You are on page 1of 138

.

ILHAN-ARSEL
TuranDursun'a Mektuplar

LHAN ARSEL
Turan Duraun'a Mektuplar

SUNU*

19. yzyln byk dnrlerinden biri olan Feuerbach, "Ben Tanrsz b ir dindarm " derdi. 20. yzyln ayn apta bir baka d nr saylan E instein, "Ben inanmayan koyu bir dindarm " diye eklerdi. Bu szler. Bat dnyasn bir uygarlktan bir baka uygarla gtren ve insanl snrsz gelim elere dorultan dnr ve bil ginlerin, bir bakm a "yazt" ("dstur'u") saylr ki, kkenini "ak ln" ycelii (egem enlii) ve bunun oluturduu "insan sevgisi" duygusunda bulur. Bundan 2500 yl nceleri, Tanr fikrini, "Kutsal" bilinen kitaplara ters dercesine, "sevgi denizi" eklindeki bir tanma oturtan Aris to'lardan balayp, Bat dnyasn 1500 yllk karanlk adan "ay dnla" ve snrsz bir uygarlk aamasna dorultmak zere, Tann'y "akl" ve "akl" Tanr ile yer deitirten ve bylece Kutsal" ki taplara ve bu kitaplardaki Tanr anlayna kar kanlar (rnein Voltaire ve benzerleri) ve onlan bugne dek izleyenler (rnein Bert rand Russell'lar v b ...)t hep bu "y azfn insanlar olmulardr. Daha baka bir deyim le, uygarlk gelimesi tarihi, "inanmayan" bu tr "din darlarla" doludur ki, saylan ok az olmakla beraber, Bat dnyas bakmndan, birbirinden parltl simalar kapsar: kim ki tm insan ln gelimesine, insan ahsiyetinin haysiyeti ve insanlararas sevgi duygusunun yerlemesine hizmet etmitir;, kim ki, deha, zek ve dnce zgrl ile bezenmitir; o mutlaka "inanmayan din </ar "fardan olmutur.
* Ilhan Arsel. bu yony. Turan Dursun'un 6. lm yldnm nedeniyle, "Turan D uru n u Anarken" ballylakaleme almtr. (Y .N .)

"nanmayan dindarlar" iin din ve dindarlk, Vutsal saylan ki taplara boyun emek deil, fakat akln vicdan szgecinden geirmi olduu verilere uymaktr. Daha dorusu onlar Tanr szdr diye in sanlara belletilen kitaplar ve verileri T an n yaps deil, fakat insan yaps" eyler olarak tasnif edip buna gre deerlendirirler ve bu ki taplarda yer alan "Tann" tanmn geersiz bilirler. nk bu kitap larda tanmlanan Tann, insan klnda, insana zg niteliklere sahip bir varlktr: kindardr, acmaszdr, kskantr, keyfdir, insanlan di ledii gibi ekillendiren ve sonra birbirleriyle dvtrendir, v s... Onlar iin "kutsal" olan ey "a k t" ve akln oluturduu "yara tc zek"d\T. Bundan dolaydr ki, onlar, bir T ann'nn kalkp da, "Kutsal" diye kabul edilen kitaplarda yazld ekliyle: "Bir ehre kar cenketmek iin onu barkla aracaksn. Ve vaki olacak ki eer sana bar cevab verirse ve kaplarn sana aarsa o vakit vaki olacak ki iinde bulunan biitn kavm sana angaryac olacaklar ve sana kulluk edecekler. Ve eer se ninle musalaha etmeyip (bar yapmayp) cenketmek isterse o zaman onu kuatacaksn ve Allahn Rab (bu ehri) senin eline verdii zaman onun her erkeini kltan geireceksin; ancak kadnlan ve ocuklar ve hayvanlan ve ehirde olan her eyi, btn maln kendin iin apul edeceksin ve Allahn... sana verdii dm anlannn m allann yiyeceksinn ( Tevrat, Tesniye Kitab, Bap 20:10-14). diye konuabileceini dnem ezler. Bir T an n ki, btn yaratt insanlar ierisinden sadece bir grubu (rnein lsra ilo u a n n ) se ip kendisine "kavm" edinsin ve sonra bu kavm i baka m illetlere kar savaa ve "apula" kkrtp ele geirilen e sirle rin k e lle lerini klla doratsn, kadnlar ve ocuklar ve m allan apul e t tirsin ve sonra bu deheti devam ettirm ek iin; "Bu m illetlerin ehirlerinden olm ayp senden ok uzakta bu lunan btn ehirlere byle y apacaksn" ( T evrat , T esniye Bap 20:15) 6

diye em ir versin! Hayr, "nanan d in d a rla ra gre olm az byle bir ey; "Y ce" olduu sylenen bir T an n , bunlar em retm i olam az. Yine bunun gibi, "nanmayan dindarlar", T ann'nn, insanlar diledii gibi ekillendirip "Putperest" ya da M slman ya da kfir klacan (rnein Enm Suresi, ayet 125) ve kldktan sonra, o nlan birbirlerine boazlatacan, rnein; "M rikleri nerede grrseniz ldrn" (K uran, Tevbe Su resi, ayet 5) ya da "Kendilerine kitap verilenlerden (Y ahudiler'den, Hristiyanlard a n )... hak dini (slam ) kendine din edinmeyen kim selerle, klerek elleriyle cizye verinceye kadar savan" (K. T evbe Suresi, ayet 29) eklinde em ir verebileceini dnem ezler. "nanmayan dindarlar", "peygamber" diye bilinen kimselerin deer ve nemlerinin, ldrdkleri insana gre hesaplanmak gerektiini kabul edemezler. Oysa ki, "Kutsal" bilinen kitaplarda, rnein Tev rat'ta, hangi peygamber daha ok insan ldrm ya da ldrtm ise o, o kadar nemli saylmtr. Tevrat'a gre SauJ kral ve Davd onun emrinde asker olarak i grrken, her ikisi de ok sayda insan ldrmekle n salmlard. Saul binlerce, Davud ise on binlerce insan ldrtmt. Bundan dolaydr ki, srail kentlerinde halk bayram et mi; kadnlar, "Saul vurdu binleri, Davud da on binleri" diyerek, kar lkl olarak oynayp ark sylemilerdir (Bkz. Ahd- al-atik , I Sa muel, Bap 18:7). "Kutsal" bilinen kitapta, Tann'nn dahi Saul'u brakp Davud'dan yana olduu ve nk D avud'un. Saul'dan daha ok sayda insan l drp kahraman kesildiini dnd yazldr (Bkz. 1 Samuel, Bap 18:12). "nanm ayan dindarlar", T an n 'n n , srf kendisine tapsnlar, boyun esinler diye insanlara m kfatlar vereceini kabul etm ezler ve byle bir T ann tanm n, T an n fikrindeki " k u tsa llk la ba7

(tatrm azlar. O ysa ki, "Kutsal" bilinen kitaplarda T anr nn boyun een kendi kullarna nimetler, huriler, gzel kzlar, lm sz c en netler vaat ettii yazldr. "n an m ay an d in d arlar", Tann'nn, vahy gnderip kendi elilerini sava, yama ve talan yolu ile dini yaymaya memur edeceini, in sanlar birbirlerine boazlatacan ya da onlar oulluklarnn kanla rna k klp evlendireceini ya da kendi z kzlan ile cins m na sebette bulunduracan ya da bunlara benzer daha nice davranlarda bulunabileceklerini kabul etmezler. Btn bu tutum ve davranlan Tanr fikrindeki "ycelikle" badatrmazlar; akla, vicdana ve ahlka ters bulurlar. Oysa ki, "Kutsal" bilinen kitaplarda, btn bunlar din ve rileri olarak yer almtr. rnein Tevrat'ta, Yakub'un olu Yahuda'nn, kendi olunun kansyla zina ettii ve Yahudann olu O n a n 'n ise, kendi kardeinin kansyla yatt yazldr (Bkz. Tevrat!Tekvin, Bap 38:1-30). Yine Tevrat ta, Davudun, eski ve ok yakn bir ar kadann kars olan Bat-eba'yla zina ettii, sonra arkadan lme gnderip kadnla evlendii ve her ne kadar T annln azarlamasna maruz kalmakla beraber, sonunda Tann tarafndan gnahsz klnd yazldr (Bkz. Tevratfl Samuel, Bap 11-12). Bu dorultuda olm ak zere Kur'an'da. T an n 'n n , M uham m ed'i kendi oulluu Z eyd'in kars Z eynep'e k klp onunla e v lendirdii, bu suretle, kiilerin kendi oullu k an n n eleriyle e v lenebilm eleri olanan salad yazldr (K. A hzb Suresi, ayet 37-38). "Kutsal" bilinen kitaplarda yazl btn bu ve buna benzer eyler, "inanm ayan d in d a rla rn benim seyem edikleri eylerdir. Oysa ki "inanan dinliler", btn bu hususlan; "M adem ki T an rd a n gelm edir , o halde kabul etm ek g e re k ir " diyerek benim se meyi "dindarlk bilirler. H er ne kadar bunlar, her zam an iin y e r yz nfusunun ounluunu oluturm u olm akla beraber, in san l uygarlk vadilerine, byk gelim elere ve daha gzel ve m utlu yannlara srkleyenler, her zam an iin saylar az "inanm ayan din d a rla r " olm utur.

Ancak ne var ki, "inanm ayan dindarlar", tarih boyunca banaz ortam n hm na uram lar ve bu yzden ou zam an kendi gerek hviyetlerini ortaya vuram am lardr; ou kez yapm ack bir kla, daha dorusu "inanan dindarlar klna brnm , ka lm lard r. Eer siz T anrnn keyf ve gaddar olabileceine inanmyorsanz; eer siz T annnn kskan ve intikamc olabileceini sanmyorsanz; eer siz T ann'nn fkeye kaplp insanlara kfrler savuracana inanm yorsanz; eer siz T annnn eitsizlikler yaratam ayacana ih timal veremiyorsanz; eer siz T annnn her ne suretle olursa olsun olumsuzlukta bulunabileceine yer veremiyorsanz; bu demektir ki, siz de inanmayan ft/ufc/r/ar "dansn zdr. Hemen eklemek gerekir kit aklc yetenee sahip her insan, Kut sal" diye bilinen kitaplar akl szgecinden geirmek ya da "peygamer" diye benim senen kiilerin yaamlann incelemek suretiyle kendisini kolaylkla "inanmayan dindarlar" snf iinde bulur. Nitekim tarih ierisinde, "insan sevgisiyle" dolu kiileri "inanmayan dindarlar" ha line getiren ey, "Kutsal" bilinen kitaplann eletirisidir. Evet, kim ki aklcdr ve akl rehberlii ile dnmesini renmitir; o mutlaka "inanmayan dindarlardan'' olmutur. nsanl "insanlk sevgisine, gelimeye ve gerek ahlaklie srkleyenler onlardr; onlar iin "din", aslnda, "sevgi"ri\x\ ta kendisidir. u bir gerektir ki, en byk "insan severler", en byk "ahlkiyatlar", Tann'y "sevgi" simgesi eklinde benim seyen bu tr "nanmayan dindarlar arasndan kmtr. Turan Dursun'u her anta, byle bir sevgiye eriat yolu ile deil fakat ancak "akl" yolu ile gidilebilir olduunu bir kere daha anlanm . H er ne kadar kendisini "Ben dinsizim diye tanm lam idiyse de. Turan Dursun, aslnda snrsz bir "insan sevgisi" ve "akl" gc ile dolu ve bu sayede insanla en byk hizm ederde bulunmu olan nice "nanmayan dindarlardan" biriydi. Bir gn gelip bu toplum, aklc yrngeye girip onun deerini anlayabilecek m idir acaba? Eyll 1996 lhan Arsel

MEKTUPLAR

28 A ralk 1987 (N ew Y ork) A ziz D ostum T uran D ursun, Y llar var ki sizi arar dururum . D aha birka ay nce A n k a ra'daki b ir tan d m d an , ne yap p yap p sizi b ulm asn rica e t m itim . K ardeim (...) geen lerd e telefon e tti in d e , sizin (b en i) aradnz syleyince fevkalade sevindim ve derhal adresim i size verm esini tenbih ettim . Ka yl oldu hatrlam yorum , fakat A nkara'daki grm elerim iz hl hafzam da canl durm akta. Siz, tandm insanlarn en uygar ve en rasyonel dnenleri arasm dasm zdr. Y aym ladm kitaplar okudunuz mu bilm iyorum ; fakat sannm ki bunlar, aklc dncenin bu lkeye girm esi dorultusunda baz etkiler yaratacak nitelikte eylerdir. B ana ltfen en ksa zam anda neyle m egul olduunuzu, ne yaptnz, adresinizi ve telefonunuzu bildirm enizi rica ederim . Bu satrlar ok acele ve postaya yetitirm ek zere karalam aktaym . Selam ve sevgilerimle.* lhan A rsel

* Arsel ile Dursun'un tanmalar 1977 ylna rastlar. Bu tanma, Turan Dursun'un Din Bu adl kitabinin birinci cildinde yer alan "Prof. Dr. lhan Arselin szil'nde anlatlmtr. Bu ilk tanmadan sonra birka grme daha olur Fakat Arscl'n Amerika'ya git meliyle iki dost orasndaki iliki kesintiye urar. 1987 ylnda Anel'in tnat ve Kadn adl kitabnn yaymlanmas zerine Dunun, uzun aratrmalardan sonra And'in New York'laki telefon numarasn bulur ve kendisini anr. Yukardaki mektubu Anel, bu telefon grmesi zerine yazmtr.

13

25 Ocak 1988 (New York)


A ziz D ostum Turan Dursun,

Biz Profesrler adl kitabmn bir yerinde M eden cesaret so rununa deinirken yle demitim: "Meden cesaret, atlet ve beteti kabullenmi, tm benliiyle batl itikadler bataklna gmlm banaz ynlar ounlu unun ilkel din inanlarna, ilkel geleneklerine ve ilkel ya amlarna kar savamaktr; toplumun geriliklerini hi ekin meden toplum snflarnn yzne haykrmaktr; toplumu bu il kelliklerde brakanlara, rnein din adamlarna ve aydn geinen evrelere atmaktr; onlarla boumaktr; (fakat asl) ve tek bana kalmay gze almaktr." Zamanla anlar oldum ki, btn durumlar ierisinde bu sonuncusu, yani tek bana kalmak, en fazla znt yaratandr. Gerekten de daha Fakltede ders venliim yllarda, sk sk tehdit mektuplar, ya da telefonda korkutmalar aldm ok olmutur. Hatta Erzurum'da bir camide genten bir imam n: "Ilhan Arsel'in katli czdir" diye fetva verdiini de duymutum. Fakat hibir ey beni "ideal" ve "fikir" sa vammda yalnz kalmak kadar rahatsz etmemitir. Her ne kadar bilgisine ve ak griillne deer verdiim baz kimselerin beni destekleyen, ou kez ven yazlanna tank olmak bana rahatlk sa lamakla beraber yalnzlmn (yaratt huzursuzluu) gidem em i tir. nk her eye ramen bu kimseleri, yalana kar savam a sndan ya da gerek idealizme ballk ya da eriatn iyznden ha bersiz olmak bakmndan gerek anlamyla yeterli bulamayp hayal krklna urammdr.

14

rnein uzun yllar boyunca beni ven ve destekleyen Veldedeolunun -h e r ne kadar eriatya kar savam veren biri olarak tak dir etm ekle beraber- baz yazlarnda sezer olduum eriat ynl g rlerinden dolay, huzursuzluk duyduum olmutur. Biz Profesrler adl kitabmn ilk basksnn bir yerinde (s.72-73) bu huzursuzluumu nazikne br ekilde ortaya vurmutum. Fakat itiraf ederim ki, (son mektubunuzda) sz konusu ettiiniz yazsn okum am tm ; okum a dma da memnunum. Yine ayn ekilde, hakkmda iltifatkr satrlar yazan Cemil Sena'nn, tarihin yetitirdii en kltrsz kiilerden birinin felsefesinden sz etmesi ve "Hazret" szcn kullanmas, tpk sizin gibi beni de fazlasyla rahatsz etmitir. Kendisiyle konuup bu grlerimi belirt mek ve demek isterdim ki: "Eer felsefesi olsayd slamiyet olmazd; Hazret olsayd, o yaptklarn yapmazd..." Ne yazk ki kendisini ara dm tarihte vefat haberini almtm. rnekleri oaltmam mmkn; fakat sylemek istediim udur ki, nadir diyebileceim birica kii ha ri, yalnzlm giderebilecek ortamdan daima yoksun kalmmdr. Siz bu kiilerden biri olduunuz iindir ki, sizi yeniden bulmak benim iin ok sevindirici olmutur. Telefonda da ifade ettiim gibi, mek tubunuzda benim iin yazdklarnz, benim sizin iin dndklerimin ayndr. Temennilerinize aynen katlrm.
(...)

Gnderm i olduunuz incelem e yaznz ("Nasl yakldm ") zevk le okudum. Gl bir kaleminiz ve geni bilginiz var. Benzeri bir tema'ya ("Aydnlar") konusunda hazrladm (fakat henz yaym lam a dm) kitabmda deindim. Bunun dnda hazrlam akta olduum ayr kitap var ki, geldiimde aklarm. Arap Milliyetilii ve Trkler adl kitabmn drdnc basks nklp Kitabevi tarafndan bundan iki ay kadar nce yaymland. Bu yeni baskda nemli baz deiiklikler bulacaksnz. ( ...) Yaptm deiikliklerde Arap n tarih Trk dm anlnn M uham m ed'e inen kkenleri konusuyla ilgili her trl olumsuzluun eriatn znden gelme olduu hususlarn biraz daha vurgulam aya altm. 15

Biz Profesrler adil kitabmn ikinci basksnda da bir iki k saltma ve deiiklik bulacaksnz. (...) eriat ve Kadn adl kitabma gelince, her ne kadar sata arz edilmeyen nshalar bulunmakla beraber, bunu da yeniden bastr mak istiyorum. nk (mevcut olann) ne bask(s) ve ne de dizgi (si) tatmin edici deil: dizgi hatalar pek ok; birka notun da nu maras tutmamakta. Btiin bunlar, kitab (yaym lam a cesaretine sahip) bir matbaa bulamama endiesinden domutur. (...) Yaknda grmek zere en candan sevgi ve selamlarm iletirim. lhan Arsel

16

20 ubat 1988 Sevgili ve Aziz Dostum Turan Dursun, ki gn nce elime geen 9 ubat 1988 tarihli yaznz okurken, ayn deer llerine ve ayn ideallere bal olmann, ayn vicdan se sini paylanmann zevkini bir kez daha tatm oldum. Ve bir kez daha anladm ki. mtereken yapacam z ve yapmamz gereken ok ey ler vardr ve bunlardan hemcinslerimiz ok yararlanacaklardr. Yz yze grmemizin gereine inandm iindir ki, stanbul seyahatimi, mutadm hilafna bu mevsime almtm. Fakat hareketim arefesinde rahatsz oldum. stanbul ikliminin bu tarihlerde ne kadar berbat olduunu bildiim iin (eimle birlikte) geliimizi Nisan ya da M aysa talik zorunluluu dodu. Grmemizin gecikmeye urama sndan dolay son dercce zgnm. Bununla beraber eim, baz i lerin takibi maksadyla bu akam hareket ediyor. Daha dorusu bunun byle olmasn bilhassa ben istedim, nk yapaca ilerin banda sizinle grmek geliyor. (...) A nsiklopedi'nin yaym lanm as konusunda bir hayli dndm . ( .. .) Y azdklarnz yaym latabilm ek iin m addi olanaklara sahip bulunsak bile bunlar yaym lam a cesaretini gsterecek yaynevi ya da dizm e cesaretini gsterecek m atbaa bulm ak kolay deildir. Hatrla n m , yllarca nce Cum huriyet gazetesinde devam l olarak ya zarken. Y azileri M dr S .K .( bir defasnda, "Aman hocam , e riat konusunda biraz yum uak yazm aya aln; m rettipler y a z larnz dizm ek istem iyo rla r " dem iti. eriat ve K adn adl kitabm dizdirebilecek bir m atbaa bu lam ayacam tahm in ettiim iindir ki, daktilo ile kendim yazm ak zorunda kaldm . B asknn kt ve dizginin yanllarla dolu olm as 17

bundandr. Fakat imdi D.P. m arifetiyle bask iini zerine ala bilecek bir yaynevi buldum. Fakat hazrln bitirdiim ve b i tirm ek zere oiduum iki kitabm var ki, ayn sorunlar b u n lar iin daha da belirli olarak ortadadr. Bu nedenle ka zaman var ki, kendi kendime, "Acaba ufak apta bir matbaa kurmak dnlemez mi?" diye sormaktaym. ( ...) Bu iin maliyeti kaa kar bilemiyorum, fakat mal imknlarmn iine sdrabilirsem, gerekletirmeye kararlym. Bu konudaki grlerinizi bilmek isterim. Eim Cumartesi sabahna kadar stanbul'da kalacak; mektubunuzu ona verirseniz ayn gnn akam alm olurum. tlhan A rsel

18

28 ubat 1988 (N ew Y ork) A ziz ve Sevgili D ostum T uran Dursun, Bu satrlar ok acele olarak yazyorum : (Eim e) kar gsterm i olduunuz candan ilgi ve yardm lardan dolay teekkrlerim i hemen bildirm ek istedim. Sabrszlkla beklediim haberlerinizi onun azn dan dinlem ek bana zevk verdi. Sizin son derece nazik ve fevkalade ince dnceli bir insan olduunuzu zaten bilm ekle beraber, bu gzel niteliklerinizi onun azndan iitmek, bana aynca m utluluk verdi. G nderdiiniz dergileri henz gzden geirmeye vakum olmad, fakat yle bir kartrdm , tik olarak (dergide) ok ilgin grnen yazlar nz okuyacam . Aradm iki kitap konusundaki ilginize de teek kr ederim. Fakat ok rica ediyorum , (...) zahm etlere kalkm ayn. (...) "eLLuzumiyet "in Franszca ve ngilizce evirileri burada var. Ben, T rke eviriyi bunlarla karlatrmak m aksadyla aram aktaydm . A ydnlarla ilgili kitabmn bir yerinde el-M aarriden sz ederken onun "T ann" ve "din" konusundaki grlerine deindiim iin baz iirle rinden alnt yapm tm . Bu ksm la ilgili yazm size aynca gnde ririm. (...) S ...'la yapacam z konum ann sonucunu m erakla beklem ekte yim. ( .. .) y En candan sevgi ve selam larm la. tlhan A rsel

19

12 M art 1988 Sevgili Dostum Turan Dursun, Muhtemelen mektubunuz yoldadr ve benim bu (m ektubum la) kar laacaktr. Fakat ben, geen gn unuttuum bir hususu belirtmek zere bu satrlar yazyorum ki, o da, gndermi olduunuz zarif he diyelere teekkrdr. Fevkalade gzel fincanlarla ara sra kankoca karlkl kahve iiyor ve kulaklannz nlatyoruz. ( ...) u son iki hafta boyunca gnlk almalarm adeta ihmal ettim ve vaktimi, Talt Halman'n (kitabm lehinde Milliyet'ie kan) yazs zerine Diyanet leri Bakanl'nn yaynlad fetvaya ve Ter cman gazetesinin gerici bir yazarnn saldrsna kar yazlar hazr lamakla geirdim. Bunlardan birer suret gnderiyorum. Bilm em bun lar yantsz brakmak daha m iyi olurdu? Bu arada Hrriyet gazetesi yazarlarndan Cokun Krca ile Oktay E kinin, D iyanet B akan lma hitaben yazm olduklar yazlar vesilesiyle kendilerine gn derdiim mektubun suretlerini ekliyorum. (...) Saak dergisinin Mart nshasnda bir yaz yazacanz sylem i tiniz. Merakla beklemekteyim. Selam ve sevgiler. tlhan A rsel

20

19 M art 1988 Sevgili ve Aziz D ostum Turan Dursun, 10 Mart 1988 tarihli mektubunuzu biraz nce aldm. Ben de size birka gn nce yazmtm. Bu satrlar ok acele olarak ve kitabma eklenmesini istediim iliik sayfalan gndermek zere karalyorum. stememin nedeni: "Hristiyan veya Musevi kadnlarla evlenen M s lman erkekler, onlan slam yapamazlar eklindeki iddialara sanlan ve bu yoldan slam eriatn sanki "hogrye dayal" imi gibi gs term eye alan "din statianmzn" kum azlklann ortaya vurmaktr. Bilmem iliikte yolladm sayfalann (yeil kalemle erevele diim ksmlarnn) kitaba eklenmesini, sjz yararl bulacak m snz? eriat nn her yalann rtm e hrsyla belki teferruata fazla yer vermi olabilirim. Fakat eer yarar salamayacaksa ya da okuyucu nun kafasn kantracaksa, hi koymayabilirim; ya da ksaltarak not eklinde belirtebilirim. K itabn bask, dizgi ve sair ileri vesilesiyle gsterdiiniz ya kn ilgi beni ok m utlu etti. Bunu bir bakm a byk bir ans bili rim. Fakat tashih ilerinin pek yorucu ve zam an alc olduunu bildiim iin bir artm var. Bu artm im di burada deil fakat g rtm z zam an ak lan m . ( ...) Blent Ecevit'e yazdnz nefis mektubu zevkle okudum . Daha nce de belirttiim gibi insan varlnn gelimesine engel yaratc her eye kar isyankrlkta, ayan hayret bir benzerliim iz var. na nr m snz ki onun, srf oy toplam a hevesiyle eriatlara dn ver mesi ve klmesi hususunda ben de ayn eyleri dnm , ayn znty duym uum dur. H atrlanm , vaktiyle, urada burada rastla tmz her defasnda, "(Ihan B ey yazlarnz okuyoruz" diyerek il21

dfatlar yadrrd. Ben de ler defasnda kendisine er glerinin me lanetinden rnekler vererek bir eyler sylerdim. Fakat ne zamap k. bir gn gazetelerde (sannd bir fabrikann al merasimi vesilesiy le) din adamnn arkasnda, ellerini am dua eder Olduunu grdm ite e zaman deerlememi yapmtm. Yazmak istediim daha ok ey var; fakat bu mektubu akam postasna yetitirmeliyim. (Eimle) birlikte sjze en candan sevgilerimizi ve iyilik dilekle rimizi yeniliyoruz. Ilhan Arsel

22

5 N isan 1988 Sevgili D ostum T uran D ursun, ( ...) 'la k onum anz anlatan 22 M art tarihli m ektubunuz im di elim e geti. N e kadar zldm tahm in edem ezsiniz. ( .. .) zntm n bir ksm , biraz da kendimi sulu bulm u olm am dandr. u bakm dan ki, daha nce size, kendisine ayrca yazacam bildirm i ve fakat bu tasavvurum dan sarfnazar etm itim . stem itim ki, nce siz konuasnz ve onu fikren hazrlayasnz. H arlayacanz gibi 20 ubat tarihli m ektubum da aynen yle dem itim : "A n cak ne var ki, gerek ( ...), gerek ( ...) ve gerek ( ...) , eriat konusunda bizlerden ok farkl bir dnyann insanlardr. ( ...) ( .. .) K endisine verilm ek zere (eim )le gnderm i olduum yazda: "Sana T uran D ursun B e y i takdim ediyorum . O laanst bir in sandr. K endisini dinlem eli ve m m kn olan yapm an rica e d e rim " e k lin d e b ir e y ler yazm tm . Bu satrlardan kendine gre bir "yardm " anlam kararak m , yoksa kr krne sapl bulunduu inanlarna ters den eriat ve K adn adl kitabm n yaym lanm asndan d om a bir infial ile mi o ekilde davrand, kestirem iyorum . ( .. .)
(...)

H er ey iin sizden z r dilerken, bana, en yak n larm d an da ok daha yakn olduunuzu tekraralam ak isterim . Saak dergisinde kan gzel yaznz hakkndaki grlerim i ve takdirlerim i bildirm itim . Elinize gem eyen m ektuplarm var m bil m iyorum ve fakat bundan byle her yazdm num aralayacam . Za man zam an m ektuplarmn kaybolduuna ya da bana gnderilenler den bazlarnn elim e gem ediine tank olm uum dur.

23

Birka ay nce Dou Perinek, Yazileri M diir'nn bana yaz dn bildirmiti. Elime gemedi. imdi de sizden, ( ...) Bey'in daha nce yazm olduunu reniyorum. O da gelmedi.
( ...)

