Τῆς μετανοίας

ἄνοιξόν μοι πύλας
Ζωοδότα,
ὀρθρίζει γὰρ τὸ
πνεῦμά μου, πρὸς
ναὸν τὸν ἅγιόν
σου, ναὸν φέρον
τοῦ σώματος,
ὅλον ἐσπιλωμένον,
ἀλλ’ ὡς οἰκτίρμων
κάθαρον,
εὐσπλάγχνῳ σου
ἐλέει.

28 ΟΜΙΛΙΕΣ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΙΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΡΩΤΕΣ ΕΒΔΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΤΡΙΩΔΙΟΥ
ΤΗΝ «ΠΡΟΦΩΝΗΣΙΜΗ ΠΕΡΙΟΔΟ»
ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΓΙΝΕΙ ΣΤΟΝ ΑΜΒΩΝΑ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ
ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΛΙΣΒΟΡΙΟΥ
ΚΑΤΑ ΤΑ ΕΤΗ 2002 - 2013

ΤΡΙΩΔΙΟΝ
ΟΔΟΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ
ΛΙΣΒΟΡΙ 2014

ΤΡΙΩΔΙΟΝ

2

ΟΔΟΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ
28 ΟΜΙΛΙΕΣ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΙΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΡΩΤΕΣ ΕΒΔΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΤΡΙΩΔΙΟΥ
ΤΗΝ «ΠΡΟΦΩΝΗΣΙΜΗ ΠΕΡΙΟΔΟ»
ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΓΙΝΕΙ ΣΤΟΝ ΑΜΒΩΝΑ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ
ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΛΙΣΒΟΡΙΟΥ
ΚΑΤΑ ΤΑ ΕΤΗ 2002 - 2013

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΕΛΩΝΟΥ ΚΑΙ ΦΑΡΙΣΑΙΟΥ

3

«Της μετανοίας άνοιξον μοι πύλας ζωοδότα
ορθρίζει γάρ το πνεύμα μου προς ναόν τον άγιον σου,
ναόν φέρων το( πνεύματος όλον εσπιλωμένον
αλλ' ως οικτίρμων κάθαρον ευσπλάχνω σου ελέει».

8 ΟΜΙΛΙΕΣ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΕΙΣΟΔΟ ΜΑΣ ΣΤΟ ΤΡΙΩΔΙΟ
ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΤΡΙΩΔΙΟΥ
ΤΗΝ ΤΟΥ «ΤΕΛΩΝΟΥ ΚΑΙ ΦΑΡΙΣΑΙΟΥ».

1.

ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ
ΜΕΤΑΝΟΙΑ

Όταν
έμαθαν
οι
πολυάριθμοι ασκητές στο
βουνό του Μ. Αντωνίου πως ο
αββάς
Σισώης ήταν στα
τελευταία του, μαζεύτηκαν στη
καλύβα του να πάρουν την
ευχή του. Η εκτίμηση τους γι'
αυτόν δεν είχε όρια. Τον
έλεγαν "διαμάντι της ερήμου"
και πολύ δίκαια. Όλη του η
μακρόχρονη ζωή ήταν ένας
αγώνας για την αγιότητα, που
τώρα στο θάνατο του έλαμψε
σ' όλη της την πληρότητα.
Στη σεβάσμια μορφή του είχε χαραχθεί μια έκφραση ευτυχίας.
Σαν ένιωσε γύρω του τους συνασκητές του, τους αδελφούς του ,τους
συντρόφους του στον "καλόν αγώνα", που τώρα αυτός νικητής άγγιζε
στο τέρμα του, τα χείλη του σάλεψαν, κάτι θέλησε να πει…. Όλοι
δακρυσμένοι περίμεναν ν' ακούσουν τα τελευταία λόγια ενός
μεγάλου αγίου ,να τα φυλάξουν σαν παρακαταθήκη ιερή.
…Σε μια στιγμή το πρόσωπο του ετοιμοθάνατου έλαμψε
καθώς ψιθύριζε κάποια λόγια. Τα χείλη του σάλευαν ακόμη, λες και
κουβέντιαζε με όντα που μόνο εκείνος έβλεπε.
-Με ποιον συνομιλείς, πάτερ; ρώτησαν οι γεροντότεροι από
τους συνασκητές του.
-Οι άγιοι άγγελοι θέλουν να με πάρουν και τους παρακαλώ
να με αφήσουν ακόμη να μετανοήσω, είπε με κόπο και δυο δάκρυα
κύλησαν πίσω από τα πεσμένα βλέφαρα του.
-Δεν έχεις ανάγκη από μετάνοια, μακάριε Σισώη! Εσύ
μετανοούσες σ' όλη σου τη ζωή, του αποκρίθηκαν οι πατέρες
θαυμάζοντας την ταπεινοφροσύνη του.
-Δεν ξέρω, αδελφοί μου, αν έχω βάλει ακόμη αρχή .
…Ήταν τα τελευταία του λόγια… (ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠ' ΤΟ
ΓΕΡΟΝΤΙΚΟ).

Καθώς ακούμε, αδελφοί μου την "Κυριακή του Τελώνου και
του Φαρισαίου, να παιανίζεται, απ' άκρου σ΄ άκρο της γης, στην

4

απανταχού Ορθοδοξία, ο παιάνας της μετανοίας, " Της μετανοίας
άνοιξον μοι πύλας ζωοδότα…, ο νους μας
τρέχει στην
καταπληκτική αυτή ιστορία που βρίσκεται στο Γεροντικό και
φυσικά συναρπάζει τις διψασμένες ψυχές. Πράγματι ο κάθε
καλοπροαίρετος μπορεί να συγκρίνει την μετάνοια του μεγάλου
αυτού ασκητού, με την δική μας μετάνοια και να την αντιπαραβάλει
με την κατανυκτικότατη αυτή Εκκλησιαστική περίοδο, που από
σήμερα αρχίζει, και είναι η κατεξοχήν περίοδος μετανοίας, της
Εκκλησίας μας.
"Καιρός, λοιπόν, μετανοίας" και πάλιν, αδελφοί μου. Καιρός
επιστροφής, καιρός αυτογνωσίας, καιρός ανανήψεως.
"Της μετανοίας άνοιξον μοι πύλας ζωοδότα
ορθρίζει γάρ το πνεύμα μου προς ναόν τον άγιον σου,
ναόν φέρων του πνεύματος όλον εσπιλωμένον
αλλ' ως οικτίρμων κάθαρον ευσπλάχνω σου ελέει ".
"Το πρόθυμο πνεύμα του πιστού ξαγρυπνά στο ναό του
Θεού, φέροντας μαζί του, τον λερωμένο από την αμαρτία Ναό του
σώματος και παρακαλεί να του ανοίξει ο Θεός τη θύρα της
μετανοίας. Στον άγιο Ναό του θεού έχουν θέση μόνο οι καθαροί
,αυτός είναι ακάθαρτος ,αλλά ελπίζει στο έλεος του Θεού και στην
καθαρτική δύναμη της χάριτος του" ( Ι .Φουντούλη ΛΟΓΙΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ ).
Εκεί ο ταλαίπωρος αμαρτωλός, αναμετρώντας "τα πλήθη των
πεπραγμένων του δεινών τρέμει, γιατί επίκειται φοβερά η ημέρα της
κρίσεως. Όμως γεμάτος θάρρος και ελπίζοντας στο έλεος του
Θεού, σαν τον μετανοιωμένο Δαβίδ αναφωνεί μέσα απ' τα βάθη της
καρδιάς του : "ελέησον με ο Θεός κατά το μέγα Σου έλεος".
Και ενώ η Εκκλησία μας, ως φιλόστοργος μητέρα, μας καλεί
και πάλι να επανεξετάσουμε τον εαυτό μας και να πάρουμε
απόφαση επιστροφής στην περιοχή της χάριτος
από όπου
αποσκιρτήσαμε. Ενώ μας δείχνει σε τι ύποπτα και καταστροφικά
μονοπάτια μας οδηγεί η αποστασία και το "ίδιον θέλημα". Ενώ
εμείς συνεχίζουμε να κωφεύουμε και να πορευόμαστε σε τοπία
ομιχλώδη, παραμένοντας στα ίδια χωρίς καμιά διάθεση μετανοίας
και προσωπικής αλλαγής, δυο εικόνες αντιπαραβάλλονται σήμερα
μπροστά μας.
Η πρώτη είναι του οσίου Σισώη. Άνθρωπος αγώνος,
μετανοίας, προσευχής, αγιότητος. Διαμάντι της ερήμου. Παρ' όλα

5

αυτά, παρά του ότι όλη του η ζωή ήτανε μια συνεχής μετάνοια ,όταν
ήρθε η ώρα της κοιμήσεως του, ζητούσε ακόμα χρόνο για να
μετανοήσει.
Στο αντίθετο άκρο μας οδηγεί μια άλλη εικόνα. Η εικόνα
της κοινωνίας μας, η ειδωλοποιημένη εικόνα του ανθρώπου που
αυτοαποθεώθηκε, του ανθρώπου που έκανε τη ζωή του πύργο
Βαβελικό και αποποιήθηκε κάθε ανάγκη, κάθε αδυναμία.
Είναι ο άνθρωπος ο οποίος περιορίζεται στα στενά όρια της
βιολογικής του εμβέλειας, κλείνεται μυωπικά στο κέλυφος του
εγωκεντρισμού του και αδυνατεί να δει και να επικοινωνήσει με τον
"άλλον". Είναι αυτός που απομακρύνθηκε από το Θεό, αφού έκανε
Θεό τον εαυτό του, και πάντα προσβλέπει με ιδιοτέλεια και
καχυποψία προς τον πλησίον. Είναι ο Φαρισαίος ο οποίος βλέπει
όλους τους άλλους "σαν σκουλήκια" και χωρίς καμιά ενοχή, χωρίς
αυτογνωσία, αισθάνεται αψεγάδιαστος και ακέραιος .
Πώς λοιπόν να μετανοήσει ένας τέτοιος άνθρωπος; Πώς να
χαμηλώσει λίγο τα ανάστημα του; Πώς να κλάψει; Πώς να χτυπήσει
το στήθος και να πει, Θεέ μου συγχώρεσε με τον αμαρτωλό;
H περίοδος του Τριωδίου και κυρίως η Μ. Τεσσαρακοστή,
είναι η περίοδος όπου καλούμαστε λοιπόν για μια επανεξέταση και
συνάμα επαναδιοργάσνωση του εαυτού μας. Είναι ο
Εκκλησιαστικός χρόνος ο οποίος προσφέρεται για μια εντονότερη
άσκηση του πιστού, αγωνιστού ανθρώπου, για να πορευθούμε προς
την τελείωση και την κατά χάριν Θέωση. Είναι το στάδιον της
αθλήσεως όπου μέσα από μια εσωτερική ανακαινιστική πορεία θα
αναγνωρίσουμε την προσωπική πνευματική μας εξορία και "εν
μετανοία", με καινούρια μυαλά, καινούριες αποφάσεις, καινούριες
επιθυμίες και προοπτικές θα επιζητήσουμε την συνάντηση μας με
τον Αναστημένο Χριστό .
Ο Φαρισαίος
πρότυπο και ίνδαλμα της εγωκεντρικής
κοινωνίας μας, είναι ο τύπος που μας οδηγεί σε άγνωστα και
επικίνδυνα μονοπάτια, χτίζει απόρθητα φρούρια γύρω μας ώστε να
μην υπάρχει δυνατότητα επικοινωνίας με τον πλησίον μας και
ελάχιστο αδελφό μας, μας στερεί τη χαρά της Βασιλείας.
Ο Ζακχαίος, ο Τελώνης, ο Άσωτος, είναι η απτή - η
χειροπιαστή - η προσωποποιημένη μετάνοια. Είναι αυτοί οι οποίοι
δεν εξάντλησαν την μετάνοια τους σε κάποιες αντικειμενικές
βελτιώσεις συμπεριφοράς, ή σε τύπους και σχήματα εξωτερικά αλλά
προχώρησαν σε μια βαθύτερη και καθολική αλλαγή της ζωής τους.

6

Δεν αρκέστηκαν σε μια προσωρινή συντριβή έστω και λύπη
από τη συναίσθηση της αμαρτωλότητας τους ,αλλά φρόντισαν για
μια μόνιμη πνευματική κατάσταση ,και σταθερή πορεία προς το
Θεό, συνεχή διάθεση για ανόρθωση, θεραπεία και ανάνηψη, για
πνευματικό αγώνα
Αυτό είναι μετάνοια. Αυτό είναι αλλαγή
νου, νοοτροπίας, στάσης ζωής .
Μετάνοια λοιπόν είναι : "Το ξαναγύρισμα της αγάπης μας στο
Θεό και τους ανθρώπους. Η συναίσθηση της δουλείας μας και η
αλλαγή της πορείας μας προς την ελευθερία. Η βεβαιότητα της
χρεοκοπίας της νοθευμένης λογικής μας και το μπάσιμο μας στο
υπέρλογο, στην αποκάλυψη της αλήθειας, που βρίσκεται πέρα από
τα φαινόμενα. (π.Τιμόθεος Κιλίφης -ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΜΒΩΝΑ
σελ.21).

Μετάνοια είναι η σωτήριος συνάντηση του ανθρώπου με το
Θεό. Είναι η γιατρειά της ψυχής και η απόθεση του ρύπου. Είναι
ίαση και υγεία. Είναι η θέα του λυτρωτικού φωτός που καθαρίζει
και αγιάζει, είναι ο εκ βάθους αναστεναγμός και η γοερά κραυγή
της καιομένης από Θείο πόθο ψυχής "ο Θεός ιλάσθητί μοι τω
αμαρτωλώ".
"Η Μετάνοια είναι χάρις και χαρά. Η μετάνοια είναι ζωή και
σωτηρία. Αντίθετα η αμετανοησία είναι θάνατος και καταστροφή.
Όποιος δεν μετανοεί δεν καταλαβαίνει το λάθος του και την
αμαρτία του, δεν ζητάει το έλεος του Θεού και δεν έχει συγχώρεση
από το Θεό. Γιατί ο Θεός χαρίζει το έλεος Του και συγχωρεί
εκείνους που αισθάνονται τα λάθη τους και ζητούν το Θείον έλεος.
Εκείνους δηλ. που μετανοούν. Μετάνοια θα πει να λυπηθείς, να
κλάψεις, να ζητήσεις έλεος και συγχώρεση για το φταίξιμο σου, να
δώσεις λόγο πως δεν θα ξανακάμεις το ίδιο και να βάλεις τα δυνατά
σου να μην το ξανακάμεις. Όλα αυτά είναι που κάνουν τον άνθρωπο
καινούριο. Όλα αυτά τον ανεβάζουν, όλα αυτά είναι η μετάνοια ,η
μετάνοια είναι πρόοδος, προκοπή ζωή και σωτηρία". (π. Μακάριος
Φιλοθέου . ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ Φεβρουάριος 2000 )

"Πρέπει να έχει κανείς πολύ Χάρη για να καταλάβει
ότι είναι αμαρτωλός .Στον σαρκικό άνθρωπο η μετάνοια δεν είναι
εύκολη. Άρα, αυτός που ζει μέσα στην ατμόσφαιρα της δείχνει ότι
διαποτίζεται από την άκτιστη ενέργεια της Θείας Χάριτος. Γι' αυτό
πολύ Πατέρες τονίζουν ότι η βίωση της μετανοίας είναι το πρώτο
στάδιο της θεωρίας του Θεού .Και όσο η φωτιά της μετανοίας
κατακαίει τη ψυχή και τις αμαρτίες, τόσο αυτή, η φωτιά
μετατρέπεται σε άκτιστο Φως.

7

Επομένως η μετάνοια δεν είναι ανθρώπινης προελεύσεως,
αλλά αποτελεί δώρο που προσφέρεται από τον ουρανό …" (Μητροπ.
Ναυπάκτου Ιερόθεος-ΟΣΟΙ ΠΙΣΤΟΙ Σελ.360).

Ο Άγ. Ιωάννης της Κροστάνδης σημειώνει: "Τι θα κάναμε εάν
δεν μας ενίσχυε προκαταβολικά η Χάρις του Θεού; Σε ποιο
κατάντημα θα φτάναμε ,εάν δεν μας αγκάλιαζε ξαφνικά χωρίς να το
περιμένουμε μετά από την αμαρτία και δεν μας προετοίμαζε για
μετάνοια και για δάκρυα;… Σπάνια πολύ σπάνια θα μπορούσε
κανείς να απαλλαγεί από το ζυγό της αμαρτίας".
Αδελφοί μου!
Ο άνθρωπος είτε το θέλουμε είτε όχι βρίσκεται σε μια συνεχή
πορεία. Άλλοτε είναι ανοδική, άλλοτε καθοδική. Άλλοτε ανεβαίνει
για να συναντηθεί με το Θεό, άλλοτε απομακρύνεται από Αυτόν και
δρέπει τα αποκαΐδια και τα ερείπια της αποστασίας του. Το
Τριώδιο είναι η αγία, η πνευματική, η κατανυκτική, η ασκητική, η
αθλητική περίοδος της Εκκλησίας μας που μας βοηθάει να
πορευθούμε σωστά και να συναντηθούμε με τον Αναστημένο Xριστό.
Ανοίγει την ερμητικά κλειστή, πόρτα της ψυχής μας ώστε να
εισχωρήσει μέσα η Χάρις του Θεού, για να αγωνιστούμε σωστά, να
επιφέρουμε μια ολοκληρωτική αλλαγή στη ζωή μας, να
μετανοήσουμε, για να φθάσουμε στην κατά χάριν ένωση μας με τον
Χριστό .
Ας ακούσουμε, κλείνοντας, τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά:
"Αφού είναι κοντά μας η Βασιλεία των ουρανών, με την
συγκατάβαση του Θεού Λόγου προς εμάς, ας μην απομακρυνθούμε
εμείς από Αυτόν ζώντες αμετανόητοι. Ας αποφύγουμε μάλλον την
αθλιότητα εκείνων που ζουν στο σκοτάδι κάτω από τη σκιά του
θανάτου. Ας αποκτήσουμε τα έργα της μετανοίας, δηλ. φρόνημα
ταπεινό, κατάνυξη και πνευματικό πένθος, καρδιά γεμάτη
πραότητα, ώστε να υπομένει τα δεινά, να ευχαριστείται με τους
διωγμούς, για χάρη της αλήθειας και της δικαιοσύνης, με τις
ζημιές, τις ύβρεις, τις συκοφαντίες και τας παθήματα". ( ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ
των Ιερών Νηπτικών Το Περιβόλι της Παναγιάς τομ. Δ'. σελ.315 ).

8

2.
ΜΕΤΑΝΟΙΑ ΤΟ
ΝΟΗΜΑ ΤΟΥ ΤΡΙΩΔΙΟΥ
Μέσα στον ετήσιο
εορταστικό
κύκλο,
ξεχωριστή θέση κατέχει ο
κύκλος των κινητών εορτών,
που κέντρο και σκοπός τους
είναι το Πάσχα. Το διαρκές
πέρασμα και η είσοδος μας
στην «καινή ζωή της
Βασιλείας». Για να βιωθεί
όμως με εσωτερικότητα
αυτή η «εορτή των εορτών»,
είναι απαραίτητη και η
κατάλληλη προετοιμασία. Αυτήν, την προετοιμασία, έρχεται να μας
τη διασφαλίσει η ευλογημένη αυτή περίοδος του Τριωδίου, στην
οποία σήμερα συν Θεώ εισερχόμεθα. Η κατανυκτική περίοδος του
Τριωδίου, που αποτελεί για όλους τους πιστούς μοναδική ευκαιρία
και δυνατότητα για πορεία μετανοίας.
Την πνευματική πορεία μας, αγαπητοί Χριστιανοί, την
χαρακτηρίζει η μετάνοια που πρέπει να είναι συνεχής. Και μετανοώ
σημαίνει αλλάζω, αλλάζω ολοκληρωτικά τη ζωή μου, αρνούμαι, με
όλη μου την καρδιά, την αμαρτία, αλλάζω νοοτροπίες. νοιώθω με
όλη μου την ύπαρξη, ότι ο δρόμος που ακολουθώ δεν πάει πουθενά,
και ψάχνω πλέον καινούριο δρόμο, το δρόμο της επιστροφής.
Πρέπει να νοιώσω ότι ζω σ’ ένα αχυρώνα, έξω από το σπίτι του
πατέρα, και να πω κι εγώ σαν τον Άσωτο της επόμενης Κυριακής:
«Πού είμαι; Εδώ ο πατέρας έχει παλάτι, όπου όλοι ευφραίνονται,
και εγώ κάθομαι στον βούρκο;» Κι έπειτα να αποφασίσω να γυρίσω,
να ξαναμπώ στο πατρικό σπίτι, να συμφιλιωθώ με τον Θεό –
Πατέρα και τους αδελφούς μου. Ειδικότερα δε τώρα, μέσα στην
περίοδο του Κατανυκτικού Τριωδίου, έχουμε ανάγκη όλοι από
εντονότερη άσκηση μετανοίας. Καλούμαστε τώρα, να καθαρίσουμε
την ύπαρξη μας από κάθε «μολυσμόν σαρκός και πνεύματος».
Καλούμαστε να διαφοροποιηθούμε από τις αμαρτωλές επιλογές

9

μας, που είναι πάμπολλες. Μνησικακία, μίσος, πλεονεξία, αλόγιστη
προσκόλληση στα υλικά αγαθά, εγωιστική διεκδίκηση και υπεροχή
σε βάρος των συνανθρώπων μας. Καλούμαστε να ανασυγκροτηθούμε
και να αναγεννηθούμε με συντονισμένο πνευματικό αγώνας ώστε να
βρουν θέση μέσα στην καρδιά μας, η αγάπη, η ανεξικακία, η
ευσπλαχνία, η ελεημοσύνη, η υπομονή, η συγχωρητικότητα και τέλος
η προσευχή. Αυτά τα κατορθώματα συνιστούν την πνευματική ζωή
και πορεία του πιστού.
Το ζητούμενο λοιπόν ειδικά την περίοδο αυτή είναι η
«αλλαγή». Η αλλαγή του ανθρώπου. Η απαλλαγή του καθενός μας
από τα πάθη του. Είναι η μετάνοια. Και Μετάνοια στη συνείδηση
της Εκκλησίας είναι η ηρωική απόφαση επιστροφής στην περιοχή
της χάριτος, από την οποία αποσπάται ο πιστός, όταν ακολουθεί «το
ίδιον θέλημα. Είναι η πράξη που μαρτυρεί την αλλαγή πορείας και
δηλώνει την επιστροφή στην «παραδείσια σχέση». Είναι το «γνώθι σ’
αυτόν». Και η γνώση του εαυτού μας, συνδέεται άμεσα με την γνώση
του Θεού. Η περίοδος του Τριωδίου μας ανοίγει το δρόμο γι’ αυτή
τη γνώση. Μας οδηγεί σε μία υγιή εσωστρέφεια, που αφαιρεί από το
«πρόσωπο» της καρδιάς όλες τις μάσκες της πονηρίας που
εκφράζεται ποικιλοτρόπως. Είναι μια εσωστρέφεια με κοινωνικές
διαστάσεις.
Μπροστά μας, αδελφοί μου, λοιπόν, το κατανυκτικό
Τριώδιο, και λίγο αργότερα η Μεγάλη Σαρακοστή. Ανοίγεται και
πάλι το «στάδιον των αρετών», η ευλογημένη περίοδος των
πνευματικών αγώνων.
«Οι βουλόμενοι» την πνευματική πορεία «εισέλθετε». «Ιδού
καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού καιρός μετανοίας».

Με την πρώτη Κυριακή, την Κυριακή του Τελώνου και
Φαρισαίου, σημειώνει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου
Θεσσαλονίκης κ. Ι. Φουντούλης στο βιβλίο του « Λογική Λατρεία»,

ανοίγει η ιερά πύλη του Τριωδίου. Δεν μπορούσε να ευρεθεί
καταλληλότερο θέμα, που να συνδυάζει κατά ένα τόσο πλήρη τρόπο
τούς επί μέρους σκοπούς της περιόδου αυτής. Το Τριώδιο
σημειώνει μία ιερά περίοδο του έτους αφιερωμένη στον Θεό στην
σύντονο λατρεία και προσευχή, στην νηστεία και στα αγαθά έργα. Η
προσευχή όμως, η νηστεία και η δικαιοσύνη του επιφανειακά
δικαίου, κενοδόξου όμως και υπερηφάνου Φαρισαίου,
αποδοκιμάζονται από τον Θεό. Αντιθέτως δικαιώνεται ο
αμαρτωλός και άδικος, αλλά μετανοημένος και συντετριμμένος

10

Τελώνης, που κτυπά το στήθος του και ταπεινά επικαλείται το
έλεος του Θεού: «Ο Θεός ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ». …
«Το πρώτο λοιπόν πού πρέπει να προσέξουμε και σήμερα
και αύριο και όλες τις ημέρες, ιδιαίτερα αυτήν την περίοδο του
Τριωδίου, είναι να είμαστε τίμιοι με τον Θεό. Ν' αφήσουμε κατά
μέρος τις υποκρισίες μας, ν' αφήσουμε κατά μέρος τις δικαιολογίες
μας, ν' αφήσουμε κατά μέρος όλα αυτά τα δεν γίνεται, δεν μπορώ,
ότι είναι αλλιώς τώρα τα πράγματα. Τίποτε. Αυτά όλα είναι
δικαιολογίες. Αυτά όλα είναι καμώματα. Αυτά όλα είναι πονηριές
ανθρώπινες. Ό Θεός θέλει τίμιο άνθρωπο. Δεν μπορείς; Όσο
μπορείς.
Να βάλουμε κάτω τον εαυτό μας και να σταθούμε ενώπιον
του Θεού. Αμαρτωλοί; Αμαρτωλοί. Δεν πειράζει αυτό. Με
αδυναμίες πολλές; Δεν πειράζει αυτό. Με σπασμένα τα φτερά
μας; Δεν πειράζει αυτό. Ό,τι κι αν είμαστε, εφόσον ζούμε και
είναι ανοικτά τα μάτια μας και έχουμε μια επαφή, μια επικοινωνία
με τον Θεό και μπορούμε να πούμε ένα «Κύριε ελέησαν», ή Χάρις
του Θεού θα μας κάνει αγίους. Εκείνο πού εμποδίζει την Χάρη
του Θεού, εκείνο πού πειράζει, είναι τα καμώματα τα ανθρώπινα,
οι δικαιολογίες, οι προφάσεις και όλες αυτές οι κουτοπονηριές.
Ο Φαρισαίος έκαμνε ορισμένα πράγματα. Από αυτά πού
έλεγε, μερικά ήταν βέβαια αληθινά. Αλλά εμφανίζεται ενώπιον του
Θεού φαρισαϊκά, υποκριτικά. Δεν μπορεί να συνεργασθεί ό Θεός
μαζί του. «Ο Θεός υπερήφανοις αντιτάσσεται, ταποινοίς δε δίδωσι
χάριν». Και βλέπει ο Θεός τον Τελώνη. Τελώνης είναι, αμαρτωλός
είναι. Επειδή όμως εμφανίζεται ενώπιον του Θεού αυτό πού είναι
και δεν προσπαθεί να κρυφτεί, δεν προσπαθεί να δικαιολογηθεί,
επειδή εμφανίζεται ως το έσχατο σκύβαλο της γης, ο Θεός τον
δέχεται, τον ακούει και τον δικαιώνει, ενώ τον άλλο τον
απορρίπτει.
Αυτό να δούμε: Μας δέχεται ό Θεός ή μας απορρίπτει;
Πήγες στην εκκλησία. Τι έγινε; Δέχθηκε ό Θεός την πράξη σου
αυτή που πήγες στην εκκλησία και προσευχήθηκες; Τη δέχθηκε η
την απέρριψε και απέρριψε κι εσένα; Κι αν την απέρριψε, γιατί την
απέρριψε; Δεν έχει κανέναν λόγο ό Θεός να την απορρίψει. Αν
πήγες εκεί ως ταπεινός αμαρτωλός και στάθηκες ενώπιον του
Θεού με ευθύτητα και με ειλικρίνεια, είναι αδύνατο να σε απορρίψει
ο Θεός. Είναι αδύνατο ό Θεός να μη βεβαιώσει την καρδιά σου με
μια κάποια δικαιοσύνη, ότι «σ' άκουσα, παιδί μου!» και να μη

11

μαλάξει την ψυχή σου λίγο, να μη μαλακώσει την καρδιά σου, να μη
σε παρηγορήσει λιγάκι, να μη σε γλυκάνει. Είναι αδύνατο να μην το
κάνει ό Θεός· όποιος κι αν είσαι». ( Συμεών Κραγιοπούλου: ΣΥΝΑΞΕΙΣ
ΤΡΙΩΔΙΟΥ Α’.» σελ. 11).

Αν όμως όπως πας, έτσι γυρίζεις και χειρότερα, εκεί κάτι
δεν πάει καλά. Και μην προσπαθείς να βρεις διάφορες δικαιολογίες, τούτο κι εκείνο και καμώματα και πονηριές. Η αιτία
είναι ότι δεν είσαι ευθύς ενώπιον του Θεού, δεν είσαι ειλικρινής με
τον Θεό, δεν έχεις ιδέα για τον εαυτό σου, νομίζεις πώς είσαι το
κέντρο του κόσμου και τίποτε και κανένας δεν υπάρχει πιο πέρα
από σένα. Και αυτό δεν αφήνει ούτε το Θεό να δεις, μα ούτε κι ο
Θεός να σε δει!
Αδελφοί μου, είναι ωραία και ευχάριστη ή εκκλησιαστική
ζωή με τις ποικίλες γιορτές, πού σημαδεύουν και ανανεώνουν τη
ζωή. Και ή ζωή δεν είναι και δεν πρέπει να είναι ρουτίνα,
συμβατικότητα, αλλά ενσυνείδητη βίωση των γεγονότων, πού
καθιστούν την ύπαρξη μας ζωντανή και δημιουργική. Όσοι
βιώνουν την εκκλησιαστική ζωή, μάλιστα στη ζώσα Ενορία,
βιώνουν την αληθινή κοινωνική ζωή μέσα στον πολυμορφισμό των
διαπροσωπικών ενοριακών σχέσεων. Και πόσο σήμερα ό
άνθρωπος 6χει ανάγκη αυτή την επικοινωνία σε μία εποχή
αποξένωσης και απομόνωσης. Οι γιορτές σπάζουν τη ρουτίνα της
ζωής. Δημιουργούν ευκαιρίες ψυχικής ανανέωσης και με νέες
διαθέσεις συνεχίζεται η πορεία της ζωής. Ιδιαίτερα η
προπαρασκευαστική περίοδος του Τριωδίου και στη συνέχεια η
περίοδος της Σαρακοστής μας στρέφει προς τον έσω άνθρωπο για μία
εσωτερική κάθαρση. Και αυτή ή πνευματική κάθαρση χαρίζει την
πνευματική Ανάσταση. Ο αναστημένος εσωτερικά άνθρωπος βλέπει
τη ζωή με το υπέρλαμπρο φως της Αναστάσεως. ( π. Ευαγγέλου Σκορδά «
ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΑΣ ΑΓΥΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑΣ ΡΥΜΑΣ» ΣΕΛ. 23).

12

3. ΙΔΟΥ ΚΑΙΡΟΣ ΕΥΠΡΟΣΔΕΚΤΟΣ
Με τη σημερινή Κυριακή, την Κυριακή του Τελώνου και του
Φαρισαίου, αγαπητοί μου αδελφοί, δεν εγκαινιάζεται απλά η
κατανυκτική περίοδος του Τριωδίου, ούτε και προβάλλονται
παραβολικά δύο πρόσωπα της καθημερινότητας μας. Με τη
σημερινή Κυριακή διευκρινίζονται και οριοθετούνται βασικά
σημεία της ζωής. Είναι η πίστη, είναι η ευσέβεια, είναι η μετάνοια,
είναι η ταπείνωση. Όλα αυτά διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο
τόσο στην προσωπική μας σωτηρία, όσο και στη σωτηρία των άλλων.
Αδελφοί μου!
Και πάλι Τριώδιο! Και βέβαια αυτό δεν μας το θυμίζει αυτό
μόνο η Εκκλησία μας, μα το τονίζουν καθημερινά τώρα και τόσοι
άλλοι, κοσμικοί και μη. Εφημερίδες, τηλεόραση, περιοδικά,
ραδιόφωνο, κέντρα διασκέδασης, σύλλογοι, και δημοτικές αρχές,
όλοι μιλάνε για το τριώδιο. Τι γίνεται λοιπόν;
Για την Εκκλησία μας, «Τριώδιο», είναι το βιβλίο που
περιέχει τις ακολουθίες από την Κυριακή του Τελώνου και
Φαρισαίου μέχρι και το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου. Πήρε την
ονομασία του από τα «τριώδια», δηλαδή τους κανόνες που
απαρτίζονται από τρεις ωδές, ενώ όλο τον άλλο χρόνο αποτελούνται
από 9 και τα οποία αποτελούν τον κύριο κορμό του βιβλίου. Κατ’
επέκταση «Τριώδιο» ονομάζεται όλη αυτή η χρονική περίοδος κατά
την οποία η Εκκλησία έχει σε χρήση το βιβλίο αυτό.
Εάν ανατρέξουμε στις σελίδες του βιβλίου αυτού θα
διαπιστώσουμε, από τους ύμνους που αναγράφονται εκεί, ότι είναι

13

μια περίοδος προσευχής και τελωνικού στεναγμού. Αναφέρεται στην
μετάνοια, στην ηρωική δηλαδή απόφαση επιστροφής στην περιοχή
της χάριτος, από την οποία αποσπάται ο πιστός, όταν ακολουθεί «το
ίδιον θέλημα»· μιλά για την ειλικρινή γνώση του εαυτού μας·
παροτρύνει για αλλαγή πορείας και επιστροφή στην «παραδείσια
σχέση».
Για τον πολύ κόσμο, όμως, έχει φορτιστεί η περίοδος αυτή
με άλλο περιεχόμενο. Υπάρχει δυστυχώς μεγάλη σύγχυση.
Είναι, πράγματι, περίεργο, αγαπητοί Χριστιανοί, πως αυτή
την περίοδο, ενώ η Εκκλησία προσπαθεί να αφαιρέσει τις μάσκες
του ψεύδους και της υποκρισίας από τη ζωή μας, ο κόσμος γλεντά,
ασύστολα και ανερυθρίαστα, μασκοφορεμένος, κρυμμένος πίσω από
προσωπεία, πολλά από τα οποία αποκαλύπτουν εσωτερικές
παραμορφώσεις και εξευτελίζουν το ανθρώπινο πρόσωπο. Βρίσκει
τρόπο να αποκαλύψει εσωτερικά «ειδεχθή προσωπεία», χωρίς την
τόλμη που απαιτεί ο πόνος της μετάνοιας. Όμως μόνο με τη
μετάνοια, στην οποία μας καλεί η περίοδος του Τριωδίου,
αποκαθίσταται η διακοπείσα σχέση μας με τον Θεό. Είναι η
αντίστροφη, της φυγής και της αποστασίας, πορεία. Τότε
κυριάρχησε η υπερηφάνεια, η αλαζονεία και ο εγωισμός. Τώρα η
ταπείνωση, είναι ανάγκη να νεκρώσει τα αντίθεα πάθη και η υπακοή
στο θέλημα του Θεού, να λευκάνει την ψυχή και να ετοιμάσει
κατάλυμα, για να υποδεχθεί Εκείνον. Η μετάνοια είναι ο
μονόδρομος, της ανασυνδέσεώς μας με τον Θεό και η απαρχή μιας
νέας σχέσεως. Γίνεται λοιπόν φανερό ότι την περίοδο του Τριωδίου
είναι έντονη η αντίθεση του «κοσμικού» πνεύματος με το πνεύμα της
Εκκλησίας. Και είναι, πράγματι, θλιβερό το πώς η εξαθλίωση του
ανθρώπου, η παραμόρφωσή του, θεωρείται παράδοση και
πολιτισμός. Είναι κάτι που κρίνει –με δυσάρεστα αποτελέσματατην ελληνορθόδοξη Ποιότητά μας!
Γύρω, λοιπόν, από την καθαρότητα της πίστης και την
ειλικρίνεια στην καθημερινή ζωή θα περιστραφεί αυτός ο αγώνας.
Ολέθρια πάθη που θα παραταχθούν μπροστά μας θα είναι
παραδείγματα προς αποφυγήν, ενώ οι αρετές θα είναι αθλήματα για
αγώνα και στόχοι για να επιτευχθούν. Αρετές όπως η προσευχή, η
νηστεία, η ταπεινοφροσύνη και η μετάνοια θ' ανοίξουν τον
πνευματικό στίβο, προσκαλώντας μας για να τις κατακτήσουμε.
Παράλληλα πάθη όπως η υψηλοφροσύνη και η υποκρισία όχι μόνο

14

θα υπογραμμίζονται για αποφυγή, αλλά και θα στιγματίζονται σαν
ενέργειες αντιθρησκευτικές και αντικοινωνικές.
Με τη σημερινή, λοιπόν, παραβολή του Τελώνου και του
Φαρισαίου, αδελφοί μου, προβάλλουν κατά τρόπο παραστατικό οι
σωστές αρετές και ξεσκεπάζονται τα πάθη. Μετάνοια και
ταπεινοφροσύνη, υψηλοφροσύνη και υποκρισία αποκαλύπτονται
σήμερα μπροστά μας. Πρωταγωνιστές δύο άνθρωποι της
καθημερινής ζωής, που διαχρονικά είναι οι ίδιοι. Δυο άνθρωποι που
στο πρόσωπο του καθενός μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον ίδιο μας
τον εαυτό. Φαρισαίος και Τελώνης. Ο πρώτος είναι η
προσωποποίηση της υποκρισίας. Ο δεύτερος είναι η έκφραση της
αδικίας και η ενσάρκωση της αμαρτωλότητας, αλλά συνάμα και της
μετάνοιας και της δικαίωσης. Παρά την κραυγαλέα διαφορά τους,
ως ένα σημείο έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό την αμαρτωλότητα,
η οποία στην μεν περίπτωση του Τελώνη είναι οφθαλμοφανής, στη
δε περίπτωση του Φαρισαίου καλύπτεται με επιμέλεια· σκεπάζεται
με μάσκα. Για τούτο και είναι περισσότερο επικίνδυνη τόσο για τον
ίδιο όσο και για τους άλλους, αφού μένει χωρίς τη δυνατότητα της
αναγνώρισης και κατ' επέκταση, χωρίς τη δυνατότητα της μετάνοιας
και της σωτηρίας. Ο Φαρισαϊσμός έχει μια πολύ βασική μορφή.
Αυτή τη μορφή την απέδωσε σήμερα ο Κύριος πολύ παραστατικά.
Έχει την ψευδαίσθηση της τελειότητας από τη μια και από την άλλη
περιφρονεί όλους τους άλλους. Είναι τόση η αίσθηση της
τελειότητάς, που εκφράζεται μέσα από τις «αρετές» και τις
πολλαπλές ατέλειες των άλλων. Είναι ενάρετος ο Φαρισαίος,
προσεύχεται, νηστεύει και κάνει ελεημοσύνες. Προπαντός όμως δεν
έχει τα ελαττώματα των άλλων και ιδιαίτερα του Τελώνη, που είναι
άρπαγας, άδικος, μοιχός, ανήθικος.
Όμως μέσα από τη σημερινή παραβολή ο Κύριος όχι μόνο
καταδικάζει αυτή την υποκρισία, αλλά και την απορρίπτει. Την
καταδικάζει γιατί δεν προσφέρει τη δυνατότητα στον άνθρωπο να
αναγνωρίσει τις ατέλειες του, τον κρατά δέσμιο του εγωισμού του
και τον αφήνει μακριά από τη σωτηρία. Η δικαίωση δεν μπορεί να
είναι αυτοδικαίωση, μα προσφέρεται μόνο από το Θεό, όπως έγινε
και με τον Τελώνη. Ο Τελώνης με την πραγματική του μετάνοια και
ταπείνωση, την ειλικρινή αναγνώριση και συναίσθηση της
αμαρτωλότητάς του, προσέλκυσε τη Χάρη του Θεού. Αντίθετα ο
φαινομενικά ευσεβής και ενάρετος Φαρισαίος απορρίφθηκε από το

15

Θεό γιατί δεν συμβάδιζαν ειλικρίνεια πίστεως, προθέσεων και
πράξεων.
Αδελφοί μου, συγκλονιστική η αφήγηση του σημερινού
Ευαγγελίου. Συγκλονιστικότερο το αποτέλεσμα: «Κατέβη ούτος
δεδικαιωμένος... ή γαρ εκείνος». Με τον τρόπο αυτό
επιβεβαιώθηκε ότι η «δικαίωση» δεν κερδίζεται με ψεύτικους
τίτλους, αλλά ούτε και κατ' επέκταση η σωτηρία με τίτλους
φαρισαϊκούς. Η δικαίωση κερδίζεται μέσα από ειλικρίνεια
προθέσεων και έργα πίστεως και αγάπης. Η δικαίωση προσφέρεται
σαν δώρο από το Θεό στον άνθρωπο σαν έκφραση αποδοχής της
ειλικρινούς του μετάνοιας και ταπεινοφροσύνης. Κατά συνέπεια ας
επαναλάβουμε κι εμείς το του υμνωδού: «Φαρισαίου φύγωμεν
υψηγορίαν και Τελώvου μάθωμεν το ταπεινόν εν στεναγμοίς προς
τον Σωτήρα κράζοντες. Ίλαθι, μόνε ημίν ευδιάλακτε».
Αμήν.

