Σύµφωνα µε
αυτήν, σύνθετοι κοινωνικοπολιτισµικοί τύποι θεωρήθηκαν ως εξελίξεις απλών
απαρχών που υποβλήθηκαν σε τακτούς διαδοχικούς µετασχηµατισµούς.
Σύγχρονοι ανθρωπολόγοι διατύπωσαν την ύπαρξη ορισµένων περιόδων στην
Ιστορία της Ανθρωπότητας µέσα από τις οποίες ο άνθρωπος πέρασε διαδοχικά
από το στάδιο της Αγριότητας σε αυτό του Βαρβαρισµού και τέλος σε αυτό
του Πολιτισµού. Αυτές οι περίοδοι συµβαδίζουν παράλληλα µε την εξέλιξη
των οικιστικών σχηµατισµών. Κατά κάποιο τρόπο, οι έννοιες του χρόνου και

του χώρου έδειξαν ότι συνέκλιναν στην πόλη, όπου σε χρονικούς όρους ο
πολιτισµός άρχισε και σε χωρικούς όρους διακηρύχθηκε.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η µελέτη των απαρχών των ανθρώπινων
οικήσεων διαµόρφωσε ένα πειστικό κεντρικό σηµείο που απέδειξε την
αποτελεσµατικότητα
της
γεωγραφικής
µεθόδου.
Ο
σύγχρονος
ανθρωπογεωγράφος είναι και αυτός ένας ειδικός που εξετάζει το φαινόµενο
τής απαρχής των πόλεων µαζί µε άλλους κοινωνικούς επιστήµονες.
Επιχειρώντας να διατυπώσουµε ένα ορισµό για την πόλη,
παρατηρούµε ότι αν κάτι τέτοιο φαίνεται δύσκολο για το σύγχρονο κόσµο,
είναι κατά πολύ δυσκολότερο να επιτευχθεί για το σύνολο της διαδροµής των
αιώνων που έχουν παρέλθει από την πρώτη εµφάνιση των αστικών
σχηµατισµών µέχρι σήµερα και ακόµη πιο δύσκολο για την εποχή της αρχικής
εµφάνισής τους.
Ο Max Weber, αναφερόµενος τις απαρχές της πόλης του δυτικού
κόσµου, έδωσε έµφαση στη διάσταση των εµπορικών σχέσεων - η πόλη
θεωρήθηκε ως τόπος εµπορίου (market place) - που εξυπηρετούν και που
εξειδικεύονται σε: (α) ένα περιτείχισµα, (β) µια αγορά, (γ) ένα σύστηµα
απονοµής δικαιοσύνης, (δ) ένα σύστηµα συλλογικής οργάνωσης και (ε)
τουλάχιστον διάθεση µερικής αυτονοµίας.
Ο Paul Wheatly έδωσε µεγαλύτερη σηµασία σε ένα σύνολο
λειτουργικών και ενσωµατωµένων θεσµών που είχαν εφευρεθεί εδώ και 5000
χρόνια, που σκοπό είχαν τη µεσολάβηση στην απονοµή της ισονοµίας και της
αποδοτικότητας σε ανθρώπινες οµάδες που βασίζονταν στη συγγενική σχέση
και ήσαν καθορισµένες χωρικά.
Τέλος, ο Childe στην προσπάθειά του να διακρίνει τις ειδοποιές
διαφορές των πρώτων πόλεων από τους νεολιθικούς οικισµούς επεσήµανε
πέντε σηµεία:
(α) Το µέγεθος, µε την έννοια ότι οι πρώτοι οικισµοί µε αστικό
χαρακτήρα
είχαν µεγαλύτερο µέγεθος από τους προϋπάρξαντες.
Εκτιµήσεις αναβιβάζουν τις πόλεις των Σουµερίων σε πληθυσµιακά
µεγέθη που κυµαίνονταν µεταξύ 5.000 και 12.000 κατοίκους, ενώ η πόλη
Ουρ υπολογίζεται ότι διέθετε περί τους 30.000 κατοίκους.
(β) Την πληθυσµιακή δοµή και συγκεκριµένα την επαγγελµατική
εξειδίκευσή της, όπως αυτή µετασχηµατίστηκε από αγροτικές
ενασχολήσεις σε καθαρά διοικητικές και βιοτεχνικές. Έτσι, η διαµονή
και όχι η συγγένεια άρχιζε να καθορίζει την ιδιότητα του κατοίκου της
πόλης. Επιπλέον, η άρχουσα κάστα των βασιλέων και του ιερατείου,
παρέχοντας τις εγγυήσεις ειρηνικής διαβίωσης και ασφάλειας στους
κατοίκους, οδήγησε σταδιακά στην κοινωνική στρωµατοποίηση στις
πόλεις.
(γ) Η πολιτική πρωτεύουσα, ως η ανάγκη ανάδυσης µιας έδρας της
άρχουσας κάστας µετά τη δηµιουργία µιας συγκροτηµένης κοινότητας.
(δ) Τα αρχεία και κατ’ επέκταση οι επιστήµες, ως η ανάγκη για τήρηση
αρχείων σε µια συγκροτηµένη κοινότητα, που οδήγησε στην προώθηση
της γραφής κειµένων και µαθηµατικών υπολογισµών.
(ε) Το εµπόριο και συγκεκριµένα η εγκαθίδρυση και διατήρηση ενός
δικτύου εµπορικών διαδροµών συνέβαλε στην αστικοποίηση.
Συµπερασµατικά, θα µπορούσαµε να πούµε ότι, όπως
υποστηρίζει ο Childe, η πόλη είναι στην ουσία µια µορφή κοινωνικής

οργάνωσης βασισµένη στην επαγγελµατική εξειδίκευση και την
κοινωνική διαστρωµάτωση ενός χωρικά εγκατεστηµένου πληθυσµού που
έχει αποκτήσει µια τυπική οργανωτική διάρθρωση.

αναφορικά µε τις απαρχές των ανθρώπινων οικήσεων: (α) Η υδραυλική ερµηνεία ή περιβαλλοντικές βάσεις της αστικοποίησης. (β) Η εµπορική ερµηνεία ή ανάπτυξη αγορών. Η αντίληψη ότι η “αστικοποίηση” οφείλεται στην πρόοδο της γεωργίας. σε συσχετισµό µε τη διαδικασία άρδευσης και τη συσσώρευση πλεονάσµατος ως θεµελίων αυτών των µεταλλαγών. Η ιδέα του πλεονάσµατος µπορεί να ερµηνευθεί µε δύο τρόπους. Κατά ένα µέρος. το επονοµαζόµενο “βιολογικό πλεόνασµα”. Κατά τον Robert Adams. (δ) Η θρησκευτική ερµηνεία ή ανάπτυξη γύρω από ιερούς χώρους. η κοινωνική αλλαγή ήταν αποτέλεσµα µιας διοικητικής ανάγκης. ο κύριος µετασχηµατισµός στο πλαίσιο της “πολεοδοµικής επανάστασης” βρίσκεται στη σφαίρα της κοινωνικής οργάνωσης και ότι οι αλλαγές στους κοινωνικούς θεσµούς προϋπέθεταν καινοτοµίες στην τεχνολογία. Αυτή η άποψη . παρά αντιστρόφως. που µε τη σειρά του έφερε στην επιφάνεια ενός διοικητικού συστήµατος αστικού χαρακτήρα. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε στην εγκαθίδρυση ενός σύνθετου τύπου γραφειοκρατικού ελέγχου. (γ) Η στρατιωτική ερµηνεία ή ανάπτυξη γύρω από οχυρές θέσεις. έχει δεχθεί µεγάλη κριτική. όπως τη θρησκεία. ενώ ο δεύτερος αναφέρεται στη µαρξιστική άποψη της “ιδιοποίησης του παραγόµενου πλεονάσµατος”. Ο πρώτος αναφέρεται στην παραγωγή ενός αγροτικού προϊόντος επιπλέον αυτού που απαιτείται για την επιβίωση της οµάδας που το παράγει. (α) H υδραυλική ερµηνεία Η πρόοδος στη γεωργία µε τη δηµιουργία πλεονάσµατος ήταν ένα από τα αποτελέσµατα της διαδικασίας άρδευσης των αγροτικών γαιών.2. Από τα δύο αυτά σηµεία. ξεκινά η συζήτηση για εξειδίκευση και κοινωνική διαστρωµάτωση. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΘΕΩΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ Έχουν προταθεί οι ακόλουθες τέσσερις ερµηνείες. δηλαδή τη δηµιουργία ενός “πλεονάσµατος” και τη συγκρότηση µιας “υδραυλικής” κοινωνίας. την προσπάθεια για επιβίωση και σε άλλες πολιτισµικές δραστηριότητες.

Η ιδέα της υδραυλικής κοινωνίας βρίσκεται πλησιέστερα προς µια οικολογική ερµηνεία της αστικοποίησης. Έτσι. Η επένδυση αυτή απαλλοτριωθέντος πλεονάσµατος σε µόνιµους σχηµατισµούς δηµιούργησε το δοµηµένο περιβάλλον σε πολεοδοµική κλίµακα και κατ’ επέκταση στην επιδεικτική κατανάλωση και στη µνηµειακή αρχιτεκτονική. Gadd µελετώντας της Σουµερικές πόλεις έγραψε: “ Η στρατιωτική ισχύς διατηρήθηκε στις πόλεις των Σουµερίων από ένα πλούτο που συνοδεύτηκε από πολλά και πολυτελή αγαθά ενός κατ’ εξοχή υλικού πολιτισµού. ώστε να νοµιµοποιηθεί η απαλλοτρίωση ως κάτι που διαθέτει ηθική βάση. Σε µια ανταγωνιστική κοινωνία. πρωτοεγκαθιδρύθηκε είτε από τη συλλογή περιουσιακών στοιχείων ή από την ιδιοποίηση της υπεραξίας που παραγόταν από την εργασία και αποτελούν το κλειδί της αστικοποίησης. Η αρχική συσσώρευση. Θα µπορούσε να υποστηριχθεί ότι το αυξανόµενο µέγεθος του πληθυσµού µοιάζει να δηµιουργεί τις προϋπόθεσης για να επισυµβεί η συσσώρευση. η “αξία” του παραγόµενου πλεονάσµατος είναι η διαφορά µεταξύ της αξίας του προϊόντος που παράγεται από ένα εργαζόµενο σε δοσµένη χρονική περίοδο και του τµήµατος αυτής της αξίας που χρειάζεται για την επιβίωση του εργαζόµενου και τη διατήρηση του κεφαλαίου που χρησιµοποιήθηκε ως κινητήριος δύναµη. Σύµφωνα µε τη µαρξιστική θεωρία. Η προέλευση αυτού του πλούτου οφειλόταν στη γονιµότητα της γης που ήταν αποτέλεσµα της άρδευσής της. Ο C. κάποιου είδους πλεόνασµα ή αρχική συσσώρευση δηµιουργήθηκε σε πολλούς κοινωνικούς σχηµατισµούς. Έτσι. Όλες αυτές οι πλευρές της αστικοποίησης. Κατά τον Γεώργιο Σαρηγιάννη. καθ’ όσον το οικονοµικό πλεόνασµα είναι παράγωγο της µαρξιστικής άποψης της “αξίας του πλεονάσµατος”. δηλαδή στο ότι η τελευταία ήταν ένα αποτέλεσµα του αυξανόµενου µεγέθους και της πυκνότητας του πληθυσµού που προκλήθηκε από τη διαδικασία της άρδευσης. Κάποιου είδους πλεόνασµα δηµιουργείται σε όλες τις κοινωνικές οµάδες. κατά τη µαρξιστική θεωρία. Στις πρωτόγονες κοινωνίες δηµιουργούνταν πλεονάσµατα. που δεν είναι τίποτε άλλο παρά η επένδυση του πλεονάσµατος στο χώρο. Αυτή η προφανής απόρριψη του οικονοµικού επιχειρήµατος αποτελεί ανάθεµα σε µια µαρξιστική ερµηνεία του φαινοµένου της αστικοποίησης. η εµφάνιση περισσεύµατος προϊόντων έδωσε τη δυνατότητα της ιδιοποίησης από ορισµένες οµάδες αυτού του περισσεύµατος και όχι της διανοµής του ισότιµα στα µέλη. την εγκατάσταση φρουρών και οχυρώσεων και ακόµη τη χρησιµοποίηση της θρησκείας έτσι. που αναγνωριζόταν από τους Σουµέριους ως . Ο έλεγχος των υδάτινων πηγών από ένα σύστηµα φραγµάτων και καναλιών έγινε µέσα από αργόσυρτους ρυθµούς. αλλά η χρήση τους είχε ως στόχο τη στήριξη των αδυναµιών που συνεπάγονταν οι ανασφάλειες που οφείλονταν σε περιβαλλοντικούς λόγους. Η παραπέρα ανάγκη για ανάπτυξη γέννησε τον οικονοµικό ιµπεριαλισµό και προκάλεσε πόλεµους και αµυντικές ανάγκες. η γεωργική εντατικοποίηση αναγνωρίζεται ως ένα στοιχείο της αστικοποίησης. ο εργαζόµενος αµείβεται µόνο µε το ποσό εκείνο που συµβάλλει στην αναπαραγωγή της εργατικής του δύναµης και όχι σύµφωνα µε την αξία του προϊόντος που παρήγαγε.αποστερεί από το “πλεόνασµα” το ρόλο του προγενήτορα των µετασχηµατισµών που έχουν οδηγήσει στην “αστικοποίηση”. εποµένως.J. ακολούθησαν στην οικονοµική µεταλλαγή που είχε ως επακόλουθο την εµφάνιση της ταξικής συγκρότησης µιας κοινωνίας.

Η πρώτη αφορά το εµπόριο (mercantile). . άρα η οποιαδήποτε αµυντική διαδικασία πρέπει να γίνει εκεί. in situ. ο Wittfogel θεωρεί ότι η ανάγκη για την κατασκευή µεγάλων οχυρωµατικών έργων εµφανίζεται πολύ γρήγορα στις υδραυλικές κοινωνίες. µνηµεία και τάφοι. ενώ µελέτες του William Sanders έδειξαν ότι η αλλαγή της καλλιέργειας της γης που ποτιζόταν από βροχή σε αυτή από άρδευση συνοδεύτηκε από ταχύτατη πληθυσµιακή αύξηση. (β) H εµπορική ερµηνεία Οι απαρχές του αστικού φαινοµένου µπορούν να ερµηνευθούν µε δύο αλληλοσχετιζόµενες οικονοµικές θεωρίες. Η κατανοµή της εργασίας. που βλέπει την πόλη ως ένα προϊόν του εµπορίου µακρινών αποστάσεων.Wittfogel στο βιβλίο του µε τίτλο Oriental Despotism.000 κατοίκους. Συγκεκριµένα. Μεγαλύτερη λεπτοµέρεια για τις συνέπειες της άρδευσης παρέχει η εργασία του Karl A. η συνεργασία µεγάλης κλίµακας και η πολιτισµική εντατικοποίηση. κατασκευή µνηµειακών οικοδοµηµάτων. που ερµηνεύει την πόλη ως το κέντρο που δηµιουργήθηκε για να προωθήσει τις διαδικασίες ανταλλαγής των αγαθών που παράγονται σε µια περιφέρεια. Κατ’ αυτόν τον τρόπο. Για παράδειγµα. Εποµένως. H θέση του Wittfogel ξεκινά από τη βάση ότι τα χαρακτηριστικά της υδραυλικής οικονοµίας είναι τρία. διότι το όλο αρδευτικό σύστηµα είναι χωρικά καθορισµένο. Στη συνέχεια. οι Sanders και Price µελετώντας τις διαφορές µεταξύ των πολιτισµών των Maya και της ορεινής Μεξικανικής υδραυλικής αυτοκρατορίας κατέληξαν στο συµπέρασµα ότι οι πρώτοι βασίζονταν σε απλοϊκές µορφές γεωργικής καλλιέργειας σε αντίθεση µε τους δεύτερους. Πράγµατι σε µαρξιστικούς όρους. η άρδευση µπορεί να θεωρηθεί ότι δηµιούργησε εκείνα τα αγροτικά πλεονάσµατα την υπεραξία των οποίων οικειοποιήθηκαν ακολούθως οι διαχειριστές των υδραυλικών συστηµάτων .000 µε 125. Η επακολουθήσασα ευηµερία ήταν τόσο αξιοθαύµαστη και σηµαντική γι’ αυτούς ώστε τη θεώρησαν ως θεϊκό έργο και όχι ανθρώπινο”.υπέρτατη αναγκαιότητα. µια κυβερνητική µηχανή. κατά τον Wittfogel. Οι παραπάνω απόψεις έχουν βρει πρόσθετη υποστήριξη από έρευνες που πραγµατοποιήθηκαν σε άλλες επιστηµονικές περιοχές. εντατική κοινωνική διαστρωµάτωση και επέκταση οχυρωµατικών έργων. Τέλος. δηλαδή δηµιουργούνται οι προϋποθέσεις να εµφανιστεί η συνοίκηση. η συγκέντρωση της πολιτικής δύναµης και η διοικητική δοµή προϋποθέτει χωρική συγκέντρωση. αυτοί που ελέγχουν αυτό το δίκτυο προορίζονται για να εξασκήσουν την υπέρτατη πολιτική εξουσία. ικανή να διαχειριστεί όλα αυτά τα υδραυλικά και µη έργα εύκολα θα απαιτήσει να αναγερθούν ανάκτορα. η κατανοµή της εργασίας. οι κοινωνικοί σχηµατισµοί. Τέλος. οι πόλεις και τα µνηµειακά τους κτίρια ερµηνεύονται ως αποτελέσµατα της αρδευτικής γεωργίας. ενώ η δεύτερη αφορά την αγορά (market). υποστηρίζει ότι η αποτελεσµατική διαχείριση αυτών των εργασιών περιέχει µια οργανωτική συνεργασία που καλύπτει τουλάχιστον τους πλέον δυναµικούς παράγοντες του πληθυσµού της χώρας. οι ανασκαφές της Rene Millon στην Teotihuacan του Μεξικού έδειξαν ότι υπήρχαν περί τους 70.

