You are on page 1of 8

Κωνσταντίνος Καβάφης «Ο Δαρείος»

Φιλολογική Επιμέλεια: ΢ιάνος Θεόδωρος

«Ο ΔΑΡΕΙΟ΢»
(Κωνσταντίνος Καβάφης)
Ιδιοτυπίες της ποίησης του Καβάφη
 Ο Καβάφης αποτελεί ιδιαίτερη περιπτωση στην ελληνική λογοτεχνία και η ποίησή του
είναι έντονα προσωπική και προδρομική, έχοντας τα δικά της αποκλειστικά γνωρίσματα,
που είναι τα ακόλουθα:
α) Οι στίχοι είναι ελεύθεροι, σχεδόν πάντα ιαμβικοί, κατά κανόνα ανισοσύλλαβοι, χωρίς
ομοικαταληξία και χωρίς επιμέλεια στις χασμωδίες, ωστόσο πολύ προσεγμένοι στη στίξη,
στις περιόδους, στις παύσεις και σε άλλα.
β) Η ιδιότυπη γλώσσα των ποιημάτων του Καβάφη είναι η ομιλούμενη από την ελληνική
παροικία της Αλεξάνδρειας (δημοτική με τύπους λόγιους και πολιτικούς ιδιωματισμούς), ενώ
πολλές από τις λέξεις που χρησιμοποιούνται είναι «αντιποιητικές», της καθημερινής χρήσης.
γ) Το ύφος το χαρακτηρίζει η διαύγεια της σκέψης, η σαφήνεια και η ακριβολογία της
διατύπωσης, ενώ η λιτότητα των εκφραστικών μέσων (έλλειψη σχημάτων λόγου και άλλων
περίτεχνων «διακοσμητικών» στοιχείων), η λεπτή ειρωνεία, ο ρεαλισμός και η έλλειψη
ρητορισμού και στόμφου δεν αφήνουν περιθώρια για λυρικές και πομπώδεις εξάρσεις. Άλλα
γνωρίσματα είναι η υπαινικτικότητα, ο διδακτικός πολλές φορές τόνος και η τεχνική της
δραματικότητας (της «θεατρικότητας», με τη χρήση κυρίως του διαλόγου)
Λόγω των παραπάνω γνωρισμάτων στη στιχουργία, στη γλώσσα και στο ύφος, η ποίηση του
Καβάφη μοιάζει «πεζολογική»
δ) Σέλος, τα θέματα αντλούνται από το ιστορικό μας παρελθόν (από ιστορικά περιστατικά,
ιδιαίτερα των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων, πραγματικά ή πλαστά) και από τον κόσμο
της εμπειρίας του ποιητή (μέρος των εμπειριών είναι και αυτές που απορρέουν από τον
ομοσεξουαλισμό του). Σα ποιήματα του Καβάφη κατανέμονται σε τρεις θεματικούς κύκλους:
στα ιστορικά, στα φιλοσοφικά και στα ηδονιστικά (ή αισθησιακά). Όμως η ποίηση του
Καβάφη είναι ενιαία και η διάκριση είναι συμβατική, γιατί οι ομάδες συχνά επικαλύπτονται:
πολλά από τα ποιήματα μπορούν να καταταγούν σε περισσότερες από μια κατηγορίες.

Σο έργο
Σο ποίημα, όπως σημειώνεται στο τέλος του, είναι γραμμένο το 1920, την περίοδο της
ωριμότητας του ποιητή, και το περιεχόμενό του είναι στοχαστικό, ενταγμένο σε ιστορικό
πλαίσιο (στα ελληνιστικά χρόνια, στα οποία υπάρχει η αφετηρία της έμπνευσης πολλών
ποιημάτων του Καβάφη).

Σο περιεχόμενο
1. Η δομή του ποιήματος
 Πρώτη ενότητα (πρώτη στροφική ενότητα): Ο προβληματισμός του ποιητή Υερνάζη.
 Δεύτερη ενότητα (δεύτερη στροφική ενότητα): Η έκρηξη πολέμου και η απογοήτευση του
Υερνάζη.