16

4.
ΓΙΑ ΝΑ ΞΑΝΑΒΡΟΥΜΕ
ΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ ΜΑΣ
Ενώ ζούσε στον Παράδεισο
ο άνθρωπος άκουσε το ψέμα
που μεγαλύτερό του ούτε
έχει μα ούτε και πρόκειται
να ειπωθεί. Με διαβολική
παρέμβαση μετεστράφη και
διεστράφη.
Και
ενώ
θαύμαζε και δοξολογούσε
τον Θεό, υπάκουε στις
εντολές του Θεού και
χαιρότανε την αφοσίωση του
στον Θεό, έγινε εγωιστής και εγωκεντρικά αυτονομημένος. Ήθελε
τα πράγματα να γίνουν κατά το δικό του θέλημα, κατά το συμφέρον
του, όπως εκείνος βέβαια το εννοούσε και όχι πλέον όπως το
εννοούσε ο Θεός. Άκουσε τη συμβουλή του διαβόλου και
επαναστάτησε, επειδή θεώρησε ότι είναι πλέον συμφερότερο σε
αυτόν να ακούσει την οδηγία του διαβόλου παρά την εντολή του
Θεού.
Έκτοτε, αγαπητοί χριστιανοί, όλοι εμείς πορευόμαστε με
έναν εγωκεντρισμό αδυσώπητο και άκαμπτο. Κι αυτός ο
εγωκεντρισμός ξεκινάει από αυτή τη γέννησή μας και δυστυχώς, μας
συνοδεύει μέχρι τον τάφο. Το σύνθημά μας τι έχω και τι είμαι.
Στηρίζω όλα μου τα βιώματα, όλα μου τα αισθήματα για οντότητα
και για υπεροχή στο τι έχω, τι απολαμβάνω, τι κάνω, και συνάμα
συγκεντρώνω την προσοχή μου στο τι είμαι, πως με θεωρεί ο
κόσμος, πόσο μεγάλος είμαι, αλλά και πόσο μικροί, πόσο
μηδαμινοί, πόσο τιποτένιοι είναι όλοι οι άλλοι.
Ένας από αυτούς τούς ανθρώπους είναι και ο Φαρισαίος, ο
οποίος παρουσιάσθηκε στο Θεό μπροστά, φωτογραφίζοντας, κατά
τη γνώμη του, πολύ καλά τον εαυτό του και λέγοντας όλα εκείνα τα

17

εγκωμιαστικά, με ένα αίσθημα ευεξίας, ένα βίωμα οντότητας και
υπεροχής έναντι όλων των άλλων και ιδιαίτερα έναντι του Τελώνου.
Έκανε βέβαια δύο μεγάλα λάθη. Το ένα ότι θέλησε να κάνει
σύγκριση του εαυτού του με άλλους ανθρώπους και το δεύτερο ότι
ήθελε να συγκρίνει τα δώρα που του έδωσε ο Θεός στον ίδιο, με
εκείνα που δεν είχε πάρει ο Τελώνης. Διότι ό,τι καλό είχε ως
άνθρωπος ήταν δώρο του Θεού και δεν μπορούσε να το θεωρεί δικό
του κατόρθωμα. Έτσι έφθασε σ’ αυτή τη φαρισαϊκή έπαρση, το
αίσθημα της υπεροχής και της τελειότητας.
Αλλά δυστυχώς, είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα, είμαστε όλοι
Φαρισαίοι! «Είμαστε όλοι Φαρισαίοι πού καλούμαστε να γίνουμε
τελώνες. Μας φαίνεται άραγε παράξενο κάτι τέτοιο; Δεν θα έπρεπε.
Ο καθένας από μας ξεκινά, λίγο η πολύ. ως Φαρισαίος -ας είμαστε
ειλικρινείς κι ας μην «χαριζόμαστε» στον εαυτό μας. Διότι ίσα - ίσα
αυτό ακριβώς σημαίνει η ιδιότητα του Φαρισαίου: να «χαρίζεσαι»
στον εαυτό σου· να βλέπεις τα πράγματα με τέτοιο τρόπο, που να μη
θεωρείς αναγκαία τη μεταστροφή σου- να λες «έκανα τούτο κι
εκείνο - ποιος μπορεί τώρα να ζητήσει κάτι περισσότερο από μένα;
Δεν έκανα ό,τι θα μπορούσε να ζητηθεί σε ένα λογικό άνθρωπο;»
(Και φυσικά, συνεχίζουμε συμπληρώνοντας: «και τώρα είναι ή δική σου
σειρά να ανταποδώσεις»).
Μα αυτό ακριβώς είναι πού λέει κι ό Φαρισαίος: «Τα έκανα
όλα αυτά, τήρησα το Νόμο. Είμαι δίκαιος απέναντι στο Θεό.
Πράγματι δεν είμαι σαν κάτι άλλους. Εκείνοι δεν έχουν κάνει ό,τι
έκανα εγώ· και για να πλησιάσουν το Θεό όσο εγώ, πρέπει να
ακολουθήσουν τα βήματα μου».
Πόσο απέχει μία τέτοια αντίληψη από την Αλήθεια! Πόσο
απέχει μία τέτοια στάση από την εσώτατη εκείνη αλήθεια πού οι
προφήτες θέλησαν για τον εαυτό τους και τους άλλους! Ό Χριστός
λέει στο Φαρισαίο και σε μας: «Παιδί μου, όταν έχεις πια κάνει όλα
όσα σού ζήτησα -κι ακόμα περισσότερα- κοίτα να πεις στον εαυτό
σου: "Είμαι ένας δούλος αχρείος -δεν έκανα παρά το καθήκον μου".
Διέφευγε της προσοχής τού Φαρισαίου ένα πράγμα. Δεν
μπορούσε να αντιληφθεί ότι μάς είναι αδύνατο να ανυψωθούμε με
τις δικές μας δυνάμεις και να φτάσουμε στο Θεό. Είναι αδύνατο να
Τον προσεγγίσουμε στηριγμένοι στις δικές μας προσπάθειες. Το
μόνο πού μπορούμε να κάνουμε είναι να απαλλαγούμε απ' όλα αυτά,
απ' όλες αυτές τις συμπεριφορές και νοοτροπίες που Τον εμποδίζουν
να έρθει και να λειτουργήσει μέσα στη ζωή μας, να σταθεί στο πλάι

18

μας, να μάς ελκύσει κοντά Του. Και ένα από τα λάθη πού πολύ συχνά
διαπράττουμε -κι έχει αρνητικότατες συνέπειες πάνω μας-είναι το
να αντικρίζουμε τους εαυτούς μας ως «δούλους αγαθούς», να
μονολογούμε: «Έχανα τούτο κι εκείνο· και τώρα είμαι εντάξει». Δεν
υπάρχει κάτι που να μπορούμε εμείς να κάνουμε προκειμένου να
υπερβαθεί η άβυσσος μεταξύ τού Θεού και του αμαρτωλού
ανθρώπου. Μόνο Εκείνος μπορεί να γεφυρώσει το χάσμα και να μας
αρμόσει μαζί Του». (Βασίλειος Όσμπορν. Επίσκοπος Σεργκίεβο).
Είμαστε όλοι Φαρισαίοι, και όλοι μας συγκεντρώνουμε την
προσοχή μας, είτε κρυφά είτε φανερά, είτε θρησκευτικά είτε μη
θρησκευτικά, στο να δούμε τι πήραμε από τη ζωή, τι κερδίσαμε, τι
κατακτήσαμε, πόσο οι άνθρωποι μας υπολήπτονται, πόσο οι
άνθρωποι μας υπολογίζουν, αν υπάρχουν κατώτεροι ή ανώτεροι από
μας, αν… αν… Χίλιες δυο συγκρίσεις κάνουμε σύμφωνα με το
μυαλό μας και τις κοσμοθεωρίες μας, για να αποδείξουμε πως δε
μοιάζουμε με τους άλλους. Και πολλές φορές αυτά τα βιώματα της
οντότητας και της υπεροχής που αποκτούμε, τα κάνουμε και
προσευχές ανάλογες με του Φαρισαίου και νομίζουμε ότι όλα τα
πράγματα πάνε καλά.
Αδελφοί μου! Από τότε που ο Κύριος έγινε άνθρωπος και
σαρκώθηκε και προσέλαβε όλο το ανθρώπινο γένος και ήρθε και
έζησε για μας, θα μπορούσαμε να πούμε, με μια απλή λέξη, σημερινή
και σύμφωνη με την κοσμοθεωρία και αντίληψη της υλοκρατούμενης
εποχής μας, έγινε «αποτυχημένος». Για μας πάνω στο Σταυρό
πέθανε σαν αποτυχημένος, ο πιο αποτυχημένος άνθρωπος του
κόσμου, ο πιο αποτυχημένος επαναστάτης πραξικοπηματίας, έτσι
τον θεωρήσανε, έτσι τον θεωρούμε έτσι τον σταυρώσανε έτσι τον
σταυρώνουμε. Όμως ο Χριστός από τότε που έγινε άνθρωπος και
συγκέντρωσε όλη την αποτυχία, όλου του ανθρώπινου γένους στη
δική του «αποτυχία», όχι για να μείνει αποτυχία, αλλά για να
οδηγήσει στο θρίαμβο, στην Ανάσταση. Έγινε αποτυχημένος για
μας, αλλά έγινε συγχρόνως και νικητής για μας. Έγινε η σωτηρία
μας, η επιθυμία μας, η αιώνια λύτρωσή μας, η αιώνια μακαριότητα
μας.
Από τότε λοιπόν εμείς οι πιστοί δεν πρέπει να προσέχουμε τι
είμαστε, πόσο αξίζουμε, πόσα αγαθά κατακτήσαμε, η υπόληψη, η
κοινωνική θέση και χίλια δυο άλλα πράγματα. Εκείνο που πρέπει
να κάνουμε είναι πρώτα-πρώτα σαν τον Τελώνη να ζητάμε με
κατάνυξη με δάκρυα, με συντριβή το έλεος του Θεού, να καθαρίσει

19

την ψυχή μας, να ανοίξει τα μάτια μας να βλέπουμε πραγματικά, να
χαιρόμαστε τα όσα έκανε για μας. Τα αισθήματα της οντότητάς μας
να εδραιώνονται και να πηγάζουν από το τι έκανε ο Θεός για μας,
όχι αν έχουμε εμείς κάνει τίποτε.
Έτσι μπαίνουμε στο τελωνικό βίωμα, στο βίωμα εκείνο που,
κατανύσσει την ψυχή του ανθρώπου, τραβά τη Χάρη, το έλεος του
Θεού και μας κάνει άνθρωπο του Θεού. Έτσι ζούσαν κι οι
Πατέρες. Ο μεγαλύτερος Άγιος ποτέ δεν αισθανόταν ότι είναι
άγιος, αλλά ότι είναι ο έσχατος των αμαρτωλών, ο πιο φθηνός και
βδελυρός άνθρωπος. Πολλοί έφθασαν μέχρι το σημείο να πουν ότι
«ούτε το σώμα μου να μην κηδέψετε»! «Να το αφήσετε να το φάνε τα
θηρία», γιατί πίστευαν από το ταπεινό φρόνημα που είχαν για τον
εαυτό τους, ότι δεν άξιζε ούτε την τιμή της κηδείας! Τέτοια ιδέα
είχαν οι Άγιοι για τον εαυτό τους.
Ανοίγει το Τριώδιο, αδελφοί μου, άλλη μία φορά και η
Εκκλησία, μας καλεί στην κατάνυξη, στη συντριβή στη μετάνοια. Αν
κρατήσουμε αυτό το βίωμα, που θα έλεγε κανείς ότι είναι
επικεφαλής της μεγάλης αυτής περιόδου, αν κρατήσουμε αυτό το
βίωμα να διατηρηθούμε μέσα στο Θεό με ταπείνωση και με ελπίδα,
θα έχουμε και χαρά και ειρήνη και θα ζούμε, όχι φαρισαϊκά, αλλά
τελωνικά τη βεβαιότητα της σωτηρίας μας.

20

5.

Ο ΤΕΛΩΝΗΣ, Ο ΦΑΡΙΣΑΙΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΙΩΔΙΟ

Κυριακή Τελώνου και Φαρισαίου σήμερα, αδελφοί μου.
Αρχίζει η ψυχωφελής περίοδος του Τριωδίου. Ανοίγει το
κατανυκτικό βιβλίο των ιερών ακολουθιών με τους υπέροχους
ύμνους και τις κατανυκτικές προσευχές που έχουν στόχο να μας
διδάξουν ένθεα και με μετάνοια να εορτάσουμε το Πάσχα, δηλαδή
το πέρασμά μας από τα της γης στα του ουρανού. Και βέβαια δεν
είναι η περίοδος του Τριωδίου περίοδος φαγητών, ποτών
«διασκεδάσεων», κραιπάλης και καρναβαλιών. Τριώδιο σημαίνει
πνευματική περισυλλογή, μετάνοια, ταπείνωση, κατάνυξη,
προσευχή, πνευματική καλλιέργεια.
Την πρώτη Κυριακή του Τριωδίου, τη σημερινή, ακούμε
στους ναούς τη σχετική παραβολή του Τελώνου και Φαρισαίου και
μέσα από αυτή είναι ανάγκη ν κατανοήσουμε πως πρέπει να
συνομιλούμε δια της προσευχής με τον Θεό .
«Μη προσευξώμεθα Φαρισαϊκώς, αδελφοί· ο γαρ υψών
εαυτόν ταπεινωθήσεται».
Η ατμόσφαιρα της προσευχής, αγαπητοί Χριστιανοί, είναι η
πιο κατάλληλη, για να αποκαλυφθούν οι εσωτερικές διαθέσεις των
ανθρώπων. Στην προσευχή παρουσιάζεται η πνευματική κατάσταση
των ανθρώπων, γι αυτό δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο Κύριος,
για να εκφράσει την αντίθεση μεταξύ του Φαρισαίου και του
Τελώνου τους παρουσίασε στην ώρα της προσευχής.

21

«Δύο άνθρωποι ανέβησαν εις το ιερόν προσεύξασθαι». Δύο
άνθρωποι, δύο κόσμοι. Δύο άνθρωποι αντιπροσωπευτικοί των δύο
τάξεων των ανθρώπων και των δύο πνευματικών κόσμων. Ο
Φαρισαίος και ο Τελώνης. Ο Φαρισαίος, που νόμιζε τον εαυτό του
δίκαιο και εθεωρείτο από τους άλλους δίκαιος, γιατί τηρούσε τις
εντολές του Μωσαϊκού Νόμου, αλλά εστερείτο ταπεινώσεως. Με
τον τρόπο που προσευχόταν, έδειξε πως ζούσε μία δαιμονιώδη
«πνευματικότητα», μια διεστραμμένη πνευματική κατάσταση που
απείχε πολύ από τη λύτρωση. Ερμηνεύοντας σχετικά ο Μ.
Βασίλειος λέει για τον Φαρισαίο και την προσευχή του προς τον
Θεό: «Εγώ, Θεέ μου, για Σένα είμαι ο μόνος θησαυρός της αρετής.

Θα ήταν έρημη από δικαιοσύνη η γη, αν δεν πατούσα εγώ πάνω της».
Είναι ανόητος ο αθεόφοβος. Δεν πήγε στον Ναό για προσευχή αλλά
μόνο για επίδειξη. Στάθηκε στην πιο κεντρική θέση του Ναού και
άρχισε να αυτολιβανίζεται. Να αυτοεπαινείται. Ξεχνά όμως πως
ο,τι καλό έχουμε και ό,τι καλό κάνουμε, αποτελούν «καρπό του
Αγίου Πνεύματος» (Γαλ. 5, 23). Επίκαιρος όσο ποτέ ο Απόστολος
Παύλος λέγοντας: «Χάριτι Θεού ειμί ο ειμί» (Α Κορ. 15, 10), και πάλι:
«Τα πάντα δύναμαι δια του ενδυναμούντος με Χριστού» (Φιλιπ. 4, 13).
Αλλά και ο προφήτης Δαυίδ αποδίδει στο Θεό την δύναμη και την
χάρη με τα οποία ο άνθρωπος κάνει το καλό και κατορθώνει να
οικοδομήσει την αρετή. «Εάν μη Κύριος οικοδομήση οίκον εις

μάτην εκοποίασαν οι οικοδομούντες... Εάν μη Κύριος φυλάξη πόλιν
εις μάτην ηγρύπνησεν ο φυλάσσσων» (Ψαλμ. 126).
Πόσο διαφορετικός όμως ήταν ο δεύτερος. Ταπεινή ψυχή.
Στάθηκε σε μία γωνιά και εκεί όλο συντριβή και μετάνοια για τις
απροσεξίες της ζωής του παρακαλούσε τον Θεό και έλεγε: «Ο Θεός

ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ» δείχνοντας έτσι την πνευματική του
διαύγεια και υγεία γι αὐτὸ «κατέβη δεδικαιωμένος». Όσο κανείς
επιδιώκει την αυτοδικαίωση, τόσο και απομακρύνεται από την
λύτρωση. Όσο κανείς θεωρεί, ειλικρινά όμως, τον εαυτό του ανάξιο
του θείου ελέους, τόσο γίνεται δέκτης της θείας δωρεάς. Η
αυτομεμψία είναι «αφανής προκοπή». Αυτή «η αφανής προκοπή»

εκφράζεται με την ταπείνωση του Τελώνη: ο οποίος «μακρόθεν
εστώς ουκ ήθελε, ουδέ τους οφθαλμούς εις τον ουρανόν επάραι αλλ
έτυπτεν το στήθος αυτού λέγων· ο Θεός ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ».
Αδελφοί, «άνθρωποι δύο ανέβησαν εις το Ιερόν
προσεύξασθαι». Δύο τύποι ανθρώπων. Προσωποποιήσεις της
ταπείνωσης και της υπερηφάνειας, της αρετής και της κακίας, της

22

ειλικρίνειας και της υποκρισίας, της αυτογνωσίας και της αγνωσίας,
της μετανοίας και της πώρωσης, της ευσέβειας και της ασέβειας. Ο
ένας ταπεινώθηκε, γιατί ύψωσε τον εαυτό του. Ο άλλος υψώθηκε,
γιατί τον ταπείνωσε. Ο Φαρισαίος δικαίωσε τον εαυτό του, αλλά τον
καταδίκασε ο Θεός. Ο Τελώνης καταδίκασε τον εαυτό του, αλλά
τον δικαίωσε ο Θεός. Ο πρώτος είπε λόγια πολλά, μα δεν τα άκουσε
ο Θεός. Ο δεύτερος είπε ελάχιστες λέξεις, ο Θεός όμως τις άκουσε
και τις δέχτηκε. Αν η ταπείνωση είναι βασίλισσα των αρετών, η
υπερηφάνεια είναι βδέλυγμα και κατάρα. Βέβαια σήμερα, εποχή
εωσφορικής υπερηφάνειας, εποχή όπου ο «υπεράνθρωπος είναι
πρότυπο για κάποιους, σε εποχή που όλοι θεωρούμε τους εαυτούς
μας σαν τη μόνη σοφία, το αλάθητο, τη παντογνωσία και μόνο η λέξη
«ταπεινοφροσύνη» ακούγεται σαν κάτι παράξενο και άγνωστο, αφού
ταπεινοφροσύνη σημαίνει συνεσταλμένο ήθος, επίγνωση του τι
είμαστε.
Σημαίνει
ταπεινό
φρόνημα,
αυτογνωσία
της
αμαρτωλότητάς μας· είναι αφανής προκοπή».
Αδελφοί μου!
Καθώς λοιπόν αρχίζουμε, καθώς κάνουμε και εφέτος το
πρώτο βήμα στη «χαρμολύπη» του Τριωδίου και της ερχομένης
Μεγάλης Σαρακοστής, βλέπουμε μακριά τον προορισμό... Είναι η
χαρά της Λαμπρής. Είναι η είσοδος στη δόξα της Βασιλείας. Αυτό
το όραμα, η πρόγευση του Πάσχα κάνει τη λύπη φως και χαρά
αναστάσιμη.
Σήμερα προβάλλει μπροστά μας το σχολείο της μετάνοιας,
το Τριώδιο, που θα μας δώσει δύναμη να δεχτούμε το Πάσχα, όχι
σαν μια απλή ευκαιρία να φάμε, να πιούμε, ν’ αναπαυτούμε, αλλά,
βασικά, σαν το τέλος των «παλαιών» που είναι μέσα μας και σαν
είσοδό μας στο «νέο».
Η απέκδυση του «παλαιού ανθρώπου» κατά την περίοδο αυτή
τονίζεται ιδιαίτερα όλη τούτη τη περίοδο.. Και όλος αυτός ο αγώνας
όλη η πνευματική προσπάθεια που γίνεται σε ένα στοχεύουν. Στη
γνήσια προετοιμασία για το μεγάλο «σήμερον» του Πάσχα. Για
τούτο η μητέρα Εκκλησία μας προτρέπει να αυτοσυγκεντρωθούμε,
να πολεμήσουμε τη σάρκα και τα πάθη, το πονηρό και κάθε άλλη
αμαρτία. Μας συνιστά τη νηστεία των τροφών αλλά και των παθών
πρωτίστως. Βέβαια με την αναφορά στην αγάπη και τη μετάνοια,
και θέτοντας τη νηστεία στη σωστή της βάση, κανείς πλέον δεν
μπορεί να ισχυριστεί ότι η πνευματική πρόοδος εξαρτάται μόνον
από το πόσο νήστεψε η ασκήθηκε κάποιος όλη τούτη τη περίοδο. Η

23

πρόοδος εξαρτάται από το πόσο με τη μετάνοια και την όλη
προσπάθεια, την πνευματική, έγινε ο άνθρωπος κοινωνός της
Χάριτος του Αγίου Πνεύματος, που φέρνει την ανάπαυση της
ψυχής.
Αδελφοί μου!
Ο άνθρωπος είτε το θέλουμε είτε όχι βρίσκεται σε μια συνεχή
πορεία. Άλλοτε είναι ανοδική, άλλοτε καθοδική. Άλλοτε ανεβαίνει
για να συναντηθεί με το Θεό, άλλοτε απομακρύνεται από Αυτόν και
δρέπει τα αποκαΐδια και τα ερείπια της αποστασίας του. Το
Τριώδιο είναι η αγία, η πνευματική, η κατανυκτική, η ασκητική, η
αθλητική περίοδος της Εκκλησίας μας που μας βοηθάει να
πορευθούμε σωστά και να συναντηθούμε με τον Αναστημένο Χριστό.
Ανοίγει την ερμητικά κλειστή, πόρτα της ψυχής μας ώστε να
εισχωρήσει μέσα η Χάρις του Θεού, για να αγωνιστούμε σωστά, να
επιφέρουμε μια ολοκληρωτική αλλαγή στη ζωή μας, να
μετανοήσουμε, για να φθάσουμε στην κατά χάριν ένωση μας με τον
Χριστό .
Αυτό ας είναι η καθημερινή μας έγνοια.
ΑΜΗΝ.

24

6.
Ο ΘΕΟΣ
ΙΛΑΣΘΗΤΙ ΜΟΙ ΤΩ
ΑΜΑΡΤΩΛΩ
Καθώς
αδελφοί
μου, συν Θεώ, σήμερα
"Κυριακή του Τελώνου
και του Φαρισαίου",
μπαίνουμε και πάλι στη
λειτουργική περίοδο του
Τριωδίου, περίοδο κατά
την
οποία
τα
αγιογραφικά
αναγνώσματα των ιερών
ακολουθιών, αρμονικά
συνταιριασμένα με τις
ακολουθίες και την υμνολογία, εντείνουν το κατανυκτικό κλίμα,
θέτουν τις προϋποθέσεις της άθλησης στο ανοιχτό στάδιο των
αρετών και καλούν τους πιστούς σε εγρήγορση, καλούμαστε έντονα
σε προετοιμασία πνευματική ώστε να υποδεχθούμε «ψυχαίς
καθαραίς και αρυπώτοις χείλεσι» το Πάθος του Θεανθρώπου και
το θαύμα της Αναστάσεως.
Σήμερα πρώτη μέρα του Τριωδίου ακούμε να παιανίζεται ο
εξαίσιος και συνταρακτικός παιάνας της μετανοίας.

«Της μετανοίας άνοιξον μοι πύλας ζωοδότα
ορθρίζει γάρ το πνεύμα μου προς ναόν τον άγιον σου,
ναόν φέρων το( πνεύματος όλον εσπιλωμένον
αλλ' ως οικτίρμων κάθαρον ευσπλάχνω σου ελέει».
"Το πρόθυμο πνεύμα του πιστού ξαγρυπνά στο ναό του Θεού,
φέροντας μαζί του τον λερωμένο από την αμαρτία Ναό του
σώματος, και παρακαλεί να του ανοίξει ο Θεός τη θύρα της
μετανοίας. Στον άγιο Ναό του θεού έχουν θέση μόνο οι καθαροί,
αυτός είναι ακάθαρτος, αλλά ελπίζει στο έλεος του Θεού και στην
καθαρτική δύναμη της χάριτος του" ( Ι .Φουντούλη ΛΟΓΙΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ ).
H περίοδος του Τριωδίου, αδελφοί μου, και κυρίως η Μ.
Τεσσαρακοστή, είναι περίοδος όπου καλούμαστε λοιπόν για μια

25

αυστηρά προσωπική επανεξέταση και επαναδιοργάσνωση. Είναι ο
Εκκλησιαστικός χρόνος ο οποίος προσφέρεται για εντονότερη
άσκηση, ώστε να πορευθούμε προς την τελείωση και την κατά χάριν
Θέωση. Είναι το στάδιο της αθλήσεως όπου μέσα από μια
εσωτερική ανακαινιστική πορεία θα αναγνωρίσουμε την προσωπική
πνευματική μας εξορία και "εν μετανοία", με καινούρια μυαλά,
καινούριες αποφάσεις, καινούριες επιθυμίες και προοπτικές θα
επιζητήσουμε την συνάντηση μας με τον Αναστημένο Χριστό .
Την έναρξη του Τριωδίου σημασιοδοτούν ο Τελώνης και ο
Φαρισαίος. Ήταν τα αντιπροσωπευτικά δημόσια πρόσωπα της
εποχής τους. Εκείνο που τους ξεχώριζε ήταν ο τρόπος που έβλεπαν
του εαυτό τους. Όταν πήγαν να προσευχηθούν, ο μεν Τελώνης
ζήτησε συγχώρεση από τον Ύψιστο «ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ»,
ενώ ο Φαρισαίος είπε απλώς "σ' ευχαριστώ που δεν με έκανες σαν
τον Τελώνη".
Ο Φαρισαίος πρότυπο και ίνδαλμα της εγωκεντρικής
κοινωνίας μας, είναι ο τύπος που μας οδηγεί σε άγνωστα και
επικίνδυνα μονοπάτια. Εκπροσωπεί την εποχή μας που σκοπός και
επιδίωξη της είναι η περιχαράκωση του κάθε απρόσωπου πλέον
ανθρώπου -αντικειμένου-, μέσα σε απόρθητα φρούρια ώστε να μην
υπάρχει δυνατότητα επικοινωνίας με τον πλησίον και ελάχιστο
αδελφό. Χωρίς καμιά αμφιβολία και με απόλυτη αυτοπεποίθηση
ξεχωρίζει τον εαυτό του και τον ανεβάζει στο ψηλότερο σκαλί. Δεν
είμαι όπως οι άλλοι άνθρωποι. Περιφρονεί τους πάντες. Είναι
τυφλωμένος από τον υπέρμετρο εγωισμό του. Και αυτά τα λέγει
ενώπιον των ανθρώπων, αλλά και ενώπιον του Θεού, που μας
γνωρίζει μέχρι βαθιά στα πιο κρυφά σημεία της ψυχής μας. Δεν
διστάζει να χαρακτηρίζει τους υπόλοιπους ανθρώπους, χωρίς
εξαίρεση, «άρπαγας, άδικους, μοιχούς». Πιστεύει ότι είναι ο
μοναδικό και ζει σε μια ακραία πλάνη και μια αρρωστημένη
αυτοπεποίθηση. Συνάμα σπεύδει να συγκρίνει τον εαυτό του με τον
δυστυχή τελώνη. Και γυρίζοντας προς την κατεύθυνση του τελώνη,
συνεχίζει την προσευχή του, αποδίδοντας όλες αυτές τις αμαρτίες
που απαρίθμησε, στον αποσβολωμένο τελώνη που μάταια προσπαθεί
να μείνει αφανής.
Ο Τελώνης, αντίθετα, είχε διαπράξει κλοπές, αρπαγές,
συκοφαντίες και ένα σωρό άλλες αμαρτίες. Στην σκοτεινή γωνιά, με
βαθιά σκυμμένο το κεφάλι, δεν τολμά να στρέψει τους οφθαλμούς
στον ουρανό. Νοιώθει πόσο αμαρτωλός είναι και δεν έχει καμιά

26

αμφιβολία για την αμαρτωλότητά του. Δεν αναφέρει καμιά αρετή.
Η προσευχή του είναι απλή, η συμπεριφορά του ταπεινή, η
συναίσθησή του απόλυτη και ανυπόκριτη. «Ο Θεός ιλάσθητί μοι τω

αμαρτωλώ».
Αδελφοί μου!
Ο Ζακχαίος, της προηγούμενης Κυριακής, ο Τελώνης, της
σημερινής, της πρώτης του Τριωδίου, ο Άσωτος, της επομένης, είναι
η απτή - η χειροπιαστή - η προσωποποιημένη μετάνοια. Είναι αυτοί
οι οποίοι δεν εξάντλησαν την μετάνοια τους σε κάποιες
αντικειμενικές βελτιώσεις συμπεριφοράς, ή σε τύπους και σχήματα
εξωτερικά αλλά προχώρησαν σε μια βαθύτερη και καθολική αλλαγή
της ζωής τους. Δεν αρκέστηκαν σε μια προσωρινή συντριβή έστω και
λύπη από τη συναίσθηση της αμαρτωλότητας τους, αλλά φρόντισαν
για μια μόνιμη πνευματική κατάσταση, και σταθερή πορεία προς το
Θεό.
«Ο Φαρισαίος –αντίθετα- είναι στον πυρήνα των πραγμάτων,
ο Θεός είναι υποχείριος του. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα όσα έχει
κάνει δεν έχουν αξία, απλώς σημαίνει πως σε ό,τι τον αφορά, οι
καλές του πράξεις δεν έχουν αποφέρει καρπούς αγιότητας μέσα του.
Οι πράξεις ήταν καλές, άλλα λεκιασμένες, δηλητηριασμένες από
την υπερηφάνεια και την αυτό-δικαίωση. Η ομορφιά τους
αμαυρώθηκε, διότι δεν απευθύνονταν ούτε προς τον Θεό ούτε προς
τον συνάνθρωπο του, ήταν στραμμένες προς τον εαυτό του. Και ο
Κύριος μας λέει ότι η υπερηφάνεια απογύμνωσε αυτόν τον
άνθρωπο, του αφαίρεσε τους καρπούς των καλών του έργων, τους
καρπούς της εξωστρεφούς πιστότητας του στον νόμο του Θεού, και
ότι μόνο η ταπείνωση θα μπορούσε να είχε νοηματοδοτήσει και
αυτόν και τα έργα του. Μόνο αυτή θα μπορούσε να μετασχηματίσει
τις πράξεις του σε ζωή, σε ύδωρ ζωής αιωνίου. (Antony Bloom. ΣΤΟ ΦΩΣ
ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ).

Αδελφοί, «άνθρωποι δύο ανέβησαν εις το Ιερόν
προσεύξασθαι». Δύο τύποι ανθρώπων. Εκπροσωπούν τη ταπείνωση
και την υπερηφάνεια, την ειλικρίνεια και την υποκρισία, την
αυτογνωσία και την αγνωσία, τη μετάνοια και τη πώρωση, την
ευσέβεια και την ασέβεια. Ο ένας ταπεινώθηκε, γιατί ύψωσε τον
εαυτό του. Ο άλλος υψώθηκε, γιατί τον ταπείνωσε. Ο Φαρισαίος
δικαίωσε τον εαυτό του, αλλά τον καταδίκασε ο Θεός. Ο Τελώνης
καταδίκασε τον εαυτό του, μα τον δικαίωσε ο Θεός. Ο πρώτος είπε
λόγια πολλά, μα δεν ακούστηκε. Ο δεύτερος είπε ελάχιστες λέξεις,
ο Θεός όμως τις άκουσε.

27

Σήμερα, εποχή εωσφορικής υπερηφάνειας, εποχή που όλοι
θεωρούμε τους εαυτούς μας σαν τη μόνη σοφία, το αλάθητο, και
παντογνωσία. «…Δεν ξέρω πως θα μπορούσαμε να κινηθούμε με
μιας από την υπερηφάνεια και τη ματαιοδοξία προς την ταπείνωση·
ίσως μόνο αν συμβεί κάτι τόσο τραγικό στη ζωή μας και
στερηθούμε εντελώς όλα εκείνα πού στήριζαν την αμαρτωλή,
καταστροφική, άκαρπη κατάσταση μας. Ένα πράγμα μπορούμε να
κάνουμε: όσα χαρίσματα κι αν νομίζουμε ότι κατέχουμε, ψυχικά,
διανοητικά και σωματικά, όσο γόνιμες κι αν βρίσκουμε τις πράξεις
μας, να θυμόμαστε τα λόγια του αποστόλου Παύλου: "Ω, άνθρωπε,
τι έχεις ό ουκ έλαβες;...».(Antony Bloom. ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ
ΘΕΟΥ).

Κληθήκαμε στη ζωή εκ του μηδενός, χωρίς να χρειαστεί ή
συμμετοχή μας: ή ιδία μας ή ύπαρξη είναι ένα δώρο! Μας δόθηκε ή
ζωή, την οποία εμείς δεν μπορούσαμε να δημιουργήσουμε, δεν
μπορούσαμε να δωρήσουμε στον εαυτό μας! Μας δόθηκε ή γνώση
της ύπαρξης τού Θεού, καθώς και μία Όντως βαθύτερη, εκ του
σύνεγγυς, γνώση τού Θεού - όλα δωρεάν! Και στη συνέχεια, ότι
είμαστε είναι δικό Του δώρο: το σώμα μας, ή καρδιά, ή διάνοια, ή
ψυχή - τι εξουσία έχουμε επάνω τους, εάν ό Θεός πάψει να τα
συντηρεί; Ένα εγκεφαλικό επεισόδιο αρκεί, και τη μεγαλύτερη
ευφυΐα την καταπίνει το σκοτάδι…! (Antony Bloom. ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ
ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ).

«…Ό,τι έχουμε μας έχει δοθεί. Ποια είναι η επόμενη
κίνηση; Δεν είναι ή ευγνωμοσύνη; Αντί να στραφούμε προς τον Θεό
ως Φαρισαίοι, επαινώντας τον εαυτό μας γι' αυτό πού είμαστε και
ξεχνώντας ότι όλα είναι δικά Του, ας στραφούμε προς Αυτόν
λέγοντας: "Ω, Κύριε, όλα αυτά είναι δώρα που προέρχονται από
Σένα· όλη αυτή η ομορφιά, η ευφυΐα, η ευαίσθητη καρδιά, όλες οι
συγκυρίες της ζωής είναι δώρο… Ας αναλογιστεί ό καθένας μας κι
ας αναρωτηθεί: με ποιόν τρόπο μπορώ να Του είμαι ευγνώμων, έτσι
ώστε ό Θεός να ευφραίνεται ότι δεν μας γέμισε με τα δώρα Του
μάταια… (Antony Bloom. ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ).

28

7.

Η ΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ
Στο Γεροντικό αναφέρεται
πως κάποτε μερικοί μονάχοι ρώτησαν
τον αββά Αγάθωνα: «Ποια αρετή,

πάτερ, της μοναχικής πολιτείας είναι
αυτή που έχει περισσότερο κόπο;»
Και

ο

αββάς

τους

είπε:

«Συγχωρήσατε με, αλλά θαρρώ πως
δεν υπάρχει άλλος
μεγαλύτερος
κόπος, από αυτόν που χρειάζεται ο
άνθρωπος για να προσευχηθεί στον
θεό. Διότι πάντοτε, όταν ο άνθρωπο5
θελήσει να προσευχηθεί, οι δαίμονες
θέλουν να τον ανακόψουν, επειδή γνωρίζουν ότι με τίποτε άλλο δεν
εμποδίζονται, όσο με την προσευχή προς τον θεό».
Με τη σημερινή Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου,
ανοίγει τις πύλες της, αγαπητοί μου αδελφοί, η κατανυκτική
περίοδος του Τριωδίου. Η κυρίως πνευματική και προσευχητική
πορεία της Εκκλησίας μας, από σήμερα μέχρι και το Σάββατο του
Λαζάρου που μάς καλεί σε συνεχή ανοδική πορεία, με την προσευχή
και την εσωτερική αναβάθμιση, όπως αυτά αποκαλύπτονται στις
Ευαγγελικές περικοπές και τις ακολουθίες εν γένει αυτής της
περιόδου και κυρίως της ερχομένης Αγίας και Μεγάλης
Τεσσαρακοστής.
Ο πρώτος σταθμός, του Τριώδιου και κατ’ επέκταση της
πνευματικής μας ζωής, είναι λοιπόν η προσευχή.
«Άνθρωποι δύο ανέβησαν εις το ιερόν προσεύξασθαι, ο εις
Φαρισαίος και ο έτερος Τελώνης».
Εδώ λοιπόν σήμερα περιγράφεται η στάση της προσευχής και
το περιεχόμενο της. Η προσευχή δυο ανθρώπων που βέβαια
εκπροσωπούν την όλη κοινωνία της εποχής..
Στην πρώτη σκηνή της παραβολής περιγράφεται η στάση και
το περιεχόμενο της προσευχής του Φαρισαίου.
Ο Φαρισαίος στην προσευχή του προβαίνει σε μία
συγκλονιστική σύγκριση του εαυτού του με τους άλλους. Ευχαριστεί
τον Θεό, γιατί δεν είναι όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι, που είναι

29

άρπαγες, άδικοι, μοιχοί, ή, σαν τον Τελώνη. Ο Φαρισαίος δηλαδή
σύρει τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ του εαυτού του, που τον
θεωρεί δικαιωματικά.
Η εικόνα της κοινωνίας μας, η ειδωλοποιημένη εικόνα του
ανθρώπου που αυτοαποθεώθηκε, του ανθρώπου που έκανε τη ζωή
του πύργο Βαβελικό και αποποιήθηκε κάθε ανάγκη, κάθε
αδυναμία.
Είναι ο άνθρωπος ο οποίος περιορίζεται στα στενά όρια της
βιολογικής του εμβέλειας, κλείνεται μυωπικά στο κέλυφος του
εγωκεντρισμού του και αδυνατεί να δει και να επικοινωνήσει με τον
"άλλον". Είναι αυτός που απομακρύνθηκε από το Θεό, αφού έκανε
Θεό τον εαυτό του, και πάντα προσβλέπει με ιδιοτέλεια και
καχυποψία προς τον πλησίον. Είναι ο Φαρισαίος ο οποίος βλέπει
όλους τους άλλους "σαν σκουλήκια" και χωρίς καμιά ενοχή, χωρίς
αυτογνωσία, αισθάνεται αψεγάδιαστος και ακέραιος .
Πώς λοιπόν να μετανοήσει ένας τέτοιος άνθρωπος; Πώς να
χαμηλώσει λίγο τα ανάστημα του; Πώς να κλάψει; Πώς να χτυπήσει
το στήθος και να πει, Θεέ μου συγχώρεσε με τον αμαρτωλό;
Η εικόνα τώρα του Τελώνη και η προσευχή του.
Άλλο κλίμα και άλλα συναισθήματα. Καθόταν μακριά με τα
μάτια χαμηλά, χτυπούσε το στήθος του και ζητούσε το έλεος του
Θεού. Η προσευχή του ήταν προσευχή μετάνοιας. Ο Τελώνης δεν
έχει να επιδείξει έργα αρετής για να ζητήσει δικαίωση, αλλά
εμφανίζει, καταθέτει, ομολογεί την αμαρτωλότητά του ενώπιον του
Θεού και ζητεί έλεος. Δε διαμαρτύρεται για την απόρριψή του από
τους λοιπούς. Τον ενδιαφέρει η δικαιοκρισία του Θεού .
Ο Τελώνης λοιπόν όπως και ο Ζακχαίος, ακόμη και ο
Άσωτος της άλλης Κυριακής, είναι η απτή - η χειροπιαστή - η
προσωποποιημένη μετάνοια. Είναι αυτοί οι οποίοι δεν εξάντλησαν
την μετάνοια τους σε κάποιες αντικειμενικές βελτιώσεις
συμπεριφοράς, ή σε τύπους και σχήματα εξωτερικά αλλά
προχώρησαν σε μια βαθύτερη και καθολική αλλαγή της ζωής τους.
Δεν αρκέστηκαν σε μια προσωρινή συντριβή έστω και λύπη από τη
συναίσθηση της αμαρτωλότητας τους, αλλά φρόντισαν για μια
μόνιμη πνευματική κατάσταση ,και σταθερή πορεία προς το Θεό,
συνεχή διάθεση για ανόρθωση, θεραπεία και ανάνηψη, για
πνευματικό αγώνα. Αυτό είναι μετάνοια. Αυτό είναι αλλαγή νου,
νοοτροπίας, στάσης ζωής.

30

Η υμνολογία της ημέρας μάς καλεί να προσευχηθούμε με
ταπείνωση ενώπιον του Θεού, όπως ο τελώνης, παραδεχόμενοι την
πνευματική μας υστέρηση και αναλογιζόμενοι τις συνέπειες της
αμαρτωλής ζωής μας. Τότε μπορούμε να νοιώσουμε τη σημαίνει
αλλαγή. Αλλαγή πορείας. Να καταλάβουμε ότι "Το ξαναγύρισμα
της αγάπης μας στο Θεό και τους ανθρώπους. Η συναίσθηση της
δουλείας μας και η αλλαγή της πορείας μας προς την ελευθερία. Η
βεβαιότητα της χρεοκοπίας της νοθευμένης λογικής μας και το
μπάσιμο μας στο υπέρλογο, στην αποκάλυψη της αλήθειας, που
βρίσκεται πέρα από τα φαινόμενα. (π.Τιμόθεος Κιλίφης -ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ
ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΜΒΩΝΑ σελ.21).

"Η Μετάνοια είναι χάρις και χαρά. Η μετάνοια είναι ζωή
και σωτηρία. Αντίθετα η αμετανοησία είναι θάνατος και
καταστροφή. Όποιος δεν μετανοεί δεν καταλαβαίνει το λάθος του
και την αμαρτία του ,δεν ζητάει το έλεος του Θεού και δεν έχει
συγχώρεση από το Θεό. Γιατί ο Θεός χαρίζει το έλεος Του και
συγχωρεί εκείνους που αισθάνονται τα λάθη τους και ζητούν το
Θείον έλεος. Εκείνους δηλ. που μετανοούν. Μετάνοια θα πει να
λυπηθείς, να κλάψεις, να ζητήσεις έλεος και συγχώρεση για το
φταίξιμο σου, να δώσεις λόγο πως δεν θα ξανακάμεις το ίδιο και να
βάλεις τα δυνατά σου να μην το ξανακάμεις. Όλα αυτά είναι που
κάνουν τον άνθρωπο καινούριο. Όλα αυτά τον ανεβάζουν, όλα αυτά
είναι η μετάνοια ,η μετάνοια είναι πρόοδος, προκοπή ζωή και
σωτηρία".( π. Μακάριος Φιλοθέου .ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ Φεβρουάριος 2000 ).
Αυτό λοιπόν το οποίο πρέπει να καταλάβουμε είναι ότι η
σωτηρία και η δικαίωσή μας είναι δώρο του Θεού και δεν είναι
καρπός των έργων μας. Η οποιαδήποτε αξιομισθία δεν μπορεί να
μας χαρίσει τη Βασιλεία του Θεού, αλλά μόνο η αγάπη και η
φιλανθρωπία του Θεού.
Ο ιερός Χρυσόστομος εμβαθύνει στον τύπο προσευχής του
Τελώνη και μας λέγει ότι υπάρχουν συνολικά πέντε τρόποι
μετάνοιας:
Πρώτος τρόπος είναι η αυτογνωσία των αμαρτημάτων μας
και η εξομολόγησή τους. Δεύτερος τρόπος είναι το πένθος για τις
αμαρτίες
μας.
Τρίτος τρόπος είναι η ταπεινοφροσύνη. Τέταρτος τρόπος είναι η
ελεημοσύνη, η βασίλισσα των αρετών.
Και τέλος, πέμπτος τρόπος μετάνοιας είναι ή προσευχή.
Η προσευχή πρέπει όμως να εκφράζει όλους τους πιο πάνω
τρόπους, και την αυτογνωσία και την εξομολόγηση, και το πένθος

31

για τις αμαρτίες μας και την ταπεινοφροσύνη και την ελεημοσύνη,
γιατί μόνο έτσι είναι ουσιαστική και αποτελεσματική. (Επισκόπου
Φαναρίου, Αγαθαγγέλου. «Η ζύμη του Ευαγγελίου»)

Αδελφοί μου!
Ο άνθρωπος είτε το θέλουμε είτε όχι βρίσκεται σε μια συνεχή
πορεία. Άλλοτε είναι ανοδική, άλλοτε καθοδική. Άλλοτε ανεβαίνει
για να συναντηθεί με το Θεό, άλλοτε απομακρύνεται από Αυτόν και
δρέπει τα αποκαΐδια και τα ερείπια της αποστασίας του. Το
Τριώδιο είναι η αγία, η πνευματική, η κατανυκτική, η ασκητική, η
αθλητική περίοδος της Εκκλησίας μας που μας βοηθάει να
πορευθούμε σωστά και να συναντηθούμε με τον Αναστημένο Xριστό.
Ανοίγει την ερμητικά κλειστή, πόρτα της ψυχής μας ώστε να
εισχωρήσει μέσα η Χάρις του Θεού, για να αγωνιστούμε σωστά, να
επιφέρουμε μια ολοκληρωτική αλλαγή στη ζωή μας, να
μετανοήσουμε, για να φθάσουμε στην κατά χάριν ένωση μας με τον
Χριστό .
Και η Εκκλησία μας, τώρα που ανοίγει το Τριώδιο, μας
προτρέπει: «Μη προσευξώμεθα φαρισαϊκώς», δηλαδή με
υπερηφάνεια για τα έργα μας, αλλά να ζητάμε τη χάρη της σωτηρίας
από τον Θεό αναγνωρίζοντας και ομολογώντας την αναξιότητά μας.
Να προσευχόμαστε με φόβο, με πόνο, προσεκτικά, στοχαστικά,
άγρυπνα, με χαρά, μας συμβουλεύει ο Ευάγριος. Ρίζα όλων των
κακιών είναι η υπερηφάνεια. Σ’ αυτήν υπάρχει θάνατος και
σκοτάδι. Η αγία ταπείνωση, με ανερμήνευτο τρόπο, μας ανάγει
υπεράνω παντός κτιστού και διατηρεί στη ζωή μας τη Χάρη του
Θεού». (Επισκόπου Φαναρίου, Αγαθαγγέλου. «Η ζύμη του Ευαγγελίου»)

32

33
8.

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΔΥΟ ΑΝΕΒΗΣΑΝ ΕΙΣ ΤΟ ΙΕΡΟΝ
ΠΡΟΣΕΥΞΑΣΘΑΙ.