εάν αποδεικνυόταν ότι οι πόλεις της ∆υτικής Ευρώπης είχαν εµφανιστεί λόγω της εµπορικής δραστηριότητάς τους. Συγκεκριµένα. Ο πρώτος είναι η αντίθεση µε τις σύγχρονες αρχές του ελεύθερου εµπορίου. Έτσι. δεν έχει αποδειχθεί ότι η γενικευµένη επιθυµία για ανταλλαγές είναι ικανή για να συγκεντρωθεί πολιτική δύναµη. που δεν συνεπάγονται δίπλα τους κάποια µόνιµη εγκατάσταση. και αυτό ήταν το Catal Huyuk. που αποτελούσαν µέρος της αστικής γραφειοκρατίας. Κατά συνέπεια. ∆ηλαδή. Βασικός εκφραστής των εµπορικών απαρχών των πόλεων είναι η Jane Jacobs. Ενας οικισµός της νεολιθικής εποχής που βρίσκεται στην Τουρκία. Τέλος. που ην ονόµασε Νέα Οψιδιανή. το εµπόριο του οψιδιανού έγινε αρχικά από µια οµάδα κυνηγών που τον προµήθευαν από την περιοχή τους σε άλλους κυνηγούς που ζούσαν µακρίτερα. το σενάριο της Jacobs για την εµφάνιση πόλεων του τύπου της Νέας Οψιδιανής δεν φαίνεται να έχει βάση. τότε ενδεχοµένως παρόµοιος λόγος θα είχε προκαλέσει την ίδρυση των πόλεων και σε άλλες περιόδους. Αυτές οι απόψεις υποστηρίζουν ότι η γενεσιουργός αιτία της Μεσαιωνικής πόλης ήταν το εµπόριο (commerce). Κατά λογική συνέπεια. Κατ’ αυτόν τον τρόπο. δεν υπάρχει κατ’ανάγκη κλειστή σχέση µεταξύ αγοράς και µόνιµης εγκατάστασης. για παράδειγµα. ενδεχοµένως και νωρίτερα. Συγκεκριµένα. ξεκίνησε σε µεγάλο βαθµό από την επαναθεώρηση των παραδοσιακών ιδεών για την ανάπτυξη τω Ευρωπαϊκών πόλεων µετά τη Ρωµαϊκή περίοδο. λοιπόν. Η Jane Jacobs προσπάθησε να βρει το πραγµατικό ισοδύναµο της φανταστικής πόλης. και οι απαρχές του ανάγονται στο 7560 π. Η Βαβυλώνα. δεν διέθετε καµµία αγορά. Η περιοχή αυτή ήταν ο τόπος κατοίκησης της αρχικής οµάδας που αποκλήθηκε από τη Jacobs Νέα Οψιδιανή. η Jane Jacobs υπέθεσε µια φανταστική µικρή πόλη.. Το γεγονός αυτό φαίνεται να εκφράζει τις δύο κυρίαρχες λειτουργίες των πρώτων πόλεων.Χ. ο σταυρός αναπαριστά το σηµείο συνάντησης των οδών στη θέση της αγοράς. η σύγχρονη αντίληψη για την πόλη. από τα ανασκαφικά ευρήµατα συµπεραίνεται από τη Jacobs ότι ο πολιτισµός εδώ ήλθε απ’ευθείας από τη ζωή του ανθρώπου ως κυνηγού. διατυπώνονται τουλάχιστον τρεις λόγοι που οι απόψεις της Jacobs αντιµετωπίζονται µε σκεπτικισµό. ενώ ο κύκλος εκφράζει τα τείχη της πόλης. Ο δεύτερος λόγος είναι οι γνωστές εµποροπανηγύρεις (fairs). µεταξύ της Αγκυρας και της οροσειράς του Ταύρου (οροπέδιο της Ανατολίας). φαίνεται ότι διείπαν επίσηµες συµφωνίες τις οικονοµικές σχέσεις και το εµπόριο στις πρώτες πόλεις.Χ. η Jacobs ότι από το 9000 π. αλλά γίνονται µε κινητά µέσα. όπως υποστηρίζει ο Wheatly. Όµως. Τα στοιχεία πυ υποστηρίζουν αυτήν τη άποψη είναι οι ζωγραφικές παραστάσεις µε εικόνες κυνηγίου. Όµως. Υποστηρίζει. Αυτή η εµπορική λειτουργία δηµιούργησε την εξειδίκευση που σχετίζεται άµεσα µε το φαινόµενο της αστικοποίησης. η πόλη εθεωρείτο ως µια προστατευµένη αγορά. ως η µετάφραση της ζήτησης σε µια µόνιµη εστία εµπορίου. εάν η αγορά δεν χρειάζεται µόνιµο . Η Jacobs υποστήριξε ότι η αγροτική εντατικοποίηση ήταν αποτέλεσµα της ανάπτυξης της πόλης και όχι αντιστρόφως. Για να σκιαγραφήσει τη διαδικασία γένεσης της πόλης. Έτσι. καθ’ όσον φαίνεται ότι ήταν ένας Κώδικας Εµπορικού ∆ικαίου.Το Αιγυπτιακό ιερογλυφικό σύµβολο της πόλης ήταν ένας σταυρός µέσα σε κύκλο. ο τρίτος λόγος απορέει απ΄το δεύτερο. Αυτές οι απόψεις ενισχύθηκαν από την ανακάλυψη του Κώδικα του Χαµουραµπί. της Νέας Οψιδιανής.

αν και δεν ήταν τόσο άνετο. από τις αρχαιότερες εποχές. Ετσι. Στη συνέχεια. λέγεται ότι αµυντικά έργα εµφανίστηκαν ταυτόχρονα σε διάφορες πόλεις. Κατά συνέπεια. θα πρέπει να γίνει αποδεκτό ότι ορισµένοι οικισµοί βρίσκονταν σε αµυντικές τοποθεσίες. Συνεπώς. Κατά τον Mellaart. Το γεγονός αυτό τροφοδοτεί τη θέση για τη στρατιωτική αναγκαιότητα που προξένησε την απαρχή των πόλεων. υπάρχουν οι ενδείξεις ότι το σύστηµα αυτό άµυνας είναι πολύ παλαιό. Επειδή τα έργα αυτά ανάγονται στην πρωιµότερη φάση της πόλης. πάλι. Πράγµατι. αν και το εµπόριο ήταν ένα σπουδαίο στοιχείο των πρώτων αστικών σχηµατισµών. Κατά την Kathleen Kenyon.οικισµό. Προς υποστήριξη αυτής της άποψης. Όµως. τότε ο καταλυτικός ρόλος του πόλεµου και της άµυνας δεν υφίσταται στις δυνάµεις που οδήγησαν σε µια πληθυσµιακή συγκέντρωση σε ένα τόπο. η ενδυνάµωσή του πρέπει να ειδωθεί µάλλον ως ένα αποτέλεσµα της αστικοποίησης παρά ως γενεσιουργός της. ήταν πολύ ασφαλές για τους κατοίκους της. απαιτείται ένα ορισµένο µέγεθος συγκεντρωµένου πληθυσµού. Συµπερασµατικά. Το τελευταίο αποδεικνύεται από το γεγονός ότι το Catal Huyuk δεν παρουσιάζει καταστροφές στα 800 χρόνια ζωής του. (γ) Η στρατιωτική ερµηνεία Αναφέρθηκε προηγουµένως ότι το κυκλικό στοιχείο στο Αιγυπτιακό ιερογλυφικό που συµβολίζει την πόλη αναπαριστά το τείχος που προστατεύει την πόλη από τους εξωτερικούς κινδύνους. αν και αµυντικά έργα εµφανίζονται στις παλιότερες πόλεις. Επακολούθησαν εκείνες οι µεταλλαγές που οδήγησαν στην αστικοποίηση. Κάποια στιγµή. δεν υπάρχουν σε όλες. κατά µείζονα λόγο δεν µετέχει στους σύνθετους µετασχηµατισµούς οικονοµικής και κοινωνικής δοµής που οδηγούν σε κρατικούς σχηµατισµούς και κατ’επέκταση στην αστικοποίηση. οι εχθροπραξίες είχαν συχνά σηµαντική συµβολή στην εντατικοποίηση της αστικής ανάπτυξης. Εάν. Άλλωστε. η ανάγκη για άµυνα µπορεί να είναι ο κύριος λόγος που οι κάτοικοι του Catal Huyuk έκτισαν τα σπίτια τους χωρίς πόρτες µε µοναδική προσπέλαση από τις οροφές τους. οι παλαιότερες γνωστές πόλεις διέθεταν ισχυρά τείχη. διότι προκαλούσαν οικιστικές συγκεντρώσεις για λόγους άµυνας και ζήτηση εξιδικευµένων τεχνιτών για κατασκευαστικούς λόγους. Το παραπάνω πληροφοριακό υλικό υποστηρίζει την άποψη ότι. αυτοί που ήσαν αρµόδιοι για το σχεδιασµό της πόλης δεν έκτισαν ένα στέρεο τείχος αλλά περιέβαλαν τον οικισµό µε µια αλυσίδα σπιτιών. µια τέτοια συγκέντρωση ήταν υπό την επιστασία µιας στρατιωτικής οµάδας. θα µπορούσε να υποστηριχθεί η άποψη ότι η απαρχή των πόλεων βρίσκεται στην ανάγκη των ανθρώπων να βρίσκονται µαζί σε αναζήτηση προστασίας. η µεγάλη πληθυσµική συγκέντρωση και η θεσµική οργάνωση. η πρώτη Ιεριχώ. που είναι απαραίτητη για την . Η επάρκεια αυτού του αµυντικού συστήµατος είναι προφανής και. ο πόλεµος είναι το αποτέλεσµα µιας κοινωνικοοικονοµικής αλλαγής και όχι η αιτία της. δείχνει ότι είχε την κλίµακα µιας πόλης που την προστάτευε συµπαγές τείχος. δηλαδή ο προκεραµεικός Νεολιθικός οικισµός. Το τείχος αυτό έρχεται σε επαφή µε µεγάλη σκαµµένη τάφρο σε βράχο και ισχυρό πύργο.

Εποµένως. αλλά κυρίως από τα στοιχεία της φύσης. µπορεί κάλλιστα να µεταφερθεί στην αρχαία πόλη. όχι τόσο από φυσικούς εχθρούς. που µας παραπέµπουν σ’αυτούς που χρησιµοποίησε ο Hassan για το ρόλο της θρησκείας του Ισλάµ. Συγκεκριµένα. Το πρώτο ήταν ο Νοµαδικός Πολιτισµός (Umran Badawi). ότι υπάρχουν σ’αυτές δύο τύποι πολιτισµικών συστηµάτων. που χαρακτηρίζει τις προ-Ισλαµικές Αραβικές κοινωνίες. η θρησκεία έγινε η αποφασιστικη δύναµη που οδήγησε στην αστικοποίηση. Συγγενής προς τη θρησκεία για την ερµηνεία της σύγχρονης αστικοποίησης είναι ο εθνικισµός. “µια αιτιολογία” και “ένα σώµα µε ευλογοφανή πιστεύω”. και το δεύτερο ήταν ο Αστικός Πολιτισµός (Umran Hadari). επαφή µε κάποια τοπικότητα και αποδοχή των δικαιωµάτων των άλλων. Αποτέλεσαν τον πρώτο εξειδικευµένο τοµέα του πληθυσµού. που χαρακτηρίζει τις µετα-Ισλαµικές κοινωνίες. αλλά από την πίστη προς τους θεούς. Αναπτύσσοντας το θέµα αυτό. όπου οι αντίστοιχες δυνάµεις δεν ξεκινούσαν από τον πολιτικό εθνικισµό. διότι πρόσφερε την αλληλεγγύη της κοινής πίστης που ξεπέρναγε τα όρια της αλληλεγγύης που παρείχε η φυσική καταγωγή. που παραγόταν και έφθανε σ’αυτούς µε τη µορφή των “προσφορών”. Η µετάβαση από το Νοµαδικό στον Αστικό Πολιτισµό απαίτησε ένα ουσιατικό λόγο. δηλαδή προς ένα άυλο µακρόκοσµο έξω από τη γήινη σφαίρα. οι ιερείς στην προσπάθειά τους να διασφαλίσουν την περιοχή τους και τους ανθρώπους τους. αλλά . Ο Hassan υποστηρίζει ότι δεν µπορεί να υπάρξει ο Αστικός Πολιτισµός χωρίς σεβασµό σε κάποια αρχή. Η ιερατική ελίτ µε αυτόν τον τρόπο λειτούργησε ως διαθέτης του “πλεονάσµατος”. ο Reissman πιστεύει ότι ο εθνικισµός ως γεννηµένος στην πόλη προυποθέτει έλεγχο στο “πεπρωµένο” µιας κοινωνίας. έπαιξαν αποφασιστικο ρόλο στην εµφάνιση των αστικών σχηµατισµών. που µερικές φορές εκτείνεται και σε αγροτικές περιοχές. έγιναν η πρώτη οµάδα που αποσπάστηκε. Κατ’αυτόν τον τρόπο. Η αλλαγή υποκινείτο όχι µέσω της ελεύθερης αγοράς. ο Reissman χρησιµοποιεί τους όρους “ιδεολογία”. (δ) Η θρησκευτική ερµηνεία Ο Riaz Hassan γράφοντας για τις απαρχές των Ισλαµικών πόλεων υιοθετεί την άποψη. συγκεκριµένα το Ισλάµ. Η επικράτηση αυτή στην ιερή περιοχή όχι απλώς προκάλεσε συρροή προσκυνητών. που µπορεί να συσπειρώσει κοινωνικά στοιχεία και οµάδες προς την κατεύθυνση µιας ενοποιηµένης κοινωνίας. ο εθνικισµός µπορεί να µεταδώσει τέτοιες πεποιθήσεις.αποτελεσµατική λειτουργία της άµυνας. αλλά µέσω της συγκέντρωσης του πλεονάσµατος στα χέρια του ιερατείου. Η παραπάνω ερµηνεία του µετα-βιοµηχανικού αστισµού. Η ερµηνεία αυτή του πρωταχικού ρόλου της θρησκευτικής πίστης στην εµφάνιση των Ισλαµικών πόλεων θα µπορούσε να γενικευθεί για την ερµηνεία γένεσης του αστικού φαινοµένου. Συγκεκριµένα. η διαδικασία πληθυσµικής συγκέντρωσης µιας νοµάδας σχετίζεται µε τον καθορισµό ιερών περιοχών που διοικούντο από το ιερατείο. ώστε να κινηθεί η διαδικασία αστικών µετασχηµατισµών. που τον έδωσε η θρησκεία. Κατά τον Reissman. που παρουσιάστηκε από το µεγάλο ιστορικό και γεωγράφο του Μεσαίωνα Ibn Khaldun. όπως θα έλεγε η Jane Jacobs.

δεν υπάρχει µεγάλη αµφιβολία για το ρόλο της θρησκείας στη γένεση των πόλεων. που δεν είναι πειστικό από την παραπάνω ερµηνεία προκύπτει από το ερώτηµα: γιατί αυτή η ειδική µεταµόρφωση έγινε σ’ένα σηµείο και σε µια δοσµένη χρονική στιγµή. Κατ’αυτόν τον τρόπο. κάτι που δεν υπήρχε προηγουµένως. Αυτό. όπως ακριβώς έγινε κατά το 19ο αιώνα που το “ενυπάρχον στον άλλο κόσµο” είχε πείσει τον κόσµο να αποδεχθεί τις ανισότητες και τις δυστυχίες που υπέφερε ως κάτι το ηθικά σωστό.δηµιούργησε σταδιακά πληθυσµικές συσπειρώσεις. . γεγονός που δείχνει ότι υπήρξε η ανάγκη να εγκαθιδρυθεί ένα σύστηµα επικοινωνίας που λειτουργούσε µέσω του ιερατείου. µόνιµες οικήσεις. βέβαια. Στην προκειµένη περίπτωση. κατά µείζονα λόγο δεν παράγουν τα ιερά. Αυτό. οι µεσολαβητές έπερναν από τον πληθυσµό όχι απλώς από κάποιο υλικό πλεόνασµα. όπως είδαµε. Εποµένως. όταν γνωρίζουµε ότι θρησκευτική πίστη προϋπήρχε της ίδρυσης των πόλεων σε άλλες περιοχές του κόσµου. οι τότε πληθυσµικές µάζες αποδέχονταν τον κοινωνικό µετασχηµατισµό. αλλά από από τις απ’ευθείας σχέσεις τους µε το υπερβατικό ον. εφόσον οι αγορές δεν παράγουν. δεν τους εµπόδιζε από το να µπορούν να εκµεταλλευθούν το παραγόµενο πλεόνασµα. Επιπλέον. Πάντως κατά τον Wheatly. την περίοδο των αστικών απαρχών σηµειώθηκε µια σαφής διάκριση µεταξύ θεών και ανθρώπων. όµως.

πολύβουων δρόµων και του κλειστοφοβικού περιβάλλοντος. δεν υπάρχει κάποιος συγκεκριµένος σχεδιασµός στην Ουρ. Η πρώτη είναι αυτή που θα µπορούσε να ονοµαστεί “σχεδιασµένη” και στην οποία είναι ορατή µια ευδιάκριτη τυπική οργάνωση του δοµηµένου χώρου που έχει επιβληθεί από µια κεντρική εξουσία. Εφθασε στη µεγαλύτερη ακµή της την εποχή της Τρίτη ∆υναστείας (2112-2095 π. Η Ουρ είναι γνωστή από τις αναφορές στον Αβραάµ και το βιβλικό Κατακλυσµό. µπορούµε να προσεγγίσουµε την εσωτερική δοµή και τη φυσική µορφή των πρώτων πόλεων.). διέθεταν 13 ή 14 δωµάτια που ήσαν τοποθετηµένα γύρω από ένα κεντρικό αίθριο. Αυτός ο τύπος κατοικίας σηµαίνει ότι .Χ. Κατά τον Leonard Wolley. Η δεύτερη οµάδα είναι αυτή που θα µπορούσε να ονοµαστεί “ασχεδίαστη”. Η ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ Στηριζόµενοι στο αποδεικτικό υλικό που µας παρέχουν οι ανασκαφικές έρευνες. Και οι δύο έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. που οι εκτιµήσεις το ανεβάζουν σε πληθυσµό 35. Εκτός από κάποια τυπική διαδικασία ανάπτυξης. Οµως. Τα σπίτια ήσαν διώροφα µε τοίχους από οπτόπλινθους κάτω και πλήθρες επάνω. ύψους περίπου 8 µ. που έφερνε αέρα και φως στο σπίτι. Σε ολόκληρη την πόλη είναι εµφανείς οι ελλείψεις ενός πρωτόγονου οικισµού. Προφανώς και οι δύο τύποι πολεοδοµικής οργάνωσης εµφανίζονται από το στάδιο των απαρχών του αστικού φαινοµένου. Η εσωτερική πόλη περιτριγυριζόταν από ένα αµυντικό τείχος. όπου δεν υφίσταται µια ανάλογη οργάνωση όπως στην πρώτη και όπου η ανάπτυξη ήταν ενδεχοµένως µία αποσπασµατική και ατοµική διαδικασία. Ταυτόχρονα. ειδική αναφορά θα πρέπει να γίνει στον τύπο κατοικίας της Ουρ. η παλιά Ιερή Περιοχή αποτελείτο από οµαδοποιηµένα θεµέλια προηγούµενων ιερών παντός είδους. Αυτή η βασική διάκριση µεταξύ “σχεδιασµένης” και “ασχεδίαστης” πόλης σκιαγραφείται έντονα στις περιπτώσεις της Ουρ στη Μεσοποταµία και του Mohenjo-daro στην κοιλάδα του Ινδού ποταµού.3. Μπορούµε να διακρίνουµε δύο κύριες οµάδες πόλεων. Μέσα στην πόλη υπήρχε ένα µεγάλο “τέµενος” ή ιερός περίβολος. το σπίτι µε την κεντρική αυλή ήταν το µόνο στοιχείο που προσέδιδε ανεκτές συνθήκες διαβίωσης στην πόλη. ∆εδοµένων των στενών.000 κατοίκων. το µέγεθός τους. Κατά κανόνα. ελικοειδείς και άστρωτοι. το σπίτι ήταν προσαρµοσµένο στις πολιτισµικές συνήθειες της αποµόνωσης των γυναικών και της εκµετάλλευσης των σκλάβων. Οι δρόµοι ήσαν στενοί.