~1~

Η στιγμή απαιτεί προσοχή και διακριτικότητα και το θέμα χρειάζεται λεπτούς χειρισμούς. επειδή αναφέρεται στον Δαρείο ως πρόγονο του Μιθριδάτη. Δύο εκδοχές θα είχε μπροστά του ο ποιητής και βρίσκεται σε δίλημμα: i. 4. επειδή δηλαδή ήταν αλαζόνας και διψούσε για εξουσία (πίσω από αυτή την εκδοχή κρύβεται βέβαια η ιστορική πραγματικότητα. 3. Επομένως. 2. γιατί πρέπει να αναλύσει τα αισθήματα που θα είχεν ο Δαρείος όταν επρόκειτο να πάρει στα χέρια του την εξουσία.Φ.Κωνσταντίνος Καβάφης «Ο Δαρείος» Φιλολογική Επιμέλεια: ΢ιάνος Θεόδωρος  Σρίτη ενότητα (τρίτη στροφική ενότητα): Ο στόχος της ποίησης του Υερνάζη. ενώ τα άλλα δύο (ο Δαρείος και ο Μιθριδάτης) είναι πραγματικά. που έπεσε στα χέρια των Ρωμαίων το 71 π.  Η σκηνή και τα δύο πρόσωπα (του ποιητή Υερνάζη και του υπηρέτη του) είναι φανταστικά.  Πέμπτη ενότητα (πέμπτη στροφική ενότητα): Η ποιητική ιδέα. Ο τίτλος και το ιστορικό πλαίσιο του ποιήματος  Ο τίτλος του ποιήματος «Δαρείος» παραπέμπει σε ομότιτλο φανταστικό ποίημα του Υερνάζη (όπως φαίνεται καθαρά στους στίχους 22-23). στο οποίο υμνεί τον Δαρείο. το ότι δηλαδή ο Δαρείος πήρε το θρόνο ύστερα από αιματηρές δολοπλοκίες.  Σέταρτη ενότητα (τέταρτη στροφική ενότητα): Ο μεγάλος κίνδυνος. Έτσι. ii. Ο χαρακτηρισμός «επικό» μας αφήνει να εννοήσουμε ότι πρόκειται για ένα ποίημα υμνητικό και εγκωμιαστικό. μάλλον το 74 π. ο ποιητής βρίσκεται σε περισυλλογή. Όμως τη σκέψη αυτή την απορρίπτει αμέσως ο ποιητής (όχι όμως) και περνάει στη δεύτερη εκδοχή: θα ήταν προτιμότερο (μάλλον) στη θέση του υπαινιγμού της ιστορικής πραγματικότητας να μπει μια ποιητική πραγματικότητα: πρέπει να γράψει ο ποιητής ότι η άνοδος του Δαρείου στο θρόνο ήταν σαν κατανόησι της ματαιότητας των μεγαλείων. θέμα του ποιήματος του Καβάφη είναι η χρησιμοποίηση της ποίησης από κάποιους θεράποντές της για την κολακεία της εξουσίας με στόχο την απόκτηση της εύνοιας για τη δική τους κοινωνική προβολή και άνοδο.  Ο αφηγητής αναλαμβάνει να μας εξηγήσει τον προβληματισμό του Υερνάζη (βαθέως σκέπτεται το πράγμα ο ποιητής). Ο προβληματισμός του ποιητή Φερνάζη  Ο ποιητής Υερνάζης γράφει ένα ποίημα με τον τίτλο «Δαρείος». που τον απασχολεί ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίο ανέβηκε στο θρόνο ο Δαρείος Τστάσπου. γιατί αυτό πρέπει να αποσιωπηθεί). το οποίο έχεις αυτόν τον τίτλο. Σο θέμα του ποιήματος Ο ποιητής Υερνάζης γράφει ένα επικό ποίημα. τον ένδοξο πρόγονο του βασιλιά Μιθριδάτη. ~2~ ..Φ. όπως και το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται τα γεγονότα. Η πρώτη στροφική ενότητα του ποιήματος μας τοποθετεί στην πιο καίρια στιγμή της δημιουργίας του Υερνάζη (το σπουδαίον μέρος). Ίσως θα έπρεπε να αναφερθεί ότι ο Δαρείος ήθελε να γίνει βασιλιάς κυριευόμενος από υπεροψίαν και μέθην. κάτι το οποίο ούτε καν σκέφτεται ο ποιητής. ελληνική πόλη του Πόντου. η σκηνή και τα πρόσωπα του ποιήματος: ο χώρος είναι η Αμισός. για να κερδίσει την εύνοια του βασιλιά και μέσο αυτής να καταξιωθεί και να ξεχωρίσει ανάμεσα στους άλλους ποιητές (η συγγραφή του έργου βρίσκεται σε εξέλιξη). και ο χρόνος. ΢τη συνέχεια επεξηγείται ποιο είναι το σημαντικό αυτό σημείο και προβάλλεται ο προβληματισμός του Υερνάζη σχετικά με το τι θα γράψει για τα αισθήματα του Δαρείου.