Με το περιστατικό του Ζακχαίου και της Χαναναίας των
δυο προηγούμενων Κυριακών, αδελφοί μου, γίνεται εμφανές ότι ο
άνθρωπος για να κατορθώσει να συναντήσει το Χριστό, πρέπει να
ανακαλύψει και να χρησιμοποιήσει μια διάσταση της υπάρξεώς του
που ονομάζουμε πίστη. Πρέπει να αψηφήσει κοινωνικά στερεότυπα
και δεδομένα, προσωπικούς αυτοθαμασμούς, αυτοαποθεώσεις και
οιήσεις.
Ο Ζακχαίος λαχτάρησε να δει το Χριστό. Αψήφησε «τη
γνώμη του κόσμου», κατέπνιξε προσωπικούς δισταγμούς και
αναστολές, βγήκε στους δρόμους και «ἐζήτει ἱδεῖν τόν Ἰησοῦν»!
Παρόμοια έπραξε και η Χαναναία. Πάσχιζε ανακατεμένη
μέσα στο πλήθος να πλησιάσει το Χριστό. Παρά τις αποτροπές,
ακόμα κι από τους ίδιους τους άμεσους συνεργάτες του Ιησού, τους

μαθητές του, να συναντηθεί μ’ Αυτόν και να εκλιπαρήσει τη
βοήθειά Του.
Και οι δυο βγήκαν από τον εαυτό τους. Αψήφησαν, όπως
αναφέραμε προηγουμένως κοινωνικά στερεότυπα και δεδομένα,
προσωπικούς αυτοθαμασμούς, αυτοαποθεώσεις και οιήσεις,
άπλωσαν το χέρι τους και ζήτησαν να πιαστούν και να κρατήσουν το
χέρι του Ιησού. Αυτή είναι και η πραγματική διάσταση της πίστεως.
Σήμερα, αδελφοί μου, Κυριακή του Τελώνου και του
Φαρισαίου και συνάμα η πρώτη μέρα του Τριωδίου.
Έτσι λοιπόν, όπως μας αναφέρει ο μεγάλος θεολόγος της
Εκκλησίας μας π. ALEXANDER SCHMEMANN «Πολύ πριν αρχίσει η Μ.
Σαρακοστή, η Εκκλησία μας αναγγέλλει ότι πλησιάζει και μας
καλεί να μπούμε στην περίοδο της προετοιμασίας γι’ αυτήν. Γιατί;
Γιατί η Εκκλησία έχει μια βαθειά ψυχολογική γνώση της
ανθρώπινης φύσης. Ξέροντας την έλλειψη αυτοσυγκέντρωσης και
την τρομακτική «κοσμικότητα» της ζωής μας, αναγνωρίζει την
αδυναμία μας να αλλάξουμε αυτόματα, να πάμε ξαφνικά από μια
πνευματική ή διανοητική κατάσταση σε μια άλλη. Έτσι, αρκετά πριν
αρχίσει η ουσιαστική προσπάθεια, η Εκκλησία προκαλεί τη προσοχή
μας στη σοβαρότητα της Μ. Σαρακοστής και μας καλεί να
σκεφθούμε τη σημασία της. Αυτή η προπαρασκευαστική περίοδος
περιλαμβάνει τις Κυριακές: α) Του Τελώνη και του Φαρισαίου,
που αναφέρεται στην Ταπείνωση. β) Του Ασώτου, που αναφέρεται
στην μετάνοια. γ) Της Απόκρεω, που αναφέρεται στην Τελευταία
Κρίση και στη χριστιανική αγάπη και δ) Της Τυροφάγου, ή της
Συγγνώμης που θυμόμαστε της εξορία από τον Παράδεισο των
Πρωτοπλάστων.
Και εδώ τονίζεται έντονα ότι δεν θα μπορέσει ποτέ ο
άνθρωπος να συναντήσει τον πραγματικό Θεό όσο συνεχίζει να
λατρεύει σαν Θεό τον εαυτό του και όσο συνεχίζει να περιμένει τη
σωτηρία από τον εαυτό του, όπως έκανε ο Φαρισαίος της
παραβολής, ο οποίος προσευχήθηκε "σταθείς προς εαυτόν".
Αντίθετα για τον Τελώνη το κέντρο είναι ο Θεός. Ο εαυτός
του παραμερίζεται. Τοποθετείται μετά το Θεό. Αντιλαμβάνεται
σωστά την θέση του ανθρώπου απέναντι στο Θεό. Ο άνθρωπος δεν
έχει τίποτε, και το μόνο που του μένει, είναι να παρακαλέσει για το
έλεος του παντοδύναμου Θεού, μπροστά στον οποίο είναι ένοχος
και δεν έχει κανένα δικαίωμα.

34

Ο Φαρισαίος δεν πάει στο Ναό για να συναντήσει το Θεό,
αλλά γιατί χρειάζεται έναν επίσημο χώρο για να αυτοαποθεωθεί.
Ο Τελώνης πηγαίνει στο ναό όχι για να δει, για να
ανταμώσει, για να συναντηθεί με το Θεό.
Αδελφοί μου!
«Άνθρωποι δύο ανέβησαν εις το ιερόν προσεύξασθαι».
Επήγανε στο ναό για να επικοινωνήσουν με το Θεό.
Πηγαίνουμε κι εμείς σήμερα στο Ναό. Όσοι βέβαια πάμε,
Άλλοι πάνε τακτικά, λίγοι είναι αυτοί, άλλοι πιο αραιά, άλλοι
κάποτε και δυστυχώς κάποιοι καθόλου.
Η Εκκλησία μας σήμερα, με τη παραβολή του Τελώνη και
του Φαρισαίου και μπαίνοντας στην πλέον προσευχητική περίοδο
της Εκκλησίας μας, το Τριώδιο μας υπενθυμίζει και το καθήκον
του εκκλησιασμού. Κάτι που ο περισσότερος κόσμος το θεωρεί
πλέον πάρεργο.
Ας δούμε κάποιους λόγους που προβάλλονται σαν
ανασταλτικοί του εκκλησιασμού, ακόμη κι από αυτούς που
δηλώνουν Χριστιανοί Ορθόδοξοι. δεν εκκλησιάζονται και τι χάνουν
οι μη εκκλησιαζόμενοι.
1.- Τα ρούχα. Με τέτοια ρούχα πως θα πάω στην Εκκλησία.
Ακούσαμε άραγε πουθενά, ότι ο Χριστός ζητά, η Εκκλησία ζητά να
πηγαίνεις μόνον όταν έχεις καινούρια ρούχα και πολυτελή
φορέματα; Τα ρούχα δεν θα τα προσέξει ο Χριστός αλλά τη διάθεσή
σου να προσευχηθείς και να συναντηθείς μαζί Του. Όσο
ταπεινώνεσαι και αδιαφορείς για τις κρίσεις κι τα σχόλια των
ανθρώπων και έρχεσαι στην Εκκλησία, τότε έρχεσαι πράγματι για
το Θεό.
2.- Άλλοι δεν εκκλησιάζονται, διότι δεν τους αρέσει κάποιοι
και κάποια πράγματα της Εκκλησίας: Ο παπάς, οι ψάλτες, οι
επίτροποι, ή ακόμη τους φταίει η αταξία που κάποιες φορές
επικρατεί, ακόμη και οι άλλοι εκκλησιαζόμενοι. Αλλά αδελφοί μου,
στην Εκκλησία για ποιόν πάμε; Για να δούμε τους ανθρώπους ή για
να προσευχηθούμε; Αν είναι καλοί ή κακοί οι άλλοι δεν είναι δικό
μας ζήτημα. Το δικό μας καθήκον είναι να κοιτάζουμε τον εαυτό
μας και όχι όπως συνέβη σήμερα ε το Φαρισαίο ο οποίος διεκήρυττε
ότι δεν ήτανε όπως οι άλλοι άνθρωποι αλλά πολύ πιο πάνω απ’
αυτούς.
Αυτά που λέγονται και τελούνται κατά τη διάρκεια της
θείας λειτουργίας και των άλλων ιερών ακολουθιών, αδελφοί μου,

35

όλα είναι έγκυρα, άσχετα με την ηθική αξία ή απαξία αυτού που τα
τελεί.
3.- Το πένθος προβάλλουν άλλοι ως δικαιολογία για μη
εκκλησιασμό τους και κάνουν μήνες και χρόνια να πατήσουν στην
Εκκλησία. Αλλά που σου λέμε να πας, στο γάμο, στο πανηγύρι, στη
χαρά, στο γλέντι; Εδώ πρόκειται να μεταβείς στον οίκο του Θεού.
Εδώ θα επικοινωνήσεις με τα Σωτήρα σου. Εδώ θα λάβεις την
παρηγοριά. Εδώ θα ακούσεις από το Ευαγγέλιο τον Απόστολο, το
κήρυγμα ότι ο άνθρωπός σου δεν πέθανε, αλλά ζει σε καλύτερο και
ωραιότερο κόσμο, από τον οποίο και σε παρακολουθεί. Και το
χειρότερο οπουδήποτε αλλού μπορούμε να σε δούμε, σε γλέντι και
σε φαγοπότι, παντού, μόνο απ’ την εκκλησία ξεκόβεις γιατί πενθείς.
Και δε φτάνει που αμαρτάνεις έτσι εσύ, αλλά κατηγορείς και
άλλους που αψηφούν τέτοιου είδους βλακώδεις προλήψεις και δεν
ξεκόβουν από την Εκκλησία και τους ωθείς στην αμαρτία, αψηφάς
και τις εκκλήσεις και αυτής της Εκκλησίας και λες ας τους
παπάδες να λένε.
4.- Τις δουλειές τους φέρνουν επίσης σαν δικαιολογία για
τον μη εκκλησιασμό τους. Οι νοικοκυρές επικαλούνται τις πολλές
καθημερινές δουλειές του σπιτιού:. Οι άντρες, το πλήθος της
δουλειάς του και την ανάγκη επί πλέον ενασχολήσεων, για να τα
βγάλουν πέρα. Ξεχνούν τη λαïκή παροιμία: «Όσο θέλεις δούλεψε,
όσα θέλει ο θεός θα σου δώσει». Έτσι λοιπόν πολλοί
παρουσιάζονται σαν κομήτες
Αδελφοί μου.
Απουσιάζουμε! Απουσιάζουμε όλο και πιο πολύ από την
Εκκλησία. Την Εκκλησία οποία μας έμεινε το μόνο στήριγμα στους
καιρούς τους σημερινούς που μανιασμένα τα κύματα χτυπάνε πάνω
ας και μας πηγαινοφέρνουμε πότε από δω και πότε από κει.
Απουσιάζουμε άλλοτε για τα ρούχα, άλλοτε για το πένθος,
άλλοτε για τις δουλειές, άλλοτε διότι έχουν φιλοξενούμενο, άλλοτε
για το ένα και άλλοτε για το άλλο και άλλοτε και αυτοί δεν ξέρουν
γιατί.
Χριστιανοί μου: Εμείς έχουμε ανάγκη να πάρουμε από το
Θεό παρηγοριά, δύναμη και ευλογία. Γι’ αυτό θα έπρεπε με
λαχτάρα να ερχόμαστε στον πατέρα μας. Όσοι δεν εκκλησιάζονται
ας έχουν υπόψη τους ότι, το πρόβατο όταν ξεκόψει από το κοπάδι
γίνεται ή του λύκου ή του μαχαιριού. Και Χριστιανός που ξέκοψε
από την Εκκλησία είναι χαμένος. Χωρίς την ευλογία της

36

Εκκλησίας, εξασθενημένος ψυχικά και πνευματικά είναι έρμαιο
στις διαθέσεις και τη βουλιμία του σατανά.
Ας είναι για μας τούτη η περίοδος, η περίοδος του
Τριωδίου, που σήμερα ανοίγουμε την πόρτα του, μια ευκαιρία για
ανασυγκρότηση. Ανασυγκρότηση του κομματιασμένου εαυτού μας
και αναθεώρηση των σχέσεων μας ε τον μεγάλο αναζητούμενο το
Ιησού και Θεό μας.
Ας τείνουμε το χέρι μας και ζητήσουμε τη συνάντηση μαζί
Του. Είναι ο μοναδικός δρόμος που θα μας βγάλει σε ξέφωτο.

37

38

ΚΥΡΙΑΚΗ ΑΣΩΤΟΥ
Ὡς ὁ Ἄσωτος Υἱός, ἦλθον κἀγὼ Οἰκτίρμων,
ὁ τὸν βίον ὅλον δαπανήσας ἐν τῇ ἀποδημίᾳ·
ἐσκόρπισα τὸν πλοῦτον, ὃν δέδωκάς μοι Πάτερ·
δέξαι με μετανοοῦντα ὁ Θεός,
καὶ ἐλέησόν με.
5 ΟΜΙΛΙΕΣ ΜΕ ΘΕΜΑ
ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΑΣΩΤΟΥ

9.

Ο ΑΣΩΤΟΣ… ΟΔΟΣ
ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ

" Ο Θεός είναι πολύ κοντά
μας, αλλά και πολύ ψηλά. Για να
"κάμψει" κανείς τον Θεό ώστε να κατεβεί να μείνει μαζί του, πρέπει
να ταπεινωθεί και να μετανοήσει. Τότε ο πολυεύσπλαχνος Θεός,
βλέπει την ταπείνωση του ,τον υψώνει ως τους ουρανούς και τον
αγαπάει πολύ. " Χαρά έσται εν τω ουρανώ επί ενί αμαρτωλώ
μετανοούντι, λέει το Ευαγγέλιο.
Ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο το νου, για να αναλογίζεται το
σφάλμα του, να μετανοεί να ζητάει συγχώρηση. Ο αμετανόητος
άνθρωπος είναι σκληρό πράγμα . Είναι πολύ ανόητος, επειδή δεν
θέλει να μετανοήσει, για να απαλλαγεί από την μικρή κόλαση που
ζει, η οποία τον οδηγεί στην χειρότερη την αιώνια. Έτσι στερείται
και τις επίγειες παραδεισένιες χαρές, οι οποίες συνεχίζουν στον
Παράδεισο, κοντά στο Θεό, με τις πολύ μεγάλες χαρές, τις αιώνιες.
Όσο ο άνθρωπος βρίσκεται μακριά από τον Θεό, είναι εκτός
εαυτού . Βλέπεις στο Ευαγγέλιο γράφει ότι ο άσωτος υιός "εις
εαυτόν ελθών είπε, πορεύομαι προς τον πατέρα μου ". Δηλαδή, όταν
συνήλθε, όταν μετάνιωσε, τότε είπε: " Θα επιστρέψω στον πατέρα
μου". Όσο ζούσε στην αμαρτία, ήταν εκτός εαυτού, δεν ήταν στα
λογικά του, γιατί η αμαρτία είναι έξω από τη λογική ".
Τα λόγια αυτά, αγαπητοί Χριστιανοί, ανήκουν στον
πασίγνωστο όσιο γέροντα και κατά πολλούς άγιο της εποχής μας,
τον μακαριστό, γέροντα Παΐσιο τον Αγιορείτη. Αναφέρονται στην
- Μετάνοια - ,όπου με τρανταχτό παράδειγμα τον "Άσωτο" της
παραβολής, ο γέροντας, μας διδάσκει ότι η αγαπητική προσφορά
του Θεού εκδηλώνεται στον άνθρωπο ,μόνον όταν εμείς
ανταποκριθούμε σ' αυτήν και την επιζητήσουμε εν ταπεινώσει και εν
μετανοία. Όποιος απομακρύνεται από αυτήν, κλεισμένος στον
εγωκεντρισμό του, είναι εκτός εαυτού .Είναι παρανοϊκός, γιατί " η
αποδημία εις χώραν μακράν "η αμαρτία , είναι έξω από τη λογική.
Ευρισκόμενοι, αγαπητοί Χριστιανοί, στην ευλογημένη
περίοδο του Τριωδίου, στην περίοδο όπου μας δίνεται η εύκαιρα για

39

πιο έντονη και πιο συχνή επικοινωνία με το Θεό, για πνευματική
ανανέωση και επαναπροσδιορισμό της ζωής, μιλάμε και πάλι για τη
"Μετάνοια".
Τονίζουμε και πάλι ότι "Μετανοώ", σημαίνει αλλάζω μυαλά.
Αλλάζω τρόπο σκέψης και τρόπο ζωής. Εξετάζω τον εαυτό μου,
αναγνωρίζω τα σφάλματα μου, διαπιστώνω τις ελλείψεις μου, βλέπω
τον κατήφορο και το αδιέξοδο ,όπου με οδηγεί η ανταρσία έναντι
του Θεού και η απόρριψη Του, κατανοώ τις βλαπτικές συνέπειες
της αμαρτίας και νοιώθω την ανάγκη της αλλαγής. Ν Την ανάγκη
της θεραπείας. Μετανοώ σημαίνει ,αλλάζω πορεία. Απομακρύνομαι
από τα ύποπτα και πανάθλια μονοπάτια της αμαρτίας, αποκηρύσσω
το παρελθόν και προσπαθώ να ζήσω ως νέος άνθρωπος .Η σημερινή, η δεύτερη Κυριακή του Τριωδίου, η Κυριακή
του Ασώτου, κατά την οποία ακούγεται η πασίγνωστη παραβολή του
αποστάτη νέου, που προσπάθησε εγωιστικά να ανεξαρτητοποιηθεί
και να αποτινάξει από πάνω του την πατρική φροντίδα ,μας
καταγράφει παραστατικά και με τον πλέον πρακτικό τρόπο τη
διαδρομή της Μετανοίας .Εδώ βλέπουμε την αφροσύνη του
ανθρώπου
που φεύγει "εις χώραν μακράν" όπου ανοήτως
κατασπαταλά τις θείες δωρεές και καταρρακώνει τη ψυχή του
.Βλέπουμε την αυτοεξορία και την απομάκρυνση από την "πατρική
δόξα, το ψάξιμο της ευτυχίας "σε χώρα μακρινή". Βλέπουμε την
αμαρτία στο ξεκίνημα της.
Όμως δεν σταματάμε εδώ .Δεν μένουμε στην ανταρσία και
στην απεμπόληση των Θείων δωρεών. Ο ίδιος επαναστάτης
άνθρωπος, βλέποντας τα συντρίμμια μέσα στη ψυχή του," έρχεται εις
εαυτόν". Θυμάται τον πατέρα ,το πατρικό σπίτι ,τη χαμένη χαρά της
ζωής.Παίρνει τη σοβαρή απόφαση για την επιστροφή. Επιστρέφει
και ο πατέρας τον δέχεται και τον συγχωρεί. Τον ξαναβάζει δίπλα
του. Είναι η κατάληξη ,το αποτέλεσμα της μετανοίας.
Τι γίνεται όμως, αγαπητοί Χριστιανοί, στη ψυχή του
ανθρώπου από τη στιγμή που ο αποστάτης, ο αποσκιρτήσας
άνθρωπος, ο άνθρωπος της αμαρτίας διαπιστώσει την οικτρή
κατάσταση στην οποία περιήλθε, απομακρυσμένος από τον Πατέρα,
αποκομμένος από τις Θείες δωρεές;
Τι γίνεται μέσα του μόλις "έλθει στα συγκαλά του ", ανοίξουν
τα μάτια του και διαπιστώσει τη μαυρίλα ,τον εξολοθρεμό, την
απογοήτευση που απεκόμισε;
Το ξεκίνημα γίνεται μ' ένα φως, που χύνεται μέσα στη ψυχή.

40

Είναι το φως της χάριτος του Θεού, είναι η λάμψη της πατρικής
αγάπης, που ποτέ δεν μας αποστρέφεται, ποτέ δεν μας ξεγράφει.
Πάντοτε μας γυροφέρνει ζητώντας την κατάλληλη ευκαιρία για να
μας επισκεφθεί. Και τότε, μόλις αφήσουμε έστω και μια ελάχιστη
χαραμάδα ανοιχτή, εισέρχεται μέσα μας ,το ουράνιο φως, για ν'
αρχίσει η αναγέννηση. Τότε μόλις συνέλθουμε απ' τι μεθύσι της
αμαρτίας, μόλις διαλυθεί το σκοτάδι, μόλις αποκτήσουμε επίγνωση
της κατάστασης μας, τότε αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας,
ξαναβρίσκουμε την προσωπικότητα μας, ερχόμαστε "εις εαυτόν".
"Μόνο αν το καταλάβουμε, μας λέει ο π. Αλέξανδρος
Σμέμαν, θα μπορέσουμε να αρχίσουμε την επιστροφή στην
αυθεντική ζωή. Ο άνθρωπος που ποτέ δεν αισθάνθηκε αυτή την
απόσταση, που ποτέ δεν έχει νοιώσει ότι βρίσκεται σε μια
πνευματική έρημο, απομονωμένος, εξόριστος, δεν μπορεί ποτέ να
καταλάβει το νόημα του Χριστιανισμού".
"Πρέπει λοιπόν να αναγνωρίσω ότι έχω συντρίψει ,προδώσει
και χάσει την πνευματική μου ομορφιά ,πως βρίσκομαι μακριά από
το πατρικό μου σπίτι, απ' την αληθινή ζωή … Πως κάτι στο ίδιο
υλικό της ζωής μου, κάτι πολύτιμο, καθαρό και όμορφο έχει
καταστραφεί, διαλυθεί. Μετάνοια είναι ακριβώς αυτή η
αναγνώριση. Και γι' αυτό περιλαμβάνει κατ' ανάγκη, την βαθιά
επιθυμία επιστροφής, και επανεύρεση του χαμένου σπιτιού ".
Αμαρτίας επίγνωση λοιπόν, αυτογνωσία, είναι το πρώτο
στάδιο της μετανοίας.
"Προηγείται της μετανοίας ,μας λέει ο Άγ. Γρηγόριος ο
Παλαμάς, η επίγνωση των οικείων πταισμάτων ,η οποία είναι η
βασική αιτία για να ελκύσουμε το Θείο έλεος. Γι' αυτό και ο
προφήτης Δαβίδ λέγει προς τον Θεό: "Ελέησον με… ότι την
ανομίαν μου εγώ γινώσκω …".
Το δεύτερο στάδιο είναι η οριστική απόφαση για την
επιστροφή. "Αναστάς πορεύσομαι προς τον πατέρα μου" και φυσικά
η πραγματοποίηση της.
Αφού καταλάβουμε την κατάσταση μας ,αφού δούμε ότι σαν
τον "Άσωτο" ότι "λιμώ απόλλυμαι" ,έρχεται η απόφαση της
επιστροφής στον πατρικό οίκο. Ακολουθεί η απόφαση της αλλαγής.
Ο νους ξεσκοτίζεται κι αρχίζει να δουλεύει σωστά η λογική.
Ηρωικές αποφάσεις. Χρειάζεται ηρωισμός ,απαιτείται δύναμη για
να γυρίσεις πίσω ταπεινωμένος και να παραδεχτείς τα λάθη σου.
Στο δρόμος του γυρισμού τα εμπόδια είναι πολλά. Οι εγωισμοί μας,

41

τα λαμπερά χρώματα της αμαρτίας που ποτέ δεν σβήνουν, τα
γλυκόλογα του πονηρού που ποτέ δεν παύει να μας τα ψιθυρίζει στ'
αυτί. Ακόμη η ντροπή , η απόγνωση και η απελπισία. Ο αγώνας
λοιπόν μεγάλος. Οι πάλη με όλες τις αντικείμενες δυνάμεις
σφοδρή. Πόσο αγώνα, πόσο πάλεψε μέσα του και "ο Άσωτος", μέχρι
να υλοποιήσει την απόφαση του και να νεκραναστηθεί ! Κουράστηκε
μα στο τέλος νίκησε . Χρειάζεται λοιπόν σταθερή και αταλάντευτη
απόφαση και με το έλεος του Θεού τα αδύνατα γίνονται δυνατά.
Γράφει ο Άγ. Γρηγόριος ο Παλαμάς : "Η μετάνοια είναι η
επιστροφή προς το Χριστό και προς το βίο το σύμφωνο με το
θέλημα Του.
Αν ,λοιπόν, κανείς διαπράξει τη θανατηφόρο αμαρτία ,την
αποστραφεί δε από ψυχής και επιστρέψει προς τον Κύριο , ας έχει
θάρρος και μεγάλη ελπίδα, διότι δεν θα αστοχήσει από την αίδιο
ζωή και σωτηρία".
Το τρίτο και κύριο στάδιο της Μετανοίας είναι η ομολογία.
"Πάτερ ήμαρτον εις τον ουρανόν και ενώπιον σου. Η
παραδοχή της αποστασίας και της περιπλάνησης μας σε δρόμους
απωλείας.
-Ναι έφταιξα. Εγώ είμαι υπεύθυνος για την κατάσταση μου
και κανένας άλλος.
Εγώ κατασπατάλησα τις Θείες δωρεές ασκόπως εδώ κι εκεί. Εγώ
έριξα στο βούρκο την "εικόνα του Θεού" και κατεσπίλωσα τη ψυχή
μου.
Πρέπει λοιπόν να τα παραδεχθούμε όλα αυτά μα και να τα
ομολογήσουμε. Στο σημείο αυτό βρίσκεται και η πρακτική πλευρά
της μετανοίας που δεν είναι άλλη από την ιερά εξομολόγηση. Η
απαραίτητη προϋπόθεση για να λάβουμε την άφεση των αμαρτιών
μας. Το "ήμαρτον" είναι η λέξη με την οποία γίνεται μεγάλη χαρά
στον ουρανό. Γράφει Άγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος: "Αμάρτησες;
Ομολόγησε στο Θεό: Αμάρτησα. Ποιος κόπος είν' αυτό…; Μήπως
,δηλαδή αν δεν πεις ότι είσαι αμαρτωλός, δεν θα έχεις κατήγορο το
διάβολο; Πρόλαβε και άρπαξε, λοιπόν το αξίωμα του διαβόλου…
ώστε να πεις την αμαρτία και να εξαλείψεις το αμάρτημα…"
Η επίγνωση λοιπόν, η απόφαση επιστροφής και η επιστροφή
και η ομολογία είναι τα τρία στάδια μέσα από τα οποία πρέπει να
περάσουμε για να πετύχουμε την πολυπόθητη μετάνοια. Για να
ακολουθήσουμε τον "Άσωτο" στην επιστροφή του. Για να γίνει

42

μεγάλη χαρά στον ουρανό και για μας. Για να βρούμε τις
πραγματικές αξίες στη ζωή μας.
Αγαπητοί μου Χριστιανοί!
"Μπορούμε να πάμε κοντά Του με εμπιστοσύνη, ξέροντας ότι
εκείνος μας περίμενε όλο τον καιρό που εμείς τον είχαμε ξεχάσει.
Και θα είναι ο Ίδιος που θα ρθει να μας συναντήσει καθώς εμείς
θα πλησιάζουμε δισταχτικά στο σπίτι .Θα είναι Εκείνος που θα μας
σφίξει στην αγκαλιά Του και θα κλάψει για την αθλιότητα μας. Μια
αθλιότητα που δεν μπορούμε να την υπολογίσουμε αφού δεν
ξέρουμε ούτε από πόσο ψηλά πέσαμε ,ούτε πόσο ψηλά είμαστε
"κεκλημένοι" να φτάσουμε.
Μπορούμε να πάμε σ' Αυτόν ξέροντας ότι θα μας ξαναντύσει
με την "πρώτη στολή", με την δόξα που ο Αδάμ έχασε στον
Παράδεισο. Θα μας "ενδύσει Χριστόν" που είναι πιο "αρχέγονος"
και από την ανοιξιάτικη δροσιά μέσα στην οποία γεννηθήκαμε.
Είναι η δόξα του πνεύματος που θα μας προστατέψει όταν η
αμαρτία μας ξεγυμνώσει". (Antony Bloom -Μητροπολίτης του Σουρόζ Αντώνιος ΠΟΡΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ- Σελ.93

ΕΚΔ. ΑΚΡΙΤΑΣ)

43

10.

ΑΣΩΤΟΣ ΚΑΙ ΤΕΛΩΝΗΣ

Δύο τύπους ανθρώπων μας
βλέπουμε και πάλι σήμερα
μπροστά μας, όπως και την
περασμένη Κυριακή, αγαπητοί
Χριστιανοί! Την Κυριακή που
μας πέρασε, την πρώτη Κυριακή
του Τριωδίου, ο Τελώνης και ο
Φαρισαίος· σήμερα οι δύο γιοι.
Δυο κατηγορίες ανθρώπων που
μοιάζουν αφάνταστα μεταξύ τους.
Κοινό
τους
γνώρισμα,
η
αμαρτωλότητα. Υπάρχει όμως
και μια μεγάλη διαφορά. Η μεν αμαρτία του Τελώνη και του
άσωτου είναι φανερή· η δε αμαρτία όμως του Φαρισαίου και του
μεγαλύτερου γιου, θεωρείται είτε ανύπαρκτη είτε ακόμα και σαν
αρετή. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Το να
νομίσει ο άνθρωπος ότι είναι τέλειος και αναμάρτητος και ότι
μόνον οι άλλοι είναι αμαρτωλοί.
Αδελφοί μου! Ο άνθρωπος που συναισθάνεται τις αμαρτίες
του, έχει πολλές ελπίδες. Έχει την ελπίδα να βρει το δρόμο της
μετάνοιας όπως έκαμε ο άσωτος και να ζητήσει το Θείον έλεος,
όπως ο Τελώνης και να βρει τελικά τη σωτηρία. Όταν όμως ο
άνθρωπος φτάσει στο σημείο να θεωρεί τον εαυτό του δίκαιο, ευσεβή
και άγιο ή και να θεωρείται έτσι από τους άλλους, τότε είναι
αδύνατον να μετανοήσει και να ζητήσει το έλεος του Θεού. Πώς
είναι δυνατόν να αναζητήσουμε γιατρό σαν δεν πιστέψουμε ότι
είμαστε άρρωστοι έστω κι αν βλέπουμε τον εαυτό μας να καταρρέει
κάτω από το βάρος της αρρώστιας; Πώς είναι δυνατό να
αναζητήσουμε τη μετάνοια σαν δεν συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε
αμαρτωλοί; Και δεν είναι αδελφοί μου, πραγματική βλασφημία, δεν
είναι ο φαρισαϊσμός στην πράξη αυτός ο ισχυρισμός; Ρωτά ο Ιώβ
«τις γαρ καθαρός έσται από ρύπου»; και απαντά ο ίδιος με
βεβαιότητα «αλλ' ουδείς, εάν και μια ημέρα ο βίος αυτού επί της
γης» (ι δ' 4-5). Δηλαδή, ποιός άνθρωπος δεν είναι αμαρτωλός; Αλλά
κανένας δεν είναι αναμάρτητος έστω κι αν ζήσει για μια μέρα μόνο
στη γη. «Πολλά πταίομεν άπαντες» αδελφοί μου κατά τον

44

αδελφόθεον Ιάκωβον (Ιακ. γ'2). Η συνειδητοποίηση της
αμαρτωλότητας μας είναι η αρχή της μετάνοιας και της σωτηρίας
μας. Διαφορετικά θα ήταν, κατά τον Ευαγγελιστή Ιωάννη, μεγάλη
πλάνη να ισχυριστούμε ότι δεν έχουμε αμαρτίες. «Εάν είπωμεν ότι
αμαρτίαν ουκ έχομεν, πλανώμεν και η αλήθεια ουκ έστιν εν ημίν» (Α'
Ιωάνν. α'θ).

Αγαπητοί Χριστιανοί! Αμαρτωλός ο Τελώνης, φανερά
αμαρτωλός και ο άσωτος. Αμαρτωλός όμως και ο Φαρισαίος όπως
αμαρτωλός και ο μεγαλύτερος γιος της σημερινής παραβολής.
Απαραίτητη για τούτο η μετάνοια όλων. Τι γίνεται όμως; Τελώνης
και Άσωτος αισθάνονται την κατάσταση τους. Γνωρίζουν τη θέση
τους. Αναγνωρίζουν ποιοι είναι. Και των δυο μεγάλη η αναξιότητα
τους και αδιαμφισβήτητη, «βοώσα», η αμαρτία τους. Φαρισαίος
όμως και μεγαλύτερος γιος, ζουν στο δικό τους κόσμο. Των τελείων
τέλειοι. Καλλίτεροι και πιο πάνω από όλους Ακόμα και ο Θεός
τους έχει υποχρέωση. Μα μέσα τους σιγοβράζει η εμπάθεια και η
κακία, καταστάσεις που οδηγούν στη διαφθορά και την ψυχική
διαστροφή.
Πολλές φορές πολλοί τελώνες, πολλοί άσωτοι και
αμαρτωλοί, που είναι φανερά καταδικασμένοι στη συνείδηση των
ανθρώπων, όταν μεσολαβήσει η μετάνοια, βρίσκουν τη σωτηρία και
προηγούνται των ανθρώπων που είναι φαινομενικά «ευσεβείς» και
«άγιοι». Μας τονίζει ο Κύριος «αμήν λέγω υμίν ότι οι τελώναι και
αι πόρναι προάγουσιν υμάς εις την βασιλείαν του Θεού» (Ματθ. κα'
31). Αντίθετα άνθρωποι που παρουσιάζονται δήθεν με υγιείς αρχές,
άνθρωποι ψευτοευσεβείς, άνθρωποι που ισχυρίζονται ότι είναι υγιή
μέλη της Εκκλησίας, της οικογένειας ή της κοινωνίας
αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο να μείνουν έξω από τη βασιλεία του
Θεού αν δεν εγκαταλείψουν το νοσηρό εγωισμό, που τους κάνει να
θεωρούν τους εαυτούς τους τέλειους και αναμάρτητους. Μήπως
αυτή την ιδέα για τον εαυτό του δεν είχε ο Φαρισαίος; Μήπως το
ίδιο δεν κάμνει σήμερα και ο μεγαλύτερος γιος της παραβολής;
Άσωτο και αμαρτωλό θεωρεί το μικρότερο αδελφό του και δεν το
θεωρεί άξιο να συγκριθεί μαζί του. «ο υιός σου» λέει στον πατέρα
του για τον άσωτο. Δεν λέει ο αδελφός μου. Φοβάται ότι η
«αγιότητα» που θεωρεί αποκλειστικό του προνόμιο θα λερωθεί ή θα
μοιραστεί και δεν θάχει το προνόμιο να ξεχωρίζει από τους
άλλους». Θεωρεί τον εαυτό του σαν τον άνθρωπο που υπάκουε σε
όλες τις πατρικές εντολές και ότι ο πατέρας έπρεπε να νοιώθει
υποχρεωμένος απέναντι στο μεγαλύτερο γιο του. Άκαμπτος και

45

εγωιστής, που δε συγκινείται από την τραγική κατάσταση του
μικρότερου αδελφού του αλλά και την ολοφάνερη μετάνοια και
συντριβή του. Άκαμπτος και εγωιστής που δε συγκινείται από τα
θερμά παρακάλια και που αγνοεί τα γεμάτα από αγάπη έργα και
λόγια του πατέρα του. Αλήθεια πώς να μη χαρεί ο πονεμένος γονιός
όταν βλέπει το παιδί του, που θεωρούσε νεκρό εξαιτίας της
αμαρτίας, να ξαναζεί και να γυρίζει κοντά του; Αγάπη στο αμαρτωλό
παιδί που μετανοιωμένο ξαναγύρισε. Αγάπη και στο μεγαλύτερο
παιδί, έστω κι αν με λόγια κα έργα τον πληγώνει.
Αδελφοί μου! Ή θρησκεία του Ιησού μας έχει μεγαλείο, ή
Εκκλησία είναι ύψος θαυμαστό. Εδώ μόνο ακούγεται το «Αγαπάτε
αλλήλους», εδώ πραγματώνεται το «Έλθέτω ή βασιλεία σου»,
βασιλεία δικαιοσύνης, αγάπης, αδελφοσύνης, ειρήνης. Άλλα δεν
ωφελεί να μείνουμε μόνο σ' αυτό το θαυμασμό. Πρέπει συγχρόνως
να στρέψουμε την προσοχή και κάπου άλλου. Να εξετάσουμε τον
εαυτό μας, να δούμε την αθλιότητα μας, ν' αναλογιστούμε σε ποια
απόσταση από το μεγαλείο αυτό βρισκόμαστε εμείς, όπως έκανε ο
άσωτος. Αν το κάνουμε αυτό, θα διαπιστώσουμε την τρομακτική
αντίθεση. Κι έτσι μπορεί να γεννηθεί μέσα μας η ώθηση ν' αφήσουμε
τα χαμηλά, να πάρουμε ταπεινωμένοι το δρόμο της επιστροφής, και
βαδίζοντας συνεχώς προς την κορυφή να βρεθούμε τέλος στην
πατρική οικία και να δεχθούμε όπως ο άσωτος τον εναγκαλισμό της
σωτηρίας. Παράλληλα είναι απαραίτητη και η προς τα έσω στροφή
μας. Παύσαμε να εξετάζουμε τον εαυτό μας, να βλέπουμε την
αθλιότητα μας. Βλέπουμε μόνο τον άλλον. Συζητούμε μόνο για τον
άλλον. Κρίνουμε, κατακρίνουμε και καταδικάζουμε μόνο τον
άλλον. Η δική μας αμαρτία δεν μας ανησυχεί. Πώρωση άνευ
προηγούμενου επικρατεί στις συνειδήσεις. Για αυτό λίγοι
βρίσκονται στην οδό της μετανοίας, μικρό - πολύ μικρό είναι το
ποίμνιο του Ιησού.
Ναι αδελφοί μου, μεγάλη είναι η αγάπη και η συγνώμη του
Θεού στον κάθε άνθρωπο. Αυτό είναι το μήνυμα της σημερινής
παραβολής. Η αγάπη του Θεού που αποκαθιστά με «την στολήν την
πρώτην» κάθε αμαρτωλό άνθρωπο που μετανοεί ειλικρινά και
επιστρέφει κοντά του. Αγάπη που θυσιάζει «τον μόσχον τον
σιτευτόν», αγάπη που θυσιάζει τον ίδιον τον Υιόν Του, το Χριστό,
για τη σωτηρία των αμαρτωλών. Εμείς; Ας ξαναγυρίσουμε κοντά
Του για να αισθανθούμε αυτή την αγάπη Του. Η δεύτερη Κυριακή
του Τριωδίου μας το φωνάζει καθαρά. Οι μετανοιωμένοι άσωτοι θα

46

γίνουν δεκτοί στη βασιλεία Του. Αντίθετα οι εγωιστές και φθονεροί
θα μείνουν έξω από αυτή έστω κι αν δεν υπήρξαν άσωτοι κι
ακόλαστοι.

47

11. ΑΝΑΣΤΑΣ
ΠΟΡΕΥΣΟΜΑΙ
ΠΡΟΣ
ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΜΟΥ

Σήμερα.
δεύτερη
Κυριακή
του
Τριωδίου,
ακούμε,
αγαπητοί
Χριστιανοί, την παραβολή
του Ασώτου,
η οποία
συμπληρώνει
εκείνη
του
Τελώνου και του Φαρισαίου
της προηγούμενης Κυριακής.
Πριν από μια βδομάδα
είδαμε, πώς ο Τελώνης, ο απερριμένος, βρέθηκε στα χέρια του
Θεού. Και τώρα, στο σημερινό Ευαγγέλιο, βλέπουμε πώς ο άσωτος
γιος, εκείνος που εγκατέλειψε τον Πατέρα, γύρισε μετανοημένος
και έγινε δεκτός. Και όπως εκεί είδαμε τελικά τον Τελώνη, ενώ
στεκόταν κρυμμένος σε μια απόμερη γωνιά του Ναού, να
κατεβαίνει δικαιωμένος από το Θεό, που βέβαια περίμενε αυτό το
Τελωνικό «Κύριε Ελέησον», παρόμοια κι εδώ, βλέπουμε τον
Άσωτο, ενώ βρισκόταν ακόμα μακριά από το πατρικό σπίτι, να τον
συναντά ο Πατέρας και εκείνος να του μιλά σχεδόν με τα ίδια
λόγια: «Πατέρα, αμάρτησα στο Θεό και σ’ εσένα και δεν αξίζω να
λέγομαι παιδί σου». Και βλέπουμε έτσι αυτό το παράδοξο για τη
δική μας τη φαρισαϊκή σκέψη: Ενώ ο Άσωτος βρίσκεται ακόμη
μακριά, έχει ήδη συναντήσει τον Πατέρα του. Ο ίδιος ο Πατέρας
έχει σπεύσει να τον αγκαλιάσει και να τον ασπαστεί.
Συνέχεια λοιπόν και συμπλήρωμα, η σημερινή παραβολή, της
παραβολή του Τελώνη και του Φαρισαίου. Και η πρώτη και η
δεύτερη Κυριακή του Τριωδίου για το ίδιο ακριβώς πράγμα μιλούν
Την απελπιστική κατάσταση στην οποία φθάνει ο κάθε
αμαρτωλός.
Την ανάγκη μετανοίας για κάθε άνθρωπο και τα σωτήρια
αποτελέσματα της.

48

Το μέγεθος της θείας ευσπλαχνίας, στην οποία μπορούν να
στηρίζονται και οι πλέον αμαρτωλοί, ώστε να μη φθάνουν ποτέ στην
απελπισία. Κανένα αμάρτημα, όσο μεγάλο κι αν θεωρείται, δεν
μπορεί να υπερνικήσει τη φιλάνθρωπη γνώμη του Θεού και η
αποφυγή του αισθήματος της αυτάρκειας του δικαιωμένου, όπως
θεωρούσε τον εαυτό του ο πρεσβύτερος υιός και ο Φαρισαίος.
Προβάλλεται λοιπόν και τονίζεται ιδιαίτερα την Κυριακή
αυτή, το ενθαρρυντικό παράδειγμα του αμαρτωλού, που, ενώ
σπαταλά την πατρική περιουσία, ξοδεύει τη ψυχή του, «ζων ασώτως»,
δεν απελπίζεται, δεν συντρίβεται από το βάρος των συμφορών, δεν
περιέρχεται σε απόγνωση. Επιστρέφει προς τον εύσπλαχνο πατέρα
ταπεινωμένος, μετανοημένος, ζητώντας το έλεος και τη συγγνώμη
του. Και του απευθύνει θερμή ικεσία: «Πάτερ ήμαρτον εις τον
ουρανόν και ενώπιόν σου...». Αυτό το παράδειγμα της μετανοίας και
της ορθής προσευχής, της εν συντριβή καρδίας, ενσαρκωμένο στον
άσωτο της παραβολής, μας το προβάλλει προς μίμηση η Εκκλησία
και μας καλεί, τα άσωτα παιδιά του Πατέρα, να γυρίσουμε στην
αγκαλιά Του ζητώντας συγγνώμη όπως ο υιός της παραβολής.
Αδελφοί μου.
Η μετάνοια τού Ασώτου έγινε αποδεκτή από τον Πατέρα
γενναιόδωρα. Και αυτή η μετάνοιά του δεν ήταν μόνο επίγνωση μίας
κατάστασης, της απομάκρυνσης δηλαδή απ’ το Πατρικό σπίτι, αλλά
ήταν κάτι που έφτασε σε όλα τα σημεία της προσωπικότητάς του.
Και γι’ αυτό ο Πατέρας τον σημάδεψε με την πρώτη στολή, με το
δαχτυλίδι στο χέρι και με τα καινούργια παπούτσια. Στους
περισσότερους από μας η μετάνοια παραμένει μόνο στην αίσθηση
ένοχής και στις τύψεις της συνείδησης. Μπορεί και να τα ξεπεράσει
λίγο και να φτάσει μέχρι τη δήλωση τού «ήμαρτον» ενώπιον τού
Πατέρα και την αίτηση συγχώρεσης. Όμως η προσδοκία μας
αρκείται στην ανακούφιση από τις ενοχές μας και στη σχεδόν τυπική
επανεγκατάσταση στο σπίτι του Πατέρα, την Εκκλησιά. Έτσι, η
μετάνοιά μας δεν είναι σίγουρη και αποφασιστική, δεν φτάνει στα
βαθύτερα σημεία του εαυτού μας, δεν εγκαθίσταται στην καρδιά
μας· σχεδόν δεν πείθει ούτε εμάς τούς ιδίους. Μάς απασχολεί
περισσότερο μήπως χάσουμε την τυπική σχέση πού έχουμε με το
Θεό και πέσουμε στο φαύλο κύκλο των τύψεων της συνείδησης, των
ενοχών και της ανακούφισης απ’ αυτά. Γι’ αυτό, αντί να πατούμε τις
κακές έξεις, τις κακές επιθυμίες, τα άσχημα συναισθήματα,
πέφτουμε εύκολα θύματα τού Σατανά, και μένουμε συνεχώς στο

49

κατώφλι τού πατρικού σπιτιού, με το ένα πόδι μέσα και το άλλο έξω,
και ποτέ ολόκληροι εντός τής οικίας. Κι αυτό συμβαίνει γιατί δεν
έχουμε καταλάβει τι είδους πατέρα έχουμε.
Βλέπετε ότι πίσω από την παραβολή αποκαλύπτεται ένας
Θεός πού σκέφτεται όπως ένας πατέρας απέναντι στα παιδιά του‚
ένας Πατέρας που είναι διαρκώς ανήσυχος: είδε τον Άσωτο να
έρχεται από τόσο μακριά επειδή ήταν ανήσυχος και είχε τα μάτια
του προσηλωμένα στο δρόμο της επιστροφής — κοιτάει αν έρχονται
τα παιδιά του. Έτσι σκέφτεται και ενεργεί αυτός ο Πατέρας. Δεν
ζητάει λογαριασμούς — δεν ζήτησε από τον ‘Άσωτο τίποτε, τού
φτάνει «ότι υγιαίνοντα αυτόν απέλαυνε», τού αρκεί το ότι γύρισε
πίσω και είναι καλά στην υγειά του.
Αδελφοί μου! Μέσα σε τούτη την παραβολή, τού Ασώτου,
κρύβεται όλη η ζωή των ανθρώπων· και των αγίων και των
αμαρτωλών. Και κρύβεται επίσης ο τρόπος με τον οποίο σκέπτεται
ό Θεός και αντιμετωπίζει τούς ανθρώπους. Γι’ αυτό και αυτή η
παραβολή τοποθετήθηκε τώρα, στην αρχή τού Τριωδίου: διότι αυτή
είναι Περίοδος που μας υπενθυμίζει τι ακριβώς μάς χάρισε ο Θεός,
που μας καλεί και ποιο πρέπει να είναι το μέλλον μας.
Αγαπητοί Χριστιανοί!
Ο Κύριος ήλθε στο κόσμο για τη σωτηρία των αμαρτωλών.
Γνωρίζει ότι είμαστε αμαρτωλοί, άσωτοι και παραστρατημένοι. Η
πατρική αγκαλιά του είναι ανοιχτή. Το έλεός του ανέχεται και η
μακροθυμία του υπομένει και αναμένει το χαμένο πρόβατο. Η
παραβολή του ασώτου είναι το μεγάλο μάθημα. Τώρα μάλιστα στο
κατώφλι της Μεγάλης και Αγίας Τεσσαρακοστής, η Εκκλησία
καλεί τον καθένα μας σε συναίσθηση και στη μεγάλη απόφαση:
«Ἀναστάς πορεύσομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου». Ο Χριστός αποπλύνει
τους ρύπους της ψυχής με το Τίμιο Αίμα του, ενδύει με την στολή
της αγιότητας, δίνει τον αρραβώνα του Πνεύματος και τα
υποδήματα της αρετής και παραθέτει την τράπεζα της αληθινής
χαράς. Ένα μόνο χρειάζεται από μας την μετάνοιά μας. Αυτό είναι
το μεγάλο θαύμα. Όσοι μετανοούν είναι οι νεκροί που
ανασταίνονται. Οι χαμένοι που ξαναβρίσκονται. Εμπρός λοιπόν,
όσοι ακολουθήσαμε τον άσωτο στο δρόμο της αποστασίας, ας τον
ακολουθήσουμε μέχρι τέλους στο δρόμο της επιστροφής και της
μετάνοιας. Ας σπάσουμε τα δεσμά της αμαρτίας και ας πάρουμε την
μεγάλη απόφαση της επιστροφής. Και όταν μετά την κουραστική
περιπλάνηση αξιωθούμε επί τέλους να βρεθούμε μπροστά στην

50

ευσπλαχνία του Θεού ας μη διστάσουμε να γονατίσουμε ταπεινά
μπροστά του και να πούμε: «Τήν τοῦ ἀσώτου φωνήν προσφέρω σοι,
Κύριε. Ἥμαρτον ἐνώπιον τῶν ὀφθαλμῶν σου, ἀγαθέ, ἐσκόρπισα τόν
πλοῦτον τῶν χαρισμάτων σου· ἀλλά δέξαι με μετανοῦντα, Σωτήρ, καί
σῶσόν με».

51

12.
ΚΥΡΙΑΚΗ
ΑΣΩΤΟΥ… ΧΡΟΝΙΑ
ΠΟΛΛΑ!

ΤΟΥ
ΜΑΣ

" Ο Θεός έδωσε στον
άνθρωπο το νου, για να
αναλογίζεται το σφάλμα του, να
μετανοεί να ζητάει συγχώρηση. Ο
αμετανόητος άνθρωπος είναι
σκληρό πράγμα. Είναι πολύ
ανόητος, επειδή δεν θέλει να
μετανοήσει, για να απαλλαγεί
από την μικρή κόλαση που ζει, η
οποία τον οδηγεί στην χειρότερη
την αιώνια. Έτσι στερείται και τις επίγειες παραδεισένιες χαρές, οι
οποίες συνεχίζουν στον Παράδεισο, κοντά στο Θεό, με τις πολύ
μεγάλες χαρές, τις αιώνιες.
Όσο ο άνθρωπος βρίσκεται μακριά από τον Θεό, είναι εκτός
εαυτού. Βλέπεις στο Ευαγγέλιο γράφει ότι ο άσωτος υιός "εις
εαυτόν ελθών είπε. πορεύομαι προς τον πατέρα μου". Δηλαδή, όταν
συνήλθε, όταν μετάνιωσε, τότε είπε: "Θα επιστρέψω στον πατέρα
μου". Όσο ζούσε στην αμαρτία, ήταν εκτός εαυτού , δεν ήταν στα
λογικά του, γιατί η αμαρτία είναι έξω από τη λογική ".
Τα λόγια αυτά, αγαπητοί Χριστιανοί, ανήκουν στον
πασίγνωστο όσιο γέροντα και κατά πολλούς άγιο της εποχής μας,
τον μακαριστό, γέροντα Παΐσιο τον Αγιορείτη. Αναφέρονται στην
Μετάνοια, στην αλλαγή του νου, στην επιστροφή, όπου με τρανταχτό
παράδειγμα τον "Άσωτο" της παραβολής, μας διδάσκει ότι η
αγαπητική προσφορά του Θεού εκδηλώνεται στον άνθρωπο, μόνον
όταν εμείς ανταποκριθούμε σ' αυτήν και την επιζητήσουμε εν
ταπεινώσει και εν μετανοία. Όποιος απομακρύνεται από αυτήν,
κλεισμένος στον εγωκεντρισμό του, όποιος δεν έρχεται στα συγκαλά
του και δεν ξεκινά για το δρόμο της επιστροφής, είναι εκτός εαυτού
.Είναι παρανοϊκός, γιατί " η αποδημία εις χώραν μακράν "η
αμαρτία, είναι έξω από τη λογική .
Αδελφοί μου!

52

Ευρισκόμενοι και πάλι στην ευλογημένη περίοδο του
Τριωδίου, στην περίοδο όπου μας δίνεται η εύκαιρα για πιο έντονη
και πιο συχνή αυτογνωσία και επικοινωνία με το Θεό πατέρα, για
πνευματική ανανέωση και επαναπροσδιορισμό της ζωής, ακούμε
σήμερα τη πασίγνωστη παραβολή «του Ασώτου».
Η Κυριακή του Ασώτου, με τον αποστάτη νέο, που
προσπάθησε εγωιστικά να ανεξαρτητοποιηθεί και να αποτινάξει
από πάνω του την πατρική φροντίδα. Η παραβολή που μας
καταγράφει με τον πλέον παραστατικό τρόπο, την αφροσύνη του
ανθρώπου
που φεύγει "εις χώραν μακράν" όπου ανοήτως
κατασπαταλά τις θείες δωρεές. Βλέπουμε την αυτοεξορία και την
απομάκρυνση από την "πατρική δόξα", το ψάξιμο της ευτυχίας "σε
χώρα μακρινή". Βλέπουμε το μακράν του Θεού χάος.
Η πορεία του νεώτερου γιου, είναι η διαχρονική πορεία του
ανθρώπου. Η δική μας πορεία, η πορεία μας μέσα σε κάθε εποχή,
πορεία προς τον θάνατο, πορεία στην κόλαση, Ξεκινά από τη
στιγμή, που ο νεώτερος γιος ζητά να φύγει από το πατρικό σπίτι και
την παρουσία του Πατέρα. Και όταν λέμε τώρα να φύγει, δεν
σημαίνει σε άλλο τόπο, αλλά σε άλλο τρόπο ζωής. Να μη είναι κάτω
από την κηδεμονία του Θεού. Πίστεψε πως μπορεί μόνος του να
γίνει θεός. Νόμισε πως είναι ικανός για όλα. Νόμος του ο εαυτός
του, η φιλαρέσκεια του, η φιλαυτία του. Έκανε κακή χρήση του
θείου χαρίσματος του «αυτεξουσίου», της ελευθερίας, που μας
χάρισε ο Θεός, να επιλέγουμε τον τρόπο ζωής μας, μαζί μ’ Αυτόν ή
χωρίς Αυτόν.
Γι’ αυτό ο Πατέρας-Θεός δεν προσπαθεί να αποτρέψει τον
γιό του από τη φυγή, γιατί δεν θέλει κοντά του ανθρώπους, που δεν
τον αγαπούν και νομίζουν πως δεν τον έχουν ανάγκη. Τους αφήνει
να ωριμάσουν, να καταλάβουν την ανεπάρκειά τους, να δοκιμαστούν
ελεύθερα και μόνοι τους να επιστρέψουν.
Έτσι ο άσωτος -ο άνθρωπος- «συναγαγών άπαντα» τα θεία
χαρίσματα, την «ουσία» του πατέρα του, «αποδημεί» από τον τρόπο
ζωής του Θεού, την προσωπική σχέση μαζί Του και αρχίζει άλλη
ζωή, χωρίς τον Θεό. Τον ενδιαφέρει να ζήσει βιολογικά, για να
ικανοποιεί τις επιθυμίες του υλικού μέρους της ύπαρξής του. Έτσι
εγκαταλείπει το Θεό, και τον αντικαθιοστά με οτιδήποτε άλλο.
Αυτά τα άλλα τον κυβερνούν και τον κατευθύνουν και
υποδουλώνεται σ’ αυτά. Η «ουσία» του, τα χαρίσματα που του έδωσε
ο Θεός, διασκορπίζονται και τη θέση τους τη παίρνουν αποκαΐδια

53

και βλαβερά σκουπίδια. Είναι η αμοιβή των δαιμόνων, όταν ο
άνθρωπος υποδουλωθεί σ’ αυτούς. Είναι ο θάνατος της ψυχής από
την απουσία του Θεού.
Μιλάμε, αδελφοί μου, για τον Άσωτο Υιό και τονίζουμε τη
σημασία της επιστροφής. Σήμερα, όμως, όπως έχουν διαμορφωθεί τα
πράγματα, αντί να μιλάμε για ασώτους υιούς, καλύτερα να μιλάμε
για μας. Να μιλάμε για τη δική μας ζωή, τη δική μας πορεία, τη δική
μας αποδημία.
Αδελφοί μου!
Ζούμε σε μία εποχή φοβερών αντιφάσεων και ανισορροπίας.
Κι αυτή ανισορροπία και οι αντιθέσεις ξεκινούν από μας. Ξεκινούν
πρώτα –πρώτα από αυτή την ίδια την οικογένεια, με τις νέες περί
οικογενείας ιδέες, την ασυδοσία που μας έβαλαν μέσα σ’ αυτήν, τις
ελευθεριάζουσες σχέσεις των μελών της και ακόμη αυτήν την απλή
και μόνο συνύπαρξη των μελών της κάτω από την ίδια στέγη.
Επεκτείνονται στους διάφορους θεσμούς όπως αυτού της
Εκκλησίας, όπου, όπως παρατηρούμε γίνεται ότι είναι δυνατόν ώστε
αυτή να πληγεί. Καταβάλλονται καθημερινά και ασταμάτητα
προσπάθειες για να μπει στο περιθώριο, να κλείσει το στόμα της και
να μπει στην άκρη αφού πρώτα κλονιστεί η πίστη και η εμπιστοσύνη
του Ελληνικού λαού σ’ αυτήν. Κάνουμε το κάθε το για να
αποτρέψουμε την είσοδο της νεολαίας στην Εκκλησία – βλέπετε τι
γίνεται κάθε μέρα -, χωρίς να μας νοιάζει πως τους οδηγούμε κάπου
αλλού. Προτιμάμε να τους βλέπουμε στα καταγώγια και τα
ναρκωτικά παρά στην Εκκλησία. Την Εκκλησία που δεν είναι αυτή
που μας παρουσιάζουν. Γιατί τα πιο πολλά από αυτά είναι
παραπλάνηση και παραπληροφόρηση είναι ενορχηστρωμένος
πόλεμος. Είναι αθεΐα και χρεωστούμενα σε φωνή καθαρή και
ασυμβίβαστη, στα τεκταινόμενα από τους κοσμοκράτορας του
αιώνος τούτου.
Συνεχίζεται με τους δημογραφικούς,
οικονομικούς και
κοινωνικούς τομείς όπου τα πάντα υπερχρεωμένα στις επιταγές που
επιβάλλει η «Νέα Τάξη Πραγμάτων» της τόσο γλυκερώς
επαγγελλόμενης «Νέας Εποχής» ξεπουλούν κάθε όσιο και ιερό και
τα παιδιά καταπληγωμένα και ανυπεράσπιστα ζουν στο δικό τους
μαρτύριο.
Δεν μπορούμε, λοιπόν, να μιλάμε για διαφθορά των νέων, όταν
σε τόσες και τόσες περιπτώσεις, αρκούμαστε σε μια γελοία και
βλακωδέστατη υποσημείωση, του τύπου «βλάπτει σοβαρά την υγεία»

54

και εμείς ζούμε με την ευφορία της αυταπάτης, ότι κάναμε το χρέος
μας και με το παραπάνω. Λεν μπορούμε να μιλάμε για κοινωνικές
αξίες,
εξύψωση
του
κοινωνικού
βίου,
εξάλειψη
της
εγκληματικότητας, όταν τα ναρκωτικά περιφέρονται από χέρι σε χέρι,
μπροστά στα μάτια μας, ακόμη και μέσα σε δημοτικά σχολεία. Όταν
κάθε ώρα και στιγμή τα Μ.Μ.Ε. προβάλλουν σκηνές βίας και
εγκληματικότητας. Σκηνές αισχρές και απαξιωτικές για το ανθρώπινο
είδος. Όταν προωθούν το αφύσικο και χλευάζουν το φυσικό, όταν δεν
μπορούμε πλέον να μιλάμε για ηθικό οικογενειακό βίο, αφού από τα
κανάλια κατά κόρον προσβάλλεται ο ανέντιμος βίος η παράνομες
σχέσεις η απλή συμβίωση, οι ανωμαλίες. Όταν έχουν δημιουργήσει
μια κατάσταση αφόρητη και επικίνδυνη για τα μάτια και τα αυτιά
μας, μια ατμόσφαιρα αποπνικτική απ’ τις βρωμερές αναθυμιάσεις
βόθρων. Όταν αμέσως πυροβολείται η εκκλησία και όποιος άλλος
τολμήσει να προβάλλει τη δική του διαφορετική άποψη.
Πώς μπορούμε πάλι να απαιτήσουμε σωστή συμπεριφορά από
τους νέους μας, όταν τα σχολεία μας έπαυσαν να είναι παιδαγωγικά
καθιδρύματα και έγιναν μεταπρατήρια φτηνών γνώσεων; Όταν με το
πρόσχημα της ελευθερίας, των προσωπικών δεδομένων και της
πολυπολιτισμικότητας, συζητάμε ότι και αυτήν ακόμη η αναφορά σε
Θεό, πίστη και Εκκλησία πρέπει να καταργηθεί. Να καταργηθούν τα
Θρησκευτικά, η προσευχή, να φύγουν οι εικόνες από τα σχολεία;
Η περιβόητη Ευρωπαϊκή Ένωση πρόσφατα εξέδωσε ένα
ημερολόγιο που απευθύνεται στους νέους μέσα στο οποίο
καταγράφονται όλες οι γλυκανάλατες ψευτογιορτές, του τύπου ημέρα
των ζώων, ημέρα του τάδε, του τάδε, ακόμα μουσουλμανικές και
ινδουιστικές γιορτές ,καμιά όμως Χριστιανική!
Γιορτάζουμε λοιπόν σήμερα αδελφοί μου!
Οι Άσωτοι, οι αποδημήσαντες εις χώραν μακράν είμαστε εμείς.
Εμείς κλωτσούμε καθημερινά το Θεό και προσπαθούμε με
κάθε μέσον να τον παραμερίσουμε!
Συνάμα παραπονιόμαστε για την κατάντια μας, μένοντας όμως
μόνο στο «αλίμονο που φτάσαμε»!
Καλλίτερα λοιπόν να δούμε την ανισορροπία του δικού μας
κοινωνικού κατεστημένου. Αντί να συζητάμε για τη χώρα της
αποδημίας και για τα ξυλοκέρατα με τα οποία προσπαθούμε να
χορτάσουμε, μάλλον απαιτείται η δική μας γενναία επιστροφή.
Μάλλον πρέπει να δούμε εμείς πρώτα να «έλθουμε στον εαυτό μας»,
να ρθούμε στα συγκαλά μας, να ακολουθήσουμε το γνωστό μας

55

«΄Ασωτο» στην πορεία της επιστροφής του και να βροντοφωνάξουμε
το «ήμαρτον» Άλλη λύση δεν υπάρχει!.

56

13. Η ΑΣΩΤΙΑ ΤΗΣ
ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ
Διαβάζοντας αδελφοί
μου, την παραβολή του
«άσωτου» της σημερινής
Ευαγγελικής
περικοπής,
εντυπωσιαζόμαστε μεν από
την ασωτία του παιδιού που
κατασπαταλά την περιουσία
του πατέρα του και που
γυρίζει εξουθενωμένος και
μετανοιωμένος στο πατρικό
του σπίτι, διερωτόμαστε δε
πώς
είναι
δυνατόν
διαχρονικά άνθρωποι να
συμπεριφέρνονται και να παραμένουν αμετανόητοι άσωτοι.
Όλα τα ’χε στα χέρια του ο μικρότερος γιος της παραβολής.
Τα πάντα στη διάθεσή του. Χρήμα, δόξα, τιμή, στοργή, αγάπη. Κι
όμως ευχαριστημένος δεν ήτανε. Ήθελε να φύγει. Να φύγει
μακριά. Να παρατήσει πατέρα, σπίτι οικογένεια. Ήθελε να ζήσει
λεύτερος. Όπου θέλει, όπως θέλει, να κάνει ό,τι θέλει. Αχάριστα κι
ασυλλόγιστα παρουσιάζεται στον πατέρα και απαιτεί αυτά που
νόμισε πως του ανήκουν. Ζήτησε το μερίδιο απ’ την περιουσία.
Ο καλός πατέρας με βουβό δάκρυ «διείλεν αυτοίς τον βίον»,
τα μοίρασε όλα δίκαια και στα δυο του παιδιά. Και τώρα ο νέος
ελεύθερος! Λεύτερος να πετάξει πέρα, μακριά, με τις τσέπες
γεμάτες… «ελευθερία». Ζωή εύκολη, ευχάριστη, άνετη με το χρήμα
στο χέρι. Και η ελευθερία του νέου μέσα σε δυο λέξεις: «ζων
ασώτως». Οι μέρες περνούν και τα έτοιμα τελειώνουν… Και η μια
άβυσσος διαδέχεται την άλλη… Τη λευτεριά της ασωτίας ακολουθεί
η φτώχεια, η πείνα, ο λιμός. Οι φίλοι στα φαγοπότια, άφαντοι. Κι ο
νέος μόνος κι έρημος, πάμφτωχος και γυμνός, πεινασμένος και
χοιροβοσκός…
Επιτέλους όμως! Έρχεται η ώρα που ξυπνά η μισοκοιμισμένη
συνείδηση.
Θυμήθηκε το παρελθόν, βλέπει το παρόν, σκέφτεται το μέλλον.
Τα μάτια άρχισαν να ξεκαθαρίζουν απ’ τη βαριά, ομίχλη των παθών.
Τώρα πια βλέπει πιο καθαρά…

57

-Πώς έγινε έτσι το σπίτι τής ψυχής μου; Τώρα μπορώ να κρίνω και να συγκρίνω. Αλήθεια ποιος είμαι εγώ; Ποιος ήμουν άλλοτε
και ποιος είμαι τώρα; Ήμουν ελεύθερος και είμαι τώρα δούλος.
Ήμουν γιος και είμαι χοιροβοσκός. Χρυσοστολισμένος εκεί —
κουρελιασμένος εδώ. Κύριος ανάμεσα σε υπηρέτες, υπηρέτης
ανάμεσα σε χοίρους, πλούσια φαγητά εκεί, πείνα και ξυλοκέρατα
εδώ. Δύο πρόσωπα, δύο κόσμοι. Αχ! «λιμώ απόλλυμαι…»
-Το βλέπω ότι είμαι πεσμένος, το βλέπω ότι πάω να χαθώ,
αναγνωρίζω ότι είμαι στα ξένα μακριά, μακριά απ’ τον πατέρα. Τι
είχα εκεί; Τι έχω τώρα; Τώρα έχασα τα πάντα, τώρα έλαβα πείρα
πικρή. Φάνηκα αρνητής, αχάριστος, σπάταλος, άπιστος. Είμαι ό
μεγαλύτερος εχθρός του εαυτού μου. Τώρα βλέπω, ότι το πρόβλημα
ήμουν εγώ. Μου λείπουν πολλά, μου λείπουν όλα, γιατί μου λείπει
ό θεός. Θα γυρίσω όμως πίσω. Ποτέ δεν είναι αργά. Ας είμαι
σκελετωμένος, νοιώθω μέσα μου δυνάμεις, θα σηκωθώ. Θα γυρίσω!
Όχι! δεν είναι ψέματα, είναι πραγματικότητα! Ο αποστάτης
γιος, το πεσμένο παιδί, ο αξιοδάκρυτος, κουρελιάρης αλλά
μετανιωμένος και αποφασισμένος να ζήσει νέος, επιστρέφει.. Και
τώρα! Ο νεκραναστημένος υιός είναι τώρα στην αγκαλιά του
πατέρα. «Εξενέγκατε την στολήν την πρώτην... και ενέγκαντες τον
μόσχον τον σιτευτόν θύσατε και φαγόντες ευφρανθώμεν».
Σήκω παιδί μου, όλο χαρά σε δέχεται η καρδιά μου, εδώ στην
αγκαλιά μου είν' ώρα να χαρείς. Ήσουν νεκρός κι' ανέζησες, ήσουν
χαμένος και τώρα επρόβαλες μπροστά μου..
Αδελφοί μου ο νέος, ο άσωτος γύρισε. Το θαύμα έγινε. Η
σωτηρία επιτεύχθηκε.
Πόσες όμως είναι αυτές οι ηρωικές επιστροφές;
Είναι πολλές; Ίσως!
Συμμαρτυρούμε
πως
είναι
πολλές
γιατί
είναι
πολυεύσπλαχνος ο πατέρας!
Είναι πολλές γιατί η πατρική αγκαλιά είναι πάντα ανοιχτή!
Έχουμε όμως και την απαράδεχτη, τη λυπηρή κατάσταση της
παραμονής σ’ αυτή τη χώρα της εξορίας. Της εθελούσιας και
στενοκέφαλης εμμονής στην ασωτία.
Έχουμε το φαινόμενο της αμετανόητης ασωτίας που ποτέ δε
θέλησε να ξεστομίσει το Αχ! «λιμώ απόλλυμαι.
Τι γίνεται λοιπόν;
Με βάση την συμπεριφορά του άσωτου, την ηρωική
συμπεριφορά, μπορούμε σήμερα να μιλήσουμε και για την ασωτία

58

της εποχής μας, που ποτέ δε θέλησε να μετανοήσει. Μιας εποχής
που ψεύτικα μιλά και εκπαιδεύει τους λαούς της στη συναδέλφωση,
στη χωρίς σύνορα ανθρωπότητα, στη παγκόσμια αγάπη, στη
διαπολιτισμικότητα, και που στην πραγματικότητα εκφράζεται με
την απαράδεκτη κατάσταση της συσσώρευσης του πλούτου στα χέρια
κάποιων με τρόπους και μεθοδεύσεις μαφίας και που υλοποιείται
με μια άδικη κατανομή της παγκόσμιας παραγωγής αγαθών. Το
10% του πληθυσμού της γης νέμεται το 90% της παγκόσμιας
παραγωγής και το 90% του πληθυσμού της γης (χώρες του τρίτου
κόσμου) το 10% της παγκόσμιας παραγωγής. Η αδικία αυτή
αποτελεί ταυτόχρονα και ειρωνεία γιατί το 10% του πληθυσμού
συμβαίνει να ναι σχεδόν όλοι χριστιανοί. Αυτή είναι η εποχή μας.
Το σήμερα της ζωής μας.
Το αποτέλεσμα, όπως σημειώνει σε μια αναφορά του στη
σημερινή Κυριακή ο Μητροπολίτης Ζιμπάμπουε και Αγκόλας
Σεραφείμ, της σύγχρονης ασωτίας των χριστιανών, με βάση τα
τελευταία στατιστικά στοιχεία της Γιούνισεφ, είναι τα ακόλουθα:
1. Το ένα τρίτο των παιδιών της Αφρικής υποσιτίζονται.
2. Γύρω στα 13 εκατομμύρια παιδιά πεθαίνουν κάθε χρόνο
στις αναπτυσσόμενες χώρες, επειδή στερούνται μερικά από τα
αγαθά που έχουν τα παιδιά των χριστιανών.
3. Από αφυδάτωση, που προκαλεί διάρροια, πεθαίνουν τρία
εκατομμύρια παιδιά ετησίως.
4. Κάθε χρόνο γύρω στα 300.000 παιδιά τυφλώνονται από
έλλειψη βιταμίνης Α
5.
Στην Ασία 1.000.000 παιδιά, κορίτσια και αγόρια,
εκπορνεύονται από πλούσιους Ευρωπαίους και Αμερικανούς
χριστιανούς πολίτες.
6. Το 97% των παιδιών πεθαίνουν πριν γίνουν 5 ετών.
7. Γύρω στα 15.000.000 παιδιά υποφέρουν από έϊτνς λόγω
της ανευθυνότητας των ενηλίκων.
8. Γύρω στα 20.000.000 παιδιά είναι ορφανά, επειδή οι
γονείς τους πεθαίνουν από φτώχεια και διάφορες ασθένειες.
9. Γύρω στα 130.000.000 παιδιά δεν έχουν τη δυνατότητα να
φοιτούν σε Σχολείο.
10.
Οι περισσότεροι θάνατοι των παιδιών θα μπορούσαν
να προληφθούν με τη χορήγηση των βασικών εμβολίων που
κοστίζουν μόλις δέκα ευρώ για το κάθε παιδί.

59

11.
Στις χώρες του Τρίτου κόσμου 1.5 δισεκατομμύρια
άνθρωποι δεν έχουν τη δυνατότητα να γευθούν καθαρό νερό και 2
δισεκατομμύρια δεν έχουν πρόσβαση σε συστήματα υγιεινής.
12. Να προσθέσουμε εμείς και για τα της Ελλάδας; Μαύρα
χάλια και μαύρα μαντάτα.
Και συνεχίζει.
Η ασωτία της εποχής μας θα περιορισθεί με την μετάνοια των
ασώτων ανθρώπων της κοινωνίας μας με την ίση κατανομή των
αγαθών της γης. Μπροστά στον ατομικό τους εγωισμό για
μεγαλύτερο οικονομικό κέρδος μάθανε οι πολιτισμένοι άνθρωποι
της Δύσης πολλά τρόφιμα να καταλήγουν στις χωματερές,
αδειάζοντας το γάλα στους δρόμους και πετώντας τους καρπούς της
παραγωγής τους σε σκουπιδότοπους. Η ασωτία των ανθρώπων της
Δύσεως δεν είναι απλώς μια κοινωνική αδικία σε βάρος των
συνανθρώπων μας που υποφέρουν, που στερούνται όσα οι άλλοι
πετάνε και κατασπαταλούν, είναι μια αμαρτία που οδηγεί στην
καταστροφή τόσο αυτούς που αδικούνται όσο κι αυτούς που
αδικούν, γιατί η επιβίωση μας εξασφαλίζεται μόνο με την καλή μας
διάθεση να βελτιώνουμε συνέχεια με δικαιοσύνη τους όρους
συμβιώσεως μας.
Οι κοινωνικές επαναστάσεις των Λαών στις Αραβικές Χώρες
είναι αποτέλεσμα σε μεγάλο βαθμό της κοινωνικής αδικίας σε
βάρος των φτωχών ανθρώπων.
Αδελφοί μου!
Το τι γίνεται σήμερα, το πόσο υποφέρει ο άνθρωπος σήμερα,
το πόσο υποφέρουμε είναι ηλίου φαεινότερο. Και οι ευθύνες της
Πολιτικής Ηγεσίας της χώρας μας, της κάθε χώρας, είναι να
προστατεύουν την κοινωνική δικαιοσύνη, διαφορετικά κουφοβράζει
η οργή του Λαού με κοινωνικές επαναστάσεις και με απρόβλεπτες
συνέπειες!.
Έτσι και με αυτά τα δεδομένα όλοι μας, με πρώτους –
πρώτους τους ηγέτες μας Σήμερα γιορτάζουμε. Σήμερα, τώρα και
όχι «τω καιρώ εκείνω», σε κάποια χώρα μακρινή, Εδώ είναι ο
«άσωτος». Σε μας αναφέρεται και τούτη η παραβολή. Ας ψάξουμε
μέσα μας ειλικρινά και θα τον βρούμε. Θ’ αναγνωρίσουμε τον άσωτο
υιό.
Γιορτάζουμε σήμερα; Μακάρι να γιορτάζαμε...

60

Ακολουθήσαμε τον άσωτο στο πρώτο ταξίδι. Στο ταξίδι της
φυγής, στην αμαρτία. Μακάρι να τον ακολουθήσουμε και στο
δεύτερο, της επιστροφής, της μετανοίας.
Εμπρός λοιπόν. Ας σηκωθούμε! «Αναστάντες.. » ας τρέξουμε
στον Πατέρα και ας Του πούμε: «Πάτερ ήμαρτον.. .».

61

ΚΥΡΙΑΚΗ ΑΠΟΚΡΕΩ

62

Ὅταν μέλλῃς ἔρχεσθαι, κρίσιν δικαίαν ποιῆσαι, Κριτὰ δικαιότατε, ἐπὶ
θρόνου δόξης σου καθεζόμενος· ποταμὸς πύρινος, πρὸ τοῦ σοῦ
Βήματος καταπλήττων ἕλκει ἅπαντας, παρισταμένων σοι, τῶν
ἐπουρανίων Δυνάμεων, ἀνθρώπων κρινομένων τε, φόβῳ καθ' ἃ
ἕκαστος ἔπραξε· τότε ἡμῶν φεῖσαι, καὶ μοίρας καταξίωσον Χριστέ, τῶν
σῳζομένων ὡς εὔσπλαγχνος, πίστει δυσωποῦμέν σε.
9 ΟΜΙΛΙΕΣ ΜΕ ΘΕΜΑ
ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΑΠΟΚΡΕΩ

14. ΜΕΤΑΝΟΙΑ ΚΑΙ
ΚΡΙΣΙΣ
Αυτό-αποθέωση,
Φαρισαϊκή, και ζωή «εις
χώραν
μακράν»,
εγωκεντρισμός
και
καταπάτηση της «πατρικής
αγάπης», είναι οι παράγοντες
οι οποίοι μας κατευθύνουν
στην αποδημία του Ασώτου και οδηγούν, στην με μαθηματική
ακρίβεια αποδεδειγμένη, καταστροφική πορεία της προσωπικής
μας εξορίας.
Αυτό το μήνυμα σαλπίζει η Εκκλησία μας, τις δυο
προηγούμενες Κυριακές - Τελώνου και Φαρισαίου και Ασώτου της πρώτης της, «προφωνήσημης» όπως ονομάζεται περιόδου του
Τριωδίου.
Ο Φαρισαίος, κραυγαλέο παράδειγμα ναρκισσιστικής αυτόαποθέωσης, βιώνει άμεσα την οδύνη της υπαρξιακής του μοναξιάς
και για να υπερπηδήσει την αρρωστημένη του κατάσταση, ρίχνει τις
ευθύνες σ’ όλους τους άλλους. «Ουκ ειμί ώσπερ οι λοιποί των
ανθρώπων».
Ο Άσωτος, της δεύτερης Κυριακής, ζει κι αυτός αρχικά, σ’
ένα κόσμο αλλοτριωμένο. Στον απατηλό κόσμο της ψεύτικης της
ζημιογόνου ελευθερίας, όπου κυριαρχεί η σωματική απόλαυση, η
ικανοποίηση και μόνο των αισθήσεων και η αδιαφορία για
οτιδήποτε άλλο. Στην ουσία ζει κι αυτός μόνος. Απομακρυσμένος
από “την πατρική οικία”, αποκομμένος από την αγάπη και την
ασφάλεια που περιβαλλόταν εκεί μέσα, αποχαυνωμένος από τα
ψεύτικα «ζήτω», τα προσποιητά χαμόγελα και τα πληρωμένα
χειροκροτήματα, βρίσκεται σε κατάσταση εξορίας και αποκοπής .
Αποξένωση λοιπόν από την μόνη πηγή ζωής, το Θεό, με
Φαρισαϊκό εγωκεντρισμό και δραστηριότητες που περιορίζονται
μόνο μέσα στα όρια της βιολογικής εμβέλειας, είναι η κύρια αιτία

63

της υλιστικής αντίληψης για τη ζωή , της θεώρησης των πάντων με
κέντρο τον εαυτό μας ,το κλείσιμο σε πύργο Βαβελικό και
εκζήτησης της ελευθερίας στην ικανοποίηση των παθών.
Μια ζωή όμως αμετανόητη, μια αποδημία «εις χώραν
εξορίας», χωρίς επιστροφή, μια απομάκρυνση «από το πατρικό
σπίτι», είναι αδύνατον να μας επαναφέρει στην «πατρική αγκαλιά»,
αν δεν αναγνωρίσουμε προηγουμένως την κατάσταση στην οποία
περιήλθαμε , αν δεν πούμε ειλικρινά “Ω πόσων αγαθών υστέρημαι ο
ταλαίπωρος εγώ… !”
Aν δεν πάρουμε την γενναία απόφαση της επιστροφής,
“αναστάς πορεύσομαι προς τον πατέρα μου”, δυστυχώς θα
συνεχίσουμε να παραμένουμε ξένοι, σε ξένη χώρα, απόμακροι,
δυστυχισμένοι, λιμοκτονούντες για ζεστασιά και αγάπη, στερημένοι
της Θείας παρουσίας.
Τούτο ακριβώς μας δείχνει η σημερινή, η τρίτη Κυριακή του
Τριωδίου, η Κυριακή “των Απόκρεω”. Εδώ πλέον κυριαρχεί η
δικαιοσύνη. Η δίκαια κρίση του Θεού. Η ανταμοιβή του καθενός
μας ανάλογα με την επιλογή που έκανε. “Την πατρικήν οικίαν” ή
“την χώραν μακράν”. Την επιστροφή ή την αποδημία. Την μετάνοια
ή την εγωπαθητική αμετανοησία.
«Όταν δέ έλθ ο Υιός του ανθρώπου εν τη δόξ αυτού, κα
πάντες οι Άγιοι Άγγελοι μετ’ ατο, τότε καθίσει πί θρόνου δόξης
ατο. Κα συναχθήσονται έμπροσθεν αυτού πάντα τ έθνη κα
αφοριεί ατους π’ αλλήλων, ώσπερ ο ποιμήν αφορίζει τα πρόβατα
από των ερίφων και στήσει τα μεν πρόβατα εκ δεξιών αυτού, τ δ

ερίφια εξ ευωνύμων».
Αυτή λοιπόν η παραβολή, η παραβολή της «Μελλούσης
Κρίσεως», εντεταγμένη σοφά μέσα στην περίοδο του Τριωδίου και
μια βδομάδα πριν μπούμε στην Μ. Τεσσαρακοστή, μας καλεί να
επανεξετάσουμε τον εαυτό μας, τη συνείδηση μας, τις πράξεις μας,
τη ζωή μας ολόκληρη, με γνώμονα την σωτήριο απόφαση για
επιστροφή, για μετάνοια. Να αποτινάξουμε από πάνω μας τον
καταστροφικό ζυγό της ραθυμίας. Να επαναπροσδιορίσουμε τους
στόχους μας και να στοχεύσουμε στην ανείπωτη και ατελεύτητη
μακαριότητα που υπάρχει στην «πατρική αγκαλιά», στην επουράνια
Βασιλεία.
Γράφει ο Νικηφόρος Ξανθόπουλος για το σκοπό της
Κυριακής αυτής :

64

«Αυτήν οι θειότατοι πατέρες μετά από τις δύο παραβολές εθέσπισαν
,ώστε μαθαίνοντας κάποιος την φιλανθρωπίαν του Θεού, να μην ζει
με αμέλεια λέγοντας. Ότι είναι φιλάνθρωπος ο Θεός και όλες μου
τις αμαρτίες θα τις συγχωρήσει. Αυτή λοιπόν την φοβερά ημέρα εδώ
κατέταξαν, για να συνεφέρουν με τη μνήμη του θανάτου και της
προσδοκίας των ερχομένων δεινών, όσους ζουν με αμέλεια, και να
μην ελπίζουν μόνο στην φιλανθρωπία του Θεού αλλά και να μάθουν
ότι είναι και δίκαιος κριτής και αποδίδει στον καθέναν κατά τα
έργα αυτού».
Προτροπή λοιπόν προς μετάνοια και στη σημερινή Κυριακή
και μάλιστα πιο έντονη. Μέσα προτροπής για την αφύπνιση και των
πιο ραθύμων, ώστε να συναισθανθούν την αποστασία τους και να
«έλθουν εις εαυτόν», ο ιερός φόβος που προκαλεί η φοβερά
«Μέλλουσα κρίσις». Φόβος και αγωνία για την επερχόμενο
δικαστήριο, για τη φανέρωση και των πιο κρυφών μας πράξεων, για
την αιωνιότητα της καταδίκης και της κολάσεως.
«…Σε πιάνει φόβος πράγματι εμπρός στον πύρινο ποταμό,
που σέρνει όλους τους ανθρώπους στο κριτήριο! Κ’ εκείνος ο φόβος,
με τη βοήθεια του λειτουργικού χρόνου του αιωνίου παρόντος, που
ζει η εκκλησία, μας αγγίζει και σήμερα, σαν να είμαστε μπροστά στο
τρομερό κριτήριον, όπου: ανοίγονται τα μεγάλα βιβλία,
φανερώνονται οι κρυφές πράξεις και αμαρτίες μας, μπροστά σε
όλους τους αγγέλους και ανθρώπους, και χωρίζονται τα πρόβατα
από τα ερίφια, όπως μας λένε τα ιερά κείμενα. Γι’ αυτό κ’ οι
Χριστιανοί δέονται από τώρα και παρακαλούν»: ( Π.Β.Πάσχος. Ο
ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ ΣΕΛ.115 ).

«…Τότε ημών φείσαι κα μοίρας καταξίωσον, Χριστέ, των
σζομένων ως εύσπλαγχνος, πίστει δυσωπούμεν σε.»
«Η μετάνοια λοιπόν είναι ο ασφαλής δρόμος που οδηγεί στην

Βασιλεία των Ουρανών. «Ήγγικεν η Βασιλεία των ουρανών» έλεγε
ο Κύριος, γι’ αυτό «μετανοείτε». Όταν στη Αγία Γραφή γίνεται
λόγος για Βασιλεία των Ουρανών, εννοείται ο Χριστός και η
κοινωνία μαζί Του, διότι όπου είναι ο βασιλεύς εκεί και η βασιλεία,
αφού δεν νοείται βασιλεία, χωρίς βασιλέα. Ο Θεάνθρωπος Χριστός
δεν χωρίζεται από την άκτιστη χάρη Του, που φυλάσσεται στην αγία
Εκκλησία και χορηγείται από το Πανάγιο Πνεύμα σε αυτούς που
μετανοούν». (ΌΣΟΙ ΠΙΣΤΟΙ . Μητ/λίτου Ναυπάκτου ΙΕΡΟΘΕΟΥ).
«Μετάνοια είναι η επίγνωση της πνευματικής μας αρρώστειας
και η επιστροφή μας στο Θεό .Μετάνοια είναι η επιστροφή του
ανθρώπου στη Βασιλεία του Θεού. Η λέξη –Μετάνοια--

65

σημαίνει:Αλλαγή του νου, αλλαγή της νοοτροπίας μας και της ζωής
μας. Η αμαρτία μας απομακρύνει από το Θεό, που είναι η Ζωή και
μας οδηγεί στον θάνατο. Η μετάνοια μας επαναφέρει στον Θεό και
μας εισάγει εκ νέου στον Παράδεισο απ’ όπου μας έδιωξε η
αμαρτία. Η μετάνοια, λέγει ο ιερός Χρυσόστομος, ανοίγει τον
ουρανό και μας εισάγει στον Παράδεισο». (Η ΥΠΕΡΑΓΙΑ ΘΕΟΤΟΚΟΣ σελ.128- Ιερομονάχου ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ).

Θα έλθει, λοιπόν, όντως ο Κύριος –ο Θεάνθρωπος Ιησούςξανά, Κύριος της δόξης, «κρίναι ζώντας και νεκρούς». Θα έλθει όχι
πλέον άσημος και κυνηγημένος, φτωχά και απέριττα, μα «εν δυνάμει
και δόξη πολλή». Όχι πλέον για να κηρύξει, να συγχωρέσει, να
θαυματουργήσει, μα ένδοξα και θαυμαστά για να ελέγξει τις πράξεις
ζώντων και νεκρών και να αποδώσει στον καθέναν τον… μισθό του.
Θα ανακαινισθεί η κτίση, θα αναστηθούν οι νεκροί, θα αλλοιωθούνθα αλλάξουν- τα σώματα όσων βρίσκονται ακόμα στη ζωή και τότε
θα ακούσουμε την αδέκαστη ετυμηγορία. Δόγμα και άρθρο της
πίστεως μας , που δεν επιδέχεται καμιά αμφισβήτηση. Θα έλθει «ως
κλέπτης εν νυκτί». Θα έλθει τότε που δεν θα τον περιμένουμε.
Όταν αποχαυνωμένοι από την αμαρτία θα ζούμε μόνο για τη σάρκα
μας, μόνο για την απόλαυση. Όταν θα έχουμε θεοποιήσει τους
λογής-λογής “BIG BROTHER”και –αλίμονο στην βλακεία μας-θα
ζητάμε από αυτούς σωτηρία και προκοπή. Όταν θα έχουμε γίνει
μόνο σάρκα και θα δαπανάμε τη ζωή μας ,αφιονισμένοι, μέσα σ’ ένα
απέραντο “BAR”…Όπως ακριβώς και στις μέρες του Νώε και του
Λώτ, που ήλθε η καταστροφή και το μεθύσι της αμαρτίας δεν τους
άφηνε να δουν «πέρα από τη μύτη τους». Όταν πλέον –και δεν
απέχουμε πολύ- θα έχουμε ξεπεράσει και αυτά τα Σόδομα και τα
Γόμορρα.
Αδελφοί μου.
Σε καιρούς δύσκολους, σε καιρούς απογνώσεως ,σε καιρούς
αμφισβήτησης των πάντων και γενικής αλλοτρίωσης, όπως και οι
καιροί μας, το μήνυμα της σημερινής Κυριακής δύσκολα γίνεται
αποδεκτό. Ακόμα και να το σκεπτόμαστε αποφεύγουμε μη τυχόν και
μαυρίσουμε την καρδιά μας με τέτοιες άσκημες σκέψεις. Δεν
θέλουμε ν’ ακούμε τέτοια πράγματα. Δεν έχουμε μάθει να σκύβουμε
το κεφάλι και να παραδεχόμαστε τα σφάλματα μας. Το δίκαιο είναι
πάντα με το μέρος μας και πάντα εμείς ,δεν είμαστε «ώσπερ οι
λοιποί των ανθρώπων». Το να υποχωρήσουμε το θεωρούμε
αδυναμία, τη συγνώμη μικροπρέπεια. Είμαστε το νέο μοντέλο του

66

«υπερανθρώπου» που για να πετύχουμε στα σχέδια μας , πατάμε…
επί πτωμάτων .
Πού να ακούσει λοιπόν για μετάνοια και κρίση ο άνθρωπος
αυτός;
Πώς να δεχθεί ότι θα έλθει ώρα που θα δώσει λόγο για τις
πράξεις του;
Πώς να μπορέσει να συνειδητοποιήσει ότι:
«Όταν μέλλς έρχεσθαι, κρίσιν δικαίαν ποιήσαι…

Βίβλοι ανοιγήσονται, φανερωθήσονται πράξεις…
Ηχήσουσι σάλπιγγες κα κενωθήσονται τάφοι…
Κλαίω κα οδύρομαι, όταν εις αίσθησιν έλθω…»
Όμως , άνθρωπος είναι αυτός που «άνω θρώσκει». Βλέπει
ψηλά. Αυτός που έχει στραμμένο το βλέμμα του στον ουρανό. Ο
νοσταλγός της αιωνιότητος . Δεν φτιαχτήκαμε για να έρπουμε στα
χώματα και τις λάσπες , μα για να κερδίζουμε όλο και ψηλότερες
κορυφές . Κι αυτές δεν κατακτούνται ούτε με τη δύναμη, ούτε με τη
δόξα, ούτε με τις απολαύσεις. Ούτε θα φθάσουμε σ’ αυτές
κυνηγώντας το χρυσό… μα το Χριστό.
Την επουράνιο Βασιλεία την κερδίζουμε όταν μάθουμε να
χαμηλώνουμε το ανάστημα μας .Όταν τα μάτια μας χύσουν τα
δάκρυα της μετανοίας .Όταν τα χέρια μας χτυπήσουν στο στήθος
και τα στόμα μας κραυγάσει γοερά το, « Θεός ιλάσθητ μοι τ
αμαρτωλ».Όταν κατανοήσουμε την αποξένωση απ’ το «πατρικό
σπίτι» και πάρουμε το δρόμο της επανένταξης μας σ’ αυτό,
ομολογούντες το «πάτερ ήμαρτον». Όταν βγούμε απ’ το «καβούκι
μας»,καταπατήσουμε την εγωπάθεια μας και πλησιάσουμε το
συνάνθρωπο μας. Τον παράδεισο τον κερδίζουμε με την μετάνοια.
Διαφορετικά :

«Αλοίμονο σου, μαύρη και κατακαημένη μου ψυχή !
Ως πότε δε θα κόβεις από το να κάνεις το κακό;
Ως πότε θα μου κοίτεσ’ έτσι-δα στη ραθυμία, άπραγη;
Γιατί δε μου θυμάσαι κείνη εκεί τη φριχτή ώρα του θανάτου;
Γιατί ολάκερη δεν τρέμεις εμπροστά στο φοβερό ετούτο βήμα του
Σωτήρος; Τι άραγε θα αποκριθείς ή θ’ απολογηθείς, τότε που θα
φανερωθούν όλα τα έργα σου να σε ελέγχουν;
Κι όλες οι πράξεις σου να σε κατηγορούν;
Λοιπόν τι καρτερείς ψυχή μου ;Η ώρα έρχεται, ήρθε.
Τρέξε να προλάβεις !Και φώναξε στον Κύριο, ήμαρτον Κύριε,
ήμαρτον σε σένα. Μα ξέρω τη φιλευσπλαχνία σου, Φιλάνθρωπε.