Σε αντιπαράθεση µε την Ουρ µπορούν να τεθούν τα µεγάλα κέντρα των πολιτισµών του Ινδού και του Harappan. Το γεγονός αυτό εκφράζει προφανώς την ύπαρξη ενός ευρύτερου πολιτικού ή θεοκρατικού ελέγχου. . το Mohenjo-daro µπορεί να θεωρηθεί ως µια πρόταση µιας συνολικά και κατά γεωµετρικό τρόπο σχεδιασµένης πόλης. Η πολιτισµική αυτή περίοδος ανάγεται µεταξύ 2500 και 1500 π. ειδικότερα το Mohenjo-daro. όπως έχει περιγραφεί από τον Mortimer Wheeler στο βιβλίο του The Indus Civilization (1968). λοιπόν. Αν και οι κατοικίες δεν είχαν τοποθετηθεί κατά κάποιο αυστηρό γεωµετρικά τρόπο. ο κυρίαρχος κάνναβος των βασικών δρόµων που χαρακτηρίζει την πολεοδοµική συγκρότηση καταλαµβάνει µεγάλη έκταση.ένας παραδοσιακός τρόπος ζωής θα µπορούσε να διατηρηθεί σ’ένα πυκνοδοµηµένο και ασχεδίαστο δοµηµένο περιβάλλον.. Το κεντρικό οικοδοµικό τετράγωνο της δυτικής γραµµής περιέχει κάτι που µοιάζει σε ακρόπολη ή σε συγκρότηµα µε µνηµειακά αρχιτεκτονήµατα. που βρίσκονταν σε µεταξύ τους απόσταση 600 km. Ετσι. Το κύριο χαρακτηριστικό του Mohenjo-daro είναι ότι η πόλη ήταν σχεδιασµένη πάνω σ’ένα κάνναβο µε 16 µεγάλα οικοδοµικά τετράγωνα. όταν η κοιλάδα του Ινδού ελεγχόταν από τα δίδυµα κέντρα του Mohenjo-daro και του Harappa.Χ.

Ο πολιτισµός της Κρήτης έφθασε στο απόγειο του στη διάρκεια της υστερο-Μινωικής περίοδου γύρω στο 1400 π.. η εντός των τειχών Τίρυνθα κατάλαµβανε έκταση 2. που βρίσκεται σε απόσταση 5 χλµ. άρχισε να αναπτύσσεται ο Μυκηναικός Πολιτισµός.6 εκτάρια. Στη φάση αυτή σηµειώθηκε µεγάλη ευηµερία στην Κρήτη που οφειλόταν κυρίως στην ανάπτυξη του εµπορίου και στις επαφές µε τους πολιτισµούς του νότου και της ανατολής. που . Οι πόλεις τους. ο Μυκηναικός Πολιτισµός έχει τις δικές του ρίζες στην ηπειρωτική Ελλάδα.. Ετσι.Χ. δηµιουργήθηκε ο πρώτος σηµαντικός πολιτισµός της Ευρώπης.Χ. αιώνα η δύναµη των Μυκηναίων άρχισε να παρακµάζει και στον Ελλαδικό χώρο να κυριαρχούν οι ∆ωριείς.0 εκτάρια. Αλλωστε. οπότε και επανακατασκευάστηκαν τα ανάκτορα της Κνωσσού µετά από καταστροφικό σεισµό. Οι Μυκήνες κάλυπταν περιοχή µόλις 4. Εκµεταλλευόµενοι την καταστροφή της Κνωσσού γύρω στο 1400 π. Γύρω στα 1600 π. έµοιαζαν µε τις Μινωικές. Το πιο αντιπροσωπευτικό παράδειγµα ενός τέτοιου ανακτόρου είναι η Κνωσσός. έχοντας λάβει τη µορφή ταύρου.Χ. όπως οι Μυκήνες και η Τίρυνθα. από τη βόρεια ακτή της Κρήτης στο ύψος του Ηρακλείου. Εως το 1580 π. Η τυπική Μινωική πόλη ήταν συγκεντρωµένη γύρω από ένα κέντρο που δηµιουργούσαν το ανάκτορο και ένα είδος αγοράς. τέλος η Τροία κάλυπτε µόνο 1. όµως συχνά ήσαν πιο οχυρές. H ΠΟΛΕΟ∆ΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΩΝ Ο Ελληνικός Πολιτισµός ανάγεται στους Μινωικούς και Μυκηναϊκούς χρόνους.Χ.Χ. αρχικά στην Ανατολική Κρήτη. αυτό συµβολίζει ο µύθος της πριγκίπισας Ευρώπης που απήχθηκε από τον ∆ία.4. που ήταν ένας ανοικτός χώρος κατάλληλος για γιορτές και ενδεχοµένως για πολιτικές εκδηλώσεις. Ο Μινωικός Πολιτισµός εµφανίστηκε γύρω στο 2000 π.Χ.4 εκταρίων. είναι γνωστός ως µεσο-Μινωική περίοδος. Αν και υπήρχαν σαφείς Μινωικές επιρροές. Κατά το 13ο π. από τις Ασιατικές ακτές της Σιδώνας και µεταφέρθηκε στην Κρήτη. οι Μυκηναίοι κατέκτησαν την Κρήτη και επέβαλλαν την κυριαρχία τους σε ολόκληρο τον Αιγαιακό χώρο. γεγονός που του έδωσε τη ευκαιρία να δηµιουργήσει απ’ευθείας δεσµούς µε τους Πολιτισµούς των αρχαίων Αιγυπτίων και των Σουµερίων.

όπως ο Αλκιβιάδης. οι Ελληνικές πόλεις είχαν κατακτήσει υψηλά πολιτισµικά επίπεδα. µετά τη µάχη της Χαιρώνειας (338 π. Προηγήθηκε η δηµιουργία των αποικιών. κεραµοποιοί και τραγικοί συγγραφείς δηµιούργησαν απαράµιλλα έργα τέχνης. Μεταξύ του 900 π. Η πτώση της Αθήνας µετά τον Πελοποννησιακό Πόλεµο (431-404 π. Μάλιστα µερικοί.Χ.Kitto (The Greeks.Χ. Κατά τον H.Χ. Για τρεις αιώνες ο Ελληνικός Πολιτισµός πέρασε µια σκοτεινή περίοδο και αµέσως µετά άρχισε να αναδύεται η Κλασική Ελλάδα. που υλοποιήθηκε µέσω της ίδρυσης σειράς αποικιών µετά το 750 π. Η πολιτισµική ανάκαµψη συνοδεύτηκε µε την ενίσχυση της αστικής ζωής. Τον Ελληνικό Πολιτισµό διαδέχθηκε ο Ελληνιστικός που δηµιουργήθηκε την εποχή των επιγόνων του Αλεξάνδρου..Χ. θωρείται ως η πιο πολιτισµένη κοινωνία που εµφανίστηκε ποτέ στη Γη! Υπό την ηγεσία αρχικά των Σπαρτιατών και στη συνέχεια των Αθηναίων. κατ’επέκταση.Χ. αν και πολλές Ελληνικές πόλεις είχαν καταστραφεί από τους εισβολείς. οι Ελληνες ανέκοψαν την προέλαση των Περσών που κατευθύνονταν στα δυτικά µεταξύ 499 και 479 π. Στη διάρκεια της διακυβέρνησης της πόλης από τον Πεισίστρατο (546-527 π. µε τη Σπάρτη να κυριαρχεί στην Πελοπόννησο και να ηγείται των Ελλήνων.Χ.).. Οµως.Χ. ονειρεύονταν την κατάκτηση της µακρινής Σικελίας. Η λαµπρή αυτή περίοδος της Αθηναϊκής Ιστορίας είναι γνωστή ως ο “Αιών του Περικλέους” (461-429 π. στον Ευρωπαικό Πολιτισµό είναι ανεπανάληπτη.Χ. δηµιουργήθηκε ένα είδος Αθηναικής Αυτοκρατορίας που έλεγχε όχι µόνο ολόκληρο το Αιγαίο. *** Οι Έλληνες συνέβαλαν ποικιλοτρόπως στην εξέλιξη της ιστορίας των πόλεων. ζωγράφοι. Η Αθήνα. Σε διάρκεια των πενήντα χρόνων που µεσολάβησαν µεταξύ του τέλους των Περσικών Πολέµων και της έναρξης του Πελοποννησιακού Πολέµου. Γλύπτες.κατοικούσαν βορείως της Κεντρικής Ελλάδας. αιώνα. Η πιο σηµαντική απ’αυτές ήταν η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου (331 π.). Μια ανάλογη πολιτική υιοθέτησαν οι Ρωµαίοι αργότερα.). όπως η Μίλητος (494 π. η Αθήνα µετατράπηκε σε µεγάλη δύναµη. Η Σπάρτη αρχικά και η Θήβα στη συνέχεια έγιναν οι κυρίαρχες πόλεις-κράτη στον Ελλαδικό χώρο.Χ.Χ. Ο διάδοχός του Αλέξανδρος (336-323 π. Η πολιτική του Περικλή µετέτρεψε την Αθήνα σε καλλιτεχνικό κέντρο.Χ. αν και αυτήν την περίοδο ήταν µια δύναµη δεύτερης ή τρίτης κατηγορίας. η Αθήνα της περιόδου 480-380 π. όσο και στη Μικρασιατική ακτή.) αφού ένωσε όλους τους Ελληνες έστρεψε την προσοχή του ανατολικά µε στόχο να εξαφανίσει την Περσική απειλή.) εγκαινίασε µια νέα εποχή. πόλειςκράτη είχαν δηµιουργηθεί τόσο στον Ελλαδικό χώρο. Η νίκη επί των Περσών ενέπνευσε τους Αθηναίους.Χ.) και η Αθήνα (480 π. αιώνα στον Ελληνικό και. πέτυχαν ν’αναπτυχθούν µετά τη συνένωση των οικισµών της Αττικής σε µια πόλη.). Ο Αλέξανδρος απέβλεπε στο να δηµιουργήσει µια εκτεταµένη αυτοκρατορία ιδρύοντας Ελληνικές πόλεις. 1951). αλλά τον Κορινθιακό Κόλπο και τη Βοιωτία. Από τον 6ο π. και του 600 π.Χ.Χ. Αρχιτέκτονες κατασκεύασαν τα µοναδικά κτίσµατα του βράχου της Ακρόπολης. Η συµβολή της Αθήνας του 5ου π.Χ. όταν ο υπερπληθυσµός πίεσε για αποστολή µεταναστών/αποίκων που οδήγησε στην ίδρυση νέων πόλεων σε .) ο Φίλιππος µε τους Μακεδόνες του έγινε ο νέος κυρίαρχος.

Σκοπός αυτής διαδικασίας ήταν είτε η µεταφορά πλεονάζοντος πληθυσµού από τις µητροπόλεις είτε η δηµιουργία εκείνων των κατάλληλων εµπορικών σταθµών που θα τους επέτρεπαν να ανταγωνιστούν τους Φοίνικες στην προσπάθειά τους για κυριαρχία στη λεκάνη της Μεσογείου. δηλαδή εγκαταστάσεων µακρυά από την πατρίδα.Χ. δηλαδη σε αντίθεση µε τον αναξέλεγκτο και οργανικό τρόπο ανάπτυξης της µητρόπολής τους. µια και στις προγενέστερες πόλεις των Σουµερίων δεν υπήρχαν ανάλογοι λειτουργικοί χώροι. το λιµάνι ή το επίνειο της πόλης και πιθανόν οι περιοχές βιοτεχνίας. η αγορά βρισκόταν όσο το δυνατό στο γεωµετρικό µέσο ή στην περίπτωση πόλεων-λιµανιών κατά µήκος της ακτής και κοντά στις λιµενικές εγκαταστάσεις. το τείχος. αιώνα. ένα θρησκευτικό τέµενος (εφ’όσον αυτό δεν βρίσκεται µέσα στην ακρόπολη). αιώνα οι Ελληνες πολεοδόµοι εισήγαγαν την εκτεταµένη χρήση του ορθογωνικού καννάβου. Η αγορά δεν ήταν απλώς ένας δηµόσιος χώρος. η Μίλητος και η Πριήνη. Στην πρώτη περίπτωση υπάγονται οι νέες πόλεις ή οι ανασυγκροτήσεις καταστραµµένων πόλεων. Ηταν προσιτή σε κάθε πολίτη και λειτουργούσε καθηµερινά συνιστώντας την κοινωνική. µία ή περισσότερες εστίες πολιτισµικών εκδηλώσεων. ως χώρου πολλαπλών καθηµερινών εκδηλώσεων. αλλά ταυτόχρονα πάνω σε σχεδιασµένη πολεοδοµική βάση. µεταξύ 750 και 550 π. θα πρέπει να σηµειωθεί ότι όλες οι ελληνικές πόλεις δεν διέθεταν ακροπόλεις. Η Μασσαλία ήταν επίσης Ελληνική αποικία που ιδρύθηκε από τους Φωκαείς τον 7ο π. Στις ασχεδίαστες πόλεις µια συνήθης θέση που τοποθετείτο η αγορά ήταν αυτή µεταξύ της κεντρικής . από τις αρχές του 5ου π. Η ελληνική συµβολή στην εξέλιξη της πολεοδοµίας ξεχωρίζει επίσης για την έντονη µορφολογική διαφορά που εµφανίζεται µεταξύ σχεδιασµένης ή µη (οργανικής) πόλης. Τέλος. η αγορά. της ακρόπολης. οι ελληνικές πόλεις-κράτη είχαν εµπλακεί σε µια διαδικασία ίδρυσης νέων πόλεων. Καθεµία απ’αυτές ήταν µια πόλη-κράτος οργανωµένη στις κοινωνικές και οικονοµικές αρχές των ιδρυτών της. στη δεύτερη περίπτωση η πόλη της Αθήνας είναι το σηµαντικότερο παράδειγµα.Χ. παρατηρήθηκε η παραπέρα εξέλιξη των δύο βασικών συστατικών πόλων των Ελληνικών πόλεων. Η Νάπολη (Νεάπολη) και η Ποµπηία (από το ποµπεία=συνοδεία) είναι άλλα επίσης µακρινά παραδείγµατα ίδρυσης νέων Ελληνικών πόλεων. η Κόρινθος ίδρυσε τις Συρακούσες στην ανατολική ακτή της Σικελίας. Ως κεντρικό σηµείο της σχεδιασµένης πόλης. Τυπικές τειχισµένες πόλεις ήσαν η Αθήνα.άλλες περιοχές της Μεσογείου. Χαρακηριστικό τέτοιο παράδειγµα. Οι χώροι της αγοράς και των πολιτισµικών εκδηλώσεων συνιστούν πολεοδοµικές καινοτοµίες που εισήχθηκαν από τους Ελληνες. µε τη µορφή αποικιών. ως θρησκευτικού κέντρου. Ειδικότερα. µε εξαίρεση τον τελευταίο λειτουργικό χώρο. επιχειρηµατική και πολιτική σκηνή της πόλης. αλλά η κεντρική ζώνη της πόλης.Χ. οι περιοχές κατοικίας. και της αγοράς. που διέθεταν διαµόρφωση τείχους ελεύθερα προσαρµοσµένη στο φυσικό ανάγλυφο.Χ. γεγονός που εκτιµάται ότι είχε πρωτοχρησιµοποιηθεί στις πόλεις του Ινδού ποταµού γύρω στο 2670 π. Το 734 π. Τα βασικά χαρακτηριστικά στοιχεία µιας τυπικής νέας Ελληνικής πόλης ήσαν η ακρόπολη.Χ. Ειδικότερα. αποτελεί η Πριήνη στη Μικρά Ασία. Παράλληλα µε την ίδρυση νέων πόλεων.

λόγω της ειδικής διαµόρφωσής του. αιώνα.Χ. Η πόλη άρχισε να κτίζεται το 430 π.Χ. Συχνά οι πολιτισµικές εκδηλώσεις οµαδοποιούνταν σε ένα συγκρότηµα. ο Ιππόδαµος εκπόνησε τα πολεοδοµικά σχέδια του επίνειου της Αθήνας.Χ. που για το λόγο αυτό ονοµάστηκε Ιπποδάµειο σύστηµα..Χ. Ο Ιππόδαµος χρησιµοποίησε τον ορθογωνικό κάνναβο στη πολεοδοµική οργάνωση της νέας Μιλήτου. Στις αρχές του 5ου π. Οι χώροι πολιτισµικών εκδηλώσεων συνίσταντο από ορισµένους εξειδικευµένους τύπους κτιρίων. στη θέση της καταστραµµένης από τους Κροτωνιάτες Σύβαρης. Το κρίσιµο ερώτηµα που έχει τεθεί από αυτή τη δραστηριότητα του Ιππόδαµου είναι το κατά πόσο αυτός ήταν ο πρώτος που οργάνωσε τα επιµέρους τµήµατα της νέας Μιλήτου. λεηλατήθηκε και καταστράφηκε ολοσχερώς. Άλλα δύο αξιοπρόσεκτα παραδείγµατα σχεδιασµένων ελληνικών πόλεων είναι η Όλυνθος και ο Σελινούς. χρησιµοποίηθηκε ο Μιλήσιος αρχιτέκτων Ιππόδαµος. συνήθως µια πλαγιά. Η Όλυνθος βρίσκεται στη χερσόνησο της Χαλκιδικής. και οι µικρότεροι 4 µ.Χ. Οι πόλεις Μίλητος και Πριήνη της µικρασιατικής ακτής είναι δύο από τις σπουδαιότερες σχεδιασµένες νέες ελληνικές πόλεις.Χ. τις περιοχές πολιτισµικών εκδηλώσεων και το αµυντικό τείχος. η Μίλητος έπαιξε σηµαντικό ρόλο στην εγκαθίδρυση της εµπορικής και στρατιωτικής δύναµης των Ελλήνων στην ευρύτερη περιοχή από το 10ο έως τον 6ο π. Η Πριήνη κτίστηκε γύρω στο 350 π. παρά την κανονικότητα που εµφανίζει και την τυπική διάταξη των κτιρίων της. από τους Καρχηδόνιους. γύρω στο 450 π. η Μίλητος καταλήφθηκε από τους Πέρσες. χωρίς σ’αυτόν να συνυπολογίζονται οι σκλάβοι. αιώνα.000 κατοίκων. Εκτός της Μιλήτου.Χ. Τυπικό τέτοιο παράδειγµα είναι η Αθήνα. που οδηγούν σε ένα εκτιµώµενο συνολικό πληθυσµό 4. Ο Σελινούς είναι η δυτικότερη Ελληνική αποικία επί της Σικελίας. δεν πρέπει να θεωρηθείται ως . Στη φάση πολεοδοµικής ανασυγκρότησής της. και των Θουρίων. όπως το αµφιθέατρο. και καταστράφηκε το 409 π. δηλαδή την κεντρική ζώνη τις περιοχές κατοικίας. το 443 π.Χ. το γυµνάσιο και το στάδιο. στην Κάτω Ιταλία.Χ. *** Η σχεδιασµένη ελληνική πόλη. Ο Ιππόδαµος µε αφορµή την εργασία του στη νέα Μίλητο κέρδισε τον τίτλο του “πατέρα της πολεοδοµίας”. Ιδρύθηκε το 630 π.Χ. Το πολεοδοµικό της σχέδιο αποτελείτο από επτά δρόµους µε κατεύθυνση Ανατολή-∆ύση και από δεκαεπτά δροµίσκους µε σκαλιά µε κατεύθυνση Βορράς-Νότος. Ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι ο Ιππόδαµος ήταν γιός του Μιλήσιου Ευρύφωνα και ότι ήταν αυτός που εφεύρε την τέχνη του σχεδιασµού των πόλεων. την αγορά. Οι κύριοι δρόµοι έχουν πλάτος 7 µ. Το αµφιθέατρο. Ο Σελινούς καταλάµβανε έκταση περίπου 28 εκταρίων και συγκέντρωνε πληθυσµό 30.000 κατοίκων. και καταστράφηκε από το Φίλιππο της Μακεδονίας το 348 π. το 494. Ειδικά. γιαυτό σε πολλές περιπτώσεις χωροθετείτο στη µεσηµβρινή πλαγιά της ακρόπολης. Η αγορά είναι στο κεντρικό σηµείο της πόλης καταλαµβάνοντας δύο οικοδοµικά τετράγωνα και µέρος ακόµη άλλων. Υπολογίζεται ότι η πόλη περιείχε περί τα 400 σπίτια. απαιτούσε την κατάλληλη φυσική θέση.πύλης της πόλης και της εισόδου στην ακρόπολη. που άρχισε το 479 π. του Πειραιά.