Η έκρηξη του πολέμου και η απογοήτευση του Φερνάζη. με τον υμνητικό προσδιορισμό του τίτλου ένδοξος. καθώς μπαίνει τρέχοντας ο υπηρέτης του Υερνάζη φέρνοντάς του μια βαρυσήμαντην είδησι. οι οποίες χρησιμοποιούνται για να εκφραστεί ένα δίλημμα που βασίζεται στην απάτη.  Σο όνομα του Μιθριδάτη αναφέρεται με πολύ κολακευτικό τρόπο: με τον τίτλο βασιλεύς. που πήρε την εξουσία σκοτώνοντας τον αδελφό του). αφού θα αποφύγει να θίξει τον Δαρείο –απεναντίας θα είναι κολακευτικό για τον Δαρείο και αρεστό στον απόγονό του Μιθριδάτη. Έτσι: i. Αυτή η «σπουδαιότητα» υπογραμμίζεται με τη λόγια κατάληξη του επιθέτου σπουδαίον και με τις μεγαλόστομες φράσεις χρειάζεται φιλοσοφία και βαθέως σκέπτεται.  Με την πρώτη λέξη της επόμενης στροφικής ενότητας. κ. η είδηση για την έκρηξη του πολέμου είναι βαρυσήμαντη και ο πόλεμος είναι πάντα και για όλους συμφορά. αντί για κάποιες άλλες. Με αυτή τη διατύπωση το ποίημα θα υπηρετήσει τους ιδιοτελείς στόχους του Υερνάζη. ο οποίος μάλιστα βρίσκεται σε δραματική εξέλιξη (το πλείστον του στρατού μας πέρασε τα σύνορα). σφετερίστηκε το θρόνο. που είναι εμφανής στα παρακάτω σημεία:  Παρουσιάζεται ο Υερνάζης να θεωρεί σπουδαίον μέρος της βιογραφίας του Δαρείου τον τρόπο της ανόδου του στο θρόνο (σπουδαία σημεία είναι βέβαια οι πολιτικές πράξεις και τα πολεμικά έργα ενός βασιλιά και όχι ο τρόπος με τον οποίο έχει καταλάβει την εξουσία). Παρουσιάζει τον ποιητή Υερνάζη να ακροβατεί σε πολύ προσεκτικές φραστικές διατυπώσεις. ότι δηλαδή άρχισε ο πόλεμος με τους Ρωμαίους. διακόπτεται ξαφνικά η ήρεμη στοχαστική ατμόσφαιρα.  Ο Υερνάζης εκφράζεται με υποθέσεις και πιθανολογίες: θα είχεν – ίσως – μάλλον.  ΢το ποίημα του Υερνάζη δίνεται ένας βαρύγδουπος χαρακτηρισμός (επικό). όπως αναρριχήθηκε στο θρόνο. τον αντιθετικό αλλά. με την πεποίθηση ότι τα μεγαλεία της εξουσίας και της δόξας είναι μάταια και δεν έχουν μεγάλη αξία. που θα ανταποκρινόταν στην ιστορική πραγματικότητα.Κωνσταντίνος Καβάφης «Ο Δαρείος» Φιλολογική Επιμέλεια: ΢ιάνος Θεόδωρος Ότι δηλαδή είχε επίγνωση της σοβαρότητας και της ευθύνης ενός τέτοιου ρόλου. 5. Και στον αναγνώστη δημιουργείται η εντύπωση ότι η κατάπληξη και η ψυχική αναστάτωση του Υερνάζη οφείλεται στο φόβο των εχθρών και των δεινών του πολέμου. Έτσι:  Ο κόλακας ποιητής χρησιμοποιεί για την άνοδο του Δαρείου στο θρόνο την κομψή φράση παρέβαλε τη βασιλεία. ενώ είναι γνωστός ο άθλιος τρόπος με τον οποίο ο Δαρείος πήρε την εξουσία. με το δουλοπρεπές και «οικείο» μας και με τα συνοδευτικά μεγαλοπρεπή ονόματα Διονύσιος κ᾿ Ευπάτωρ (όλα αυτά βέβαια είναι αντίθετα με το πραγματικό ήθος του Μιθριδάτη.α. Η είδηση είναι συγκλονιστική και ο ποιητής μένει εμβρόντητος (ενεός) αναφωνώντας Σι συμφορά! Πράγματι. ii. Φρησιμοποιεί την ειρωνεία . αφού φέρνει στους λαούς τόσα δεινά.  Είναι αξιοπρόσεχτα τα εκφραστικά μέσα με τα οποία παρουσιάζει ο ποιητής Καβάφης την κολακευτική διάθεση του ποιητή Υερνάζη. ~3~ .  ΢τη φράση μάλλον σαν κατανόησι της ματαιότητος των μεγαλείων παρουσιάζεται καθαρά η προσπάθεια του Υερνάζη να απομακρυνθεί από την ιστορική αλήθεια και να βολέψει με κάποια ασάφεια την κολακεία.

