You are on page 1of 7

Cursus Chemie

1-1

Hoofdstuk 1 : De atoombouw en het Periodiek Systeem

1. SAMENSTELL N! "AN HET AT##M Een atoom bestaat uit: een $ositief %e&aden kern, opgebouwd uit protonen en neutronen en (een of meer) ne%atief %e&aden e&ektronen die rond de kern bewegen.

De positieve lading van een proton is even groot als de negatieve lading van een elektron, namelijk +/- ,!. "- #$oulomb. %et aantal protonen (+ deeltjes in de kern) & aantal elektronen (- deeltjes rond de kern)

%elium atoom & kern met ' protonen en ' neutronen met erom(een draaiend ' elektronen )it(ium atoom & kern met * protonen en + neutronen met erom(een draaiend * elektronen Het AT##MN'MME( )*+ ,an een e&ement ,owel (et rangnummer van (et element in (et periodiek s-steem als (et aantal protonen in de kern als (et aantal elektronen rond de kern De AT##MMASSA )A+ %eeft de massa aan ,an het atoom. .ange,ien de elektronen een verwaarloosbare massa (ebben is de atoommassa dus de som van de kerndeeltjes (protonen + neutronen) .i/,oorbee&d: %elium (eeft atoomnummer '. Dit betekent dus dat %e ' elektronen rond de kern (eeft. Dit betekent dus dat %e ' protonen in de kern (eeft. De atoommassa van %e & +,"" Dit betekent dat de kern + deeltjes bevat. .ange,ien (et atoomnummer reeds aangeeft dat er ' protonen in de kern ,itten, moeten er ook nog +-' & ' neutronen ,ijn. Dus: het aanta& NE'T(#NEN in de kern N - A0*

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Ing. Sc. Frank Lakiere 2005-2010

Cursus Chemie De ,oorste&&in% ,an een atoom: /eneinde de,e gegevens per atoom weer te geven gaat men als volgt te werk: 0oor (et s-mbool van (et element noteert men bovenaan de atoommassa en onderaan (et atoomnummer.

1-2

bv. voor %elium wordt dit dan

en voor /itanium

1. S#T#PEN Een welbepaald element (eeft een welbepaald aantal protonen in de kern. Dit is voor ieder element onveranderlijk. 1aar (et aantal neutronen kan wel vers2(illen. D34 de atomen van een bepaald element (ebben altijd (et,elfde atoomnummer (ebben, maar de atoommassa, die de som is van (et aantal protonen en neutronen, kan wel vers2(illen. Atomen met een ge&i/k atoomnummer en met ,ers2hi&&ende atoommassa worden S#T#PEN %enoemd. soto$en 3i/n 2hemis2h identiek4 maar fysis2h ,ers2hi&&end. soto$en komen in de natuur steeds in de3e&fde ,erhoudin% ,oor. 0oorbeelden: %elium komt voor onder de vorm van ' isotopen: %e met massa * (' protonen + massa + ('p + 'n). neutron) en %elium met

0an ,uurstof bestaan er * isotopen: de atoommassa5s ,ijn !, 6 en 7 en de respe2tievelijke per2entages ,ijn ##,68!9 - ","*#9 en ",'"89 :n de tabellen wordt de re&atie,e atoommassa weergegeven: dit is de gemiddelde waarde van de atoommassa ,oals (et element met ,ijn isotopen in de natuur voorkomt. 1eestal wordt in de 2(emie gewerkt met afgeronde waarden voor de atoommassa. ;v: waterstof % (eeft .& , koolstof $ (eeft .& ', stikstof < (eeft .& +, ,uurstof = (eeft .& !, 2(loor $l (eeft .&*8,8 , en,...

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Ing. Sc. Frank Lakiere 2005-2010

Cursus Chemie 5. ST('6T''( "AN DE ELE6T(#NEN7#L6 (#ND DE AT##M6E(N 5.1. De hoofdener%ieni,eau8s De elektronen rond de kern kunnen in 9 ener%ieni,eaus voorkomen. De,e niveaus worden ook wel s2hi&&en genoemd. De,e s2(illen of energieniveaus worden aangegeven met de letters >,),1,<,=,? en @. .an ieder niveau wordt ook een getal toegekend: > & , )& ', ... 1en noemt dit getal het hoofd:uantum%eta& n. :edere s2(il kan een beperkt aantal elektronen bevatten. %et maAimale aantal per s2(il (voor >,),1 en <) wordt gegeven door de formule: maA. aantal & '.n' Dus: voor de voor de voor de voor de >-s2(il geldt n & en dus maA. aantal e- & '. ' & ' )-s2(il geldt n & ' en dus maA. aantal e- & '.'' & 7 1-s2(il geldt n & * en dus maA. aantal e- & '.*' & 7 <-s2(il geldt n & + en dus maA. aantal e- & '.+' & *'

1-3

=pmerking: de (ogere s2(illen =,? en @ (ebben dan weer een maA. aantal e- van resp. *', 7 en 7

5.1. Subni,eaus en orbita&en ;innen de s2(illen kunnen de elektronen nog kleine energievers2(illen vertonen. %et (oofdenergieniveau kan dus nog opgesplitst worden in subnibeaus. Er bestaan + t-pes: s,p,d en f-subniveaus. Boals bij de (oofdniveaus is (ier ook (et maA. aantal elektronen weer beperkt per subniveau. Een s-subniveau kan maA. ' e- bevatten Een p-subniveau kan maA. ! e- bevatten Een d-subniveau kan maA. " e- bevatten Een f-subniveau kan maA. + e- bevatten Een =C;:/..) is de ruimtelijke voorstelling van (et gebied waar de waars2(ijnlijk(eid om een elektron aan te treffen (et grootst is. De vorm van een s-orbitaal is een ;=), waarin ' elektronen kunnen ron,werven. Een p-orbitaal ,iet eruit als * ,andlopers langs de A,- en , as van een assenstelsel gelegen ,ijn. 1en duidt die aan met pA,p- en p,. En elk van die * D,andlopersD bevat ' elektronen. De d- en f-subniveaus (ebben nog veel ingewikkelder strukturen met resp. 8 en 6 mogelijke orbitalen.

Cuimtelijke voorstelling van s- en p-orbitaal en van een p, orbitaal. -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Ing. Sc. Frank Lakiere 2005-2010

Cursus Chemie

1-4

5.5. De e&ektronens$in ;innen de orbitalen ,ijn er dus steeds strukturen waarin de elektronen per ' aanwe,ig ,ijn. 1aar de,e e- ,ijn niet identiek. Be vers2(illen door (un draaibeweging: (et ene elektron draait in wij,er,in, (et andere in tegenwij,er,in. 1en geeft dit s-mbolis2( weer door een pijltje om(oog (spin op) of omlaag (spin neer). /wee elektronen in (et,elfde orbitaal en met tegengestelde spin vormen een elektronenpaar of D=3;)E/. 5.;. E&ektronen2onfi%uratie De elektronenverdeling in de vers2(illende s2(illen moet voldoen aan bepaalde regels. 5.;.1. Het Pau&i0,erbod ?er orbitaal is er maAimaal EEn elektronendoublet. 5.;.1. De Hund0re%e& :n (et laatste te be,etten subniveau ,ijn er ,oveel mogelijk ongepaarde elektronen. 5.;.5. De re%e& ,an minima&e ener%ie /elkens er een elektron wordt bijgevoegd be,et dit elektron (et subniveau met de laagste energie

5.;.;. A&s &aatste hebben we ook no% enke&e stabi&iteitsre%e&s: De,e betreffen de elektronen van de buitenste orbitalen. De,e elektronen streven naar 2onfiguraties met ,o groot mogelijke stabiliteit. Dit is de ,o&%orde ,an stabi&iteit: 1. ede&%as2onfi%uratie 1. ,o&&edi% be3et subni,eau 5. ha&fbe3et subni,eau

De ,o&%orde - 1s 1s 1$ 5s 5$ ;s 5d ;$ <s ;d <$ =s ;f <d =$ 9s <f =d 9$

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Ing. Sc. Frank Lakiere 2005-2010

Cursus Chemie

1-5

"oorbee&den: >&uor heeft ? e&ektronen: in de eerste s2(il (eb je de s orbitaal. %ierin gaan ' elektronen (doublet). :n de tweede s2(il (eb je een 's orbitaal en drie 'p orbitalen ('pA 'p- en 'p,) :n 's gaat weer een doublet, alsook in 'pA en 'p-. %et overblijvende elektron gaat in 'p,. Fe noteren de,e 2onfiguratie als: s' 's' 'p8 6oo&stof heeft = e&ektronen: in de eerste s2(il (eb je de s orbitaal. %ierin gaan ' elektronen (doublet). :n de tweede s2(il (eb je een 's orbitaal en drie 'p orbitalen ('pA 'p- en 'p,) :n 's gaat weer een doublet. 0oor de 'p orbitalen blijven er nog ' elektronen over. 0olgens de regel van %und moeten die nu ongepaard de 'p be,etten, dus elektron in 'pA en in 'p-. Fe noteren de,e 2onfiguratie als: s' 's' 'p'

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Ing. Sc. Frank Lakiere 2005-2010