000 κατοίκους και θα διαιρείται σε τρεις τοµείς. αναφέρει για 5. κλπ. Συµπερασµατικά. Παράλληλα. ο Αριστοτέλης υποστήριξε ότι το αστικό µέρος µιας πόλης-κράτους θα πρέπει να εξασφαλίζει στους κατοίκους της ασφάλεια και ευηµερία και ότι η δυσκολία για κάτι τέτοιο δεν βρίσκεται στη σφαίρα της θεωρίας. µπορούµε να πούµε ότι η ελληνική πόλη ήταν το προιόν της εφαρµογής απλών πολεοδοµικών αρχών επί του εδάφους και της παραδοχής ότι η Πολεοδοµία ήταν µια πρακτική τέχνη. επεσήµανε το ρόλο που παίζουν για τη σωστή επιλογή της τοποθεσίας µιας νέας πόλης ο προσανατολισµός της θέσης που θα κτιστεί. το είδος των ανέµων που επικρατούν εκεί. . τόπων. διέκρινε τρεις πολεοδοµικές ζώνες. που θα κατοικούνται από τους τεχνίτες. µερικές θέσεις από τις οποίες αναπτύσσονται στη συνέχεια.αποτέλεσµα συγκροτηµένων ακαδηµαικών πολεοδοµικών κανόνων. τα αποθέµατα των υδάτων που υπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή. την ιδιωτική και τη δηµόσια. άλλο τόσο δέκα χιλιάδες δεν συγκροτούν και πάλι µια πόλη”. την ιερή. Ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι “όσο δέκα πολίτες δεν κάνουν µια πόλη. ο Ιππόδαµος διατύπωσε την προτίµηση του για πληθυσµό µιας πόλης που θα ανέρχεται σε 10. βασίζοντας τους υπολογισµούς του στη µαθηµατική θεωρία.000 µερίδια στην έκταση µιας πόλης. Αυτό φαίνεται από τις ποικίλες απόψεις που είχαν διατυπωθεί για την “ιδανική πόλη”. Επιπροσθέτως. Ενώ. αλλά της πράξης. Ο Ιπποκράτης στο έργο του Περί αέρων υδάτων. Ο Πλάτων. καθώς και οι διάφοροι άλλοι βιοκλιµατικοί παράγοντες που υπεισέρχονται στη διαδικασία ίδρυσης µιας νέας πόλης. τους γεωργούς και τους στρατιωτικούς.

πολλά από αυτά αποτέλεσαν τη βάση για να δηµιουργηθούν στη θέση τους “µόνιµες” πόλεις. που ήσαν συνήθως σπουδαία κέντρα φυλών που µερικοί κάτοικοί τους είχαν το δικαίωµα του Ρωµαίου πολίτη και..5. επειδή έπρεπε να είναι σε θέση να βρίσκονται σύντοµα σε λειτουργία ακολουθούσαν κάποιους σαφείς και αυστηρούς κανόνες οργάνωσης. το αµφιθέατρο και τα δηµόσια λουτρά. οι civitates. τέλος. που ετοποθετούνταν επίσης στην κεντρική ζώνη της πόλης. που διέρχονταν από το κέντρο της πόλης και αποτελούσαν τη βάση δοµής του οδικού δικτύου. Τείχη αρχικά δεν υπήρχαν. αποτελούµενη από ένα αστικό πυρήνα και την περιβάλλουσά της αγροτική περιοχή. Η περίµετρός τους ήταν τετράγωνη ή ορθογωνικη και στο εσωτερικό υπήρχαν δύο κάθετα διασταυρούµενοι κύριοι δρόµοι. διότι οι πόλεις προστατεύονταν από τις συνοριακές οχυρώσεις της Αυτοκρατορίας. που στα λατινικά . θα πρέπει να σηµειωθεί ότι καθεµία από αυτές ήταν στην ουσία µια αυτοδύναµη πόλη-κράτος. Έτσι. Ο ένας δρόµος ονοµαζόταν decumanus και ο άλλος cardo. Οι οικισµοί των Ρωµαίων είτε αναπτύχθηκαν από τα στρατόπεδα ή για άλλους οικονοµικούς ή πολιτικούς λόγους ακολουθούσαν ορισµένους απλούς σχεδιαστικούς κανόνες οργάνωσης. Αν και τα Ρωµαϊκά κάστρα δεν ήσαν µόνοµες κατασκευές. ∆ευτερεύοντες δρόµοι συµπλήρωναν το ορθογωνικό σχέδιο δηµιουργώντας οικοδοµικά τετράγωνα. που ησαν αγορές και διοικητικά κέντρα σε περιοχές φυλών που είχαν εκρωµαϊστεί. που οι Ρωµαίοι αποκαλούσαν forum. Αυτά τα στρατόπεδα ή όπως ονοµάζονταν τότε κάστρα (castra). οι municipia. Αλλα δοµικά στοιχεία της Ρωµαϊκής πόλης ήταν ο κύριος ναός. εχωροθετείτο στο σηµείο συνάντησης της decumanus και της cardo και συνήθως αποτελείτο από ένα υπαίθριο χώρο µε περιµετρική κιονοστοιχία και µια αίθουσα συναντήσεων στο άκρο της. Το αµφιθέατρο. δηλαδή νησίδες. που ήταν ιδιαίτερα µεγάλος χώρος και απαιτούσε κεκλιµένο έδαφος. τα γνωστά ως insulae. συνήθως ετοποθετείτο έξω από την πόλη. κοντά στο forum. Αναφορικά µε τις coloniae. είχαν µορφή ορθογωνικού καννάβου και περιβάλονταν από ένα αµυντικό φράκτη σε τετράγωνη κάτοψη. Οι τρεις κύριοι τύποι ρωµαϊκών πόλεων ήσαν οι coloniae (αποικίες) που ήσαν είτε νεοιδρυθέντες οικισµοί ή γηγενείς πόλεις σύµµαχοι της Ρώµης µε πλήρη προνόµια. Η ΡΩΜΑΪΚΗ ΠΟΛΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟ∆ΟΜΙΑ Οι Ρωµαίοι για να ισχυροποιήσουν την εξουσία τους έκτισαν χιλιάδες οχυρωµένα στρατόπεδα για τις λεγεώνες τους. Η περιοχή της αγοράς.

ονοµαζόταν territorium. Αν και οι αποικιακές πόλεις-κράτη παραπέµπουν στις αντίστοιχες ελληνικές αποικίες που είχαν ιδρυθεί στην περίµετρο της Μεσογείου λεκάνης.500.000 κατοίκους.000 θεατών και το δεύτερο 1. Εντωµεταξύ.Χ. Ο φαρδύτερος δρόµος της ήταν η οδός Ερµού (Mercurio) µε πλάτος γύρω στα 10 µ. ∆ιορίζονταν τρεις επίτροποι που καθόριζαν τα όρια της περιοχής που θα κτιζόταν η πόλη. Η Ποµπηία διέθετε και ένα µεγάλο αµφιθέατρο σε σχήµα οβάλ. παρά στο πλαίσιο του άµεσου επιχειρηµατικού εµπορικού οφέλους των ιδιωτών Ελλήνων πολιτών.000 µε 30. είχαν πλάτος κυµαινόµενο µεταξύ 4 µ. που περιείχε τετράγωνους centuriae. Η Ποµπηία (Pompeii) βρίσκεται στον Κόλπο της Νάπολης σε µια εξαίσια και εύφορη περιοχή. Οι άλλοι κεντρικοί δρόµοι είχαν πλάτος περί τα 8 µ. δύο θέατρα κοντά στο παλαιό forum. και κατέστρεψε πλήρως την πόλη.Χ. τοπογράφοι διαιρούσαν µε τα συνεργεία τους την έκταση στη βάση ενός εκατοστιαίου καννάβου. Και 6 µ. Η Ποµπηία όταν καταστράφηκε είχε περί τους 25. επιχωρούσαν οικόπεδα στους αποίκους.000 θεατών. επίσης. λόγω της κάλυψής της από την τέφρα του ηφαίστειου Βεζούβιου. Ο αρχαιολογικός χώρος της Ποµπηίας σώζεται στις ηµέρες µας σε θαυµάσιο βαθµό. Το νέο forum βρισκόταν στην κενρική περιοχή της Ποµπηίας που ήταν κοντά στο λιµάνι. έκτασης συνολικά 50 εκταρίων. Αναφέρεται ότι στην περίπτωση της ίδρυσης της αποικίας Placentia. ενώ ως το τελευταίο µεγαλοπρεπές δηµιούργηµα της ρωµαϊκής πολεοδοµίας θα µπορούσε να θεωρηθεί η Κωνσταντινούπολη στη φάση ίδρυσής της. . Η πόλη περιβαλλόταν από διπλό τείχος στο οποίο υπήρχαν οκτώ πύλες που οδηγούσαν στους κεντρικούς καλοστρωµένους δρόµους της. µεταξύ του 200 και του 100 π. Κατ’ αυτόν τον τρόπο. Η πόλη είχε δύο fora. Υπήρχαν. *** Χαρακτηριστικά παραδείγµατα ρωµαϊκών πόλεων αποτελούν η Ποµπηία στην Ιταλική χερσόνησο και η Timgad στην Αλγερία.Χ. ∆εδοµένου του ρόλου των αποικιών στην εδραιοποίηση της ρωµαϊκής κυριαρχίας στις διασκορπισµένες επαρχίες. εκδίκαζαν τις ενδεχόµενες φιλονικίες µε τους γειτονικούς γηγενείς πληθυσµούς. που εξυπηρετούσαν τις περιοχές κατοικίας. το παλαιό και το νέο. χωρητικότητας 20. Ο αστικός πυρήνας της αποικίας ετοπογραφείτο µε παρόµοιο τρόπο. στο οποίο η µεγάλη διάσταση έφθανε τα 150 µ. το έργο των επιτρόπων ήταν ιδιαίτερα παρακινδυνευµένο. όταν αυτό εξεράγη το 79 µ. Η πόλη είχε ιδρυθεί ως ελληνική αποικία στις αρχές του 6ου π. επίσης. αιώνα και ξανακτίστηκε στα τέλη της Ελληνιστικής περιόδου. παρέχεται σήµερα µια πλήρης εικόνα του αστικού ιστού και της κοινωνικής ζωής εκείνη την εποχή. το πρώτο είχε χωρητικότητα 5. Η πρακτική της ίδρυσης µιας ρωµαϊκής αποικίας ακολουθούσε. οι επίτροποι συνελήφθησαν από τους γηγενείς Γαλάτες και παραδόθηκαν στον καρχηδονιακό στρατό του Αννίβα. µια αυστηρά τυπική διαδικασία. ενώ οι στενότεροι. η ίδρυσή τους εκπροσωπεί µια σταθερή δράση της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας στο πλαίσιο της στρατηγικής της πολιτικής. θέσπιζαν το συνταγµατικό πλαίσιο της νέας κοινότητας και διόριζαν τους πρώτους δηµόσιο λειτουργούς και ιερείς.

Mumford. Η τυπολογία του σχεδίου της Timgad ακολουθεί τον αυστηρό κάνναβο που σχηµατιζόταν από έντεκα δρόµους κάθετα τοποθετηµένους. Κατά τον L. Αργότερα έγιναν προσθήκες προαστίων προς τη δυτική πλευρά της πόλης. ανάλογο της Ελληνικής Πριήνης. Μετά το διαµελισµό της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας από τον ∆ιοκλητιανό το 25 µ. και το θέατρο είχαν δηµιουργηθεί από τη συνένωση πολλών οικοδοµικών τετραγώνων. των γνωστών insulae. η Κωνσταντινούπολη είχα ήδη γνωρίσει επέκταση από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο (408-450). Η πόλη είχε κτιστεί πάνω σε επτά λόφους. Ήταν µια µικρή σχετικά πόλη που σχεδιάστηκε µε διαγραµµατική απλότητα και κτίστηκε σύντοµα. ενώ η Ρώµη παράκµαζε. ο Κωνσταντίνος..Χ. Αντελήφθηκε ότι µια αναγεννηµένη Αυτοκρατορία θα έπρεπε να έχει το κέντρο της στην Ανατολική Μεσόγειο. έχοντας ένα Ρωµαικό forum στα νοτιοανατολικά. σε αντιδιαστολή µε τη Ρώµη στη ∆ύση. η Timgad αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγµα της Ρωµαικής πολεοδοµίας της νεότερης περιόδου. κάτι. Προς την ίδια κατεύθυνση ήταν και το Ιπποδρόµιο. Επειδή υπήρχε έλλειψη πόσιµου ύδατος. Βρίσκεται σε απόσταση 43 χλµ. Τα Ανάκτορα είχαν τοποθετηθεί µεταξύ Ιπποδροµίου και της Θάλασσας του Μαρµαρά (Προποντίδα). η Κωνσταντινούπολη ευηµερούσε. κατά το πρότυπο της Ρώµης. για να επιτευθχεί καλύτερη διοίκηση και άµυνα. Η αρχική πόλη είχε κάτοψη σε τετράγωνο σχήµα και κάλυπτε έκταση 12 εκταρίων. διαστάσεων 48 µ. . Από τότε.Η Timgad (σηµερινή Thamugadi) συνιστά ένα καλοδιατηρηµένο αντιπροσωπευτικό παράδειγµα Ρωµαϊκής πόλης της Βορείου Αφρικής. δηλαδή.Χ. Το forum. είχε κατασκευαστεί σύστηµα υδραγωγείου µε δεξαµενές για την κάλυψη των καθηµερινών αναγκών της πόλης.. Έφτιαξε την Κωνσταντινούπολη και στις 11 Μαΐου 330 την ανακήρυξε σε Χριστιανική πρωτεύουσα της Ανατολής. Επί 44 µ. ανατολικά της πόλης Batna της Αλγερίας. όταν το 480 µ. αποφάσισε να ιδρύσει νέα αυτοκρατορική πρωτεύουσα µακρυά από τις απειλές του παρόντος και τις θρησκευτικές µνήµες του παρελθόντος. ενώ άλλα δηµόσια κτίρια καταλάµβαναν έκταση µιάς µόνο insula. Μάλιστα. από τον αυτοκράτορα Τραϊανό για την εγκατάσταση σ’αυτήν των απόµαχων λεγεωνάριων της Τρίτης Λεγεώνας.Χ. Μετά από εξέταση διαφόρων εναλακτικών λύσεων κατάληξε στη θέση που βρισκόταν το αρχαίο Βυζάντιο. Η ακρόπολη του αρχαίου Βυζαντίου µετατράπηκε σε θρησκευτικό κέντρο της νέας πόλης. η Ρώµη είχε καταληφθεί από τον Αλάριχο και τους Γότθους του. Η Timgad ιδρύθηκε το 100 µ. ως αυτοκράτορας.

Η δεύτερη περιελάµβανε τη ζώνη που αντιστοιχεί στη Βόρειο Γαλλία και στις κοιλάδες του Ρήνου και του ∆ούναβη και όπου τα υπολείµµατα των αρχαίων ρωµαϊκών πόλεων είχαν σε µεγάλο βαθµό εξαφανιστεί. γεγονός όµως που επιταχύνθηκε όταν κόπασε το φαινόµενο των µεγάλων πληθυσµιακών µετακινήσεων. Η πρώτη καλύπτει τους 11ο και το 12ο αιώνες και θεωρείται ως αποτέλεσµα της εκµετάλλευσης των νέων αγροτικών γαιών που ανακαλύφθηκαν και καλλιεργήθηκαν από τους νεοφερµένους. βρήκαν τον Ευρωπαϊκό χώρο να είναι διαιρεµένος σε τρεις µεγάλες ενότητες από άποψη αστικής ανάπτυξης. τόσο σε ό. αλλά µε αργόσυρτο τρόπο. borough. burgo). bourg. (β) Τα κάστρα (burgs. Η δεύτερη ενότητα περιλαµβάνει τους 13ο και 14ο αιώνες και οι λόγοι που ώθησαν στη νέα αστικοποίηση θεωρούνται κατά βάση στρατιωτικοί. εποµένως. burk. ο πολιτισµός της Μεσαιωνικής Ευρώπης διαρκεί από την αρχή του 5ου αιώνα έως τα µέσα του 15ου αιώνα. όπου η ρωµαϊκή αστική παράδοση συνεχιζόταν κανονικά. Οι τρεις πρώτες είναι: (α) Οι πόλεις µε Ρωµαική προέλευση. O ΑΣΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΣΤΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ Το τέλος της ρωµαϊκής κυριαρχίας και οι αµέσως επόµενοι αιώνες. Στο διάστηµα αυτό πραγµατοποιήθηκαν σηµαντικές µεταλλαγές. Η τρίτη ενότητα περιελάµβανε τις νότιες περιοχές. Η περίοδος του Μεσαίωνα ήταν µακρότατη. κατά τον 11ο αιώνα και υποδιαιρείται σε δύο χρονικές ενότητες. Η έναρξη της νέας αστικοποιήσης στη Μεσαιωνική Ευρώπη τοποθετείται. Σε συµβατικούς όρους.6. όσο και γενικότερα στον αστικό τρόπο ζωής. που ιδρύθηκαν ως οχυρές στρατιωτικές βάσεις που αργότερα απόκτησαν και εµπορικές λειτουργίες. Ταξινοµώντας τις πόλεις της Μεσαιωνικής Ευρώπης µε κριτήριο την προέλευσή τους µπορούν να διακριθούν σε πέντε µεγάλες κατηγορίες.τι αφορούσε το σεβασµό στην ιδιοκτησία και την κατοικία. Η πρώτη ενότητα περιελάµβανε τις περιοχές που εκτείνονταν βορείως της Γερµανίας και οι οποίες δεν είχαν καθόλου επηρεαστεί από τον αστικό πολιτισµό της Μεσογείου. Οι τρεις προέρχονται από πόλεις που αναπτύχθηκαν οργανικά. . δηλαδή χωρίς πολεοδοµικό σχέδιο και οι δύο από νέες σχεδιασµένες πόλεις. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι στην εποχή των µαζικών µεταναστεύσεων που συνέβησαν στη Μεσαιωνική Ευρώπη η ανάπτυξη των πόλεων είχε σταµατήσει.