 ΢χετικά με την τεχνική και τα εκφραστικά μέσα έχουμε να κάνουμε τις ακόλουθες παρατηρήσεις στο ποιητικό κείμενο της δεύτερης στροφικής ενότητας:  Ο αντιθετικός αλλά στην αρχή της στροφικής ενότητας σηματοδοτεί εκφραστικά την αντίθεση ανάμεσα στη στοχαστική ηρεμία της προηγούμενης ενότητας και στην ψυχική ένταση της δεύτερης. Ο στόχος της ποίησης του Φερνάζη  Ο ποιητής Υερνάζης. ενώ ο υπηρέτης είναι σαν πρόσωπο που μπαίνει στη σκηνή και διαλέγεται με τον Υερνάζη. αφού οι ιστορικές εξελίξεις στέκονται εμπόδιο στις ποιητικές του φιλοδοξίες και βλέπει να αναβάλλονται όλα όσα είχε προσεχτικά σχεδιάσει.  Η αδημονία (στην πραγματικότητα απελπισία) του Υερνάζη εκφράζεται α) με τις δύο αρηματικές επιφωνηματικές προτάσεις Ατυχία! και Σι αναβολή.  Η απελπισία του Υερνάζη εκφράζεται α) με επιφωνηματικές προτάσεις με θαυμαστικό (Σι συμφορά!) ή χωρίς αυτό (Πού τώρα<ν᾿ ασχοληθεί και Μέσα σε πόλεμο – φαντάσου.  Η εκλεπτυσμένη ειρηνική ενασχόληση με τα ποιήματα γραμμένα στα ελληνικά αποτελεί αντίθεση με την αγριότητα του πολέμου. ελληνικά ποιήματα).  Η εδραίωση της φήμης του θα γινόταν όχι βέβαια με την ανάδειξη της πραγματικής του αξίας αλλά με την εύνοια του βασιλιά. Παράλληλα βέβαια οι στίχοι 2224 αποτελούν υπαινικτική μομφή του Καβάφη για όσους καπηλεύονται γενικά την τέχνη για ιδιοτελείς σκοπούς. ~4~ . β) με τη χρήση του β΄ γραμματικού προσώπου (φαντάσου) και γ) με την επανάληψη της φράσης ελληνικά ποιήματα.  Για την ειρωνεία των λέξεων βαρυσήμαντη είδησι και συμφορά έχει γίνει λόγος παραπάνω. Με αυτά τα στοιχεία το ποίημα αποκτά θεατρικότητα.  ΢τους στίχους 12-14 προστίθενται τα στοιχεία της κίνησης και της δράσης. σύμφωνα με τη δική του ομολογία: α) να αναδειχτεί και να καταξιωθεί ως ποιητής και β) με την ανάδειξή του να αποστομώσει οριστικά όσους από φθόνο των αμφισβητούσαν.  Οι στόχοι του ήταν. 6. μια ιστορική συγκυρία ματαιώνει τα σχέδια του Υερνάζη. οδύρεται για την ατυχία του.Κωνσταντίνος Καβάφης «Ο Δαρείος» Φιλολογική Επιμέλεια: ΢ιάνος Θεόδωρος  Ωστόσο το περιεχόμενο των στίχων 17-20 αίρει αυτή την εντύπωση και δείχνει ότι ο αφηγητής ειρωνεύεται τη στάση του Υερνάζη. ΢την Σρίτη στροφική ενότητα εκφράζεται η άποψη του Υερνάζη για το σκοπό της ποίησης. τι αναβολή στα σχέδιά του. Έτσι. Ειρωνεία επίσης αποτελεί η επανάληψη του ονόματος του Μιθριδάτη με όλους του κολακευτικούς και μεγαλοπρεπείς προσδιορισμούς του. ο οποίος είναι να χρησιμοποιείται αυτή για την προβολή και την απόκτηση κοινωνικής ισχύος του ποιητή. που είχε στηρίξει όλες τις ελπίδες του για μελλοντική καταξίωση στο ποίημα «Δαρείος». για τον οποίο συμφορά του πολέμου είναι η ματαίωση των ελπίδων του για την εύνοια του Μιθριδάτη! Παραμερίζοντας λοιπόν όλες τις οδυνηρές για το κράτος και το λαό συνέπειες της εχθρικής επίθεσης ο Υερνάζης επικεντρώνει εγωιστικά τη συμφορά στην ανατροπή της σκοπιμότητας της συγγραφής του. αφού οι ιστορικές εξελίξεις προβάλλουν άλλες προτεραιότητες και ο βασιλιάς μέσα στο πόλεμο δεν θα βρει καιρό και διάθεση να ασχοληθεί μ᾿ ελληνικά ποιήματα.