Cursus Chemie ;. HET PE( #D E6 S@STEEM

1-6

;.1. De $erioden :n (et periodiek s-steem, ook wel de tabel van 1endeleev genoemd, worden de elementen gerangs2(ikt in een tabel volgens opklimmend atoomnummer. Er wordt telkens een nieuwe rij begonnen als bij de elektronen2onfiguratie een nieuwe s2(il wordt begonnen. )it(ium (eeft * elektronen. De 2onfiguratie is s' 's De 'de s2(il (eeft sle2(ts e- en dus begint )i een nieuwe rij. >alium (eeft # e- met de 2onfiguratie: s' 's' 'p! *s' *p! +s De +de s2(il (eeft sle2(ts e- en dus begint > een nieuwe rij. De3e hori3onta&e %roe$en worden PE( #DEN %enoemd ;.1. De %roe$en E&ementen met een 3e&fde aanta& ,a&entie0e&ektronen ,ormen samen een !(#EP. 0alentie-elektronen & (et aantal elektronen op de laatste s2(il 1en onders2(eidt %==GDHC=E?E< en <E0E<HC=E?E<. ;.1.1. Hoofd%roe$en %et nummer van de groep wordt aangegeven door (et aantal valentie-elektronen. %et laatst te plaatsen elektron in de 2onfiguratie be(oort tot de buitenste s2(il. De (oofdgroepen worden aangegeven met een Comeins 2ijfer (: tot 0:: en ") met een indeA a. ;v: Gluor (eeft als 2onfiguratie: s' 's''p8. :n de laatste s2(il ,itten er ' + 8 & 6 e- en dus be(oort G dus tot groep 0::a.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Ing. Sc. Frank Lakiere 2005-2010

Cursus Chemie

1-7

Bink (eeft als 2onfiguratie s' 's' 'p! *s'*p!+s'*d " :n de laatste s2(il (+s) ,itten ' e- dus be(oort Bn tot de groep ::. 1aar de +s orbitaal (eeft een lagere energie dan de *d-orbitaal. %et laatst geplaatste e- be(oort dus niet tot de buitenste s2(il want dat is +s. Dus be(oort Bn niet tot de (oofdgroep ::a maar tot de nevengroep ::b. De A hoofd%roe$en 3i/n: . Hroep :a : .kalimetalen ()i,<a,>,...) '. Hroep ::a : .ardakalimetalen (;e,1g,$a,...) *. Hroep :::a: ;oorgroep (;, .l,...) +. Hroep :0a : >oolstofgroep ($, 4i,...) 8. Hroep 0a : 4tikstofgroep (<, ?,...) !. Hroep 0:a : Buurstofgroep (=, 4,...) 6.Hroep 0::a: %alogenen (G,$l,;r,:,...) 7. Hroep " : Edelgassen (%e,<e,.r,>r,Ie,Cn) ;.1.1. Ne,en%roe$en %et nummer van de groep wordt aangegeven door (et aantal valentie-elektronen. 1..C (et laatst te plaatsen elektron in de 2onfiguratie be(oort tot een d-orbitaal van de voorlaatste s2(il. De (oofdgroepen worden aangegeven met een Comeins 2ijfer (: tot 0:: en ") met een indeA b. De nevengroepen bevatten elementen die ook wel de #"E(!AN!Selementen worden genoemd. ;v: Bink (eeft als 2onfiguratie s' 's' 'p! *s'*p!+s' *d " :n de laatste s2(il (+s) ,itten ' e- dus be(oort Bn tot de groep ::. 1aar de +s orbitaal (eeft een lagere energie dan de *d-orbitaal. %et laatst geplaatste e- be(oort dus niet tot de buitenste s2(il want dat is +s. Dus be(oort Bn niet tot de (oofdgroep ::a maar tot de nevengroep ::b. 1en kan (et ook uitdrukken als volgt: de valentie-e- ,itten in een orbitaal met lagere energie dan de laatst geplaatste ((ier *d) elektronen. Bn be(oort dus tot een nevengroep en komt in groep ::b. ;.1.5. De &anthaniden en a2tiniden )f0b&ok+ De elementen met rangnummer 87 tot 6* worden in (et vakje van )ant(aan (rangnr 86) geplaatst. Daarom noemt men de,e elementen de ).</%.<:DE< Even,o worden in (et vakje van .2tinium (rangnr. 7#) de elementen met atoomgetal #" tot "* samen geplaatst. Daarom noemt men de,e elementen de .$/:<:DE< De lant(aniden en de a2tiniden worden in een apart blok geplaatst onderaan de tabel. Dit is (et ,gn. f-blok.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Ing. Sc. Frank Lakiere 2005-2010