διότι αρκετές ξεκίνησαν ως “σχεδιασµένες” και συνέχισαν την ανάπτυξή τους ανεξέλεγκτα. Dresden. Εσωτερικά η πόλη διέθετε πέντε δρόµους µε κατεύθυνση ανατολήδύση και άλλους πέντε µε κατεύθυνση Βορράς-Νότος. Οι bastides πόλεις εµφανίστηκαν στη νοτιοδυτική Γαλλία γύρω στο 13ο αιώνα και οι λόγοι ίδρυσής τους ήταν στρατιωτικοί. Η προς τα ανατολικά επέκταση του αστικού φαινοµένου συναρτάται αφ’ενός µε την κατάκτηση της Πρωσίας από τους Τεύτονες ευγενείς. οι µεσαιωνικές πόλεις του Ευρωπαικού χώρου έχουν σε γενικές γραµµές παρόµοια κοινωνικά. Τα κοινά γνωρίσµατα είναι τα τείχη µε τους πύργους και τις πύλες τους. που συνιστούν τον κατ’εξοχή σχεδιασµένο τύπο νέας πόλης στη Μεσαιωνική Ευρώπη. ενώ οι δρόµοι είχαν ποικίλο πλάτος. όσο και προς τα ανατολικά. (ε) Οι σχεδιασµένες νέες πόλεις. Τα οικοδοµικά τετράγωνα δεν ήσαν αυστηρώς ορθογωνοποιηµένα. Πάντως. οικονοµικά και πολιτικά πλαίσια και παρουσιάζουν οµοιότητες στη µορφή τους. Τα οικοδοµικά τετράγωνα είχαν σχήµα ορθογωνικό.1228. εκτός της Ισπανίας που είχε µουσουλµανικές επιρροές. ούτε όµοια σε µέγεθος και σε σχήµα. Στην κατηγορία αυτή υπάγονται οι προαναφερθείσες bastides πόλεις. Montauban και Beaumont du Perigord. επί 300 µ. Οι δύο άλλες είναι: (δ) Οι πόλεις-φρούρια (bastides). Χαρακτηριστικό παράδειγµα bastide πόλης αποτελεί η Γαλλική Aignes Mortes στο ∆έλτα του Ροδανού ποταµού. Η απαρχή τους ανάγεται στη διαµάχη που είχε ξεσπάσει µεταξύ του Γαλλικού στέµµατος και των Κοµήτων της Τουλούζης την περίοδο 1208 . που ιδρύθηκαν στη Γαλλία. Ανεξάρτητα από το γεγονός της ύπαρξης σχεδιασµένων πόλεων το Μεσαίωνα. . Ιδρύθηκε από το Λουδοβίκο ΙΧ σαν λιµάνι και βάση απ΄όπου ξεκίναγαν το ταξίδι τους σταυροφόροι για τη Μέση Ανατολή. γίνεται σαφές ότι οι πόλεις αυτές ήταν αποτέλεσµα ενός τυποποιηµένου τρόπου οργάνωσης του χώρου στη βάση ενός απλοποιηµένου ορθογωνικού καννάβου.(γ) Οι πόλεις που εξελίχθηκαν σύµφωνα µε τη διαδικασία της οργανικής ανάπτυξης από το επίπεδο του χωριού ή του µικρού οικισµού. Η γη αγοράστηκε απο το Αβαείο της Ψαλµωδίας το 1240 και αµέσως άρχισε να κτίζεται η πόλη. αφ’ετέρου µε εµπορικές ανάγκες που οδήγησαν στην ίδρυση οικισµών εκεί όπου προυπήρχαν Σλαβικοί αµυντικοί οικιστικοί πυρήνες. Breslau-Wroclau και Poznan. Τα τείχη που περέβαλαν την πόλη έγιναν λίγο αργότερα. Η επέκταση του αστισµού στην Ευρώπη ακολούθησε κατεύθυνση τόσο προς τα δυτικά της ηπείρου. αλλά κάπως ελεύθερο. Με εξαίρεση τις ισλαµικές πόλεις της Ισπανίας. αλλά και πόλεις Beaumont en Argonne. Ηταν κτισµένη σε επίπεδο και βαλτώδες έδαφος. δεν µπορεί να γίνει πολύς λόγος για αυτές. Αν και την περίοδο αυτή δεν υπήρχαν επαγγελµατίες πολεοδόµοι. Η προς τα δυτικά επέκταση αποδίδεται στην κατοχή νέων γαιών για αγροτική εκµετάλλευση και σε µια σειρά διεκδικητικών αγώνων και συγκρούσεων µεταξύ τοπικών ηγεµόνων. θα πρέπει να γίνει ειδική αναφορά στις πόλεις-φρούρια (bastides). που ιδρύθηκαν σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αγγλία και Ουαλία. Οι εξωτερικές διαστάσεις της πόλης ήσαν 550 µ. ανάλογα µε το αν προβλέπονταν για τη διέλευση και αµαξών ή µόνο πεζών. Παραδείγµατα τέτοιων πόλεων αποτελούν οι Berlin.

όπου στο δεύτερο βιβλίο αναγράφονται αναλυτικά οι κανόνες δόµησης των κτιρίων των πόλεων. Αναφορικά µε τη Βυζαντινή πολεοδοµία. θα πρέπει να γίνει ειδική µνεία στο έργο Πρόχειρον Νόµων ή Εξάβιβλος του Κωνστ. η αγορά µε τα εκπορικά της κτίρια. ακανόνιστοι και οδηγούσαν προς τις πύλες και την αγορά. διότι η οριζόντια επέκτασή τους δεν µπορούσε να γίνεται συνεχώς. όπου οι εκκλησιαζόµενοι άφηναν τα άλογά τους. η αγορά αναπτύσσεται πάνω σε κάποιο φαρδύ δρόµο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι κανόνες που επιβάλλουν την ανεµπόδιστη θέαση της θάλασσας. . Τούτο. Οι δρόµοι στις οργανικές πόλεις ήταν εποµένως στενοί. Η λιθόστρωση των δρόµων έγινε στο Παρίσι το 1185 και στη Φλωρεντία το 1235. που βρίσκεται στο πολεοδοµικό κέντρο. Αρµενόπουλου. των βουνών και των κήπων.οι δρόµοι και οι σχετικού κυκλοφοριακοί χώροι. η αγορά καταλαµβάνει µια πλατεία. όσο και στις οργανικές πόλεις Σύµφωνα µε τον πρώτο. Η αγορά εξυπηρετείτο µε διαφόρους τρόπους. αλά κατά στάδια καθένα από τα οποία συνεπαγόταν την κατασκευή ενός νέου τείχους. διαµορφώνοντας ένα πυκνό δίκτυο κυκλοφορίας. ο χριστιανικός ναός µε το δικό του ανοικτό χώρο και τα ογκώδη κτίρια µε τους κήπους τους. Σύµφωνα µε το δεύτερο. Η µετακίνηση στις µεσαιωνικές πόλεις γινόταν κατά βάση µε τα πόδια. ∆ύο τύποι ήσαν κοινοί τόσο στις σχεδιασµένες. δηλαδή αυτή του ναού και αυτή της αγοράς. Τα αµυντικά τείχη των µεσαιωνικών πόλεων έγιναν ενδεχοµένως τα πιο σπουδαία προσδιοριστικά στοιχεία της πολεοδοµικής τους µορφής. Η µετακίνηση πάνω σε τροχούς πραγµατοποιήθηκε προς το τέλος της περιόδου και αφορούσε τη µεταφορά αγαθών. Μερικές φορές ο ναός βρισκόταν στο χώρο της αγοράς. Στη δυτική εξωτερική πλευρά κάθε κύριου χριστιανικού ναού µιας µεσαιωνικής πόλης υπήρχε ανοικτός χώρος σε µορφη πλατείας. οπότε υπήρχε µία πλατεία που εξυπηρετούσε και τις δύο χρήσεις.

θα παρατηρήσουµε ότι οι προσδιοριστικοί του παράγοντες είναι δύο ειδών. Άλλωστε. Πολλά έχουν γραφτεί για την ανάπτυξη. Οι πρωτογενείς έλκουν την προέλευσή τους από την αρχαία Μεσοποταµία και τους προγενέστερους Άραβες. Σύµφωνα µε τον Besim Hakim. καθώς και ο κοινωνικός διαχωρισµός. Με αυτήν την έννοια θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι οµιλούµε για ισλαµικές πόλεις και όχι για Αραβικές. Οι δρόµοι αυτοί έφεραν πολλές φορές σκίαστρα για ηλιοπροστασία. είναι τα σπίτια ενός ή δύο ορόφων µε αυλές σε πυκνοδοµηµένη συγκρότηση και πρόσβαση από στενούς δρόµους.7. και τα διαθέσιµα υλικά κατασκευής). ενώ οι δευτερογενείς εισήχθηκαν από τις ανάγκες της θρησκείας του Ισλάµ. πολλές φορές σε µορφή αδιέξοδου. που υποστηρίζει την ανάγκη να εφαρµόζονται οι τοπικές παραδόσεις. Τα χαρακτηριστικά του Ισλαµικού αστικού χώρου δηµιουργούνται από δύο αντιθετικούς κτιριακούς τύπους. το Πακιστάν κλπ. Θεωρώντας τον ισλαµικό αστικό σχηµατισµό. Όµως. οι Άραβες αποτελούν µόνο το 15% µε 20% του συνολικού ισλαµικού πληθυσµού παγκοσµίως. τρόπος ζωής. διότι στην ενότητα του Ισλαµικού κόσµου συµπεριλαµβάνονται εκτός των Αραβικών χωρών και το Ιράν. το Ιερό Βιβλίο των Μουσουλµάνων εκλαµβάνεται ως µια εισαγωγή στην τήρηση των τοπικών παραδόσεων και της εθιµοτυπίας. κλίµα. αλλά και τα ανθρωπογενή (η ελληνορωµαϊκή επίδραση στον κάνναβο και την περί αισθητικής πολεοδοµική νοµοθεσία. πρωτογενείς και δευτερογενείς. το Κάιρο και τη Βαγδάτη. Ο δεύτερος ήταν ο πολυώροφος κτιριακός τύπος. Οι δευτερογενείς παράγοντες σχετίζονται απ’ ευθείας µε τον Ισλαµικό Πολιτισµό (θρησκεία. Σε ολόκληρο το µήκος και το πλάτος της γεωγραφικής ενότητας που σχηµατίζουν οι Ισλαµικές χώρες τρεις παράγοντες επηρεάζουν τη συγκρότηση . τη Σανάα της Υεµένης. Συνήθως τέτοια σκίαστρα υπήρχαν στις αγορές ή σούκς (suqs). Κατ’ αυτόν τον τρόπο. σε έναν από τους στίχους του Κορανίου αναφέρεται ο αραβικός όρος urf. που εφαρµόζονταν σε συγκροτήµατα µε τρεις ή τέσσερις ή και πέντε ορόφους. Συγκεκριµένα. η ισλαµική αρχιτεκτονική έχει περισσότερο σχέση µε κοινωνικές διαστάσεις και ειδικότερα µε θρησκευτικές πεποιθήσεις. Χαρακτηριστικά τέτοια παραδείγµατα συναντιόνται στη Μέκκα. διάδοση και τις αξίες που εµπεριέχει αυτό το style. οι πρωτογενείς παράγοντες σχετίζονται µε τα φυσικά δεδοµένα της περιοχής (τοπογραφία. Ο πρώτος. που είναι και συνηθέστερος. Ο ΑΣΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΣΤΙΣ ΙΣΛΑΜΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ Πολλοί θεωρούν την ισλαµική αρχιτεκτονική ότι συνιστά ένα διακεκριµένο style. τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας) και αφορούν οδηγίες καθηµερινής ζωής και συνήθειες µε βάση το Κοράνιο.

όπως κτιριακοί τύποι. Η παραπάνω διαδικασία µπορεί καλύτερα να αποτιµηθεί θεωρώντας τις δύο πολεοδοµικές κλίµακες. Τα πιο σηµαντικά δοµικά στοιχεία της ισλαµικής πόλης είναι η µονάδα κατοικίας µε την αυλή της. διακοσµήσεις και συµβολικά µοτίβα. όπως τζαµιών και δηµόσιων λουτρών ή τη χωροθέτηση νέων νεκροταφείων. την ανάπτυξή της και την ανασυγκρότησή της. αλλά σε ορισµένες περιπτώσεις καταλαµβάνει και τρεις ορόφους. Η αυλή κατέχει περίπου το 25% του συνολικού οικοπέδου. Το οδικό σύστηµα εµφανίζει δύο τύπους δρόµων. δηλαδή η καµήλα. ταυτόχρονα. δηλαδή εκείνος ο κτιριακός χώρος που γεφυρώνει ένα δρόµο ενώνοντας απέναντι κτίρια προσφέροντας ταυτόχρονα στατική στήριξη. µε αποτέλεσµα η κατοικία να αναπτύσσεται σε ένα ή και µερικώς σε δύο ορόφους. ο δεύτερος ήταν το µεταφορικό µέσο που χρησιµοποιούταν. φυλές ή οικογένειες. Πάντως. Μεταξύ αυτών των αποφάσεων περιλαµβάνονται η χωροθέτηση του τζαµιού. διακρίνονται αστικά στοιχεία. και τη µικροσκοπική. και επηρέασε την οργάνωση του οδικού συστήµατος και την αστική µορφή της Ισλαµικής πόλης. διακρίνονται χωρικοί σχηµατισµοί και σχετικές χρήσεις. σύµφωνα µε τον Ισλαµικό νόµο. Τα δηµόσια κτίρια διαφέρουν ως προς τον εφαρµοζόµενο συντελεστή δόµησης και το µέγεθος των αυλών που διαθέτουν. Οι αποφάσεις σε επίπεδο πόλης τα πρώτα χρόνια της ίδρυσής της συνήθως λαµβάνονται από τον κυβερνήτη ή την κυβέρνηση και αναφέρονται τη διαδικασία γέννησής της. η Ισλαµική πόλη εµφανίζει ένα ολόκληρο λεξιλόγιο που λειτουργεί σε όλες τις κλίµακες του δοµηµένου περιβάλλοντος. τα Μουσουλµανικά τεµένη είναι µονώροφα ή διώροφα. Στην πολεοδοµική κλίµακα. δηµόσιες πλατείες και άλλες χρήσεις. Μια σπουδαία συµπεριφορά αυτού του λεξιλογίου είναι η ενσωµάτωση µιας ορολογίας φυσικών στοιχείων και λειτουργιών στο όνοµά τους. ένα αποτελεσµατικό µέσο επικοινωνίας µεταξύ χρηστών των κτιρίων και των κατασκευαστών τους. Αυτό το λεξιλόγιο ήταν γνωστό και πολύ δηµοφιλές µεταξύ των κοινωνικών οµάδων που ασχολούνταν µε την οικοδοµή και. µε αυτήν την έννοια θα µπορούσε να χαρακτηριστεί ο χώρος των αδιέξοδων ως ηµιδηµόσιος. Το κτιριακό στοιχείο που εµφανίζεται επί του δρόµου είναι το sabat. . δηλαδή την “πόλη”. Ο πρώτος είναι οι προ-ισλαµικοί πολιτισµοί που υπήρχαν στην περιοχή. µε αποτέλεσµα να εµφανίζονται οµοιότητες στο µικροκλίµα τους.των κτιρίων και του πολεοδοµικού χώρου. καθώς επίσης η τοποθέτηση και διαµόρφωση των τειχών της πόλης και των πυλών τους. αλλά και κατασκευαστικές λεπτοµέρειες. Επιπλέον των τριών παραπάνω βασικών δοµικών στοιχείων που συγκροτούν τον αστικό χώρο. θεωρούνται ως χώρος που ανήκει στους περιοίκους. δηλαδή τη “γειτονιά”. τη µακροσκοπική. Άλλες τυπικές αρχικές αποφάσεις που λαµβάνονται στη διάρκεια ανάπτυξης µιας πόλης αφορούσαν την κατασκευή µεγάλων δηµόσιων κτιρίων. Η µονάδα κατοικίας βασίζεται σε ένα άτυπο συντελεστή δόµησης επί του οικοπέδου ίσο µε 1. το πολυδαίδαλο οδικό σύστηµα και ο τρόπος που ορισµένα δοµικά στοιχεία των κτιρίων τοποθετούνται σε σχέση µε το δρόµο. Στην κτιριακή κλίµακα. τέλος ο τρίτος είναι το γεγονός ότι ο Ισλαµικός κόσµος κείται µεταξύ γεωγραφικού πλάτους 10 και 40 µοιρών. τους “ανοικτούς” που είναι δηµόσιοι ως προς τη χρήση τους και τα “αδιέξοδα” (cu-de-sac) που. η διανοµή της αστικής γης στις διάφορες εθνότητες.

Εφαρµόζετε το δικαίωµα της προαγοράς των γειτονικών ιδιοκτησιών. όσο και στο γείτονα.Σεβαστείτε την ιδιωτική ζωή των άλλων. Έτσι.Μη προκαλείτε βλάβες στους άλλους και στον εαυτό σας. . Η δυναµική των αποφάσεων που λαµβάνονταν σε επίπεδο γειτονιάς ήταν διαφορετική. . αλλά και των κοινοτήτων στο σύνολό τους. Εκτός από αυτές τις οδηγίες υπήρχαν και άλλες που λειτουργούσαν ως “αυτορρυθµιζόµενοι” κανονισµοί στη συµπεριφορά των κατοίκων. κληρονοµικό δίκαιο. Η διατύπωση κανόνων για ην ανοικοδόµηση σε επίπεδο γειτονιάς έγινε αντικείµενο της θρησκευτικής νοµολογίας του Ισλάµ (fiqh) από πολύ νωρίς. ειδικότερα αποφύγετε την πρόκληση οπτικών ενοχλήσεων. Αναφέρεται σε δύο τοµείς δραστηριότητας. Για το λόγο αυτό. που επέδρασε αποτελεσµατικά στον τρόπο διαµόρφωσης των εξωτερικών όψεων των κτιρίων. εκφράζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τις διαθέσεις του και την ταυτότητά του.Αποφύγετε την τοποθέτηση πηγών δυσάρεστων οσµών και οχλουσών δραστηριοτήτων σε επαφή ή κοντά σε τζαµιά. Παραδείγµατα τέτοιων οδηγιών είναι της µορφής: . Οι αποφάσεις αυτές αφορούσαν τις αλληλεπιδράσεις και την ιδιωτικότητα (privacy) των κατοίκων και ειδικότερα των γειτόνων. τα εσωτερικά των κτιρίων ήσαν ιδιαίτερα διακοσµηµένα και κυρίως οι εσωτερικές όψεις και οι αυλές. που περιέχει τις φράσεις και τη συγκροτηµένη παράδοση του Μωάµεθ. . εθεωρείτο απαραίτητο σε κάθε συνοικία µιας . σύµφωνα µε τη παράδοση ένας ιδιοκτήτης επιτρεπόταν να διακοσµήσει µόνο την πόρτα εισόδου του κτιρίου. κλπ. Ο όγκος της γνώσης που συσσωρεύτηκε από το fiqh στη διάρκεια των 300 πρώτων χρόνων του Ισλάµ και αφορούσε τις περισσότερες πλευρές των ανθρώπινων σχέσεων. το ibadat. αναφέρεται η ιδέα της “οµορφιάς χωρίς έπαρση”.Αποδεχθείτε την ιδέα της ανεξαρτησίας. ποινικό δίκαιο.Επίσης η διαδικασία αναζωογόνησης µιας πόλης γινόταν υπό την καθοδήγηση κάποιου φιλόδοξου κυβερνήτη και µια τέτοια εξέλιξη σήµαινε εποχή ασφάλειας και ευηµερίας. περιελάµβανε και ζητήµατα ανοικοδόµησης.) και µε προβλήµατα που ανακύπτουν από την οικονοµική δραστηριότητα και τις σχετικές διαδικασίες. . που λαµβάνονταν από τους πολίτες µιας γειτονιάς ήταν έµµεσο και συνήθως εµφανές µόνο σε επίπεδο συνολικής θεώρησης της πόλης. . Για παράδειγµα. Οι αποφάσεις αναφορικά µε τον τρόπο ανοικοδόµησης γειτονιάς είχαν επιπτώσεις τόσο στον κτήτορα. Το αποτέλεσµα στην αστική µορφή των διαφόρων µικρο-αποφάσεων. που ασχολείται µε τα νοµικά ζητήµατα που ανακύπτουν στην κοινωνική ζωή (όπως οικογενειακό δίκαιο. αυτή η ιδέα συνδέεται ευθέως µε την εντολή του Προφήτη Μωάµεθ ότι “κανένας µε την αίσθηση της αλαζονείας στην καρδιά του δεν θα εισέλθει στον παράδεισο”. Σε αντίθεση. Εκτός αυτών των οδηγιών αισθητικού χαρακτήρα. Κατά τους Ισλαµιστές θεωρητικούς. που ασχολείται µε θέµατα τελετουργίας καθιερωµένων ιερών εκδηλώσεων.Σεβαστείτε την περιουσία των άλλων. Η πηγή των περισσότερων οδηγιών προερχόταν από τις αξίες του Κορανίου και από το Hadith. και το muamalat. διότι αναφερόταν σε θέµατα άµεσης ανάγκης. µια τέτοια λειτουργία διεπόταν από τον Ισλαµικό νόµο.