67

Εσύ, που είσαι ο καλός τσοπάνος , μη με χωρίσεις και μ’
απομακρύνεις απ’ τα δεξιά σου. Κι αυτό όχι γιατί το αξίζω,
Μα γιατί ελπίζω στο δικό σου έλεος το μεγάλο !».
( Απόστιχο Εσπερινού της Κυριακής των Απόκρεω).
Μετάφραση :Π.Β.Πάσχου

68

15. ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ
ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ

Μια
εβδομάδα,
αγαπητοί Χριστιανοί, πριν
μπούμε
στη
Μ.
Τεσσαρακοστή, με δέος και
έκπληξη στεκόμαστε μπροστά στην ένδοξη και φοβερά ημέρα της
Δευτέρας του Χριστού παρουσίας και παγκοσμίου κρίσεως. Κι
αυτό γιατί φιλάνθρωπα και φιλόστοργα, πατρικά, ο Κύριος, μας
δείχνει οδό μετανοίας και επιστροφής. Παραδείγματα ο Τελώνης
και ο Άσωτος. Και οι δυο με ένα καρδιακό «ήμαρτον»,
δικαιώθηκαν. Και οι δυο αναγνώρισαν τα λάθη και τις παραλείψεις
τους και πήραν το δρόμο της επιστροφής. Και για τους δυο υπήρξε
περίσσιο έλεος και απαντοχή. Όμως πλάι στη φιλάνθρωπο αγάπη
στέκεται και η δικαιοσύνη. Κι αυτή τη μεγάλη αλήθεια, μας τονίζει
η σημερινή Κυριακή.
Αγαπητοί Χριστιανοί.

Α΄ Αθάνατη η ψυχή.
Ημέρα δυνάμεως και δόξης! Ημέρα κρίσεως, ημέρα
αποκαταστάσεως. Θα επανέλθει ο Χριστός στη γη, «εν φωνή
αρχαγγέλου και εν σάλπιγκι Θεού», όχι για να ζήσει και πάλι
ανάμεσα μας, άσημος και ταπεινός, αλλά «κρίναι ζώντας και
νεκρούς Για να κρίνει τον κόσμο ως βασιλεύς κραταιός και
δυνατός.
«Ο θάνατος είναι ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα.
Ύστερα από το θάνατο το μεν σώμα διαλύεται μέσα στη γη, η δε
ψυχή αναμένει την κοινή ανάσταση όλων των ανθρώπων. Όταν
επομένως μιλούμε για ανάσταση των νεκρών εννοούμε την

69

ανάσταση των νεκρών σωμάτων, τα οποία άφθαρτα πλέον, θα
ενωθούν με τις ψυχές.
Ο ίδιος ο Χριστός μίλησε για την ανάσταση των νεκρών. Είπε
ότι «έρχεται ώρα, που όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα

ακούσουν την φωνή Του και θα βγουν έξω από αυτά. Και εκείνοι μεν
που έπραξαν το αγαθό θα αναστηθούν για να ζήσουν αιώνια, εκείνοι
δε που έκαμαν το κακό θα αναστηθούν για να τιμωρηθούν».
Επομένως η ανάσταση θα είναι κοινή για όλους τους ανθρώπους,
δικαίους και αδίκους, η δόξα όμως δεν θα είναι κοινή. Διότι οι μεν
δίκαιοι θα πορευθούν μετά του Χρίστου και θα εισέλθουν στην
αιώνια χαρά της παρουσίας Του, οι δε αμαρτωλοί θα πορευθούν
προς τον χώρο του σκότους και της αιώνιας μοναξιάς τον όποιο μόνοι
τους διάλεξαν ενόσω ακόμη ζούσαν στην γη.
Η πίστη μας στην ανάσταση των νεκρών θεμελιώνεται στο
γεγονός της λαμπροφόρου Αναστάσεως του Κυρίου μας. Ο Κύριος
ανεστήθη για να γίνει η αρχή της αναστάσεως όλων των ανθρώπων.
Αν απορρίψουμε το δόγμα της αναστάσεως των νεκρών,
απορρίπτουμε και το γεγονός της Αναστάσεως του Κυρίου. Όπως
γράφει ό Απόστολος Παύλος εάν δεν υπάρχει ανάσταση των
νεκρών, τότε ούτε ο Χριστός αναστήθηκε. Και εάν δεν αναστήθηκε ο
Χριστός, η πίστη μας είναι χωρίς νόημα, χωρίς καμιά αξία. Τότε
ζούμε ακόμη μέσα στην αμαρτία. …». (ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΣ
ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ. «Ο ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ» σελ. 107).

Η ζωή του ανθρώπου, λοιπόν, αδελφοί μου, δεν τελειώνει
με το θάνατο. Η πορεία μας δεν σταματά στον τάφο. Μπορεί με
μια πρώτη ματιά να φαινόμαστε με «ημερομηνία λήξεως», όμως
αυτό είναι κάτι επιφανειακό. Η φθορά κι η αποσύνθεση είναι
χαρακτηριστικά, μόνον του υλικού μας σώματος. Η ψυχή δεν είναι
ύλη για ν' αποσυντεθεί και να σβήσει. Είναι άϋλη και πνευματική.
Είναι πνοή Θεού. Είναι εικόνα του Δημιουργού. Ο θάνατος δεν
είναι το τέρμα. Είναι η αφετηρία για μια νέα ζωή. Είναι το
ξεκίνημα για ένα άλλο ταξίδι. Είναι εγκατάλειψη των φθαρτών και
πορεία στην αιώνια και μόνιμη πατρίδα.
Πέρα από τον τάφο και μετά απ’ αυτόν, πορευόμαστε σ' ένα
κόσμο ωραιότερο, πάμε για ν’ απολαύσουμε πνευματικά αγαθά, «α

οφθαλμός ουκ είδεν και ους ουκ ήκουσε και επί καρδίαν ανθρώπου
ουκ ανέβη» (Α' Κορ. Β' 9). Η φιλοσοφία του θανάτου και η πίστη
στην αθανασία, αναλύεται έξοχα και μοναδικά από τον Απ.
Παύλο. Ο σπόρος δε φυτρώνει αν δεν πέσει πρώτα στη γη, μας

70

λέει. Το σάπισμα του σπόρου ακολουθεί η βλάστηση. «Ούτω και η

ανάστασις των νεκρών. Σπείρεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσίασπείρεται εν ατιμία, εγείρεται εν δοξη· σπείρεται εν ασθένεια,
εγείρεται εν δυνάμει˙ σπείρεται σώμα ψυχικόν (υλικον), εγείρεται
σώμα πνευματικόν» (Α' Κορ. ΙΕ' 42-44).
Οι σταυροί των κοιμητηρίων θα δείχνουν στους ανθρώπους
για πάντα την ελπίδα και την προσδοκία της αναστάσεως. Γι’ αυτό
και οι Χριστιανοί είμαστε κάθετα αντίθετοι στην καύση των νεκρών,
όπως
προτείνουν
ευκαίρως
ακαίρως
κάποιοι
θολοκουλτουριάρηδες, άθεοι στην ουσία, και σαρκοφάγοι των
ελληνορθόδοξων ιδανικών μας. Με την ελπίδα αυτή πέθαιναν και οι
μάρτυρες του Χριστιανισμού. Η πίστη στην πέραν του τάφου ζωή
τους έδινε τόση δύναμη, ώστε με χαρά βάδιζαν στα λιοντάρια, στις
πίσσες, στους τροχούς, στα μαχαίρια, στο θάνατο...

Β΄ Νοσταλγία ουρανού.
Ναι λοιπόν! Η ψυχή του ανθρώπου ποτέ δεν πεθαίνει. Το
πρόβλημα όμως δεν είναι αν υπάρχει άλλη ζωή, άλλα τι κάνουμε γι’ αυτή
τη ζωή που μας αναμένει! Προετοιμαζόμαστε; Αγωνιζόμαστε;
Ανεβαίνουμε τα σκαλοπάτια της αρετής; Ζούμε τον Ιησού στη ζωή μας;
Εδώ στη γη ο άνθρωπος κουράζεται και μοχθεί. Εκεί η
κούραση είναι άγνωστη. Εδώ ακούει βογκητά, κλάματα και
θρήνους. Εκεί θ' ακούσει και θα λέει αγγελικά τραγούδια
υπέρτατης χαράς και ευτυχίας. Εδώ ζει στον πόνο και στο δάκρυ.
Εκεί «εξαλείψει ο θεός παν δάκρυον» (Αποκ. Ζ' 17). Εδώ κάθε
πατρίδα είναι ξενιτιά. Εκεί είναι η αληθινή και μόνιμη και αιώνια
πατρίδα. Εδώ όλα είναι αβέβαια. Εκεί βασιλεύει η βεβαιότητα κι
η ασφάλεια του θεού. Εδώ είναι όλα σκοτάδι. Εκεί είναι όλα φως.
Εδώ όλα «ως άνθος μαραίνονται…. εκεί οι ψυχές παραμένουν
αθάνατες και ευωδιαστές.

Γ΄ Παράδεισος και αγάπη.
Όμως ο παράδεισος κερδίζεται με την αγάπη. Η αγάπη είναι
το ακριβότερο μυστικό. Αυτό ακριβώς μας τονίζει και η
Ευαγγελική περικοπή της σημερινής Κυριακής «Εφ' όσον

εποιήσατε ενί τούτων των αδελφών μου των ελαχίστων, έμοι
εποιήσατε
Η αγάπη είναι ο κριτήριο βάσει του οποίου, ο κάθε ένας από
μας θα οδηγηθεί στη θέα του Θεού και στην αιώνια μακαριότητα ή

71

θα αποδιωχτεί καταδικασμένος στην αιώνια στέρησή του. Και
λέγοντας αγάπη εννοούμε τη συγκεκριμένη αγάπη. Την αγάπη που
επικεντρώνεται σε πρόσωπα. Στον πλησίον μας, στον ελάχιστο
αδελφό μας, στον εχθρό μας.
Αλλά, «Σήμερα η Χριστιανική αγάπη, έχει φοβερά
διαστραφεί από μια κοινωνία η οποία, στο όνομα της αγάπης, για
μια αφηρημένη ανθρωπότητα, δε μας καλεί να αγαπάμε, αλλά να
διώκουμε τους άλλους, μας διατάζει να τους θεωρούμε ως εχθρούς,
ώστε ακόμη και το έλεος και η συμπάθεια προς αυτούς να
θεωρείται έγκλημα». ( π. Αλέξανδρος Σμέμαν).
Αλήθεια ποιος μπορεί να ξεχάσει αυτόν τον διαβολικό
συνασπισμό, ο οποίος στο όνομα της αγάπης, πριν κάποια χρόνια,
αφάνιζαν ένα λαό , το Σερβικό και πιο πρόσφατα τον Ιρακινό;
Διατυμπανίζουν τρανότατα το «σ’ αγαπώ» και παράλληλα
σκοτώνουν.
«Ο Χριστός όμως λέει «επείνασα… εδίψησα… ησθένησα… εν
φυλακή ήμιν…. Τι άλλο μπορεί αυτό να σημαίνει αν όχι ότι
Χριστός άπαξ διά παντός ταυτίστηκε με τον κάθε άνθρωπο. Γι’
αυτό η Χριστιανική αγάπη είναι εξ ορισμού
- η αδύνατη
δυνατότητα – του να βλέπεις, να συναντάς το Χριστό σε κάθε
άνθρωπο. Δεν μας έχει ζητηθεί να αμφισβητούμε και να αναλύουμε
το αν κάποιος αξίζει τη βοήθεια μας ή πρέπει να κερδίσει το
ενδιαφέρον μας. Δεν μας έχει ζητηθεί να ανακαλύπτουμε πρώτα
γιατί κάποιος είναι στη φυλακή ή είναι πεινασμένος και γυμνός.
Έχουμε απλώς την εντολή να τον πλησιάσουμε και μόνο με αγάπη
χωρίς να αναρωτιόμαστε για τα πρόσωπα, την αξία, τις γνώμες, των
άλλων, να συναντήσουμε τον άνθρωπο που έστειλε ο Θεός στη ζωή
μας». ( π. Αλέξανδρος Σμέμαν).
Αγαπητοί Χριστιανοί.
Συνηθισμένος ο άνθρωπος, σε λόγια παχυλά μα άδεια και
ανούσια, αποκλεισμένος ερμητικά στο καθημερινό του βόλεμα, μη
έχοντας το σθένος να στερηθεί ούτε το ελάχιστο, δεν κατορθώνει να
συνειδητοποιήσει το νόημα των σημερινών λόγων του Κυρίου.
Προσπαθεί να αναπαύσει τη συνείδησή του σ’ ένα πρόχειρο
εξωτερικό Χριστιανισμό, για να μην προσφέρει τίποτα απ’ τον εαυτό
του.
Όμως ούτε οι τελετουργίες, ούτε τα έθιμα, ούτε οι αγρυπνίες,
ούτε τα κεριά, και τα λιβάνια ούτε οι νηστείες, ούτε τίποτα, δεν
προσφέρουν τίποτα, αν δεν βασίζονται στην αγάπη και αν δεν

72

κατευθύνονται από τη αγάπη. Όλα χωρίς την αγάπη είναι θρησκεία
άκαρπη, άχρηστη, κενή.

73

16. Η ΑΛΛΗ…
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Γύρω από μια άλλη
μια άλλη πραγματικότητα
στρέφει την προσοχή μας η
σημερινή
Ευαγγελική
περικοπή,
τρίτη του
Τριωδίου και Κυριακή
των
Απόκρεω,
όπως
αλλιώς ονομάζεται· αυτή
της μέλλουσας ζωής. Και
είναι αυτή η ζωή τόσο
πραγματική,
όσο
πραγματική είναι και η
παρούσα.
Αγαπητοί
Χριστιανοί! Αυτή η ζωή όπως έντονα τονίζεται στο σημερινό
Ευαγγέλιο, είναι εφαλτήριο για μια άλλη ζωή, τη μέλλουσα· και η
μέλλουσα ζωή είναι η προέκταση της παρούσας, με επίκεντρο πάντα
την αγάπη. Μια αγάπη που προσφέρεται σαν απάντηση στην αγάπη
του Θεού από μέρους του ανθρώπου. Μια αγάπη καθαρή, άδολη,
χωρίς υπολογισμούς. Μια αγάπη ανιδιοτελή που προσφέρεται από
τον άνθρωπο στο συνάνθρωπο, το συγκεκριμένο άνθρωπο και όχι
απρόσωπα στην ανθρωπότητα. Αυτή η αγάπη, με τη διαχρονική
διάστασή της, βρίσκει τη δικαιωσή της, αφού όπως σήμερα
βλέπουμε, ανταμείβεται το «εποιήσατε» και καταδικάζεται το «ουκ
εποιήσατε». Σε κανένα άλλο σημείο της διδασκαλίας του Χριστού
και γενικά της Αγίας Γραφής δεν τονίζεται με τόση καθαρότητα,
όσο στο σημερινό, ότι η παράλειψη της αγάπης μπορεί να έχει τόσο
καταστροφικές συνέπειες για τον άνθρωπο. Και τούτο γιατί, το
«εποιήσατε» και το «ουκ εποιήσατε» σχετίζεται άμεσα με τον Ιησού.
Ό,τι κάνουμε ή δεν κάνουμε οι άνθρωποι, το κάνουμε ή το
παραλείπουμε προς τον ίδιο το Χριστό. «Εφ' όσον εποιήσατε ...εμοί
εποιήσατε» και «εφ' όσον ουκ εποιήσατε ενί τούτων των ελαχίστων,
oυδέ εμοί εποιήσατε».
Ο Ιησούς Χριστός, αδελφοί μου, σε μια διάσταση μελλοντική,
θα 'ρθει ως «Υιός του Ανθρώπου» για να κρίνει την ανθρωπότητα.
Αντίθετα προς την πρώτη και ταπεινή παρουσία του, η Δεύτερη θα

74

είναι μεγαλόπρεπη. Κι ενώ κατά την πρώτη παρουσία ήρθε για να
διδάξει, κατά τη Δεύτερη Παρουσία θα 'ρθει για να αξιολογήσει τις
πράξεις και τις παραλείψεις του καθενός ξεχωριστά. Η παρουσία
του θα έχει σαν αποκλειστικό στόχο να κρίνει «πάντα τα έθνη»,
αλλά και τον καθένα ξεχωριστά και φυσικά τον καθένα από μας.
Πότε όμως θα γίνει αυτό; ποια μέρα; ποια ώρα; ποια στιγμή;
Άγνωστο. Όπως είναι άγνωστη η ημέρα του θανάτου μας, έτσι
άγνωστη και η ήμερα της κρίσεως. Σε μια ώρα που γλεντούμε και
οργιάζουμε, που βλαστημούμε το Θεό, που κλέβουμε και
ατιμάζουμε που ασχημονούμε και κυλιόμαστε στο βόρβορο, τέτοια
ώρα θα έρθει ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός για να μας κρίνει.
Πώς θα γίνει η κρίσης; Η Γραφή με φοβερές εικόνες λέει Τι θα
προηγηθεί. Ο ήλιος θα σκοτιστεί, θα σβήσει σαν κερί. Τα άστρα θα
πέσουν σαν τα φύλλα του δέντρου στο σφοδρό άνεμο, τα βουνά θα
λειώσουν σαν μολύβι, τα ποτάμια θα ξεραθούν. Και τότε θα φανεί
σημείον μέγα, ο τίμιος σταυρός. «Όψονται εις ων εξεκέντησαν»,
ακούμε τη Μεγάλη Παρασκευή (Ίωάν. 19,37)· ότι θα δουν, λέει, το
σημείον του Εσταυρωμένου. Άγγελοι και αρχάγγελοι θα
συνοδεύουν, και τότε θα παρουσιαστεί ο Κριτής του κόσμου· όχι
πλέον ως αδύναμο νήπιο, άλλα ως κυρίαρχος του σύμπαντος. «Ω!
ποία ώρα τότε», αδελφοί μου! «Και συναχθήσεται έμπροσθεν αυτού
πάντα τα έθνη» (Ματθ. 25,32). Άνθρωποι φτωχοί και άσημοι,
επίσημοι και επίσημοι· βασιλείς, αυτοκράτορες και τύραννοι που
σκόρπισαν τον τρόμο και το φόβο, αλλά και φτωχοί και απένταροι
που δεν έχουν ψωμί να φάνε· ρακένδυτοι και ζητιάνοι, αλλά και
πλούσιοι που διασκεδάζουν με πολυτέλεια και χλιδή· αγράμματοι
που δε μπορούν να βάλουν την υπογραφή τους, αλλά και
επιστήμονες, γυναίκες και άντρες· μικρά παιδιά, αλλά και
ασπρομάλληδες γέροντες· Ανατολή και Δύση, Βορράς και Νότος,
όλες οι γλώσσες και οι φυλές, από τον Αδάμ μέχρι τον τελευταίο
θνητό, όλοι σαν τη θάλασσα με άπειρα κύματα, θα είμεθα ενώπιον
του Κυρίου. Και ό Χριστός θα δικάσει· και θα πει στους μεν «Δεύτε
οι ευλογημένοι του πατρός μου...», στους δε «Πορεύεσθε απ' εμού οι
κατηραμένοι εις το πυρ το αιώνιον...»
Όμως αδελφοί μου, το επίκεντρο του ενδιαφέροντός μας δε
θα πρέπει να περιστραφεί στο πότε, αλλά στο πως θα
προετοιμαστούμε κατάλληλα για τη στιγμή εκείνη. Στο πώς
αντιμετωπίζω την κάθε στιγμή που ξετυλίγεται μπροστά μου και
στην οποία με καλεί ο Θεός να πάρω θέση.

75

Ναι, να πάρω θέση σε έργα αγάπης που έχουν σχέση με το
συνάνθρωπο που πάσχει και όχι απρόσωπα με την ανθρωπότητα.
Με βάση το σημερινό Ευαγγέλιο ο καθένας μας θα κριθεί ανάλογα
με τη στάση που θα πάρει απέναντι στα απλά, τα μικρά, τα
καθημερινά, της διπλανής πόρτας, σήμερα ή και κάθε μέρα. Ο
Κύριος δε θα μας κρίνει γιατί δε λύσαμε το πρόβλημα της πείνας
στον κόσμο ή της φτώχειας και της στέγης. Ο Κύριος θα μας κρίνει
γιατί αδιαφορήσαμε για τον συνάνθρωπο που βρέθηκε στα πόδια
μας κι εμείς αρνηθήκαμε να τον βοηθήσουμε. Ναι, αδιαφορήσαμε.
Κι αυτή η αδιαφορία μεταφέρθηκε στον ίδιο το Χριστό. Μας είπε
σήμερα: «αφού δεν τα κάνατε αυτά για ένα από αυτούς, δηλαδή τον
πεινασμένο, το διψασμένο, το γυμνό, τον άστεγο, το φυλακισμένο,
τον άσημο αδελφό μου, δεν τα κάνατε ούτε για μένα».
Ο Χριστός βρίσκεται στο πρόσωπο του καθενός από τους
συνανθρώπους μας που μας περιβάλλουν, ανεξάρτητα από χρώμα,
θρησκεία η εθνική καταγωγή. Στο πρόσωπο και του πιο απλού και
ταπεινού. Στο πρόσωπο του συνανθρώπου όπου δε βλέπω «την
κόλασή μου», όπως έλεγε προς το τέλος του περασμένου αιώνα ο
φιλόσοφος Σαρτρ, αλλά τον παράδεισο. Στο πρόσωπο και του πιο
άσημου συνανθρώπου μου, που ανταμώνω το δρόμο και τον οποίο
δυστυχώς με βιασύνη αντιπαρέρχομαι γιατί όπως λέω έχω τις δικές
μου σκοτούρες. Άρα το κλειδί της πόρτας του παραδείσου και άρα
της αιώνιας ζωής το κρατά ο καθένας από μας. Αρκεί να ξέρει να το
χρησιμοποιήσει. Για να χρησιμοποιήσουμε σύγχρονο όρο, η
κλειδαριά του παραδείσου ανοίγει μόνο με κωδικό. Και αυτός ο
κωδικός λέγεται ΑΓΑΠΗ! Ναι, αγάπη χωρίς όρια. Αγάπη χωρίς
υπολογισμούς. Αγάπη που ξέρει μόνο να δίνει και ξεχνά μόλις τα
δώσει. Αγάπη που όσο μικρή κι ασήμαντη είναι για κείνον που τη
χαρίζει άλλο τόσο σημαντική είναι για κείνον που τη δέχεται,
ιδιαιτέρα δε για το Θεό που την καταγράφει στα θετικά του
καθενός. Ο ίδιος ο Κύριος σήμερα τους χαρακτηρίζει
«ευλογημένους» από τον Πατέρα του, σε αντίθεση με τους αρνητές
της αγάπης τους οποίους χαρακτηρίζει «κατηραμένους»,
διευκρινίζοντας ότι ο τελευταίος χαρακτηρισμός οφείλεται στα έργα
τους και όχι στο Θεό.
Αδελφοί μου, σε εποχές δύσκολες, όπως είναι και η εποχή μας
και που οι άνθρωπο και οι λαοί κατασπαράσσονται από μίσος, είναι
καιρός να προβληματιστούμε. Ο προβληματισμός δε αυτός δεν θα
πρέπει να είναι αόριστος ή να απευθύνεται προς τους άλλους. Ο

76

προβληματισμός θα πρέπει να ξεκινήσει από τον εαυτό μας. Η
διόρθωση θα πρέπει να αφορά πρώτα τον εαυτό μας. Αν θέλουμε να
φτιάξουμε ένα κόσμο καλύτερο, τότε ας ξεκινήσουμε από τον εαυτό
μας. Αν ονειρευόμαστε ένα κόσμο αγγελικά πλασμένο, ας
ξεκινήσουμε και πάλι από τον εαυτό μας. Αν αμελήσουμε, ή
αρνηθούμε να το πράξουμε αυτό τότε το όνειρο όχι μόνο Θα μείνει
ανεκπλήρωτο, αλλά την ώρα της κρίσης θα μετατραπεί και σε
εφιάλτη. Αν θέλουμε ν' αποφύγουμε αυτόν τον εφιάλτη τότε ας
κάνουμε το όνειρο πραγματικότητα μέσα από την «ενεργουμένη
αγάπη» για να μπορέσουμε ν' ακούσουμε κι εμείς το: «δεύτε οι
ευλογημένοι του Πατρός μου κληρονομήσατε την ητημασμένην υμίν
βασιλείαν».

77

17.
«ΟΤΑΝ ΔΕ ΕΛΘΗ
Ο ΥΙΟΣ ΤΟΥ
ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΕΝ ΤΗ
ΔΟΞΗ ΑΥΤΟΥ…»
Έπαρση, Φαρισαϊκή,
και ζωή «εις χώραν
μακράν», εγωκεντρισμός
και
καταπάτηση
της
«πατρικής αγάπης», είναι
οι παράγοντες που μας
οδηγούν, με μαθηματική
ακρίβεια
στην
αποδεδειγμένη,
καταστροφική πορεία της
εξορίας και σε τούτο τον
κόσμο
μα
και
στην
αιωνιότητα.
Αυτό το μήνυμα σαλπίζει η Εκκλησία μας, κάθε χρόνο
καθώς πλησιάζει η Μ. Τεσσαρακοστή, από τις πρώτες – πρώτες
μέρες του Τριωδίου.
Ο Φαρισαίος, αποκομμένος απ’ όλους, διακηρύττει
σαρκαστικά ότι «Ουκ ειμί ώσπερ οι λοιποί των ανθρώπων». Δεν
τους χρειάζομαι λοιπόν τους άλλους. Δεν έχω εγώ καμιά δουλειά μ’
αυτούς.
Ο Άσωτος, ζει κι αυτός αρχικά, σ’ ένα κόσμο
αλλοτριωμένο. Στον απατηλό κόσμο της ψεύτικης της ζημιογόνου
ελευθερίας, όπου κυριαρχεί η σωματική απόλαυση, η ικανοποίηση
και μόνο των αισθήσεων και η αδιαφορία για οτιδήποτε άλλο. Στην
ουσία ζει κι αυτός μόνος. Απομακρυσμένος από “την πατρική
οικία”, αποκομμένος από την αγάπη και την ασφάλεια που
περιβαλλόταν εκεί μέσα, αποχαυνωμένος από τα ψεύτικα «ζήτω», τα
προσποιητά χαμόγελα και τα πληρωμένα χειροκροτήματα,
βρίσκεται σε κατάσταση εξορίας.
Αποξένωση λοιπόν από την μόνη πηγή ζωής, το Θεό, με
Φαρισαϊκό εγωκεντρισμό και δραστηριότητες που περιορίζονται
μόνο μέσα στα όρια της βιολογικής εμβέλειας, είναι η κύρια αιτία
της υλιστικής αντίληψης για τη ζωή και της θεώρησης των πάντων με
κέντρο τον εαυτό μας.

78

Μια ζωή όμως τέτοια, μια αποδημία «εις χώραν εξορίας», μια
ζωή που απευθύνεται μόνο στον εαυτό μας, είναι αδύνατον να μας
επαναφέρει στην «πατρική αγκαλιά». Αν δεν αναγνωρίσουμε την
κατάσταση στην οποία είμαστε , αν δεν κραυγάσουμε ειλικρινά το
του Τελώνου, «Ο Θεός ιλάσθητι μοι τω αμαρτωλώ» και το του
Ασώτου, «Ω πόσων αγαθών υστέρημαι ο ταλαίπωρος εγώ… !», αν
δεν πάρουμε την γενναία απόφαση της εξόδου απ’ την ατομικιστική
μακαριότητά μας, δυστυχώς θα συνεχίσουμε να παραμένουμε ξένοι,
σε ξένη χώρα, απόμακροι, δυστυχισμένοι, λιμοκτονούντες για
ζεστασιά και αγάπη, στερημένοι της Θείας παρουσίας.
Τούτο ακριβώς μας δείχνει η σημερινή, η τρίτη
Κυριακή του Τριωδίου, η Κυριακή “των Απόκρεω”. Έρχεται για να
μας ταρακουνήσει και να μας δείξει πως τελικά δεν είμαστε εντάξει
με το Θεό, δεν είμαστε ακόμα αληθινοί ακόλουθοί του!

«Όταν δε έλθη ο Υιός του ανθρώπου εν τη δόξη
αυτού…».
Η σημερινή περικοπή δεν είναι παραβολή. Είναι μια εικόνα
προφητική, είναι μια αποκάλυψη για τη στιγμή της τελικής κρίσης.
Μήπως είναι θλιβερά όλα αυτά που σήμερα ακούμε; Μήπως
χαλάν τα λόγια τούτα τη μακαριότητα μας και μας βγάζουν από τη
βόλεψη μας:; «Μιμνήσκου τα έσχατά σου και ου μη αμαρτήσει εις
τον αιώνα» μας διδάσκει η Σοφία Σειράχ.
Και ο αββάς Ησαίας λέει: "Τρία πράγματα αποκτά με

δυσκολία ο άνθρωπος, και είναι αυτά που συντηρούν όλες τις
αρετές: το πένθος και τα δάκρυα για τις αμαρτίες του και η μνήμη
του θανάτου του. Γιατί όποιος καθημερινά συλλογίζεται το θάνατο
και λέει στον εαυτό του, μια μέρα ακόμη μου μένει στον κόσμο αυτό,
αυτός ποτέ δεν θα αμαρτήσει ενώπιον του Θεού. Όποιος αντίθετα
ελπίζει πως θα ζήσει πολλά χρόνια, αυτός θα πέσει σε πολλές
αμαρτίες". (Μικρός Ευεργετινός σ.36)
Όταν έλθη ο υιός του ανθρώπου εν τη δόξη αυτού
συναχθήσονταιται έμπροσθεν αυτού πάντα τα έθνη…»
Τότε οι νεκροί θα αναστηθούν. Και όσοι τυχόν ζούμε κείνη
τη μέρα, "αρπαγησόμεθα εν νεφέλαις εις απάντησιν του Κυρίου εις
αέρα, και ούτω πάντοτε συν Κυρίω εσόμεθα". (Α΄ προς Θεσσαλονικείς,
δ΄14)
«…και

αφοριεί αυτούς...»

Ακολουθεί η διαλογή, το ξεχώρισμα. Όπως ο τσομπάνης
ξεχωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια.

79

Δεύτε οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήσατε την
ητοιμασμένην υμίν βασιλείαν από καταβολής κόσμου. Επείνασα γαρ
και εδώκατέ μοι φαγείν, εδίψησα και εποτισατέ με, ξένος ήμην και
συνηγάγετέ με, γυμνός και περιεβάλετέ με, ησθένησα και
επισκέψασθέ με, εν φυλακή ήμην και ήλθατε πρός με...»
Αλήθεια πόσο απλά είναι ευτυχώς τα πράγματα για τη
σωτηρία μας! Δεν χρειάζεται να είναι κανείς πλούσιος, δεν
χρειάζεται να έχει πτυχία, δεν χρειάζεται να έχει κοινωνική θέση!
Το μόνο που χρειάζεται να έχει, είναι η αγάπη.
Να οι πράξεις που καθιστούν τους δίκαιους άξιους να
σταθούν στα δεξιά του Κυρίου. Έδωσαν. Έδωσαν τροφή, έδωσαν
νερό, έδωσαν τόπο μέσα στο σπίτι τους, έδωσαν ρούχα, έδωσαν
ανακούφιση, έδωσαν απ’ το χρόνο τους. Έδωσαν αγάπη.

Κύριε πότε σε είδομεν πεινώντα και εθρέψαμεν;...
Δεν υποκρίνονται εδώ οι δίκαιοι όταν τον ρωτούνε. Απλώς
όταν εκδήλωναν την αγάπη τους το έκαναν τόσο πηγαία, επειδή το
αισθανόταν και όχι επειδή τους το επέβαλε κανείς ή επειδή
περίμεναν κάποιο κέρδος. Έτσι δεν θυμούνται καν το καλό που
έκαναν γιατί απλά το θεωρούσαν καθήκον. Και σε τελική ανάλυση,
ο Θεός δεν θα ενδιαφερθεί για ότι προσφέραμε εκεί όπου υπήρχε
προοπτική ανταπόδοσης μα εκεί όπου η προσφορά, ήτανε αληθινό
δώρο. Έτσι είναι η αγάπη.

Αμήν λέγω υμίν, εφόσον εποιήσατε ενί τούτων των αδελφών
μου των ελαχίστων, εμοί εποιήσατε.
Πόσο παρηγορητικά λόγια αδελφοί μου! "Εμοί εποιήσατε!"
Όλοι οι πονεμένοι, οι άρρωστοι, οι κατατρεγμένοι, είναι ο ίδιος ο
Χριστός!
Το έχουμε καταλάβει άραγε αυτό; Αν είναι κάποιος που
θα μας απλώσει το χέρι, θα τον δούμε… « Αν ο Χριστός χτυπήσει
την πόρτα σας, θα τον αναγνωρίστε;» Ρωτάει ο Ρ.Φολερώ.

Πορεύεσθε απ εμού οι κατηραμένοι εις το πυρ το αιώνιον, το
ητοιμασμένον τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού. Επείνασα γαρ και
ουκ εδώκατέ μοι φαγείν...
Ποιοι εδώ είναι οι "κατηραμένοι"; Ο Θεός είναι Αγάπη
και δεν καταριέται κανέναν... Είναι εκείνοι που έδιωξαν από μόνοι
τους την ευλογία του Θεού και δεν αποδέχτηκαν τη θεία χάρη. Οι
σκληρές, οι πέτρινες καρδιές. Αυτοί που δεν τους έγνοιαξε για
τίποτα και για κανέναν. Αυτοί που έλεγαν δεν είμαι εγώ σαν τους
άλλους· δεν τους έχω ανάγκη· δεν με ενδιαφέρει τι κάνουν! Σκληρά

80

τα λόγια αυτά αδελφοί μου και μακάρι να μην τα ακούσει κανείς
μας εκείνη τη φοβερά ημέρα της Κρίσεως. Όμως αληθινά!

Και απελεύσονται ούτοι εις κόλασιν αιώνιον, οι δε δίκαιοι
εις ζωήν αιώνιον.
Ξεκάθαρο: Οι άδικοι θα κολαστούν αιώνια οι δε δίκαιοι
θα βρίσκονται αιώνια μαζί Του.
Αδελφοί μου, αν δεν μας συγκινεί η άπειρη αγάπη του Θεού,
που μας περιμένει πάντοτε με ανοιχτή αγκαλιά όπως τον Τελώνη,
όπως τον Άσωτο, ας έχουμε στο νου μας πάντα την ώρα της
Κρίσεως! «Έχε τη σκέψη σου στον Άδη και μην απελπίζεσαι...» μας
συμβουλεύει ο γέρων Σιλουανός ο Αθωνίτης. Δεν είναι αδυναμία να
σκεφτόμαστε τη μέρα εκείνη, αλλά δύναμη. Το Τριώδιο είναι ο
κατάλληλος καιρός, να αφεθούμε ολοκληρωτικά στα χέρια του
Θεού.

81

18. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ
ΤΟΥ ΣΥΝΑΝΘΡΩΠΟΥ

Πολλοί, μελετώντας
και
αναλύοντας
τη
σημερινή
μεταμοντέρνα
εποχή
μας
και
προσπαθώντας
να
την
προσδιορίσουν,
χρησιμοποιούν
χαρακτηρισμούς
και
ονόματα όπως καταναλωτική,
ατομοκεντρική,
σκληρή, ανάλγητη
και
άλλους
παρόμοιους
επιθετικούς προσδιορισμούς.
Ακόμη προσθέτομε ένα ακόμη κύριο γνώρισμα αυτής της
μετανεωτερικής εποχής, γνώρισμα χαρακτηριστικό, που αφορά τις
σχέσεις ανθρώπου, συνανθρώπου. Είναι αφιλάνθρωπη και
αφιλόξενη μια και η επικοινωνία, η αλληλεγγύη, η κοινωνία αγάπης
μεταξύ των ανθρώπων αντιμετωπίζουν πλέον μεγάλη κρίση.
Το φαινόμενο αυτό, τραγικό για την τέως πλέον ορθόδοξη
ελληνική κοινωνία, εξηγεί τη ρήξη του κοινωνικού ιστού, που
προηγήθηκε στην παραδοσιακή κοινότητα. Οι συνέπειες της ρήξης
εμφανίζονται στο πανθομολογούμενο άγχος, στις φοβίες, στη μοναξιά στην αβεβαιότητα του σημερινού ανθρώπου.
Αδελφοί μου!
Πλησιάζοντας στη Μ. Τεσσαρακοστή, ακούμε, κάθε χρόνο
αυτές τις μέρες την ευαγγελική περικοπή της τελικής κρίσης. Κάθε
χρόνο, αυτή η Κυριακή, η Κυριακή των Απόκρεω έρχεται σαν
δίστομο μαχαίρι να διαρρήξει στη καρδιά μας την αυταρέσκεια, την
αυτοϊκανοποίηση, τη πεποίθηση πως είμαστε κατά κάποιο τρόπο
εντάξει με τον εαυτό μας και βέβαια με το Θεό. Έρχεται να μας
υπενθυμίσει τις εσφαλμένες σχέσεις μας και τη διακοπή της
επικοινωνίας του ενός με τον άλλον. Μας λέει ότι έχουμε
διαγράψει από την καρδιά μας το «εμείς» και στην κενή πλέον αυτή
θέση εγκαταστήσαμε το «εγώ».

82

Δεν υπάρχει άλλη ευαγγελική περικοπή πού να μπορεί να μας
μεταδώσει ένα τόσο ζωτικής σημασίας μήνυμα: το ότι, δηλαδή, από
κοινωνία προσώπων καταντήσαμε κοινωνία ατόμων, αν βέβαια
μπορεί να χαρακτηριστεί σαν κοινωνία ο ατομοκεντρισμός και η
απομόνωση. Δεν μπορούμε να συγκροτήσουμε κοινωνία, δεν
μπορούμε πολύ περισσότερο να είμαστε χριστιανοί, κλεισμένοι στο
καβούκι μας και αποκομμένοι απ’ το συνάνθρωπό μας.
Και αυτή η περικοπή τούτο θέλει να μας δείξει καθώς μας
τοποθετεί στο τέλος της ιστορίας και φανερώνοντας μας τη στιγμή
που ο Χριστός θα έρθει πάλι «κρίναι ζώντας και νεκρούς».
Ακούσαμε λοιπόν σήμερα τις τελευταίες ώρες του κόσμου μας·
το τέλος των πάντων. Ο Χριστός, μας δίνει μία εικόνα: μας λέει
πως θα συγκεντρωθούν όλοι οι άνθρωποι μπροστά του, τότε που θα
έρθει για να κρίνει τον κόσμο. Απ' όσα ακούσαμε βγαίνει ένα
συμπέρασμα: Όλοι θα κριθούμε απ' τη συμπεριφορά μας και τις
σχέσεις μας με τους άλλους. Μάλιστα και είναι πολύ
χαρακτηριστικό αυτό, δε μίλησε σε τρίτο πρόσωπο, δεν είπε: «Θα
κοιτάξω να δω αν χορτάσατε τους πεινασμένους, αν ποτίσατε τους
διψασμένους, αν ντύσατε τους γυμνούς. Μίλησε σε πρώτο πρόσωπο.
Είπε στους μεν ότι: «Θα πάτε στον Παράδεισο, γιατί εγώ πείνασα
και μου δώσατε να φάω, εγώ δίψασα και με ποτίσατε, εγώ ήμουν
ξένος και με συμμαζέψατε , εγώ ήμουν στη φυλακή, εγώ ήμουν
άρρωστος και ήρθατε να με δείτε... εγώ ό ίδιος». Με τα ίδια λόγια
αναφέρεται και σ’ αυτούς που δε θα τους κρατήσει κοντά Του: «Σε
μένα δε δώσατε να φάω, σε μένα δε δώσατε νερό, σε μένα δε δώσατε
ρούχα όταν ήμουνα γυμνός. Έμενα, που ήμουν φυλακή και
άρρωστος, δεν ήρθατε να δείτε». Και επεξηγώντας την απορία και
των μεν και των δε όταν το ρωτούν - δίκαιοι και αμαρτωλοί: «Και
πότε εμείς σε είδαμε και σου συμπεριφερθήκαμε έτσι;», εκείνος
διευκρινίζει: «Μα δείξατε τέτοια συμπεριφορά στον κάθε άσημο
αδελφό μου, τον αδελφό σας και συνάνθρωπό σας! Είναι ένα και το
αυτό!
…Όλα αυτά μπορεί να φαίνονται ξεκάθαρα. Όμως υπάρχει
και μια άλλη πτυχή τού θέματος, πού ίσως καθόλου μα καθόλου δεν
πάει ο νους μας.
Πόσο συχνά φέρνουμε το Ευαγγέλιο, την αγγελία του
Χριστού, πόσο συχνά μιλάμε για το Χριστό, σε τόπους όπου δεν
υπάρχει Χριστός; Πόσο συχνά κηρύττουμε εκεί όπου δεν υπάρχει
γόνιμο έδαφος για μία ανταπόκριση; Αυτό πού κάνουμε είναι να

83

κηρύττουμε στους ήδη γνώστες του Θεού κι όχι σ' εκείνους με τους
οποίους ο Θεός ζητά να γνωριστεί. Και γι' αυτό ακριβώς το λόγο,
επειδή ακριβώς προσφέρουμε τα πλούτη τού Ευαγγελίου σε όσους
είναι ήδη καλοθρεμμένοι, επειδή προσφέρουμε το ποτήρι της
σωτηρίας σε όσους ήδη ξεδιψούν απ' αυτό, επειδή παρέχουμε
καταφυγή και συντροφιά σε όσους ήδη ανήκουν, αρκετά συνειδητά,
στην οικογένεια τού Θεού -γι' αυτόν ακριβώς το λόγο είναι που
κινδυνεύουμε να δούμε τον εαυτό μας τοποθετημένο «εξ ευωνύμων»
τού Χριστού.
'Αν θέλουμε να είμαστε τίμιοι απέναντι στην αγάπη τού Θεού
για τον άνθρωπο και τον κόσμο Του, πρέπει να ξεχυθούμε στο κενό,
στο ψύχος της απουσίας τού Θεού και να φέρουμε εκεί το
Ευαγγέλιο τού Χριστού, μακριά από τα όρια των δικών μας
κοινοτήτων.
Κι έως ότου βάλουμε αρχή, θα επικρέμεται πάνω από τα
κεφάλια η κρίση της σημερινής περικοπής. Έως ότου βάλουμε
αρχή, δεν θα έχουμε καν ξεκινήσει να δίνουμε σάρκα στην αγάπη
τού Θεού… ( Τις σκέψεις αυτές αναφέρει στο βιβλίο του «Φως Χριστού», για την Κυριακή
της Τελικής Κρίσης, ο π. Βασίλειος Όσμπορν, επίσκοπος Σεργκίεβο).

Αδελφοί μου!
Αναφερθήκαμε στην αρχή, στη μεγάλη κρίση που
αντιμετωπίζει η κοινωνίας μας. Κρίση που αφορά τις σχέσεις των
ανθρώπων, κρίση επικοινωνίας, κρίση αγάπης.
Τα λόγια του Χριστού που θα ακούσουμε στην Τελική Κρίση
κατανοούνται σήμερα σαν απαίτηση για κοινωνική ευαισθησία και
αλληλεγγύη, σαν άνοιγμα προς το συνάνθρωπο, σαν ρήξη του
ατομισμού και επαναφορά μας στην κοινωνία προσώπων. Η
κοινωνική πρόνοια και η αλληλεγγύη θεωρούνται πράγματα
αυτονόητα. Ψωμί. νερό. ρούχα δεν επιτρέπεται ανά λείπουν από
κανέναν. Λίγοι όμως το συνδέουν αυτό με τη δική τους προσωπική
ευθύνη κι ευαισθησία. Οι περισσότεροι το αφήνουμε στα χέρια τού
κράτους, της κοινωνίας, της Εκκλησίας, στα χέρια συλλόγων και
φιλανθρωπικών οργανώσεων. Δύσκολα κατανοούμε την απόσταση
πού χωρίζει αυτό πού όλοι θεωρούμε αυτονόητο να κάνουμε από
αυτό πού πράγματι κάνουμε. Είμαστε ανυποψίαστοι και
αισθανόμαστε αθώοι. Γι' αυτό και θα πούμε την ήμερα της Κρίσεως
στο Χριστό: «Πότε σε είδαμε να έχεις ανάγκη και δεν σε
υπηρετήσαμε;»
Γι’ αυτό αδελφοί μου!

84

Η συμπεριφορά μας αυτή τη μέρα της Κρίσεως θα μας βάλει
προ μεγάλων εκπλήξεων. Για να μη συμβεί αυτό, όχι μόνο δεν
πρέπει να περιμένουμε να μας χτυπήσουν την πόρτα, αλλά,
αντίθετα, έχουμε υποχρέωση, εμείς οι ίδιοι ν’ ανοίξουμε τη πόρτα,
να βγούμε έξω απ’ το ερμητικά κλεισμένο σπίτι μας, να ψάξουμε
εμείς και να βρούμε αυτούς που επρόκειτο να μας χτυπήσουν τη
πόρτα πριν καν χρειαστεί να ρθουν και να μας βρουν.. Και αν
ακόμη τα δάκρυα τους δε φαίνονται, έχουμε εμείς υποχρέωση να τα
ανακαλύψουμε και με πολλή προσοχή και διακριτικότητα να
σταθούμε δίπλα τους.
Αν δε σηκώσουμε το σταυρό μας για να καλύψουμε την
απόσταση πού χωρίζει αυτό που θέλουμε από αυτό που μπορούμε
να κάνουμε, ποτέ δε θα μπορέσουμε να δούμε το Χριστό στα
πρόσωπα των αδελφών μας.
Αγαπητοί αδελφοί, όπως είπαμε, ολόκληρο το Τριώδιο,
ολόκληρη η Σαρακοστή είναι αφιερωμένη στο Πάθος του Χρίστου,
στη γιορτή του Σταύρου του Χρίστου. Βρισκόμαστε ήδη στην
προετοιμασία. Με την αρχή της νηστείας σε λίγες μέρες, θα μυούμε
στο κύριο μέρος της Σαρακοστής. Και θα τελειώσουμε με την
αποκορύφωση της Μεγάλης Εβδομάδας. Είθε ό Θεός, και μ' αυτή
την ευκαιρία, της φετινής Σαρακοστής, να δώσει και σε μας τη χάρη
του, για να καταλάβουμε κάτι απ' το μυστήριο του αδελφού μας, για
να μπορέσουμε να κατανοήσουμε και το μυστήριο του Πάθους και
του Σταυρού.

85

19. ΣΤΟ ΤΑΣΙ ΤΗΣ
ΖΥΓΑΡΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

Ένας Φαρισαίος,
αποκομμένος
απ’
όλους,
διακηρύττει σαρκαστικά ότι
«Ουκ ειμί ώσπερ οι λοιποί των
ανθρώπων».
Δεν
τους
χρειάζομαι τους άλλους. Δεν
έχω εγώ καμιά δουλειά μ’
αυτούς.
Ένας Άσωτος, ζει κι
αυτός αρχικά, σ’ ένα κόσμο
αλλοτριωμένο. Στον απατηλό
κόσμο της ψεύτικης της
ζημιογόνου ελευθερίας, όπου
κυριαρχεί η σωματική απόλαυση, η ικανοποίηση και μόνο των
αισθήσεων και η αδιαφορία για οτιδήποτε και για οποιονδήποτε
άλλον.
Μ’ αυτά τα μηνύματα η Εκκλησία μας, κάθε χρόνο και καθώς
πλησιάζει η Μ. Τεσσαρακοστή, σηματοδοτεί την είσοδο μας στην
περίοδο του Τριωδίου .
Μια ζωή όμως τέτοια, μια αποδημία «εις χώραν εξορίας», μια
ζωή που απευθύνεται μόνο στον εαυτό μας, είναι αδύνατον να μας
επαναφέρει στην «πατρική αγκαλιά». Αν δεν αναγνωρίσουμε την
κατάσταση στην οποία είμαστε , αν δεν κραυγάσουμε ειλικρινά το
του Τελώνου, «Ο Θεός ιλάσθητι μοι τω αμαρτωλώ» και το του
Ασώτου, «Ω πόσων αγαθών υστέρημαι ο ταλαίπωρος εγώ… !», αν
δεν πάρουμε την γενναία απόφαση της εξόδου απ’ την ατομικιστική
μακαριότητά μας, δυστυχώς θα συνεχίσουμε να παραμένουμε ξένοι,
σε ξένη χώρα, απόμακροι, δυστυχισμένοι, λιμοκτονούντες για
ζεστασιά και αγάπη, στερημένοι της Θείας παρουσίας.
Τούτο ακριβώς μας δείχνει η σημερινή, η τρίτη Κυριακή του
Τριωδίου, η Κυριακή “των Απόκρεω”. Έρχεται για να μας
ταρακουνήσει και να μας δείξει πως τελικά δεν είμαστε εντάξει με
το Θεό, δεν είμαστε αληθινοί ακόλουθοί του! Δεν είμαστε καν
Χριστιανοί!

86

Ζούμε, αδελφοί μου, στην εποχή της αφθονίας με τα ποικίλα
και τα πλούσια αγαθά στη διάθεσή μας. Αγαθά των πλέον
απομακρυσμένων περιοχών του πλανήτη μας, προϊόντα της
ακμάζουσας και διαρκώς αναπτυσσόμενης τεχνολογίας, αυθημερόν,
μπορούμε να τα απκτήσουμε. Είναι αγαθά, που τα χρειαζόμαστε και
ασφαλώς δεν πρέπει να τα αποστρεφόμαστε, είναι όμως και
πληθώρα άλλων, πολύ περισσοτέρων, που δεν μας είναι απαραίτητα,
που μπορούμε να ζήσουμε και χωρίς αυτά. Είναι τέλος και άλλα που
προκαλούν μια αρρωστημένη δημιουργία ψεύτικων αναγκών.
Κυριολεκτικά πρόκειται για ένα φαύλο κύκλο, ικανοποίησης
επιθυμιών και επίδειξης. Και όλα αυτά για να επιτύχουμε να
περάσουμε μια ευτυχισμένη και χωρίς προβλήματα ζωή. Έτσι
σταθερή μας φροντίδα, συνεχής και αδιάκοπη απασχόλησή μας είναι
το πως θα αποκτήσουμε όλο και περισσότερα, πως θα περνάμε
καλύτερα, χωρίς δυσκολίες, μακριά από στενοχώριες. Και πάντοτε
με κέντρο τον εαυτό μας αδιαφορώντας για όλους τους άλλους, σαν
να είμαστε εμείς το επίκεντρο του κόσμου.
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά, η άλλη κατηγορία
ανθρώπων. Είναι η κατηγορία των απλών, αδυνάτων, των
«ελαχίστων», της σημερινής ευαγγελικής περικοπής. Είναι, «οι
αδελφοί του Θεού», όπως τους χαρακτηρίζει η παραβολή, αυτοί που
έμειναν μακριά από το ενδιαφέρον μας. Είναι η προς αυτούς
συμπεριφορά μας, που θα αποτελέσει και το κριτήριο κατά την
ημέρα της κρίσεως.
Η σημερινή περικοπή δεν είναι σαν τις δυο προηγούμενες.
Δεν είναι καν παραβολή. Είναι μια εικόνα προφητική, είναι
αποκάλυψη μιας πραγματικότητας για τη στιγμή της τελικής
κρίσης.
«Όταν έλθη ο Υιός του Ανθρώπου εν τη δόξη αυτού και
πάντες άγιοι άγγελοι μετ᾿ αυτού».
«Ω ποία ώρα τότε και ημέρα φοβερά, όταν καθίση ο Κριτής επί
θρόνου φοβερού. Βίβλοι ανοίγονται και πράξεις ελέγχονται και τα
κρυπτά του σκότους δημοσιεύονται».
Αυτὸ το φοβερὸ κριτήριο ο προφήτης Δανιήλ το είδε σε
όραμα, και προφητεύει: «Εθεώρουν έως ότου θρόνοι ετέθησαν και ο
παλαιάς των ημερών εκάθητο… Ο θρόνος αυτού πυρ φλέγον·
ποταμὸς πυρὸς εἷλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ… κριτήριον ἐκάθισε καὶ
βίβλοι ἠνεώχθησαν» (Δανιὴλ Ζ’ 9).

87

Μήπως είναι θλιβερά όλα αυτά που σήμερα ακούμε; Μήπως
χαλάν τα λόγια τούτα τη μακαριότητα μας και μας βγάζουν από τη
βόλεψη μας: «Μιμνήσκου τα έσχατά σου και ου μη αμαρτήσει εις
τον αιώνα» μας διδάσκει η Σοφία Σειράχ.
Και ο αββάς Ησαίας λέει: "Τρία πράγματα αποκτά με

δυσκολία ο άνθρωπος, και είναι αυτά που συντηρούν όλες τις
αρετές: το πένθος και τα δάκρυα για τις αμαρτίες του και η μνήμη
του θανάτου του. Γιατί όποιος καθημερινά συλλογίζεται το θάνατο
και λέει στον εαυτό του, μια μέρα ακόμη μου μένει στον κόσμο
αυτό, αυτός ποτέ δεν θα αμαρτήσει ενώπιον του Θεού. Όποιος
αντίθετα ελπίζει πως θα ζήσει πολλά χρόνια, αυτός θα πέσει σε
πολλές αμαρτίες". (Μικρός Ευεργετινός σ.36)
Αυτά αναλύοντας ο ιεράς Χρυσόστομος μας διδάσκει:
«Εσύ που κάνεις ελεημοσύνη γνώριζε ότι τα δικό μου χέρι
είναι τεντωμένο και υποδέχομαι τον οβολό σου».
Αν ντύσεις φτωχό, αισθάνομαι εγώ τη ζεστασιά.
Αν επισκεφθείς φυλακές και φυλακισμένους, μην
παραξενευτείς, αν με δεις «δεσμοίς συγκαθήμενον».
Αν πάλι σε νοσοκομείο πας και ασθενείς παρηγορήσεις, «της
κλίνης ουκ απολιμπάνομαι».
Αν βάλεις στα σπίτι σου άστεγο, δι᾿ αυτού «λαμβάνεις με εν τω
οίκω σου».
Δεν θα ζητηθεί λοιπόν, αδελφοί μου, λόγος για την πίστη μας,
γιατί αυτή προϋποτίθεται. Θα ζητηθεί αν φανερώσαμε τη πίστη μας
με τα έργα μας.
Γι’ αυτό η συμπεριφορά μας αυτή τη μέρα της Κρίσεως θα μας
βάλει προ μεγάλων εκπλήξεων. Για να μη συμβεί αυτό, όχι μόνο δεν
πρέπει να περιμένουμε να μας χτυπήσουν την πόρτα, αλλά,
αντίθετα, έχουμε υποχρέωση, εμείς οι ίδιοι ν’ ανοίξουμε τη πόρτα,
να βγούμε έξω απ’ το ερμητικά κλεισμένο σπίτι μας, να ψάξουμε
εμείς και να βρούμε αυτούς που επρόκειτο να μας χτυπήσουν τη
πόρτα πριν καν χρειαστεί να ρθουν και να μας βρουν. Και αν ακόμη
τα δάκρυα τους δε φαίνονται, έχουμε εμείς υποχρέωση να τα
ανακαλύψουμε και με πολλή προσοχή και διακριτικότητα να
σταθούμε δίπλα τους.
Αν δε σηκώσουμε το σταυρό μας για να καλύψουμε την
απόσταση πού χωρίζει αυτό που θέλουμε από αυτό που μπορούμε
να κάνουμε, ποτέ δε θα μπορέσουμε να δούμε το Χριστό στα
πρόσωπα των αδελφών μας.

88

«Αν μπορούσαμε να μην το ξεχνάμε αυτό! … Δεν θα κριθούμε
σύμφωνα με τα ανθρώπινα πρότυπα συμπεριφοράς και κοσμιότητας,
αλλά σύμφωνα με πρότυπα πέραν της συνηθισμένης ανθρώπινης
ζωής. Θα κριθούμε στη ζυγαριά του Θεού και η ζυγαριά του Θεού
είναι η αγάπη: όχι η αγάπη που νιώσαμε, όχι η συναισθηματική
αγάπη, αλλά — η αγάπη που ζήσαμε και εκπληρώσαμε, η βιωμένη
αγάπη… Οι άνθρωποι κρίνονται από τον Χριστό με βάση την
ανθρωπιά τους. Υπήρξαν όλοι αυτοί άνθρωποι η όχι; Είχαν μάθει
να αγαπούν με την καρδιά τους πρώτα, άλλα και στην πράξη, με τα
έργα τους; Διότι, όπως το θέτει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, εκείνος
που λέει άτι αγαπά τον Θεό και δεν αγαπά τον αδελφό του
έμπρακτα και δημιουργικά είναι ψεύτης. Δεν υπάρχει αγάπη προς
τον Θεό αν δεν εκφράζεται σε κάθε λεπτομέρεια των σχέσεων μας
με τους ανθρώπους, στο σύνολο τους άλλα και σε κάθε έναν
ξεχωριστά.
Έτσι λοιπόν, ας ετοιμαστούμε αυτή την εβδομάδα για το
τελικό στάδιο του ταξιδιού μας, και, ενώπιον αυτής της θείας
κρίσεως, ας αναρωτηθούμε: «Είμαι άνθρωπος; Είμαι άνθρωπος
μέσα μου, στη συμπεριφορά μου - όχι στη γενική μου στάση, άλλα
στους τρόπους μου: έχω ανθρώπινους τρόπους; Είναι η ζωή μου η
έκφραση μιας λεπτής, στοχαστικής, δημιουργικής αγάπης; Μιας
αγάπης που κλείνει μέσα της κατανόηση και είναι ανάλογα με την
περίσταση γενναιόδωρη και Ουσιαστική; Και καθώς το αντικείμενο
αυτής της αγάπης είναι και το κριτήριο της, αυτό πρέπει να είναι ο
διπλανός μου - το να αγαπάς τον Θεό που δε ζητάει τίποτε είναι
τόσο εύκολο!». (Anthony Bloom. ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ)

89

20. ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ
ΑΠΟΚΡΕΩ
Ζούμε, αδελφοί μου,
έστω και με επελθούσα
κρίση, στην εποχή της
αφθονίας με τα ποικίλα και
τα πλούσια αγαθά στη
διάθεσή μας. Αγαθά των
πλέον
απομακρυσμένων
περιοχών του πλανήτη μας,
προϊόντα της ακμάζουσας
και διαρκώς αναπτυσσόμενης
τεχνολογίας,
αυθημερόν,
μπορούμε
να
τα
αποκτήσουμε. Είναι αγαθά, που τα χρειαζόμαστε και ασφαλώς δεν
πρέπει να τα αποστρεφόμαστε, είναι όμως και πληθώρα άλλων,
πολύ περισσοτέρων, που δεν μας είναι απαραίτητα, που μπορούμε
να ζήσουμε και χωρίς αυτά. Είναι τέλος και άλλα που προκαλούν
μια αρρωστημένη δημιουργία ψεύτικων αναγκών. Κυριολεκτικά
πρόκειται για ένα φαύλο κύκλο, ικανοποίησης επιθυμιών και
επίδειξης. Και όλα αυτά για να επιτύχουμε να περάσουμε μια
ευτυχισμένη και χωρίς προβλήματα ζωή. Έτσι σταθερή μας
φροντίδα, συνεχής και αδιάκοπη απασχόλησή μας είναι το πως θα
αποκτήσουμε όλο και περισσότερα, πως θα περνάμε καλύτερα,
χωρίς δυσκολίες, μακριά από στενοχώριες. Και πάντοτε με κέντρο
τον εαυτό μας αδιαφορώντας για όλους τους άλλους, σαν να είμαστε
εμείς το επίκεντρο του κόσμου.
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά, η άλλη κατηγορία
ανθρώπων. Είναι η κατηγορία των απλών, αδυνάτων, των
«ελαχίστων», της σημερινής ευαγγελικής περικοπής. Είναι, «οι
αδελφοί του Θεού», όπως τους χαρακτηρίζει η παραβολή, αυτοί που
έμειναν μακριά από το ενδιαφέρον μας. Είναι η προς αυτούς
συμπεριφορά μας, που θα αποτελέσει και το κριτήριο κατά την
ημέρα της κρίσεως, όπως παραστατικά μας περιγράφεται στη
σημερινή ευαγγελική περικοπή την επονομαζόμενη «της μελλούσης
κρίσεως».

90

«.... Εάν θέλεις να δώσεις κάτι σε αυτόν που έχει ανάγκη,
δώσε το με όμορφο πρόσωπο, και με λόγια καλά να παρηγορείς την
θλίψη του· και αν πράξεις έτσι, νικάει η ομορφιά του προσώπου σου,
αυτό που δίνεις, στην καρδία του, περισσότερο την ανάγκη του
σώματος του· την ημέρα που θα ανοίξεις το στόμα σου να
κατηγορήσεις κάποιον, θεώρησε τον εαυτό σου νεκρό εκείνη την
ημέρα, και όλα σου τα έργα μάταια, και αν ακόμη σου φαίνεται, ότι
ειλικρινά και προς οικοδομή σε παρακίνησε ο λογισμός σου να
μιλήσεις· γιατί ποια η ανάγκη να καταστρέψει κάποιος το σπίτι του,
και να διορθώσει το σπίτι του φίλου του;
Την ημέρα που θα λυπηθείς για κάποιον άνθρωπο, ο οποίος
ασθενεί ψυχικά ή σωματικά, εκείνη την ημέρα θεώρησε τον εαυτό
σου μάρτυρα, και ότι έπαθες για τον Χριστό, και αξιώθηκες την
ομολογία
Του.
Καθότι και ο Χριστός για τους αμαρτωλούς πέθανε και όχι για τους
δίκαιους. Σκέψου πόσο μεγάλη είναι αυτή αρετή· στ' αλήθεια
μεγάλη αρετή είναι να λυπάται κάποιος για τους κακούς, και να
ευεργετεί τους αμαρτωλούς περισσότερο παρά τους δίκαιους· αυτό ο
απόστολος Παύλος το αναφέρει ως άξιο θαυμασμού· εάν σε όλα σου
τα έργα μπορέσεις να έχεις την συνείδησή σου καθαρή, μην
φροντίσεις να εκτελέσεις άλλη αρετή. Σε όλα σου τα έργα ας
προηγηθεί η σωφροσύνη του σώματος σου και η καθαρότητα της
συνείδησής σου· διότι χωρίς αυτά τα δύο κάθε άλλη αρετή θεωρείται
μάταια για τον Θεό. Να γνωρίζεις ότι κάθε έργο που κάνεις χωρίς
σκέψη και εξέταση υπάρχει μάταιο· καθώς ο Θεός υπολογίζει την
αρετή με την διάκριση και όχι με την αδιάκριτη ενέργεια». Άγιος Ισαάκ
ο Σύρος

«Όταν έλθη ο Υιός του Ανθρώπου εν τη δόξη αυτού και
πάντες άγιοι άγγελοι μετ᾿ αυτού».
Η παραβολή της Κυριακής της Απόκρεω που μας τονίζει
ξεκάθαρα πως όχι ένα απλό ανθρωπιστικό ενδιαφέρον για μια
αφηρημένη δικαιοσύνη και για κάποιους, ανώνυμους «φτωχούς»,
είναι η χριστιανική αγάπη, αλλά η συγκεκριμένη και προσωπική
αγάπη για τον άνθρωπο. Αυτή η διάκριση είναι πολύ σημαντική
γιατί σήμερα όλο και περισσότεροι έχουμε την τάση να ταυτίζουν τη
χριστιανική αγάπη με ένα αφηρημένο ουμανισμό, με τις πολιτικές,
πολιτιστικές, οικονομικές και κοινωνικές φροντίδες. Με άλλα
λόγια, έχουν την τάση να μετατοπίζουν το ενδιαφέρον από το
μοναδικό πρόσωπο και το μοναδικά προσωπικό προορισμό του στις
ανώνυμες οντότητες όπως είναι οι «τάξεις» οι «φυλές» κ.λ.π. Όλα

91

αυτά, σίγουρα, δεν αντίκεινται στη χριστιανική αγάπη. Αλλά η
χριστιανική αγάπη, αυτή καθαυτή είναι κάτι διαφορετικό, είναι κάτι
το συγκεκριμένο, το χειροπιαστό.
Αυτά αναλύοντας ο ιεράς Χρυσόστομος μας διδάσκει:
«Εσύ που κάνεις ελεημοσύνη γνώριζε ότι τα δικό μου χέρι
είναι τεντωμένο και υποδέχομαι τον οβολό σου».
Αν ντύσεις φτωχό, αισθάνομαι εγώ τη ζεστασιά.
Αν επισκεφθείς φυλακές και φυλακισμένους, μην
παραξενευτείς, αν με δεις «δεσμοίς συγκαθήμενον».
Αν πάλι σε νοσοκομείο πας και ασθενείς παρηγορήσεις, «της
κλίνης ουκ απολιμπάνομαι».
Αν βάλεις στα σπίτι σου άστεγο, δι᾿ αυτού «λαμβάνεις με εν τω
οίκω σου».
Σ’ αυτή ακριβώς τη γραμμή μπορούμε να πούμε ότι κινείται
αδελφοί μου και ο λόγος του Αποστόλου Παύλου στο σημερινό
Αποστολικό ανάγνωσμα. Λόγος κοινωνικός, λόγος αγάπης και
ενδιαφέροντος, καθώς τοποθετεί στο επίκεντρο της Χριστιανικής –
κοινωνικής ζωής τις ανάγκες των αδελφών, παραμερίζοντας και
καταπολεμώντας την ικανοποίηση του «εγώ», έστω κι αν οι
απαιτήσεις του είναι φαινομενικά ή και πραγματικά αθώες.
Λόγος επίκαιρος μια και μιλάει για τροφές, αφού ξεκινάμε
σύντομα τη περίοδο της νηστείας.
Ο Παύλος απευθύνεται στους Κορινθίους και τους
επισημαίνει ότι, παρά το γεγονός ότι στην νέα εν Χριστώ
πραγματικότητα της Εκκλησίας δεν υπάρχουν περιορισμοί ως προς
την βρώση του κρέατος, όπως συνέβαινε με τα κρέατα των
θυσιασθέντων ζώων στον ειδωλολατρικό κόσμο, εντούτοις, πρέπει
να λαμβάνεται υπόψιν και ο κίνδυνος του σκανδαλισμού των νέων
μελών της Εκκλησίας, στη θέα των Χριστιανών να καταλύουν τα
πάντα, χωρίς περιορισμό, έστω κι αν αυτό ήταν επιτρεπτό. Ζητούσε
δηλ. να μην αγνοείται η ασθενική πίστη κάποιων ανθρώπων, γιατί ο
κίνδυνος του σκανδαλισμού ήταν μεγάλος. Γι’ αυτό ήταν
προτιμότερος ο εκούσιος περιορισμός κάποιου δικαιώματος,
μπροστά στον κίνδυνο να χαθούν ψυχές για τις οποίες θυσιάστηκε ο
Χριστός.
«Δεν είναι οι τροφές, τονίζει, πού θα καθορίσουν τη θέση μας
απέναντι στο Θεό. Ούτε αν δε φάμε κάποια απ’ αυτές χάνουμε κάτι,
ούτε αν φάμε αποκτάμε κάτι παραπάνω».

92

Τι είναι λοιπόν; Είναι η στάση που θα κρατήσουμε και σ’ αυτό
το σημείο απέναντι στο διπλανό μας. Είναι η αφροσύνη ίσως με την
οποία θα σταθούμε απέναντι στον αδελφό μας, είναι η αφορμή που
θα του δώσουμε ακόμα για να κλονιστεί στην πίστη του. Είναι
λοιπόν τάση και θέση αγάπης. Γιατί αν δώσω αφορμές για σκάνδαλα
και κουβέντες και μωράς συζητήσεις είναι κι αυτό στάση αφροσύνης
και αδιαφορίας. Είναι τελικά έλλειψη αγάπης.
Δεν θα ζητηθεί λοιπόν, αδελφοί μου, λόγος για την πίστη μας,
γιατί αυτή προϋποτίθεται. Θα ζητηθεί αν φανερώσαμε τη πίστη μας
με τα έργα μας. Εάν κοιτάξαμε στο πρόσωπο το συνάνθρωπό μας
και του τείναμε το χέρι μας. Αν ανοίξαμε την αγκαλιά μας για να
τον χωρέσουμε μέσα
«Αν μπορούσαμε να μην το ξεχνάμε αυτό! … Δεν θα κριθούμε
σύμφωνα με τα ανθρώπινα πρότυπα συμπεριφοράς και κοσμιότητας,
αλλά σύμφωνα με πρότυπα πέραν της συνηθισμένης ανθρώπινης
ζωής. Θα κριθούμε στη ζυγαριά του Θεού και η ζυγαριά του Θεού
είναι η αγάπη: όχι η αγάπη που νιώσαμε, όχι η συναισθηματική
αγάπη, αλλά — η αγάπη που ζήσαμε και εκπληρώσαμε, η βιωμένη
αγάπη… Οι άνθρωποι κρίνονται από τον Χριστό με βάση την
ανθρωπιά τους. Υπήρξαν όλοι αυτοί άνθρωποι η όχι; Είχαν μάθει
να αγαπούν με την καρδιά τους πρώτα, άλλα και στην πράξη, με τα
έργα τους; Διότι, όπως το θέτει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, εκείνος
που λέει άτι αγαπά τον Θεό και δεν αγαπά τον αδελφό του
έμπρακτα και δημιουργικά είναι ψεύτης. Δεν υπάρχει αγάπη προς
τον Θεό αν δεν εκφράζεται σε κάθε λεπτομέρεια των σχέσεων μας
με τους ανθρώπους, στο σύνολο τους άλλα και σε κάθε έναν
ξεχωριστά.!». (Anthony Bloom. ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ)

93

21.

ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ

Ζωή αποξενωμένη
και ζωή «εις χώραν
μακράν», είναι, αδελφοί
μου, τα μηνύματα που μας
υπογραμμίζει η εκκλησία
μας
τις
δυο
προηγούμενες, τις πρώτες
Κυριακές του Τριωδίου.
Εγωκεντρισμός
και
απομάκρυνση από την
πατρική αγάπη, είναι οι
παράγοντες οι οποίοι μας
κατευθύνουν
στην
αποδημία. Και οι δυο
τύποι ανθρώπων και ο
Φαρισαίος και ο Άσωτος οδηγήθηκαν ηθελημένα στην εξορία.
Οδηγήθηκαν μακράν της πατρικής αυλής και στον οδυνηρό κόσμο
της μοναξιάς.
Ο Φαρισαίος, κραυγαλέο παράδειγμα υπεροπτικής αυτόαποθέωσης, βιώνει έντονα αυτή την υπαρξιακής του μοναξιά και για
να υπερπηδήσει την αρρωστημένη του κατάσταση, ρίχνει τις ευθύνες
σ’ όλους τους άλλους». Ουκ ειμί ώσπερ οι λοιποί των ανθρώπων».
Είμαι υποχρεωμένος να ζω μόνος γιατί δεν είμαι σαν κανέναν
άλλον.
Ο Άσωτος, της δεύτερης Κυριακής, ζει κι αυτός αρχικά, σ’
ένα κόσμο εικονικό. Σ’ ένα κόσμο αλλοτριωμένο. Στον απατηλό
κόσμο της ψεύτικης και ζημιογόνου ελευθερίας, όπου κυριαρχεί η
ικανοποίηση και μόνο των αισθήσεων και η αδιαφορία για
οτιδήποτε άλλο. Στην ουσία ζει κι αυτός μόνος. Αποκομμένος από
την αγάπη και την ασφάλεια του πατρικού περιβάλλοντος,
αποχαυνωμένος από τα ψεύτικα «ζήτω», τα προσποιητά χαμόγελα
και τα πληρωμένα χειροκροτήματα, βρίσκεται σε κατάσταση
εξορίας και αποκοπής.
Αποξένωση λοιπόν από την μόνη πηγή ζωής, το Θεό, με
Φαρισαϊκό εγωκεντρισμό και δραστηριότητες που περιορίζονται
μόνο μέσα στα όρια της βιολογικής εμβέλειας, είναι η κύρια αιτία

94

της υλιστικής αντίληψης της ζωής, της θεώρησης των πάντων με
κέντρο τον εαυτό μας. Έλλειψη επικοινωνίας, έλλειψη
διαπροσωπικών σχέσεων, απουσία αγάπης.
Μια ζωή όμως αμετανόητη, μια αποδημία «εις χώραν
εξορίας», χωρίς επαφή με τον άνθρωπο, χωρίς διαπροσωπική σχέση,
χωρίς άγγιγμα ψυχής, χωρίς αγάπη, είναι ζωή χωρίς επιστροφή,
είναι ζωή μακριά «από το πατρικό σπίτι», είναι ζωή που αδυνατεί να
μας επαναφέρει στην «πατρική αγκαλιά». Aν δεν πάρουμε την
γενναία απόφαση της επιστροφής, “αναστάς πορεύσομαι προς τον
πατέρα μου”, αν δεν χτυπήσουμε ειλικρινά τα στήθη μας κι αν δεν
μονολογώντας «ο Θεός ιλάσθητι μοι τω αμαρτωλά», αν δεν
κραυγάσουμε “Ω πόσων αγαθών υστέρημαι ο ταλαίπωρος εγώ… !”
δυστυχώς θα συνεχίσουμε να παραμένουμε ξένοι, σε ξένη χώρα,
απόμακροι, δυστυχισμένοι, λιμοκτονούντες για ζεστασιά και αγάπη,
στερημένοι της Θείας παρουσίας.
Τούτο ακριβώς μας τονίζει η σημερινή, η τρίτη Κυριακή του
Τριωδίου, η Κυριακή “των Απόκρεω”. Εδώ πλέον κυριαρχεί η
δικαιοσύνη. Η δίκαια κρίση του Θεού. Η ανταμοιβή του καθενός
μας ανάλογα με την επιλογή που έκανε. “Την πατρική οικία” ή “τη
μακρινή χώρα ”. Την επιστροφή ή την αποδημία. Τη μετάνοια ή την
εγωπαθητική αμετανοησία.
«Όταν δέ έλθ ο Υιός του ανθρώπου εν τη δόξ αυτού, κα
πάντες οι Άγιοι Άγγελοι μετ’ ατο, τότε καθίσει πί θρόνου δόξης
ατο. Κα συναχθήσονται έμπροσθεν αυτού πάντα τ έθνη κα
αφοριεί ατους π’ αλλήλων, ώσπερ ο ποιμήν αφορίζει τα πρόβατα
από των ερίφων και στήσει τα μεν πρόβατα εκ δεξιών αυτού, τ δ

ερίφια εξ ευωνύμων».
Έτσι λοιπόν μια βδομάδα πριν μπούμε στην Μ.
Τεσσαρακοστή, καλούμαστε να επανεξετάσουμε τον εαυτό μας, τη
συνείδηση μας, τις πράξεις μας, τη ζωή μας ολόκληρη, με γνώμονα
την σωτήριο απόφαση για επιστροφή, για άπλωμα του χεριού μας
στο συνάνθρωπό μας, για άνοιγμα της καρδιά μας, για αγάπη. Να
αποτινάξουμε από πάνω μας τον καταστροφικό ζυγό της ραθυμίας.
Να επαναπροσδιορίσουμε τους στόχους μας και να στοχεύσουμε
στην ανείπωτη και ατελεύτητη μακαριότητα που υπάρχει στην
«πατρική αγκαλιά», στην επουράνια Βασιλεία.
Γράφει ο Νικηφόρος Ξανθόπουλος για το σκοπό της
Κυριακής αυτής :

95

«Αυτήν οι θειότατοι πατέρες μετά από τις δύο παραβολές
εθέσπισαν, ώστε μαθαίνοντας κάποιος την φιλανθρωπίαν του Θεού,
να μην ζει με αμέλεια λέγοντας. Ότι είναι φιλάνθρωπος ο Θεός και
όλες μου τις αμαρτίες θα τις συγχωρήσει. Αυτή λοιπόν την φοβερά
ημέρα εδώ κατέταξαν, για να συνεφέρουν με τη μνήμη του θανάτου
και της προσδοκίας των ερχομένων δεινών, όσους ζουν με αμέλεια,
και να μην ελπίζουν μόνο στην φιλανθρωπία του Θεού αλλά και να
μάθουν ότι είναι και δίκαιος κριτής και αποδίδει στον καθέναν
κατά τα έργα αυτού».
Προτροπή λοιπόν προς μετάνοια και στη σημερινή Κυριακή
και μάλιστα πιο έντονη. Μέσα προτροπής για την αφύπνιση και των
πιο ραθύμων, ώστε να συναισθανθούν την αποστασία τους και να
«έλθουν εις εαυτόν», ο ιερός φόβος που προκαλεί η φοβερά
«Μέλλουσα κρίσις». Φόβος και αγωνία για την επερχόμενο
δικαστήριο, για τη φανέρωση και των πιο κρυφών μας πράξεων, για
την αιωνιότητα της καταδίκης και της κολάσεως.
Ζούμε, αδελφοί μου, στην εποχή της κρίσης. Της οικονομικής
κρίσης και αρχίσαμε σιγά – σιγά να στερούμαστε πολλά από αυτά τα
οποία μέχρι πρότινος τα θεωρούσαμε δεδομένα κι απαραίτητα.
Φτάσαμε τώρα στο σημείο να μην μπορούμε πλέον να τα κατέχουμε
και μας φαίνεται πολύ δύσκολη αυτή η κατάσταση.
Παρ’ όλα αυτά συνεχίζουμε στην αμετανοησία μας.
Συνεχίζουμε να παραμένουμε μόνοι με τον εαυτό μας. Συνεχίζουμε
να είμαστε κλεισμένοι στον εαυτό μας και α μην κοιτάζουμε, να μη
μας ενδιαφέρει και πολύ το τι γίνεται γύρω μας. Έτσι ακόμη κι
αυτές τις στιγμές, σταθερή μας φροντίδα, συνεχής και αδιάκοπη
απασχόλησή μας είναι το πως θα πως θα περνάμε καλύτερα, χωρίς
δυσκολίες, μακριά από στενοχώριες και πάντοτε με κέντρο τον
εαυτό μας, αδιαφορία για όλους τους άλλους, σαν να είμαστε εμείς
το επίκεντρο του κόσμου.
Δέστε όμως, είναι πασιφάνερο, τι γίνεται λίγο πιο πέρα από
μας. Τι συμβαίνει σε απόσταση αναπνοής από τον εαυτούλη μας.
Υπάρχει η άλλη πλευρά, η άλλη κατηγορία ανθρώπων. Είναι
η κατηγορία των απλών, αδυνάτων, των «ελαχίστων», της σημερινής
ευαγγελικής περικοπής. Είναι, «οι αδελφοί του Θεού», όπως τους
χαρακτηρίζει η παραβολή, αυτοί που έμειναν μακριά από το
ενδιαφέρον μας. Είναι η προς αυτούς συμπεριφορά μας, που θα
αποτελέσει και το κριτήριο κατά την ημέρα της κρίσεως. Είναι οι
άστεγοι, είναι οι άνθρωποι που ψάχνουν στους σκουπιδοτενεκέδες

96

για τα δικά μας αποφάγια, είναι οι άρρωστοι, οι φυλακισμένοι, οι
κατατρεγμένοι, είναι αυτοί που δεν έχουν τα φάρμακά τους, είναι τα
παιδιά του δρόμου, είναι… είναι τόσοι και τόσοι και που
καθημερινά αυξάνονται.
Είναι αυτοί που λόγω κρίσεως, η τελική κρίση θα τους
δικαιώσει.
Τί γίνεται λοιπόν;
«Στην πραγματικότητα γράφει ο Μητροπολίτης Ζιμπάμπουε
και Αγκόλας Σεραφείμ, η δικαιοσύνη του Θεού για την κρίση μας
συνδέεται με το περιεχόμενο των επιλογών μας στη ζωή μας.
Επιλέγοντας την επιτέλεση του καλού επιλέγουμε τον Παράδεισον.
Επιλέγοντας την αδικία σε βάρος των συνανθρώπων μας και την
ανοχή μας προς ό,τι είναι αμαρτωλό και κακό, επιλέγουμε την
Κόλαση. Για να έχουμε την ελπίδα του Παραδείσου πρέπει οι
σκέψεις μας κι οι πράξεις μας να αποβλέπουν στο κοινόν καλόν.
Έτσι, αν στη ζωή μας επιλέξουμε την αγάπη, έχουμε την ελπίδα του
Παραδείσου, αν γίνουμε φορείς της αδιαφορίας και του μίσους
γινόμαστε άξιοι της Κολάσεως.
Η αγάπη είναι κατάσταση ελευθερίας, υπευθυνότητας και
μαρτυρίας της αλήθειας. Αντίθετα η κάθε είδους αδιαφορία
επιτελέσεως του καλού, αποτελεί μορφή συμμετοχής στην επιτέλεση
του κακού και τελικά έκφραση μίσους. …
Έτσι, η σημερινή Ευαγγελική Περικοπή έχει ως κεντρικό
θέμα τη Μέλλουσα Κρίση. Κατά τη βεβαίωση λοιπόν του Κυρίου
ημών Ιησού Χριστού, κριτήριο της μεγάλης εκείνης στιγμής θα
είναι η άσκηση της αγάπης, η αγάπη του ανθρώπου προς τους
άλλους ανθρώπους. Βλέπουμε δηλαδή το κριτήριο του Θεού να
εξαρτάται βασικά από εμάς, από τη στάση μας έναντι των άλλων
ανθρώπων. Κατά πόσο δηλαδή, αν δώσαμε νερό στο διψασμένο, αν
φιλοξενήσαμε τον ξένο, αν βοηθήσαμε τον φτωχό, αν
συμπαρασταθήκαμε έμπρακτα στις ανάγκες του διπλανού μας, του
κάθε ανθρώπου που συναντάμε μπροστά μας και μπορούμε να τον
βοηθήσουμε.
Η φιλεύσπλαχνη και φιλάνθρωπη στάση μας θα σταθεί, σύμφωνα με
την μαρτυρία της σημερινής Ευαγγελικής Περικοπής, το μοναδικό
μέτρο για την κρίση μας. Ο Θεός μας ζητά να κάνουμε ό,τι
μπορούμε, μέσα στο μέτρο των δυνατοτήτων μας. Ζητά πάντοτε το
κίνητρο των σκέψεών μας και των πράξεών μας να είναι η αγάπη
μας για τους διπλανούς μας. Κι όταν υπάρχει το κίνητρο της

97

αγάπης τότε βρίσκονται εύκολα και οι τρόποι δράσεως και
ενεργείας».
Αδελφοί μου.
Σε καιρούς δύσκολους, σε καιρούς απογνώσεως, σε καιρούς
αμφισβήτησης των πάντων και γενικής αλλοτρίωσης, όπως και οι
καιροί μας, το μήνυμα της σημερινής Κυριακής ίσως είναι το μόνο
απαιτούμενο. Παρ’ όλα αυτά ακόμα και τούτη την ώρα, την ώρα
μηδέν αποφεύγουμε και να το σκεπτόμαστε μη τυχόν και
μαυρίσουμε την καρδιά μας με τέτοιες άσκημες σκέψεις. Δεν
θέλουμε ν’ ακούμε τέτοια πράγματα. Δεν έχουμε μάθει να σκύβουμε
το κεφάλι και να παραδεχόμαστε τα σφάλματα μας. Το δίκαιο είναι
πάντα με το μέρος μας και πάντα εμείς, δεν είμαστε «ώσπερ οι
λοιποί των ανθρώπων».
Ας το βάλουμε όμως καλά στο μυαλό μας! Τη ζωή μας την
κερδίζουμε όταν μάθουμε να χαμηλώνουμε το ανάστημα μας. Όταν
τα μάτια μας χύσουν τα δάκρυα της αγάπης και της μετανοίας.
Όταν βγούμε απ’ το «καβούκι μας», καταπατήσουμε την εγωπάθεια
μας και πλησιάσουμε το συνάνθρωπο μας. Τον παράδεισο τον
κερδίζουμε με την αγάπη.

98

22.

ΚΡΙΣΗ ΤΩΡΙΝΗ ΚΑΙ «ΚΡΙΣΗ ΤΕΛΙΚΗ»

Πλησιάζοντας στη Μ. Τεσσαρακοστή, ακούμε, κάθε χρόνο
αυτές τις μέρες την ευαγγελική περικοπή της τελικής κρίσης. Κάθε
χρόνο, αυτή η Κυριακή, η Κυριακή των Απόκρεω έρχεται σαν
δίστομο μαχαίρι να διαρρήξει στη καρδιά μας την αυταρέσκεια, την
αυτοϊκανοποίηση, τη πεποίθηση πως είμαστε κατά κάποιο τρόπο
εντάξει με τον εαυτό μας και βέβαια με το Θεό. Έρχεται να μας
υπενθυμίσει τις εσφαλμένες σχέσεις μας και τη διακοπή της
επικοινωνίας του ενός με τον άλλον. Μας λέει ότι έχουμε
διαγράψει από την καρδιά μας το «εμείς» και στην κενή πλέον αυτή
θέση εγκαταστήσαμε το «εγώ».
Δεν υπάρχει άλλη ευαγγελική περικοπή πού να μπορεί να μας
μεταδώσει ένα τόσο ζωτικής σημασίας μήνυμα: το ότι, δηλαδή, από
κοινωνία προσώπων καταντήσαμε κοινωνία ατόμων, αν βέβαια
μπορεί να χαρακτηριστεί σαν κοινωνία ο ατομοκεντρισμός και η
απομόνωση. Δεν μπορούμε να συγκροτήσουμε κοινωνία, δεν
μπορούμε πολύ περισσότερο να είμαστε χριστιανοί, κλεισμένοι στο
καβούκι μας και αποκομμένοι απ’ το συνάνθρωπό μας που τόσο
πολύ πονά.
Δεν μπορούμε να θεωρούμαστε άνθρωποι αν με σταυρωμένα
τα χέρια, αποχαυνωμένοι κοιτάζουμε γύρω μας, χωρίς να κουνάμε
ούτε το μικρό μας δαχτυλάκι για ένα καλύτερο κόσμο.

99

Ζούμε αδελφοί μου, εδώ και τρία χρόνια, σε περίοδο κρίσης.
Το ακούμε καθημερινά, το βλέπουμε, το αισθανόμαστε.
Μιλάνε πρωταρχικά για κρίση οικονομική. Και τη ζούμε. Τη ζούμε
εμείς εδώ στα χωριά, που έχουμε κάτι παραπάνω από τους
ανθρώπους των μεγαλουπόλεων και με το ζόρι ανταποκρινόμαστε σε
δικτατορικές αποφάσεις που πάντα ξεκινάνε με την προστακτική
«δώσε». Τη ζούνε και αλλού στις πόλεις, οι άνεργοι, οι ξεσπιτωμένοι
και οι κάθε λογής ανήμποροι. Τη ζούνε στο πετσί τους και τα
ανελέητα χτυπήματα που δέχονται τους οδηγούν σε αυτοκτονίες,
τους οδηγούν στο θάνατο και κανενός το αυτί δεν ιδρώνει.
Και η κρίση δεν έχει τέλος.
Κρίση που ρημάζει τη ζωή. Κρίση που δεν είναι μόνο σε
αριθμούς, αλλά και σε θεσμούς και σε νόμους και σε ελευθερία,
κρίση παντού.
Και ακούμε επικαιρότατα τη σημερινή περικοπή της
Κυριακής της Μέλλουσας Κρίσης που ’ναι δίστομο μαχαίρι.
Έρχεται να μας πει πως είναι αδύνατο να είμαστε όπως είμαστε, να
μένουμε έτσι άπραγοι μπροστά στην αδικία, μπροστά στη στέρηση,
μπροστά στο τσαλάκωμα της προσωπικότητας, μπροστά στη
δουλεία, μπροστά στη κρίση.
Κάτι μας λέει πρέπει να κάνουμε. Κάπου πρέπει να
ενεργοποιηθούμε.
Και ακούμε εδώ τον άγιο Ισαάκ το Σύρο να μας τα
βροντοφωνάξει.
Τρέξε, βοήθησε όσο μπορείς, άπλωσε το χέρι σου, κούνα τα
χείλη σου, δώσε αγάπη που λείπει απ’ τον κόσμο.
«.... Εάν θέλεις να δώσεις κάτι σε αυτόν που έχει ανάγκη,
δώσε το με όμορφο πρόσωπο, και με λόγια καλά να παρηγορείς την
θλίψη του· και αν πράξεις έτσι, νικάει η ομορφιά του προσώπου σου,
αυτό που δίνεις, στην καρδία του, περισσότερο την ανάγκη του
σώματος του· …
Την ημέρα που θα λυπηθείς για κάποιον άνθρωπο, ο οποίος
ασθενεί ψυχικά ή σωματικά, εκείνη την ημέρα θεώρησε τον εαυτό
σου μάρτυρα, και ότι έπαθες για τον Χριστό, και αξιώθηκες την
ομολογία
Του.
Καθότι και ο Χριστός για τους αμαρτωλούς πέθανε και όχι για τους
δίκαιους…». Άγιος Ισαάκ ο Σύρος
Αυτά αναλύοντας ο ιεράς Χρυσόστομος μας διδάσκει:

100

«Εσύ που κάνεις ελεημοσύνη γνώριζε ότι τα δικό μου χέρι
είναι τεντωμένο και υποδέχομαι τον οβολό σου».
Αν ντύσεις φτωχό, αισθάνομαι εγώ τη ζεστασιά.
Αν επισκεφθείς φυλακές και φυλακισμένους, μην
παραξενευτείς, αν με δεις «δεσμοίς συγκαθήμενον».
Αν πάλι σε νοσοκομείο πας και ασθενείς παρηγορήσεις, «της
κλίνης ουκ απολιμπάνομαι».
Αν βάλεις στα σπίτι σου άστεγο, δι᾿ αυτού «λαμβάνεις με εν τω
οίκω σου».
Σ’ αυτή ακριβώς τη γραμμή μπορούμε να πούμε ότι κινείται
αδελφοί μου και ο λόγος του Αποστόλου Παύλου στο σημερινό
Αποστολικό ανάγνωσμα. Λόγος κοινωνικός, λόγος αγάπης και
ενδιαφέροντος, καθώς τοποθετεί στο επίκεντρο της Χριστιανικής –
κοινωνικής ζωής τις ανάγκες των αδελφών, παραμερίζοντας και
καταπολεμώντας την ικανοποίηση του «εγώ», έστω κι αν οι
απαιτήσεις του είναι φαινομενικά ή και πραγματικά αθώες.
Ο Παύλος απευθύνεται στους Κορινθίους και τους
επισημαίνει ότι, παρά το γεγονός ότι στην νέα εν Χριστώ
πραγματικότητα της Εκκλησίας δεν υπάρχουν περιορισμοί ως προς
την βρώση του κρέατος, όπως συνέβαινε με τα κρέατα των
θυσιασθέντων ζώων στον ειδωλολατρικό κόσμο, εντούτοις, πρέπει
να λαμβάνεται υπόψιν και ο κίνδυνος του σκανδαλισμού των νέων
μελών της Εκκλησίας, στη θέα των Χριστιανών να καταλύουν τα
πάντα, χωρίς περιορισμό, έστω κι αν αυτό ήταν επιτρεπτό. Ζητούσε
δηλ. να μην αγνοείται η ασθενική πίστη κάποιων ανθρώπων, γιατί ο
κίνδυνος του σκανδαλισμού ήταν μεγάλος. Γι’ αυτό ήταν
προτιμότερος ο εκούσιος περιορισμός κάποιου δικαιώματος,
μπροστά στον κίνδυνο να χαθούν ψυχές για τις οποίες θυσιάστηκε ο
Χριστός.
«Δεν είναι οι τροφές, τονίζει, πού θα καθορίσουν τη θέση μας
απέναντι στο Θεό. Ούτε αν δε φάμε κάποια απ’ αυτές χάνουμε κάτι,
ούτε αν φάμε αποκτάμε κάτι παραπάνω».
Τι είναι λοιπόν; Είναι η στάση που θα κρατήσουμε και σ’ αυτό
το σημείο απέναντι στο διπλανό μας. Είναι η αφροσύνη ίσως με την
οποία θα σταθούμε απέναντι στον αδελφό μας, είναι η αφορμή που
θα του δώσουμε ακόμα για να κλονιστεί στην πίστη του. Είναι
λοιπόν τάση και θέση αγάπης. Γιατί αν δώσω αφορμές για σκάνδαλα
και κουβέντες και μωράς συζητήσεις είναι κι αυτό στάση αφροσύνης
και αδιαφορίας. Είναι τελικά έλλειψη αγάπης.