και β) με την επανάληψη τι αναβολή. πάλι καλά). λειτουργώντας πλέον ως Σέχνη πραγματική. βλέποντας την κατάσταση με πολιτική διορατικότητα και ρεαλισμό ίσως και με κάποια ηττοπάθεια. αλλά παίρνει την πραγματική της υπόσταση και βρίσκει τον πραγματικό της σκοπό. Σα στοιχεία που συνιστούν την τραγικότητα της πραγματικότητας είναι τα ακόλουθα: α) στο κράτος δεν υπάρχει γενικά ασφάλεια∙ β) η πρωτεύουσα δεν είναι καλά οχυρωμένη και γ) οι Ρωμαίοι είναι φρικτότατοι εχθροί (επομένως ο αγώνας θα είναι άνισος και η Καππαδοκία θα υποταχθεί σ᾿ αυτούς). γιατί ο ποιητής α) χαρακτηρίζει ήδη τους Ρωμαίους «φρικτότατους εχθρούς» και β) δεν εγκαταλείπει τη σύνθεση του «Δαρείου». των οποίων ζητάει τη βοήθεια. η ποιητική έμπνευση είναι ελεύθερη και αδέσμευτη.  Η αγωνία του Υερνάζη για το μέλλον του κράτους εκφράζεται με τις αλλεπάλληλες τρεις ρητορικές ερωτήσεις του (στ. ανεξάρτητη από ιδιοτελείς στόχους∙ Και ο Υερνάζης βρίσκει το δρόμο του και γίνεται γνήσιος λειτουργός της. από τον πρώτο αυθόρμητο φόβο για της προσωπικές επιπτώσεις του πολέμου περνάει στο φόβο για τις δραματικές επιπτώσεις που θα έχει αυτός σε εθνικό επίπεδο (υποταγή της πατρίδας του στους Ρωμαίους). Ο μεγάλος κίνδυνος  Ο Υερνάζης προχωράει παραπέρα και φοβάται ότι τα σχέδια του δεν αναβάλλονται. Η ποιητική ιδέα  Σώρα ο Υερνάζης. πολύ πιο μεγάλη από την αναβολή της επιτυχίας των σχεδίων του (και να᾿ ταν μόνο αναβολή. αλλά μάλλον ματαιώνονται. συνειδητοποιεί την εθνική. τι αναβολή. επανέρχεται στην υπόθεση της ποίησης επανεκτιμώντας το ρόλο του ως ποιητή και το σκοπό της ποίησης. 8. μέσα στην ψυχική του αναστάτωση για τη συμφορά του πολέμου και ύστερα από την εκτίμηση της κατάστασης και σε προσωπικό και σε εθνικό επίπεδο. ακόμα πιο πολύ.  Παρουσιάζεται τώρα στο ποίημα ένας Υερνάζης. Η ποίησή του τώρα δεν είναι πια μέσο κολακείας της εξουσίας για την απόκτηση της εύνοιας των ισχυρών. Έτσι. λόγω των νέων συγκυριών και της προβλεπόμενης αλλαγής στο πολιτικό σκηνικό. 30-32) και με την επίκλησή του στους μεγάλους θεούς της Ασίας.  Ο Υερνάζης. ΢το ποίημα λοιπόν για τον Δαρείο δεν υπάρχει πια το δίλημμα των στίχων 6-11: θα γραφτεί ότι ο βασιλιάς είχε υπεροψίαν και μέθην. ότι προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες της επικράτησης των ρωμαϊκών λεγεώνων. Τπάρχει λοιπόν άλλη συμφορά. ο οποίος σαν να συνέρχεται: μελετάει και αξιολογεί τα νέα ιστορικά δεδομένα. Μια τέτοια εκδοχή βέβαια θα ήταν άτοπη. Θα τον αδικούσαμε. την πραγματική συμφορά. Γιατί έτσι θα μπορούσε να εννοηθεί ότι θα αρχίσει να εξυμνεί τους Ρωμαίους ως νέους άρχοντες. 7. αν θεωρούσαμε ότι προσαρμόζει συστηματικά κάθε φορά την ποιητική του ιδέα στις μεταβαλλόμενες καταστάσεις ή. ~5~ . γιατί προβλέπει τελική ήττα της μικρής Καππαδοκίας και του Μιθριδάτη από τους πανίσχυρους Ρωμαίους.Κωνσταντίνος Καβάφης «Ο Δαρείος» Φιλολογική Επιμέλεια: ΢ιάνος Θεόδωρος οι οποίες εμπεριέχουν και το στοιχείο της ειρωνείας. Προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες και ως ποιητής επανατοποθετείται και μεταβάλλει τις ποιητικές του επιλογές.  Σώρα η ποιητική ιδέα πάει κ᾿ έρχεται εκφράζοντας την αλήθεια. απλώς εγκαταλείπει τα σχέδιά του για χρησιμοποίηση της ποίησης ως μέσου κολακείας των ισχυρών και έρχεται (ή επανέρχεται) στον ορθό δρόμο της ποίησης.

Έτσι:  Σο μας των στίχων 5 και 17 ανήκει στον ποιητή Υερνάζη (δείχνει δουλοπρεπή στάση. στην υπηρεσία των προσωπικών του επιδιώξεων (πρόκειται για μια ιδιάζουσα μορφή στράτευσης της τέχνης) και αλλοιώνει τον αληθινό προορισμό της Σέχνης. ίσως και στον ίδιο τον ποιητή. Είναι «παντογνώστης». αμέτοχος στην ιστορία. που την ειρωνεύεται ο αφηγητής)  Σο μας του στίχου 15 ανήκει στον υπηρέτη.  Σο α’ γραμματικό πρόσωπο που υπάρχει σε πολλά σημεία δεν ανήκει στον αφηγητή αλλά σε λόγια των προσώπων του έργου. μόλις φανεί ότι εκείνος θα φύγει από το προσκήνιο της εξουσίας τον εγκαταλείπει. Ο υποθετικός αφηγητής  Σο ποίημα δίνεται με τη μορφή αφήγησης. 10. Όμως στη συνέχεια επηρεάζεται από τη μεταβολή των πολιτικών δεδομένων και μεταβάλλει τη στάση του. εθνική κτλ. περνάει στη δυσάρεστη έκπληξη.  Πέρα από το ήθος του Υερνάζη μπορούμε να παρακολουθήσουμε τις ψυχικές μεταπτώσεις του: ο ήρωας ξεκινάει από τη νηφαλιότητα της ποιητικής περισυλλογής. που ενσωματώνονται στην αφήγηση. πίσω από το οποίο κρύβεται βέβαια ο ποιητής Καβάφης (ιδιαίτερα με τη γνωστή καβαφική ειρωνεία). που την αφηγείται σε γ’ γραμματικό πρόσωπο. είναι φυσικά και ιδιοτελής: θέτει ακόμα και την ποίηση. 9. γιατί εκθέτει τόσο τις εξωτερικές καταστάσεις όσο και τον εσωτερικό κόσμο του ποιητή. είναι αυτός που παρακολουθεί όλα τα στάδια της ποιητικής δημιουργίας καθώς και τη μεταβαλλόμενη στάση του Υερνάζη απέναντι στην εξουσία. Ο αφηγητής αυτός είναι πρόσωπο πλαστό.  Ο Υερνάζης είναι δουλοπρεπής κόλακας και καιροσκόπος: τάσσεται με το μέρος του ισχυρού εγκωμιάζοντας και εξυμνώντας τον. που είναι η αισθητική καλλιέργεια και απόλαυση. η μεταρσίωση ή.  Ως καιροσκόπος.) γνήσιος και ειλικρινής θεράποντας της ποίησης.). έστω. μεταβάλλοντας παράλληλα και τις ποιητικές του επιλογές. Ο αφηγητής. (Σι συμφορά! – Ατυχία –Θεοί μεγάλοι<βοηθήστε μας). για να επανέλθει στη νηφαλιότητα της ποιητικής δημιουργίας. ~6~ .  Ωστόσο. αλλά. μια υψηλή μορφή της Σέχνης. ο προβληματισμός.Κωνσταντίνος Καβάφης «Ο Δαρείος» Φιλολογική Επιμέλεια: ΢ιάνος Θεόδωρος  Η επανάληψη της φράσης υπεροψίαν και μέθη αισθητοποιεί το πάει κ᾿ έρχεται της ποιητικής ιδέας. και πάλι λόγω των ιστορικών συγκυριών γίνεται (και πάλι. στην απογοήτευση και στην απελπισία. και η στράτευση σε μια ιδεολογία (θρησκευτική. Η στάση του Φερνάζη  Ο φανταστικός ποιητής Υερνάζης παρουσιάζεται στο ποίημα να χρησιμοποιεί την ποίησή του για να αποκτήσει την εύνοια των ισχυρών της εξουσίας και στη συνέχεια για να καταξιωθεί ως ποιητής αποστομώνοντας τους επικριτές του (δεν ξέρουμε αν η αρνητική αξιολόγηση των επικριτών ήταν δίκαιη ή άδικη –αυτό μας είναι αδιάφορο για την αξιολόγηση της στάσης του ποιητή). και κρατάει στάση κριτική (ειρωνική) απέναντι στη συμπεριφορά του ήρωα.

΢τον Καισαρίωνα ο Καβάφης εμφανίζεται ως καλλιτεχνικό αλλά και πολιτικό ον: ο ποιητής αφορμάται από την ιστορία και κατασκευάζει μια νέα πραγματικότητα. Επιδιώκει να αναδειχθεί με το ποίημά του αυτό και να αναγνωρισθεί ως μεγάλος ποιητής. Ο ειρωνικός τόνος που διατρέχει το ποίημα δείχνει ότι ο Καβάφης δεν συμφωνεί με τις επιλογές του ομότεχνού του ποιητή Υερνάζη και ότι για εκείνον σημασία έχει το καλλιτεχνικό γεγονός ως φορέας της αλήθειας. Ο αγώνας αυτός ανάμεσα στους νεκρούς ποιητές προϋποθέτει την έλλειψη καλών ποιητών –καλοί με τα κριτήρια της εποχής– που να βρίσκονται εν ζωή.Φ. Προσαρμόζει το έργο στη νέα ιστορική πραγματικότητα και αποφασίζει να γράψει την αλήθεια. 2. η δόξα. 4. Οι εν ζωή ποιητές. να μετρηθούμε. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου 1. Σο πρώτο πληθυντικό πρόσωπο (μας) επιτρέπει να συμπεράνουμε πως την αφήγηση αναλαμβάνει ένας υποθετικός αφηγητής. τη θέση του για το αν ο καλλιτέχνης είναι πολιτικό ή κοινωνικό ον την είχε διατυπώσει στο ποίημα Νέοι της ΢ιδώνος 400 μ. Καταρχάς το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο δηλώνει την παρουσία του. Ο Υερνάζης αφορμάται από την ιστορική πραγματικότητα για να συνθέσει ένα ποίημα. ο χριστιανισμός δεν έχει επικρατήσει– ο Καβάφης γράφει τους Νέους της ΢ιδώνος. Εξάλλου. περιχαρακωμένοι στον ~7~ . να τα βγάλουμε. 5. Μέσα σ’ ένα ιστορικό πλαίσιο μεταβατικό –η ειδωλολατρία δεν έχει εκλείψει ακόμη. μπορούμε. Ποιο είναι το ήθος του και ποιος ο ρόλος του. η αναγνώριση. Ελέγχει τον Δαρείο και έμμεσα τον απόγονό του Μιθριδάτη για τον τρόπο που ανέλαβαν την εξουσία και τους κατηγορεί για υπεροψία και μέθη και για το γεγονός ότι δεν κατανόησαν τη ματαιότητα των μεγαλείων. Πώς επηρεάζει η ιστορική πραγματικότητα την ποιητική στάση του Φερνάζη. σ’ έναν αγώνα λόγων ανάμεσα στους νεκρούς ποιητές Αισχύλο και Ευριπίδη νικάει ο Αισχύλος. ταυτόχρονα όμως σχολιάζει και επικρίνει («οι φαύλοι»). Σο τι συμβαίνει με τον Υερνάζη ήδη το διαπιστώσαμε και το σχολιάσαμε. Διερωτάται αν θα πρέπει να πει την αλήθεια. Ήδη πήραμε απάντηση στο ερώτημα από τον Εγγονόπουλο και τον Αναγνωστάκη: ο ποιητής είναι πολιτικό ον. Αδιαφορεί για την τύχη της πατρίδας του και εκλαμβάνει τον πόλεμο ως αιτία για την αναβολή των καλλιτεχνικών επιδιώξεών του. (Να επισημάνετε το πώς αίρει το αρχικό δίλημμά του) Σο κύριο ζητούμενο είναι αν ο καλλιτέχνης είναι πολιτικό ή καλλιτεχνικό ον. βοηθήστε μας) ανήκει στον ποιητή Υερνάζη. ο οποίος και ανεβαίνει στον επάνω κόσμο για να βοηθήσει την Αθήνα να μπορέσει να ξεπεράσει τα μεγάλα της προβλήματα –οι ποιητές μετρούνταν με μέτρο την αξία τους στο θέμα της γενικότερης αγωγής και της ωφέλειας που προσφέρουν στην κοινότητα. που μιλάει ως μέλος του συνόλου (του λαού της Καππαδοκίας). ένα ποίημα που θυμίζει τον αριστοφανικό ποιητικό αγώνα των Βατράχων. 6. Θεωρεί τον εαυτό του άτυχο και τη συμφορά προσωπική. 2.Φ. 3.Κωνσταντίνος Καβάφης «Ο Δαρείος»  Φιλολογική Επιμέλεια: ΢ιάνος Θεόδωρος Σο α’ πληθυντικό πρόσωπο της τέταρτης στροφικής ενότητας (έχουμε. Είναι αυτός που αφηγείται και σχολιάζει τις καταστάσεις. Εδώ θα συνοψίσουμε μερικές παρατηρήσεις.. ότι δηλαδή τα κίνητρα για την ανάληψη της εξουσίας από τον Δαρείο και τον Μιθριδάτη υπήρξαν η υπεροψία και η μέθη. ΢την κωμωδία του 405 π. Ποια θέση παίρνει ο Καβάφης απέναντι σε όλα αυτά. Πώς σκιαγραφείται η προσωπικότητα και το ήθος του. 7. 1. Σο ζητούμενο για τον Υερνάζη παραμένουν η φήμη.