Ισλαµικής πόλης να υπάρχουν πέντε δηµόσιες κτιριακές εγκαταστάσεις. Τέλος. δυσάρεστες οσµές και θόρυβος. ο παιδικός σταθµός. το τζαµί. (3) Τη χρησιµοποίηση οπτικών φραγµάτων για την αποφυγή οπτικών ενοχλήσεων. (2) Την επιβολή περιορισµών σε χωροθέτηση χρήσεων που προξενούν όχληση. η κρήνη. για να εκτιµηθεί η αλληλεπίδραση των µηχανισµών της οικοδοµικής διαδικασίας µιας Ισλαµικής πόλης σε επίπεδο γειτονιάς. θα πρέπει να αναφερθεί ότι υπήρχαν οδηγίες που αφορούσαν: (1) Τους δρόµους και τα σχετιζόµενα µε αυτούς. όπως καπνός. (5) Την αποχέτευση των οµβρίων και των λυµάτων. ο φούρνος και το χαµάµ. . (4) Την τοποθέτηση τοίχων µεταξύ οµόρων οικοδοµών.

που κατά τον 15ο αιώνα ήταν µια πολύ δυνατή πόλη και στην οποία οι πλούσιες εµπορικές οικογένειες είχαν µετατραπεί σε προστάτες των τεχνών. Η κύρια καινοτοµία του ήταν ότι. αιώνας). Από το άλλο µέρος. Κατά τον P. εισήγαγε τις διαστάσεις της υγιεινής και της αισθητικής. Οι απόψεις του Βιτρούβιου γνώρισαν µεγάλη διάδοση γύρω στο 148492. που έζησε στην αρχαία Ρώµη τα χρόνια του Αυτοκράτορα Αυγούστου (1ος µ. Lavedan. των δέκα βιβλίων του Βιτρούβιου (Marcus Vitruvius Pollio) υπό τον τίτλο De Architectura. Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΗ ΠΟΛΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟ∆ΟΜΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Αναγέννηση στην Ευρώπη είναι ταυτόσηµη µε την αναβίωση των αρχαίων Ελληνικών και Λατινικών γραµµάτων και την εισαγωγή του ορθολογισµού στη διερεύνηση του κόσµου και του ανθρώπου. Από τη Φλωρεντία η νέα αντίληψη διαδόθηκε πολύ γρήγορα σε ολόκληρη την Ιταλία και µε το τέλος του αιώνα κυριάρχησε και στη Ρώµη. έµµεσα ένα σχήµα πόλης µε οκτώ ακτίνες. θεωρείται ότι δηµιούργησε το δεύτερο βάθρο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η διαδικασία της Αναγέννησης. Θα πρέπει να σηµειωθεί ότι στην Ιταλία παρά τη µακρά περίοδο του Μεσαίωνα ο Γοτθικός ρυθµός στην Αρχιτεκτονική ποτέ δεν έγινε ουσιαστικά αποδεκτός. Όµως.Χ. οι παράγοντες που καθόρισαν τη µορφή της Αναγεννησιακής πόλης ήσαν τρεις: οι νέες στρατιωτικές ανάγκες που προέκυψαν από την εφεύρεση και τη χρήση του πυροβόλου (προτίµηση . που διέφυγαν στην Ιταλία µετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453. διότι η κλασική παράδοση ήταν πάντοτε παρούσα µέσω των διάσπαρτων αρχαίων ερειπίων στη χώρα. που σχηµατίζονται από τέσσερις δρόµους που ξεκινούν από το κέντρο και κατευθύνονται στα τέσσερα σηµεία του ορίζοντα και στα τέσσερα ενδιάµεσά τους. Η Αναγέννηση στην τέχνη ξεκίνησε από τη Φλωρεντία. η παρουσία των Ελλήνων διανοουµένων και καλλιτεχνών. την περίοδο 1412-1414. διατύπωσε την άποψη ότι οι κατευθύνσεις των δρόµων θα πρέπει να προσαρµόζονται στις κλιµατικές συνθήκες. στην Αρχιτεκτονική και την Πολεοδοµία οι εξελίξεις ήσαν αποτέλεσµα της ανακάλυψης. µετά από την εφεύρεση της τυπογραφίας και συνέβαλαν αποφασιστικά στην Ευρωπαϊκή Αναγέννηση. Ο Βιτρούβιος ήταν αρχιτέκτονας µε αριστοτελική σκέψη. σχετικά µε τη θεωρία και την τεχνική της Αρχιτεκτονικής και της Πολεοδοµίας.8. παρακάµπτοντας τη θρησκευτική βάση για την οργάνωση των πόλεων. έτσι. Συγκεκριµένα. Κλειδί στη διάδοση των ιδεών της Αναγέννησης αποτέλεσε η ανάπτυξη της Ζωγραφικής. Προέκυπτε.

οι νέες σχεδιαστικές µέθοδοι και αντιλήψεις των γεωµετρών και των αρχιτεκτόνων (εισαγωγή της προοπτικής) και η πραγµατοποίηση µεγάλης κλίµακας προγραµµάτων που οφείλονται στη δύναµη της εξουσιαστικής αρχής. µε τη χωροθέτηση σε επιλεγµένα σηµεία χαρακτηριστικών κτιρίων και γλυπτών (αγαλµάτων. Οι ευθείς οδικοί άξονες. η ίδρυση νέων σχεδιασµένων πόλεων. εκτός του Βιτρούβιου. Για το λόγο αυτό. o Αβερλίνο (Antonio Averlino. που περιέχεται στο έργο του De Aedificatoria. Στη Ρώµη αυτό έγινε στη διάρκεια της εποχής της Αναγέννησης. δηλαδή δηµιουργούνταν για την ανάδειξη κάποιου σηµαντικού αρχιτεκτονήµατος ή γλυπτού. Επιπλέον. Ο ορθογώνιος κάνναβος είχε γίνει βασικό στοιχείο σύνθεσης για τρεις λόγους. τον ευθύ οδικό άξονα. 1452-1519) και ο Σκαµότζι (Vincenzo Scamozzi. σε αυτούς που αποτελούσαν τµήµα του κύριου αστικού οδικού δικτύου και χρησιµοποιούνταν είτε ως πεζόδροµοι είτε για τη στάθµευση των ιππήλατων αµαξιών. δεύτερο διότι διευκόλυνε τον εξαρχής σχεδιασµό των νέων πόλεων και τρίτο διότι συνδυαζόταν αρµονικά µε ένα αρχικό σύστηµα δρόµων στο σχεδιασµό άλλων νέων αστικών περιοχών. σε αυτούς που εξυπηρετούσαν περιοχές κατοικίας και αποσκοπούσαν στην ανακούφιση των περίοικων και σε αυτούς που αποτελούσαν σύστηµα πεζόδροµων από το οποίο αποκλειόταν η κυκλοφορία οχηµάτων. o Ντα Βίντσι (Leonardo da Vinci. Στη θεωρητική πραγµατεία του Αλµπέρτι. 1404-72. Σηµαντικές προσωπικότητες που συνέβαλαν στην προώθηση των αντιλήψεων της Αναγέννησης στους τοµείς της Αρχιτεκτονικής και της Πολεοδοµίας. οι ανοικτοί χώροι στις πόλεις της Αναγέννησης συχνά ικανοποιούσαν ανάγκες αισθητικής. το σύστηµα του ορθογώνιου καννάβου και τους ανοικτούς χώρους (πλατείες ή squares ή piazzas ή places). 1552-1616). διατυπώνονται οι τρεις γενετικές αρχές της πόλης που είναι η αναγκαιότητα. Η Ρώµη και το Παρίσι ήσαν µεταξύ των πόλεων µε µοναδική εφαρµογή αυτού του συστήµατος κυρίων αξόνων. Οι ανοικτοί χώροι στο εσωτερικό των πόλεων µπορούν να οµαδοποιηθούν σε τρεις κατηγορίες. µε τις άµεσες συνδέσεις τους µε τους περιφερειακούς άξονες. τέλος. εισήχθηκαν για να διευκολύνουν την κυκλοφοριακή κίνηση. οβελίσκων και πιδάκων). η ανοικοδόµηση περιοχών κατοικίας σε επέκταση των πόλεων και. Οι πολεοδόµοι της Αναγέννησης είχαν στη διάθεσή τους τρία βασικά εργαλεία σχεδιασµού. γνωστός και ως Antonio Filarete). που ήταν διαρκώς αυξανόµενη. δινόταν ιδιαίτερη έµφαση στα αποτελέσµατα της προοπτικής τους εικόνας. Τα διακριτικά στοιχεία της Αναγεννησιακής Πολεοδοµίας είναι πέντε: τα συστήµατα οχύρωσης των πόλεων. πρώτο διότι ήταν ένα εύχρηστο µέσο σχεδιασµού των συνεχώς προστιθέµενων περιοχών κατοικίας στις πόλεις. η ανάπλαση τµηµάτων πόλεων µέσω της δηµιουργίας δηµόσιων χώρων. η προσαρµογή στα . ήσαν ο Αλµπέρτι (Leon Battista Alberti. 1404-72.πεδινών περιοχών για οικιστική ανάπτυξη αντί των λοφωδών). Αξίζει να σηµειωθεί ότι η Αναγέννηση εισήγαγε την ιδέα της θεώρησης του δρόµου ως µιας ολότητας. όµως στο Παρίσι στη διάρκεια των δεκαετιών 1850 και 1860 µε τα έργα του νοµάρχη Οσµάν (Haussmann). η αναδόµηση των υπαρχουσών πόλεων µέσω της κατασκευής νέων οδικών συστηµάτων που επεκτείνονταν και ως περιφερειακοί άξονες. από τη Γένοβα).

Στο Παρίσι του Φραγκίσκου Α΄ δεν υπήρχαν δηµόσιοι ανοικτοί χώροι κάποιας ιδιαίτερης σηµασίας. Τα όρια της πόλης εκείνη την εποχή ήταν το αµυντικό τείχος της περιόδου 1367-83. Βιέννη). Η πόλη Sforzinda. που ιδρύθηκε από τους Βενετούς ως προωθηµένο οχυρό κατά των Τούρκων. που ποτέ δεν έγινε. όπως αναφέρθηκε. Η Αναγεννησιακή Πολεοδοµία στο Παρίσι καλύπτει µια µεγάλη χρονική περίοδο που ξεκινάει από την εποχή του Φραγκίσκου Α΄ έως το τέλος του 18ου αιώνα. Ρώµη. Η άφιξη της Αναγέννησης στη Γαλλία έγινε από τα έργα των Ιταλών καλλιτεχνών στις Αυλές του Καρόλου Η΄ (1483-98) και του Λουδοβίκου IΒ΄ (1498-1515). Αν όµως. που παρέπεµπε στο Μεσαιωνικό παρελθόν της. είναι το αποτέλεσµα της πολεοδοµικής ανασυγκρότησης που έγινε το 19ο αιώνα.χ. Στη διάρκεια της βασιλείας του Φραγκίσκου Α΄ (1515-47). αντιπροσωπεύει γενικά την τυπική Αναγεννησιακή µορφή σχεδιασµού σε πολεοδοµικό επίπεδο και συγκεντρώνει και τις τρεις αρχές που έθεσε ο Αλµπέρτι. η αισθητική απόλαυση. πολλοί Γάλλοι ιδιώτες συνήθιζαν να επισκέπτονται την Ιταλία στη διάρκεια του τέλους του 15ου αιώνα. άρχισε το έργο του. Παράλληλα. Ο Ναπολέων Α΄. Η Γαλλία. έγινε το δεύτερο πεδίο ακµής των αρχών της Αναγέννησης. Ο Scamozzi σχεδίασε την πόλη Palma Nova.έθιµα και στο σκοπό και. δηλαδή στη προσαρµογή των παλιών πόλεων στις απαιτήσεις της καινούργιας κοινωνίας. (π. ∆ρέσδη. Μέληµα του Οσµάν δεν ήταν µόνο να ικανοποιήσει τις νέες ανάγκες (necessitas) και απαιτήσεις (commoditas). αφού προηγουµένως κατασκευάστηκαν αρκετές σχεδιασµένες νέες πόλεις στη χώρα αυτή µε βάση τις αρχές της Αναγέννησης. που ολοκλήρωσε ο Ναπολέων Γ΄ µε συνεργασία. Μέσα σε αυτά τα 250 χρόνια λίγα έγιναν για την αναδόµηση του Μεσαιωνικού πυρήνα. Μεταξύ αυτών αναφέρεται η Vitry-Le-Francois (1545). οι ιδιωτικοί ήσαν αρκετοί. µε εξαίρεση του οδικού άξονα των Ηλυσίων Πεδίων και το σχεδιασµό του Μεγάλου Βουλεβάρτου. που φιλοδοξούσε να οµορφύνει το Παρίσι. τέλος. εκτός των τειχών του 1845. το πολυγωνικό περίγραµµα της πόλης θα πρέπει να αντιστοιχεί σε ένα εσωτερικό οδικό δίκτυο ιπποδάµειας µορφής. αλλά να εισαγάγει οδικές βελτιώσεις που θα επέτρεπαν τον αστυνοµικό έλεγχο της πόλης. Κατά το Scamozzi. Η σηµερινή πόλη. Αµβέρσα. επηρεασµένος από τις αρχές της Sforzinda. Η βασική καινοτοµία του Οσµάν βρίσκεται στην πρακτική εφαρµογή της λεγόµενης Κανονιστικής Πολεοδοµίας. η Nancy (1588) και η Charteville (1608-20). µετά την Ιταλία. το Παρίσι έγινε η πρωτεύουσα ενός ενωµένου Γαλλικού έθνους και επίκεντρο της λαµπρής βασιλικής έδρας του. οι δηµόσιοι χώροι ήσαν σπάνιοι. . µε το νοµάρχη του Οσµάν (1809-91) στις δεκαετίες 1850 και 1860. Βρυξέλλες. Η επίδραση των απόψεων του Οσµάν υπήρξε έντονη σε ολόκληρη τη Γαλλία και την Ευρώπη. Η Αναγεννησιακή Πολεοδοµία έφθασε στο Παρίσι τα πρώτα χρόνια του 17ου αιώνα.

Για το λόγο αυτό. Η πρώτη ήταν προσκολληµένη στην άποψη ότι το σύστηµα του πολεοδοµικού σχεδιασµού θα πρέπει να ξεκινά από µηδενικό σηµείο. να συσχετίζεται µε άλλες παραµέτρους και χωρίς να υπάρχει συνολική θεώρηση της πόλης ως ενιαίου οργανισµού. στη συγκρότηση της πολεοδοµικής νοµοθεσίας. η πολιτική θεωρία σχεδόν πάντοτε υποτιµούσε την εξειδικευµένη έρευνα και τον πειραµατισµό και προσπαθούσε να προωθεί προτάσεις για µερική Μεταρρύθµιση. Σαιν Σιµόν (St. πρακτικές που συνέβαλαν στη θεµελίωση. µέσω της Κανονιστικής Πολεοδοµίας που εισήχθηκε ουσιαστικά από το Γάλλο Οσµάν. τα πολεοδοµικά πειράµατα της εποχής είχαν επηρεαστεί από ένα ευρύτατο πλαίσιο ιδεολογικών τάσεων που κυµαίνονταν από τον εξισωτικό κοµµουνισµό του Cabet έως το Γαλλικό νεοκαθολικισµό. Στην πρώτη οµάδα συµπεριλαµβάνονται οι επονοµαζόµενοι Ουτοπιστές. δηλαδή. Ο . στη γέννηση του σύγχρονου πολεοδοµικού συστήµατος. όπως οι Όουεν (Owen). Φουριέ (Fourier). θα πρέπει να ειδωθούν κατά βάση ως εξέλιξη των οικονοµικών συνθηκών και των σοσιαλιστικών ιδεών και λιγότερο ως εξειδικευµένα τεχνοκρατικά προβλήµατα. Στη δεύτερη οµάδα περιλαµβάνονται οι ειδικοί και οι επίσηµοι γραφειοκράτες που εισήγαγαν τους νέους κανονισµούς υγιεινής και τις πολεοδοµικές υπηρεσίες. πολύ αργότερα. Οι περισσότερες από τις θέσεις που πρέσβευαν και οι Ουτοπιστές είχαν τις ρίζες τους σε ιδεολογικές απόψεις που συγγενεύουν µε τις απαρχές του σύγχρονου σοσιαλισµού.9. πέρασαν από ορισµένα στάδια προβληµατισµού και πειραµατισµών που εκφράστηκαν σε δύο αντιθετικές σχολές σκέψης. Simon). Αυτή η κατάσταση κράτησε ως το 1848. ΟΙ ΟΥΤΟΠΙΣΤΕΣ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΟΛΕΟ∆ΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥΣ Οι τεχνικές και οικονοµικές εξελίξεις που δηµιούργησαν και µετασχηµάτισαν τη “βιοµηχανική” πόλη. Από τα µέσα του 19ου αιώνα και εντεύθεν. οπότε το κίνηµα της εργατικής τάξης άρχισε να οργανώνεται σε αντίθεση µε τις εξελίξεις στα αστικά κόµµατα. Καµπέτ (Cabet) και Γκοντέν (Godin). Το κίνηµα της εργατικής τάξης έφθασε στο αποκορύφωµά του µε την διακήρυξη του µανιφέστου του σοσιαλισµού από τους Μαρξ και Έγκελς και την προσπάθειά τους να ερµηνεύσουν την Επανάσταση του 1848 και την αποτυχία της σε πολιτικούς όρους. Πράγµατι. Η δεύτερη υποστήριζε ότι κάθε πρόβληµα θα πρέπει να αντιµετωπίζεται χωριστά χωρίς. έως ότου συνειδητοποιηθούν και οδηγήσουν.