101

Δεν θα ζητηθεί λοιπόν, αδελφοί μου, λόγος για την πίστη μας,
γιατί αυτή προϋποτίθεται. Θα ζητηθεί αν φανερώσαμε τη πίστη μας
με τα έργα μας. Εάν κοιτάξαμε στο πρόσωπο το συνάνθρωπό μας
και του τείναμε το χέρι μας. Αν ανοίξαμε την αγκαλιά μας για να
τον χωρέσουμε μέσα
Αδελφοί μου.
Σε καιρούς δύσκολους, σε καιρούς απογνώσεως, σε καιρούς
αμφισβήτησης των πάντων και γενικής αλλοτρίωσης, όπως και οι
καιροί μας, το μήνυμα της σημερινής Κυριακής ίσως είναι το μόνο
απαιτούμενο. Παρ’ όλα αυτά ακόμα και τούτη την ώρα, την ώρα
μηδέν αποφεύγουμε και να το σκεπτόμαστε μη τυχόν και
μαυρίσουμε την καρδιά μας με τέτοιες άσκημες σκέψεις. Δεν
θέλουμε ν’ ακούμε τέτοια πράγματα. Δεν έχουμε μάθει να σκύβουμε
το κεφάλι και να παραδεχόμαστε τα σφάλματα μας. Το δίκαιο είναι
πάντα με το μέρος μας και πάντα εμείς, δεν είμαστε «ώσπερ οι
λοιποί των ανθρώπων».
Ας το βάλουμε όμως καλά στο μυαλό μας! Τη ζωή μας την
κερδίζουμε όταν μάθουμε να χαμηλώνουμε το ανάστημα μας. Όταν
τα μάτια μας χύσουν τα δάκρυα της αγάπης και της μετανοίας.
Όταν βγούμε απ’ το «καβούκι μας», καταπατήσουμε την εγωπάθεια
μας και πλησιάσουμε το συνάνθρωπο μας. Τον παράδεισο τον
κερδίζουμε με την αγάπη.

102

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ

103

Ἐξεβλήθη Ἀδὰμ τοῦ Παραδείσου, διὰ τῆς βρώσεως· διὸ καὶ καθεζόμενος ἀπέναντι τούτου, ὠδύρετο, ὁλολύζων,
ἐλεεινῇ τῇ φωνῇ, καὶ ἔλεγεν· Οἴμοι, τί πέπονθα ὁ τάλας ἐγώ! μίαν ἐντολὴν παρέβην τὴν τοῦ Δεσπότου, καὶ τῶν
ἀγαθῶν παντοίων ἐστέρημαι. Παράδεισε ἁγιώτατε, ὁ δι' ἐμὲ πεφυτευμένος, καὶ διὰ τὴν Εὔαν κεκλεισμένος, ἱκέτευε
τῷ σὲ ποιήσαντι, κᾀμὲ πλάσαντι, ὅπως τῶν σῶν ἀνθέων πλησθήσωμαι. Διὸ καὶ πρὸς αὐτὸν ὁ Σωτήρ· Τὸ ἐμὸν
πλάσμα οὐ θέλω ἀπολέσθαι, ἀλλὰ βούλομαι τοῦτο σῴζεσθαι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, ὅτι τὸν
ἐρχόμενον πρός με, οὐ μὴ ἐκβάλλω ἔξω.
5 ΟΜΙΛΙΕΣ ΜΕ ΘΕΜΑΤΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ
ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΙΣΟΔΟ ΜΑΣ ΣΤΗ Μ. ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ

23. METANOIA ΚΑΙ
ΝΗΣΤΕΙΑ

Μέσα στην πολύβουη
εποχή μας και τον θόρυβο
των ημερών ανάμεσα στις
μεγαλόφωνες φανφάρες και
τις
πολυποίκιλες
και
ενοχλητικά
δαπανηρές
φιέστες και κωμικοτραγικές, ανά το πανελλήνιο, εκδηλώσεις
απέναντι στην αναβίωση της ειδωλολατρίας και της προσφοράς
λατρείας στον Βάκχο και τον Διόνυσο, την μέθη, την κραιπάλη, την
προκλητικότητα των καρναβαλικών εκδηλώσεων η Αγία μας
Εκκλησία, φιλόστοργος μήτηρ και οικονόμος σοφός των αξιών της
ζωής, καταθέτει και πάλι την δική της πρόταση. Πρόταση που δεν
περιορίζει τη δράση του ανθρώπου μέσα στα στενά όρια του
εφήμερου, του επιφανειακού, του σαρκικού, αλλά, αναγάγει πέρα
απ’ όλα αυτά. Συνιστά πορεία με προοπτική αιωνιότητος.
Προτείνει, σε κραυγαλέα αντίθεση με το κατευθυνόμενο κοσμικό
τυπικό, την περισυλλογή, των κατευνασμό των παθών, την
ισορρόπηση των αντιθέσεων. Αντιπαραθέτει στους αγώνες της
επίδειξης και της λαγνείας, αγώνας πνευματικούς, αγώνας αρετής
καλλιέργεια και άσκηση περισυλλογής, νηστείας και εγκράτειας.
«Εφθασε καιρός,  τν πνευματικν γώνων ρχή, 
κατά δαιμόνων νίκη,  πάνοπλος γκράτεια,  τν γγέλων
επρέπεια,  πρς Θεόν παρησία  …». (Δοξαστικό Αίνων Όρθρου
Κυριακής Τυρινής).
«Νν  καρός τν ρετν πεφάνη, κα πί θύραις  Κριτής,
μ στυγνάσωμεν αλλά δετε νηστεύοντες προσάξωμεν, δάκρυα,
κατάνυξιν κα λεημοσύνην, κράζοντες Ημάρτομεν πέρ ψάμμ
θαλάσσης. Αλλ’ νες πσι πάντων, Λυτρωτά, να κα σχμεν τν
φθαρτον στέφανον.(Κάθισμα Όρθρου Κυριακής τυρινής)
Έφθασε λοιπόν και πάλιν ο καιρός, αγαπητοί Χριστιανοί.
«Τό στάδιον τν ρετν νέκται». Ήρθε και πάλι η ευλογημένη
περίοδος της Μ. Τεσσαρακοστής όπου, για άλλη μια φορά, με
έντονο τρόπο, καλούμαστε σε μια ολοκληρωτική επανεξέταση του

104

εαυτού μας, σε επαναπροσδιορισμό των πράξεων μας, σε
επανατοποθέτηση όλης γενικά της ζωής μας απέναντι στο Θεό, ώστε
η πορεία μας να ξεφύγει από τα στενά βιολογικά και μόνο όρια και
να μεταποιηθεί σε πορεία «Θεοκοινωνίας» και επιστροφής στον
Παράδεισο. Η πρόταση της Εκκλησίας στον ταλαίπωρο, τον
πονεμένο, τον ανικανοποίητο, άνθρωπο της 3ης χιλιετηρίδας, όπως
δεόντως τονίζεται όλες αυτές τις μέρες ,μπορούμε να πούμε ότι
συγκεφαλαιούνται μέσα σε δύο και μόνο μα δυναμικές λέξεις .
Μετάνοια. και νηστεία.
Η Μετάνοια αναφέρεται, όπως πλειστάκις έχουμε
τονίσει όλες αυτές τις μέρες στον όλο άνθρωπο. Στην ολοκληρωτική
αλλαγή του. Σε μια ανακαινιστική πορεία επιστροφής και σταθερή
απόφαση απάρνησης του «παλαιού» εαυτού μας.
Η Νηστεία είναι το επισφράγισμα της Μετανοίας.
Υπογράφει και αποδεικνύει έμπρακτα την μεγαλειώδη και ηρωική
απόφαση για νέα πλέον «εν Χριστώ »ζωή και χωρίς την
καταστρεπτική ψευτιά που μας προσφέρει ο διαζευγμένος μ’ Αυτόν
κόσμος .Και βέβαια αναφερόμενοι στη νηστεία δεν εννοούμε και
δεν περιοριζόμαστε μονάχα στην περίπτωση της τροφής. Νηστεία
είναι μια ευρύτατη έννοια μέσα στην οποία μπορούμε να χωρέσουμε
όλα εκείνα τα στοιχεία που αφορούν τον άνθρωπο και τον
προσδιορίζουν ως πρόσωπο. Νηστεία είναι η αποκοπή, είναι ο
περιορισμός οποιουδήποτε πάθους που μας αποτρέπει από τη
συνάντηση μας με το Χριστό. Νηστεία είναι μια δυναμική πορεία
που μας οδηγεί στην ταπείνωση, στην αυτομεμψία, στον αυτοέλεγχο,
τη συγγνώμη, την εγκράτεια, την άσκηση, την αγάπη, την επιστροφή
τελικά στον Τριαδικό Θεό, που η κοινωνία μαζί του είναι ο
επιζητούμενος Παράδεισος .
Η νηστεία όπως ωραιότατα μας λέει ο Μ. Βασίλειος
είναι «συνηλικιώτης» του ανθρώπου. Έχει την ίδια ηλικία με τον
άνθρωπο. Από την πρώτη στιγμή της δημιουργίας του ανθρώπου,
από το Θεό, μπήκε και η νηστεία, σαν μέσο άσκησης, στους
πρωτοπλάστους. Γιατί τι άλλο μπορεί να σημαίνουν οι κάποιες
απαγορεύσεις σ’ αυτούς, όπως μας αναφέρονται στην Αγία Γραφή,
παρά οριοθέτηση στην άνευ ορίων ελευθερία και χαλιναγώγηση
προτού καταλήξει στην ασυδοσία; Η συνέχεια μας είναι γνωστή. Η
παράβαση της νηστείας εκείνης είχε και έχει συνέπειες τρομερές
για το ανθρώπινο, το μεταπτωτικό γένος.

105

Αυτό ακριβώς το γεγονός, την ανάμνηση της από του
Παραδείσου εξορίας των Πρωτοπλάστων, μας θυμίζει σήμερα η
Εκκλησία μας, μπροστά στη θύρα της Μ. Τεσσαρακοστής. Πριν
αρχίσει η νηστεία, με τρόπο παιδαγωγικό και εποπτικό βλέπουμε
μπροστά μας τους Πρωτοπλάστους να χάνουν την παραδείσια
τρυφή, να οδηγούνται στην εξορία, γιατί δεν θέλησαν να τιθασεύσουν
τον εαυτόν τους, να πουν όχι στις επιθυμίες τους, να τηρήσουν την
κατά κάποιο τρόπο την περί νηστείας εντολή του Θεού.
«Εξεβλήθη Αδάμ το Παραδείσου δι τς βρώσεως 
διό καί καθεζόμενος πέναντι τούτου, δύρετο
λολύζων,
λεειν τ φων καί λεγεν Ομοι, τ πέπονθα  τάλας
γώ !
Μίαν ντολήν παρέβην τν το Δεσπότου, καί τν
αγαθών πάντων στέρημαι».
«Με την ανάμνηση αυτή οι Άγιοι Πατέρες θέλησαν να
δείξουν πόσο καταστρεπτική είναι η υποδούλωση του ανθρώπου στις
αυτοκαταστρεπτικές του επιθυμίες και πόσο σωστική είναι η
ανάπτυξη της δυνατότητας του να αντιστέκεται σ’ αυτές. Οι Άγιοι
Πατέρες τονίζουν το κακό που έπαθε ο Αδάμ για να μη μπορεί να
επιβάλει για λόγο την ικανοποίηση μιας επιθυμίας και πόσο
διέφθειρε έτσι την ανθρώπινη φύση μας και υπογραμμίζουν ότι η
αντίσταση στην αμαρτωλή τάση για άμεση ικανοποίηση όλων μας
των επιθυμιών είναι μια βασική εντολή του Θεού».(π. Φιλόθεος Φάρος . –
ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑ- σελ.32).
Έτσι λοιπόν, από τους πρώτους αιώνας, δεν νοείται Μ.
Τεσσαρακοστή χωρίς τη νηστεία. Δεν είναι δυνατόν να πορευθούμε
προς συνάντηση με τον Αναστημένο Χριστό χωρίς να περάσουμε
από το αθλητικό στάδιο των αρετών. Δεν μπορούμε χωρίς να
περικόψουμε –όσο βέβαια κατορθώσουμε-, (αυτή είναι και βαθιά
σημασία της νηστείας), κάτι από την πεπτωκυία φύση μας, χωρίς ένα
χαλινό στα πάθη και τις γεμάτες εγωπάθεια και αυτό-αποθέωση
επιθυμίες της σαρκός, να δούμε με καθαρά μάτια το Χριστό. Δεν
μπορούμε να δουλεύουμε σε δυο κυρίους και να τα έχουμε όλα δικά
μας «και την πίτα ολάκερη και τον σκύλο χορτάτο».
«Η νηστεία λοιπόν, λέει ο Άγ. Συμεών ο Ν. Θεολόγος,
είναι νόμος Θείος . Αυτή γίνεται ιατρός των ψυχών μας, περιορίζει
τις πυρώσεις και τις κινήσεις της σάρκας, μαλακώνει τον θυμό,
καθαρίζει τον νου, ξυπνάει την επιθυμία της αρετής. Η νηστεία μας

106

καθιστά ελεύθερους από πονηρούς λογισμούς, δαμάζει την
αδάμαστη γλώσσα και την κατευθύνει στο φόβο του Θεού και δεν
την αφήνει να προφέρει λόγους αργούς ή κακούς. Η νηστεία
σταματά τους περιπλανώμενους οφθαλμούς και δεν τους αφήνει να
περιφέρονται εδώ κι εκεί, αλλά ετοιμάζει τον καθένα να παρατηρεί
τον εαυτό του και να θυμάται μόνο τα δικά του αμαρτήματα. Η
νηστεία σιγά - σιγά αποδιώχνει το νοητό σκότος της αμαρτίας που
απλώνεται πάνω στη ψυχή και μας κάνει ικανούς να βλέπουμε να
ανατέλλει σ’ αυτήν, ως άδυτος ήλιος, ο Χριστός και Θεός μας και
να λάμπει μόνιμα. Η νηστεία μαλακώνει τη σκληρότητα της
καρδιάς και κάνει να αναβλύζουν από αυτήν πηγές κατανύξεως αντί
της κραιπάλης».
Η νηστεία ακόμη είναι ένα μέσον μετανοίας. Μετανοεί
ο άνθρωπος για όλα τα άτοπα του, σκύβει ταπεινωτικά το κεφάλι
συναισθανόμενος την απομάκρυνση του από Αυτόν, και με νηστεία
και μετάνοια ζητεί το έλεος της Θείας ευσπλαχνίας. Νηστεία χωρίς
μετάνοια, χωρίς ταπείνωση, είναι ξηρά και εγωιστική πράξη. Η
νηστεία επίσης είναι χαλινός .Ένα πνευματικό χαλινάρι που
χαλιναγωγεί τις επιθυμίες της ύλης και σταυρώνει τα πάθη. Είναι
άσκηση, είναι εγκράτεια, είναι υπακοή.

«Ανέτειλε τό αρ τς νηστείας , καί τό νθος τς
μετανοίας 
γνίσωμεν

ον

εατούς

αδελφοί,

πό

παντός

μολυσμο,
τ φωτοδότι ψάλλοντες , επωμεν  δόξα σοι, μόνε
φιλάνθρωπε».
Έτσι νηστεία δεν σημαίνει την αποχή μόνο από κάποιες
τροφές ή την αλλαγή του διαιτολογίου μας, με άλλες που εμείς τις
καθορίσομε σαν νηστίσιμες-που στο κάτω κάτω είναι κατορθωτό,
αλλά κάτι πιο βαθύ, πιο ουσιαστικό. Είναι η απεξάρτηση μας από
αυτές και η απελευθέρωση μας από τη σκλαβιά της ύλης και του
κόσμου. Είναι αγώνας κατά του διαβόλου που μας θέλει εκθέματα
στο δικό του σκλαβοπάζαρο.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει:
«Μη νηστεύεις όπως νηστεύουν οι πολλοί Εσύ νήστευε
τη νηστεία τη σωστή, που δεν είναι μόνον αποχή απ’ τις τροφές αλλά
και από τις αμαρτίες.
Γιατί νηστεία που αξίζει είναι και τα δυο.
Νηστεύεις ; απόδειξε το με τα έργα σου.

107

Ρωτάς με ποια έργα; Αν πτωχό δεις, να τον ελεήσεις. με
τον εχθρό σου να συμφιλιωθείς. Μη ματιάξεις αυτόν που προκόβει.
Όμορφο πρόσωπο στο δρόμο σου μη γυρίσεις να κοιτάξεις.
Να μη νηστεύεις μόνο με το στόμα, μα και με τα μάτια,
και τ’ αυτιά, και τα πόδια, και τα χέρια, και όλα του σώματος τα
μέλη. Νηστεύουν τα χέρια, απ’ την αρπαγή και την πλεονεξία. Τα
πόδια, απ’ τους δρόμους που οδηγούν στα κακόφημα θεάματα. Τα
μάτια απ’ το να περιεργάζονται ξένες ομορφιές…
Κρέας δεν τρως; Μην τρως και με τα μάτια την
ακολασία. Να νηστεύουν και τα’ αυτιά και να μη δέχονται διαβολές
και κατηγορίες. Να νηστεύει και το στόμα από κουβέντες αισχρές
και κατακρίσεις. Γιατί ποιο θα σταθεί το κέρδος αν κοτόπουλα και
ψάρια δεν τρώμε, και τους συνανθρώπους μας, που είναι αδέλφια
μας, τους δαγκώνουμε και τους καταβροχθίζουμε; Γιατί αυτός
αλήθεια που κατηγορεί αδελφικό κρέας έφαγε…
Ίσως δεν έμπηξες στου άλλου τη σάρκα τα δόντια σου,
μα έμπηξες την κατηγορία στην ψυχή του». ( MIGNE , ΤΌΜ.49,
σελ.51,53).Μ.Α.

Σύγχρονος θεολόγος κληρικός, καθηγητής Πανεπιστημίου
γράφει σχετικά: «Προκειμένου για τη νηστεία, επειδή συνήθως οι
πιστοί μιλούν μόνο γι’ αυτό το κατόρθωμα και το θεωρούν ως
μοναδικό σκοπό της Μ. Τεσσαρακοστής, αξίζει ο λόγος μας να
είναι σαφής, για τη συγκεκριμένη θέση της μέσα στο στάδιο των
αρετών του Χριστού, υπογραμμίζοντας ότι η νηστεία δεν είναι ο
σκοπός αλλά το μέσο προς επίτευξη του σκοπού, που τον καιρό της
Μ. Τεσσαρακοστής είναι η προσκύνηση του Σταυρού και της
Αναστάσεως του Χριστού. Είναι απαράδεκτο η νηστεία να
θεωρείται ως το κεντρικό και μοναδικό ζήτημα της ασκητικής και
όλης της Χριστιανικής ζωής , και στα όρια της θρησκειοποιημένης
πίστεως ή της θρησκευτικής υποκρισίας, η μη τήρηση της, για
οποιοδήποτε λόγο, να χαρακτηρίζεται ως το κύριο και μοναδικό
αμάρτημα, ώστε όλα τα μεγάλα και αβυσσαλέα αμαρτήματα –ο
πόλεμος της καρδιάς -,να παραθεωρούνται και όλες οι κρίσιμες και
αποφασιστικές ασκήσεις να εγκαταλείπονται…….
Η αληθής νηστεία, σύμφωνα με το καθόλου πνεύμα της
Μ. Τεσσαρακοστής , έχει άξιο μισθό όταν συντελεί στην καθολική
καθαρότητα του ανθρώπου, ως τη βασική προϋπόθεση
προσκυνήσεως του σταυρωθέντος και Αναστάντος Χριστού…..

108

Η νηστεία δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια τυπική
διαδικασία επιλογής ή απορρίψεως τροφών, να αποβλέπει δηλαδή
σε ένα είδος αυτοδικαιώσεως, σε μια αυτάρεσκη ή ανθρωπάρεσκη
ρύθμιση ατομικών επιθυμιών ή αναγκών. Είναι η κλήση να
«αφήσωμεν της σαρκός την ευπάθειαν και να αυξήσωμεν της ψυχής
τα χαρίσματα» και συγκεκριμένα να απελευθερωθούμε από τα πάθη
μας για να πραγματοποιήσουμε την καθολική την μία και μόνο
αγάπη, χωρίς την οποία δεν υπάρχει η ζωή» (π. Μιχαήλ Καρδαμάκη
ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΚΑΤΑΝΥΚΤΙΚΑ ΤΟΜ.,Β Σελ36-40).

Αγαπητοί Χριστιανοί
Η εποχή μας, εποχή υπέρ-αφθονίας στο κάθε τι θέλει
ανθρώπους καταναλωτές. Θέλει ανθρώπους που να απορροφούν
χωρίς σκέψη, χωρίς κρίση, χωρίς απόφαση ότι οι «μεγάλοι αδελφοί»
μας προσφέρουν. Συνάμα ο άνθρωπος της εποχής μας ανίκανος να
αποφασίσει ύστερα από την καθημερινή πλύση εγκεφάλου που του
γίνεται, πέφτει με τα μούτρα στο καταναλωτικό παιχνίδι και θεωρεί
πρωτογονισμό και μικροπρέπεια ν’ αντισταθεί και να πει όχι σ’ ότι
του προσφέρεται και τελικά τα περισσότερα και άχρηστα του είναι
και επιβλαβή αποδεικνύονται. Και βέβαια δεν αναφερόμαστε μόνο
στα της τροφής Είναι και τα θεάματα είναι και τα ακούσματα είναι
και η διασκέδαση και τα ρούχα και τόσα και τόσα ακόμα άλλα….
Γι αυτό η ανάγκη για νηστεία από όλά αυτά ίσως να
είναι πολύ πιο επιτακτική σήμερα από κάθε άλλη εποχή. Το
χαλινάρι στην τρυφή και στις ανυπότακτες ορέξεις βοά σαν τη μόνη
δυνατή λύση ,στον αναπότρεπτο χαμό, όχι μόνο του πλανήτη μας απ’
τις καταστρεπτικές παρεμβάσεις μας πάνω σ’ αυτόν, μα και της
ψυχής μας κυρίως, που καθημερινά την πωλούμε «αντί πινακίου
φακής».
Γι αυτό λοιπόν αδελφοί μου.
«Δεν θα παύσω να σας παρακαλώ: μας λέει και πάλι ο Άγ.
Συμεών ο Ν. Θεολόγος. Αναλογισθείτε την ωφέλεια από τη νηστεία
και την αγρυπνία την προσευχή και τη ψαλμωδία, την ευλάβεια, την
περισυλλογή και τη σιωπή. Έτσι επιτελείτε το έργο των αγγέλων, οι
οποίοι αοράτως συμπορεύονται μαζί σας. Μη θελήσετε να
χωρισθείτε από τη συναυλία μαζί τους. Και μην παραλείπετε να
προτρέπετε ο ένας τον άλλον, με αγάπη, να προσέρχεται στην
ψυχοτρόφο τράπεζα και να ωφελείται. …»

109

Ας φέρουμε στο νου μας τους Πρωτοπλάστους που με
δάκρυα κοιτούν την κλειστή πόρτα του Παραδείσου κι ας
αποφασίσουμε για τον εαυτό μας ανάλογα. Όσο είναι καιρός...

110

24. ΣΑΡΑΚΟΣΤΗ. ΔΡΟΜΟΣ
ΓΙΑ ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ
Είναι όχι μόνο ακατανόητη
από τον άνθρωπο της εποχής μας
η εικόνα που μας παρουσιάζει η
σημερινή Κυριακή, τέταρτη του
Τριωδίου,
η
Κυριακή
της
Τυρινής, αλλά ακόμη και στάση
μικροπρέπειας στάση μοιρολατρίας. Είναι σκηνικό στο οποίο
κλείνουμε τα μάτια γιατί όχι μόνο δεν θέλουμε να το δούμε μα ούτε
καν να το φανταστούμε.
Από τη μια, αγαπητοί Χριστιανοί, ο αυτονομημένος
άνθρωπος. Ο άνθρωπος που έχει ξεχάσει τη θνητότητα του, και
εργάζεται σαν άσοφος και παντοτινός κυρίαρχος των πάντων. Ο
άνθρωπος που αποκηρύσσει το Θεό και τοποθετεί στη θέση Του το
δικό του υπεράνθρωπο μοντέλο. Ο άνθρωπος που απετίναξε κάθε
περιορισμό και προσπαθεί να ζει και να κινείται χωρίς Θεό, χωρίς
δεσμούς, χωρίς νόμο, χωρίς ηθική.
Από την άλλη σαν σε ταινία δραματική, βλέπουμε τους
πρωτόπλαστους, βλέπουμε τον Αδάμ, έξω απ’ τον Παράδεισο,
αποδιωγμένο, να κρατάει το κεφάλι του κλαίγοντας. Αλίμονο σε
μένα, που υπάκουσα στο διάβολο, και απομακρύνθηκα από τη Θεία
δόξα. Αλίμονο σε μένα που πονήρεψα. Δεν θα ξαναδώ πλέον τον
Παράδεισο, ούτε θα απολαύσω τη θεϊκή δόξα. Ελεήμων, οικτίρμων,
βοώ Σοι. Ελέησον με τον παραπεσόντα.
Σπαραξικάρδια εικόνα, αδελφοί μου, αλλά και εικόνα που
δεν θέλει να αποδεχτεί ο υπεράνθρωπος της «Νέας Εποχής».
Μια άλλη ονομασία της σημερινής Κυριακής, Αγαπητοί
Χριστιανοί,
είναι: «Κυριακή του χαμένου Παραδείσου». Και δεν είναι
τυχαίο το ότι σήμερα, υπενθυμίζεται σε μας το γεγονός αυτό.
Μπαίνουμε πλέον στη Μ. Τεσσαρακοστή.

«Έφθασε καιρός, η των πνευματικών αγώνων αρχή, η κατά
δαιμόνων νίκη, η πάνοπλος εγκράτεια, η των αγγέλων ευπρέπεια, η
προς Θεόν παρρησία  …». (Δοξαστικό Αίνων Όρθρου Κυριακής Τυρινής).
Και τώρα, στην είσοδο αυτού του σταδίου, του σταδίου των
αγώνων των πνευματικών, στο ξεκίνημα των αγώνων μας, μπαίνει
μπροστά μας ένα δίλλημα. «Δέστε τι χάσατε», μας φωνάζει η

111

Εκκλησία! Από τη μια ο κόσμος με τα φανταχτερά μα ψεύτικα
κοσμήματά του, από την άλλη η παραδείσια ευτυχία. Τα πρόσκαιρα
και τα αιώνια, η αλήθεια και το ψέμα. Σήμερα η Εκκλησία μας
συνιστά πορεία με προοπτική αιωνιότητος. Προτείνει, σε
κραυγαλέα αντίθεση με το κατευθυνόμενο κοσμικό τυπικό, την
περισυλλογή, των κατευνασμό των παθών, την ισορρόπηση των
αντιθέσεων. Αντιπαραθέτει στους αγώνες της επίδειξης και της
λαγνείας, αγώνας πνευματικούς, αγώνας αρετής καλλιέργεια και
άσκηση περισυλλογής, νηστεία και εγκράτεια.
Έφθασε λοιπόν και πάλιν ο καιρός, αδελφοί. «Το στάδιον των
αρετών ηνέωκται». Ήρθε και πάλι η ευλογημένη περίοδος της Μ.
Τεσσαρακοστής όπου, για άλλη μια φορά, με έντονο τρόπο,
καλούμαστε σε μια ολοκληρωτική επανεξέταση του εαυτού μας, σε
επαναπροσδιορισμό των πράξεων μας, σε επανατοποθέτηση όλης
γενικά της ζωής μας απέναντι στο Θεό, ώστε η πορεία μας να
ξεφύγει από τα στενά βιολογικά και μόνο όρια και να μεταποιηθεί
σε πορεία «Θεοκοινωνίας» και επιστροφής στον Παράδεισο. Η
πρόταση της Εκκλησίας στον ταλαίπωρο, τον πονεμένο, τον
ανικανοποίητο, άνθρωπο της 3ης χιλιετηρίδας, μπορούμε να πούμε
ότι συγκεφαλαιούνται μέσα σε τρία και μόνο μα δυναμικά κεφάλαια
.
Το πρώτο λοιπόν που πρέπει να προσέξουμε είναι η
«συγγνώμη».

«Εάν αφήτε τοις ανθρώποις τα παραπτώματα αυτών,
αφήσει και υμίν ο πατήρ υμών ο επουράνιος· εάν δε μη αφήτε τοις
ανθρώποις τα παραπτώματα αυτών, ουδέ ο πατήρ υμὠν αφήσει τα
παραπτώματα υμών». Τι σημαίνει αυτό;
Αν λέγει θέλετε να γίνεται ουρανοπολίτες τότε συγχωρήστε
τους ανθρώπους που τυχόν σας έβλαψαν.
Τρέξε και κάνε ό, τι θέλεις. Κόπιασε όσο θέλεις. Εάν δεν
προσέξεις αυτό το σημείο, μην περιμένεις τη συγχώρηση των
αμαρτιών σου. Και αν δεν συγχωρηθούν, δεν μπαίνεις στον
Παράδεισο. 'Όσο περισσότερο ζητούμε συγχώρηση από τον Θεό,
όσο περισσότερο νιώθουμε την ανάγκη να ζητήσουμε συγχώρηση,
όσο περισσότερο συνειδητοποιούμε ότι όλο το θέμα είναι να μας
συγχωρήσει ό Θεός, τόσο πιο πολύ να συγχωρήσουμε και εμείς
τους άλλους.
Μην περιμένουμε να έχουμε κάποιον καρπό, οποίον κόπο και
αν κάνουμε κατά τη διάρκεια της Τεσσαρακοστής, εάν δεν

112

συγχωρήσουμε μέσα από τα βάθη της ψυχής μας, μέσα από τα βάθη
της καρδιάς μας, τον καθένα ό, τι και αν μας έχει κάνει. Αυτό
βέβαια δεν σημαίνει πάντοτε ότι ο άλλος, ο εχθρός μας, ο οποίος,
θα δεχτεί να συμφιλιωθούμε. Να το προσέξουμε και τούτο και να
μη μένουμε, να μη σταματούμε στο ότι «να… εγώ θέλω να
συμφιλιωθώ με τους άλλους, αλλά δεν θέλουν εκείνοι». Δεν
θέλουν; Δεν θέλουν. Εσύ όμως συγχωράς τον άλλο από τα βάθη
της καρδιάς σου; Μπορείς να πεις και να ξαναπείς στην προσευχή
σου «θεέ μου, συγχώρησε τον και δώσ' του όλα τα καλά και στη γη
και στον ουρανό»; Μπορείς να πεις «συγχώρησε τον και βάλε
πρώτα αυτόν στον Παράδεισο και υστέρα έμενα»; Κέρδισες τον
Παράδεισο!
Το δεύτερο που έχουμε να προσέξουμε:
«Εξεβλήθη Αδάμ του Παραδείσου δι της βρώσεως  διό και

καθεζόμενος απέναντι τούτου, ωδύρετο ολολύζων, ελεεινή τη φωνή
κί έλεγεν Οίμοι, τι πέπονθα ο τάλας εγώ ! Μίαν εντολήν παρέβην
την του Δεσπότου, και των αγαθών πάντων υστέρημαι».
Τι σημαίνουν όλα αυτά; «Νηστεία»!
«Με την ανάμνηση αυτή οι Άγιοι Πατέρες θέλησαν να
δείξουν πόσο καταστρεπτική είναι η υποδούλωση του ανθρώπου στις
αυτοκαταστρεπτικές του επιθυμίες και πόσο σωστική είναι η
ανάπτυξη της δυνατότητας του να αντιστέκεται σ’ αυτές. … και
υπογραμμίζουν ότι η αντίσταση στην αμαρτωλή τάση για άμεση
ικανοποίηση όλων μας των επιθυμιών είναι μια βασική εντολή του
Θεού». (π. Φιλόθεος Φάρος . –ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑ- σελ.32).
Έτσι λοιπόν, από τους πρώτους αιώνας, δεν νοείται Μ.
Τεσσαρακοστή χωρίς τη νηστεία. Δεν είναι δυνατόν να πορευθούμε
προς συνάντηση με τον Αναστημένο Χριστό χωρίς να περάσουμε και
απ’ αυτό το δρόμο. Δεν μπορούμε χωρίς να περικόψουμε – όσο
βέβαια κατορθώσουμε-, (αυτή είναι και βαθιά σημασία της
νηστείας), κάτι από την πεπτωκυία φύση μας, χωρίς ένα χαλινό στα
πάθη και τις γεμάτες εγωπάθεια και αυτό-αποθέωση επιθυμίες της
σαρκός, να δούμε με καθαρά μάτια το Χριστό.
Έτσι νηστεία δεν σημαίνει την αποχή μόνο από κάποιες
τροφές ή την αλλαγή του διαιτολογίου μας, με άλλες που εμείς τις
καθορίσομε σαν νηστίσιμες, που στο κάτω κάτω είναι κατορθωτό,
αλλά κάτι πιο βαθύ, πιο ουσιαστικό. Είναι η απεξάρτηση μας από
αυτές και η απελευθέρωση μας από τη σκλαβιά της ύλης και του

113

κόσμου. Είναι αγώνας κατά του διαβόλου που μας θέλει εκθέματα
στο δικό του σκλαβοπάζαρο.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει:
«Μη νηστεύεις όπως νηστεύουν οι πολλοί Εσύ νήστευε
τη νηστεία τη σωστή, που δεν είναι μόνον αποχή απ’ τις τροφές αλλά
και από τις αμαρτίες.
Γιατί νηστεία που αξίζει είναι και τα δυο.
Νηστεύεις; απόδειξε το με τα έργα σου.
Ρωτάς με ποια έργα; Αν πτωχό δεις, να τον ελεήσεις. με
τον εχθρό σου να συμφιλιωθείς. Μη ματιάξεις αυτόν που προκόβει.
Όμορφο πρόσωπο στο δρόμο σου μη γυρίσεις να κοιτάξεις.
Να μη νηστεύεις μόνο με το στόμα, μα και με τα μάτια,
και τα’ αυτιά, και τα πόδια, και τα χέρια, και όλα του σώματος τα
μέλη. Νηστεύουν τα χέρια, απ’ την αρπαγή και την πλεονεξία. Τα
πόδια, απ’ τους δρόμους που οδηγούν στα κακόφημα θεάματα. Τα
μάτια απ’ το να περιεργάζονται ξένες ομορφιές…
Κρέας δεν τρως; Μην τρως και με τα μάτια την
ακολασία. Να νηστεύουν και τ’ αυτιά και να μη δέχονται διαβολές
και κατηγορίες. Να νηστεύει και το στόμα από κουβέντες αισχρές
και κατακρίσεις. Γιατί ποιο θα σταθεί το κέρδος αν κοτόπουλα και
ψάρια δεν τρώμε, και τους συνανθρώπους μας, που είναι αδέλφια
μας, τους δαγκώνουμε και τους καταβροχθίζουμε; Γιατί αυτός
αλήθεια που κατηγορεί αδελφικό κρέας έφαγε…
Ίσως δεν έμπηξες στου άλλου τη σάρκα τα δόντια σου,
μα έμπηξες την κατηγορία στην ψυχή του». (MIGNE, ΤΌΜ. 49,
σελ.51,53).Μ.Α.

Αδελφοί μου!
Η εποχή μας, εποχή υπέρ-αφθονίας στο κάθε τι θέλει
ανθρώπους καταναλωτές. Θέλει ανθρώπους που να απορροφούν
χωρίς σκέψη, χωρίς κρίση, χωρίς απόφαση ότι οι «μεγάλοι αδελφοί»
μας προσφέρουν. Συνάμα ο άνθρωπος της εποχής μας ανίκανος να
αποφασίσει ύστερα από την καθημερινή πλύση εγκεφάλου που του
γίνεται, πέφτει με τα μούτρα στο καταναλωτικό παιχνίδι και θεωρεί
πρωτογονισμό και μικροπρέπεια ν’ αντισταθεί και να πει όχι σ’ ότι
του προσφέρεται και τελικά τα περισσότερα και άχρηστα του είναι
και επιβλαβή αποδεικνύονται. Και βέβαια δεν αναφερόμαστε μόνο
στα της τροφής Είναι και τα θεάματα είναι και τα ακούσματα είναι
και η διασκέδαση και τα ρούχα και τόσα και τόσα ακόμα άλλα….

114

Και το τρίτο: «Θησαυροί στον ουρανό».
«Μη θησαυρίζετε υμίν θησαυρούς επί της γης όπου σης

και βρώσις αφανίζει και όπου κλέπται διορύσσουσι και κλέπτουσι·
θησαυρίζετε δε υμίν θησαυρούς εν τω ουρανώ, όπου ούτε σης ούτε
βρώσις αφανίζει, και όπου κλέπται ου διορύσσουσιν ουδέ
κλέπτουσιν».
Και γιατί έτσι; Επειδή «’Οπου εστίν ο θησαυρός υμών,
εκεί έσται και η καρδία υμών».
Οι θησαυροί, που μπορούν να γεμίσουν την ανθρώπινη
ύπαρξη, είναι πέρα από τα χρονικά και τα επίγεια. Τα επίγεια είναι
καλά, αλλά για τη χρονικότητα. Για την αιωνιότητα, είναι άχρηστα.
Μόνο η μεταμόρφωση της ψυχής ξεπερνάει όλα τα μαργαριτάρια
της Γης.
Γι’ αυτό λοιπόν αδελφοί μου.
Ο άνθρωπος από τότε που έχασε τον «παράδεισο» ψάχνει να
τον βρει. Και ψάχνει μέσα στο παράλογο να βρει το λογικό. Μέσα
στο ψέμα την αλήθεια. Μέσα στον πόλεμο την ειρήνη. Μέσα στο
χάος την τάξη... Ματαιοπονεί, όμως, γιατί ψάχνει χωρίς πυξίδα,
χωρίς Χριστό. Αυτός είναι ο αληθινός θησαυρός. Αυτός γεμίζει τον
άνθρωπο με αληθινή ευτυχία. Γι' αυτό βροντοφωνεί το Ευαγγέλιο:
«Μη θησαυρίζετε θησαυρούς επί της Γης, αλλά θησαυρίζετε
θησαυρούς εν ουρανοίς». Αυτοί αντέχουν πέρα από το χρόνο και το
χώρο, τη φθορά και τον θάνατο. Αυτοί είναι οι κρυμμένοι
θησαυροί. Οι άλλοι οι υλικοί είναι μόνο υποκατάστατα. Και αυτοί
για τους οποίους έρχεται τραγική η ερώτηση: «Α δε ητοίμασας τίνι
έσται».
Ας φέρουμε λοιπόν στο νου μας τους Πρωτοπλάστους
που με δάκρυα κοιτούν την κλειστή πόρτα του Παραδείσου κι ας
αποφασίσουμε για τον εαυτό μας ανάλογα. Όσο είναι καιρός...