Tercman gazetesi yazarnn ilkelliine kar cev ap verm enin zl olduunu dnm ekle beraber, okuyucuyu aydnlatm ak bak mndan yararl olur diye o Yant' * hazrlam tm . F akat biraz d a ha dnnce ve sizin hakl ikaznz zerine vazgetim .
(...)

tlhan Arsel

-Cevap- ha,|,kil hu yaz, iin h k , "Ekle,- blm (Y N )

24

19 Nisan 1988 Sevgili D ostum Turan Dursun, T elefon grm em izden b ir iki gn sonra P,..'ten m ektup al dm : "K itap her zam an gncel, ama u srada daha da gncel, o nedenle drt gzle bekliyorum " diyor. ok m emnun oldum . ( ...) Bu m ektubum a, Ankara'da rencilik yaptn ve 18 yanda ol duunu syleyen bir genten aldm yaznn suretini ekliyorum. Kendisinden beklenmeyecek bir ak grlln ve hatta olgun luun yer ald satrlar beni hem sevindirdi ve fakat hem de, bilmem neden, kukuya srkledi. Yapmack tmce bozukluklarna sokul mu gibi grnen bu satrlarn, 18 yandaki gen klna brnm bir eriatdan gelebileceini dnm ek istemiyorum. Fakat bu tr kurnazlklarn kaynann bin drt yz yl gerilere, "Hazret'in" gnlk siyasetine indiini ve daha o dnemde Ka'b b. Erefin katli rnek leriyle zenginletiini ve cennete ksa yoldan girmeye azimli softa larmza cret saladn unutmamak gerek. Beni hi tanmayan bu delikanl adresimi nereden rendi, pek merak etmekteyim. Muhte melen Zafer arsndaki (T) Yaynevi sahibi (R.l)'tan almtr. Bu lunduu renci yurduna eitli gazeteler geliyorsa, aleyhimdeki ya zy m uhakkak ki oradan okumutur, diyelim. Bir yandan Uur Mumcu'nun yazlarn okumas, dier yandan Tercman (gazetesi) yazar larn izlemesi takdire ayan dorusu! Tem enni ederim ki bu mektubumu aldnz zam an prostat ame liyatn geirm i ve nekahete erim isinizdir. D ans bam a (nk bende de prostat var).
(...)

Ilhan Arsel 25

2 Haziran 1988 (N ew Y ork) Sevgili Turan Dursun Dostum, Bugnk telefon grm emiz, telefon hattndaki arza nede niyle yarm kald. (...) Kitabn basksyla ilgili olarak yazdklarnza teekkrler e d e rim. (...)
( ...)

Dou Perinek, kitabm la ilgili olarak vaktiyle 2000'e D oruda kan yaz vesilesiyle savcln soruturm aya getiini yazm t. Sonu ne oldu, merak etmekteyim. Ankara'da 50. Yl Yetitirme Y urdundaki gen arkadan. M u ammer Aksoy'un brosunda alr olduunu renmek beni se vindirdi. Ak grl, idealist bir insan olmasnn nedenini imdi anladm. Eer Muammer ile beraber olduunu bilseydim, kendisine daha uzunca yazardm. Bununla beraber ilk frsatta M uammer'e bir eyler karalar, byle bir eleman yetitirdii iin kendisini kutlarm. Muammer'le ok eski yllara inen bir tanm lm z var. G erek 27 Mays ihtilalinden sonra "Anayasa ntasans'n hazrlamakla grevli on kiilik stanbul Komisyonunda ve gerek daha sonra "Kurucu M ec lis T asan sfn hazrlamak zere kurulan 5 kiilik K om isyonda ay larca yan yana almtk, zgrle k, m cadeleci bir kimsedir. Yannda altrd kimseleri de bu deer llerine gre semesi doaldr. Ansiklopedi iinizin gecikmesinden dolay znt duym aktaym . Nasl bir zme balayabileceimizi devaml olarak dnm ekte yim. Nedir mali hacmi ve ne yapabiliriz dersiniz?

26

nsanlarmz eriat bataklndan kurtaracak yaynlara ne Kacmr muhta olduumuzu, aydn sandmz kiilerin yazlarna zaman za-j man rastlamakla, biraz daha iyi anlamaktaym. Her r e jcadar gerici olaylar duymamak iin gazete getirtmiyor ve bylece devekuu r neini izliyor olmakla beraber, ara sra kulama gelen haberler y znden, yine de zntye dmekten kendimi kurtaramyorum. Bir ka gn nce kardeimin gnderdii Cumhuriyet gazetesinde "Naki bendi rgt" balyla yaymlanan bir yazy okurken, aydn bil diimiz yazarlarmzn gafletine bir kez daha tank oldum. Sanrm bu gaflet, slam'n znn ne olduundan habersizlik esinde dm leniyor. tslam-Trk sentezine sarlanlann yapt da bundan doma deil mi? Sz konusu yazda, yazar, Nakibendi rgtne giriini ve orada geirdii gnleri anlatarak tarikatn iyzn ortaya vuruyor. rnein tekke'de halkn "cuma namaznn halife tarafndan klnmad bir l kede din yoktur. Cuma dinlenme gndr. Kadnlarn okutulmalar, kuramlarda grev almalar, yeni yaznn renilmesi, apka giyilmesi sutur. Erkekler bol alvar giymeli, sakal uzatmal, uzun kollu geni yenli stlkle dolamah... Birka kadn almak yasaldr, buna kar kan dinsizdir... Tekel rnlerinin bir teki bile satlmamal; kzlar dokuz yandan nce arafa sokulmal; ilkokul yerine Kur'an okuma yerleri almal..." eklindeki dinsel bilgilerle eitildiini sylyor. Btn bunlarn gericilik olup slam'a yabanc eyler olduunu be lirtiyor. u bilgilii eklemekten de geri kalmyor: slm dinim le yeri
olm ayan b ir tarikat hangi gle kazanabilir? M edrese tasavvufa kar olduundan, onun retim dzeninde tarikatn yeri yoktur. Kur'an'a gre dinde ayrlk b ir yo l tutan btn kurulular y a sa k tr."

Aklnca ada uygarla ve yaama aykr eyler, hep tarikat ha reketleri yznden ortaya kmaktadr; lkenin geriliklere srklen mesi de bundandr! Hele yazarn, "M edrese tasavvufa kar olduundan, onun retim dzeninde yeri yoktur diyerek savurduu sam alklara gl memek mmkn deil. "T asav v u f denen eyin, Aristo felsefesi nin dayal bulunduu Tanr/Kii ayniyetine yer verdiinden vc hu
21

itibarla lslann Tanr anlayna ters dtnden ve bu felsefeyi i leyenlerin, Islama sanl imi gibi grnp, hi belli etmeden ya da bil meden, slama kar vaziyet aldklarndan, bu nedenle zndk ilan edil diklerinden, zindanlarda rtldklerinden ya da al-Hallac gibi ' analHakk" feryatlaryla lm aradklarndan haberi yoktur. Muhtemelen ''mu'tezile" deyimine yabancdr ve mu tezile mensuplarnn yazdkla rnn bir satrn bile okumam, onlarn tasavvufa kart ya da ta savvufun yannda yer alan grlerini ve ou kez "zndk" olarak ta nmlandklarn duymamtr. Bu bilgisizlik iinde medresenin tasav vufun aleyhinde, slamn ise lehinde olduunu sanr. Btn bunlar bir yana, fakat "aydn" diye geinen yazarlarmzn "tarikat hastal" diye onaya atmaya altklar adlklann t mnn slamn znde yattn bilmem onlara nasl retebileceiz? Btn ilkelliklerin ve insan beynini ilemez hale getiren ve insan ah siyetinin haysiyetini yok eden musibetlerin ve akla, vicdana ve aklc ahlka aykr verilerin ve insanlar aras sevgi yerine kin tohumlarn eken zihniyetin hep eriat kkenli olduunu nasl belleteceiz onlara? Btn sorun eriat kaynaklarn ve verilerini nlerine serebilmekte. Kuku etmiyorum ki biraz merak ve biraz da sabr gsterip bu verileri inceleseler ve 1400 yllk yalanlarn ne olduunu anlasalar, gaflet ve dallet ierisinde bulunduklarn fark ederek kendi kendilerine, ger ekleri renmekte geciktikleri iin, syleneceklerdir. Evet yapacamz ok ey var daha, aziz ve sevgili dostum . Ilhan Arsel

28

28 Haziran 1988 Sevgili ve Aziz Dostum Turan Dursun, 21 Haziran tarihli m ektubunuz elim e abuk geti. K itabm dan sayfa haline getirilm i olan ksm n postalanacana dair verdiiniz habere de sevindim. 20 Tem m uz'a kadar baz almalar vesilesiyle yurt gezisine kacanz bildiriyorsunuz. Hazrlamakta bulunduunuz senaryonun ok yararl ve ilgin olacandan kukum yok. Bu arada 2000'e D o ruda kan yaznz da merakla beklem ekteyim ; ortal kartrd n ekliyorsunuz. Tepkilere nem vermemekle beraber, dergiyi "teh like" olarak grmeye mheyya evrelerin melnetinden endie etm ek te olduumu yadsyamyorum. Geen gn (kardeim) telefon ederek Kadnca dergisi muhabirle rinden bir hanmn benimle "mlakat'' yapmak istediini ve kendisine telefon numaram verdiini syledi. Ertesi gn bu hanm yazar telefon ederek sormak istedii sorulan yazl olarak ileteceini bildirdi. (e riat ve Kadn adl) kitabm hakknda birok kiiyle konutuunu, bunlardan bazlannn hakkmda pek dmanca duygulara sahip ol duklarn, beni "zndklkla", "Tanrszlkla" suladklann belirterek, onlarn grlerini de yaymlayacan ekledi. (Byle yapaca iin) ok memnun olduumu ve hakkmdaki bu tr deerlendirmelere a lacak bir ey bulunmadn, akl rehberliine ynelenlerin tarih boyunca Hep ayn "iltifatlara" nil olduklarn kendisine belirttim. Dm anlklann sadece bana kar deil, fakat beni savunanlara da yneltildiini ve rnein kitabmla ilgili olarak Milliyet gazetesinde yazan Talt H alm ann kfr ve tehdit dolu yazlara muhatap kald n hatrlattm. 29

On be gnlk bir seyahate kacanz s y le d i in iz iin, h a reketinizden nce elinize geebilm esini salayabilm ek zere bu m ektubu biraz aceleye getirdim .
( . .. )

lhan A rsel

30

30 H aziran 1990 Sevgili ve A ziz T uran, Bilirsin, Londra'da "Hyde Park" diye, olduka byk yeillik bir yerdir; bir nev'i m esire yeri. Snrlan belli olmas iin parmaklkla evrilm itir. B irka kesine konum a krsleri konm utur. ster krsl ister krssz, orada herkes, baka hibir yerde syleye m eyecei (ve hatta yanlm yorsam Park'n dnda bir yerde syledii takdirde kanunlarn su sayabilecei) her eyi hi ekinm eden, kork madan syleyebilir; her dncesini dile getirebilir. (Sanrm sadece Kraliyet ailesine kfredem ez, o kadar). Bu suretle yurttalar orada diledikleri gibi ilerini dkebilirler. Bu b ir bakm a, daha henz fik ir ve dnce zgrlnn tam m anasyla d em okratik boyutlara erim edii dnem de iktidarlarn byk b ir kurn azlk la b u ld u k ta n rahatlam a usuldr ki, yurttatan D evlet ve H km et iin tehlike olm aktan karm aya yaram tr. nk yurtta, kafasnn iine reklenen sorunlar ya da iine b i rikm i zn t lerin i, dertlerini, kinlerini ortaya vurup da boaltt zam anlardadr ki, herkes iin ve herkesten ziyade iktidar lar iin, gerek b ir tehlike olm aktan kar. "H yde Park usul zgrlk" uy g u lam a s, d a h a so n ra eitli k a nunlarla Park d n a a k ta n lm ve tm y u rtta la ra "B oalm a" olana salam ve b ir bakm a halk ik tid a r y ap m tr. B iraz nce senden 2000'e D o ru n u n sresiz olarak kapatld haberini duyunca, u bizim iktidara getirdiim iz in san lan n "H a m akatnn" snrszln ve toplum karlar duygusundan y o k sunluunu bir kez daha anladm . A vrupa B irlii'ne girm ek iin ne rede ise dilenm eyi gze ald halde, zgrlk k stla m a lan n a y31

nelm ilik nedeniyle bu Birlik ten gelen yerm eleri ve tepkileri gz nnde tutm ak yle dursun ve fakat daha da artrm ak iin ne varsa, her eyi yapm aktan geri kalm yor. Bana yle geliyor ki, bu kapatm a karar, D e rg in in eriat k o nularyla ilgili yaynlar karsnda kendisini pek zavall hisseden ve yalanlarnn sergilenm esine taham m l edem eyen D iy a n e tin e t kisiyle verilm itir. Pek m uhtem eldir; seninle ilgili nshann y a ym lanm as bilhassa nlenm ek istenm itir. N e hazindir ki D e r g in in kapatlm asyla, eriatnn yalan ve m elanetine kar se si mizi duyurtacak bir ara kalm am a benzer. Dergi iin hazrladm yazy, istenilen gn itibariyle faksla mtm. Fakat yazy son dakikada ufak tefek baz deiikliklere so k tum. iliikte yolladm , esas ve asl olan m etindir; kenarnda iaret grdn yerleri, belki Dergi'ye bir zarar gelir endiesiyle kart mtm. Basn adamlar snflaryla ilgili eletirilerin "Belli bir snfa kar ilenm i su" eklinde yorum lanm as m m kn m dr, onu da bilemiyorum. Bu nedenledir ki grdn deiiklii yaptm. T elefonda da bildirdiim gibi D iyanet'in y azsn a kar h a zrla dm 51 sayfalk yazy m illetvekillerine, T em y iz ve A n ay asa M ahkem elerine, gazetecilere, niversite retim yelerine g n d e r mek iin ne yapm ak m m knse yapm ak istiyorum . Biraz nce Hayri Balta ile grtm . Kendisine, yargc red hu susundaki kararm bildirdim. Esasen daha nceki dilekelerim den bi rinde bunu nerm itim . Fakat bu kez daha geni bir ekilde ele alacam. Bir kere her eyden n ce Y arg'n: a) K itabm la ilgili bir yaz vesilesiyle F atm a Y azc aley h in d e karar verm i ve kanaatini aklam olup, r 'y et etm e k te o ld u u bu davada tarafsz kalam ay aca n; b) Esasen bu karan ile eriat ynls bir kim se olduunu ve stelik de eriat konularnda yetersiz bulunduunu ve bu yetersizliini Diyanet'in verdii rapora dayanm ak ve rapordaki yalan ve yanllan anlayam am akla ortaya koyduunu, u hale gre eriat kaynaklan a sndan deerlendirm e olaslna sahip bulunm adn;

32

c) A tatrk aleyhtar yazlan beraat ettirm ek gibi bir eilim i olduunu, bu itibarla A tatrk ilkelerini savunan bir kimseyi yarglayam ayacan; d) B ilirkii raporlar ve eitli otoritelerin b e y an lan y la su n i telii tam ad ak lan an eriat ve K adn aleyhinde, srf politik m lahazalarla dava atran A dalet B akanl'nn, hukuk d ba hanelere sarlp, istinabe yolu ile ifadem in alnm asna engel olm a sna gz yum duunu ve bylece savunm a hakkm n ihlaline yar dm c olduunu; ve buna benzer hususlar ne sreceim . B undan baka b ir de A dalet B akanl na yaz yazarak istinabe yolu ile ifadem in alnm asna engel o lm alannn savunm a hakkm ihlal eder olduunu belirterek karardan dnm elerini isteyeceim . dar k ararlar aleyhine D antay'a gitm e olasl bulunduu iin, bu suretle hem k a ran deitirm ek ve hem de B akanln kt ni yetini sergilem ek m m kndr diye dndm . Selam ve sevgiler. lhan Arsel

33

3 Tem m uz 1988 Sevgili Dostum Turan Dursun, Dn sabah (kardeimden, eimin) annesinin vefat haberini al dk. Her ne kadar ok yal ve yatalak durumda bulunmasna ra men, yine de haber artc oldu. Bu nedenle (eim) dn akam alelacele stanbul'a hareket etti. Biraz nce telefonla grtmde metin grnmekteydi. Ne yazk ki, stanbul'da bulunmadnz iin, sizden haber ge tiremeyecek. Oysa ki sizinle grmesini ok isterdim. Hazr git miken baskdaki kitabmla da megul olmasn kendisinden rica ettim. Tashihler henz elime gemedii iin, gelirken ilk k' getirmeye alacak. (Kardeim), "Atatrk, Tanr Fikri ve Bilirkii Raporu" balkl yazmn yer ald 2000'e Doru dergisinin 26 Haziran 1988 tarihli saysn gndermi. Gericiler ne diyecek bilmem, ama dilerim ki de indiim sorunlara eilenler iin malzeme iini grsn. Son mektubunuzda. Saak dergisindeki yaznzla ilgili olarak bir okuyucunun belirttii grleri bildirmisiniz. Bunlar gzden geirdim. Kuran'daki elikilerin, kafalarda sorular yaratr olm aya balamasn sevinle karlamak gerekir.
(. .. )

Hazrlyla megul bulunduum kitabmn, belli bir blm zerinde alrken, Kur'an'n "Hkka" Suresinin 40. ve 'Tekvr" Su resi nin benzeri nitelikteki 19-21 ayetleriyle ilgili bir hususa takldm. mer Rjza Dorul ve Glpnarl evirilerinde yer alan: "Kur'rt... bir elinin szdr eklindeki tmce Diyanet Bakanl nn evirisine: 14

"Kur'n... bir elinin getirdii szdr" diye gemitir. Bildiiniz gibi sz konusu ayetlerdeki "eli" szcnn "CebraiTe mi, yoksa "Muham m ed "e mi taalluk ettii pek bilinmez. te yandan ''szdr ya da "getirdii szdr" eklindeki deyimlerden hangisinin isabetli ol duu da tartmaldr. Her ne kadar baz yorumcular birinci ekli, yani "Bir elinin szdr" tmcesini ihtiyar etmek halinde Kur'anm, Muhammed'in szleri olduu anlamna geleceinden endie duyar grnmekte ve bu nedenle "eli" szcn "Cebrail" karl al maya eilimli iseler de, bu ayn endieyi "Tann ve melekleri Muhammed'e salavat getirirler" eklindeki ayet vesilesiyle dile getir mezler, getirmeyi de dnmezler. Oysa ki Tann'nn Muhammed'e salavat getirmesiyle, Kur'an'n Muhammed'in szleri olmas arasnda fark olmamak gerekmez mi? En iyi dileklerimle... Ilhan Arsel

.15

22 T em m uz 1988 Sevgili ve Aziz Dostum Turan Dursun, Bu mektubu nm zdeki gnlerde stanbul'a gelecek olan bi risiyle gnderiyorum. oktandr haberlerinizi alam adm iin m e rak eder oldum. Tahm in ederim ki bugnlerde postadan bir eyler kar. Bu arada (eimin) stanbul'dan dnerken getirdii m etni gz den geirdim ve (bask hatalarndan dom a) baz tashihlerle matbaa'ya iade ettim.* Gerek Perinek'e ve gerek (,..)'y a yolladm mektuplarda da belirttiim gibi tashih iinde byk bir titizlik gs term isiniz. Size ne kadar teekkr etsem azdr. Baz yerlerin gz den kamas ok normaldir. Y llar boyu kendi tecrbem le bunun byle olduunu ok iyi bilirim. Ne zaman stanbul'da olacanz bilirsem size telefon etm ek isterim. Eer bu mektubu postaya verinceye kadar sizden bir ey alr sam. ayrca eklem e yaparm bu satrlara. Sizi ok yakndan tandn syleyen t... B ey'le tantm . A y dn grl ve m ert karakterli bir insan. Sizi tanr olm as n ede niyle kendisine kar bilhassa yaknlk duydum . Selam larm g e tirm itir herhalde.
(...)

ilhan Arsel
eriat ve Kadn n 3 hum

36

25 Tem m uz 1988 Yukardaki m ektubu bitirdikten hemen sonra 16 Tem m uz 1988 tarihli m ektubunu/ geldi Yom hr geziye kacanz, A ntalyaya ve daha birka yere t u v a t\t u /. aybana stanbul'a dnm olacanz yazver ,m/ Sanrm bu mektubum sizi stanbul'da bekleyecek. Bu arad mii (i hutlj nuv postalad paket geldi. Uak pos tasyla gndermedii iin ok zaman kaybetmi olduk. inden 320 sayfalk ksm kt. (. ) Bu arada gnderilen (blmn) "dizin" ksmn hazrladm. imdi *20. sayfadan sonrasn bekliyorum. (...) (...) bana, kapak numunem nljrak \lu h am m ed le ilgili iki resim gndermi. Fakat si/e de yazdm gibi ilk baskda kullandm kapak resm inin anlam l olduunu dnm ekteyim. te yandan M uham m edle ilgili bir resm i' kitabmda >er almasn da pek is tem iyorum; bildirdiim nedenlerle1 H er ne kadar ( . . j 'i n yollaO^ kapak resminin, kitap satn artraca muhakkak o im jH v j h c r gnlm yine de benim ilk kullandn (resim de) Gelen paket iinden iKnu Pe nek'in hr notu kt. Kuran'n yaklmasyla ilgili yaz -v d n m le 2000v Doru dergisine giriilen saldn yaynlarnn Fotokopilerim uo:>denni Bu yazlardan her biri lkedeki ou Profesr ya da unvanl aydn Hibelerinin il kelliini bir kez daha sergilemekte Banaz evrelerin Jesicinc - yal bu ilkel insanlarn '^ahI^el*^nden,, kuku etmenek gcekjr 0 \ ! r his sediyorum ki, blgs/nkk-'nin ortaya vurulmasn nleNebilmek \n her peyden <)nce D c ry \ sonra ila hzleri yok emek hulusunda gzlen dnm durumdadrlar *.* Kars \ apl.m saldn!.tr uksmiye kaplmadan okumak mmkn d e i '1 Dergi hakknda soruturma ,an Savc, ta devrinin insanlar -a^j nan kim bilir nasl bir bask altnda kalm olmaldr: ya da muhtemelen kendisi de tatan bir kafa tamaktadr. Ve ne hazindir k, btn bunlar ''Kur'an'm ast vahldr eklindeki szler iin1 Bat kervanna katlmak isteyen bir Trkiye nin zavallln, bilmem ki Bat dnyas ne zaman fark edecek.
M

te yandan gerici evrelerin bana kar saldrlan da sinsi sinsi devam etmekte. Kadnca dergisi (muhabiri Seda Hanm), cevaplandnlmakezere sorularn gnderirken. M illi G azete de aley himde yazan birinin yazdklann ilitirm i. Yaznn bir yerinde yle deniyor: "Arsel'in baz eyleri anlamas iin herhalde ok zaman geecek. mr yetmeyecek bu ie. B ir Eb Leheb gibi, bir Eb Cehl gibi lp gidecek..." Ve daha buna benzer neler! Nasl ki Muhammed, "Beni kim K a b b. E reften kurtarrsa, o kii mutlaka cennete gidecektir" diyerek kendisini hicveden bu iri ldrtt ve buna benzer eitli usullerle etrafn sindirtti ise, 1400 yl boyunca eriat lkelerinde en etkili ekilde i gren ve fakat Trkiye bakmndan Atatrk sayesinde etkisini yitiren bu ayn usuller, yeniden denenm eye balanm gibidir. K ukusuz ki 31 Mart ortam yaratlmakta. Bence yaplacak ey din verilerinin ve "kutsal" bilinen kitaplarn eletiri konusu yaplm asnn uy garlk sorunu olduunu ve Bat rneinin bunu kantlam akta bu lunduunu ortaya vurmakr. Bu konuda gerek C um huriyet ve g e rek Milliyet gazetelerine, u son drt be ay ierisinde yazlar gnderdim; fakat yaymlanmad.
(...)

lhan Arsel

38

27 Austos 1988 Sevgili ve Aziz Dostum Turan Dursun, Bu mektubumun gecikmesine sebep, telefon grmemiz sra snda gnderdiinizi sylediiniz mektuba intizar ediimdir. Austos'un 18'inde postalam olmanza ramen, (ancak) bugn elime ge ti. Hi belli olmuyor, bazan 5-6 gnde bazan da ok gecikerek alyo rum Trkiye'den gnderilenleri. (18 Austos 1988 gnl yaznzda ad geen kiiyle) yaptnz konumay (yanstan satrlarnz) zevkle okudum; beni ok duy gulandrd. Her frsatta belirttiim gibi, benim iin en byk mkfat (bu gibi kiilerin oaldn) grmektir. Anadolu'nun uzak yakn birok yerlerinden aldm mektuplardan anlamaktaym ki. bu lkede nice (,..)'ler var. Burada da .......diye sizi yakndan tanyan birisiyle tanmtm. Hi beklemediim derecede ak ve geni grl olduunu grmekle sevinmitim. Sonra dndm ki onu bu (ker teye) getiren muhtemelen siz olmusunuzdur. Melih Cevdet Anday'n yazsna memnun oldum. Fakat isterdim ki yazsn, biraz daha kendinden bir eyler katm olarak ta mamlasn. Bununla beraber yine de nankrlk etmi olmak istemem. Bu yazdklarn bile yazmayabilirdi; dierlerinin yaptklar gibi! Vaktiyle beni hemen her vesileyle destekleyen, hatta yceltenler (bugn hani sanki), adm zikrederlerse zndklar snfna sokulacak larm gibi, ka zaman var ki susmaktalar. 2000'e Doru dergisine birka yaz hazrlamak istiyorum: Her eyden nce din sorunlarna eilenleri yldrmaya m atuf mev zuatn Anayasa'ya aykrln belirtmek ve sonra da dini eletiren her yazya kar soruturma aan makamlara bir eyler sylemek iin. Fakat bunu yaparken Dergi'ye kar di bileyenlere saldn 39

frsat brakmak istemiyorum. Dou Perinek'e yazdm gibi, der gi kapatlacak olursa serbest dnceye yaym olasl kalm az. Bundan dolaydr ki, gnderdiim yazlarn, her ne sebeple olursa olsun yaymlanmamasndan dolay gcenmeyeceim; bilakis ra hatlk hissedeceim. liikteki yazm okuduktan sonra, yukardaki "kayd-i ihtirazi" ile, ltfen Perinek'e vermenizi rica ederim. Sav cl harekete geirmeyecek nitelikte ise yaymlayabilir. te yandan hazrlamakta olduum kitaplar yznden baka eylerle uramaya fazla zaman da bulamyorum. Bu hazrladklarm, benim iin ok nemli; imdiye kadar yaymladklarmn hepsinden daha nemli. En ksa zamanda mutlaka yaymlamam art. mriim yet mez de yaymlayamazsam. gzlerim ak gidecekmi gibi bir tela ierisindeyim. ou gnler almalarm fevkalade verimli gidiyor ve (zaman'n nne gemiesine) seviniyorum. Fakat bunun byle olmad da oluyor; ve ite o vakit zlyorum. Daha dorusu, zaman ile adeta yar halindeyim. Bazan ben onun, bazan da o benim pe imde komakta. eriat ve Kadirim 2. basmnn bitmesini drt gzle beklemekte yim. (...)'dan (renmekteyim ki) dizgi ve bask ilerini bir an nce bitirme kararndadr. Sanrm mjdeyi vermekte gecikmeyecektir. Sizden gelen her yaz bana zevk ve huzur vermekte. Bu ne denle haberlerinizi eksik etmeyin.
(...)

lhan Arsel

40

16 Eyll 1988 Sevgili Turan Dursun, B ugnlerde herhalde m ektubunuzu alrm. ( ...) Size Kadnca dergisindeki Sylei'yi hazrlayan Seda H anm 'a gnderdiim m ektubun suretini iletm ek istedim. Bu derginin Eyll 1988 nsha sn grdnz m bilm em. ( ...) Kitabn bask ilerinin ne durum da olduunu o k 'm erak etm ekteyim . Um udum u bu aya balam tm . Sizden gelecek m ek tupta herhalde bilgi edinirim diye sevinmekteyim. Gerici evrelerin hezeyan dindi mi Kur'an konusunda? S o ruturm a ald doru m u? Bu konuda hazrlam akta olduum yazy yaknda gnderebileceim i sanm aktaym . Salnzn iyi olduunu bilm ekle beraber prostat iini nasl bir sonuca baladnz m erak etm ekteyim . Bu iinizin bir an n ce halledilm esini temenni etmekteyim. (Eim) ve ben iyiyiz; her ikimiz de pek megul saylrz. O ( ...) almalar iinde, ben ise sabah 9 ya da 10'dan akam S'lere kadar masa bandaki uralarmla, gnlerin getiini fark edemiyoruz. H azrlam akta olduum kitaplan ksa tutm aya altka, aksi ne sonu alyorum . Hem m ufassal ve hem de m uhtasar basklar ha linde mi yaym lasam diye tereddde dtm . Fakat her halkrda zam an kazanm ak iin elim den geleni yapmaktaym.
(...)

tlhan Arsel

41

6 Ekim 1988 Aziz ve Sevgili Dostum,

28 Eyll 1988 tarihli yaznz imdi aldm . Ben de size, be gn nce, 2 Ekim tarihinde yazm ve bask ileri sona erm ekte olan kitabm n datm ve sat ileri konusunda ne yapm am g e rektiini sormutum. Vaktiyle Dou Perinek bana, bu konuda e n die etm em em i sylem iti. Fakat ben karan size brakm ak istiyo rum. M ektubumda da belirttiim gibi, benim nam m a siz, en geni yetkiye sahip olarak, dilediiniz gibi karar veriniz. Kadnca dergisi yazan Seda H anm ' ziyaret etm eniz, beni ok m tehassis etti. Hele "Sylei" vesilesiyle okuyucularndan o lu m lu mektuplar almas haberi daha da sevindirici. Fakat btn b u n lara tekaddm eden sevincim , kitabm la ilgili olarak K adnca d e r gisine yaz yazm olm anzdr. Sizin ahsnzda ben, hem bilg ili, hem mert ve cesur, hem idealist ve btn bunlardan gayr, hem de candan bir dost bulm ann zevkini bulm aktaym . Kasm ya da en ge Aralk ay ierisinde geldiim de konuacak ok eylerimiz olacaktr. Anlyorum ki "Ansiklopedi" sorununun henz bir zm e ba lanmam olmas, sizi bir hayli zntye sokuyor. Haklsnz, fakat azminizin snrszln bildiim iin ben iyim serlie eiliyim . lhan A rsel

42

15 Aralk 1988 Sevgili T uran D ursun, Biliyorum sizi bir hayli meraklandrdm. Hemen her gn Avukat'tan bir haber gelir de hareket tarihini ona gre bildiririm diyerek bekledim . (Kardeim le) bile telefonda grme olanan bulam adm bu yzden. Dn beni aradlar da grebildik. Aslnda mazeret (sz konusu deil, benim tarafmdan) ihmalkrlk oldu. Sannm siz de kendisini aram ve merak ettiinizi bildirmisiniz. Szlerden zr dilerim; fakat yle anlalyor ki 29 Aralk'ta ha reket edebileceiz; yerlerimiz ayrtld. Umut olunur ki bir aksilik km az ve biz 30 Aralk (Cuma) akam stanbul'da oluruz. Eer siz (stanbul'da) iseniz Cumartesi gn grebiliriz. Yok Ankara'ya gi decek iseniz, ltfen plannz deitirmeyin. Biz sannm 9 O cak g nne kadar (stanbul'da) olacaz. Ankara dnnzde bol bol konuuruz. T rkiye haberleri, kulaktan duyduum kadanyla, gittike k tlem ekte. H ele dnce'ye kar dm anlklarn artm as pek korkutucu... Y aknda yz yze gelm ek zere selam ve sevgilerim i iletirim . lhan Arsel

43

19 Ocak 1989 (N e * York


S e v g ili T u ra n D u rsu n ,

(stanbul'dan) G eleli bir haftay bulduu halde size yazam adm . Saat fark yznden, her T rkiye'ye gidi ve dnte byle b ir h a reketsizlie uranm . Ksa da olsa bir arada bulunm ak ve konumak beni ok mutlu etti. Sanki uzun yllar hi uzak kalmam ve hep beraber bulunm a havas ierisinde syleyebileceklerimizin birounu sylem i olduk sanrm. stanbul'dan ayrlrken ( ...)'a iletilmek zere bir m ektup hazrlam ve (kardeime) brakmm; sizinle grrken hazrlkl olsun diye. Konumalarnzn sonucunu merakla beklemekteyim. Son bir haftadan beri yalnzdm . (E im ) ancak dn gelebildi (hem d e ilerini bitirem eden). Bu satrlar srf haberlerim i iletm ek ve size en iyi d ileklerim i yenilem ek iin acele yazm aktaym . Selam ve sevgilerim le. (A nkara'ya bir gidiinizde S.. ile tanp grebilirseniz ok m emnun olacam.) lhan A rsel

44

27 O cak 1989 (N ew Y ork) Se jl Mi.m D ursun. H.ivlerinzi alamadm. Bundan on gn kadar nce gndermi "t iugum mektubum , muhtemelen elinize (yeni) gem i olmaldr. ( ...) B, .rada S... sizinle tantn bildirdi; mem nunluk duydum . 18 Ocak 1^89 gnl mektubunda: "(Turan D ursun'la) tantk; ksa bir . oriimede anlatk. A nkara'\o geldike yine grrz um arm " diye yazu Szler gibi insanlarn says biraz artsa T rkiye ne olmaz! Ankara d; avukatlk yapm akta olan Hayri Balta, Ankara Asliye Hukuk M ahkem esinde. T R T ve Ankara niversitesi aleyhine dava am. Atatrk' tslam dininin savunucusu gibi gsterm e abalan kar snda bu kurululann tutum unu dava konusu yapm . B ana da dava layihasndan bir suret yollam . Aydn grll ve (m edeni) ce sareti beni ok seMndirdi. Kendisine tebrik m ektubu gndendim. Bu davadan haberdar bulunan S.., bu arkadan benim rencilerim den biri olduunu ve btn ktaplanm topladn bildiriyor. A nkara'da bulunduunuz bir srada kendisiyle grebilirseniz, sizi tanm akla byk sevin duyacandan em inim . stanbul'da iken bana D.A. ile G.T. adndaki iki hanm kzm zn m ektuplann \erm iim iz. Bunlardan G. hanm n adresi m ektupta ya zl bulunduu iin kendisine dorudan doruya (teekkr) m ektubu yazabildim . Fakat D. hanmn adresini bilm ediim iin, iliik m ek tubu ltfen kendisine iletmenizi rica ederim.
(...)

Sevgi ve selam larm la. lhan Arsel

45

28 ubat 1989 Sevgili Turan Dursun, Bu kez (m ektubum u) biraz geciktirdim . (E im in) ani olarak s tanbul'a hareketi srasnda (size iletilm ek zere) bir eyler kara lamak istememe ramen olmad. Salman Rtnn kitabna kar giriilen vahet davranlar be ni bir hayli sarst. Talt H alm ana yazdm mektupta da belirttiim gibi, "The Satanic Verses" vesilesiyle cereyan eden zc ve esef ve rici olaylar, tslam lkelerinin ilkelliklerini bir kez daha ortaya vur makta. Kuku edilmemelidir ki, btn bu "hezeyan", eriatn akla ve vicdana ters den ynlerinin... gzler nne serilmesine engel olm a ihtiyacndan domaktadr. te yandan, daha henz akl ana ulaa mam Mslman ynlarn, her alanda aklc Bat'ya el am aktan mtevellid aalk duygulara kaplmalarnn da bunda byk etkisi olduu muhakkaktr. Hum eyninin ( ...) savurduu tehditler, M rik leri nerede bulursanz ldrn eklindeki eriat hkm nn tekrarn dan baka bir ey deildir. nsann insana kar sevgisini yok etm ek ve farkl inantakilere kar kin ve dm anlk salm ak hususunda eriatn daha buna benzer nice emirlerini benden iyi bilirsiniz. (Salman Rt nn kitab iin) Bat dnyasnn fikir zgrl uruna giritii davran beni mutlu etti. Daha zecr bir eyler yap malarn ok isterdim. Bununla beraber una sevinm ekteyim ki, Avnpa Birlii'ne girme zlemi ierisinde kvranan Trkiye, bundan by le fikir ve dnce insanlarn fazla rahatsz etm eyecek, kitap toplat ma iini srdremeyecektir. Aksi takdirde A vrupa Birlii dnda ka lp yok olabilir.

46

eriat ve Kadn adl kitabm n yaym land gnden bu yana iimde, "Acaba toplatmaya cesaret ederler mi?" diye bir kuku vard. imdi biraz rahatladm. Ancak "fanatik gericilerin ne yapa caklarn kestirmek kolay deil. Hkmetten tevik grdkleri an sokaa dklebilirler. Kitabmn ikinci basksnn bir hayli rabet grdn renmek, bana sevin verdi. (...) Bu arada pek ok okuyucudan olumlu mek tuplar gelmekte. (...) stanbul'dan hareketim srasnda tannm baz kadn yazarlar mz, kadn ahsiyetinin haysiyeti konusunda Cum hurbakanna bil diri gndermek zere harekete gemilerdi. Bu giriimi oluturan ne denler arasnda, kitabmn etkisinin rol oynadn renmek benim iin en byk manevi mkfat oldu.
(...)

H er zamanki dncelerimle... lhan Arsel

47

21 Mart 1989 (New York) Aziz ve Sevgili Turan Dursun, Dn 2000'e Doru'dan gelen fakslar arasnda ilk sizin yazm a oku dum: drt ba mamur, nefis bir yaz idi. Sizinle baa kamaya caklarn ok iyi bildikleri iindir ki, (eriatlar) Dergi'nin arsna yant vermemiler ve tartma cesaretini gsterememilerdir. Benimle ilgili gzel satrlarnz iin syleyecek sz bulamyorum; candan teekkrler. Biraz nce (kardeimle) telefonda grrken Dergi'nin toplatld haberini almakla ok zldm, fakat amadm. Srtlarm dev lete dayam bu mel'n insanlarn, acz ierisinde yapabilecek baka neleri var ki? Fakat asl zc olan nedir biliyor musunuz? Bizim ay dn "acubelerinin" susmuluklan. Hep onlann bu yz kzartc ve utan verici tutumlar yzndendir ki Trkiye bugnk noktaya gelmitir. Uur Mumcu yu hemen her gn evinde ve i yerinde aradm; bir trl yakalayamadm. Gemi yllar ierisinde o, her zaman iin yanmda yer almtr; bu kez tl kalmas beni hayal krk lna uratt. t.S. la grtm: bana "Ilhan Bey, sakn kendinizi yalnz (kal m) hissetmeyin" eklinde birtakm laflar etti. ( ...) Velidedeolu (konuya) birka satrla deindi. Hkmeti ya da hafife de olsa or duyu eletirmek, yazarlarmz iin "cesaret'' saylmakta. Ancak ne var ki bu cesareti, eriat ve eriaty karlarna alarak srdr mekten kanyorlar. Oysa ki asl savalmak gereken byk d man o, yani eriat.

48

Bu sabah baz kimselere iletilmek zere Dou Perinek'e yol ladm ksa yaznn bir suretini ekliyorum. Elele adl dergiden bir bayan yazar, (benimle sylei yapmak zere) serbest dnce insanna yarar sorular sordu. Bunlarn ce vaplarn hazrlamakla megulm. Yazdklarm tm olarak yaynlar lar m, yoksa kanrlar m? Bilemiyorum. Fakat Nokta dergisi, bana verdii sz tutmayarak syleiyi yaymlamaktan ekindi... Bununla beraber birka yazar olumlu bir eyler yazdlar. Her eye ramen, yle hissediyorum ki, toplum u bir dneme nokta sna getirebildik. "Kara Ses" olayndan bu yana kendime bir an olsun vakit ayrp si zinle sohbet edemedim. eitli dergi ve gazetelerden gelen sylei is tekleri vs... yznden zamann nasl getiini fark edemedim. Bu satrlar burada kesip, mektubumu bu akamki postaya ye titirm eliyim . Ksa zam anda tekrar yazacam...
(...)

tlhan Arsel

49

24 M art 1989 (New Y ork) Aziz ve Sevgili Dostum Turan Dursun, gn nce (kardeim le) yaptm konum ada 2000'e Doru'nun toplatId haberini aldktan bu yana her gn sizi telefonla aradm. Hattnz devaml megul idi. T ahm in ettiim gibi, uygun suz kiilerin rahatsz etm elerinden kurtulm ak iin ahizeyi bota braktnz. (...) Dergi nin toplatlm asna am adm , nkii fikre fikir yolu ile kar kam ayanlarn bu tr ilkelliklere bavurm alar, zaten o n lardan beklenen bir ey. Fakat "Toplatm a kararn nasl bir gerek eye dayatabilirler ki?" diye kendi kendim e sorm aktaym . Sizin ve benim yazdklarmzn hepsi, tslam kaynaklarna, zellikle D iya net tleri Bakanl yaynlarna dayal. T oplatm a kararn veren ler ya bunlardan habersizdirler ya da tm am -H atip okulundan k ma kimseler. zldm ey, okuyucularn sizin yazlarnzdan yoksun kalmalardr. ( ...) Biraz nce 20 Mart tarihinde postaladnz m ektubunuz geldi. Belli ki toplatma olayndan nce postalam snz. C um huriyet ga zetesindeki yaznz, tpk 2000'e D oru daki yazlarnz gibi nefis, iftihar edilecek bir insansnz. M illiyet gazetesi yazan N. Doru'yu tanm yorum . Fakat yazs houma gitti. Kendisine duygularm bildirm ek isterim . eriatlann oluturduklar dehet havas ierisinde bu tr cesareti gs termesi takdire ayandr. lke'nin iyice terr ortam na srklen diini uradan anlam aktaym ki, vaktiyle yaynlarm yceltenler. 50

im di, ne'so n (eriat ve Kadn adl) kitabm hakknda gr be lirttiler ve ne de kitap vesilesiyle bana yneltilen saldrlara kar seslerini ykselttiler. Oysa ki bunlardan bazlar, rnein ( ...) ya da ( ...) gibiler, geen yl gnderdikleri m ektuplarnda sitayikr szler sarf etmilerdi...
(...)

Ilhan Arsel

51

I Nisan 1989 (New Y ork) Aziz ve Sevgili Dostum Turan Dursun. 2000'e D orunun toplatld haberini aldktan hem en sonra yazdm 24 Mart tarihli mektup, pek m uhtem elen sizin A nkarada bulunduunuz srada gelm> olmal (K ardeim ) bana derginin y e niden satlm aya balandn sovledi. Fakat satlan nshalarn top latlan say olup olmadn bildirm edi. Toplatm a k aran m ahke meden bozdurulabilirse ok sevineceim. Bozdurulam az ise. te menni ederim ki o saydaki yazlanm veniden yaym lanr. (Almanya'daki Kara Ses'in hakkmda kard lm ferman k o nusunda) Cumhurbakan na yazdm mektuba yant gelm edi; ge leceini de pek tahmin etmem Alman eliliine (ayn konuda) yol ladm mektubun bir suretini Washington'daki Bykeli kr Klekdaa gndererek Dileri Bakan na iletmesini istemitim. G e en gn kendisinden cevap geldi Mektubumu ilettiini bildiriyor ayrca da kitabm "ok iluinve eitici" bulduunu ekliyor.
( ...)

Kendinize iyi bakn.. lhan Arsel

52

S Nisan 1989 Sevgili Turan. N oktu dergisi Yaz idleri M dr A . a gnderdiim m ektubun bir suretini ekliyorum *
(...>

Die t \ / yazarljr.t tu Je r g m m ektuplar etki yaratm olnrul ki. gerek V eldedeoglu \ e gerek U ur M um cu konuya el a tm la r Selam ve sevgiler lhan A rsel

"A//n A O

ballkl ve *S

...V -. h, hu kdi|

19 Nisan 1989 Aziz ve Sevgili Dostum Turan Dursun,

(Eimle) birlikte bir hayli zamandr dnm ekte olduum uz bir husus var ki, o da yardma muhta kz rencilere yararl ola bilmektir. Bu konuyu, aramzda kalmak zere, size aka yazmak husu sunda (eimle) karara vardk. Durum udur: Hayat merdivenini bir hayli trmanm bulunuyoruz. lmmz den sonra arkamzda brakacamz varlmzn, bu maksat daire sinde kullanlmasn istiyoruz. (Evlat edinmi olduumuz) E...i, en iyi bir ekilde yetitirmeye altk ve sannm olduka baarl ol duk. O, imdi, daha henz ok gen yala olmasna ramen, mali ba kmdan iyi durumdadr. Bizden bir ey beklemez. Esasen kendisine de, renci okutmak zere vakf eklinde bir ey kurmak istediimizi yllar nce bildirmitik. O da bu tasavvurumuzu ok iyi karlam, memnun olmutu. Fakat btn sorun vakf kurabilmekte. Bir aralk, vanmz youmuzu Trk Eitim Demeine brakalm dedik. Bu demek Ko grubuna ait olup renci okutma ileriyle meguldr. Babam, bu demein yararl olduunu dnerek, lmnden sonra her trl tebem 'nun bu demee braklmasn vasiyet etmiti. Nitekim de yle oldu: tahmininden ok kabark miktardaki meblalar bu demee ve rildi. Fakat imdi rendik ki, demek, din kurulularyla da ibirlii halinde imi; hatta baz camilerin avlusunda masalar kurup adam bu lundururmu. Bu itibarla kararmz deitirdik. Bal bana bir vakf kurma yolunu deneyeceiz. 54

Ancak ne var ki, bu, zel hukuk alanna girdii ve benim de bu alanda pek bilgim olmad iin, byle bir vakf nasl olur, nasl ku rulur bilem iyorum . Vakf, bir iletme niteliinde ve geliri ile renci okutm a ilerini yrtr ekilde de olabilir; kukusuz birok form l leri vardr bu iin. Aklm a A vukat Hayri B aha'ya yazm ak geldi. H er bakm dan en uygun kii o 'd u r diye dndm . Fakat hizm et k arlnda b en den para alm ak istem eyeceini bildiim iin, bu yola da gidem i yorum . K endisini ikna ed er de cret karl bu ii kabul ettireb i lirsem, sorun kalm ayacaktr. Fakat her ne ekilde kurulursa kurulsun, bu vakfn bana siz den bakasn getirm eyi dnem iyorum . Fazlaca vaktinizi alacak bir ey olm ad ve esasen vakfn gelirleriyle yardm c tutm ak da m m kn olaca iin, bunu kabul edeceiniz um udundayz. Fakat ltfen kendinizi serbest bilin. Bizi asl sevindirecek olan ey, hi ekinm eden vereceiniz karar olacaktr.

(...)
lhan Are!

55

9 Haziran 1989 Aziz ve Sevgili Turan, Bu mektubu geciktirdiim iin zgnm, fakat (eimin) stan bul'a hareket tarihindeki deiiklik sebep oldu buna. (...) Benim davann safahatn (kardeimden) rendim. Daha son ra (...) telefonla bana savcnn "sahtekrla" ynelik olduunu ve nk kitabn ikinci basksnn tarihini birinci bask tarihi imi gibi gsterdiini bildirdi. amadm, nk bu ayn savclk, kita bmda mevcut bulunmayan "sbyanclk" szcn, sanki mev cutmu gibi gsterdikten gayr, Muhammed'in cinsel yaam yla il gili verileri de sanki kafamdan uydurmuum havasn yaratmaya almur. Sanyorum ki bundan byle slm kaynaklan ve zel likle Diyanet'in yaymladklarn, Arapa asllanyla birlikte okuyucu ya sunmak daha uygun olacak. Fakat her ne olursa olsun u muhakkak ki, savclk, gerici ev relerden gelme byk basklar altnda ne yapacan bilem ez du rumdadr. Esasen (eriat ve Kadn)'m her iki basm vesilesiyle (hem de bilirkii raporlarna dayanarak) takipsizlik karan vermi iken birdenbire saldrya gemesi pek olaan grnm yor bana. te yandan 2000 e Doru aleyhinde daha nceki mahkeme ka rarnn temyiz edilmediini sylyorsunuz. Bunu nasl ve ne m ak satla yapabildiklerine akl erdiremedim. Bir din adam'nn kitabmla ilgili drt sayfalk "incilerini" oku dum... Ayn konuda daha nce benzeri bir iki yaz km t. Biz Profesrler adl kitabmn "Pir, Pire, Hlle ve niversite" b a lk l blmnde, genel olarak konuya deinmitim. Sinein bir kana dnda "ifa" dier kanadnda "hastalk" bulunduuna ya da (aa) 56

ktnn konutuuna, ya da buna benzer nice akl ve bilim d samalklara inanan Eb Suud Efendi'nin, Hlle'yi "Pr"e ya da "Pire"ye yaptrp yaptrm am asnda alacak bir ey bulunm ad n, asl akla, ahlka ve vicdana aykn den eyin bizatihi "hl le" kuruluu olduunu ve nitekim sz konusu olayda hataen kar sn boayan kiinin pim anlk duym asna ram en karsna kavuam am asna, akl ve vicdan'dan yoksun Eb Suud'un verdii kara rn sebep olduunu ve nk "ille de cins m nasebet olacak ve duhl vuku bulacak" diye tutturduunu ve eer hayal ve sem bolik ekilde olm ak zere "pireye hlle yaptrm ak" gibi bir zm e y nelebilm i olsa "h e r ne kadar m antk d kalm akla beraber , hi olmazsa yklm b ir yuvay m utlulua kavuturm ak gibi hayrl bir if yapm o lu rd u " sorununa (biraz da aka yollu bir dil ile) deinm itim . yle anlyorum ki, eriatlar btn umutlarn M pire"ye bala mlar, belki bu yoldan eriat ve Kadr\ "itibardan drrz" diye beklemekteler. Yine bunun gibi beni gya rtmek iin, "uursuzlukla ilgili hadis'in var olmadn iddia ederek Gazali'yi, hani slam dnyasnn "Hccet-l slm" diye ycelttii, hatt "Peygamberden sonra en nemli kii" diye bildii kimseyi, hadis alannda "gvenilir" olmaktan karacak kadar kendilerini unutmu grnyorlar. Fakat siz, ( 2000'e D orudaki) son derece olgun ve bilgili yan tnzla onlara gereken dersi verm isiniz. Dergi'nin bu saysn m e rakla bekliyorum . Candan ilginize ve kardeliinize ne kadar te ekkr etsem azdr.
(...)

lhan Arsel

57

22 Haziran 1989 (New York) Aziz ve Sevgili Turan, Yeni adresinize iki mektup gndermitim. Elinize geip ge mediini bilmiyorum. Bir sreden beri mektuplarnz alamadm iin merak ierisindeyim. (Eim) yarn akam stanbul a uuyor. Sizinle grecek ve aleyhimde alm bulunan dava vesilesiyle gsterdiiniz candan ilgi iin teekkrlerimi iletecek. Bana salk ve iyilik haberlerinizi gnderin ltfen onunla. (Kardeimden) rendiime gre dava dosyasna konmak zere slam kaynaklarndan fotokopi belgeler hazrlamakta imisiniz. ok memnun oldum. Ben de buna benzer baz hazrlklar yapmaktaym. (Avukatm) Hayri Balta nn sylemesine gre, davann zamana m bakmndan dmesi gerekmektedir. yle anlalyor ki, savclk, hukuk ve ahlk bakmndan olduu kadar adalet grevi bakmndan da son derece irkin ve utan verici bir taktie bavurarak kitabn ilk ba smnn savcla verili tarihini Mahkeme'den gizlemitir. Bununla da yetinmemi, bir de kamuoyunu kitap aleyhinde kkrtma kurnazly la, hi kullanmadm baz szckleri iddianameye sktrm; ku kusuz gazetecilere malzeme tekil etsin diye. Ya da belki de kitap aley hinde dava am grnmek ve bylece gerici evrelere irin g rnmek iin bu yola gitmitir. Muhtemelen Bakanlk evrelerinden gelme bir zorlama ile bu ie girimitir. Bildiim kadaryla Diyanet leri Bakanl ve aynca Meclis'ten baz kiiler, her ne pahasna olursa olsun kitabn toplatlmasn, kendi karlar bakmndan "hayat" bir zm bilmekleler. Dava u ya da bu ekilde reddedilse bile, bu evrelere kar savclk (ve dolaysyla Bakanlk) grev ifa etmi du ruma girmi olacaktr. 58

Her ne kadar Hayri Bey, davann zamanam bakmndan d ecei grnde ise de, ahlk ve vicdan duygusu olmayan eriat larn hile ve desise usullerine ynelmekteki kurnazlklarn unut mamak ve "olmaz" gibi grnen eylerin "olabileceini" hesaplamak gerekir. Fakat her ne olursa olsun savcln bu tutumunu sergilemek hususunda kararlym... Adalet Bakanl'na dileke vererek savc hakknda soruturma almas istenebilirmi. Fakat bu yolun ve rimli olacandan phedeyim. Kuku edilemez ki (...) Bakanlk, kendi amacna ara edindii adamlaon sorumlu tutmayacak, olsa olsa gstermelik bir ileme giriecektir...
(.. .)

lhan Arsel

59

1 9 Tem m uz 1 9 8 9 (N ew York)

Sevgili ve Aziz Turan, Birka gn nce hazrladm mektubu, sizden bugnlerde m ut laka bir eyler gelir dncesiyle bekletmitim. Nitekim merakla beklediim mektubunuzu imdi aldm. Adresinizin ve telefon nu maranzn kesinlemesine de sevindim. Yeni verdiiniz numarann "al merasimini" yapmak iin biraz nce stanbul'a telefon ettim. Olunuz kt ve Ankara'da olduunuzu bildirdi. Kendisiyle ahbaplk ettik. Mektubunuzda dava safahatyla ilgili satrlarnz dikkatle oku dum; ok haklsnz. Dediiniz gibi, kitabn Dergi'deki tantmndan dolay verilen kararn, aleyhime dava amak iin dayanak tekil et memesi gerekirdi. Kullanmadm szckleri dahi bana atfeder gr nen iddianame, esas itibariyle dergide kan yazya kar hazrlanm gibi bir ey. Hayri Bey'in hazrlad dilekelerde, m izacm a uygun dmeyen noktalar bulunduu halde, kendisine en ufak bir sitemde bulunmak istemedim. Byk bir itenlik ve idealizm ile bu davaya sarlm olmasndan dolay kendisine mteekkirim. Fakat dediiniz gibi, bu dava artk bizim davamz deil, Trkiye'nin (fikir) zgrl davasdr. Her eyi en titiz ekilde ele alp hazrlam am z gerekir. Bundan dolaydr ki, candan ilginiz ve abalarnz iin size teek krler ediyorum. (Kardeim) bana Muammer Aksoy'un davaya katlacan bil dirdi. Muammer, benim krk yllk eski bir arkadamdr. 1961 A na yasasnn hazrlnda yan yana altk. (...)

60

(Eim) size zaman zaman Cumhuriyet ve Milliyet gazetelerini gndermenizi rica etmi. Fakat houma gitmeyen haberlerden do lay znt duyduum iin vazgetim; imdilik bana gazete gn dermeyin Esasen, gznze nemli bir haber ilitike, bana bildirmektesiniz.
(...)

lhan Arsel

61

14 Tem m uz 1989 Aziz ve Sevgili Turan, (Eimin) stanbul'dan dnnden bu yana size yazmak istediim halde, adresinizin kesinlemesini beklemem yznden geciktirdim. stical ediimin nedeni, her zamanki candan ilginize teekkrlerimi yenilemek arzusuydu. Bu yetmiyormu gibi bir de benim iin, eitli vesilelerle birtakm masraflar ihtiyar etmektesiniz. Her zaman tek rarladm gibi, eer rahat etmemi istiyorsanz, bu masraflar karla ma olanan veriniz bana. Biliyorum ki siz de benim gibi, bu ko nularda titiz ve hassassmzdr: ne bakalarna kar minnettar kalmak ve ne de bakalarn minnet altnda tutmak istersiniz. (...) (Eimle) bana yolladnz mektupta, izlenm ek gereken dava taktiinden sz etmektesiniz; size tamamen katlrm . N ice avukat cebinizden karabilecek hukuk bilgisine ve m antna sahip b u lunduunuzu grmekle iftihar ediyorum. (Kardeim). "Mmkn olsa da tannm bir iki avukat daha davamza kaabilsek iyi olur diyor. "Gvde gsterisi" niteliini tayabilecek bu tr bir taktiin etkili olabileceini kabul etm ekle beraber, son derece idealist ve samimi gayretlerle bu ii stlenm i olan Hayri Bey'i incitebileceim dncesi, beni bir hayli te reddde sevk ediyor. Byle bir endieye srklenm em i olsam Muammer Aksoy, Faruk Erem, U ur Alacakaptan gibi, bana kar her zaman iin en byk sevgi ve ilgi gsteren dostlarm n, sadece yardmc olmak itibariyle deil, fakat asl, T rkiye'nin hayat bir sorunu saylan "fikir zgrlm savunm ak asndan, bu ii seve seve zerlerine alacaklarndan kukum yok. 62

Bununla beraber, eer nm zdeki celsede, dava, zam anam ynnden reddedilm eyecek olursa, daha sonraki celselere yukarda adn belirttiim kimseleri ithal yolunu ihtiyar edebiliriz, diye dnmekteyim. K arakterce son derece olgun, hukuk ve din bilgisi asndan yine son derece yetkili bir kimse olan Hayri Bey'in, bunu alnganlk sorunu yapm ayp biraz nce sylediim gibi ol gunlukla kabul edecei muhakkaktr. Geen gn E.B. telefon etti. Sizinle mutlaka haberlem ek dile inde. Kendisine adresinizi ve telefon numaranz verdim ve fakat sizden haber gelinceye kadar bunlar kullanm am asn bildirdim. Dayanamam olacak ki, bana, size iletilmek zere Dergi adresine mektup gndereceini syledi.
(...)

lhan Arsel

63

27 Tem m uz 1989 Sevgili ve Aziz Turan, Yeni adresinize gndermi olduum mektubu muhtemelen almsnzdr. ine Muammer Aksoy'a hitaben yazdm mektubun bir su retini de eklemitim. (Kardeimden) aldm habere gre Muammer, zamanam ko nusunda, bu iin ehli olan bir profesrden mtalaa isteyecekmi; sa nrm bu taktik etkili olacaktr. liik olarak, Hayri B altaya bugnk tarihle yazdm n sure tini gnderiyorum. Bu mektup, hem onun bana kurban kesim i, na maz ve kulluk gibi konularda yazdklarna cevap ve hem de ayn zamanda Muammer'in davaya katlmasndan doabilecek alngan l nlemeye matuftur. Bilmem bu ikinci sorunla ilgili olarak yaz dklarm, baar salayabilecek mi? Dergi ye yazmak istediim yazlan bir trl ele alamyorum. Fakat bir an nce tamamlamak istediim o kadar baka yazlanm var ki, her zaman tekrarladm gibi, zamanmn yetimeyeceinden korkuyo rum. Fakat beni teskin eden dnce, sizin gen oluunuzdur. Yaknda daha teferruatl yazacam. Bu m ektubu bugn stan bul'a hareket eden birisiyle gnderiyorum.
(...)

tlhan Arsel

64

16 A u s t o s 1 9 8 9

S e v g ili v e A z i z T u r a n .

10 Austos (1989) tarihli yaznz imdi aldm. Her zamanki gibi, zevkle ve istifadeyle okudum. Her eyden nce "reform" konusundaki satrlarnza deineyim, tslamda. tpk Yahudilikte olduu gibi, reform yaplamayacana dair sylediklerinizde ok haklsnz. nk slam, "din ve "dnya" ile rini. "Tanr szleridir" diye iddia olunan kitaba gre, i ie dzenleyip insan aklna ve zeksna yer brakmamtr, Her nc kadar islamn "itihada yer verdii ve bu sayede vaktiyle bir gelime a yaratt sylenir ise de yalandr. nk slam. Tanrnn azndan kma diye kabul ettii Kur'an'n, insan akl ile deitirilemeyeceini ngrr; gerek anlamda "yonm"a olanak tanmaz; nk yorum yapmak de mek, akl (aklcl) ie kartrmak demektir. Bu yapld an slam temelinden ker, yok olup gider; (nku "Akl", Tanr'nn yerini alm olur. Batda, 17. ve 18. yzyllarda "Akl an hazrlayan dnrler, "akl", "Tann" olarak almlar. ''Tanry da "akl" yerine koymulardr (Yani "akl" ile "Tanr'ya, yer deitirtmilerdir). Bu sayededir ki, Fransz htilalini hazrlayanlar, insan haklarn ve in sanlk ahsiyetinin haysiyetini salamak maksadyla, din ile ilgili ne varsa (din adam, kilise, vs...) her eyi yok bilmiler, bylece "akl" ilerlikten yoksun klan pislikleri temizlemilerdir. Ayn dnceye ve inanca'ya sahip bulunduum iindir ki, ou yazlarmda "kii yi eriattan kurtarmadka zgrle, insanlk ahsiyetinin haysiyetine ve asl nemlisi insanlk sevgisine kavururamayz" tema'sn (halta bkknlk yaratrcasna) ilemiimdir.

65

yle anlyorum ki "Bu ii, eriat'm ibadetle ilgili hkm leri


dnda, y a n i sadece dnyevi yaam larm z bakm ndan y a p a b il

mi olsak dahi, imdilik yeter. Bu bizi ksa zam anda a k l a na yneltebilir" eklindeki szlerim, yanl kan yaratm aya m stait tir. Ben o szleri, her ne vesileyle olursa olsun, akl yordam ile i grm e alkanl yerleecek olursa, eriat'm akldlklan nasl olsa s rtmaya balar, bu da kii'yi akla ters den hibir eyi kabul etm em e yoluna sokar dncesiyle sarf etmitim. Bununla beraber, ( ...) B a kan Vekili (...) B eye yazdm iliik mektupta, bu satrlar kardm . Kitabmdan bir nshay ona gndereceinizi bildiriyorsunuz. Kitapla birlikte ona ait mektubumu da ltfen kendisine verir m isiniz? Zarf ak braktm; okumanz rica ederim. (Kardeimden) renm ekteyim ki kitabm bir hayli aranm akta imi. Bu arada (...) adndaki bir m im ar hanm dan aldm son yazda, baz kitaplarn kitabm n toplatld haberjni yaydklar ve el altndan iki- misli fiyata sattklar belirtiliyor. Bir iki gn nce (kardeim le) gazeteye ilan verm e iini g r tk. Kendisine zellikle tenbih ederek, verilecek ilanda, kitap ge lirlerinin yoksul kz rencilere harcanaca hususunun belirtil mesini istedim. Bundan nceki mektubunuzda TRT Mdr aleyhine olm ak zere savcla yaptnz su duyurusunu okudum; ok beendim . H er ve sile ve frsatta ayn dncenin insanlar olduumuzu grm ekle m em nun oluyorum. Fakat tek bir endiem var ki, o da gz dnk (yo bazlardan) gelebilecek ktlklerdir. Ben yalandm; geriye ne kadar zamanm kald, elbette ki bilemem; fakat knyemdeki rakam giderek srtmakta, istiyorum ki, "sanca", siz dalgalandrmakta devam ede siniz; yaymlama frsatn bulamayacam eyler olursa, onlan siz deerlendiresiniz.

(-)
Ilhan Arsel

66

7 Eyll 1989 (N ew York) Sevgili ve A ziz Turan, 21 A ustos tarihli yaznza ve o giizel satrlarnza teekkr ederim. Benim de ayn duygularla size hitap etm ekte olduum u bi liniz ltfen. Bu arada 2000'e D orunun gecikmeli olarak gelen son say snda Kur'an'la ilgili yazlarnz zevkle okudum. Bunlarn fevkalade yararl ve eitici olduunu ve mutlaka kitap halinde yaymlanmas ge rektiini sylemek isterim. yle sanyorum ki "K uran Ansiklopedisi" byk bir ihtiyac karlayacaktr. Ne yapp yapp bunu bir an nce gerekletirme yollarn bulmak kouldur. Hele yabanc dillere e virip yaynlatma olasl bulunursa, byk rabet greceinden ku ku etmemekteyim. Elele dergisinin bu haftaki saysnda "Din Tartma Masasnda" bal altnda benimle yaplan syleiye yer verilmi. ( ...) Yaym layacaklarm pek tahmin etmediim iin srpriz oldu. Syleiyi ha zrlayan Hlya Vatansever; "Demokratik bir lke olmann balca ko ulu, tabular ykmak, her eyi tartabitir klmaktr. A ncak o zaman salkl deerlere kavuulur. Biz de bu anula dinimizi tartma m a sasna getiriyoruz. Sularn dibini grmek, bulank sularda yzmemek (fin..."eklinde bir giri yapm ki, takdire deer. Bugnk postadan, (...) adnda birisinden bir mektup kt. An kara'da oturduunu, antropolog olduunu, (...) adresinde t Bankas sanat galerisinde (...) tarihleri arasnda resim sergisi atn bildiriyor ve yle diyor: "...Biz Profesrler adl kitabnz okunuktaym. Tebrik eder, azminizin ve medet cesaretinizin devamn dilerim. retim yeleri hm usunda sizinle ayn f i k i r d e y i m Mektubunu nklp Kitabcvi'ne yollam; o nlarda bana gndermiler. (...) 67

Geen hafta (kardeim), " (...) Basn Yayn Datm " irketinin bana hitaben yazd mektubu iletti. Mektupta eriat ve K adirim A l manca evirisini basmak istedikleri yazl. ok memnun oldum . Ken dilerinden teklif almasn ve fakat madd sorun zerinde srar et memesini bildirdim. (...) Dava dilekesini dn tamamladm: Eski metni bir hayli deiiklie sokarak 47 sayfalk bir ey hazrladm. ou dayanaklar, genellikle Diyanet leri Bakanlnn yaynlarndan fotokopi karm ak su retiyle dilekeye ek olarak ilitireceim. En ksa zamanda, size bir kopya ileteceim ki, bana ltfen grlerinizi bildiresiniz diye.
(...)

lhan A rsel

68

22 Eyll 1989 (N ew Y ork) Sevgili ve A ziz Turan, Size yollam olduum 7 Eyll tarihli mektup, imdiye kadar her halde elinize gemitir. Sizin 9 Eyll tarihli yaznz dn aldm. Bugn de ( ...) Bey'in mektubu geldi. Bir kardeten daha yakn e kilde salmla ilgilenmeniz, beni fevkalade duygulandryor. On gn kadar nce kan tahlili yaptrmtm: iyi kt. Kolestrol miktar da I90'a dm ki sevindirici. Eskisi kadar deilse de gdam a dikkat etmekleyim. Btn mesele, hazrlamakta olduum birka kitabm baskya verebilecek zaman kazanmak... Size kar giriilen saldrlarn, parayla tutulm u ilkel kiilerden geldii muhakkak. Youn alm alarnz arasnda bir de bu ilerle uramanz znt verici. Telefon numaranz deitirmekte isabet etmisiniz. Ltfen ok ihtiyatl olunuz. Benim durum aya fazla zaman kalmad. Fakat henz buraya bir ey yazlm am olmal ki arlm adm . yle grnyor ki dava talik edilecek. Bununla beraber M ahkeme'ye verilmek zere olduka uzun bir layiha hazrladm. Aa yukar 60 sayfa tuttu. Ayrca 27 E k var. Bata D iyanet leri Bakanl nn yaynlan olm ak zere eitli kaynaklardan .alntlar hazrladm ki yazdklarm arlk kazansn diye. Buradan bir gelenle, yaknda size bir nsha gndereceim. Sa nyorum ki beeneceksiniz. Bana grlerinizi bildirmenizi rica ede rim. Yalnz u anla ki fazla yorulm ayasnz ve kendi ilerinizi ge riye brakm ayasnz. Dava'y r'yet eden hakim , kitabm la ilgili olm ak zere yaz ya zanlar bundan nce birok defa m ahkm etm ekle kanaatini zaten 69

izhar elmi olduuna gre, reddedilmek gerekir. Bu hususu Hayri Balta ile grm idim. M uammer'e yazarak onun da grn almak isterim. Etele dergisinde kan Sylei'yi herhalde grmsnzdr. Der ginin Yazileri Mdr'nn bayazs pek ilgin. Din tartmasna bayrak tutuyor. Kendisini bir iki satrla tebrik etmek iin yazdm. Bu arada Hfz Veldet ile Sosyal Demokrat dergisi yazarlarndan Yetkin Bey'in Kitapla ve benimle ilgili yazlan kt. Belki gznz den kamtr diye birer suret ekliyorum. Dn akam st E.B. telefon etti. Sizden mektup aldn ve fevkalade memnun olduunu anlatt. ok ateli ve ileriye um utla bakan bir insan. Gerekletirmek istedii eyler ilgin. Biraz nce (kardeimden) faks geldi. SH Pli bir Belediye Bakant'nn, din tartmas iin, 29 Ekim tarihinde "panel" tertiplemek zere giriimde bulunduunu; Bahriye ok ile Aziz Nesini, beni ve dinci kesimden baz kiileri davet ettiini bildiriyor. Kardeim Tr kiye dnda bulunduumu kendisine sylemi; o da, 'Toplantda okunmak zere bir ey hazrlarsa okuruz" diye cevap vermi. (...) tlhan Ar sel

70

30 Eyll 1989 Sevgili ve Aziz Turan, 25 Eyll tarihli m ektubunuzu dn aldm; drt gnde gelmi. M ektuplar her zam an bylesine abuk ulamyor. Elele dergisine giderek H lya H anm la grm olm anza sevindim. Sylei'yi hi "budamadan", olduu gibi yaynlamas nedeniyle ben de kendisini bir iki satrla tebrik ettim. te yandan, Dergi nin Yazileri M dr Z eliha M idilli'ye de... Dinde Glasnor" balkl yazs iin ayrca tebrik m ektubu yolladm . ( ...) (Kardeimden) rendiime gre bu sylei vesilesiyle gerici cephe yaylm ateine gemi. Bu saldrlara, Elele dergisi, yine geen haftaki saysnda, karlk vermi. Henz bu nshay almadm, bek liyorum. Fakat bu tr kprdanmalar bana umut veriyor. V elidedeoluna yazdnz mektubu zevkle okudum . "slam uygarl" yalanlarna kar ben de birok yaym larm da, zellikle Arap M illiyetilii ve Trkler adl kitabm da tiksintimi dile ge tirm itim . Y alanlara ve sahtekrlklara kar ayn "ba"n iki ayr bedendeki tepkisinin ayn olm as kadar doal ne olabilir ki? 4 E kim e tlik edilmi olan davam, yle grnyor ki yeniden tlik edilecek. nk buraya henz talimat karlmam olmal ki, henz arlm adm . Bununla beraber kart yazy hazrlam bu lunmaktaym. Geen mektubumda szn ettiim dilekeyi biraz da ha genilettim: imdi 64 sayfa oldu. Daha nce mahkeme'ye ibraz et tiim dilekeyi de kapsar olmakla beraber, farkl bir tertip ierisinde; sylenmesi mutlaka gereken baz eyleri de iermekte. Bu ekle sok mamn nedeni, bunlar bir kitap halinde yaymlama amacna dayal dr. M ahkem ede sylenen eylerin aynen yaymlanmas halinde top latma karan verilemeyecei iin bu yolu setim. 71

Bata siz olmak zere M uam m er Aksoy'a ve Hayri B altay a birer nsha elden gndereceim. ok mahmul olduunuzu bilm ekle bera ber. msait bir zam annzda okuyup bana ltfen grlerinizi bildir menizi rica ederim. B iraz nce S. .'den m ektup aldm . H er zam an olduu gibi sizin hakknzda hayranln dile g etiriyor ve unlar yazyor: "Turan Dursm'la tam anlam iken, korkarm ki, bizim dergidekilcrle birlikte bana da giiceruni olmasn. ok ilgin bir yaz vermiti. Herkes beendi, ancak bal ve son cm lesi dolay syla tereddt ettiler... Dergi salt bana ait olsayd tereddtsz ba sardm. Telefonla kendisine bildirdim, msveddesinin bende kal mas iin rica ettim... Btn endiem bana da kz/n olmasdr... Onu yitirmek istemem... dn verdiimi sanmasn. Bundan son ra Ankara'ya geldiinde beni aramazsa, bu benim iin bir kayp tr. Siz de, yazmalarnzda -l tfe n - kendisine anmsatn. Dinsiz diye aleyhimde yazlar yaymlanm bir kimseyim. Trkiye'de b tr sulanan kiiler ok azdr... Ortamn verdii sknt ile her sabah, sanki idama gidecekmiim gibi, erkenden uyanyor, uyu yamyorum. Yaamm boyunca, inandm deerlere l>al kal dm. dn vermedim. Tek onurum, bana deni -k en d i apm dayerine getirmek oldu. Bu yzden hep olduum yerde kaldm, hep tutum lu bir yaam geirdim . B ununla o n u r duyuyor, lm bekliyorum ..." yle anlalyor ki (S..), son derece takdir eder olduu sizin gibi bir insan kaybetme korkusu ierisinde ok zgndr. "Bizim dergidekiler" diye szn ettii kiiler kimlerdir, bilem iyorum ; fakat kim olursa olsunlar, gerekten affedilem ez bir tutum izledikleri anla lyor. Bu tr korkaklklarla i grm enin m m kn olm adn takdir edemedikleri muhakkak. Bizim insanlarmz olum lu yola srkle menin gln kabul etmekle beraber, S. Beyin onlar zerinde etki yaratam am olmasn bir trl anlayam yorum .

72

Bununla beraber, cevap yazdm da, sizin ne kadar ince ve asil ruhlu bir insan olduunuzu bilen bir kim se olarak, kendisine kzm olabileceinizi tahm in etm ediim i belirtm ek istiyorum . Ne dersiniz? eriat ve K adn n 4. basmna bugnlerde geilecek. Fakat "A. Datm irketi", polisten gelen tehdit ve basklar nedeniyle, kendi adnn kitaba konmasn istememi. Nasl bir terr rejimi ierisinde yaadmza bir kez daha tank olmak ne kadar zc!...

(-5
Ilhan Arsel

73

6 Ekim 1989 (New Y ork) Sevgili ve Aziz Turan. Telefonda belirttiim gibi yarn, yani 8 Ekim Pazar gn, stan bula hareket edecek olan bir tandkla size ve Muammer Aksoy a ve Hayri Balta'ya verilmek zere zarf halinde, Savcln iddianamesi ne kar hazrladm metni gnderiyorum. Bu vesileyle M uam m ere yazdm mektubun bir suretini aaya kardm: "Aziz Muammer, "liik olarak sana, savcln iddianamesine kart olmak zere hazrladm dileke metnini gnderiyorum: 64 sayfa tuttu. Ay rca slam kaynaklarndan ve zellikle Diyanet'in yaynlarndan alnma 29 kadar ek var. Bu 'Ek'ler, savcln 'hakaret' ya da 'dinsel duygulan rencide eder' dedii eylerin, M uham med ta rafndan sylenmi szler ya da K u ra n d a yer alm hkm ler olduunu gstermekte ve bunlarn devlet tarafndan insanlar mza belletildiini kantlamaktadr. (...) "Bu arada savcln, hukuk ve ahlk ilkelerine srt evirerek, kitabmda yer almayan szckleri dahi (rnein 'sbyanclk' gibi), sanki varm gibi gsterme gayretkeliini vurgulamak is tedim. Sonu ksmnda, Anayasa'ya aykrlk hususunu da ayr ca belirttim. Dilekem, daha nce Mahkeme'ye ibraz etmi ol duum dileke metnini de kapsar olmakla beraber, farkl bir ter tip ierisinde ve sylenmesi mutlaka gereken baz eyleri de iermi olarak hazrlanmtr. Bu ekle sokmamn nedeni, 74

metni ilerde kitap halinde yaymlama amacnda olmamdr. Mah kem ede sylenen eylerin, aynen yaymlanmas halinde, top latma karan verilemeyecei iin bu yolu setim. "Davaya bakm akta olan yarg, daha nce kitabm hakknda gr belirten yaz sahiplerini mahkm etm i bir kimsedir. nyarg'ya saplanm l nedeniyle kendiliinden ekilmesi gerekirken ekilm edi. Henz olgunlua eriem edii anlal yor. Bu itibarla ret talebinde bulunmak bize der. "te yandan, srf politik amala ve hukuku zorlarcasna davay aan savclk (ya da Bakanlk) aleyhine tazminat davas ama yolunu denemek isterim. Bu, her eyden nce, devleti ortaa zihniyetiyle ynetenlere bir ders olacaktr. Dava sonucu her hangi bir tazminata hkmedilecek olursa, bu meblan, doru dan doruya fakir kz rencilere harcanacann dava layihas na kaydedilmesiyle, madd bir kazan elde etme niyetimin sz konusu olmad da aklanm olur. Bilmem ne dersin?" Hepinizin (ve benim iin zellikle nem tayan sizin) gr lerinizi aldktan sonra metne son eklini verip eklerle birlikte Mahkemeye vereceim.
(...)

, Ilhan Arsel

75

17 Ekim 1989 (N ew Y ork) Sevgili ve Aziz Turan, 5 Ekim tarihli mektubuna cevap vermek zere iken, 8 Ekim ta rihli mektubun geldi. H er zaman olduu gibi, bana rahatlk veren, beni sevindiren candan satrlarla dolu. Adana M illetvekili Cneyt Canver'in D iyanet yaynlarn M eclis'te soru nergesi yapmas gerekten nem li bir olay. Sanrm bunun pek olum lu bir gelim esi olacaktr.
(...)

Kolaylkla tahm in edebilecein gibi, soru nergesine kar Diyanet'in ve Bakanln yetkilileri, yani "yalan" sanatnn sklm az tem silcileri, kam uoyunu laf cam bazlklaryla kandrabilm ek iin ellerinden geleni yapacaklardr. 1400 yllk yalanlarn savunucula rn da kendilerine destek edineceklerinden kukum yok. K arla rnda, nasl olsa, kendi sylediklerini cerhedebilecek bir aydn s nf bulunm adn ve aydn geinenlerin de zellikle eriat ala nnda bilgisiz ve stelik cesaretsiz olduklarn hesaba katarak, yine ayn kstahlkla alm satacaklardr. Cneyt Canver'e, bu uygarca tutumu vesilesiyle mektup yazdm. Mektubun ilk sayfasn ekliyorum. Geri kalan sayfalar, ( ...) Bakan (...) Beye yazdmn aa yukar ayns. ( ...) Cneyt C anver'le grm ek istediini bildiriyorsun; ok isabet edersin. M eclis'e verm i olduu soru nergesine kar D evlet Bakanl'nn verecei yantlara kar kendisini gerekli bilgilerle te hiz edebiliriz.
(. . . )

Ilhan Arsel 76

2 Kasm 1989 Sevgili ve A ziz Turan, Dn gnderm i olduun ve Atatrk'n el yazsn muhtevi faks iin teekkrler ederim. Baz ksmlar (zellikle Atatrk'n el yazs ile gnderdiin sayfalar) faksta iyi kmam, okuyamadm. Fakat tm itibariyle ok yararlandm. Esasen ben de, birazdan belirteceim baz deiiklikler yapm aya hazrlanm adaydm . Paragraf balklarndan bazlarn tekrar okuduum da deiiklik yapma gereini duym utum. Fakat sen beni iyice ikna ettin. Yalnz hem birok masrafa giriyor ve hem de kendini ok yoruyorsun diye zlyorum. Atatrk'n e yazsn ihtiva eden sayfalar da ok ilgin. Onlar da deerlendirip yerlerine koydum . Afet nan'n 1988 ylnda ya ymlad bu kitab henz grm em itim . Bunlar dnda kart yazm n ilk balarna baz nemli ek lemeler yapyorum . Buna, H. Baltann bana gndermi olduu ve Fatma Yazc ve 2000 e D oru aleyhine daha nce alm olan da valarla ilgili dosyalan gzden geirdikten sonra karar verdim. Her iki dava dolaysyla gerek Diyanet ileri Bakanl tarafndan ve gerek niversite retim yelerinden oluturulm u bilirkiilerce hazrlan m raporlar var ki, fikir ve dnce seviyesi bakmndan henz ne ilkel kertede bulunduum uzu bir kez daha bana anlatm oldu. Bu ra porlara dayanan rm cek kafal hakimlerin kararlan ise daha da utan verici. D iyanet leri B a k a n l n n raporlar, kendi yaynlaryla a lr nitelikteki yalanlarla dolu. yle sanyorum ki bunlar ortaya vurmak, hem Dergi ve hem de Fatm a Yazc lehine "tade-i M uha 77

keme" yolunu aabilir. stanbul'a dndnde bu hususu D ou ile grebilir m isin? Dava'ya mesned tekil eden raporlarn bu yn lerini belirtir nitelikte yazy hazrlayabilirim. liik olarak ( ...) adndaki tzmir'li seksenlik bir vatandamzn Di yanet leri Bakanl ile olan yazmasnn kopyalarn gnderiyo rum. Bunlar bana burada Talt Halman iletti. Onun ve benim (...)'ya yazdm yaznn birer sureti eklidir. Pek ok ilerin olduunu biliyorum. Ama yine de bunlar yol lamaktan kendimi alamyorum. Bu yazda biraz deiiklik yaparak Dergi'de yaymlamam nasl olur dersin? Dergide kan yazlarn, telefonda da belirttiim gibi fevkalede ilgin ve toplum iin k tutucu, yararl. Bunlar bir kitap haline getirm ek mutlaka art.

(...)
lhan Arsel

78

4 Kasm 1989 (New York) Sevgili ve Aziz Turan. 31 Ekim tarihli mektubu ve eklerini aldm. (...) Gazetesine yazdn saurlan okurken, meden her insann hayranln kabartmak gereken ahsiyetinin drstlne ve ahlakiliine bir kez daha tank olmakla mutluluk duydum. Beni daima heyecanlandran ey, senin tipindeki in sanlarn varlndan haberdar olmak ve kendileriyle dostluk kurmaktr. Gereklerin tahrifi ve insanlarn yalanlar siyasetine kurban edilmeleri karsnda, vicdan sahiplerinin ne kadar azap ekebileceklerini ok iyi bilirim. Bu azabn yaratt umutsuzluk ierisinde ne gibi sonularn doabileceini de bilirim. Fakat eer insanla yararl olmak isyor isek, kendimizi karamsarln korkutucu penesinden uzak tutmamz gerektiini de takdir ederim. Bu nedenle, ou zaman, kafamn iine reklenen kara dncelerden syrlmaya alrm. Gazete yneticilerine gnderdiin yaz asl duygularla dolu ve ok etkili. Fakat bu seviyesiz, bilgisiz ve ilkel insanlarn bunu an layp yola geleceklerini sanmam. Onlar, madd ve manev tazmi nat davasna m uhatap klm ak suretiyle "etkilemek", bilmem nasl olurdu? Olan bitenleri (zellikle babann senin hakknda sylediklerini) nakleden satrlarn okuduktan sonra, ylesine asabm bozuldu ki, din uruna ana-baba ve evlatlar arasnda dahi dm anlklar yarat may marifet bilen ve buna kendinden rnekler veren Arap ( ...) y a kar hncm daha da artt. Bu kii'yi kendilerine "ideal" edinen kimselerden baka ne beklersin? Bu satrlar ok acele olarak, srf zntn paylamakta oldu umu belirtmek iin yazyorum. Kendine iyi bak, nk topluma ve insanla ok lazmsn. 79

E .B .'n in projesi h ak k n d a ne d iy e ce im i pek b ile m iy o ru m . ok y o u n b ir

alma

i erisin d e b u lu n d u u m iin, p la n la m a y a a l

t ile rd e fa z la y a rd m m d o k u n a m a y a c a k . ( . ..)

Gerek Fatma Yazc ve gerek 2000'e Doru dergisi aleyhinde, bundan nce alan davalarla ilgili dosyalan inceledim. Her iki da vada yarg kararma dayanak salayan raporlar (zellikle Diya netin raporu) yalanlar ve saptrmalarla dolu. yle sanyorum ki bu yalanlarn sergilenmesi, aleyhlerinde mahkmiyet karar verilenler iin "ide-i muhakeme" vesilesi yaratabilir. Bu raporlar dorultu sunda olmak zere dilekemin baz ksmlarna, nemli eklemeler de bulunuyorum.
(...)