τον βασιλιά ή τη στάση του ποιητή Υερνάζη. που αποκαλύπτει την αλήθεια. Ό. τι αναβολή στα σχέδιά του. Η απάντηση είναι προφανής. Αντίστοιχα. Πίσω από τα μεγαλεπήβολα σχέδιά του προβάλλει η μικρότητά του. Σι θέλει να φωτίσει ο ποιητής. Μα ένας ποιητής. Ποια είναι τελικά η θέση του Καβάφη και ποιος ο ρόλος του στο ποίημα.Κωνσταντίνος Καβάφης «Ο Δαρείος» Φιλολογική Επιμέλεια: ΢ιάνος Θεόδωρος ατομισμό που είχε αρχίσει να επικρατεί την εποχή του Αριστοφάνη. Ατυχία! Σι αναβολή. για το νέο της ΢ιδώνας θα έπρεπε να τονιστεί και. Από τη βαθύτατη αίσθηση της ματαιότητας των φιλοδοξιών του Υερνάζη. Αντίθετα. ΢ε αυτό τονίζεται η κοινωνική δράση του ποιητή. στο ποίημα του Καβάφη Νέοι της ΢ιδώνος ο αγώνας γίνεται και πάλι με πρωταγωνιστή τον Αισχύλο και με αφορμή το επίγραμμα που ο ίδιος επέλεξε για τον εαυτό του στον τάφο του. ελληνικά ποιήματα. Αυτή είναι και η τραγικότητα του ανθρώπου: ότι σχεδιάστηκε να σκέφτεται περισσότερα πράγματα απ’ αυτά που μπορεί να κάνει. Προσέξτε: ο νέος δεν υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να γίνει καμιά αναφορά στο κοινωνικό έργο του ποιητή –η λέξη μόνο είναι αραιογραμμένη ακριβώς για να τονιστεί η επιθυμία του νέου να αναγραφόταν στο επιτύμβιο και το ποιητικό έργο του Αισχύλου. 3. ~8~ . δείγμα του πολιτιστικού του επιπέδου και της υποτιθέμενης ανωτερότητάς του. ικανός να συνθέτει σπουδαία ποιήματα και να φιλοσοφεί αρμόδιος να κρίνει και να αναλύει αισθήματα. αλαζόνας και επηρμένος. Ήταν ο βασιλιάς της Περσίας ή η προσπάθεια ενός ποιητή να συνθέσει ένα ποίημα με αυτό τον τίτλο. Υιλόδοξος εμφανίζεται ο Υερνάζης. Επομένως ο τίτλος αναφέρεται στο ποίημα του Υερνάζη. Από πού πηγάζει αυτή η ειρωνεία του Καβάφη. / Είναι να μετρηθούμε τώρα με τες λεγεώνες. τη δίψα του ανθρώπου να γνωρίσει και να κάνει το καθετί. εγωιστικά. Ο ποιητής μένει ενεός. από την αίσθηση ότι τίποτε δεν διαρκεί πολύ και ότι τίποτε «δεν ισοσταθμίζει τη δίψα μας». Ο Καβάφης γίνεται ο κριτής της ιστορικής πραγματικότητας και ο φορέας μιας αλήθειας που αφορά όχι μόνο τον Υερνάζη αλλά τον καθένα από εμάς που σε αντίστοιχες περιπτώσεις μπορεί να συμπεριφερθούμε ανάλογα: ατομοκεντρικά. ΢το κέντρο του ενδιαφέροντος του Καβάφη στέκεται ένας άλλος ποιητής. Για να απαντήσουμε στο ερώτημα θα πρέπει να σκεφτούμε τι είναι αυτό που κέντρισε τη φαντασία του ποιητή. 4. Να εντοπίσετε τα στοιχεία της ειρωνείας και να δείξετε τα διαφορετικά επίπεδα στα οποία αυτή λειτουργεί. Ο ποιητής Υερνάζης το σπουδαίον μέρος / του επικού ποιήματός του κάμνει. Ο τίτλος «Δαρείος» σχετίζεται με το ποίημα του Φερνάζη ή με το ιστορικό πρόσωπο. δεν επιτελούσαν πλέον το κοινωνικό έργο που άρμοζε σε ποιητή. Αδημονεί ο Φερνάζης. Βαθέως σκέπτεται το πράγμα ο ποιητής. Σι συμφορά! Μέσα σε πόλεμο – φαντάσου. το ποιητικό του έργο. τι τελικά ενδιαφέρει τον Υερνάζη είναι η επίδειξη της ικανότητάς του να συνθέτει ελληνικά ποιήματα. Ο ποιητής ξεγυμνώνει τον Υερνάζη. οι επιλογές και η στάση του απέναντι στην ιστορική πραγματικότητα και την τέχνη του. Γένεται ποτέ. Μπορούμε να τα βγάλουμε μ’ αυτούς / οι Καππαδόκες. Ποιος όμως είναι αυτός που το κάνει αυτό. ή προπάντων.