115

25. ΣΑΡΑΚΟΣΤΗ
ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

Σε αντίθεση, αγαπητοί
Χριστιανοί,
με
το
νεοεποχήτικο
πνεύμα
των
καιρών, που είναι πνεύμα
αποστασίας,
πνεύμα
ατομοκεντρισμού
και
εγωπάθειας, πνεύμα ηδονιστικό
και ευδαιμονιστικό, πνεύμα
«αρχοντοχωριατισμού», πνεύμα νεότροπο, πνεύμα γενικά «άλαλον
και κωφόν», για να χρησιμοποιήσουμε παραφρασμένα τα λόγια του
ευαγγελίου, και πάλι η Εκκλησία μας, μας οδηγεί σε στάδιο
αθλήσεως. Μας προωθεί και μας εντάσσει σε αγώνες, αγώνες
πνευματικούς, όπου με έντονο τρόπο, καλούμαστε να αγωνισθούμε
για μια ολοκληρωτική επανεξέταση του εαυτού μας και
επαναπροσδιορισμό των πράξεων μας, σε επανατοποθέτηση όλης
γενικά της ζωής μας απέναντι στο Θεό, ώστε η πορεία μας να
ξεφύγει από τα στενά βιολογικά και μόνο όρια, όπου την
περιορίσαμε και να μεταποιηθεί σε πορεία «Θεοκοινωνίας» και
επιστροφής στον Παράδεισο. Η πρόταση της Εκκλησίας στον
ταλαίπωρο, τον πονεμένο, τον ανικανοποίητο, άνθρωπο της 3ης
χιλιετηρίδας, μπορούμε να πούμε ότι συγκεφαλαιούνται μέσα σε μια
και μόνο φράση του Δοξαστικού των Αίνων του Όρθρου της
σημερινής Κυριακής . «Έφθασε καιρός, η των πνευματικών

αγώνων αρχή, η κατά δαιμόνων νίκη, η πάνοπλος εγκράτεια, η των
αγγέλων ευπρέπεια, η προς Θεόν παρρησία  …».
Ακόμη όπως μας λέει ο Μητρ. Anthοny του Sourozh, είναι ο
καιρός εκείνος που μας δίνεται η δυνατότητα να αποτινάξουμε κάθε
τι άσχημο και θανατηφόρο από μέσα μας για να βρούμε πάλι τη
δύναμη να ζήσουμε, να βιώσουμε σε όλο το βάθος του το μυστήριο
στο οποίο είμαστε καλεσμένοι. Αν δεν κατανοήσουμε αυτή την
ποιότητα της χαράς στη νηστεία, θα τη μετατρέψουμε σε μια
καρικατούρα, σε μια περίοδο κατά την οποία στο όνομα του Θεού
θα κάνουμε τη ζωή μας μίζερη.
Μπορεί, πράγματι, αυτή η ιδέα της χαράς, μας λέει, που
πλέκεται με την επίπονη προσπάθεια και τον ασκητικό αγώνα να
φαίνεται περίεργη, όμως αγκαλιάζει με καθολικό τρόπο τη ζωή της
Εκκλησίας. Η Βασιλεία του Θεού είναι κατάκτηση. Δεν χαρίζεται

116

απλά σε εκείνους που αδιάφορα και τεμπέλικα την περιμένουν να
έρθει. Για όσους την αναμένουν με τέτοιο πνεύμα, θα έρθει, αλλά
στο μέσον της νύχτας, σαν την Ημέρα της Κρίσης. Σαν τον κλέφτη
που τρυπώνει όταν δεν τον περιμένεις, σαν το Νυμφίο που φθάνει
ενώ οι μωρές παρθένες κοιμούνται.
Όμως, αδελφοί μου, η Μ. Τεσσαρακοστή είναι μια
επανάσταση. Και φυσικά όταν μιλάμε για επανάσταση, συνειρμικά,
μάς έρχεται στο μυαλό η έννοια της σκλαβιάς. Για να
επαναστατήσεις πρέπει να νοιώθεις σκλάβος. Να σου έχουν κλέψει
την ελευθερία, να καταπιέζεσαι, να ζεις σε δουλεία. Τι γίνεται
λοιπόν με μας; Τι γίνεται με τις ελευθερίες μας; Είμαστε όντως
ελεύθεροι;
Αυτό το ερώτημα μάς το θέτει κάθε χρόνο η Μεγάλη
Σαρακοστή. Μάς προκαλεί να κοιτάξουμε μέσα μας, να
αντικρύσουμε με ειλικρίνεια τον εαυτό μας και να αναρωτηθούμε αν
είμαστε όντως ελεύθεροι. Κάθε περίοδος Μεγάλης Σαρακοστής
είναι και μια κήρυξη πνευματικής επαναστάσεως για τη κατάκτηση
της πνευματικής μας ελευθερίας. Αληθινά, πρόκειται για
επαναστατική πράξη. Για πνευματικό κίνημα που δημιουργεί
τεράστια αναστάτωση και ανησυχία στις δυνάμεις τού εχθρού. Γιατί
τη περίοδο αυτή o στρατός της Εκκλησίας, πολεμά φιλότιμα και
εντατικά.
Πρόκειται λοιπόν για τη μεγαλύτερη επανάσταση όπου
μας προσκαλεί o Θεός να κάνουμε προκειμένου να δώσουμε μάχες
ώστε να ελευθερώσουμε τη ψυχή μας, πού βρίσκεται φυλακισμένη
μέσα στα κελιά των αλόγων παθών. Αποκηρύσσω και επαναστατώ
εναντίον των αδυναμιών μου. Επαναστατώ εναντίον τού ίδιου μου
του εαυτού για να τον φέρω εις εαυτόν. Βαρέθηκα να τον βλέπω να
βολεύεται και να εφησυχάζει, αναβάλλοντας συνέχεια για αύριο ότι
έχει σχέση με τη σωτηρία της ψυχής. Δεν μπορώ άλλο να βλέπω τον
εαυτό μου να λειτουργεί στα πάθη όπως o σκλάβος... Και να η
ευκαιρία… Η Μ. Σαρακοστή!
Η Μεγάλη Σαρακοστή, είναι η ελευθερώτρια της ψυχής μας,
το προσκλητήριο του συναγερμού πού θα ξυπνήσει τις αισθήσεις μας
από τη πλάνη τους στην οποία περιήλθαν. Θα ξεσηκώσει κάθε
πνευματική μας λειτουργία ενεργοποιώντας την, για τη συναίσθηση
τής αλήθειας. «Γνώσεσθε τη αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει
υμάς». Πρόκειται για τη καλύτερη πνευματική αφύπνιση που μας
προσφέρει η μητέρα Εκκλησία κάθε χρόνο για να μη χανόμαστε

117

τρικλίζοντας σαν μεθυσμένοι από τη χρήση καταναλωτικών αγαθών
στα σοκάκια της καθημερινότητας. Αλλοίμονο σ' εκείνον πού
παραμένει κοιμώμενος και βολευόμενος στη απάτη μιας εικονικής
πραγματικότητας που μόνο στο θάνατο οδηγεί.
Η σωτηρία της ψυχής, αδελφοί μου, όπως λέει και ένα
σύγχρονο τραγούδι, είναι μεγάλο πράγμα. Είναι η αλήθεια, είναι η
όντως ζωή, είναι η αιωνιότητα, είναι η ελευθερία. Η πλάνη και η
απάτη μέσα στην οποία ζούμε και επαναπαυόμαστε έχουν βάλει
θηλειά στο λαιμό μας και μας και μας σύρουν σε μονοπάτια
ψεύδους και σκλαβιάς. Εδώ λοιπόν απαιτείται η προσωπική μας
επανάσταση προκειμένου να ελευθερωθούμε από τις αδυναμίες και
τα πάθη μας, να αποκοπούμε από τις πλανεμένες αντιλήψεις, και να
ζούμε πλέον με νουν Χριστού. Η Μεγάλη Σαρακοστή είναι ό,τι
καλύτερο για να συναισθανθούμε τη πραγματικότητα της
κατάστασής μας και να ζητήσουμε τη βοήθεια τού Θεού, πού
περιμένει με λαχταρά και με πολλή αγάπη, να τον καλέσουμε
προσωπικά.
Αγαπητοί Χριστιανοί! Ο Θεός τον καθένα μας τον έπλασε
ελεύθερο. Αυτή η ελευθερία τελικά που μας έχει χαρίσει είναι
σημείο αντιλεγόμενο στη ζωή μας. Γιατί από αυτό θα κριθούμε. Από
την καλή ή κακή διαχείριση της ελευθερίας. Είμαστε ελεύθεροι να
αμαρτάνουμε ή να μην αμαρτάνουμε. Εμείς διαλέγουμε. Είμαστε
ελεύθεροι να είμαστε κοντά ή μακριά από τον Χριστό. Εμείς
αποφασίζουμε. Εμείς τελικά αυτοκρινόμαστε για τη πιστή μας, για
τη αιωνιότητα μας, για τη αλήθεια ή τη πλάνη πού διαλέξαμε στη
ζωή μας, για τη προθυμία μας εφέτος τη Μεγάλη Σαρακοστή να
επαναστατήσουμε ή να αδιαφορήσουμε στα πάθη μας, για τη κάθε
πνευματική ή άλλη επιλογή μας...
Ας τα σκεφθούμε αυτά τη φετινή Σαρακοστή και ας
αγωνιστούμε στο στάδιο αυτό των αρετών με τα αθλήματα της
νηστείας των τροφών και των παθών, της ελεημοσύνης, της αγάπης
στον αδελφό. Ας τα σκεφθούμε όλα αυτά μπροστά στον Τίμιο
Σταυρό για να πάρουμε δύναμη, να μην πλανηθούμε, να βαδίζουμε
με τη αλήθεια.
Με ελευθερία, λοιπόν, αποφασίζουμε να επαναστατήσουμε.
Απαρνούμαστε τον καλοπερασάκια εαυτό μας και ακολουθούμε το
δρόμο που ο ίδιος ο Χριστός ακολούθησε προκειμένου να
συναντηθεί μαζί μας. Κατανοούμε ότι για να Τον συναντήσουμε, θα
μιμηθούμε κι εμείς τη ζωή Του, ανεβαίνοντας όχι από άλλα, αλλά

118

από εκείνα τα ματωμένα μονοπάτια πού βγάζουν στον Γολγοθά. Για
εκεί βαδίζουμε καρτερικά με τον σταυρό, στη πλάτη. Πιστεύουμε
και ελπίζουμε ότι δεν είναι δυνατόν να περιμένουμε προσωπική
ανάσταση εάν δεν προηγηθεί η προσωπική μας σταύρωση. Καλό
σταύρωμα λοιπόν και να έχουμε και καλή Ανάσταση.

119

26. Η ΜΕΓΑΛΗ
ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ
Πριν δυο χιλιάδες χρόνια,
αδελφοί μου, σ’ ένα λοφίσκο των
Ιεροσολύμων ένα μανιασμένο
πλήθος, με φωνές, βρισιές και
χειρονομίες ανέβασε στο πλέον
εξευτελιστικό όργανο θανάτου,
το
Σταυρό,
αυτόν
που
κοροϊδευτικά
αποκαλούσαν
Ι.Ν.Β.Ι. Αυτός ο τόπος ήταν ο
Γολγοθάς και πριν από δύο χιλιάδες κοντά χρόνια, ο σαρκωμένος
Υιός και Λόγος του Θεού, ο Ιησούς Χριστός παρέδωσε το πνεύμα
του στον Πατέρα του.
Για το πρόσωπο του Ιησού Χριστού, έχουν γραφτεί πολλά.
Θετικά και αρνητικά. Τόνοι αμέτρητοι χαρτιού και μελανιού έχουν
διατεθεί στο σκοπό αυτό. Αυτές τις μέρες, μάλιστα και όσο
πλησιάζουμε στη Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα, θα δούμε θα
δούμε και θ’ ακούσουμε τόσα. Για το πρόσωπο του Χριστού, για τη
ζωή Του, για την Εκκλησία. Ακόμη όπως γίνεται τώρα τελευταία
ίσως να ακούσουμε τις αρνητικές κριτικές για την Εκκλησία και τα
πρόσωπα που την στελεχώνουν, να βγουν και πάλι στο φανερό
βλάσφημες ταινίες και βιβλία που αμαυρώνουν το πρόσωπο του
Χριστού και το αποκόπτουν από τη Θεότητά του.
Αδελφοί μου!
Η εκκλησία μας δύο χιλιάδες χρόνια τώρα πορεύτηκε
πορεύεται και θα πορεύεται μέσα σε ένα κόσμο ο οποίος διαρκώς
θα διαστρεβλώνει και θα παραμορφώνει το πρόσωπο του Χριστού
και της διδασκαλίας του. Θα το παραμορφώνει όπως οι άνθρωποι
της εποχής Του. (Τον θέλανε λαϊκό επαναστάτη, θαυματοποιό,
απελευθερωτή του Ισραήλ. Τον αποκαλούσαν δαιμονισμένο,
λαοπλάνο.) Θα τα κάνουν όλα αυτά γιατί ο κόσμος μας, ο
μεταπτωτικός μας κόσμος, δεν αντέχει να αντικρίζει το πρόσωπο
του Χριστού και την Αγάπη Του. Θέλει ακόμα και στις μέρες μας
να τον σταυρώσει, να παραμορφώσει το λόγο και το έργο του, θέλει
τα πάντα εκτός από Αυτόν και για αυτό συνεχώς εργάζεται εκούσια
η ακούσια.

120

Οι χριστιανοί των πρώτων αιώνων αναμετρήθηκαν
καθημερινά με τέτοιους ανθρώπους, τις απόψεις τους, τις
διδασκαλίες του και πόσα άλλα τα οποία άρχισαν να ακούγονται και
να γράφονται για Αυτόν. Τις διδασκαλίες αυτές, τις απέρριψε,
αποκάλεσε τα κείμενα αυτά νόθα, απόκρυφα, ψευδεπίγραφα.
Ονόμασε αιρετικούς, όλους αυτούς που προσπάθησαν να
παραμορφώσουν την διδασκαλεία, το έργο και την αποστολή Του.
Τα έκανε όλα αυτά, όχι για να πείσει τον κόσμο ή τους
αιρετικούς για την αλήθεια της, αλλά γιατί η εκκλησία μας μόνο για
της αλήθεια που είναι Αυτός μπορεί να μιλάει. Μια αλήθεια που
σώζει και ελευθερώνει όποιον την αναγνωρίζει και την αποδέχεται.
Έτσι όταν αναφερόμαστε στα δόγματα και τους κανόνες της
εκκλησίας μας, μιλάμε για την αλήθεια, η οποία εκφράζετε με έναν
άλλο τρόπο.
Τα αναφέρω όλα αυτά γιατί μπαίνουμε στη Μεγάλη
Τεσσαρακοστή και η εκκλησία, για άλλη μια φορά θα μας καλέσει,
να συμπορευτούμε με τον Ιησού, και να αγωνιστούμε στο στάδιο των
αρετών που απόψε ανοίγει τις πύλες του. Θα κληθούμε και πάλι για
ανοδική συμπορεία. στη Βηθανία, στα Ιεροσόλυμα και το ναό, στο
υπερώο, στον κήπο των ελαιών, να ακούσουμε για άλλη μια φορά
προσεκτικά τα τελευταία λόγια τα οποία είπε ο Ιησούς στους
μαθητές του και να τον παρακολουθήσουμε στην πορεία του προς
τον σταυρό, τον θάνατο και την Ανάσταση Του.
Θα συμπορευτούμε μαζί Του για να συγκαθίσουμε στο
Πασχάλιο Δείπνο, να συφάγουμε μαζί Του και βέβαια να λάβουμε
κι εμείς τη πρόσκληση που από το Σταυρό έλαβε κι ο μετανιωμένος
ληστής. «Σήμερα θα ’σαι μαζί μου στον Παράδεισο».
Για τον λόγο αυτό η Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν
είναι τίποτε άλλο παρά μια νέα πορεία προς την Εδέμ, στον
Παράδεισο, μια πορεία προς την αποκατάστασή μας, μια πορεία
επανεύρεσης του «καθ’ ομοίωσιν» μια πορεία συμπόρευσης και
κοινωνίας με τον Θεό.
Πόσο όμορφα η Αγία μας Εκκλησία περιγράφει την
κατάσταση αυτή μέσα από τα λειτουργικά της κείμενα, ιδίως μέσα
από το Τριώδιο, το βιβλίο της περιόδου αυτής: «Εξεβλήθη Αδάμ
του Παραδείσου, δια της βρώσεως. Διό και καθεζόμενος απέναντι
τούτου, ωδύρετο, ολολύζων, ελεεινή τη φωνή, και έλεγεν. Οίμοι, τι
πέπονθα ο τάλας εγώ! μίαν εντολήν παρέβην την του Δεσπότου, και
των αγαθών παντοίων εστέρημαι. … (Δοξαστικό Αποστίχων του Εσπερινού της
Κυριακής της Τυρινής).

121

Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι ο ερχομός του Χριστού στη
ζωή μας και πάλι. Ο Κύριος δεν θέλει να απολεσθεί κανένας από
μας και θυσιάζεται για τον καθέναν από μας. Η Μεγάλη
Τεσσαρακοστή είναι ταυτόχρονα η μεγάλη συνάντηση Θεού και
ανθρώπου, πορεύεται ο Χριστός προς τον πιστό, πορεύεται κι ο
πιστός προς τον Χριστό! Εκείνος θυσιάζει τη ζωή του σταυρούμενος,
ο άνθρωπος θυσιάζει τον παλαιό εαυτό του σταυρώνοντάς τον!
Οικεία τη βουλήσει ο Υιός του Θεού προσφέρεται, οικεία τη
βουλήσει καλείται ο άνθρωπος να προσφέρει το θέλημά του, την ζωή
του, το είναι του, εν αγάπη!
Πορεία λοιπόν προς τον Παράδεισο η Μεγάλη
Τεσσαρακοστή, πορεία επιστροφής στον Θεό. Κι αυτή η πορεία δεν
είναι μόνο του παρελθόντος, αλλά και του παρόντος και του
μέλλοντος. Είναι πορεία νυν και αεί προς τον Θεό, πορεία
αδιάκοπος. Ακόμα και στο σήμερα που η έννοια του Παραδείσου
αντιμετωπίζεται κατά ποικίλους, αλλά και εκτρεπομένους από την
εκκλησιαστική αντίληψη των πραγμάτων τρόπους, η πορεία αυτή
είναι περισσότερο παρά ποτέ αναγκαία για τον άνθρωπο, διότι
ακριβώς είναι η πορεία της σωτηρίας. Και τελικά η σωτηρία είναι
το ζητούμενο για τον καθέναν μας, «πάντοτε, νυν και αεί»!
Αδελφοί μου!
Απόψε με τον Εσπερινό της τελευταίας Κυριακής του
Τριωδίου, η Μεγάλη Σαρακοστή αρχίζει! Αυτή η μοναδική σε
βάθος και ωραιότητα ακολουθία αποκαλύπτει με τον καλύτερο
τρόπο το χαρακτηριστικό τόνο της Μεγάλης Σαρακοστής στην
Ορθόδοξη Εκκλησία και πουθενά αλλού δε διακηρύσσεται τόσο
καλά η έντονη πρόσκληση στον άνθρωπο. Στην ακολουθία του
κατανυκτικού εσπερινού τα κατανυκτικά στιχηρά αναγγέλουν τον
ερχομό της Μεγάλης Σαρακοστής και, πέρα απ' αυτή, τον ερχομό
τού Πάσχα! … Κατόπιν η είσοδος με τον εσπερινό ύμνο: "Φως
ιλαρόν...". Ο ιερέας τώρα προχωρεί προς την Ωραία Πύλη για ν'
αναφωνήσει το εσπερινό Προκείμενο πού πάντοτε αναγγέλει το
τέλος της μιας και την αρχή της άλλης μέρας. Το Μέγα προκείμενο
αυτής της ημέρας αναγγέλλει την αρχή της Μεγάλης Σαρακοστής.

«Μη αποστρέψης το πρόσωπό σου από τού παιδός σου, ότι
θλίβομαι// ταχύ επάκουσόν μου// πρόσχες τη ψυχή μου, και
λύτρωσαι αυτήν.¨.
Είναι σημαντικό εδώ να πούμε ότι ουσιαστικά για να
μπορέσουμε να κατανοήσουμε την Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή

122

πρέπει να μεταφερθούμε από τώρα πνευματικά στην Αγία και
Μεγάλη Εβδομάδα, πρέπει να μεταφερθούμε στο τέλος της
Μεγάλης Εβδομάδας. Το βράδυ του μεγάλου Σαββάτου, το βράδυ
της προσμονής της Αναστάσεως, περιμένει... και θα περιμένει...
Τι είναι όμως αυτό το οποίο εμείς περιμένουμε και θα
περιμένουμε όλες αυτές τις 40 μέρες, από το βράδυ του μεγάλου
Σαββάτου από την Πασχάλιο ακολουθία, από τον Αναστημένο
Χριστό;

123

27.

Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ

Η σημερινή Κυριακή, αγαπητοί
Χριστιανοί, η Κυριακή της Τυρινής
είναι ένα ορόσημο. Είναι οδοδείκτης
στον όλο λειτουργικό χωροχρόνο της
Εκκλησίας. Είναι η θύρα που
ανοίγεται μπροστά μας για να μας
οδηγήσει στον δρόμο που άνοιξε η
σταυρωθείσα και αναστηθείσα Αγάπη.
Είναι πρόσκληση σ' ένα αλλιώτικο
τρόπο
ζωής,
που
συνήθως
πραγματώνεται,
κάτω
από
παράδοξους όρους. Όρους που ο
σημερινός άνθρωπος τους θεωρεί
μικροπρεπείς
και απαξιωτικούς.
Εξευτελιστικούς για την τεχνοκρατική
ου
«νέα εποχή», του 21 αιώνα. Τελικά, αποβαίνει πρόκληση!
Είναι το προανάκρουσμα, στο κατώφλι, της ευλογημένης
περιόδου της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Τώρα εντονότερα από κάθε
άλλη στιγμή ο Χριστιανός καλείται να γίνει μέτοχος του Σταυρού και
της Αναστάσεως του Χρίστου μας και ιδίως να πάρει θέση στο
μοναδικό γεγονός που ο Κύριος επιτέλεσε και ολοκλήρωσε: το
μυστήριο της σωτηρίας. Καλείται δηλαδή , να αρνηθεί ή να αποδεχθεί
την καινούρια ζωή, που Εκείνος έφερε στον κόσμο. Γυρεύει η
Εκκλησία από τα παιδιά της να ζήσουν τη χαρμολύπη του Σταυρού.
Θα γίνουν φιλόθεοι ή θα παραμείνουν φιλόυλοι; Θα καταθέσουν το
θησαυρό τους στον δρόμο Του ή στη σαπίλα του κόσμου; Να ’την
λοιπόν η πρόκληση της Μ. Τεσσαρακοστής.
Αγαπητοί Χριστιανοί!
H περίοδος του Τριωδίου και κυρίως της
Μ.
Τεσσαρακοστής, είναι η περίοδος όπου μας προκαλεί να
επανεξετάσουμε και να αναδιοργανώσουμε τον εαυτό μας. Είναι ο
Εκκλησιαστικός χρόνος ο οποίος προσφέρεται για μια εντονότερη
άσκηση του πιστού, αγωνιστού ανθρώπου, να πορευθεί προς την
τελείωση και την κατά χάριν Θέωση. Είναι το στάδιο της αθλήσεως
όπου μέσα από μια εσωτερική ανακαινιστική πορεία θα
αναγνωρίσουμε την προσωπική πνευματική μας εξορία και «εν
μετανοία», με καινούρια μυαλά, καινούριες αποφάσεις, καινούριες

124

επιθυμίες και προοπτικές θα επιζητήσουμε την συνάντηση μας με
τον Αναστημένο Χριστό.
Να λοιπόν, ποιητικώ τω τρόπω η πρόταση της Εκκλησίας
στον ταλαίπωρο, τον πονεμένο, τον ανικανοποίητο, άνθρωπο της 3ης
χιλιετηρίδας.
«Νν  καιρός τν ρετν πεφάνη, κα πί θύραις 
Κριτής, μ στυγνάσωμεν αλλά δετε νηστεύοντες προσάξωμεν,
δάκρυα, κατάνυξιν κα λεημοσύνην, κράζοντες Ημάρτομεν πέρ
ψάμμ θαλάσσης. Αλλ’ νες πσι πάντων, Λυτρωτά, να κα
σχμεν τν φθαρτον στέφανον.(Κάθισμα Όρθρου Κυριακής

Τυρινής)
Τι σημαίνουν όλα αυτά ; «Νηστεία»!
Το θέμα της νηστείας, αδελφοί μου, δεν το έθεσε ή
Εκκλησία έτσι ξερά, απόλυτα, άκαρπα, αλλά θεοπνεύστως· με
σοφία, με σύνεση, με διάκριση, με κατανόηση και συμπάθεια.
Έχουμε δύο μορφές νηστείας. Η μία είναι η νηστεία
που αναφέρεται στις τροφές και η άλλη είναι η πνευματική
νηστεία η νηστεία που αναφέρεται στον όλο άνθρωπο.
Όσον αφορά την υλική νηστεία, οι άνθρωποι σήμερα την
έχουν σχεδόν διαγράψει και όταν μιλάνε για νηστεία θεωρούν ότι
πρόκειται για μία αναχρονιστική κατάσταση. Σήμερα λένε: Ένας
σύγχρονος άνθρωπος δεν πρέπει να ασχολείται με τη νηστεία. Να
τρώει ό,τι θέλει και να κάνει ό,τι θέλει. Όμως ο ίδιος ο Κύριος
μας τόνισε, αναφερόμενος στις διαβολικές επιθέσεις, ότι «τούτο το
γένος δεν μπορεί να απαλλαγεί από την επίδραση του διαβόλου και
της αμαρτίας, παρά μόνο με προσευχή και νηστεία».
Και είναι η νηστεία μια στέρηση θεληματική, απ' αυτά πού
μας αρέσουν, ώστε να δώσουμε με τον τρόπο αυτό μια ιδιαίτερη
άξια στα γεγονότα που πρόκειται εορτάσουμε.
Ακόμη ο άνθρωπος πού νηστεύει ασκεί τη θέλησή του.
Όταν λέει όχι σ' ένα φαγητό μπορεί να πει το όχι και σε άλλα
πάθη του.
Ο άνθρωπος πού νηστεύει έχει περισσότερη διάθεση για
προσευχή. Αποκολλάται από τη ύλη και αποδεσμευμένος από τις
βιοτικές μέριμνες χωρίς να το καταλάβει υψώνει τα χέρια του και
το βλέμμα του στον ουρανό για προσευχή.
Ο άνθρωπος που νηστεύει μπορεί ευκολότερα να αποφύγει τα
σαρκικά αμαρτήματα.

125

Ο άνθρωπος που νηστεύει αισθάνεται μέσα του μια γαλήνη,
μια αλάφρωση, μια ουράνια κατάνυξη.
Και πρέπει να τονίσουμε εδώ ότι μιλώντας για τη νηστεία δεν
αναφερόμαστε μόνο στην ποιότητα μα και στην ποσότητα. Πως
ερμηνεύεται αυτό; Όταν νηστεύω και επειδή νηστεύω δεν σημαίνει
πως έχω το ελεύθερο να παραφουσκώνω ασφυκτικά το στομάχι μου
με τα πάσης φύσεως νηστίσιμα, γιατί αυτό είναι γελοιοποίηση και
εμπαιγμός της νηστείας. Παράλληλα για όσους πραγματικά
αδυνατούν να νηστεύουν, για λόγους υγείας, η Εκκλησία στα
πλαίσια της οικονομίας και της ποιμαντικής του προσώπου,
οικονομεί και ρυθμίζει και το θέμα της νηστείας ανάλογα στον
καθένα.
Όμως αδελφοί μου!

«Νηστεύσωμεν νηστείαν δεκτήν ενάρεστον τω Κυρίω.
Άληθής νηστεία εστί η των κακών αλλοτρίωσις, εγκράτεια
γλώσσης, θυμού αποχή, επιθυμιών χωρισμός, καταλαλιάς,
ψεύδους και επιορκίας...»
Η νηστεία των τροφών «είναι ευάρεστος τω Θεώ εάν και εφ’
όσον συντροφεύει βοηθητικά τη νηστεία των παθών.
Είναι η πνευματική νηστεία. Η απομάκρυνση από τα πάθη και
τις αδυναμίες, η προσπάθεια να ξεριζώσουμε από μέσα μας ό, τι
σάπιο και βρώμικο.
Έτσι νηστεία δεν σημαίνει την αποχή μόνο από κάποιες
τροφές ή την αλλαγή του διαιτολογίου μας, με άλλες που εμείς τις
καθορίσομε σαν νηστίσιμες, που στο κάτω - κάτω είναι κατορθωτό,
αλλά κάτι πιο βαθύ, πιο ουσιαστικό. Είναι η απεξάρτηση μας από
αυτές και η απελευθέρωση μας από τη σκλαβιά της ύλης και του
κόσμου.
«Νηστεύεις; Απόδειξε το με τα έργα σου. –Μας λέει ο άγιος
Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Ρωτάς με ποια έργα; Αν πτωχό δεις, να τον ελεήσεις. με τον
εχθρό σου να συμφιλιωθείς. Μη ματιάξεις αυτόν που προκόβει.
Όμορφο πρόσωπο στο δρόμο σου μη γυρίσεις να κοιτάξεις.
Να μη νηστεύεις μόνο με το στόμα, μα και με τα μάτια, και τ’
αυτιά, και τα πόδια, και τα χέρια, και όλα του σώματος τα μέλη.
Νηστεύουν τα χέρια, απ’ την αρπαγή και την πλεονεξία. Τα πόδια,
απ’ τους δρόμους που οδηγούν στα κακόφημα θεάματα. Τα μάτια
απ’ το να περιεργάζονται ξένες ομορφιές…

126

Κρέας δεν τρως; Μην τρως και με τα μάτια την ακολασία. Να
νηστεύουν και τ’ αυτιά και να μη δέχονται διαβολές και κατηγορίες.
Να νηστεύει και το στόμα από κουβέντες αισχρές και κατακρίσεις.
Γιατί ποιο θα σταθεί το κέρδος αν κοτόπουλα και ψάρια δεν τρώμε,
και τους συνανθρώπους μας, που είναι αδέλφια μας, τους
δαγκώνουμε και τους καταβροχθίζουμε;». ( MIGNE , ΤΟΜ.49, σελ.51,53).
Αγαπητοί Χριστιανοί!
Ήταν Παρασκευή και μεγάλη Σαρακοστή όταν την πόρτα
του άγιου Σπυρίδωνος Επισκόπου Τριμυθούντος της Κύπρου, τη
χτύπησε ένας ξένος. Ετοίμασε να φάμε, είπε στην κόρη του.
Εκείνη κοντοστάθηκε, τον πήρε παράμερα και του
ψιθύρισε. Δεν έχουμε τίποτα. Μόνο λίγο ψωμί και ένα κομμάτι
κρέας καπνιστό.
-Βάλε κρέας, της είπε. Κι άκουσε, βάλε και σε μένα.
Ξενίστηκε ή θυγατέρα του Άγιου, που ήξερε ποσό αυστηρός
νηστευτής ήταν ό πατέρας της. Αλλά εκείνος της εξήγησε. "Αν δώσω
μόνο στον ξένο κι εγώ δεν φάγω θα δείξω υπεροχή. Πως εγώ είμαι
τάχα άγιος ενώ εκείνος αμαρτωλός.
Κι όταν απόφαγαν της εξήγησε.
Δεν κατέλυσα τη νηστεία. Τον εγωισμό μου και
την υπεροψία μου κατέλυσα.
Να λοιπόν η νηστεία που αγκαλιάζει όλο το είναι μας.

127

28. Ο ΧΑΜΕΝΟΣ ΜΑΣ
ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ
Είναι
αδύνατον
αδελφοί μου τούτη
τη
μέρα, τη Κυριακή της
Τυρινής, τώρα και κάθε
φορά που βρισκόμαστε στο
κατώφλι
της
Μ.
Τεσσαρακοστής, να μην
βάλω στο νου μου τη
σπαραξικάρδια εικόνα που μας παρουσιάζει η υμνολογία της.
Σαν σε ταινία δραματική, βλέπουμε τους πρωτόπλαστους
σήμερα, έξω απ’ τον Παράδεισο, αποδιωγμένους, να κρατάνε το
κεφάλι τους κλαίγοντας. «Αλίμονο σε μένα, που υπάκουσα στο
διάβολο, και απομακρύνθηκα από τη Θεία δόξα. Αλίμονο σε μένα
που πονήρεψα. Δεν θα ξαναδώ πλέον τον Παράδεισο, ούτε θα
απολαύσω τη θεϊκή δόξα. Ελεήμων, οικτίρμων, βοώ Σοι. Ελέησον
με τον παραπεσόντα».

... Εκάθισεν Αδάμ, απέναντι του Παραδείσου, και την ιδίαν
γύμνωσιν θρηνών ωδύρετο. Οίμοι, τον απάτη πονηρά πεισθέντα, και
κλαπέντα, και δόξης μακρυνθέντα! Οίμοι τον απλότητι γυμνόν, νυν
δε ηπορημένον! …Δοξαστικόν.
Νάτος λοιπόν ο αυτονομημένος άνθρωπος. Ο άνθρωπος που
έχει ξεχάσει τη θνητότητα του, και εργάζεται άσοφα σαν παντοτινός
κυρίαρχος των πάντων. Ο άνθρωπος που αποκηρύσσει το Θεό και
τοποθετεί στη θέση Του το δικό του υπεράνθρωπο μοντέλο. Ο
άνθρωπος που απετίναξε κάθε περιορισμό και προσπαθεί να ζει και
να κινείται χωρίς Θεό, χωρίς δεσμούς, χωρίς νόμο, χωρίς ηθική. Ο
αμετανόητα παραμένων κλεισμένος στον εαυτό του χωρίς να τον
ενδιαφέρει και πολύ το τι γίνεται γύρω του. Ο άνθρωπος που τελικά
θα χάσει το προνόμιο να επικοινωνεί με το Θεό πρόσωπο με
πρόσωπο.
Και σήμερα, καθώς οδεύουμε στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή,
μπαίνοντας πλέον μετά την προετοιμασία, το ζέσταμα, όπως
αναφέρεται για τους αθλητές, σε τούτο το αγωνιστικό στάδιο, στο
σταδίο των αγώνων των πνευματικών, μπαίνει μπροστά μας ένα
δίλλημα. «Δέστε τι χάσατε», μας φωνάζει η Εκκλησία! Δέστε τους
πρωτόπλαστους καταβεβλημένους να κλαίνε για ό,τι χάσανε!

128

«Οίμοι, τον απάτη πονηρά πεισθέντα, και κλαπέντα, και δόξης
μακρυνθέντα!» Από τη μια ο κόσμος μας με τα φανταχτερά μα
ψεύτικα φτιασίδια του, από την άλλη η παραδείσια ευτυχία. Τα
πρόσκαιρα και τα αιώνια, η αλήθεια και το ψέμα. Πιαστήκαμε σε
δίχτυα απατηλά, γίναμε δέσμιοι σ’ ένα μεγάλο ψέμα και τώρα
βρεθήκαμε να κοιτάμε από μακριά και για τη δικιά μας γύμνωση
θρηνώντες να οδυρόμαστε.
Σήμερα όμως η εκκλησία μας αδελφοί μου μας βάζει μπροστά
σε πορεία επιστροφής. Μας δείχνει δρόμους με προοπτική
αιωνιότητας. Προτείνει, σε κραυγαλέα αντίθεση με το
κατευθυνόμενο κοσμικό τυπικό, την περισυλλογή, των κατευνασμό
των παθών, την ισορρόπηση των αντιθέσεων. Αντιπαραθέτει στους
αγώνες της επίδειξης και της λαγνείας, αγώνας πνευματικούς,
αγώνας αρετής καλλιέργεια και άσκηση περισυλλογής, νηστεία και
εγκράτεια.
Σήμερα καλούμαστε να ξεκινήσουμε την Μεγάλη Σαρακοστή,
να βαδίσουμε το δικό μας Σαρακοστιανό μονοπάτι και να
προγραμματίσουμε τους εαυτούς μας σε μια συνεχή προσπάθεια με
σκοπό την αλλαγή. Για άλλη μια φορά, με έντονο τρόπο,
καλούμαστε σε μια ολοκληρωτική επανεξέταση του εαυτού μας, σε
επαναπροσδιορισμό των πράξεων μας, σε επανατοποθέτηση όλης
γενικά της ζωής μας απέναντι στο Θεό, ώστε η πορεία μας να
ξεφύγει από τα στενά βιολογικά και μόνο όρια και να μεταποιηθεί
σε πορεία «Θεοκοινωνίας» και επιστροφής στον Παράδεισο.
Οι τέσσερις Κυριακές που προηγήθηκαν αποτελούν την
προπαρασκευή μας για να μπούμε σε τούτο το πνευματικό αυτό
στάδιο. Οι ευαγγελικές περικοπές που αναγνώσθηκαν μας έδωσαν
την ευκαιρία να στοχασθούμε πάνω σ΄ αυτές σχετίζοντας τες με την
ζωή μας, την οικογενειακή μας κατάσταση, τις επαγγελματικές μας
υποχρεώσεις, τα ενδιαφέροντά μας για τα υλικά πράγματα, τις
σχέσεις μας με τους ανθρώπους με τους οποίους συζούμε αλλά και
με την σχέση μας με τον Θεό.
Να λοιπόν, η πρόταση της Εκκλησίας στον ταλαίπωρο, τον πονεμένο,
τον ανικανοποίητο, άνθρωπο της 3ης χιλιετηρίδας.

«Νν  καιρός τν ρετν πεφάνη, κα πί
Κριτής, … (Κάθισμα Όρθρου Κυριακής Τυρινής)

θύραις 

Και πρώτα – πρώτα η προσευχή. Προσευχή ζωντανή.
Ο κίνδυνος όμως της «θρησκευτικότητας» παραμονεύει
παντού, ακόμα και τώρα την ώρα της προσευχής. Και είναι τούτο
μια θανάσιμη
παγίδα. Να μεταβάλλουμε την προσευχή σε

129

εξωπραγματική πράξη, στατική, έξω από τις σχέσεις μας με τους
άλλους.
Μας το τόνισε αυτό ο Χριστός από την πρώτη Κυριακή του
Τριωδίου. Ο Φαρισαίος ανέβηκε στο Ναό για να προσευχηθεί. Ε!
και λοιπόν έκανε τίποτα; Απολύτως τίποτα. Ζημιώθηκε παρά
ωφελήθηκε. Εδώ βλέπουμε την αποκοπή από την ζωή του
ανθρώπου. Η προσευχή όμως είναι δραστική και σωστή μόνον όταν
γίνεται με ζεστή καρδιά και συνοδεύεται από συγκατάβαση και από
συγχώρεση για τους συνανθρώπους πολύ περισσότερο δε αυτών που
μας έβλαψαν.
Αυτό ακριβώς τον κίνδυνο, δηλ. τη μεταβολή της ζωντανής
επικοινωνίας με το Θεό σε μια θρησκευτική πράξη αποκομμένη από
τη ζωή, παραμονεύει. Η κοινωνία με τον Θεό είναι δραστική, μόνο
αν αποκαταστήσουμε την κοινωνία μας με τους συνανθρώπους μας,
χωρίς να ρωτάμε αν έχουν εκείνοι το φταίξιμο. Διαφορετικά η
προσευχή μας γίνεται φαρισαϊκή.
Το δεύτερο είναι η νηστεία που αρχίζει αύριο. Η νηστεία που
εύκολα μπορεί να γίνει η αιτία για εξωτερική ικανοποίηση του
ανθρώπινου εγωισμού, για μια ψεύτικη υπεροχή απέναντι σ’ αυτούς
που δεν νηστεύουν.
Στην εποχή του Χριστού οι Φαρισαίοι διακρίνονται για την
τήρηση της νηστείας και την διατυμπάνιζαν για να τονίσουν την
υπεροχή τους.
Ο Χριστός καταδικάζει τη μεταβολή της νηστείας από ένα
μέσο ανάνηψης. σε αυτοσκοπό, σε αυτοπροβολή της ατομικότητάς
του. Η νηστεία είναι ένα μέσο εγκράτειας. Είναι αντίδοτο στην
ανθρώπινη ματαιοδοξία και την αυτοδικαίωση. Όποιος υποκύψει
στην παγίδα της «θρησκευτικότητας» μεταβάλλει την νηστεία σε
εγωιστική προβολή, σε φράχτη που ξεχωρίζει την δική του ευσέβεια
από την ασέβεια των πολλών. Έτσι αντί να ενώνει, χωρίζει τους
χριστιανούς.
Τι γίνεται λοιπόν. Έχουμε δύο μορφές νηστείας. Η μία
είναι η νηστεία που αναφέρεται στις τροφές και η άλλη είναι η
πνευματική νηστεία.
Όσον αφορά την υλική νηστεία, οι άνθρωποι σήμερα την
έχουν σχεδόν διαγράψει και όταν μιλάνε για νηστεία θεωρούν ότι
πρόκειται για μία αναχρονιστική κατάσταση.
Και όμως, είναι η νηστεία μια στέρηση θεληματική, απ' αυτά
πού μας αρέσουν, ώστε να δώσουμε με τον τρόπο αυτό μια

130

ιδιαίτερη άξια στα γεγονότα που πρόκειται εορτάσουμε. Ακόμη ο
άνθρωπος πού νηστεύει ασκεί τη θέλησή του. Όταν λέει όχι σ'
ένα φαγητό μπορεί να πει το όχι και σε άλλα πάθη του. Ο
άνθρωπος πού νηστεύει έχει περισσότερη διάθεση για προσευχή. Ο
άνθρωπος που νηστεύει αισθάνεται μέσα του μια γαλήνη, μια
αλάφρωση, μια ουράνια κατάνυξη.
Και πρέπει να τονίσουμε εδώ ότι μιλώντας για τη νηστεία δεν
αναφερόμαστε μόνο στην ποιότητα μα και στην ποσότητα. Πως
ερμηνεύεται αυτό; Όταν νηστεύω και επειδή νηστεύω δεν σημαίνει
πως έχω το ελεύθερο να παραφουσκώνω ασφυκτικά το στομάχι μου
με τα πάσης φύσεως νηστίσιμα, γιατί αυτό είναι γελοιοποίηση και
εμπαιγμός της νηστείας. Παράλληλα για όσους πραγματικά
αδυνατούν να νηστεύουν, για λόγους υγείας, η Εκκλησία στα
πλαίσια της οικονομίας και της ποιμαντικής του προσώπου,
οικονομεί και ρυθμίζει και το θέμα της νηστείας ανάλογα στον
καθένα.
Όμως αδελφοί μου!

«Νηστεύσωμεν νηστείαν δεκτήν ενάρεστον τω Κυρίω.
Άληθής νηστεία εστί η των κακών αλλοτρίωσις, εγκράτεια
γλώσσης, θυμού αποχή, επιθυμιών χωρισμός, καταλαλιάς,
ψεύδους και επιορκίας...»
Η νηστεία των τροφών «είναι ευάρεστος τω Θεώ εάν και εφ’
όσον συντροφεύει βοηθητικά τη νηστεία των παθών. Είναι η
πνευματική νηστεία. Η απομάκρυνση από τα πάθη και τις
αδυναμίες, η προσπάθεια να ξεριζώσουμε από μέσα μας ό, τι σάπιο
και βρώμικο.
Έτσι νηστεία δεν σημαίνει την αποχή μόνο από κάποιες
τροφές ή την αλλαγή του διαιτολογίου μας, με άλλες που εμείς τις
καθορίσομε σαν νηστίσιμες, που στο κάτω - κάτω είναι κατορθωτό,
αλλά κάτι πιο βαθύ, πιο ουσιαστικό. Είναι η απεξάρτηση μας από
αυτές και η απελευθέρωση μας από τη σκλαβιά της ύλης και του
κόσμου.
«Νηστεύεις; Απόδειξε το με τα έργα σου. –Μας λέει ο άγιος
Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Κρέας δεν τρως; Μην τρως και με τα μάτια την ακολασία. Να
νηστεύουν και τ’ αυτιά και να μη δέχονται διαβολές και κατηγορίες
. Να νηστεύει και το στόμα από κουβέντες αισχρές και κατακρίσεις.
Γιατί ποιο θα σταθεί το κέρδος αν κοτόπουλα και ψάρια δεν τρώμε,

131

και τους συνανθρώπους μας, που είναι αδέλφια μας, τους
δαγκώνουμε και τους καταβροχθίζουμε;».
( MIGNE , ΤΟΜ.49, σελ.51,53).

Αδελφοί μου!

Τὸ στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέωκται, οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι
εἰσέλθετε,
Μέσα στην έρημο που σήμερα ζούμε, πρόκειται να
περιπλανηθούμε για σαράντα ολόκληρες ημέρες πορεία όχι βέβαια
ανώδυνη, μια και η ζωή μας κατάντησε πιότερο κοσμική, μα όχι και
ακατόρθωτη. Για να μπορέσουμε να τα κατανοήσουμε όλα αυτά, για
να μπορέσουμε να ζήσουμε την τη δική μας Σαρακοστή ας
μεταφερθούμε από τώρα πνευματικά στην Αγία και Μεγάλη
Εβδομάδα, ας μεταφερθούμε στο τέλος της Μεγάλης Εβδομάδας.
Το βράδυ του μεγάλου Σαββάτου, το βράδυ της προσμονής της
Ανάστασης, περιμένει... και θα περιμένει...
Τι είναι όμως αυτό το οποίο εμείς περιμένουμε και θα
περιμένουμε όλες αυτές τις 40 μέρες, από το βράδυ του μεγάλου
Σαββάτου από την Πασχάλιο ακολουθία, από τον Αναστημένο
Χριστό;

132

Περιεχόμενα
1.

ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ ΜΕΤΑΝΟΙΑ .................................................................................................. 4

2.

ΜΕΤΑΝΟΙΑ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΟΥ ΤΡΙΩΔΙΟΥ .................................................................... 9

3.

ΙΔΟΥ ΚΑΙΡΟΣ ΕΥΠΡΟΣΔΕΚΤΟΣ ................................................................................. 13

4.

ΓΓΙΑ ΝΑ ΞΑΝΑΒΡΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ ΜΑΣ .......................................................... 17

5.

Ο ΤΕΛΩΝΗΣ, Ο ΦΑΡΙΣΑΙΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΙΩΔΙΟ ............................................................. 21

6.

Ο ΘΕΟΣ ΙΛΑΣΘΗΤΙ ΜΟΙ ΤΩ ΑΜΑΡΤΩΛΩ ................................................................. 25

7.

Η ΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ.................................................. 29

8.

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΔΥΟ ΑΝΕΒΗΣΑΝ ΕΙΣ ΤΟ ΙΕΡΟΝ ................................................................ 33

9.

Ο ΑΣΩΤΟΣ… ΟΔΟΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ ................................................................................. 39

10. ΑΣΩΤΟΣ ΚΑΙ ΤΕΛΩΝΗΣ................................................................................................. 44
11.

ΑΝΑΣΤΑΣ ΠΟΡΕΥΣΟΜΑΙ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΜΟΥ .............................................. 48

12. ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΑΣΩΤΟΥ… ΧΡΟΝΙΑ ΜΑΣ ΠΟΛΛΑ! ......................................................... 52
13.

Η ΑΣΩΤΙΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ...................................................................................... 57

14. ΜΕΤΑΝΟΙΑ ΚΑΙ ΚΡΙΣΙΣ ............................................................................................... 63
15.

ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ ........................................................................................... 69

16.

Η ΑΛΛΗ… ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ......................................................................................... 74

17.

«ΟΤΑΝ ΔΕ ΕΛΘΗ Ο ΥΙΟΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΕΝ ΤΗ ΔΟΞΗ ΑΥΤΟΥ…»........................... 78

18. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΣΥΝΑΝΘΡΩΠΟΥ ............................................................................ 82
19. ΣΤΟ ΤΑΣΙ ΤΗΣ ΖΥΓΑΡΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ............................................................................ 86
20. ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΑΠΟΚΡΕΩ ........................................................................................... 90
21. ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ............................................................................................................ 94
22. ΚΡΙΣΗ ΤΩΡΙΝΗ ΚΑΙ «ΚΡΙΣΗ ΤΕΛΙΚΗ» ......................................................................... 99
23. METANOIA ΚΑΙ ΝΗΣΤΕΙΑ ........................................................................................... 104
24. ΣΑΡΑΚΟΣΤΗ. ΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ ............................................ 111
25. ΣΑΡΑΚΟΣΤΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ .................................................................... 116
26. Η ΜΕΓΑΛΗ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ ........................................................................................ 120
27. Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ ............................................................................................... 124
28. Ο ΧΑΜΕΝΟΣ ΜΑΣ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ .............................................................................. 128

133

134