Ilhan A rsel

80

25 Kasm 1989 (New York) Sevgili ve Aziz Turan,


Isanbul 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nden henz buraya bir yaz gelmedi. Fakat ben (cevap) hazrlm neredeyse bitirmi gibi yim. Altm sayfalk bir eklem eyle 130 sayfay bulacak olan di lekemi, ekleriyle birlikte yaknda ileteceim. Telefonda da belirt tiim gibi, bu ilaveleri, daha nceki davayla ilgili tutanaklar, ra porlar ve kararlar gzden geirdikten sonra gerekli buldum. Zira anladm ki, savclk, 2000'e Doruda yaymlanan ve Muhammed'in cinsel yaamyla ilgili bulunan yaz hakknda Diyanet ta rafndan M ahkemeye sunulmu olup da Dergi'nin mahkmiyetini hkme balayan karara destek yaplan Rapor'u, kendisine rehber edin mitir. Bu Raporda Muhammedin, ehev duygulardan tamamen uzak ve srf "insanlk" adna, ya da "acma" duygularna kaplarak, ya da baz "dmanlklar yumuatma" vs... amacyla evlilikler yapt anlatlmakta ve dergi'deki anlatmlar (rnein Zeynep'le, ya da Safyye ile, ya da mm- Seleme ve mm- Habibe ve benzeri kadnlarla ev lenmeleri, ya da "lfk olay") yazar tarafndan saptrlm ve uydu rulmu eyler olarak gsterilmeye allmaktadr. allrken de olmadk yalanlara bavurulmaktadr. Diyanet'in bilgisiz elemanlar, bu ii yaparlarken Arap ve Msrl yazarlarn (zellikle Muhammed Hey kelin) kitaplarna sarlmlar; stelik kafaszlklar yznden bu kay naklardaki mantkszlktan, biraz daha gln kla sokarak ve kendi yaymlaryla dahi elikide kalarak tekrarlamlar. ok saydaki r neklerden sadece birini belirtmek gerekirse; Diyanet, Reme kz Safiyye ile Huyey bin Ahtabn kz Safiyyeyi birtirlcriyle kartrrken, ya da (bu ikinci) Satiyye'nin kocasn savata lm gibi gsterip, M-

XI

hammed'in hem acma duygulan ve hem de Yahudileri kazanma ama cyla evlilik yaptn ileri srerken, bu sylediklerinin kendi yaymlanyla bile eliir olduunu fark edememitir. Diyanetin raporunu okuduun zaman, her bir satnn altnda yatan yalanlar ve kandrmalar, seni lgna evirecektir. stanbul niversitesi retim yeleri arasndan seilmi olan bi lirkiilerin raporlar ise ayr bir utan konusu. Ne eriatn ieriini aratrmlar ve ne de beyinlerini kullanmlar. eriat yalanlarna gz kapal ekilde uymular ve "yazda dine hakaret vardr" deyip iin iinden kmlar. ite, hem bu yalanlan ve beyinsizlikleri ve elimeleri slam kay naklama ve genellikle Diyanet'in kendi yaymlanna dayal olarak, daha dava'nn ilk bandan itibaren ortaya vurmann ve hem de bu ko nulara yabanc olanlan fikren hazrlamann gerekli olduunu dn dm iindir ki, sz konusu ilaveleri yaptm. Her ne kadar kitabmda buna benzer deinmeler bulunmakla beraber, bu ilaveler yolu ile ko nuya biraz daha aklk getirmeye altm. Btn bunlan gzden geirdikten sonra greceksindir ki. D i yanet, hem bilgisizlik ve hem de kt niyete dayal bir kurnazlkla, Mahkeme'yi yanltm ve olumsuz ynde karar verme zorunlu luunda brakmtr. Sannm ki bu durum, daha nce aleyhlerinde mahkmiyet karar verilmi olan kimseler iin "ide-i muhakeme" sebebi yaratabilecektir. (...)
(...)

Konuyu 2000'e Doru da dile getirebilirsek, hem Diyanetin sah tecilie ynelik tutumu, hem (baz yarg ve savclarn) bilgisizlik ve dnme yoksunluu ierisinde karar verme alkanl sergilenmi ve hem de haksz yere mahkm edilmi olan kiiler iin "temize k ma" olasl salanm olur. ( ) (...) Ilhan Arsel

82

5 A ralk 1989 Sevgili ve A ziz Turan, 28 K asm tarihli m ektubun, benim sana yolladm 25 Kasm tarihli m ektup ile y olda karlam olm al. H aberlerine teekkr ederim.
(v)

Diyanet'in benimle ilgili (ve aleyhimde) olarak H...'ya yazd mektup konusu beni de dndrd. Bir devlet dairesi'nin, sokak o cuu misali, byle bir davrana ynelmesinin, m ein bir vatanda "din dm an" eklinde tanm lam asnn (...) sorumluluk yaratmak gereken bir yn olmal. (...) Bu olay hakknda sayfalk bir yaz hazrladm. Bunu dergi ve gazetelerden birinde yaynlatmak isterim. Fakat tereddde dtm iin, fikrini almak zere ekte gnderi yorum. Zira yazdm yazlar, az bir zaman sonra tekrar gzden ge irdiimde ' beenm em ek" ya da mutlaka zerinde deiiklik yapmak gibi bir alkanlm var; bundan kendimi bir trl kurtaramyorum. Bu durum, ou zam an acele verilmi kararlarm engellemek ya da duygusalla kaplmam nlem ek bakmndan faydal olm uyor deil, fakat bazan da beni "atalete" srklyor. D iyanetin akld nice din verilerini halka belletm esiyle ilgili olarak birka yaz daha hazrlayacam . Dn gelen Hrriyet gazetesinde, Cneyt C anverin soru nergesi ne, Devlet B akanfnn verdii cevap yer alm; gerekten artc. Bu ancak, bizim gibi ilkel eriat lkelerinin, eriat kafa yapsna sa hip siyaset adam larnda grlebilen bir ey.

8.1

"Yalan" denen ey eriat'nn gnlk ruh gdas; o n su z o la m yor, hem de haysiyetsizlie bile bile katlanarak. Hrriyet gazetesinin 30 Kasm tarihli nshasnn 2. sayfasnda, "Bir Gnn Hikyesi" balkl stunda, Canver'in, cilt ve say belirt mek suretiyle baz hkmleri belirttii yazl. Eminim ki bunlar ona sen verdin. ok isabet etmisin. Kendisinin, Meclis'te yapaca ko numa iin hazrlad metni ilgiyle okudum. Okurken de kendi ken dime, "Milletvekili olarak Meclis'te bir iki Turan Dursun bulunsa ne fevkalade bir ey olurdu" diye dndm. Keke hazrladn metnin iine, Diyanet'in (akla ve mspet ahlka aykr olarak) halka din diye bellettii hkmlerden bir miktar daha rnek serpitirseydin. Nasl ki kadn aalatr nitelikteki hkmlerin Canver tarafndan sergilen mesi, dnyasndan habersiz gazetecilerimizi harekete geirtti ise, bu tr rnekler de ayn ii grrd. "eriat ve K adn" davas iin hazrladm m etin 125 sayfa tu t tu; ksa zam anda bunu gndereceim .

(...)
lhan Arsel

84

12 A ralk 1989 Sevgili ve A ziz T uran, Yarn akam stanbul'a hareket edecek olan birisiyle bu zarf yol layacam. M ahkem eye verilm ek zere hazrladm 129 sayfalk kart yazy da ekliyorum . Sanrm bu artk son "Karalama" ola caktr. lk drt sayfasnda ufak tefek bir iki deiiklik var, fakat 73. sayfaya kadar olan ksm yenidir. Geri kalan sayfalara biraz eki d zen vermeye altm , fakat esas tem a'ya fazla dokunm adm . Daha nce bildirdiim gibi 2000'e Doru dergisi ve Fatm a Yazc aleyhinde alan davalar, M uham m edin cinsel yaam ve evlilikleri ile ilgili olarak D iyanet leri Bakanlnca hazrlanm olan ve ya lan ve yanllarla dolu Rapor, esas ittihaz edilmek suretiyle karara balanmtr. G erek Dergi'de kan ve gerek Yazc'nn kitabmdan naklen yaym lad yazlar, eriat ve Kadu'm ele ald sorunlar ie rik bulunduu iin sz konusu Rapor'u eletirmem gerekiyordu. Grlerini ltfen bildirm eni rica ederim. Zarf getirecek olan kii'ye arlk olm am as iin im dilik sadece bir nsha gnderiyorum . Bir baka gelecek olanla M uam mer'in ve Hayri Balta'nn nshalarn da kendilerine ileteceim.
(...)

lhan Arsel

85

28 A ralk 1989 Sevgili ve Aziz Turan, Biraz nceki telefon grm em iz srasnda yle hissettim ki, gnderm i olduum zarf yznden sizi incittim . B iliyorum ki ok hassas bir konudaki duygulara, eer yz yze konum a durum u mevcut deilse, sz ya da yaz ile deil, fakat bunlarn dnda k a lan yollarla ak olana tanm ak gerekir. H er zam an tekrar etti im gibi, siz benim iin, kardeten de yakn bir kim sesiniz. Bu iti barla her eyi bu lee vurarak deerlendirm ek bana m utluluk verir. Bir araya geldiim iz zam an dncelerim i daha rahatlkla aklayacam sanrm. Fakat bu arada size birtakm m asraflar yaptrtmaktaym (posta, fotokopi, vs... gibi). M uhtem elen daha da yaptrtacam . Eer zaman ve frsat bulam ayp m ahkem e iin ha zrladm (125 sayfalk) m etnin, (hem m ahkem e kalem ine ve rilmesi ve hem de baz kiilere datlm as) iin yeteri kadar foto kopisini karam az isem , bunu sizden rica edeceim (ki bu, birta km masraf gerektirecektir. Bu m asraflar karlam am gerekir). H...'nun bana hitaben yazd mektup ile Diyanet'e yazd m ek tubun suretlerini ekliyorum. yle anlyorum ki kendi kafasnda ve ha yalinde yaatt bir din anlayn eriatn z sanyor ve buna ters dtn grd ilemlere ve eylem lere ve dolaysyla bata D i yanet olmak zere din adamlarna yaylm atei ayor. Ben em inim ki, bu "z"n ne olduunu ve bu "z" var klanlarn yaam larn, kandrmalarn, acmaszlklarn, vs... rendii an, (eriat' eletir me konusunda) bizlerden daha "atein" kesilecektir.

(...)
lhan Arsel
86

4 ubat 1990 Sevgili ve Aziz Turan, Bir hafta sonra New York'a dnm olacam. O zaman daha ge ni yazacam. imdilik Velidedeolu'na, Hayri Baltaya yazdklar mn birer suretini ekliyorum. Senin de grmeni istedim. Grlerin den yararlanacam. Gzlerinden perim . tlhan Arsel

87

21 ubat 1990 Sevgili ve Aziz Turan, oktandr yazamadm, senden de mektup alamadm. Bundan hafta kadar evvel (eimle) birlikte svire'ye, o benim eski renciliimin getii yerlere gitmi, sonra o stanbul'a devam e t mi, ben de New York'a dnm idim. Seni birka kez telefonla aradmsa da karamadm. Daha dorusu num ara dyor ve fakat birtakm kark kofuma seslerinden sonra ses kesiliyor. ( ...) Bu satrlar son denemeden sonra yazyorum. (Eimin) bu stanbul seyahati pek maceral oldu. Son gn bir dkknda alveri yaparken antasn alm lar. indeki ( ...) hepsi gitmi. ( ...) ans var ki, pasaportunu evde brakm ; yoksa dn pek zorlaacakt. Sana iletilm ek (ve bir ksm Hayri Bey'e gnderilmek) zere baz ktlar ve bir de gm lek verm itim . T e latan gmlei vermeden getirmi. Hayri Bey e yazdm gibi, ifademin alnmas iin Adalet Bakan lnn Amerika'ya yazmaktan sarfnazar etmesi maksatldr. Ya mmkn mertebe davay savsaklamak ve geciktirmek istiyorlar ya da Amerikan makamlarna kar utan verici duruma dmekten kan yorlar. Fakat ne olursa olsun buraya yazmalar hususunda srarlym. Fakat Bakanln Mahkeme ye yazm olduu eyleri bilmek isterim. Ona gre bir ey hazrlayarak gndereceim. Bu arada Uur Alacakaptan, topra bol olsun, Muammerin yerini alacak. Hayri Bey'le bir likte iyi bir ekip tekil edeceklerdir. (...) Sen naslsn? Yank yara iyice iyileti m i? Kendine ok iyi bak ve tedbirli ol ltfen. (...) Ilhan Arsel
88

10 Mart 1990 (New York) Sevgili ve Aziz Turan, Yazmakta geciktiim iin zr dilerim. Daha nce de belirtti im gibi, bir iki kez telefonla seni aradmsa da karamadm. eriat Byle balkl senaryo zetini zevkle okudum ; pek u s taca hazrlam sn. Senaryosunu da en gzel ekilde tam am laya candan eminim. Bu arada elim e geen dier yazlarndan dolay da seri tebrik etm ek isterim. Geen gn kardeimin gnderdii 28 Ocak 1990 tarihli 2000 e Doru da kan "Trkler isteseler de M s lman Olamazlar" balkl yazn okudum. Konuyu zl ve etkili bir ekilde zetlemisin. Yine ayn derginin 14 Ocak 1990 tarihli nshasnda yaymlanan "Diyanet'in Yalan ve Gerek" balkl ya zn da ayn deerde, iinde yaadn topluma ve insanla yaptn ve daha da yapacan hizmetleri dndke, kendimi ne kadar ra hat hissettiimi bilemezsin.
(. ..)

(Manz bulunduum tehlikelere ramen) savcnn ve yargcn, ifa demin alnmas iin Trkiye'ye gelmem hususunda srarl bulun malar, insan varlna ve haklarna ne kerte yabanc kaldklarnn ak bir kantdr. Kara ruhlu ve kara beyinli bu kiilerden baka ne beklenebilir ki?
(...)

t ve d basn harekete geirme iine gelince: Amerika'da, insan haklan sorunlarn kendileri iin ama edinen eitli ve ok etkili ku rulular, benimle ilgili davay gndeme getirme kararndadrlar. Bun89

landan biri (ki. dnya apnda bir kurulu olup "Helsinki Watch" adyla tannr), geen yl, bir yandan Trk makamlarna (rnein Babakan ve yardmcsna. Dileri Bakan na, vs...), dier yandan Avrupa lkeleri yetkililerine, benimle ilgili yazlar yazmt. Bu ayn kurulu, imdi yeniden lehimde bildiriler yaymlamak ister. Benzeri dier kurulular da bu ie el atacaklar.
(...)

lhan Arsel

90

13 Nisan 1990 Sevgili ve Aziz Turan, Benim tembelliimi ho grmeni dilerim. 23 Mart tarihli yazna cevap vermekte geciktiim iin zlrken, biraz nce 4 Nisan tarihli mektubunu aldm. Her yolladn zevk ve istifadeyle okuduum u bil melisin. Salam karakterinin, meden cesaretinin ve insancl duygu larnn ifadesi olan satrlarn, bana rahatlk ve ilerisi iin byk um ut lar veriyor. Fakat ne sonsuz bir enerjin ve alma gcn var senin? eitli ga zete ve dergilerde, birbirinden gzel ve yararl yazlar yazyorsun ve bu arada baka ileri de ayn titizlikle srdryorsun. Bu kadar ok ii bu kadar iyi bir ekilde baarabilmek iin nasl vakit bulabildiine a yorum. Hi uyumaz msn sen? Her eyden nce D iyanete verdiin yant vesilesiyle teekkrleri mi ve tebriklerimi belirtmeliyim. Cneyt Canver bana daha nce Diyanet'in yazsn gndermi olsayd, ben de imdiye kadar bir eyler hazrlardm. Neyzen Tevfik'in: "Gece bast kara kapl kitab- oldu hkim; A nrrken tepien bunca eek lim ..." snfna dahil ettii bu adamlarn hayret edilecek bir utanmazlkla ya lana sanlabilmeleri, insan rktyor. Azlarn atklar her defasn da etrafa satklar "pis cehalet kokusu" ise daha da tiksindiriyor. Fakat I Nisan tarihli 2000'e D oru 'da kan yaznla sen, bu "rm cek kafairian n yalanclklarn, sahtekrlklarn ve hilekrlklarn, en gzel, en bilgili ve en etkili ekilde sergileyerek haklarndan gel misin. Gazetecilere, milletvekillerine ve eitli evrelere (zellikle 91

baz yarg ve savclara) bu yazdan birer suret gndermen ok yararl olacaktr. Ancak zarflan adreslemek, pullamak vs. gibi ilerle senin vakit kaybetmene ve hele masraflan yklenmene, hibir ekilde gnlm raz olmaz. Birisini bu ile grevlendirebilir miyiz acaba? Eer masraflan deme iini bana brakacak olursan ( )e talimat ve rerek gerekenleri yapmasn sylerim. Bu arada Hseyin Hatemi denilen "bo kafaya da, yine ayn Dergi'nin bir baka saysnda, layk olduu dersi vermi ve zellikle Kuran , "Tevrat'n dzelticisi" ekJinde tanmlayan satrlan vesile siyle gereken (cevab) yerletirmisin. Ne hazindir ki ahlk ve bilgi yoksunu bu sankllar, o her eyden habersiz insanlanmza ya da kurululanmza "Yalan" edebiyatyla hkim olabiliyorlar. Fakat ne olursa olsun, bu yalanlann, bu kandrmalann, herkesin duyabilecei bir ekilde mutlaka suratlanna vur mak gerek. Her zaman tekrarladm gibi, eriaUn ne olduunu gzler nne serebildiimiz an, bu "Tepien limleri", o "Kanl krsf'den in dirmek ve "Krs'yi de kafalanna geirmek kolaylaacaktr. Diyanetin, yalana dayal ve yanllarla dolu raporlan yznden stanbul Asliye Mahkemesi'nce mahkm edilen Fatma Yazc ile ilgili yazm bu yaknlarda tamamlayacam sanmm. Bir de aynca "Pir" ve "Pire" ile ilgili saldnlann yantlamak zere ksa bir yaz hazr layacam. 1987de ikinci basm vesilesiyle Biz Profesrler adl kita bma "Pir, Pire, Hlle ve niversite" balyla bir kesim koymu ve verilmek gereken yant vermi olmama ramen, yle anlyorum ki, kendilerini sahiden bir ey sanp bu konuyu smr unsuru yapmakta fayda umuyorlar. Yzme renmek hevesiyle denize atlayan Nasreddin Hoca'nn, batmamak iin knp sknrken altna karmas ve su yun yzne kan kazuratn grnce "Eer ben yzmeyi senden reneceksem, hi renmem" deyip denizden kmas misali, kulaklann yeniden ekmek gerekiyor. Bundan baka aklm a bir de u geliyor: Cumhuriyet, M illiyet ve Hrriyet gibi gazetelerin i sayfalanndan birinde, D iyanet'in yaynlanndan rnekler vererek yalanlar "ilan" eklinde kam uya yanstmak. Bir rnek hazrlayp sana yollayacam . 92

eriat ve Kadnla ilgili davann seyri konusundaki iyimser gr lerin sevindirici; benim de sezindiim u ki, Atatrk dmanlarn be raat ettirmek suretiyle kendi aleyhlerine olmak zere yarattklar olum suz yanklarn daha da yaylmasn nlemek zere bir zm yolu aramaktalar. Son durumada Alacakaptan ve Balta'nn etkili konumala rnn arl muhakkak ki onlar bu yola srklemitir. Salna ok iyi bakman ve ok tedbirli olman diler, gzle rinden perim.
(...)

lhan Arsel

93

19 M ays 1990 Sevgili ve A ziz Turan, Sana son yollam olduum m ektubum un tarihine bakyorum : 13 N isan. B ir aydan fazla olm u y a z m a y a l! Sebep, telefonda da bildirdiim gibi, D iyanet'in "C evab Y az s" vesilesiyle hazrlam akta olduum metin. Dn bitirebildim ; yann stanbul'a gidecek olan biriyle gnderiyorum . yle bir gz atm an ri ca ederim. En ksa zam anda yerine iletmek istiyorum. Yazy kime ve hangi m akam a hitaben yazm ak hususunda tered dtte kaldm. Diyanetin yazs Devlet Bakan'na hitaben kalem e aln m ve M eclis'e o kanalla sunulmu. Fakat herhangi bir Bakan' ken dime muhatap edinm ek istemedim. Grdn gibi "Babakanlk Makam'na" deyiverdim.* Bu metni oaltp M eclis yelerine ve ayrca gazetecilere ve bil diim baz kiilere datm ak dncesindeyim . A klm a, eriat ve Kadn'm ilk basm vesilesiyle uygulanan sistem geldi. O zam anlar ( ...) M atbaasnn sahipleri (...), eer parm en kda daktilo ede bilirsem, dizgiye gerek kalm adan baskya geilebileceini sylem iler ve yle yapm lard. Bu nedenle parm en kdna yazlm olarak sana drt sayfalk rnekler gnderiyorum . M ahm ul durum da olduu nu bilmekle beraber yine de, eer m m kn ise, tandn m atbaaclara bir danman rica edeceim .
51 sayfalk bu yaz. Dyanc'in Cevab Yazs, Cncyl Canver'in Sora nergesi. Turan Dursun'un konuyla ilgili olarak 2000e Dorunun I Nisan 1990 tarihli saysnda ya ymlanan "Diyanet'in Yalanlan ve Kadnlarn Aalanmalar" balkl yazs ve olayn basndaki yanklan. "Ilhan Arsel. Diyanete Cevap/ Kadnlar Afagla)un Hkmler Ko nusunda Bafbakanlga Mektup" adyla Kaynak Yaynlan tarafndan (Tcnnuz 19%) yaymlanmn-. (Y.N.)

94

Belki gznden kamtr diye sana. Milliyet gazetesi yazarlarn dan etin Yetkin'in bir yazsn ve kendisine yolladm mektubun suretini ekliyorum. Bir de Oktay Akbal'n bana atfta bulunduu bir yazy bulacaksn. Telefonda sormak aklma gelmedi: 2000'e Dorunun basksna geildi mi? ok merak ediyorum. Yazlarmz yaymlatabileceimiz baka bir yer pek yok. Hele senin yazlarnn mutlaka devam etmesi gerek. Kendine iyi bakman rica eder, (eimle) birlikte selam ve sev gimizi iletiriz. Ilhan Arsel

95

22 H aziran 1990 Aziz ve Sevgili Turan, Bundan yirmi yl kadar nce iki ynl ftk ameliyat olmutum . Ben "Ftk nksetmez, bir daha ftk olmam" diye dnrken yeni den oluvermiim. Geen hafta doktora gittiimde ameliyat gerektiini bildirince arverdim. Neyse ki son derece basit bir ey olduunu ekleyerek beni teselli etti. Ve nceki gn iin hastaneye yatmam hu susunu belirtti. Fakat son derece iyi bir tesadf eseri olarak sigorta so runu nedeniyle ameliyat tehir edildi. "yi bir te sa d f diyorum, nk seninle ilgili yazy hazrlamam gecikebilirdi. Dn ule Perinek'ten 2000'e D oru nun senin iin kapak ya pacana dair faks aldm; haber beni ok sevindirdi. T oplum a bun dan daha byk bir hizm et yaplam azd. Seninle olan anlarm ve hakkndaki dncelerim i dile getirir nitelikte olm ak zere h azr ladm drt sayfalk yazy pazartesi gn faks ile kendilerine yol layacam. Fakat balk olarak koyacaklarn syledikleri "M ftlk ten Tanrszla" ibaresini, hatal bir taktik gibi grm ekteyim . Bunun yerine "Mftlkten Aklcla" ya da "Mftlkten eriatla Savaa eklinde bir eyler, bilmem daha uygun kamaz myd? Bunu sylemek zere biraz nce seni telefonla aradm , cevap kmad. Herhalde Ankara da olm alsn. E m in bulunm adm iin yarn tekrar ederim diye bu satrlar yazyorum . Diyanet in yazsna kar hazrladm 51 sayfalk y ant ilg i lilere vermi olm ana sevindim . Seni yorm u o lm a dncesine saplanmaktan kurtulsam daha da sevineceim .

96

Geen hafta Milliyet gazetesi yazarlarndan etin Yetkinden al dm mektubun bir suretini ekliyorum. Bilmem sana onun M illiyette kan ve Arap-Trk ilikileriyle ilgili makalesini ve bununla ilgili ola rak kendisine yazdm yazy gndermi miydim? Yetkinin yaz sndan anlalyor ki, gazeteler, gerekleri yanstmak konusunda iz ledikleri devekuu politikasn srdrmekten vazgemeyecekler. Cumhuriyet ile sylei ne oldu? Yaym lannca ltfen beni ha berdar ediver. almalarm byk bir evkle srdrmekteyim. Her zaman tek rarladm gibi, btn sorunum yaman unsurunda yatyor. altm masann karsndaki duvarda bir saat durur. Onun yelkovanlaryla adeta lm yarna km gibiyim. Sabah olup da belli saatte masa mn bana oturduum andan itibaren gzm ara sra ona taklr. Ve rimli ve gnlme uygun alma yaptm zamanlar mesele yoktur; saatin ilemesi beni rahatsz etmez. Fakat byle olmayp da bir eye takldm an i deiir; dakikalarn bo yere gemesi, beni lgna evirir. evirdike verimsizlik ciddileir. Ve bakarm ki, saat iki olu vermi. te o zaman iimden ya saati oradan alp balkondan frlat mak ya da avaz avaz barmak gelir. Ka zaman var ki, Aydu haneti konusunda tamamlam olduum kitab yaym safhasna sokma hazrlndaym. Bunun yannda, sana evvelce szn ettiim konuda hazrlm var ki, sanrm byk cilt tutacak. Her ne kadar bu alm alar sayesinde hem m utluluk duyuyor ve hem de salm koruyabiliyor isem de bir hayli yoruluyorum . Vaktiyle m asam n banda, le molas hari hemen hemen d e vaml olarak sekiz-dokuz saat geirebilirken imdi 3-4 saatte bir yle bir istirahate ekilm e ihtiyacn duyuyorum . Selam ve sevgiler. tlhan Arsel

*7

14 Tem m uz 1990 Sevgili ve Aziz Turan, Son 2 Temmuz tarihli mektubuna teekkr ederim; her zam an olduu gibi ince ve zarif dncelerle dolu. 2000'e Dorunun "sresiz" olarak kapatlmas kararn verenler, sanrm bu karardan mutlaka dnme zorunluluunda kalacaklardr. Zira idari organlarn keyfliklerine kar yargya bavurma olanan yok eden bir Hkmet'in, uygar lkelerden gelecek basklara kar koymas dnlemez. Mektubunda ule Perinek'in hazrlad "Kapak" konusu vesile siyle "... Tanrszlm' ve 'Dinsizliimi' saklamyorum. Taktik' ola rak bile yapmyorum bunu" diyorsun. Senin hibir bahane ve dnce ile "Taktik" kaygusuna kaplacam dnmem. Fakat acaba "Ben Tanrszm" demekle, eriat'n ahlk, vicdan ve akl verileriyle ba damaz nitelikler ierisinde tanmlad ve nsan'n nsan 'a sevgisini yok eder zihniyetle donatt bir Tanr anlayna saplanm insanlar, sanki "Tannl" imiler gibi bir durumda klm olmaz myz? Oysa ki "Tanrsz" olan sen, ya da ben ve bizim gibiler deil, fa kat Tanr anlayn bu kerteye indiren ve dolaysyla insan varl nn gelimesini engelleyen ve insanlar aras sevgiyi kknden yok edenlerdir. Eer biz insanlarmza anlatabilirsek ki Tanr denen ey, ( ...) eli, ba, ayaklan olan; tahtna oturm u keyf buyruklar saan, k frlerle konuan, yalanlar yadran, insanlar kendisine kul yap maktan zevk alan, birbirlerine krdran, gaddar ve hunhar duygu larla dolu olan. vs... bir Yaratan olamaz (ve nk byle bir Ya98

ratan, kendi yaratt A k l ve Vicdan karsnda barnam az), ite ancak o zaman "Beyinleri" ve "V icdanlar", biraz olsun iler hale sokma ansna kavum u oluruz. Bunu yaptktan sonradr ki, bu ayn insanlara, Tann'nn nasl bir ey olduunun bilinemeyeceini ve fakat akl yordam ile bunun, olsa olsa bizatihi Sevgi olduunu ve Tanr Fikrine ynelmekle insanlarn bu Sevgi kaynanda birlem i ve dolaysyla Tanrt-Kii ayniyetine y nelmi olacaklarn kabul ettirmek kolaylaacaktr. Aristo'ya inen bu dnce tarzndaki asaleti onlara ancak bu ekilde alayacam z sen benden iyi bilirsin. Ve sanrm yine ancak bu takdirdedir ki imdiye dein eriat veri leri araclyla "Tanr" diye kendilerine belletilene inanmann "Tannszlk" olduunu idrak edecekler ve eriatlar "Tanrszlkla" it ham edebileceklerdir. Ayn m uhakem e tarzn "D insizlik" konusunda da tekrarlam ak mmkn. Sen ve ben her ikim iz de biliriz ki, asl "D insizlik", akln vicdan szgecinden geirdii sese yabanc kalm aktr. Bu bakm dan asl dinsizlik eriat hkm lerinin tem elinde yatar; asl dinsiz eriatdr, nk eriat, bu t r bir ses'e aykr ne varsa her eyi (rnein insan varln haysiyet duygusundan uzaklatran, kle lii dahi doal klan, kadn aalatan, T anr'y ve M uham m ed'i yceltmeyi gnahlardan kurtulm a yolu sayan -y a da nice b enzerihkmleri) kabul eden yaratktr. "Ben dinsizim" demekle, eriaty dinli imi gibi bir durumda gstermi olmaz myz? Ya da aklcla ve insan sevgisine kavutur mak istediimiz insanlar yitirme tehlikesini yaratm saylmaz myz? Teokratik D evlet Anlayndan Demokratik D evlet Anlayna adl kitabmn sonuna Atatrk'n, nl tarihi W ells'ten mlhem olarak in sanlk sevgisiyle dolu szlerini koymutum. yle der: "Baylar, btn insanln grg, bilgi ve dnte ykselip olgunlam as, H ristiyanlk'tan, M slm anlksan (Yahudilik'ten), B udizm 'den (vs.) vazgeerek yalnlatrlm ve her kes iin anlalacak bir durum a getirilm i katksz ve lekesiz bir dnya dini nin kurulm as... dnnn tatl olduunu yad syacak deiliz." W

Bu szleriyle Atatrk, biraz yukarda deindiim ekliyle nsan Sevgisini din anlay haline sokmu oluyordu. Bundan daha asil bir "Dindarlk" olabilir mi? Daha yazacam ok ey var; ama burada kesiyorum, mektubu geciktirmi olurum. Her zamanki sevgilerimle. lhan Arsel

100

25 T em m uz 1990 Sevgili T uran, T elefonda salk haberini alm akla sevindim ; fakat einin ra hatszlna zldm . m it ve tahm in ederim ki iyilem itir. Baslmakta olan kitaplarn m erakla bekliyorum . ule Perinek'e gndermi olduum yaznn ilk ekli iliiktir. D ergiyi sorum lu du rumda klarm endiesiyle bir iki ksm karm tm . Fakat imdi tekrar okuduum da, ilk ekliyle yaym lanm as bakm ndan pek sa knca olmadn anladm. B ununla beraber karar kendilerine aittir. Ayrca N okta d e rgisinde kan bir yaz vesilesiyle A . .a hita ben yazdm yazy bulacaksn. O kuduktan sonra ltfen kendisine iletmeni rica ederim . Adalet B akanl'na hitaben yazdm yazm n geri evrilm esi halinde D evlet ras'na g iderek k a ran bozdurtm a olanann b u lunduunu sanm aktaym . Dava'y r'yet etm ekte olan hakim i ret konusunda hazrlam akta olduum yazy da sana ayrca gndereceim . mit ederim ki, k itabnn basm n geciktirm edin. ( .. .) Selam ve sevgiler. tlhan A rsel

101

EKLER

CEVAP* (lhan Arsel) Her yazara dilen ilk grev (ve hele bu yazar halk kitlelerine hitap ediyor ise), okuyucusuna gerekleri yanstm ak ve zellikle yalandan kanm aktr. B unu yapabilm ek iin, hi kukusuz bilgi sahibi olm ak, gerekli aratrm alarda bulunm ak arttr. E er bu g revinde kusur edecek olursa onu yola sokm ak elbette ki okuyucuya den bir haktr. Tercman gazetesi keba stunu yazar, byle bir grevle ken disini bal grmemeyi gelenek edinmie benzer. nk bundan on yl kadar nce, kiiliim ve yaynlarm hakkndaki yetersiz bilgileriyle bu stunlarda bana saldrm ve hak ettii karl, stanbul 5. Sulh Ceza yarglnn 1978/1 sayl kararna dayal yantmla almt. Bu kez yazar, 18 ubat 1988 tarihli makalesinde, Sn. Talt Halman'n M il liyetteki "eriat ve Kadn" balkl yazsn hedef edinerek, hem ona ve hem de bana saldrmak istemitir. Saldrrken de, 31 Mart zihniyeti temsilcilerinin taktiiyle halk tahrik denemesine girimitir, hem de kendisini fikren ve ahlaken sulu duruma sokarcasna. nk "Kandil I Altnda Bir Kltr Bakannn Seviyesi" balkl yazsnda, bizleri, eriata iftirada bulunmakla sularken "ftira" dedii eylerin D i yanet leri Bakanl'nn resm yaynlarnda ya da bu bakanln eriat kaynaklarnda yer aldn gizlemi ve bunlarn, din adam lan tarafndan Trk halkna belletilmekte bulunduunu sylemekten ekin mitir: ya bilgisizlikten ya da melanetten. Eer m elnetten ise, bu takdirde m elnetinin hesabn verm esi beklenir.
Ilhan Arcl'in Turan Dununa yazd 12 Mart I98B tarihli mektubun ekidir. (Y.N.)

105

Yok eer bilgisizlikten ise bu takdirde de onun bu noksanln birka rnekle sergilemek gerekir. Yaplacak ilk ey Bakanln yaynlarna ve bu arada 12 ciltlik Sahih-i Bhari M uhtasar Tecrid-i Sarih Tercemesi adl yapta yle bir gz atmaktr. Bu yaplacak olur sa grlecektir ki. I. cild'in 222. sayfasnda (Hadis No. 209) kadnlarn aklen ve dinen dn olduklar" hatrlatldktan sonra iki kadnn tanklnn bir erkein tanklna denk bulunduu ve ite bu yzden kadnlarn aklen eksik sayldklar; te yandan hayz h yaratldklar iin, detli iken ibadet etmekten yasaklandklar ve ite bu nedenle de dinen eksik bulunduklar yazldr. Yine bunun gibi ayn yapun 2. cildinin 440-451. sayfalarnda 301 ila 310. Hadislerle: "Siitresiz namaz klann nnden ve bir ta atm mesafeden eek, kara kpek, domuz ve kadn geecek olursa namazn geersiz saylaca" aklanmtr. Bu cildin 441. sayfasnda "krmz kpein namaz kat'etmi saylmayaca", Eb Zerk Hadsi olarak anlatlmakla, Kadm'n durumu biraz daha vurgulanmtr. Yine ayn yaptn 8. cildinin 312-313. sayfalarnda genellikle uursuzluun: "Ancak eyde, atta, ev'de ve kadn'a hasl o l duu" yazldr. Hccet'l-Islm diye bilinen tm am G azalinin Ihyu 'ulum idin adl yaptnn (Bedir Y aynlan, stanbul 1975) 2. cildinin 117. say fasnda: Kadnlardan "iyi" insan km ayaca ve ksa dahi d ee rinin karga'dan daha yukar olm ayacana dair u hadis yer alm tr: "Kadnlar arasnda saliha kadn, yz tane karga arasnda alaca bir karga gibidir." Ayn cildin 149. sayfasnda cehennemin ounluunun kadnlar dan olutuu, 78. sayfada kadnlarn insann karsna "eytan gibi kar olduklar , 147. sayfasnda nikhn kadn bakm ndan bir nevi klelik olduu ve evlilikte erkein efendi durumunda bulunduu ve bu nedenle "Kadn(n), tamamen efendisinin emrinde" tutulduu, e riat hkmleri olarak karmzdadr. Bin drt yz yl boyunca kadn denilen varl aklen ve dnen dn, hak ve zgrlkten yoksun klan bu rnekleri bylece ard ardna s ralamak ve bunlarn uygulamas karsnda eriatn ada ve uygar 106

llere uygun bir kadn deerlem esine yneldiini iddia etmek ise lgnlktr. Sylem eye gerek yoktur ki Ycelii zerinde tart lmayan bir Tanr'dan bu tr hkm lerin sadr olabileceini d nm ek, T anr'ya kar saygszlktr. te yazar bu bilgisizliine ve bu bilinsizliine ramen Kadn H aklan sorununu u eriat hkm ne dayanarak zm lediini sanmaktadr: "B ana... ey sevdirildi: gzel koku. Kadn ve ...nam az"; "Cennet analarn ayaklan altndan geer"; "En hayrlnz, kadnlarna kar en iyi davranannzdr." Her eyden nce belirtelim ki, kadn ktlk kayna bilen ve hak ve zgrlkten yoksun eden eriat hkmleri karsnda bu szlerin deeri yoktur. Kadna "Sen hak sahibisin" derken onu hak ve zgrl e yabanc klmak, kadna deer vermek olmaz; onunla alay etmek olur. Bu itibarla, yazarn yapt gibi, kadn snfnn lehinde imi gibi grnen hkmlere sarlmann anlam yoktur. Fakat yazar eriat'n znden ve biraz da muhakeme gcnden ylesine yoksundur ki, bu vermi olduu rneklerin dahi, asl'lanna uygun olmak yle dursun, fakat Kadni yceltir nitelikten uzak bulunduundan habersizdir. Ger ekten de kendisine dayanak edindii yukardaki ilk hkm, kadn hak laryla ilgili deil ve fakat erkein cinsel ihtiyacyla ilgilidir ve yledir: "D nyanzdan ey setim: gzel koku, (Gzel) Kadn ve namaz." Daha baka deyim le bu hkm eriat'n: "Kadn, mal, gzellii, asaleti ve dindarl yznden nikh edi lir" eklindeki temel ilkesiyle balantl olup erkeklere, evlenirken ka dn yz ve beden gzelliine gre almalar gereini hatrlatr. Bu ko nuda bilgi almak isteyenler, yukarda zikrettiimiz Trke kaynaklara gz atabilirler. "Cennet analarn ayaklan altndan geer" eklindeki hkme ge lince, bunun da kadn a pek deer veren bir yn yoktur; nk eer olmu olsayd herkesten nce MuhammecTin, kendi z anas iin hayr dua etmesi ve onun cennete konmasn istemesi gerekirdi. Oysa ki bata Buhr'nin yaptlar olmak zere temel eriat kaynaklanndan 107

renmekteyiz ki Muhammed, Tanr'nn kendisine, anas iin m afi ret dileme iznini vermediini sylemitir, M slm an im anndan l medi diye. Anlatmak istemitir ki, cennete gidebilmek. A na olmakla pek ilgili deildir; Mslman olmakla ilgilidir. Fakat M slm an ol mak da yeterli olmayp kadnn kocasna itaat etm esi, her hususta ko casnn hizmetlerini grmesi ve onu kendinden raz etm esi gereklidir. Btn bunlar yaptktan sonra cennete gitse dahi orada kocasn cen net hurileriyle ba baa bulacan da bilmelidir. Btn bunlar bir yana ve fakat yine Diyanet ileri Bakanl nn sz konusu yaynlarnn 9. cildinin 40. sayfasndaki 1340 sayl ha disten anlamaktayz ki M uhammed'e gre: "Cehennem dekilerin o unluunu kadnlar tekil etmektedir." Yani kadnlarn genel olarak gidecekleri yer, cehennemdir. Nihayet yukardaki nc hkme gelince, K eba yazan bunu da eksik gstermitir. nk tbn-i shak'tan renm ekteyiz ki, Ved hutbesi srasnda M uhammed'in syledii udur: "Onlara (kadnlar nza) iyilikle emrediniz, nk onlar sizin klelerinizdir." Buradaki "klelerinizdir" szcn, biraz olsun yum uatm ak m aksadyla "size em anet edilm ilerdir" ekline sokanlar bile, e r kein "efendi/seyyid" ve kadnn "tbi" durum da olduuna dair h kmlere sanlmaktan geri kalmazlar. te yandan unu da hatrlatalm ki, her ne kad ar "K adnlarn da sizin zerinizde haklar vardr" dendii belirtilir ise de. bunun "yiyim ve giyim lerinin tem ininden" baka bir alan kapsam ad ve kadna eit haklar salam ad bir gerektir. S annm ki bu ksa aklam am zdan sonra Tercm an okuyuc u la n , K eb a yazarlannn fikir ve bilgi seviyesi hakknda daha isabetli bir deerlem e yapacaklar ve onun uluorta savurduu k frleri kim e yneltm ek gerektiini anlayacaklardr.

108

8 Nisan 1989 Azizim A.., Bundan birka hafta nce gazete yazarlarmzdan bazlarna gnderdiim bir m ektubum da yle demitim: Kara Ses denen bir mrtecnin eriat ve Kadm adl kitabm ve silesiyle hakkmda karm olduu szm ona lm fetvas, as lnda akl selm sahibi her insanmza ve zellikle yazar ve d nrlerimize yneliktir. Byle olduu halde birka kii hari, zin de g temsilcilerinin hibirinden herhangi bir tepki gelmemitir. "Hepimizin unu bildiinden kuku etmemekteyim ki, eriat denen ey bu tip insan yetitirir. Trkiye'de bugn nice binlerce din adam, pusuya yatm, ada ve aklc dn insanlarmza benzeri nitelikteki fetvalarla terr sama frsatn beklemektedir. Altm bini akn camide her bir imam, bir parmak iaretiyle cahil ynlar zerimize saldrtmak iin banazlk ortamnn biraz daha younlamasn hayal etmektedir. Kara Seslileri, o sahte g'ten yoksun klabilmenin tek yolu, eriat'n insan bey nini kemirici, akl ve mant yok edici, dn gcn yitirtici, yaratc zeky krletici, insan varln kul kertesine indirici ve tek szck ile kiiyi uygar gelimeden nleyici ynlerini ve iyzn gzler nne sermek, eriaty kendi silah ile alt et mektir. Otuz yla yakn bir zaman var ki, bunu yaynlarmn tema's ve yaamnn amac edinmiimdir. " zgr dnceye ynelik tehdit ve saldrlar karsnda birbi rimizi yapayalnz brakmann nasl bir sonu yaratacan ben den iyi takdir edeceinizi dnerek msterih olmaktaym.
109

Nokia dergisinin yetkililerine, bu yukardaki satrlar yollam a fikri aklmdan gemedi. nk onlarn eriatya gz krpar olm alarndan haberdarm. Bundan dolaydr ki Nokta muhabirlerinden S.H. n be nimle temasa geip sylei yapmak istemesine am ve hatta ken disine aka olsun diye grlerimin "sansr" edilebileceini hatrlat mtm. Her ne kadar benim bu akam o, ciddiye alarak, Hayr, Nokta byle bir ey yapmaz" eklinde kendi sorduu sorulara kar verdiim yantlan, deil tm itibariyle basmak, fakat urdan-burdan krparak yaynlamak cesaretini bile gsteremedi. Braknz cesareti, fakat ne yazk ki kendisinin srarlan zerine en ksa zam anda hazrla dm metni aldktan sonra bir teekkr ya da yaznn yaynlanm a masndan mtevellid bir teessr, bir itizar dahi beyan etmedi. Evet btn bunlara ramen ben, baz yazarlara gndermi olduu mu bildirdiim yukarda parantez iindeki satrlar, bu mektubumla, imdi size de iletmek istedim. nk nedendir bilmem, sizin hakk nzda Faklte yllanndan kalma ok olumlu izlenimlerim var. San nn o tarihlerde henz asistan idiniz. Sizi ben, tpk dier baz Faklte arkadalanm gibi, zgr dnce insan olmak yannda salam ka rakter sahibi ve meden cesaret rnei kimse olarak bilmiimdir. O kadar ki, 1977 ylnda Faklte'den aynlrken dekanla sunm u oldu um istifa dilekemin bir yerinde: "Otuz yla yaklak bir sre boyunca ders verdiim bir kuru lutan ve ok sevdiim ve saydm baz atkadalanm dan ve hele bizlerden ok daha salam bilgi ve karakterde olduklarn eitli davranlanyla kantlayan asistan m eslektalarm dan aynlm ak, hi kukusuz yrek paralayc bir anlam tar b e nim iin..." derken, sizi bu szn ettiim "A rkadalardan saym m dr. D ei mi bir ey yok, fakat itiraf etmek isterim ki yayn ilerini ynet mekte olduunuz Nokta dergisinin. Kara Ses ve benzerlerinden gelen ilkel saldnlara kar tepki niteliinde herhangi bir ey y a zm am olm asna akl erdirem iyorum . 110

Hemen ekleyeyim ki benim szlerden beklediim ve istediim ey savunmam yapmanz deil, fakat insanlarmzn beynine zerkedilen eriat zehrini, Devlet'in resm kaynaklarndan rnekler vererek tehir edebilmem iin, frsat yaratmanzdr. Ben eminim ki bu lkeye yap labilecek en byk hizm et eriat eletirmek, akl ve vicdan szge cinden geirmek ve herkesin anlayabilecei ekilde tartabilmektir. Kii'yi dnm e gcne ve bylece gericiye kar kendisini savunma bilincine kavuturmak ancak bu suretle mmkndr. En iyi dileklerim le. tlhan Arsel

III

Ilhan Arsel'in (...)'e mektubu Bir sre var ki, Atatrk' Islamn hayran imi gibi gsterm e modas trem itir Trkiye'de. Aslnda bu moday yaratanlar eriatlardr. Atatrk'n srf baz reformlara giriirken zamansz ve yersiz direnmeleri nleyebilmek amacyla slam lehinde sylemi olduu szlere sarlarak, Trkiye'yi yeniden eriat bataklna srklemek umudundadrlar. Kendilerini aydn sanan baz kimselerin "Aydnlar Oca adyla meydana getirdikleri bir kurulu, 1973 ylnda "Trk-Islam Sentezi"ni ortaya atarken eriatnn bu kurnaz siyasetinden yararlanmtr. Oysa ki, Atatrk'n slam lehinde syler grnd szler, onun slam hakkndaki gerek dncelerinin tam zdddr. Bunun kant udur ki, giritii reformlarn her birisi, eriaun temellerine atlm birer mayndan baka bir ey deildir. liik yazm. Atatrk' slam hayran eklinde takdim eden bir konumacya hitaben yazdm mektubun suretidir. Azizim (...), Atatrk'n lm yldnm vesilesiyle yaptn konuman din lerken karmda sanki "Trk-lslam Sentezi temsilciliini yapan ya da "Atatrk" kla snan bir eriaty buldum. yle sanyorum ki, bu byk insann dncelerini pek yanl, pek ksr bir anlayla ve hi kukusuz tek ynl olarak sergiledin. yle ki: Bildiin gibi, lmnden bu yana Atatrk' her vesile ile hrpa lamaya ve en azndan "deccal" eklinde tantmaya alan eriatlar, btn abalarna ramen halktaki Atatrk sevgisini yok edememi lerdir; edemeyince de bu sevgiyi eriat karlar iin smrme kurnaz lna ynelmilerdir. Smrebilmek iin Atatrk' sanki Islamn hay

112

ran imi gibi gsterme yolunu semilerdir. Bundan dolaydr ki, onun, srf reform yapabilmek iin, slam lehinde syler grnd szlerine (ve rnein slam en son. en mkemmel, en akla uygun, en tabii bir dindir... Kuran Kitab- Ekmcl' yani eksiksiz, her eyi n gren bir kitaptr eklindeki konumalarna) sarlmlar ve gya Trk milletini tslamn zne ulatrmak" istediini savunmulardr. Bunu artk gncel konu yaptklar anlalmaktadr. Ancak ne var ki, ne Atatrkn gerek dncelerinden haber dardrlar ve ne de ounlukla tslamn iyzne vakftrlar; vakf olanlar ise, foya meydana kar korkusu ile, eriat gereklerini or taya vurmazlar. Oysa ki, Atatrk, her ne kadar ilk balarda yukardaki ekilde ko numu olmakla beraber gerekte ne slam en mkemmel bir din olarak benimsemiti, ne Kur'an "eksiksiz ve her eyi ngren" bir kitap olarak kabul etmiti ve ne de Trk milletini tslamn zne ula trma hevesindeydi. Temenni ettii ey. Trkn ncelikle eriat bataklndan kurtulmasyd. te yandan insanlk tarihinin din savalar tarihi olduunu ve din lerin hogrszlk kayna bulunduunu ve btn musibetlerin din ve inan ayrlklarndan doduunu bildii iindir ki, biin insanlarn dinlerini terk edip akl ve sevgi kaynanda birleecekleri bir dnya dini dncesine ynelmiti. Nitekim Byiik Nutuk'u, nl tarihi Wellsin grlerine yer vererek unlar sylemitir: "Baylar, btn insanlarn grg, bilgi ve dnte ykselip ol gunlamas Hristiyanlk'tan, Yahudilikten, Mustmnnlk\w, Budizm'den vazgeerek yalnlatrlm ve herkes iin anla lacak bir duruma getirilmi, katksz ve lekesiz bir dnya dini'nin kurulmas ve insanlarn, imdiye dein kavgalar, pislikler, kaba istek ve eilimler arasnda bir bataklkta yaadklarn ka bul ederek btn gvdeleri ve uslan alayan ktlk etkenle rini ortadan kaldrmaya karar vermesi gibi koullann gerekle mesini gerektiren Birleik Dnya Devleti kurma dnnn tatl olduunu yadsyacak deiliz." 113

Grlyor ki, Atatrk'n ideal edindii ey, btn insanlarn din lerinden kopmalar; yani Hristiyanl, Yahudilii, Budizmi, M s lmanl vs. brakp "lekesiz" bir insanlk sevgisinde bulumalardr. Daha baka bir deyimle Atatrk'n bu szleri, aka slam ret an lamndadr. Hi deilse onu sadece ibadet alanna mnhasr klmak ve uzun vade itibariyle (ve aklcln gelimesiyle) yok olm aya b rakmak amacna matuftur. Eer eriatnn iddia etlii gibi Islamiyetin "en son, en mkem mel, en aklc vs." bir din olduuna inanm olsayd hi kukusuz Mslmanlktan vazgemeyi sz konusu yapmaz, fslam her yn ile uygular, Kur'an' devletin temel yasas klard: tpk M slman lke lerin bugn yaptklar gibi. te yandan eriatn aklc gelimeye, hogrye, insanlk sev gisine ve mspet ilme ve daha dorusu olumlu hibir eye yer ver mediini bildii iindir ki, Tanr ile peygamber emirleridir diye kabul edilen hkmleri geersiz saym ve dnya yaamlarn a k la ve rilere, mspet ilme ve mspet ahlka uydurmaya almtr. Giritii reformlarn her biri (Cumay deitirmekten laiklik ilkesine varncaya kadar hepsi) slama aykr ve Kur'an' reddeder nitelikte eylerdir. Srf yobaz direnmesini tahrik etmemek iin balangta Anayasa'ya "Dev letin dini -dini tslam dr-" hkmnn konmasna ses karmamken, yobazlarn hakkndan geldii an bu hkm de yok etmitir. Hemen her konumasnda o, ima yoluyla Trk toplum una unu anlatmak istemitir ki, btn geriliklerin ve ilkelliklerin ve felaketlerin nedeni eriata saplanmlktr: "...K aza, kader, talih, tesadf deyim leri Arapadr, Trkleri ilgilendirmez" derken ya da "Menelerimizi hatrlaynz. Tarihimizin en mutlu dnemi, hkmdarlarmzn halife olmadktan zamandr" (29 Ekim 1923 konumasndan) diye eklerken belirtmeye alt ey, hep bu olmutur. Fakat eriat yznden son derece geri ve banaz kalm bir top luma nfuz edebilmek ve giritii reformlarda baanl olabilmek iindir ki, slam ver ya da Islama taviz verir grnmek zorunda kal mtr. Tarih boyunca her devirde ve her yerde, ou liderlerin eitli amalarla yaptklan ey budur. Saysz rneklerden biri olm ak zere 114

Napolyon u ele alacak olursak: "Ben dinlere inanmam" diyen ve din leri smr arac olarak bilen bu nl kumandan -ki ayn zamanda byk bir siyaset ve devlet adam id i- imparatorluunun karlar adna sadece Hristiyanla deil, fakat Mslmanla da taviz ver mekten geri kalmamtr. Msr' igal ettii tarihlerde, halk ken disine kolaylkla itaat ettirebilmek iin Hristiyanln dman ve tslamn hayran olduunu, her daim Kuran okuduunu ve kendi adna camiler yaptrp btn dnyann duyaca ekilde Mslman ola can ilan etmiti. Katolikliin "hamisi" grn altnda Papalkla "Konkorda" im zalad sralarda: ... Papalk taraftan olduum sanlacaktr; hayr ben hibir dine inanmam. Msr'dayken Mslmandm. burada Ka tolik olabilirim (srf Fransz halknn yararna olmak zere)..." Ayn ii sadece Siyaset ve devlet adamlar deil ve fakat ken dilerini peygam ber diye tantan kimseler de yapm lardr ve bun larn banda M uham m ed gelir. Kavminin kendisinden yz evirdiini grnce onlar kazanmak amacyla taviz siyasetine ynelmi ve Araplarn taptklar putlar ver grnm ve Tann'nn gya: Bana Lat, Uzza ve nc olarak Menat' haber verin "eklinde ayet gnderdiini sylemitir. Kurey ve dier unglar, Muhammed'in kendi putlarn bu ekilde anmasndan holanmlar, secdeye kapanmlar, fakat ne var ki, Muhammed'e katlmlardr. Bunun zerine Muhammed "eytan beni kandrd" di yerek sylediklerini geri alm ve Kur'an'a "...Tanr eytann tel kinlerini bozar..." ayetini koymutur (bkz. Hacc Suresi, ayet 52-53). te yandan Yahudileri ve Hristiyanlan kendisine ekebilmek iin brahim'den Isa'ya gelinceye kadar btn peygamberlerin Mslman olduklarn sylemi, kendisini "Tevrat' dorulayan kitab getiren peygamber" olarak tantm (Bakara Suresi, ayet 89-91), sevilii Haniflik ierisinde eritm eye alm ve Kuds' kble yapm ve daha buna benzer nice taviz yollarna bavurmutur. Fakat btn aba larna ramen onlar kazanamayacan anlaynca tavizlere son vere rek dmanlk siyasetine gemi, mein kbleyi Kuds ten Mek ke'ye (Kbe'ye) evirmiti (bkz. Bakara Suresi, ayet 143-145). Neden

evirdiini soranlara da "Dou Bat Allah'ndr. O dilediini doru yola eritirir" eklindeki ayetle karlk vermi (Bakara Suresi, ayet 142). Bylece baarszln Tann'nn keyfilii felsefesiyle rtbas etmitir. Her iini Tanr nn emri ve yardm ile grdn syleyen Muhammed, bylesine taviz yollarndan umut beslerse, Atatrk'n hoca efendilerle birlikte dua eder pozlarda resim kartm as ya da slam ver grnen konum alar yapm as hi yadrganabilir mi? Kald ki, Atatrk'n bu davranlarnda farkl inantaki halklar kandrmak ya da birbirlerine dm an klm ak ya da sm rm ek d e il, fakat uygarlatrc devrimlere hazrlamak amac yatm tr. Dine taviz verir grnrken dahi o, din fark nedeniyle insanlar aras d manlklar yaratmaya deil, fakat tm insanln akl rehberliinde ve (inanlar ne olursa olsun) sevgi kaynanda kaynaacaklar bir dnya anlay yaratmaya ynelmitir. Bu amacnn ilk hedefi Trk toplumunu aklc yola srklemekti. Giritii reformlarn hepsi, zellikle laiklik ve Batclk vs. gibi eyler hep bu amaca yneliktir.* Dnd o olmutur ki, aklc dzeye eritii an Trk toplumu, tm ktlklerin ve felaketlerin eriattan doma olduunu anlayarak ondan kopacaktr. Bu dncesinde hi kukusuz haklyd. Nitekim aklc eitim yolu ile yetitirdii ilk ku ak sayesindedir ki, Trkiye, eriattan giderek uzaklam ve bu sa yede Mslman toplumlar ierisinde en ileri gideni olabilmitir. Ne yazk ki. aydn geinen bizler, eriat alanndaki bilgisizlii miz yznden, eriatnn kandrm alarna kaplm ve ite bugn lkenin kapkaranlk bir vadiye ynelm esine neden olm uuzdur. e riat bize: "slam hogr dinidir, aklc dindir, bar dinidir, insan haklarna saygl dindir, kadn haklarn ycelten dindir, eitlik di nidir vs..." demi ve biz onun bu yalanlarna gz kapal olarak inanm zdr.

Trk-slam Senezi", kendilerini aydn sanan kiilerin "Aydnlar Ocs" adyla mey dana getirdikleri kuruluun 1973 ylnda ortaya att bir grijjr (Bkz Cumhumr gazetesi. 19 Nisan 1987)

116

Eer biraz olsun K u ran ve hadis kaynan kartrm , biraz M uham med'in yaam na gz atm ve biraz da aklm z kullan m olsaydk ve daha dorusu slamn iyz hakknda yeterli bil giye sahip bulunsaydk, Tiirk toplum unu bu yalanlardan kurtarr ve akl ana karrdk. rnein eriat karm za dikilip de, "eriat -dinde zorlama olm az- ilkesine dayal bir hogr dinidir dedii za man bunun bir kandrma taktii olduunu kolaylkla syleyebilir ve kantlamak zere slamn "tslamdan gayn gerek din yoktur" inancna dayal bulunduunu ve Kur'an'da "slamdan gayn bir dine bal olanlar sapktrlar" ya da "mrikleri nerede grrseniz ldrn" ya da "slam din edinmeyenlerle (Yahudiler ve Hristiyanlarla) boyunlarn bkp kendi elleriyle cizye (T<afa paras) verene kadar savan" ya da "...on larn (kfirlerin, mriklerin) boyunlarn vurup, parmaklarn dora yn ya da "...yalnz Allahn dini (slam) kalana kadar (kfirlerle) sa van eklindeki ayetleri ve daha nice benzerlerini sergileyebilirdik. (Kur'an'dan birka mek vermek gerekirse, Bakara 193; al-Tahrm 9; Tevbe 5 ve 29, 34; Ahzb 61,64-65.) Bunlara, tslam kl yolu ile kabul ettirmek iin M uhammed'in giritii savalar ve son nefesini verirken tslam dan baka din kalmayncaya kadar bu savalarn srdrlm esini vasiyet eden szlerini ekleyebilirdik. Sadece tm insanlar aras kardelii yok edici deil ve fakat farkl inanta iseler ana baba, karde ve yaknlar arasnda dahi dmanlk yaratc hkmleri, rnein, Kur'an'n "Ey inananlar, kfirlii sever lerse ve kfr imn'a (tslam a) tercih ederlerse babalarnz, kardele rinizi... dost edinmeyin", "...akraba bile olsalar, mrikler iin mafi ret dilemek Peygam bere ve m minlere yaramaz" eklindeki ayetleri belirtebilirdik (bkz. Tevbe Suresi, ayet 23; 113-114: Ankebt Suresi, ayet X vs.). Ve en gzel bir m ek olmak zere de Muhammedi verebilirdik. nk Muhanmed, hogrszl o noktaya gtrmtr ki. kendi / anas Emine ye Mslman olarak lmedi diye, Tanrdan nalret dilememi, Tanr'nn kendisine bu izni vermediini iftiharla syle
117

mitir. (Bu konuda bkz. Beyzev, finvar al-Tanzil ve A srar al-Tevil.) Kendisini evlad gibi yetitiren ve fakat slam kabul etm eyen amucas Eb Tlib iin yapt da bu olmutur. Yine bunun gibi, eer tslamn iyzn bilebilmi olsaydk, e riatnn "slam kadn haklarna en saygl din'dir eklindeki yalanla rna kar Kur'an'dan ve hadislerden ve bunlarn uygulanm alarndan rnekler verebililir ve bu yalanlan kolaylkla rtebilirdik. Kadn ahsiyetinin haysiyetini incitici nitelikteki hkm leri ve rnein Muhammed'in: "Kadnlar aklen ve dnen dn yaratklardr; aklen dn drler; n k iki kadnn tankl bir erkein tanklna bedeldir; din'en dn'drler, nk hayzl olduktan zaman oru tutamazlar, nam az k lamazlar" ya da "uursuzluk eyde vardr: k a n d a, e v d e ve at'ta" ya da "namaz kat'eden (bozan) eyler: kpek, eek, dom uz ve kadn'dr" ya da "bana cehennem halk gsterildi, ounluu kadnlard" eklinde ve daha buna benzer nice kltc szlerini ve kadn erke in klesi haline getirici emirlerini belirtebilirdik. (Bu konuda bkz. Arsel, eriat ve Kadn, stanbul, 1987.) Yine bunun gibi, eer slam hakknda bilgimiz olsayd, eriatnn "slam eitlik ve adalet dinidir, insanlar arasnda rk, soy, boy, cins, de rece fark tanmaz, klelii doal saymaz v s..." eklinde konutuu zaman, onun bu yalanlann kolaylkla ortaya vurabilirdik. rnein Mslmanlarla Mslman olmayanlar arasndaki eitsizlikten tutunuz da, paye, unvan ve nzk bakmndan M slm anlar aras eitsizlie (rnein: "Allah nzk bakmndan bir ksmnz bir ksm nzdan stn etmitir" al-En'm 53; Zuhruf 32; Nahl 71) ya da klelii doal sayan ayetlere (Nahl 75) ya da Arap rknn stnln belirten hkmlere varncaya kadar nice saysz hkmleri sergileyebilirdik. Hele zellikle bunlar arasnda Muhammed'in Araplan dier btn rklardan stn gren szlerine yer verebilir ve "insanln en mkemmel snf ArapIardr; Araplann en mkemmeli Kureylilerdir; Kureylilerin en m kemmeli de Beni Haim'dir"; "Araplan sevmek, saymak demek iman sahibi olmak dem ektir... Araplan seven beni seviyor demektir" ek lindeki (ve daha benzeri nice) hadislerini ve bu arada Trkleri klI S

tcii szlerini nakledebilirdik. (Bu konuda bkz. Arsel. Arap Milliyeti lii ve Trkler, ayrca bkz. Teokratik Devlet Anlayndan Demokratik Devlet Anlayna.) Evet tslam gerekten tanyabilm i olsaydk eriatnn bu ve benzeri alanlardaki 1400 yllk yalanlarna hayr diyebilirdik. Trk aydnnn en byk suu, tslamn zn renmemesi, ele tirmemesi, akl szgecinden geirmemesi ve medeni cesarete sarlarak eriat tehir etmemesidir. Eer bunu yapabilmi olsayd, dediim gibi, eriatn, insanlarmz nasl hogrden ve tm insanlk sev gisinden yoksun, nasl koyu banaz ve farkl inantakilere dman, nasl akl verileri yerine gkten inme emirlere amade, nasl kader fel sefesine dalm, nasl insanlk ahsiyetinin haysiyetinden uzak ve kul luktan yukar bir seviyeyi kendine yaktrmayan, nasl kadn aa lk bir yaratk sayan ve her yaanus ile nasl l kurallarna balanan ve asl ackls, nasl slam ncesi gzel niteliklerine (aklclk, kadn saygn grme vs. gibi) ve z diline yabanc kldn anlard. ite bu bilgisizlii yzndendir ki, Atatrk'e bal grnen eriatnn kandrm alarna ve m em leketi her gn biraz daha eriat bataklna srkleyen m elanetine gz yum mutur. Atatrk'n, vaktiyle ve o zam anki artlar altnda, slam lehine sylemi olduu szleri, siyaset madrabazlarnn ya da din adam larnn, srf kiisel karlar iin smr arac yapm alan doaldr. Aydn "acubesi" olm aktan ileri geemeyen ou okum ularn "Trk-lslam" sentezine girimek hevesiyle bu yolu semelerini an lamak da kolaydr. Fakat medeni cesaret sahibi olarak eriata hayr diye haykrmak gereken senin gibi kimselerin ayn usullere tenezzl etmesi, onlarn yolunda gitmesi, gerekten ac ve Atatrk'e kar saygszlktr. Biz Profesrler adl kitabmda Ali Kemal'in vaktiyle: "Siyas ce saret bir sosyal deerdir ki bizde yoktur" szlerine deinerek, Bat ta rihinin hemen her dneminin, insan akln ve zeksn din hkm lerinin tutsaklndan kurtarmak ve bamszla kavuturmak iste yen aydnlarla dolu olduunu belirttim. Sanyorum ki, bu tr cesaret rneklerine hibir zaman bugnk kadar muhta olmamzdr.
119

28 A ralk 1989 Sayn M .S., 20(X)'e D oru Dergisi stanbul Derginiz Sorumlu M dr Fatm a Yazc hakknda verilen m ah km iyet kararnn, D iyanet leri B akanl'nca hazrlanm bir ra pora dayatlmas olay, cehalet ve melanet tem silcilerinin artk devlete ve hkmete "fetva" yolu ile iyice hkim olm akta bulunduunun yeni bir kantdr. Bildiiniz gibi Salman Rdi'nin eytan A yetleri kita bnn Trkiyeye sokulmasn yasaklayan Bakanlar K urulu K aran, Di yanet leri Bakanl'nn fetvas zerine alnm tr. yle anlalyor ki. Bakanlk (ve tabii din adanlan snf), Humeyni rneine zenerek teokratik bir dzene kavum a zlem i ieri sindedir. O pek zavall ve pek ksr fikir daarc ile, fikir insanlanm zn kaderini izm e hevesindedir. Bu hevesi kknden sndrm ek gerekir; sndrcbilmck iin de akla ve m anta ve m spet ahlka ters den eriat verilerini sergilem ek ve bu arada din ad am lannn yalan ve sahtelie dayal ilemlerini gzler nne serm ek yeterlidir. Fatm a Yazc ile ilgili hkm bu nitelikteki bir rapora* dayatlm tr ki. eletiri konusu yapld takdirde hem bu amac ve hem de m uhte melen "ide-i m uhakem e" olasl gerekletirm eye vesile olacaktr. Sadece bu son olaslk dahi bir yandan din adam na haddini bildirm ek ve dier yandan adalet sistemine eki dzen vem ck ve bu arada Savclarm za ve Y arglarm za ders tekil etm ek bakm ndan yarar salayacaktr.
Hu rapor. 2 m e D n fm dcgs aleyhine Uljnhul 2 Asliye C e /a .NkltancM'iMfc ;u, !.i *l4 .a ili 9X7/175 vc K ll>H7/-4?i| \cslcs>lc Diyau'f Ilc IfcKkalC'i'nt'ii h;t/L. 11;
H*jv)r'lof '

12)

Sz konusu Rapor un, srf 2000'e Doru dergisini ve Sorumlu M dr n mahkm ellirmeye matuf olmak zere kt bir niyetle hazr land kukusuzdur. Bu kt niyet, din bilgini geinen 'stat"lanmzn sadece yanlgya kaplmalar ve kendi yaymlaryla dahi elikiye dercesine yanllara saplanmalar eklinde deil; fakat asl kastl denebilecek ekilde yalan taktiine bavurmalar suretiyle kendisini belli etmektedir. rnein Raporda. Hayber Seferi nde alnan esirler arasnda Hayber reislerinden Huyey bin Ahtab'n kz Safiyyc'nin bu lunduu ve kocasn "Savata kaybettii iin kimsesiz" kald, bu yzden Muhammed'in ona acd ve onu azat ederek "Ailesine dn mesi ya da Mslman olup kendisiyle evlenmesi arasnda tercih serbestisinde brakt ve "Yahudilerin kalplerini kazanmak ve dman lklarn yumuatmak amacyla" onu kendisine e yapt yazldr ki, tamamen yanltr. nk bir kere Safiyye'nin kocas savata lmemitir; Hayber Ka lesinin fethi srasnda esir alnm ve hzinenin yerini sylemedi ba hanesiyle (...) ba kesilmek suretiyle ldrlmtr. (...) Fakat Bakanlk Safiyye'yi, sanki kocas savata lm de kimsesiz kalm ve bu yzden Muhammed'in merhametini kazanm gibi bir kan ya ratmak iin onu "Savata lm" gibi gstermitir. te yandan Muhammed Safiyye'yi esir aldktan sonra, 'stersen ai lene dn, istersen benimle evlen" eklinde bir tercih karsnda da brakmad halde Bakanlk, sanki brakm gibi yanl bir iddiada bulunmaktadr. Bu yanllk ya Bakanln kt niyetinden ya da bilgisizliinden kaynaklanmaktadr ki, her iki davran da esef ve ricidir. Rapordaki beyan ile kendi yaynlan arasnda elime ve a tma bulunmas daha da ibret vericidir. Bakanlk bu kastl yanla Reme'nin kz ve Aver Anberfnin kz kardei Safiyye ile, Ben Na dir Reisi Huyey b. Ahtab'n kz vc Kinne b. Eb'l-Hukayk n ei Safyye yi birbirlerine kartrmak yznden kaplma benzer. Her iki Safyye'ye ai olaylar birbiri iine tkm ve muhtemelen kendi ama cna uygun bir z.n bulduunu sanmtr. Oysa ki, her iki Safiyye ayr ayr zamanlarda vc farkl olaylar vesilesiyle Muhammed'in 121

eline esir olarak dm olan kadnlardr. Yukarda sz konusu edilen "Tercih", Hayber'de esir alnan Safiyye ile deil, fakat Reme nin k z Safiyye ile ilgilidir. Hayber'de esir ald Safiyye yi Ailesine dn mek ya da kendisiyle evlenmek" gibi bir tercih karsnda brakmas mmkn deildir, nk Safyye'nin aile efradn (yani kadncazn kocasn, babasn ve kaynbiraderini) balarn kestirmek suretiyle ldrtmtr. Ortadan yok ettii bir aileye Safyye'yi iade edemeye cei aikrdr. Dier yandan Hayber'de esir ald Safiyye ile evlenmesinin Yahudileri kazanmak ve onlarn "dmanlklarm ve kinlerini yumuat mak" amac ile de hi ama hi ilgisi yoktur. nk Hayber Seferi hic retin 7. ylna rastlar. Oysa ki, Muhammed, hicretin daha 2. ylnn sonlarndan itibaren Yahudilere kar tam bir dmanlk siyasetine balam ve onlar imha planlan hazrlamtr. Hayber Seferi ne gi ritii tarihlerde artk Yahudilerin kkn iyice kazmak safhasnda idi. Zira daha nce Medine'deki balca Yahudi kabilelerini (mein Ben Kaynuka, Ben Kureyza, Ben Hadiyr vs.) temizlemi ve im di sra Hayber Yahudilerine gelmiti. Daha baka bir deyimle Hayber Seferi, Yahudilerden tm olarak kurtulma siyasetinin son uygulama safhasn tekil etmekteydi. Bu itibarla 17 yandaki Safyye'yi Yahu dilerle dostluk kurmak iin deil, fakat srf gzelliine vurulduu iin almtr. Yine bunun gibi Bakanlk, Mahkeme'ye tevdi ettii Raporunda, Muhammed'in, kendi oulluu olan Zeyd'in eine, yani Zeyneb'e k dp onunla evlenmesi olaylann yalan ve yanl ekle sokmutur. mein Rapor da (s.5), Zeyneb'in Zeyd'e smamadn, kocasna k t muamele yaptn syleyerek bu evlilii temelsiz gibi gstermeye alrken (bkz. Rapor, s.5), bu ayn evlilii Sahih-i Buhar Muhtasa r..., adl resmi yaynlannda: "Bu mes'd izdiva" tmcesiyle tanm lama suretiyle (Bkz. Sahih-i..., c.IV, s.423) kendi yalann kendi or taya vurmaktadr. Yine bunun gibi Zeyneb'le evlenirken ehevi bir duyguya kapl madn sylerken, bata Taber, Vakid, fbn Ishak. tbn Hiam vs. tm slam kaynaklarnda Muhammed'in Zeyneb i yanplak bir halde 122

grerek ona vurulduu hususu ile ilgili verileri -ki Tabenin TC Milli Eitim Bakanl'nca yaymlanm yaptnda yazldr- bilmezlikten
gelmektedir.

Bu yukanya aldklarm nice rneklerden birkadr. Gerek bunlan ve gerek dier biroklarn, stanbul Savcl'nn aleyhimde am olduu dava'ya yant olmak zere hazrladm kart yaz'in belirt tim. Ancak ne var ki, o metni, davann hitamnda kullanmam mm kn olacaktr ki, bu biraz zaman alr. Fakat buna karlk bu konuyu 2000'e Doru da ileyebilir ve kamuya yanstabiliriz. En iyi dileklerim ve sayglarmla. tlhan Arsei

123

29 K asm 1989 (...) Bey, Bundan iki yl kadar evvel size eriat ve Kadn adl kitabmn ilk basksn yolladmda, din evrelerinin muhtemel tepkilerinden ve kitabn ikinci basksn yapma glnden sz etm itim . 29 Ekim 1987 tarihli yantnzla bana aynen unlar yazm tnz: "K itabnz aldm, ok yararl, dolgun, ierikli; gncel deeri ayrca vurgulan mal. Kukusuz bilim evrelerince yeterli ilgiyi grecektir. Ne var ki, kitabn yaymyla ilgili baz karam sar grlerinizi paylaamyorum . Bugn Trkiye'de gericiliin epey yol ald bir gerektir, ama irtica akmlarna kar bir direni de var. Gn getike laikliin savunul masnda daha bilinli bir gelime izleniyor. Bu bakm dan... kitabn toplatlmas sz konusu olam az..." tiraf ederim ki, her ne kadar bu satrlarnz karamsarlm gide rememi idiyse de geici bir ferahlk vermiti. Fakat ne yazk ki, o ta rihten bu yana irtica gerekten rktc boyutlara ulat. O kadar ki, kitabmn ilk iki basks vesilesiyle takipsizlik karan veren stanbul Savcl, bu karann Bilirkii Rapor una istinaden: "Kitapta eriatn kadnlar hakkndaki deer lleri eletirilmektedir. Kitabn slam di nini tahkir etme gibi bir amac olmayp, sadece kadn haklann sa vunan bir grnm mevcuttur. Bu ynden... kitabn TCK 175/3 mad desine aykn bir yn yoktur... Bu nedenle sorutum a almasna mahal olmadna karar verildi..." eklindeki bir gerekeye dayatm iken, kararndan hemen bir ay sonra kitap aleyhine dava amtr. Yani bir ay ncesine gelinceyc kadar "su unsuru yoktur" dedii bir kitap iin, birdenbire fikir deitirerek "su unsuru vardr deyivemitir: kukusuz gerici evrelerin (ve zellikle Diyanet leri Bakanl nn) basksna kaplan Adalet Bakan nn tahrikiyle! 124

Fikir zgrlne indirilen bu yeni darbenin T rkiyeyi, bir kez daha B anaz lkeler safnda uygar dnyaya hesap verme zo runlusunda brakaca m uhakkaktr. Fakat um ut vericidir ki, saylar az da olsa zinde g temsilcileri sava terk etm emilerdir. Bunun son kant. Adana Milletvekili C neyt Canver'in M eclise getirdii Soru nergesi'dir. Bu nerge ile Canver, Diyanet leri Bakanl nn kadm' kltr nitelikteki ya ynlarn, hem hkmetin ve hem de asl kamuoyunun dikkat nazar na sunmutur. eriatlarn halkmz nasl ilkel bir zihniyetle yeti tirmekte olduklarnn saysz rneklerinden birini ortaya vurmak iti bariyle son derece nemli bu giriim -k i sanyorum eriat ve Kadn adl kitabmdan kaynaklanm tr- Milliyet ve Hrriyet gazeteleri ta rafndan gze batar bir haber eklinde okuyuculara yanstld. (...) Oysa ki, <;'nin insanlk ahsiyetini rencide eden ve zellikle kadn ' hayvan kertesine indiren eriat hkm lerini sergilemek, bizlerin ve sizlerin en kutsal grevim iz olm ak gerekir. Ben una inanyorum ki, "Trban" sevdasna kaplm grnen kzlarmzn ve kadnlarm zn gzleri nne, slami kaynaklarda (ve rnein devlet yaynlarnda) yer alan, eriat emirlerini aynen se rebilmi olsak "trban sorunu" kendiliinden zm yolu bulacak ve yok olacaktr. nk okum u ya da cahil hibir kadn tasavvur edilemez ki, ken disini "kara kpek", "eek", "domuz", "karga", "eytan" vb. tanmla malara sokan ya da "dinen ve aklen dn" kertede klan ya da buna benzer nice haysiyetsizliklere layk bulan emirlere -k i kitabmda kay nak vermek suretiyle bunlar belirttim - katlansn. Hibir kadn ta savvur edilemez ki, bu gerekleri rendii an, kendisini aalatan bir zihniyetin simgesi niteliindeki trbana ve arafa kar tiksinti duymasn. unun bunun kkrtm asyla sokaklara dklen kadnlar mzn bu tr giysilere zlem besler grnmeleri, zgrle hasret kal malarndan deil ve fakat zgrln nimetlerinden yoksun brakl m olmalarndandr. Kskan ve hodgam bir tabiatla yorulmu e riat zihniyetin kurban olmalarndandr. Bu zihniyet onlar, yzyllar boyunca "nam us", "iffet", "fazilet" kandrm alaryla hem boynu 125

eik ve hem de umac kyafetler ierisinde yaatm, benlikten uzak latrm, kle gibi aalatmtr. Oysa ki, hibir kadn, braknz haysiyetsizlie katlanmay ve fakat yzn, gzn, san kapatmay ya da buna benzer irkin klklarda dolamay istemez. Aksine, klk ve kyafetiyle ve ahsiyetiyle beenilmek ve sevilmek ve saygnla erimek ister: yeler ki bilinlendirilmi olsun. eriatn emirlerini onlara aklayabildiimiz ve din adamnn yalanlarn ortaya vurabildiimiz an bu bilinlenme kendiliinden doabilecektir. Ayn eyi, eriaun el att her alanda yapabilsek ve akla ve man ta ve ahlaka aykr din emirlerini ortaya vurabilsek ve daha dorusu insanlarmz din adamnn penesinden kurtarabilsek, sizi temin ede rim ki, gericilik silinip gidecektir; akl selim sahibi olan halk, eriatn iyzn rendii an, eriatnn karsna dikilecek ve ona haddini bildirecektir.
( . .. )

lhan Arsel

126

26 Ekim 1989 Sayn S.H., Diyanet leri B akanl nn benim le ilgili olarak size yol lad 10 A ustos 1989 tarihli yaz ve sizin de kendilerine vermi olduunuz 14 Austos 1989 tarihli yant nm de. Bunlar dostum Talt Halman araclyla edinm i bulunuyorum . Her eyden nce sizi fikirsel ve ahlaksal olgunluunuz ve sz ko nusu yaznzla sadece D iyanet leri Bakanl na deil ve fakat ay dn saydmz nice kiilere rnek olabilecek tutumunuz vesilesiyle tebrik etmeliyim. Hele Bakanla hitaben: "Arsel'e kzmadan, zl meden onun yanlglarn gsterip de doruya ekmek iktiza ederdi. 'Dinsiz, Mslman dm an' szleri, sadece onun savlarn rtemeyecek kimselerin savunm a tarz olur" eklinde yazm olduunuz sa trlar, tslam clann ibretle okumalar gereken eylerdir. Fakat korka rm ki, onlarn byk bir ounluu ve hele Diyanet leri Bakan l, bu gzel tleri deerlendirebilecek kerteye henz eriememi lerdir. Bundan dolaydr ki, hem kendilerini ve hem de savunur g rndkleri lslam kltrler ve bu arada bakalarna "cahil", "din siz", "Allahsz" gibi yamalamalar yaparlarken aslnda kendi kendi lerini bu duruma drdklerini fark etmezler. Bunun ilgin bir rneine, Bakanln yukarda sz konusu olan yazs ile tank olm aktayz ki, burada ksaca ele almakta yarar vardr. Yaz: lhan Arsel, btn dinlere ve zellikle slam dinine... an l de kin ve hn besleyen bir kiilie sahiptir..." diye balyor ve: Bu itibarla, tarafsz bir ilim adam haliyle slam dinini ve bu dinin kutsal prensip ve hkm lerini... deerlendirebilecek bir kimse deil dir gibi bir yarglamaya ulayor ve nihayet eriat ve Kadn adl 127

kitabmdaki "iddialarn ve yorumlamalarn gereklere uymad ve bunlar slam kaynaklar ile karlatrmak gereklii tavsiye sine yer veriyor. Ben genellikle her trl seviyesizliklere kar, susmay, muhataba verilebilecek en isabetli yant sayarm. Fakat bu kez ortada seviyesiz liin de dnda, bir bakma "kendini bilmezlik" ve 'halk kandrma gibi hususlar sz konusu olduu iin, itiyadmdan ayrlp unu sy lemekten kendimi alamamaktaym ki, benim btn dinlere kin ve hn beslediimi iddia eden Bakanlk, Trkiye halkn farkl inantakilere kar "kin ve hn" duygulan ierisinde yourmakla meguldr. Yo ururken de malzeme olarak kulland ey:
"slmiyet'ten baka b ir dine ynelirse, onunki k a b u l e d il meyecektir. O hirette de kaybedenlerdendir" (K. 3 Ali mrn

Suresi, ayet 5)
ya da "Allah katnda dn, phesiz sl m iyet'tir (K. 3 Ali mrn

Suresi, ayet 19) eklindeki (ve dier benzeri) Kur'an emirleridir. Bakanln H u t
beler adyla yaymlad bir kitapta aynen yle yazldr: "Islm'dan baka dinlere rabet edenler tam b ir s a p k lk ierisindedirler. "*

Bylece Bakanlk, farkl inanta olanlarn, rnein Yahudilerin ya da Hristiyanlarn vs. "sapk" olduklarn ve bal bulunduk lar dinin gerek din saylmayacan anlatr ve onlarla dost olun mamas iin:
E y inananlar, Yahudilerle N asranleri d o st edinm eyin. O n lar birbirlerinin dostu d u r ve sizden kim onlar d o st edinirse phe yo k ki o da o nlardandr" (K. 5 Mide Suresi, ayet 51)

eklindeki Kur'an emirlerini sralar. Yani insanlarmz farkl inantakilere kar biraz daha dman klar.
I Bakanln bu favas iin bkz Huhrler. Ankara, 1971, s 217.

128

Fakat bununla da kalmaz, bir de Islamdan gayr inanta bulu nanlara kar lm ve dehet ve kin sac tslami emirleri reterek insanlarmzn banaz ve saldrgan bir ruhla yetimelerini salar ki, Tevbe Suresi ndeki; "Mrikleri nerede bulursanz ldrn" (K. 9 Tevbe Suresi, ayet 5) eklindeki emir bunlardan sadece bir tanesidir. Bilindii gibi "m rik" szc, her ne kadar lgavi olarak "Tann'ya e koanlar" anla mna gelir gibi grnrse de, Muhammed'in bizzat kendi uygulamas ve bu uygulamann slam tarihi boyunca her frsatta tazelenmesi bakmndan ok geni kapsamldr: Kur'an' Taun sz olarak kabul etmeyenlerden tutunuz da "kfir" ya da "zndk" damgasna layk sa ylanlar ya da Tann anlayna yabanc kal anlan (rnein Budistleri) ya da Tann fikrini "Siyasetin sonucu olarak" tanmlayanlan (Atatrk gibi) ve daha nice kiileri iine alr. Nitekim gerici gazeteler "Kur'an'n asl yakld" eklinde konutu diye bir din bilginini (Turan Dursun'u) sulamak iin "Mrik ayn Mrik!" eklindeki kocaman manetler atarak birbirleriyle yarmlardr.2 Bakanln birde halkmz, "Mrikler"den gayn "Ehl-i Kitab" diye bilinen Yahudilene ve Hristiyanlara kar dmanlk duygulan ierisinde tutan tutumu vardr ki, dayana u hkmdr: "Kitab verilenlerle)... boyunlarn bkp kendi elleriyle (ve alalarak) cizye verene kadar savan" (K. 9 Tevbe Suresi, ayet 29). Bildiiniz gibi Muhammed, Medine'ye hicret ettii andan lecei ana kadar 28 sava yapm, 40'dan ziyade ete yollamtr: hep insanlan slama zorla sokmak iin. Bakanln, eriata dayal olarak halkmza bellettii husus lardan biri de udur ki, slamdan baka gerek din olmad gibi, baka dinden peygamber diye bir ey yoktur: yani "Yahudi Pey gamber'' ya da "Hristiyan Peygamber" diye bir ey sz konusu deil2 I Hazrn 1989 tarihli Taman gazetesine bakn/.
12 9

dir. Gelmi gemi btn peygamberler "Mslmandr . Bildiiniz gibi. Kur an da, brahim'in "ilk Mslman peygamber" olduu (En'm 14, 161), Nuh'un "Mslimlerden olmak zere emrolunduu" (K. 10 Yunus 73) ve daha sonra gelen ve sa'ya kadar varan peygamberlerin (rnein shak, smail, Yakup, Musa, Harun, Davud, Sleyman, sa vs.) hep Mslmanlkla emrolunduklan yazldr. (rnein, bkz. Nis 163; Nahl 123; Bakara 140; Sd 48; Meryem 54-55 vs.) Grlyor ki. Bakanlk, eriat esaslarna bal olarak baka inanta olanlarn peygamberlerini dahi inkr durumundadr. Hatrlatmak isterim ki, brahim'in "ilk Mslman peygamber" oldu una dair Kur'an'a yukardaki ayeti yerletiren ve stelik "brahim'in di nine uy" (Nahl 123) diyerek bunu pekitiren Muhammed, daha nce leri kendisinin "lk Mslman peygamber" olduunu sylerdi. Bundan dolaydr ki, Kur'an'n En'm Suresine "Dorusu ben ilk Mslman ol makla emrolundum" (En'm 14) ayetini koymutu. Bu elimenin neden ileri geldiini bizim allamelerimiz pek bilmez. Oysa ki, bunun izah kolaydr. Mekke'de ilk balarda kendisini sadece Araplara ve hatta sadece Mekke halkna, onlarn anlayacaklar Arapa dilindeki Kur'an ile peygamber olarak gnderilmi gibi ilan ederken, Medine'ye geip de glenmeye baladktan ve Yahudileri ve Hristiyanlan ken disine balamay aklna soktuktan sonra (rnein bkz. Mide 104), brahim'den sa'ya kadar btn peygamberlerin Mslman olduklarn iddia etmi ve ayn zamanda Kur'an'n daha nce indirilmi olan Tev rat' ve Incil'i tasdik eder olduunu (rnein bkz. A'l 18-19; Nis 47 ve Mide 66), kblenin Kuds ynne doru bulunduunu (rnein Bakara 115, tsr 1) ve bu nedenle eer lslam kabul edecek olurlarsa kendi dinlerine balanm olacaklarn sylemi ve fakat kandra mayacan anlaynca onlara kar dman kesilmi ve yukarda baz rneklerini grdmz "kin" ve "hn" hkmlerini yerletirmi, kbleyi Kudsten Mekke'deki Kabe'ye evirmi (mein. Bakara 144) ve bunu yaparken saldrlara gemi ve tmn esir alp kesmek ve srmek ve mallarn ganimet olarak ele geirmek gibi usullere ynelmitir.
130

Bu belirttiklerim sadece birka rnektir. Eer yer ve zaman msait olmu olsa bu konuyu, eriatn temel hkm lerine dayal olarak bu ekilde aklamaya devam etm em kolaydr. Fakat ksaca sylem ek is tediim ey udur ki, tslam dan baka din tanm ayan ve farkl inantakilere ve baka dinlere kar kin ve dm anlk saan ve insan larmz da bu ruhla oluturanlar, eriat em irlerini insanlarm za belleten D iyanet ileri B akanl ve tabii d o laysyla btn din adamlardr. Bana gelince, benim, kin deilse bile (nk "kin" ilkel insanlara zgdr) "hn" besler olduum ey: 'nsan'n insan a sevgisini yok eden", "nsan akltm ilemez hale getiren", "insan ahsiyetinin haysi yetini rencide eden", "Insan' zgrlkten yoksun eden" ve ksacas in san varln ilkellie iten ne varsa her eydir. Burada insan derken kastettiim ey, dini ve dili ve rengi ve soyu vs. ne olursa olsun in sann bizatihi insanldr. Ben, insanlar inan fark yznden bir birlerine saldrtan, birbirlerine boazlatan, birbirlerine dm an klan hkmleri (velev ki, bu hkm ler T ann'dan geliyor diye iddia olun sun) Yce bir Tanr anlay ile badatram am . Akl banda ve vic dan yerinde olan hibir insann badatracan da sanmam. r nein yukarda birka rnek olsun iin belirttiim hkmlere daya narak size: "Tanry ve Peygam beri'ni inkr edenleri ldrm en gerekir" ya da "Yahudilere ve H ristiyanlara sava ap onlar dize getirm en ve boyunlarn bkp cizye verene kadar onlarla savam an ve asla onlarla dost olm am an gerekir" desem ya da buna benzer laflar etsem, bu szlerim e kar siz hakl olarak "olm az byle ey" diye isyan eder ve beni m utlaka terslersiniz. Bunu yaptnz an D iyanet leri B akanl'nn benim hakkm da kulland szlere m uhatap olm anz ve btn bunlar bir yana fakat "katli caizdir" fetvalaryla kar karya kalm anz m ukadderdir. Diyeceksiniz ki, "dinde zorlam a olm az eklinde ya da buna benzer hogr havas y aratr nitelikteki hkm ler var, bunlara ne diyorsun?"

131

Hemen derim ki, "dinde zorlama olmaz hkmnn banazl nlemekle bir ilgisi olmad gibi,3 "hogr" niteliinde grlen h kmlerin de gerek anlamda hogr amacyla konmuluu yoktur. Bunlar, Muhammedin daha henz gl olmad Mekke dneminde yerletirdii eylerdir. Zorlama usullerine bavurabilecek gce sahip olmad iin o dnem boyunca byle grnmekten baka yapabile cei bir ey bulamamtr. Fakat Ensar'la anlap M edine ye getik ten ve kervanlara saldrmaya ve ganimet alarak varlk edinmeye ve bylece taraftarlarnn saysn artrp iyice glenmeye baladktan sonra, kl yolu ile i grmeye ve yukardakine benzer dehet sac emirler verip saldn ve sava siyasetine gemitir. Sadece bu alanda deil ve fakat insan yaam ile ilgili her alanda durum budur. Diyanet ileri Bakanl'nn bu alanlarla ilgili olarak yaynlad hkmleri gzleriniz nne serebilsem, tepkiniz tpk yukardaki gibi olacak ve "Yce bir Tann byle bu tr emirler gn dermi olamaz" diye hmlanacaksmzdr. eriat ve Kadn adl kitabmda kadnlan "dinen ve aklen dn", "uursuz, "kara kpek, eek, domuz" vs. hayvan ve buna benzer de yimlerle aalatan eriat esaslan ele alnmtr. Bu esaslar byk ounluu itibariyle Bakanln kendi yaynlanndan karlmtr. Buna ramen Bakanlk, size gndermi olduu yazsnda yle de mektedir: "Ad geenin kitabnda ileri srlen iddialarn gerek ve kaynaklara uygun olup olmadn anlamak iin, gsterdii kaynak larla... karlatrmanz uygun olur." Gya sizi pheye srkleyici bir taktik izlem itir. Fikir edi nesiniz diye Bakanln yaynlarndan karlm bir iki rnek ekliyorum. Bu vesile ile bir de Bakanln, halkmz nasl ilkel bir kafa ya ps ile yetitirmekte olduunu kantlar bir iki m ek daha yolluyorum. Bunlar nicelerden sadece birkadr. Bakanla yazm olduunuz
3 nk bu hkm, baz ibadet grevlerinin kolaylkla grlebilmesi ve mminlerin skntya girmemesi iin ngrlmtr rnein yolculukta oru .tam ayanlann d |e r gnlerde tutmasn ngren Bakara Suresi'nin 185. ayetinde bile "Allah size kotaylk isler diye yazldr Buna benzer dier rnekler iin bkz. Sahih i Buhar Muh(asan..., c., s.92; c II, s.59 vs.

132

mektubunuzda siz bunlardan bir ikisine deinmisiniz: sinein idrak sahibi olup, yemek iine dtnde nce gnah kanadn batrp ifa kanadn darda brakacana ve eer bu kanat iyice batrlacak olur sa ifann gnah gtrm olacana ya d a 'v eb a gibi hastalklarn sari olmadna dair rnekler, bunlardan sadece bir ikisidir. Bakanlk yaynlanndan kanlm a elim de bunun gibi akl artc ve vicdan szlaoc daha neler var. Bir ikisini eklem ekten kendimi alamyorum. Bunlardan birisi fare nin deve st imeyip koyun st imek gibi bir gelenee sahip olduu ve nk Yahudilerden bir kavmin vaktiyle Tann tarafndan fare ekline dntrld ve Yahudilerin daha nce yine Tann tarafndan deve st im ekten yasak edilm i olm alan nedeniyle o tarihten bu yana farelerin deve st imez olduktan hu susu ile ilgilidir ki. Bakanln yaynlad Sahih-i Buhar i M uhta sarma 9. cildinin 68. sayfasnda 1364 sayl hadis olarak ortadadr. Yine Bakanln yaynlanndan olmak zere "orula ilgili baz fkhi hkmler" vardr ki, sizin tabirinizle "iren verici" olmaktan ileri gemez. Bunlar arasnda "orulu olduu halde uyuyan bir kadna, ei nin uyandrmadan mnasebette bulunmu olmasnn" orucu bozup kazay gerektireceine ya da "n ve arka mahallin gayns bir yere srtmekle yahut istimna (el ile oynayarak) inzl vki olmak" ya da "hayvan ve l ile" cinsi mnasebet halinde orucun bozulm u saylp "kaza'y gerektireceine ve fakat az tuz yemek suretiyle orucun bo zulmas halinde hem "kaza" ve hem de "keffaret" gerektiine dair baz eriat emirleri yer almtr. Bakanln yaynlad Diyanet Dergisi'nin say 100-101, c.9, s.306-307 iliiktedir. Diyanet leri eski B akanlanndan Ltf D oan'n Ram uz elEhadis adyla piyasaya srd kitab grdnz m bilm em . G rmedinizse orada, cennetlik bir M slm ana drt bin bakire ve sekiz bin dul ve yz huri verileceiyle ilgili bir hadis vardr ki, okum an z tavsiye ederim. Bir okuyucu bu vesile ile yle diyor: Bu hurileri anladm, bir lye kadar bakirelere de sesimizi karmayalm. Ama u sekiz bin dul ne oluyor? Eer bunlar dn yadayken dul hale getirilmilerse kocalan nerede? Yok eer

133

cennette bu hale gelmilerse, haa rzlarna kira gem i? sla ma ve insanla yakmayan cehalet ve gericiliin zerine, akl ve bilimin lleriyle gidelim de, kim rencide olursa olsun. niversite grm ve din bilgini" diye geinen bu kiiler, akld ilerle uramay ve halk da bunlarla uratrm ay m arifet bilip, bu lkeye aklcl sokmak isteyenleri cahillikle sularken, kendi zavalllklarn tehir ettiklerinin farknda deillerdir. Btn bu yukardaki samalklar ve aklszlklar ortada iken, bil mem nedendir "pirenin zinas" sorunu, Bakanl pek tedirgin eder grnmektedir? Bu hususu evvelce Biz Profesrler adl kitabm da "Pr, Pire, niversite ve Hlle" bal altnda ksaca akla kavu turmutum. Cinlerin diisi ve erkeiyle ve "cima" eden ve etm eyeni ile uraan ya da yemek iine den bir sinein, nce gnah kanadn yemee daldrabilecek kadar idrak sahibi bulunduunu "bilim" olarak ortaya vuranya da buna benzer saysz m antkszlklarla uram ay iftihar vesilesi yapan Bakanln "Pire nin zinas" sorununu m antk szlk saymas artcdr. Kendisine bunu dert edinecek yerde, asl "H lle" usulnn tik sinti verici ve vicdan szlatc ynleriyle uraabilm i olsa, in sa n larm z bakm ndan ok daha yararl bir i grm o lurdu; am a takdir edeceksinizdir ki, bunu onlardan beklem ek hayaldir. Bildiiniz gibi, kocas tarafndan "Talk- selse" ile bo edilmi bir kadnn, tekrar kocasna dnebilmesi iin yabanc bir erkee nikh olmas, onun koynuna girip cinsi mnasebette bulunmas, sonra ondan ayrlmas gerekir. ou zaman kocann kendi kusuru ile ortaya kan bu tr boanmalarda kadn, bilmedii ve istemedii bir adam la cinsi mnasebette bulunmak tansa ayr kalmay tercih ettii iindir ki, m ut suzluklar domu ve dier konularda olduu gibi bu konuda da, "Hilei er'iye" kurnazlklaryla yklan bir yuvay kurtarm a yollan aranm tr. Ancak ne var ki, eriatlarn "din bilgini" diye balanna ta et tikleri Ebu Suud gibi ortaa kafal insanlar ve onun gnm zdeki temsilcileri, ille de kadn yabanc bir adamn koynuna sokup onun "Balcazn" tatma zorunluunda tutm a hevesiyle bu yollan tka-

134

mlanir. Sylemeye gerek yoktur ki, "Hlle" ad verilen bylesine insafsz ve ahlak d bir sistem in T ann'dan gelm e olacan dn mek her eyden nce T ann'ya hakaret olur. K eke Ebu Suud efendi, "Pr'e" ya da hatta "Pire'ye hlle ettirmenin m m kn olduunu sy lese idi de, Tann'y bu durum lardan tenzil etm i bulunsayd. Byle likle hem T ann fikrini kltmekten ve hem de insanlann m utsuzluk larna ara olmaktan kurtulurdu. Bizim millet olarak talihsizliimiz, gereklere akl yolu ile eriilir diyerek eriat ve zellikle din adam n safd klan Atatrk gibi bir insan, birka yeni kuak yetim eden yitirm i olm am zdr. lhan Arsel

135

18 T em m uz 1989 Sevgili Muammer, eriat ve Kadn 'n toplatlmas ve yazarnn cezalandn mas iin stanbul Savclnca alan davaya katlma kararn beni sevindirdi. Sanyorum ki, bu dava Adliye tarihim izin en "utan verici ve "yarglama sahtekrlnn en tipik rneklerinden biri olarak ka lacaktr. "Utan verici" diyorum, nk Trkiye nihayet bilimsel kitaplar (hem de su tar bir yn olmad ve en salam tslami kaynaklara dayand bilim adamlarmz ve yetkili yazar ve dnrlerim iz ve yarg mercilerinin re'sen tayin ettii bilirkiiler marifetiyle belirtilmi nitelikteki kitaplar) ve bilim adamlarn sank sandalyesine oturtacak noktaya gelmi grnmektedir. "Yarglama sahtekrlnn en tipik rneklerinden biri" diyorum; nk, Savclk, hukuk ve ahlak asndan olduu kadar adalet grevi bakmndan yz kzartc bir taktie tenezzl etmitir. Gerekten de 1987 ylnda baslan kitabm hakknda Savclk 22.6.1987 tarihinde soruturma am ve Prof. Kayhan el'i bilirkii tayin etmitir. Hazrlam olduu raporunda bilirkii: "Kitabn slam dinini tahkir etme gibi bir amac olmayp, sadece kadn haklarn sa vunan bir grnm mevcuttur. Bu ynden inceleme konusu kitabn TCK. 175/3 maddesine aykr bir yn tespit edilememitir" kanaatini belirtmitir. Savclk bu kanaate aynen katlarak 25.5.1987 tarihinde takip sizlik karan vermi ve yle demitir: "...B ilirkii raporunda ak lanan ve tarafmtzca da varlan kanaat ve gr teyid eden gerek 136

eye gre ad geen kitapta herhangi bir su bulunm ad anlal dndan, CMUK 164 maddesi gereince soruturm a yaplam as na mahal olm adna karar verildi. Kitabn ikinci basm Savcla verildikten sonra Savclk ye niden soruturm a am ve birinci basm ile ikinci basm arasnda herhangi bir deiiklik olm adn, ilk basm vesilesiyle yaptrlan bilirkii incelemesi zerine takipsizlik karan alndn ve bu ka rardan sonra yeniden soruturm a almasn gerektiren bakaca da hukuki bir deiikliin bulunmadn belirterek 13.1.1989 ta rihinde yeniden takipsizlik karar vermitir. Bylece Savclk, kitabn gerek birinci ve gerek ikinci basmlannda su unsuru bulunmadn kabul ederek dava yoluna gitmemitir. Ancak ne var ki aradan bir ay kadar gemeden bu ayn savclk, sanki birbiri ardna takipsizlik karan veren kendisi deilmi ve sanki ortada sre am diye bir ey yokmu gibi, fikir deitirmi ve kitabmn bir dergide tantmndan dolay verilen mahkmiyet kararm kendisine temel ittihaz ederek ibu davay amtr: pek muhtemelen Adalet Bakan nn, gerici evrelere gzda verebilmek amacna dayal zor lamas nedeniyle bu ie girimitir. G iriirken de eytana ta kartan kurnazlklara bavurm utur ki, bunlardan biri kitabn ilk basmnn Savcla tevdi edili ta rihine pek deinm eyip, ikinci basm sanki birinci basm imi gibi gsterme abasna ynelmektir. O kadar ki, M ahkeme, birbirini iz leyen celse boyunca -k i davann alm olduu tarihten bu ya na 4 aylk bir zaman kapsyor- srf bu tarihleri tespit iin ilgilile re talimat karmakla vakit geirmitir. te yandan Savclk, daha nceki takipsizlik kararlanyla eli meye dercesine bu kez, kitapta su unsuru bulunduu havasn ya ratp kamuoyunu aleyhime tahrik kurnazlna bavurmu ve hi kul lanmadm szckleri (mein "sbyanclk) sanki kullanmm kans yaratmak yannda bir de slam kaynaklanndan aldm mal zemeyi sanki kafamdan uydurmuum gibi gstermitir. spat ok ko lay olan bu hususlan ben, Mahkeme ye vermi olduum kart yazda belirttim. 137

Fakat sana burada sylemek istediim ey udur k, bu dava, bata Diyanet leri Bakanl olmak zere gerici evrelerin (k bu evrelerin arkasnda Arap parma da var kukusuz) kapld tela zerine almtr. nk, her zaman tekrarladm gibi, bu evre lerin korkar olduklar ey, eriatn akla, manta, vicdana ve ahlaka ters den hkmlerinin alenen ele alnmas, tartlmas ve herkesin dikkatini celbedecek ekilde gzler nne serilmesidir. Bu yaplrsa, sapl bulunduklar khne ve ilkel zihniyetin meydana kacandan, sahteliklerinin anlalacandan ve dolaysyla saltanatlarnn son bu lacandan emindirler. Btn istedikleri ey, insan yaam nn her ynn iine alan l zihniyetini ve l deerlerini, aydn kiilerin farkna varamayacaklar yalanlar ve kandrmalarla halk ynlarna kr inanlar eklinde sokuturmaktr. rnein bir yandan tslam n kadn haklarna saygl olduunu sylerken, dier yandan "kadnlar aklen ve dinen dn yaratklardr-' ya da "namaz kat'eden eyler kara kpek, domuz, eek ve kadn'Av" eklindeki ya da buna benzer nice hakaretamiz szleri ve kltc hkmleri ve bu arada insan hay siyetiyle badamaz kurulular (hlle, talk, taaddd-l zevcat v s...) Tanr ve peygamber emirleri olarak belletmeleri ancak bu cam bazlklarla mmkndr. Btn bu hususlar sergileyen kitabma kar Diyanet leri Ba kanl yetkilileri ve din adamlar, fikir yolu ile savam kkna yanaamamlardr. nk yanatklar an karlarna, onlarn kendi kaynaklaryla ve yaynlaryla kacam bilirler. Fikir yolu ile yapa madklarn, iktidarn gerisine gizlenip o kendilerine zg bayalk larla, sahtekrlklarla ve Araba yarar hilekrlklarla yapmak isterler. Ceza kanunlarn ilerlikte tutup fikir insanlarmz hapislere attrp susturmaktan baka are gremezler. Otuz yla yakn bir zamandan beri eriatn nasl bir felaket kayna olduuna dair yazlar yazm ve eitli kitaplar yaynlam bulunmam a ramen, im diye kadar bana kar bu yolu deneme cesaretini gsterememilerdir. yle anlalyor ki, giderek glenmenin bilinci ierisinde imdi, bu denem eye girim ilerdir.

138

Ben eminim ki, bu bir taban yoklamasdr. Eer baar salaya bilirler ve mahkeme kararyla beni susturabilirlerse, bundan byle e riat konusunda bakaca hi kimseye az am a frsat brakm ayacak larn bilmektedirler. Bu dava, benim kendi ahsi sorunlarm asndan deil, fakat fi kirsel yaam larm z bakm ndan son derece nem arz ettii iindir ki, M uam m er Aksoy gibi zgrlk serdarlarna muhtatr. Eer senin a pnda birka kii, srf sembolik bir hava yaratma am acyla ve gvde gsterisi yaparcasna bu davaya kabilmi olsa, eriat evre m ut laka sinecek ve hizaya gelecek ve bir daha buna benzer soysuzluklara kolay kolay ynelemeyecektir. Ne hazindir ki. Savclk, her eyden nce bu evreleri ve zellikle kadnlarmzn insanlk haysiyetini iner nitelikteki hkmleri ya ynlayan Diyanet leri Bakanl n dava edecek yerde, bu hkm leri gzler nne seren ve bu evreleri etkisiz hale getirmek isteyen bizleri takiple meguldr. O Bakanlk ki, Trkn menfaatlerini ve haysiyetini koruyacak yerde zedelemekten baka i grmez. Daha geenlerde bir Trk gazetesi, bu Bakanlk yetkililerinin Suudi A ra bistan'n davetlisi olarak hacca gittiklerini, saraylarda arlandklarn, be para harcamadan keyf attklarn ve bu yzden Trk haclarna "kurbanlarnz Trkiye'de kestirin, milyarlarca para memlekette kal sn" diyebilecek yurtseverlie dahi sahip bulunmadklarn yazyordu.
(...)

lhan Arsel

139

6 Nisan 1989 Aziz ve Sevgili Dou, Hakk mdaki liitufkr satrlann iin bilhassa teekkr etm ek zere seni telefonla aradm. Trkiye dnda olduunu sylediler evden. Geen gn kardeimle grtmde onlarn da seni bulam adklarn renince gecikmeden u birka satr karalamak istedim. Turan Dursun'un ve benim yazlarmzn yaymland 2000'e Doru'nun toplatld haberine ok zldm. Gericiler,, tam bir fikir ilkellii ierisinde ne yapacaklarn bilemez haldeler. Srtlarn devlete dayam olarak dergi, gazete ya da kitap toplatmaktan baka marifet leri ve kaba gce bel balamaktan gayr mitleri yok. Aydn sand mz evrelerin susmasndan yararlanarak ilerini yrtmedeler. Kendi kendime hep soruyorum: "2000'e Doru olm asa bu m em le ket ne yapar?" Toplatma karan neye dayatld? Merak ediyorum. Y azlanm da malzeme olarak kullandm eyler hep slam kaynaklarndan ve ou zaman devletin resmi yaynlanndan alnmadr. Eer bunlar or taya koymak su ise her eyden nce Diyanet leri Bakanl n da va etmek gerekmez mi? Toplatma karanna kar herhalde itiraz edil mitir diye dnmekteyim. Eer bozdurulursa o ayn saynn ya da hi olmazsa eriatnn okunmamasn istedii yazlannzn yeniden bastnlmas ok yerind olacaktr sannm.
(...)

lhan Arsel

140

16 E yll 1988 Sayn Seda G ler, Gnderdiinizi bildirdiiniz Kadnca dergisinin son nshasn ve mektubunuzu henz almadm. Eer uak postas ile verilmedi ise sanrm 4-5 haftadan nce elim e gemez. Fakat bu arada kardeim yollam, onu aldm. M ektubunuza muttali olduum zam an ayrca yazmak kaydyla, im dilik u satrlar karalam ak istedim. ok zaman var ki, Trkiye'den gazete ve dergi getirtmez oldum; kt haberleri okuyup da zlm emek iin. Fakat bu yzden bazen iyi ve umut verici haberleri de kardm n farkndaym. Nitekim der ginizin Eyll 1988 nshasn yle bir gzden geirmekle, uygalamakta olduum devekuu taktiinin pek isabetli olmad sonucuna vardm. Hele okuyucuyu ada sorunlara ve uygarca dnmeye ynelten yazlar, beni bir hayli sevindirdi. B enim le ilgili s y le i yi pek gzel ve bilim sel ekilde zet lem isiniz; alntlar ve gerici zihniyeti belirleyen resim ler, isteni len havay verm i. T ebrik ederim , tik gnderdiim m etnin fazla syla geni olduunu ve o ekilde yaym lanm o lsa idi, m uhte m elen okuyucunun dikkatini datm olabileceini im di d aha iyi anlam aktaym . Fakat sizi asl eriat ve K adn gibi bir kitaptan sz edecek ce saret ve idealizm i gsterdiiniz iin kutlam alym . Bu gzel dav rannz, v aktiyle A rap M illiyetilii ve Trkler adl kitabm (ve dier baz yaynlarm ) dolaysyla bana vgler yadrm akta birbirleriyle adeta yar eden ve fakat bu kez sessizlie brnen nl kalem lere ders salam aldr. 141

Birok yaynlarmda ve zellikle Biz Profesrler adl kitabmda srarla belirttiim gibi, idealiyn denen ey, asil ve kutsal bir duygudur ki, maalesef eriat lkelerinin (ve dolaysyla bizim lkemizin) in sanlarnda pek bulunmaz. Bundan dolaydr ki medeni cesaret nedir hi bilmeyiz. Askeri alanlarda (ve hi kukusuz Kur'andaki cennet lerin kara gzl dilber hurilerine bir an nce kavuma hevesiyle) gs terdiimiz cesaret rneklerini, fikir ve dnce alanlarnda hemen hemen hi karamamzdr. Oysa ki, cesaret denen ey, ataleti ve betaeti kabullenmi, tm benliiyle batl itikatlar bataklna gmlm banaz ynlar o unluunun ilkel din inanlarna, ilkel geleneklerine ve ilkel yaam larna kar savama girimek, halkn geriliklerini hi ekinm eden halkn yzne haykrmak, toplumu bu ilkelliklerde brakanlara, rne in din adamlarna ya da aydn geinen snflara almak, tek bana kalmay gze alarak fikir boumas yapmaktr. "Tek bana kalmak" diyorum, nk insanlar fazilet davranla rndan alkoyan ey, daima "yalnz braklma" korkusundan dom u tur. Medeni cesarete sahip gerek aydn bu korkuyu yenebilen kim sedir; ancak bu sayede insan beynini her trl tutsaklktan kurtarp zgrlk vadisine, serbest dnceye karmay kendisine ama ya pabilen. bu uurda her fedakrl gze alabilendir. Byle bir kimse iin, halk pohpohlamaktan, vglere bomaktan kanmak ve ac gerekleri ortaya vurmak kutsal bir grevdir. Jaures'in dedii gibi, gerek cesaret: "Galebe alan yalan kanunlarna boyun ememek, bu dalann alklarn ve banazln haykrlarm ruhum uzda, az mzda ve kalemimizde yanstmamaktr." Bu tanmn, bizim bakmmzdan tad anlam, eriat denen yedi bal canavara kar giriilmek gereken savam asndan de er tar: zira dm ana saldrmak ya da dman karsnda lm gze alarak yurdu savunmak nasl bir cesaret eseri saylyor ise, bin yl boyunca bizi bir felaketten bir dierine srkleyen, insanlarmz kul kertesine indirip insanlk haysiyetinden ve akl zgrlnden eden ve bylece aklsz milletler safna iten, yok olmaya srkleyen eriat zihniyetine hayr diyebilmek ve bu korkun hastal tehis etmek ve eletirmek de onun kadar ve hatta ondan ok daha byk bir cesaret saylmaldr. 142

Evet, asl byk cesaret, "Gereklere eriat yolu ile gidilir, akl yolu ile gidilmez" diyen ve her ilmin, her gerein Kur'anda ya da Muhamned'in szlerinde yattn syleyen eriatya kar diren mek ve bunun yalan 'dan baka bir ey olm adn, eriattan uzakla madka ilkellikten kurtulunamayacan kantlayabilmektir; bin drt yz yllk tabular ykabilmektir; kr bir inanla kutsallatrdmz kurulular temellerinden sarsabilmektir. Ancak ne var ki, biz, cesaret \n bu biiminden pek habersiz kalm zdr. Tarihim iz eriat uruna cihatlar ve sava kahram anlklaryla ve fakat ne yazk ki medeni cesaret yoksunluklaryla doludur. Sava alanlarnda hi ylmadan lme koan insanlarmza karn, ayn fedakrl fkr ve dnce ve insanlk ahsiyetinin haysiyeti adna yapacak kimseler karam amzdr. Plevne'de dm ana korkusuzca saldran Gazi Osman Paa nn daha sonra Saray'a Padiah'n grevlisi olarak girdii andan itibaren her hakszla, her soysuzlua hay siyetsizce gz yum ar olmas, slam la har neir olduumuz bin yllk tarihimizin hemen her sayfasn ssleyen rneklerden sadece bir tanesidir. eriat bataklna dalal beri, Neyzen Tevfik'in deyiiyle "Bir Kureyi kin iin" pek fedakrane yanm, gnlmz "Dini tu feyliden" kurtaramamzdr; bize hayr dokunmayan "Kanl kr sy" bir trl ykamamzdr. Bu ve buna benzer eyler yazdm ve tekrarladm her defasn da kendimi daima karamsar bir ruh haleti ierisinde bulurum. Ancak ne var ki, zaman zaman tank olduum baz aydn grl kiilerin uygar davranlar, beni biraz olsun teskine srkler. Kadnca der gisindeki son sylei 'yi hazrlamakla bana bu rneklerden birini sa ladnz. Size bunun iin bilhassa mteekkirim. Selam , sevgi ve sayglarmla. tlhan Arsel

14.1

LHAN ARSEL
Turan DursurVa Mektuplar

Prof. Dr. ilhan Arsel'le Tura n Dursun'un tanm as 1977 ylna rastlar. Arsel'in Am erika'ya gitm esiyle iki dost arasndaki iliki kesintiye urar. Arsel ve Dursun'un yazm alar 1987 sonunda balar ve Turan Dursun'un ldrld 4 Eyll 1990a kadar srer. yle k. kara haberden birka gn sonra, Turan Dursun'un 30 Austos 1990 tarihli m ektubu ular ilhan A rse l'e ... iki kitap olarak hazrladm z m ektuplarda, aydnlanm a m cadelesinin iki bayra arasndaki sarsdmaz dostluu, eriatn karanlna kar m cadele azm ini okuyacaksnz. Arsel ve Dursun'un mektuptan, iki yazarn gnlk yaam larndan ksa ve uzun vadeli program larna, sevinlerinden hznlerine, "din* ve "Tann" konusundaki grlerine kadar, birok konuyu ieriyor. Elinizdeki kttap, lhan Arsel'in Turan Cjrs t n'a yazd 51 mektubu ve ek olarak dokuz yazy bir rtroya getiriyor. lhan Arsel'in Turan Dursun'a M&ktuptahr\ okura sunuvoruz.