ο Owen ήταν ο κατ’ εξοχήν αυτοδηµιούργητος τύπος ανθρώπου. που ήταν ριζοσπάστης φιλόσοφος και είχε καταδιωχθεί από τους κυβερνητικούς κύκλους την εποχή της αντι-Ιακωβινικής Αντίδρασης. Στις τέσσερις πλευρές θα τοποθετούνταν οι κατοικίες των ενήλικων. (ii) Η γη που θα έπρεπε να καλλιεργείται από την κοινότητα θα κυµαινόταν µεταξύ 2. προχώρησε στην οργάνωση µιας οικιστικής κοινότητας των εργατών του σε φιλανθρωπική βάση. *** Ο Robert Owen (1771-1858) µπήκε στη βιοπάλη από πολύ µικρός. τείνοντας να γίνει όλο και περισσότερο ένα καθαρώς τεχνικό ζήτηµα στην υπηρεσία των κυρίαρχων κατεστηµένων δυνάµεων χωρίς. Αντίθετα. Ο Owen έκανε σύγκριση του παραλληλόγραµµου οικισµού του µε µια µηχανή και κατέληγε: “εάν η εφεύρεση των διαφόρων µηχανών είχε ως . όπως για παράδειγµα του Βοναπαρτισµού της Γαλλίας. Η κοινότητα αυτή είχε τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: (i) Ο αριθµός των ατόµων που θα εντάσσονταν στη νέα κοινότητα θα έπρεπε να κυµαίνεται µεταξύ 300 και 2. µε ιδανικό αριθµό κάποιο µεταξύ των 800 και των 1. έναν από τους εµπνευστές της εργοστασιακής νοµοθεσίας. για κάθε άτοµο. παρέχοντας καλύτερο µισθό.000 τ. του σχολείου. οι κουζίνες και τα εστιατόρια. (iii) Όλα τα κτίρια του νέου οικισµού θα έπρεπε να οµαδοποιηθούν γύρω από µια µεγάλη πλατεία. όµως. οι κοινοί κοιτώνες για τα παιδιά. θα µπορούσε να υποστηριχθεί ότι υπέπεσε στη σφαίρα επιρροής της νέας συντηρητικής ιδεολογίας της εποχής. να µεταβληθεί σε πολιτικά ουδέτερη υπόθεση. Perceval. σε ηλικία µόλις δέκα ετών ήταν βοηθός σε κατάστηµα του Λονδίνου. προσφέροντας καλή εκπαίδευση και δίνοντάς τους προϋποθέσεις και εφόδια για να εισαχθούν σταδιακά στην εργασία. Ως εργοδότης εισήγαγε ορισµένες βελτιώσεις στη µεταχείριση των εργατών του. Το 1789. ο Owen ίδρυσε το Ινστιτούτο “Για τη ∆ιαµόρφωση του Χαρακτήρα” στο New Lanark. µορφής παραλληλόγραµµου. ίδρυσε µια µικρή επιτυχηµένη υφαντουργική επιχείρηση και κατόρθωσε µέσα σε δέκα χρόνια να αγοράσει τα υφαντουργία του New Lanark στη Σκοτία. Είχε. Το 1816. οι χώροι υποδοχής και το νηπιαγωγείο. µάλιστα.200 ατόµων. που ξεκίνησε από απλός εργάτης και κατέληξε σε κορυφαίο βιοµήχανο.000. λιγότερες ώρες εργασίας και καλύτερες συνθήκες κατοικίας. και 4. έγινε µέλος της Φιλολογικής και Φιλοσοφικής Εταιρείας του Μάντσεστερ και ήλθε σε επαφή µε σηµαντικούς ανθρώπους. µια κοινότητα 1. Στο κέντρο της πλατείας θα υπήρχαν τα κτίρια της εκκλησίας. που στόχευε στη θεραπεία προβληµάτων που δηµιουργούσε η φτώχεια.µ. Το 1793. Ετσι. όπου η διαβίωση εκεί θα διασφάλιζε τα παιδιά από το να αποκτήσουν κακές συνήθειες. επίσης. Με λίγα λόγια. των µεταρρυθµιστικών οµάδων των Tories στην Αγγλία και των ιµπεριαλιστικών τάσεων του Βίσµαρκ στη Γερµανία.πολεοδοµικός σχεδιασµός είχε αποδεσµευτεί από την πολιτική συζήτηση. όπως τον Dalton και πιθανώς τον Dr.µ.000 τ. επηρεαστεί από τον Thomas Spence (1750-1814). οι αποθήκες.200 ατόµων θα απαιτούσε 720 εκτάρια καλλιεργήσιµης γης. Ακολούθως.

κατά τον Fourier. θα κατελάµβαναν την εξουσία και θα έδιωχναν από αυτήν τις παλαιές κυρίαρχες τάξεις. γεγονός που δεν το επέτρεπε η Ευρώπη. χωρίς να τραυµατίζεται κανένα µέλος της”. αρχικά στην οδό Monsigny του Παρισιού και αργότερα στο Menilmontant. Πράγµατι.αποτέλεσµα τον πολλαπλασιασµό της δύναµης της εργασίας. η παγκόσµια αρµονία θα επερχόταν βαθµιαίως µετά από την παρέλευση επτά ιστορικών περιόδων. που συνεργαζόταν ταυτόχρονα σε πολιτικό και οικονοµικό επίπεδο. ο Fourier προχώρησε στη θεωρητική δηµιουργία µιας λεπτοµερής Ουτοπίας. οι οπαδοί του Saint Simon απόκτησαν µεγαλύτερη ελευθερία και δηµιούργησαν µια ηµιµοναστική κοινότητα. Η παραπάνω πρόταση του Owen θεωρείται η πρώτη στην ιστορία του σύγχρονου πολεοδοµικού σχεδιασµού. *** Η διδασκαλία του Charles Fourier (1772-1837) ήταν πολύ διαφορετική από τον ενθουσιασµό των Σαιν-Σιµονιστών. όµως στο πλαίσιο της επαναστατικής πολιτικής ζύµωσης δεν έβρισκε πεδίο για τη διατύπωση των απόψεών του για τα κοινωνικά προβλήµατα και τις διασυνδέσεις τους µε τα πολεοδοµικά θέµατα. γεγονός που αργότερα αναγνωρίστηκε. Όµως. Ο οικισµός που ίδρυσε ονοµάστηκε Νέα Αρµονία (New Harmony). Επειδή η φάση του πολιτισµού. χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ατοµική ιδιοκτησία. Ο Saint Simon σχηµατοποίησε τη θεωρία του για την κοινωνία βασιζόµενος στην αρχή ότι οι άνθρωποι της βιοµηχανίας. δηλαδή οι τεχνικοί και οι εργάτες. Σύµφωνα µε τη θεωρία του Fourier. σε ηθική βάση ό. όταν ο Enfantin υποστήριξε τη θεωρία του περί “ελεύθερου έρωτα” σε αντικατάσταση της “τυραννίας του ανδρόγυνου”.τι αφορά τη σηµασία των δηµόσιων έργων στην πόλη. Αρχηγοί αυτής της οµάδας ήσαν οι Barthelemy Enfantin (1796-1864) και ο Amand Bazard (1791-1832). ο Saint Simon είχε άµεση συµµετοχή στην πρώτη φάση των κινητοποιήσεων. στην επόµενη περίοδο (guaranteeism) θα ετίθετο σε . Το 1825. Θεωρούσε ότι ο Νέος Κόσµος ήταν ανοικτό πεδίο για τα πειράµατά του. όπως και ο Owen. ο Owen αγόρασε έκταση 12. αλλά και σε επίπεδο σχεδιασµού των χώρων. για παράδειγµα. των κτιρίων και χρηµατοδότησης. Την εποχή που διατύπωνε τη θεωρία του η ανθρωπότητα βρισκόταν µεταξύ της τετάρτης (βαρβαρισµός) και της πέµπτης (πολιτισµός) περιόδου.000 εκταρίων από µια θρησκευτική οµάδα προτεσταντών στην Ινδιάνα των ΗΠΑ και εγκαταστάθηκε εκεί µε 800 οπαδούς του. Ο Saint Simon και οι οπαδοί του δεν έδειξαν ιδιαίτερη προσοχή στις τεχνικές λεπτοµέρειες της πολεοδοµικής συγκρότησης. θέτοντας. Μετά την Επανάσταση του 1830. *** Ο Saint Simon (1760-1825). Όµως ο Bazard αποχώρησε. που βασιζόταν σ’ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο πολιτικο-φιλοσοφικό σύστηµα. είχαν µεγαλώσει µέσα στην ατµόσφαιρα που προηγήθηκε της Γαλλικής Επανάστασης του1789. αλλά εξέφρασαν την επιθυµία να λειτουργήσουν στην αντιµετώπιση της µεγάλης κλίµακας του ζητήµατος. η καλυτέρευση των συνθηκών διαβίωσης θα πολλαπλασιάσει τις φυσικές και πνευµατικές δυνάµεις όλης της κοινότητας σε κάποιο ανυπολόγιστο βαθµό.

ο Godin όρισε σαφώς ότι τα κέρδη θα διανέµονταν σύµφωνα µε τέσσερις παράγοντες. το χάος και την αναρχία των σύγχρονων πόλεων θα αντικαθιστούσε η απόλυτη τάξη. *** Ο Jean Baptiste Godin (1817-89) ήταν νέος βιοµήχανος που είχε δηµιουργήσει ένα χυτήριο σιδήρου στη Guise.αυτήν ορισµένα όρια. Η ακριβής περιγραφή των κανόνων οικοδόµησης θεωρείται ως η πιο σηµαντική συµβολή του Fourier στην ανάπτυξη ενός συγκεκριµένου πολεοδοµικού προβληµατισµού.” Σε µια τέτοια πόλη. Η Ικάρα ήταν κτισµένη στη βάση ενός . Κανένα δεν θα κτιζόταν χωρίς την έγκριση από µια επιτροπή ειδικών που θα επέβλεπε την εκτέλεση των αυστηρών θεσπισµάτων. Ο Godin προσπάθησε να εφαρµόσει τις θεωρίες του Fourier. Όµως. Στη διάρκεια της έκτης περιόδου η πόλη θα ήταν οργανωµένη ως εξής: “Η πόλη θα αποτελείται από τρεις περίφρακτους χώρους. υποδηλώνοντας τη συγκέντρωση των υπηρεσιών και κατ’ επέκταση των ανθρώπινων σχέσεων. το βιοµηχανικό χαρακτήρα της παραγωγικής διαδικασίας αντί του αγροτικού και την εγκατάλειψη της κοινωνικής ζωής που πρότεινε ο Fourier. την Ικαρία. τα οποία όµως θα επέτρεπαν τη µεταξύ τους οπτική επικοινωνία. Έτσι. Το 1880. Αξίζει να σηµειωθεί ότι η επιτυχία του πειράµατος εξαρτιόταν από δύο παράγοντες. που είχε ως πρωτεύουσα την Ικάρα. Ο πρώτος θα περιέχει την κυρίως πόλη. (α) την πληρωµή των εργατών. περιλήφθηκαν στο βιβλίο του Solution Sociales. θα ήταν αδύνατο να κτιστούν µικρά σπίτια και όλες οι εξυπηρετήσεις θα είναι κοινόχρηστες. ενώ οι εργάτες βρίσκονταν υπό το καθεστώς της Familistere. Οι θεωρητικές απόψεις του Godin. αφού τις τροποποίησε στο φως των νέων εµπειριών και εξελίξεων. Στο βιβλίο του ο Cabet περιγράφει µια φανταστική χώρα. ο δεύτερος θα περιέχει τα προάστια και τις βασικές βιοµηχανίες και ο τρίτος τις “λεωφόρους” και τα µακρινά περίχωρα. Κάθε µια από αυτές τις πολεοδοµικές ζώνες θα πρέπει να υιοθετήσει διαφορετικά µέτρα για τα κτίριά της. Η νουβέλα του Cabet ήταν σαφώς επηρεασµένη από την ανάλογη Utopia του Thomas More (1516). και βασίζονταν στο συνεργατικό σύστηµα του Fourier. (γ) τα δικαιώµατα των επενδυτών και (δ) τα έξοδα για την κοινωνική ασφάλεια. ο Godin ίδρυσε ένα συνεταιρισµό που διατηρήθηκε έως το 1939. Οι τρεις χώροι θα διαχωρίζονταν από φράκτες µε φυτά. Η πολεοδοµική πρόταση του Godin έλαβε την ονοµασία Familistere και ήταν µια παραλλαγή του µοντέλου Fourier. *** Ο Etiene Cabet (1788-1856) έπαιξε ενεργό ρόλο στην Επανάσταση του 1830 και έγραψε την ουτοπική νουβέλα Voyage en Icarie που δηµοσιεύθηκε το 1840. τη cite. δηλαδή της πόλης µε τις τρεις ζώνες. Ο ίδιος κράτησε στην αρχή το ρόλο του διαχειριστή. (β) τον τόκο του κεφαλαίου.

Η οργάνωση της οικονοµίας ήταν συλλογική. το 1895 η εταιρεία αγόρασε νέα έκταση 48 εκταρίων. δεν ήταν ένα προάστιο µε πολύ πράσινο. θα βρίσκεται σε σχετικά . Το πολιτικό πρόγραµµα του Cabet βασιζόταν σε ένα ολοκληρωµένο κοµµουνιστικό σύστηµα που δεν θα επικρατούσε µε τη βία. στην ύπαιθρο. όπου ήθελε να εγκαταστήσει τις οικογένειες των υπαλλήλων του. καθώς και λίγες κατοικίες για εργαζόµενους κτίστηκαν το 1879. καλλιεργηµένη ή µη. Στην ουσία. µεταξύ 1849 και 1864. το Nauvoo. σχολείο. Για να αποφευχθεί ο κίνδυνος πλήρους ελέγχου του συγκροτήµατος από την εταιρεία Cadbury. Το πείραµα του Bournville ενισχύθηκε από τη δηµοσίευση του βιβλίου του Άγγλου στενογράφου Ebenezer Howard (1850-1928) µε τίτλο Tomorrow το 1898. το Bournville Village Trust. που οδηγούσαν σε αστικές επεκτάσεις. Η κυκλοφορία των οχηµάτων ήταν ελεγχόµενη µε τρόπο. ο Howard πρότεινε την αντιµετώπιση των αυξητικών πολεοδοµικών τάσεων. οπότε ήταν περιττή η ύπαρξη καταστηµάτων λιανικού εµπορίου και υπήρχαν µόνο µεγάλα κρατικά καταστήµατα για την κάλυψη των καθηµερινών αναγκών των νοικοκυριών. οι υπόλοιποι εργάζονταν σε άλλες επιχειρήσεις. εργαστήρια και νοσοκοµεία βρίσκονταν εκτός πόλης. δηµιουργήθηκε το 1900 ένας ανεξάρτητος οργανισµός για να διαχειρίζεται τα προβλήµατα του οικισµού. Το βιβλίο του Howard επανεκδόθηκε το 1902 υπό τον τίτλο Garden Cities of Tomorrow. ούτε ένα αγροτικό “καταφύγιο”. το πείραµα του Bournville στόχευε στο να περιλάβει στα όριά του εργαζόµενους όλων των κατηγοριών.τελείως γεωµετρικοποιηµένου σχεδίου και διασχιζόταν από ένα ποτάµι. Όµως. Τελικά. βιβλιοθήκη και θέατρο. µε τη δηµιουργία “δορυφόρων” πόλεων. Οι οικογένειες ζούσαν σε χωριστά διαµερίσµατα και οι εργένηδες σε δωµάτια µε δύο κρεβάτια. αν και δεν υπήρχε κάποιο ενεργό ενδιαφέρον για τις επικρατούσες συνθήκες στις πόλεις. Η έκταση αυτή έγινε 132 εκτάρια το 1900 και κτίστηκαν συνολικά 300 σπίτια σε µικρές ενότητες και µε αρκετούς ανοικτούς χώρους. και οργανώθηκε η κοινότητα µε κοινό εστιατόριο. µόνο το 50% των κατοίκων του ανήκαν στην εταιρεία Cadbury. της γνωστής οµώνυµης σοκολατοβιοµηχανίας. Έγιναν προσπάθειες για τη δηµιουργία µιας “Ικαρίας” στο Ιλινόις των ΗΠΑ από τετρακόσιους οπαδούς του Cabet. Κάθε µια από αυτές τις πόλεις δεν θα πρέπει να έχει περισσότερους από 32. κατά τον Howard. αλλά µε την πειθώ. παρουσιάστηκε µια τάση για επέκτασή τους που θεωρήθηκε απειλητική για την ύπαιθρο.000 κατοίκους. όπου ανοικοδόµησε ένα οικισµό. *** Στη δεκαετία του 1870 στην Αγγλία. ώστε να υπάρχουν ασφαλείς πεζόδροµοι. αλλά αντιθέτως ένας ολοκληρωµένος τρόπος ζωής για µια πιο αποτελεσµατική αστική διαβίωση. Στην πράξη. H ιδέα της Κηπούπολης. Αγοράστηκε ένα χωριό Μορµόνων. Στο πλαίσιο αυτό ο George Cadbury. Το εργοστάσιο του Cadbury. Αποτέλεσµα ήταν η ίδρυση του Garden City Association και της πρώτης Kηπούπολης (Garden City) στο Letchworth της Αγγλίας το 1905 σε έκταση περίπου1570 εκταρίων. Τα νεκροταφεία. αναζητώντας διεύρυνση των επιχειρήσεών του κατέληξε στην απόκτηση µιας έκτασης στο Bournville κοντά στο Μπίρµινχαµ.

απόσταση από την κεντρική πόλη και θα εξυπηρετείται από δική της βιοµηχανία. Μεταξύ των δύο πόλεων θα υπήρχε µια µόνιµη ζώνη ανοικτής γης για αγροτική καλλιέργεια. . Η ιδιοκτησία της Κηπούπολης θα ανήκε στο σύνολο της κοινότητας.

Ειδικότερα. Παράλληλα. του σιδηρόδροµου. Το πρόβληµα επιτάθηκε ιδιαίτερα µετά τη διάδοση της επιδηµίας χολέρας το 1830. corpus. κατ’ αυτήν την έννοια. το πλαίσιο ανάθεσης των δηµόσιων έργων άλλαξε ριζικά. εκτός από τις περιπτώσεις εκείνες που υπήρχε στρατιωτικό ενδιαφέρον µεγάλης σηµασίας. Το κράτος απέφευγε κάθε παρέµβαση. Αποτέλεσµα αυτής της διαδικασίας ήταν ο σχηµατισµός ενός σώµατος. µετά την εφεύρεση του νέου µέσου µαζικής µεταφοράς. Σε πολεοδοµικό επίπεδο. Σηµειώνεται. που σκοπό είχαν την συστηµατική αντιµετώπιση της νέας πολεοδοµικής πραγµατικότητας. . το αναγκαίο εργαλείο της θεωρίας για τη συγκρότηση της πόλης του δεύτερου µισού του 19ου αιώνα και του πρώτου µισού του 20ου αιώνα. η νοµοθεσία περί υγιεινής διαβίωσης στις πόλεις που εισήχθηκε τότε µπορεί να θεωρηθεί ως ο απ’ ευθείας πρόγονος της µετέπειτα συσταθείσας πολεοδοµικής νοµοθεσίας. Όµως. πολεοδοµικής νοµοθεσίας. ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΠΟΛΕΟ∆ΟΜΙΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟ∆ΟΜΙΑΣ Οι συσσωρευµένες θεωρητικές απόψεις σχετικά µε την οργάνωση των πόλεων και τα προβλήµατα που δηµιούργησε η Βιοµηχανική Επανάσταση οδήγησαν στη σταδιακή εισαγωγή διαφόρων νοµικών θεσπισµάτων. που αποτέλεσε. ότι η πρώτη µεγάλης κλίµακας σιδηροδροµική σύνδεση έγινε µεταξύ των πόλεων Μάντσεστερ και Μπίρµινχαµ το 1830. Έτσι. στη διάρκεια των χρόνων της Βιοµηχανικής Επανάστασης η πλειονότητα των δρόµων.10. οι συνέπειες της Βιοµηχανικής Επανάστασης έγιναν άµεσα αισθητές σε ό. των καναλιών και των λιµανιών σε ολόκληρη τη Βρετανία κατασκευαζόταν από ιδιωτικές επιχειρήσεις. ένα σπουδαίο σώµα θεσπισµάτων δηµιουργήθηκε αναφορικά µε τα ζητήµατα απαλλοτρίωσης γαιών για την κατασκευή δηµόσιων έργων και κυρίως σιδηρόδροµων. µια και εκεί αρχίζει η Βιοµηχανική Επανάσταση το 18ο αιώνα και η ταχύτατη αστική ανάπτυξη στη διάρκεια του 19ου αιώνα. Οι δύο αυτές εξελίξεις επιδείνωσαν δραµατικά τον τρόπο ζωής ιδίως των λαϊκών στρωµάτων σε σηµαντικό βαθµό.τι αφορούσε τις συνθήκες υγιεινής διαβίωσης των κατοίκων και την υπερσυγκέντρωση µεγάλων πληθυσµών στις πόλεις. Θα πρέπει να τονισθεί ότι η Βρετανία µπορεί να θεωρηθεί ως το χαρακτηριστικότερο παράδειγµα στον Ευρωπαϊκό χώρο.

οι βάσεις για τη διαµόρφωση και την ανάπτυξη των πόλεων της χώρας είχαν τεθεί στο διάταγµα του Όθωνα της 3/4/1835 “περί υγιεινής οικοδοµής πόλεων και κωµών”. η γραµµική πόλη (cite lineaire) προτάθηκε από τον Ισπανό φιλόσοφο. η ανάπτυξη της Βαρκελώνης (µετά το 1859) και της Φλωρεντίας (1864-77). το οριακό σηµείο για την ψήφιση νόµου περί υγιεινής διαβίωσης στις 13/4/1850. εµπορικά και πολιτισµικά κτίρια. ο επανασχεδιασµός και η εγκατάσταση δικτύου αποχέτευσης στο Λονδίνο (1848-65). η κατασκευή της Ringstrasse στη Βιέννη (µετά το 1857). Σύµφωνα µε το µοντέλο του. οι επιπτώσεις της εκβιοµηχάνισης και η µετακίνηση πληθυσµών προς τα αστικά κέντρα έγινε αργότερα από ό. παράλληλα µε τα γενικής ισχύος θεσπίσµατα. Όµως. . η πόλη οργανώνεται γραµµικά κατά µήκος ενός επιµήκους άξονα κυκλοφορίας πλάτους περίπου 50 µ. µεγάλης σηµασίας υπήρξε το διάταγµα της 9/4/1836 “περί εκτελέσεως του σχεδίου της πόλεως Αθηνών”. εκδόθηκε σειρά άλλων διαταγµάτων που αφορούσαν την πολεοδόµηση συγκεκριµένων πόλεων. θα µπορούσε να υποστηριχθεί ότι ήταν εξίσου κρίσιµη αναφορικά µε την εξέλιξη του σύγχρονου πολεοδοµικού σχεδιασµού. Arturo Soria y Mata (1844-1920). Ο πρώτος αποκλειστικά πολεοδοµικός νόµος στη χώρα µας εισήχθηκε µε το νοµοθετικό διάταγµα της 17/7/1923 “περί σχεδίων πόλεων. Ειδικά για την περίπτωση της πρωτεύουσας Αθήνας. µετά από το 1840 οι συνθήκες διαβίωσης στις µεγάλες πόλεις και τα βιοµηχανικά κέντρα άρχισαν να γίνονται δυσµενείς.Στη Γαλλία.τι στη Βρετανία. Ο πρώτος αποκλειστικά πολεοδοµικός νόµος ψηφίστηκε στην Αγγλία το 1909 (Town and Country Planing Act. 1909). επιχειρήθηκαν τα πρώτα πειράµατα επιδοτούµενης λαϊκής κατοικίας στο Λονδίνο (1844-45) και η ίδρυση της Εταιρείας για τη Βελτίωση των Κατοικιών της Εργατικής Τάξης το 1845. του Οσµάν (Haussmann) στο Παρίσι (1853-69). Η υπόλοιπη πόλη συνίσταται από τυποποιηµένη περιοχή κατοικίας και από βιοµηχανικά. γνωστά και ως grands travaux. Θα πρέπει να σηµειωθεί ότι. Πράγµατι. πιθανώς. *** Το τέλος του 19ου αιώνα και η είσοδος στον 20ο αιώνα γνώρισε τη διατύπωση νέων θεωρητικών απόψεων αναφορικά µε την ιδανικότερη συγκρότηση των πόλεων. του Auspach στις Βρυξέλλες (1867-71). Είχε προηγηθεί στη Γαλλία το 1841 η δηµιουργία κατάλληλου θεσµικού πλαισίου που αφορούσε την απαλλοτρίωση των γαιών. Καθώς η Επανάσταση του 1848 ήταν το πιο κρίσιµο σηµείο καµπής στην Ευρωπαϊκή Ιστορία του 19ου αιώνα. Στην Ελλάδα. πολιτικό και ειδικό σε θέµατα επικοινωνιών. κωµών και συνοικισµών του Κράτους και οικοδοµής αυτών”. µέσα στα είκοσι χρόνια που ακολούθησαν την εξέγερση του 1848. Ταυτόχρονα. συνέβησαν τα πρώτα µεγάλης κλίµακας πολεοδοµικά εγχειρήµατα στα αστικά κέντρα της Ευρώπης. Μεταξύ αυτών. Ακολούθησε ο νόµος ΣΚΒ’ της 20/4/1867 “περί εκτελέσεως των σχεδίων των πόλεων και κωµών του Βασιλείου”. Η επιδηµία χολέρας του 1849 αποτέλεσε. Μεταξύ αυτών εξέχουσα θέση κατέχουν τα “µεγάλα έργα”.

την τυποποίηση στη βιοµηχανική παραγωγή. στη Βαϊµάρη µε τους Gropius και Mies van der Rohe και στη Σοβιετική Ρωσία µε τους κονστρουκτιβιστές. Αποτέλεσµα των νέων συνθηκών ήταν η δηµιουργία της τάσης του “ρασιοναλισµού” (ορθολογισµού) που οδήγησε µέσω των Συνεδρίων της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής (CIAM) στην εισαγωγή του λεγόµενου international style. τη διοίκηση και την κοινωνική πρόνοια. στην Ολλανδία µε τον Cor Van Eesteren.Η βιοµηχανική πόλη (cite industrielle) προτάθηκε από τον Tony Garnier το 1904 και ολοκληρώθηκε ως ιδέα το 1917. . να σηµειωθεί ότι η ανθρώπινη κλίµακα και η εισαγωγή πολεοδοµικών σταθεροτύπων (standards) θεωρούνται από τους βασικούς νεωτερισµούς που προτάθηκαν τότε. αλλά και τις νέες αισθητικές αντιλήψεις (κυβισµός). κυρίως. στο Παρίσι µε ηγετική φυσιογνωµία το Le Corbusier. που έδωσαν ώθηση στην ανανέωση της Αρχιτεκτονικής και της Πολεοδοµίας. επίσης. από το Le Corbusier. ∆ιακρίνονται τέσσερις διακεκριµένες οµάδες. Σύµφωνα µε αυτήν. της αναψυχής και της κυκλοφορίας. οι βιοµηχανικές περιοχές διαχωρίζονται µε ζώνες έντονου πράσινου από τις συνοικίες κατοικιών. Με το τέλος του Πρώτου Παγκόσµιου Πολέµου αναπτύχθηκε µια προσπάθεια για επανανοικοδόµηση των καταστραµµένων πόλεων. καθιερώθηκαν τέσσερις ταξινοµηµένες ζώνες (zoning) στις πόλεις. Η λειτουργική πόλη θα µπορούσε να θεωρηθεί ως η νέα πολεοδοµική πρόταση. που αντιστοιχούν στις λειτουργίες της κατοικίας. τα νέα δοµικά υλικά. που διατυπώθηκε στο 4ο Συνέδριο του CIAM στην Αθήνα το 1933. Η προσπάθεια αυτή συνδυάστηκε µε τις τεχνολογικές εξελίξεις. που βασίστηκε στις απόψεις των παραπάνω οµάδων. Θα πρέπει. της εργασίας. Σε αυτήν.

G. Camillo Site and the birth of modern city planning. Collins.). The origins of modern town planning... 1950. Αθήνα: Ι. Briggs. Daumard. Town Planning Review.J. Αθηναίων Πολιτεία. Paris: Musee Guimet. 1972. in Symbolisme Cosmique et monuments religieux. (ed.Foulis. London: Routledge & Kegan Paul. editions Cujas. Carter. The urban revolution. R.Ζαχαρόπουλος (µετάφρ. An Introduction to Urban Historical Geography.. Collins. 1971. The study of urban history. G. 1965.. London: E. Childe. Leicester: Leicester University Press (fifth impression). Urban change and planning: A history of urban development in Britain since 1750.1968.E. C. Town origins: The evidence from medieval England.. (ed. Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής. A. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αριστοτέλης. London.. Clark. 1981.F.11. Henley-on-Thames: G. J. 1987. Arnold.T. Chastel. Ashworth.. 1983..). Leicester: Leicester University Press. Maisons de Paris et proprietaires Parisiens au XIX siecle. London. Block.. Benevolo. 317. 1968. .. The genesis of modern British town planning: A study in economic and social history of the nineteenth and twentieth centuries. Dickinson. Boston.. L. Αθήνα: ∆ωδώνη. 1965. Harmondsworth: Pelican (second edition). 1953. La Renaissance. Arnold.. Ε.G. . V. Πρόχειρον Νόµων ή Εξάβιβλος.. pp. H.R. Dyos. Ιστορία της πόλης και της πολεοδοµίας από την πρώιµη πόλη ως την εµφάνιση της σύγχρονης πολεοδοµίας. 1960. P. 1953. 21. 1809-1880. R. Benton. 1967. Κ. A. Cherry. London: Routledge & Kegan Paul. Victorian suburb: A study of the growth of Camberwell. ∆ηµητριάδης. Γ. A. H. Country towns in pre-industrial England.Κοτζιούλας). London: Phaidon Press. Αρµενόπουλος. 1954. The origins of Rome.. London: E. .1986. Victorian cities. Germany: A general and regional geography. C. W. 1968.

Haussmann. J. Laurens. pp. Harmondsworth: Pelican (second edition).). 1972. D. M.. Harmondsworth: Pelican. London. S. The islamic city.(eds. The dictionary of Human Geography. The city shaped: Urban patterns and meanings through history.. Κ. 1990. London. Θεσσαλονίκη: ΑΠΘ. European urbanization.F. 34.. Για την Ελληνική πόλη... Leon Battista Alberti: Universal man of the early Renaissance. Χαστάογλου. . 33 (193).. Α. London. 1986. London: Pelican. 1970. The death and life of great American cities. 1985.1926. Hourani.Μανδηλαράς). et al.J.. Geddes. B. I. Οικισµοί στην αρχαία Ελλάδα. 1500-1800.S.. Kostof. Λάββας. chapter XIII. Paris: H. Histoire de l’Urbanisme: Renaissance et temps modernes.. 1902. 1972. Digging up Jericho. The cities of Babylon. Approach to Town Planning.. Ιπποκράτης.. (eds. Johnston. Jacobs.. F.. Paris. Cities in evolution. D. Αθήνα: Κάκτος (µετάφρ. London: Swan Sonnenschein. 71..I. R. London: Methuen & Co.Laurens. London.).. London: Routledge & Kegan Paul. Histoire de l’Urbanisme: Antiquite-Moyen Age. Αθήνα: ΕΜΠ. 1973. . Hassan. Harvey. Σχέδια πόλεων στην Ελλάδα του 19ου αιώνα.. Φιλιππίδης.). Paris.J. T. The condition of the working-class in England. G. ειδική έκδοση Αρχιτεκτονικών Θεµάτων. Oxford: Blackwell (third edition). I. Finley. 1962. Arab-Islamic cities: Building and planning principles. ∆. London: Williams & Norgate Ltd. Λαγόπουλος. (eds... E. London: Thames & Hudson. Une cite industrielle. P. A. Kenyon.-Φ.. 1917. R. 1970. . ∆ουµάνης και P. 1984. Β. Social justice and the city. 1990. Howard. Gregory. Kitto. Αθήνα¨Ο. K. στο Οικισµοί στην Ελλάδα.. Oliver. 1994. 1952. Η επιρροή των κοσµικών αντιλήψεων επί της παραδοσιακής Μεσογειακής και Ινδοευρωπαικής πολεοδοµίας. The Cambridge ancient history (Cambridge) vol. The economy of cities. µεταπολεµική πορεία και µελλοντικές προοπτικές. J. Καυκούλα. σσ. 1949. D. 1962.D.... P. Kriesis. Gadd. Αθήνα: Θεµέλιο. 1890-1893. Επανασχεδιασµός και ανοικοδόµηση της Θεσσαλονίκης µετά την πυρκαγιά του 1917: Ενα ορόσηµο στην ιστορία της πόλης και την ανάπτυξη της ελληνικής πολεοδοµίας. Gadol. London: Longman.. London.S. Athens. Islam and urbanization in the medieval Middle-East. 1892. Paris: H. Παπαµίχος Ν. 1957. διδακτορική διατριβή.Engels. Memoires.. in Edwards.Cassirer. 16-29. Β. Stern. Hardy. C. S. Alternative communities in nineteenth century England. 1991.M. Oxford: B. Καραδήµου-Γερολύµπου Α. The Greeks. -1965. Γ. 1974.. Garnier. D. 108-0.. Jan de Vries.E. H. Smith. Θεσσαλονίκη: ΑΠΘ.1959. Απαντα... Ekistics. 1963. -1972. P. The ancient Greeks. Lavedan. Garden cities of tomorrow. Hakim.

1979. Smith. Ekistics. 1946. European Urban History: Prospect and retrospect. A. A.. (eds. scultore e architetto de Secolo XV.. Μισός αιώνας αθηναϊκής αρχιτεκτονικής. Martin. L. Paris: J.. L’ Urbanisme dans la Grece Antique. Κ. D. Medieval cities: Their origins and the rival of trade. Britain. Capital: A critique of political economy. N. J. 1968.York: Longman(third edition).Γρυπάρης).York. Stanilaslawski. Πολιτεία. 1991. τόµ. The Mediterranean city in transition: Social change and urban development.Lazzaroni. N. . 1993. Pirenne. The origin and spread of the grid-pattern towns. Morgan. its origins. Mumford. The autumn of central Paris: The defeat of town planning 1850-1970. Rodger. 1875-1925. Σαρηγιάννης. Meller. London & N. Μπίρης. 1964. 1993.1961. Μπίρης. M.. London: E. Πόλεις της σιωπής: Εργατικός εποικισµός της Αθήνας και του Πειραιά. M. Η αστική πολυκατοικία της µεσοπολεµικής Αθήνας: Η αρχή της εντατικής εκµετάλλευσης του αστικού εδάφους.1933.York: Harcourt. Price. & Munoz. (trans. Πλάτων..(ed. Αθήνα: Ι. Marx. 1961. Μ. N. Leicester: Leicester University Press Sanders.J. 1914. N. The city in history. Αθήνα: Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυµα ΕΤΒΑ. Ι. 137-41. H. R. 33(195). Rome. N. 1956. N. pp. R.Arnold. Αθήνα: ∆ωδώνη. Kohlammer. 1994. Princeton.York... Λεοντίδου. York. Sutcliffe.. 1985. Η πρωταρχική αστικοποίηση στον Ελλαδικό χώρο της 2ης χιλιετίας. Millon. 1900-1940. Thomas Adams and the Modern Planning Movement. 2. E. Filarete. January. Αθήνα: Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυµα ΕΤΒΑ. . Morris. H.). Catak Huyuk: A neolithic town in Anatolia. 1956.York: Mansell. R. Cities in industrial society. Reissman. Princeton: Princeton University Press.).York.B. M. The urban process.).. Robinson. Canada and the United States.. Αθήνα. Cambridge: Cambridge University Press. 1966.. its transformations and its prospects. Λ. L. Picad et Cie. Γ. W. The ideal city.. Simpson..1989. Stuttgart: W.H. Brace & World Inc. 1987. Leicester: Leicester University Press.E. 1972.1970. Die Heilige Stadt. Baltimore. The culture of cities. . 1967. D. Muller. 1948. Mellaart.York.Ζαχαρόπουλος (µετάφρ.(republished N. A. 1960). London. Αθήνα: Καθίδρυµα Πολεοδοµίας και Ιστορίας των Αθηνών. Olynthos: Domestic and public Architecture. Geographical Review. .1990. Μ. History of urban form. Vitruvius: The ten books on architecture...E.. Αι Αθήναι από του 19ου εις τον 20ο αιώνα.. . W. Teotihuacan: Completion of map of giant anvient city.). Μαρµαράς. Mesoamerica: The evolution of a civilization.. 1967. 1940. 1909-1940. . K. 1908. Architectural symbolism of imperial Rome and the Middle Ages. Cambridge Mass. (ed. B.

1957. Multi-storey living: The British working class experience. The rise of modern urban planning. Weber. K. Wheeler. N. N. 1800-1914. -1981b. .. The city. Ur of the Chaldees..1980.N. Haven. Αθήνα. Five per cent philanthropy: An account of housing between 1840 and 1914. Oxford: Blackwell. London: Mansell.1981a.E.. L. Wittfogel. 1962. 1971. Oriental despotism: A comparative study of total power. Τραυλός. Tarn.. M. The Indus civilization. 1942.. R. M. Towards the planned city: Germany.A. Cambridge. . Woolley. How the Greeks built cities. London: Croom Helm. Edinburgh.. 1780-1914. Cambridge(third edition). London: Mansell. J. London. . The history of urban and regional planning: An annotated bibliography. Wycherley. Πολεοδοµική εξέλιξις των Αθηνών.. 1973. London(second edition). 1968. The pivot of the four quarters. Ι.. 1958. 1960.. Britain. P.1974. Wheatley. the United States and France. York.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful