ΙΔΟΥ ΚΑΙΡΟΣ

ΕΥΠΡΟΣΔΕΚΤΟΣ

ΜΕΓΑΛΗ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ

π. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΛΕΝΤΑ
ΣΥΝ/ΧΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ
ΕΦΗΜΕΡΙΟΥ ΛΙΣΒΟΡΙΟΥ

ΛΙΣΒΟΡΙ
2014

π. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΛΕΝΤΑ
ΣΥΝ/ΧΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ
ΕΦΗΜΕΡΙΟΥ ΛΙΣΒΟΡΙΟΥ

ΙΔΟΥ ΚΑΙΡΟΣ
ΕΥΠΡΟΣΔΕΚΤΟΣ
2

ΜΕΓΑΛΗ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ

ΛΙΣΒΟΡΙ 2014

ΜΕΓΑΛΗ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ

3

Ἔφθασε καιρὸς, ἡ τῶν πνευματικῶν ἀγώνων ἀρχὴ, ἡ κατὰ τῶν δαιμόνων νίκη, ἡ
πάνοπλος ἐγκράτεια, ἡ τῶν Ἀγγέλων εὐπρέπεια, ἡ πρὸς Θεὸν παρρησία˙ δι΄αὐτῆς
γὰρ Μωϋσῆς, γενόμενος τῷ Κτίστῃ συνόμιλος, καὶ φωνὴν ἀοράτων, ἐν ταῖς ἀκοαὶς
ὑπεδέξατο, Κύριε, δι΄αὐτῆς ἀξίωσον καὶ ἡμᾶς, προσκυνῆσαί σου τὰ Πάθη καὶ τὴν
ἁγίαν Ἀνάστασιν, ὡς φιλάνθρωπος.
(Δοξαστικό των Αίνων της Κυριακής της Τυρινής, ήχος πλ. β΄

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

1.
Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΗΣ
ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
«Είδα τότε το αρνίο ν’

ανοίγει την πρώτη απ’ τις
εφτά σφραγίδες, κι άκουσα
ένα από τα τέσσερα όντα να
λέει με φωνή που έμοιαζε με
βροντή: «Έλα». Κοίταξα και
είδα ένα άσπρο άλογο, που ο
καβαλάρης του κρατούσε ένα
τόξο· του δόθηκε ένα στεφάνι
νίκης, και νικητής έφυγε για
νέες νίκες». (Αποκ. 6, 1-2).
Τα λόγια αυτά, είναι
από το 6ο κεφάλαιο, του
ιερού και Θεοπνεύστου και προφητικού βιβλίου της Αποκαλύψεως
και αναφέρονται στη νίκη του Αρνίου, στο οποίο δόθηκε στεφάνι
νίκης και νικητής πορεύεται σε νέες νίκες.
Αρνίο, είναι ο Χριστός. Σ’ Αυτόν αναφέρονται τα λόγια αυτά,
που σημειωτέον έχουν γραφεί πριν δυο χιλιάδες χρόνια περίπου.
Αυτός «… ἐξῆλθε νικών καί ἵνα νικήσῃ».
Αγαπητοί Χριστιανοί.
Σήμερα Κυριακή της Ορθοδοξίας!
Σήμερα ημέρα λαμπρή και ευλογημένη που φέρει και πάλι
στο προσκήνιο και θυμίζει σε όλους μας, τη νίκη κατά των
πολυποίκιλων και ποικιλώνυμων δυνάμεων του σκότους και το
θρίαμβο της Ορθόδοξης πίστης και της Εκκλησίας.
Σήμερα λιτανεύουμε και πάλι τις ιερές εικόνες και
επαναδιαβεβαιώνουμε για μια ακόμη φορά την πίστη και τη λατρεία
μας στο υπερδεδοξασμένο πρόσωπο του δομήτορος της Εκκλησίας
μας, Ι. Χριστού και την ασάλευτη εμμονή μας στις ιερές παραδόσεις
μας.
Επέτειος, αδελφοί μου, από τότε, το 843 μ. Χ, που η
Εκκλησία παρά τα χτυπήματα, παρά τον πόλεμο, παρά το κυνηγητό,
απ’ τους τότε φωταδιστές και κουλτουριάρηδες, κατόρθωσε να
θριαμβεύσει. Οι ιερές εικόνες που δέχθηκαν όλη τη μανία και τα
πυρωμένα βέλη του εχθρού, που στην ουσία ήταν ένας ακόμη

4

πόλεμος κατά της πίστεως και κατά της Εκκλησίας, ξαναπαίρνουν
τη θέση τους . Το Αρνίον, το εσφαγμένον, μέσα στο αίμα του οποίου
Αυτή θεμελιώθηκε και θέριεψε, «… ἐξῆλθε νικών καί ἵνα νικήσῃ».
Ακόμη σήμερα μνημονεύονται και γεραίρονται όλοι οι αγώνες
και οι νίκες και οι θρίαμβοι της Ορθοδόξου Αγιωτάτης Εκκλησίας
μας, εναντίων όλων των εχθρών της πίστεως. Εναντίον της
ειδωλολατρίας, της αιρέσεως, της πλάνης, της ψευδοδιδασκαλίας,
της επιβαλλόμενης αθεΐας.
Και να ποια είναι αυτή είναι η «μαρτυρική», μαρτυρία και η
επιβεβαίωση της Εκκλησίας μας.
Τα εκατομμύρια των Αγίων και των Μαρτύρων. Τα
εκατομμύρια των ευσεβών χριστιανών! Τι κι' αν μαίνεται η θάλασσα;
Το πλοίον του Ιησού, η Εκκλησία Του, δεν καταποντίζεται. Τι κι'
αν βάλλονται συνεχώς τα βέλη του εχθρού εναντίον της Εκκλησίας;
Η Εκκλησία δεν καταστρέφεται. Τι κι' αν προδότες πολλοί και
άπιστοι, ακόμη κι από αυτούς τους ιδίους τους χριστιανούς,
κληρικούς και λαϊκούς, προσπαθούν να συγκλονίσουν τα θεμέλια
της Εκκλησίας; Ή Εκκλησία δεν πτοείται. Παραμένει άσπιλος και
αμόλυντος. Ο Ιησούς Χριστός είναι ο θεμέλιος της Εκκλησίας, Γι'
αυτό η Εκκλησία αντιμετωπίζει νικηφόρα όλους τους διωγμούς, τις
ύβρεις, τις βλασφημίες, τα βασανιστήρια, τα μαρτύρια, τους
εξευτελισμούς, την απιστία, την προδοσία και επάνω από αυτά νικά
και θριαμβεύει. «Θεμέλιον γάρ ἄλλον οὐδείς δύναται θεῖναι παρά
τόν κείμενον, ὅς ἐστίν Ἰησούς Χριστός» (Α' Κορ. γ' 11). Επάνω σ’ αυτό
το θεμέλιο έσπασαν και σπάζουν τα κεφάλια τους, τη μανία τους, τη
κακία τους, οι διώκτες και οι αρνητές της Εκκλησίας. «Καί ό πεσών
έπί τόν λίθον τοῦτον συνθλασθήσεται, έφ’ ὅν ἄν δέ πέσει λικμήσει
αὐτον».
Αγαπητοί Χριστιανοί.
Δυο πράγματα είναι ανάγκη να σχολιάσουμε τούτη τη στιγμή.
Η Ορθοδοξία, κατά πρώτον, δεν είναι ένα κομμάτι του
Χριστιανισμού. Είναι ο αληθινός Χριστιανισμός, χωρίς αλλοιώσεις
και παραχαράξεις. Αν τα αλλά χριστιανικά δόγματα διατηρούν
μέχρι σήμερα μια επιφάνεια, εμείς κρατούμε για 2000 χρόνια την
καρδιά, το ύψος και το βάθος, το πλάτος και το μήκος της αλήθειας
και της σωτηρίας. Ορθοδοξία είναι η ορθή πίστη και η ορθή λατρεία
του Θεού. Ορθοδοξία είναι ο ανόθευτος Χριστιανισμός. Ορθοδοξία
είναι η αληθινή Εκκλησία πού ίδρυσε και συντηρεί ό Χριστός σαν
ζύμη του κόσμου.

5

Γι’ αυτό και, όταν λέμε «Ορθόδοξος Χριστιανός», είναι ο ίδιο
πράγμα με το να πούμε απλά "Χριστιανός".
Όμως, αυτό που το λέμε θεωρητικά, δυστυχώς δεν το
νιώθουμε οι περισσότεροι. Δεν μας αγγίζει στην ψυχή. Δεν το
συναντούμε σαν κάτι ιδιαίτερο στη ζωή και τα λόγια μας.
Ίσως και να έχουμε την απατηλή εντύπωση ότι "Χριστιανός"
είναι ό άνθρωπος πού, είτε υποκρίνεται με τους μεγάλους σταυρούς,
είτε είναι ξεκομμένος από τη ζωή. Γι’ αυτό και προτιμούμε να
πιστεύουμε στο Θεό με το δικό μας τρόπο, χωρίς καθόλου να
είμαστε «η πόλις η επάνω όρους κειμένη».
Λέμε: "εγώ πιστεύω"· αλλά δεν εκκλησιαζόμαστε. Λέμε "εγώ
τον έχω τον Θεό μέσα μου"· αλλά παραδίπλα, εκεί μέσα μας,
φωλιάζουν χίλιες δυο κακίες και αμαρτίες χωρίς συναίσθηση. Λέμε
καθαρή καρδιά αλλά από καθαρότητα… πέρα βρέχει! Τι συμβαίνει,
λοιπόν; Μήπως αγνοούμε τι είναι χριστιανοσύνη;
Σήμερα, πηγαίνουμε στην Εκκλησία και στα Μοναστήρια,
δυστυχώς όμως ως θρησκευόμενοι επισκέπτες. Ανάβουμε κεριά και
λαμπάδες, μα ως εκεί εξαντλούμε το χριστιανικό μας καθήκον. Εκκλησιαζόμαστε για λίγη ώρα στις μεγάλες γιορτές, αλλά
εθιμοτυπικά και για το …καλό. Η θρησκευτικότητα φαίνεται να
είναι αναπτυγμένη, φοράμε σταυρούς και κομποσχοίνια, η πίστη στο
Θεό είναι της μόδας· από την άλλη όμως δεν έχουμε την ελάχιστη
διάθεση να θυσιάσουμε και κάτι απ’ τον εαυτό μας· να βγούμε απ’ τη
μακαριότητα μας. Προχωράμε μέχρις εκεί που δεν μας κοστίζει
τίποτε! Η θρησκευτικότητα μας έχει επιφάνεια, αλλά της λείπει το
βάθος, ο συγκλονισμός, η ολοκληρωτική πίστη στο Χριστό.
Ως άτομα έχουμε εκκοσμικεύσει πολλά πράγματα στο
"Χριστιανισμό" μας. Έχουμε αποκηρύξει την άσκηση της προσευχής
και της νηστείας· έχουμε περιορίσει την συχνότητα του
εκκλησιασμού έχουμε απεμπολήσει την σωφροσύνη και την
αγνότητα· έχουμε περικόψει την μελέτη της Αγίας Γραφής και των
Αγίων. Πως κωδικοποιούνται όλα αυτά; Ορθοδοξολογία και σε
καμιά περίπτωση ορθοπραξία.
Το δεύτερο που θέλουμε να σχολιάσουμε.
Δεν ήταν «κάποτε», οι πολέμιοι της Εκκλησίας. Υπάρχουν
τόσοι και τόσοι που με τις ποικιλόχρωμες και ιδιόμορφες απόψεις
και διδασκαλίες τους, τις δήθεν "προοδευτικές", προσπάθησαν και
προσπαθούν να ροκανίσουν τον κορμό της και τώρα. Λίγα χρόνια
πριν, με τη δύναμη της εξουσίας και του νόμου, γκρέμιζαν Ναούς,

6

έκαιαν εικόνες, έκλειναν διά της βίας τα στόματα των Χριστιανών!
Σήμερα μέσα από τις στήλες των εφημερίδων, τις σελίδες των
βιβλίων, τα μικρόφωνα των ραδιοφώνων και τις κάμερες και των
τηλεοπτικών συνεργείων, μιλούν για το θάνατο του Θεού, του Θεού
που δυστυχώς αυτοί, αν όχι καθόλου, μόνο ελάχιστα γνωρίζουν.
Σήμερα η Εκκλησία περνά και πάλι σκληρή δοκιμασία διασυρμού
και κατασυκοφάντησης, από δηλωμένους εχθρούς. Σήμερα
αμφισβητείται το κύρος και η ουσία της και δέχεται χτυπήματα
πανταχόθεν.
Σήμερα στρέφονται κατά
της Εκκλησίας
προσπαθώντας να βρουν, ότι μεμπτό, στους εκπροσώπους της λαϊκούς και κληρικούς - και γενικεύοντας το, καταφέρνουν - πολύ
συχνά, δυστυχώς - να κλονίζουν σε μεγάλο βαθμό την πίστη των
αδύνατων Χριστιανών.
Όμως! Ας αφήσουμε να απαντήσει σ’ όλους αυτούς ένας
Άγιος! Ένας μεγάλος Άγιος! Ο «την γλώτταν έχων χρυσορρήμονι».
Ιωάννης ο Χρυσόστομος:

«Είναι πολλά τα κύματα και φοβερή η τρικυμία· αλλά δεν
φοβόμαστε μην καταποντιστούμε· διότι στεκόμαστε πάνω στο βράχο.
Ας λυσσομανά η θάλασσα, δεν μπορεί να διάλυση το βράχο. Ας
υψώνονται τα κύματα, δεν θα βουλιάξουν το καράβι του Ιησού. Πες
μου, τι φοβόμαστε; Τον θάνατο; Ζωή μου είναι ό Χριστός, αλλά και
αν πεθάνω κέρδος θα έχω. Μήπως η εξορία; Στον Κύριο ανήκει
όλη η γη και το πλήρωμα αυτής. Μήπως την δήμευση των χρημάτων;
Τίποτε δεν φέραμε στον κόσμο, άρα τίποτε δεν θα πάρουμε από
αυτόν. Δεν με τρομάζουν τα φόβητρα του κόσμου και δεν με
δελεάζουν τα θέλγητρα του.... Δεν μπορείς να διάλυσης την
Εκκλησία του Θεού. Την πολεμάς, χωρίς όμως και να μπορείς να
την βλάψεις. Την κάνεις πιο ένδοξη, ενώ εσύ καταστρέφεσαι. Είναι
σκληρό να κλωτσάς μυτερά καρφιά. Δεν χαλάς τα καρφιά, τα πόδια
σου ματώνεις. Έτσι και τα κύματα δεν διαλύουν τον βράχο, αλλά τα
ίδια διαλύονται σε αφρούς. Τίποτα πιο δυνατό από την Εκκλησία,
άνθρωπε. Σταμάτα τον πόλεμο, για να μη καταστραφείς. Μην
πολεμάς τον ουρανό. Αν πολεμάς άνθρωπο ή νίκησες ή νικήθηκες.
Αν όμως πολεμάς την Εκκλησία είναι αδύνατον να νικήσεις. Διότι
είναι πιο ισχυρός από όλους. Μην παροργίζουμε τον Κύριο.
Μήπως είμαστε πιο ισχυροί από αυτόν…
Η Εκκλησία είναι πιο ισχυρή από τον ουρανό. Ο ουρανός και
η γη θα περάσουν, ενώ οι λόγοι του Κυρίου δεν θα περάσουν ποτέ.
Ποιοι λόγοι; «Συ ει Πέτρος, και επί ταύτη τη πέτρα οικοδομήσω

7

μου την Εκκλησίαν, και πύλαι Άδου ου κατισχύοουσιν αυτής». Αν
δεν πιστεύεις, στα λόγια, πίστευε στα πράγματα. Πόσοι τύραννοι
θέλησαν να διαλύσουν την Εκκλησία; Πόσα τηγάνια
χρησιμοποιήθηκαν; Πόσα καμίνια και δόντια θηρίων και ξίφη
ακονισμένα; Και δεν νίκησαν. Που είναι οι πολέμιοι; Ξεχάστηκαν
και παραδόθηκαν στη λησμοσύνη. Και που είναι ή Εκκλησία;
Λάμπει πιο πολύ και από τον ήλιο. Εκείνοι χάθηκαν, η Εκκλησία
μένει αθάνατη». …

8

2.
ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ
ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο
ΠΑΛΑΜΑΣ
Η
σημερινή
εορτή του εν αγίοις πατρός
ημών
Γρηγορίου
του
Παλαμά, της B' Κυριακής
των Νηστειών, ο οποίος
έζησε σε κρίσιμη ιστορική
περίοδο (1296-1359), δίνει
αφορμή να σκεφθούμε ότι η
διδασκαλία του είναι αρκετά
επίκαιρη, αφού ο 14ος
αιώνας
έχει
πολλές
ομοιότητες με την εποχή
μας. Φυσικά η διδασκαλία του δεν είναι δική του εφεύρεση, αφού
την ταραχώδη εκείνη εποχή εξέφρασε τη διδασκαλία της
Ορθοδόξου Εκκλησίας.
Ακριβώς εκείνη την εποχή εμφανίστηκαν τρεις φοβεροί
εχθροί, οι οποίοι εποφθαλμιούσαν τα εδάφη της Ρωμαίικης
Αυτοκρατορίας, επεδίωκαν δε και την αλλοίωση της πολιτιστικής
της ζωής.
Ο πρώτος κίνδυνος προερχόταν από τη Δύση και
εκφραζόταν από το φιλόσοφο Βαρλαάμ ο οποίος βρισκόταν σε
αντίθεση με την όλη Ορθόδοξη Παράδοση. Πράγματι, η θεολογία
του ήταν ιδεαλιστική και δυιστική, αφού ξεχώριζε την ψυχή από το
σώμα, και υποτιμούσε το δεύτερο.
Ο δεύτερος κίνδυνος προερχόταν από τους Οθωμανούς.
Τα τέλη του 13ου αιώνος μια ορδή των Σελτζούκων Τούρκων,
απέκτησε ως αρχηγό τον Οσμάν, ο οποίος υπήρξε ο ιδρυτής της
δυναστείας των Οθωμανών, στους οποίους έδωσε το όνομά του και
άρχισε να καταλαμβάνει τις επαρχίες της Μικράς Ασίας. Κατά την
εποχή του αγ. Γρηγορίου Παλαμά και συγκεκριμένα το 1354 μ.Χ.,
για πρώτη φορά οι Οθωμανοί εισήλθαν στη Θράκη,
καταλαμβάνοντας την Καλλίπολη. Τότε συλλαμβάνεται και ο ίδιος
και παρέμεινε περίπου ένα χρόνο αιχμάλωτος.

9

Ο τρίτος κίνδυνος προερχόταν από τους Σλάβους και
συγκεκριμένα από τον Στέφανο Δουσάν, ο οποίος είχε καταλάβει
ολόκληρη τη Μακεδονία, εκτός από τη Θεσσαλονίκη, καθώς επίσης
την Ήπειρο, Θεσσαλία και μέρος της Στερεάς Ελλάδος. Ο σκοπός
ήταν η κατάληψη του θρόνου της Κωνσταντινούπολης, για να γίνει ο
διάδοχος των Ρωμαίων –Ρωμιών-Βυζαντινών- Αυτοκρατόρων..
Η ύπαρξη των τριών αυτών παραγόντων συνοδευόταν και
από παράλληλα πολιτιστικά και θρησκευτικά ρεύματα. Κυρίως
επικρατούσε ένας ηθικισμός αποξενωμένος από τα υπαρξιακά
προβλήματα του ανθρώπου, μια ευδαιμονία και ένας ανατολικός
μυστικισμός.
Σε όλους αυτούς τους κινδύνους ο άγιος Γρηγόριος ο
Παλαμάς αντέταξε μια ρωμαλέα θεολογία. Ομίλησε για την ένωση
κτιστού και ακτίστου, υπογράμμισε σοβαρά ανθρωπολογικά
ζητήματα. Επίσης η κοινωνική του διδασκαλία ήταν περίφημη.
Πέρα από αυτά ο άγ. Γρηγόριος ο Παλαμάς ως παραδοσιακός
Ρωμιός αρνήθηκε να συμπράξει με τους εχθρούς της Ρωμιοσύνης
και παρουσίασε όλη την ουσία της Ορθοδόξου Παραδόσεως. Έτσι
και ο ίδιος συνετέλεσε στη θωράκιση του Γένους μας, αλλά και στην
άνθηση που παρατηρήθηκε τον 14ο αιώνα. Είναι χαρακτηριστικό ότι
ο διάσημος βυζαντινολόγος Στηβεν Ράνσιμαν γράφει ότι «οι ημέρες
των Παλαιολόγων, όταν το Βυζάντιο αργά αλλά αναπόφευκτα
πέθαινε, ήταν, σε αντίθεση με την γενική παρακμή, η λαμπροτέρα
περίοδος της βυζαντινής παιδείας». (ιδέες σεβ. Μητ/λίτου Ναυπάκτου κ
Ιεροθέου)

Αγαπητοί Χριστιανοί.
Και σήμερα θυμόμαστε το άνομα του Αγίου Γρηγορίου
του Παλαμά, ενὸς από τοις μεγάλους Αγίους της Ορθοδοξίας, ο
οποίος διακήρυξε, μέσα από την εμπειρία των ασκητών και όλων
των πιστών, άτι η χάρη του Θεού δεν είναι ένα κτιστά Δώρο – είναι
ο ίδιος ο Θεάς που μας ενώνει με τον εαυτό Του ώστε να μας
διαπνέει η παρουσία Του, ώστε σταδιακά, εάν μονάχα τον δεχτούμε,
αν Του ανοιχτούμε, να γίνουμε διάφανοι ή τουλάχιστον σχεδόν
διάφανοι στο φως Του, ώστε να γίνουμε αρχικά και ολοένα πιο πολύ
μέτοχοι της Θεϊκής Του φύσης. (Antony Bloom) Έτσι ο Αγ. Γρηγόριος
ο Παλαμάς με τη ζωή του και τη δράση του δίκαια κέρδισε τη
σημερινή ημέρα, ημέρα της εορτής του η οποία και θεωρείται η
συνέχεια της προηγούμενης Κυριακής που είναι και η επίσημη
ημέρα της εορτής της Ορθοδοξίας.

10

Δυο πράγματα λοιπόν είναι ανάγκη να σχολιάσουμε
τούτη τη στιγμή.
Η Ορθοδοξία, κατά πρώτον, δεν είναι ένα κομμάτι του
Χριστιανισμού. Είναι ο αληθινός Χριστιανισμός, χωρίς αλλοιώσεις
και παραχαράξεις. Αν τα αλλά χριστιανικά δόγματα διατηρούν
μέχρι σήμερα μια επιφάνεια, εμείς κρατούμε για 2000 χρόνια την
καρδιά, το ύψος και το βάθος, το πλάτος και το μήκος της
αλήθειας και της σωτηρίας. Ορθοδοξία είναι η ορθή πίστη και η
ορθή λατρεία του Θεού. Ορθοδοξία είναι ο ανόθευτος Χριστιανισμός. Ορθοδοξία είναι η αληθινή Εκκλησία πού ίδρυσε και
συντηρεί ό Χριστός σαν ζύμη του κόσμου.
Γι’ αυτό και, όταν λέμε «Ορθόδοξος Χριστιανός», είναι
ο ίδιο πράγμα με το να πούμε απλά "Χριστιανός".
Όμως, αυτό που το λέμε θεωρητικά, δυστυχώς δεν το
νιώθουμε οι περισσότεροι. Δεν μας αγγίζει στην ψυχή. Δεν το
συναντούμε σαν κάτι ιδιαίτερο στη ζωή και τα λόγια μας.
Ίσως και να έχουμε την απατηλή εντύπωση ότι
"Χριστιανός" είναι ό άνθρωπος πού, είτε υποκρίνεται με τους
μεγάλους σταυρούς, είτε είναι ξεκομμένος από τη ζωή. Γι’ αυτό
και προτιμούμε να πιστεύουμε στο Θεό με το δικό μας τρόπο,
χωρίς καθόλου να είμαστε «η πόλις η επάνω όρους κειμένη».
Λέμε: "εγώ πιστεύω"· αλλά δεν εκκλησιαζόμαστε. Λέμε
"εγώ τον έχω τον Θεό μέσα μου"· αλλά παραδίπλα, εκεί μέσα μας,
φωλιάζουν χίλιες δυο κακίες και αμαρτίες χωρίς συναίσθηση. Λέμε
καθαρή καρδιά αλλά από καθαρότητα… πέρα βρέχει! Τι συμβαίνει,
λοιπόν; Μήπως αγνοούμε τι είναι χριστιανοσύνη;
Σήμερα, πηγαίνουμε στην Εκκλησία και στα
Μοναστήρια, δυστυχώς όμως ως θρησκευόμενοι επισκέπτες.
Ανάβουμε κεριά και λαμπάδες, μα ως εκεί εξαντλούμε το χριστιανικό
μας καθήκον. Εκκλησιαζόμαστε για λίγη ώρα στις μεγάλες γιορτές,
αλλά εθιμοτυπικά και για το …καλό. Η θρησκευτικότητα φαίνεται
να είναι αναπτυγμένη, φοράμε σταυρούς και κομποσχοίνια, η πίστη
στο Θεό είναι της μόδας· από την άλλη όμως δεν έχουμε την
ελάχιστη διάθεση να θυσιάσουμε και κάτι απ’ τον εαυτό μας· να
βγούμε απ’ τη μακαριότητα μας. Προχωράμε μέχρις εκεί που δεν
μας κοστίζει τίποτε! Η θρησκευτικότητα μας έχει επιφάνεια, αλλά
της λείπει το βάθος, ο συγκλονισμός, η ολοκληρωτική πίστη στο
Χριστό.

11

Ως άτομα έχουμε εκκοσμικεύσει πολλά πράγματα στο
"Χριστιανισμό" μας. Έχουμε αποκηρύξει την άσκηση της
προσευχής και της νηστείας· έχουμε περιορίσει την συχνότητα του
εκκλησιασμού έχουμε απεμπολήσει την σωφροσύνη και την
αγνότητα· έχουμε περικόψει την μελέτη της Αγίας Γραφής και
των Αγίων. Πως κωδικοποιούνται όλα αυτά; Ορθοδοξολογία και σε
καμιά περίπτωση ορθοπραξία.
Το δεύτερο που θέλουμε να σχολιάσουμε.
Δεν ήταν «κάποτε», οι πολέμιοι της Εκκλησίας.
Υπάρχουν τόσοι και τόσοι που με τις ποικιλόχρωμες και ιδιόμορφες
απόψεις και διδασκαλίες τους, τις δήθεν "προοδευτικές",
προσπάθησαν και προσπαθούν να ροκανίσουν τον κορμό της και τώρα.
Λίγα χρόνια πριν, με τη δύναμη της εξουσίας και του νόμου, γκρέμιζαν Ναούς, έκαιαν εικόνες, έκλειναν διά της βίας τα στόματα των
Χριστιανών! Σήμερα μέσα από τις στήλες των εφημερίδων, τις
σελίδες των βιβλίων, τα μικρόφωνα των ραδιοφώνων και τις κάμερες
και των τηλεοπτικών συνεργείων, μιλούν για το θάνατο του Θεού,
του Θεού που δυστυχώς αυτοί, αν όχι καθόλου, μόνο ελάχιστα
γνωρίζουν.
Όμως! Ας αφήσουμε να απαντήσει σ’ όλους αυτούς ένας
Άγιος! Ένας μεγάλος Άγιος. Ιωάννης ο Χρυσόστομος:

«Είναι πολλά τα κύματα και φοβερή η τρικυμία· αλλά δεν
φοβόμαστε μην καταποντιστούμε· διότι στεκόμαστε πάνω στο βράχο. Ας
λυσσομανά η θάλασσα, δεν μπορεί να διάλυση το βράχο. Ας υψώνονται τα
κύματα, δεν θα βουλιάξουν το καράβι του Ιησού..... Δεν μπορείς να
διάλυσης την Εκκλησία του Θεού. Την πολεμάς, χωρίς όμως και να
μπορείς να την βλάψεις. Την κάνεις πιο ένδοξη, ενώ εσύ
καταστρέφεσαι. Είναι σκληρό να κλωτσάς μυτερά καρφιά. Δεν χαλάς
τα καρφιά, τα πόδια σου ματώνεις. Έτσι και τα κύματα δεν διαλύουν
τον βράχο, αλλά τα ίδια διαλύονται σε αφρούς. Τίποτα πιο δυνατό από
την Εκκλησία, άνθρωπε. Σταμάτα τον πόλεμο, για να μη
καταστραφείς. Μην πολεμάς τον ουρανό. Αν πολεμάς άνθρωπο ή
νίκησες ή νικήθηκες. Αν όμως πολεμάς την Εκκλησία είναι αδύνατον να
νικήσεις. Διότι είναι πιο ισχυρός από όλους. …

12

3.

ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ
ΣΗΜΕΡΑ

Τη Β΄ Κυριακή των Νηστειών
η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του εν
αγίοις Πατρός ημών Γρηγορίου
αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του
Παλαμά, ο οποίος ανεδείχθη ο διαπρεπέστερος
θεολόγος
της
Εκκλησίας μας σε κρίσιμες φάσεις
της ιστορίας της. Παράλληλα το
ευαγγελικό ανάγνωσμα περιγράφει
τη θαυματουργική θεραπεία του
παραλυτικού της Καπερναούμ, τον
όποιο έφεραν στον Κύριο τέσσερις άνθρωποι, αφού χάλασαν τη
στέγη του σπιτιού στο οποίο Εκείνος βρισκόταν.
Αγαπητοί Χριστιανοί.
Σήμερα θυμόμαστε το άνομα του Αγίου Γρηγορίου του
Παλαμά, ο οποίος με τη ζωή του και τη δράση του δίκαια κέρδισε τη
σημερινή ημέρα, ημέρα της εορτής του η οποία και θεωρείται η
συνέχεια της προηγούμενης Κυριακής που είναι και η επίσημη
ημέρα της εορτής της Ορθοδοξίας.
Ο Άγιος Γρηγόριος έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην
εκκλησιαστική ιστορία της Ορθοδοξίας. Κι αυτό, γιατί κάποιος
Βαρλαάμ, Καλαβρός στην καταγωγή προερχόμενος από τους
καθολικούς και στην ιδέα φιλόσοφος, ήρθε από τη Δύση και
προσπάθησε να επηρεάσει τις θεολογικές τάσεις της Ανατολής.
Πολλούς κατατρόπωσε στις συζητήσεις, κι ήταν τόσο λογικοφανής,
που κανείς δε τολμούσε να τον αντικρούσει, μάλλον δε, αποκτούσε
συνεχώς οπαδούς. Στη δύσκολη αυτή στιγμή, που απειλούνταν με
νόθευση τα δόγματα της Εκκλησίας, που γελοιοποιούνταν η νοερά
προσευχή και οι πνευματικές καταστάσεις που είχαν σχέση μ’ αυτήν,
ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς προσέτρεξε και αναχαίτισε τον
αιρετικό Καλαβρό. Τα γεγονότα εκείνης της περιόδου έμειναν
γνωστά με την ονομασία «Ησυχαστικές έριδες», γιατί το επίμαχο
ζήτημα ήταν αν πρέπει να μονώνεται κανείς και να πιέζει τον εαυτό
του στην τέλεση της ευχής ή να κάθεται στις αίθουσες διδασκαλίας
και να φιλοσοφεί.

13

Αδελφοί μου.
Στον «Απόστολο» της ημέρας μας δίδεται το σύνθημα
«Προσέξτε το έργο της σωτηρίας σας». Τη σωτηρία αυτή την
εγγυάται ό ίδιος ό Θεός, τον όποιο γνωρίζουμε όχι απλά εξ ακοής,
όχι θεωρητικά με φιλοσοφίες και κείμενα όπως έλεγε ο Βαρλαάμ ο
Καλαβρός αλλά χειροπιαστά. Ή δημιουργία, η πλάση που
απλώνεται μπροστά μας, η ίδια μας η ζωή, αποτελούν την πιο τρανή
απόδειξη. Μόνο που πρέπει να τα προσέξουμε Όχι σαν τους
γραμματείς, αλλά με διάθεση μετανοίας και αλλαγής τρόπου
ζωής. Αυτό ακριβώς προσπαθούμε όλες τούτες τις ημέρες. Τούτο
κάνουμε ιδιαίτερα μέσα στη Σαρακοστή. Η Μεγάλη Σαρακοστή
είναι ένα σχολείο μετανοίας και η Εκκλησία μας το τονίζει συνέχεια
τούτο. Το επαναλαμβάνει σαν το πρωτεύον μάθημα: ΟΙ πτώσεις
μας - Ή μετάνοια μας - Ή φιλανθρωπία τού Θεού! Ο
Παράδεισος!
Τούτα τα πράγματα λοιπόν
είναι ανάγκη να
σχολιάσουμε τούτη τη στιγμή.
Η Ορθοδοξία, κατά πρώτον, δεν είναι ένα κομμάτι του
Χριστιανισμού. Είναι ο αληθινός Χριστιανισμός, χωρίς αλλοιώσεις
και παραχαράξεις. Αν τα αλλά χριστιανικά δόγματα διατηρούν
μέχρι σήμερα μια επιφάνεια, εμείς κρατούμε για 2000 χρόνια την
καρδιά, το ύψος και το βάθος, το πλάτος και το μήκος της
αλήθειας και της σωτηρίας. Ορθοδοξία είναι ορθή πίστη και ορθή
λατρεία του Θεού. Ορθοδοξία είναι ο ανόθευτος Χριστιανισμός.
Ορθοδοξία είναι η αληθινή Εκκλησία πού ίδρυσε και συντηρεί ό
Χριστός σαν ζύμη του κόσμου. Για όλα τούτα αγωνίστηκε και
Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.
Έτσι λοιπόν, όταν λέμε «Ορθόδοξος Χριστιανός»,
είναι το ίδιο πράγμα με το να πούμε απλά "Χριστιανός".
Όμως, αυτό που το λέμε θεωρητικά, δυστυχώς δεν το
νιώθουμε οι περισσότεροι. Δεν μας αγγίζει στην ψυχή. Δεν το
συναντούμε σαν κάτι ιδιαίτερο στη ζωή και τα λόγια μας. Και είναι
μεγάλο κρίμα.
Ίσως και να έχουμε την απατηλή εντύπωση ότι
"Χριστιανός" είναι ο άνθρωπος των μεγάλων σταυρών, είτε ακόμη
που ψευτοζεί ξεκομμένος από τη ζωή. Γι’ αυτό και προτιμούμε να
πιστεύουμε στο Θεό με το δικό μας τρόπο, χωρίς καθόλου να
είμαστε «η πόλις η επάνω όρους κειμένη».

14

Λέμε: "εγώ πιστεύω"· αλλά δεν εκκλησιαζόμαστε. Λέμε
δεν μου αρέσουν όλοι αυτοί που εκκλησιάζονται και ξεκόβω από την
Εκκλησία. Λέμε "εγώ τον έχω τον Θεό μέσα μου"· αλλά
παραδίπλα, εκεί μέσα μας, φωλιάζουν χίλιες δυο κακίες και
αμαρτίες χωρίς συναίσθηση. Λέμε καθαρή καρδιά αλλά τη
καθαρότητα την κάναμε υποκειμενική μας υπόθεση.! Τι συμβαίνει,
λοιπόν; Μήπως αγνοούμε τι είναι χριστιανοσύνη;
Σήμερα λοιπόν εμείς οι χριστιανοί, πηγαίνουμε στην
Εκκλησία και στα Μοναστήρια, ανάβουμε κεριά και λαμπάδες, μα
ως εκεί εξαντλούμε το χριστιανικό μας καθήκον. Εκκλησιαζόμαστε
για λίγη ώρα στις μεγάλες γιορτές, αλλά εθιμοτυπικά και για το
…καλό. Η θρησκευτικότητα επικεντρώνεται σε σταυρούς και
κομποσκοίνια, όμως δεν έχουμε την ελάχιστη διάθεση να
θυσιάσουμε και κάτι απ’ τον εαυτό μας· να βγούμε απ’ τη
μακαριότητα μας. Προχωράμε μέχρις εκεί που δεν μας κοστίζει
τίποτε! Η θρησκευτικότητα μας έχει επιφάνεια, αλλά της λείπει το
βάθος, ο συγκλονισμός, η ολοκληρωτική πίστη στο Χριστό.
Ως άτομα έχουμε εκκοσμικεύσει πολλά πράγματα στο
"Χριστιανισμό" μας. Έχουμε αποκηρύξει την άσκηση της
προσευχής και της νηστείας· έχουμε περιορίσει την συχνότητα του
εκκλησιασμού, του σωστού εκκλησιασμού, έχουμε απεμπολήσει την
σωφροσύνη και την αγνότητα· έχουμε περικόψει την μελέτη της
Αγίας Γραφής και τη μίμηση των Αγίων. Πως ερμηνεύονται όλα
αυτά; Ορθοδοξολογία και σε καμιά περίπτωση ορθοπραξία.
Αδελφοί μου.
Ό παραλυτικός σήμερα ενσαρκώνει με τρόπο αλληγορικό
αυτή μας την πνευματική μας παράλυση και αδυναμία. Δεν βρέθηκε
κανείς να τον θεραπεύσει, παρά μόνο ο Χριστός. Ή ευαγγελική
Ιστορία επαναλαμβάνεται -η τουλάχιστον πρέπει να επαναλαμβάνεται- και στην προσωπική μας πνευματική πορεία.
Πολλοί μπορεί να υπόσχονται τη «θεραπεία» μας, πρόσωπα,
ιδεολογίες, πολιτικά συστήματα, κοινωνικές επαναστάσεις. Μα όλα
τούτα μοιάζουν περισσότερο με το «γλυφό νερό» το οποίο δεν
ανακουφίζει, αλλά μάλλον μεγαλώνει το μαρτύριο της δίψας. Μόνο ό
Χριστός μπορεί να σώσει τον άνθρωπο, να τον ξανακάνει σωματικά
και ψυχικά υγιή. Ο Χριστός, διά της Εκκλησίας Του και των θείων
Μυστηρίων.

15

Το Ευαγγέλιο της θεραπείας του παραλυτικού της
Καπερναούμ αποτελεί σωτηριώδη υπόμνηση αυτής της αλήθειας και
προσκλητήριο αλλαγής.
Έρχεται στην πιο κατάλληλη εποχή, δυο εβδομάδες αφότου
άρχισε ή Μεγάλη Σαρακοστή, για να μας βάλει σε σκέψεις.
Συνειδητοποιώ ότι είναι φορτωμένος με πάθη. Κατανοώ πως
κατάντησα στο όνομα και μόνο χριστιανός. Λαχταρώ ν’ ακούσω την
ουράνια φωνή «Παιδί μου, σου συγχωρούνται οι αμαρτίες». Η
Εκκλησία, σε κάθε περίπτωση και ιδιαίτερα τώρα τη Μεγάλη
Τεσσαρακοστή, μας δείχνει τον δρόμο...

16

4.
Ο ΟΣΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΟΣ ΣΤΗ Μ.
ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ

« Τη αυτή ημέρα, Κυριακή
τετάρτη των Νηστειών, μνήμην
ποιούμεν του οσίου πατρός
ημών Ιωάννου, του συγγραφέως
της Κλίμακος» 

Ο σάρκα και ζων νεκρός ων Ιωάννης,

Αιωνίως ζει, και νεκρός φανείς άπνους
Σύγγραμμα λιπών, κλίμακα τη ανόδω
Δείκνυσιν αυτού πορείαν της ανόδου

Την σημερινή ημέρα, αγαπητοί Χριστιανοί, Κυριακή Δ΄.
των Νηστειών, η Εκκλησία μας, την έχει αφιερωμένη σε μια ακόμη
μεγάλη μορφή της Ορθοδόξου πνευματικότητος. Στο μεγάλο
ασκητή και πατέρα της ερήμου, τον ησυχαστή και διδάσκαλο της
εγκρατείας, τον νηστευτή και το υπόδειγμα της μετανοίας, στον όσιο
και εν Αγίοις πατέρα ημών Ιωάννη τον Σιναΐτη.
Δεν είναι τυχαίο, αδελφοί μου, το ότι μια από της πέντε
Κυριακές των Νηστειών, είναι πραγματικά χαρισμένη στο μεγάλο
αυτό άγιο. Μέσα στο πέλαγος της Μ. Τεσσαρακοστής, μέσα στο
στάδιο των πνευματικών αγώνων, καθώς προσπαθούμε να
πορευτούμε την όντως δύσκολο στις ημέρες μας οδό της νηστείας,
της προσευχής, της μετανοίας, της ταπείνωσης, της προσωπικής μας
γενικά αλλαγής, ο όσιος Ιωάννης ο Σιναΐτης είναι για μας
παράδειγμα ηλίου φωτεινότερο. Η άσκηση που καταπιαστήκαμε
μπαίνοντας στην Μ. Τεσσαρακοστή, ο δρόμος που ξεκινήσαμε,
στους περισσότερους από μας, φαίνεται δύσκολος. Τα του κόσμου

17

εμπόδια πολλά και διάφορα. Η διάθεση και η όρεξη για υπέρβαση
του εαυτού μας, από μικρή έως ανύπαρκτη. Τα βέλη του πονηρού
έρχονται συνεχώς πυρωμένα πάνω μας κάθε στιγμή που
προσπαθούμε να κοιτάξουμε ψηλά. Εγκαταλείπουμε έτσι τον
αγώνα. Τα παρατάμε στη μέση κι επιστρέφουμε στα ίδια. Βγαίνουμε
από το στάδιο με την πεποίθηση πως, ούτε μπορούμε, ούτε είναι
δυνατόν να καταφέρουμε τίποτα. Παραμένουμε στις πτώσεις μας,
επαναπαυόμαστε στην απατηλή ζωή μας, αρκούμαστε στο παρόν. Η
Σαρακοστή, κάθε Σαρακοστή, κάθε λόγος για επαναπροσδιορισμό
της ζωής μας, δεν έχουν να μας προσφέρουν τίποτε.
Εδώ ακριβώς προβάλλεται η μεγάλη μορφή του Ιωάννου
του Σιναϊτου. Δεν είναι αδύνατη η ασκητικότητα στη ζωή. Δεν είναι
ακατόρθωτη η νηστεία. Δεν είναι αδιάβατος ο δρόμος της
εγκράτειας. Μπορούμε να προχωρήσουμε κοιτώντας μπροστά, να
πάμε σε συνάντηση με τον Αναστημένο Χριστό, να έχουμε
στραμμένα τα βλέμματα μας στον ουρανό.
«…σαράντα χρόνια πέρασε, μας λέει το συναξάρι του
Αγίου μας, με διακαή Θείο έρωτα και πάντοτε πυρπολούμενος από
τη φωτιά της Θείας αγάπης… ο δε δρόμος του ήτανε η αέναη
προσευχή και ανείκαστος προς τον Θεό έρωτας».
Η ζωή του, ζωή της ερήμου, είναι ζωή άσκησης,
εγκράτειας, αέναης προσευχής και ατέλειωτης δοξολογίας του
Θεού. Ζωή αγγελική πάνω στη γη. Ζωή που ανέβασε τον Όσιο
Ιωάννη στις κορυφές της αγιότητος, του έδωσε τη δυνατότητα να
συναντηθεί με το Θεό, να δροσιστεί από την αγιοπνευματική αύρα,
να γεμίσει από τις Θείες δωρεές. Είναι ζωή που κάνει πράξη το
Ευαγγέλιο και αποδεικνύει περίτρανα και πανηγυρικά ότι είναι
κατορθωτά τα μηνύματα του και ότι ο καθένας από μας μπορεί να
γίνει θεοδόχος.
«Ο Θεός, μας λέει, είναι για όσους θέλουν, η ζωή και η
σωτηρία τους. Όλων και των πιστών και των απίστων, και των
δικαίων και των αδίκων, και των ευσεβών και των ασεβών, και των
απαθών και των εμπαθών,. Και των μοναχών και των κοσμικών, και
των σοφών και των αγραμμάτων, και των υγιών και των ασθενών,
και των νέων και των ηλικιωμένων.
Είναι κάτι παρόμοιο με ,την ακτινοβολία του φωτός, με
την θέα του ήλιου και την εναλλαγή των εποχών ( τα οποία
προσφέρονται εξ όσου σε όλους τους ανθρώπους). Και δεν μπορεί

18

να είναι διαφορετικά διότι «δεν υπάρχει προσωποληψία στον
Θεόν».(Ρωμ. Β΄. 11)».(ΚΛΙΜΑΞ - ΛΟΓΟΣ Α΄.).
Για να μπορέσουμε όμως να πλησιάσουμε το Θεό
πρέπει να βγάλουμε από μέσα μας οτιδήποτε άλλο έχουμε
θεοποιήσει. Ν’ ελαφρώσουμε την καρδιά μας από οποιοδήποτε
άλλο βάρος και να ετοιμάσουμε το θρόνο για να καθίσει ο Θεός.
Πρέπει να επιφέρουμε την ολοκληρωτική αλλαγή στην όλη την
ύπαρξη μας, ζώντας την ζωή της μετανοίας. Κι αυτό γιατί όπως και
πάλι τονίζει ο Άγιος: «Μετάνοια σημαίνει ανανέωσις του
βαπτίσματος.
Μετάνοια σημαίνει συμφωνία με τον Θεόν για νέα ζωή.
Μετανοών σημαίνει αγοραστής της ταπεινώσεως. Μετανοών
σημαίνει μόνιμος αποκλεισμός κάθε σωματικής παρηγορίας.
Μετάνοια σημαίνει σκέψις αυτοκατακρίσεως. Αμεριμνησία για όλα
τα άλλα και μέριμνα για τη σωτηρία του εαυτού μας. Μετάνοια
σημαίνει θυγατέρα της ελπίδος και αποκήρυξις της απελπισίας.
Μετάνοια σημαίνει κατάδικος απηλλαγμένος από αισχύνη».(ΚΛΙΜΑΞ
ΛΟΓΟΣ Ε΄.).

Της μετανοίας όμως προηγείται η γνώση του εαυτού
μας. Πρέπει να δούμε σε βάθος ποιοι ακριβώς είμαστε. Να
αποκτήσουμε την πολυπόθητη αυτογνωσία, βγάζοντας από μέσα μας
τον Φαρισαίο, χαμηλώνοντας το ανάστημα μας, σκύβοντας το
κεφάλι μας.
«Όποιος επέτυχε την πλήρη γνώση του εαυτού του,
λέγει ο Άγιος, αυτός έσπειρε σε γη αγαθή. Όποιος δεν έσπειρε κατ’
αυτόν τον τρόπο, δεν πρόκειται να ιδεί να ανθίζει μέσα του η
ταπεινοφροσύνη. Όποιος επέτυχε την γνώση του εαυτού του, αυτός
αισθάνθηκε το φόβο του Κυρίου, και βαδίζοντας με την αίσθηση
αυτή έφθασε στην πύλη της αγάπης». (ΚΛΙΜΑΞ ΛΟΓΟΣ ΚΕ΄).
Σαν καταφέρω να δω κατάματα τον εαυτό μου, χωρίς
υπεκφυγές, περιστροφές, ωραιοποιήσεις, χωρίς να τον ξεχωρίζω
Φαρισαϊκά από τους άλλους, σαν μπορέσω να φωνάξω αλίμονο σε
μένα τον άθλιο, τότε έχω πατήσει και στο σκαλοπάτι της
ταπείνωσης. Ταπείνωση και αυτογνωσία είναι αρετές αλληλένδετες.
Η μια προϋποθέτει την άλλη και η μια οδηγεί στην άλλη. Χωρίς
αυτογνωσία δεν γίνεται κανείς ταπεινός και χωρίς ταπεινοφροσύνη
δεν είναι δυνατόν να γνωρίσεις, ποιος και τί ακριβώς είσαι.
«Η ταπεινοφροσύνη, μας λέγει πάλι ο Άγιος, είναι
ανώνυμη χάρις της ψυχής, η οποία μπορεί να ονομασθεί μόνο από
όσους την εδοκίμασαν εκ πείρας. Είναι ανέκφραστος πλούτος,

19

ονομασία του θεού, δωρεά του Θεού, εφ’ όσον εκείνος λέγει:
«Μάθετε ουκ απ’ Αγγέλου, ουκ απ’ ανθρώπου, ουκ από δέλτου, αλλ’
απ’ εμού», δηλαδή από την ενοίκησι μου και την έλλαμψι μου και
την ενέργεια μου μέσα σας, «ότι πράος ειμί και ταπεινός τη καρδία
και τω λογισμώ και τω φρονήματι, και ευρήσετε ανάπαυσιν πολέμων
και κουφισμόν λογισμών ταις ψυχαίς υμών».(πρβλ. Ματθ. ια΄.29).(ΚΛΙΜΑΞ
ΛΟΓΟΣ 25ος ).

Τελικά θα καταλήξουμε στην αγάπη. Αγάπη είναι
ο Θεός, από αγάπη για μας έγινε άνθρωπος και ήρθε ανάμεσα μας,
για αγάπη μίλησε. Αγάπη είναι η ουσία του Χριστιανισμού. Όλες οι
προσπάθειες μας, όλες οι θυσίες μας, αυτοί οι χτύποι της καρδιάς
μας, στο ρυθμό της αγάπης πρέπει να χτυπούν.
Λέγει ο Άγιος: «Αυτός που θέλει να ομιλεί για την
αγάπη είναι σαν να επιχειρεί να ομιλεί για τον ίδιο το Θεό…
Η αγάπη, ως προς την ποιότητα της είναι ομοίωσις με
τον Θεόν, όσο βέβαια είναι δυνατη στους ανθρώπους. Ως προς την
ενέργεια της, μέθη ψυχής. Ως προς τις ιδιότητες της, πηγή πίστεως,
άβυσσος μακροθυμίας, θάλασσα ταπεινώσεως.
Η αγάπη χορηγεί την χάρι της προφητείας, η αγάπη
παρέχει την δύναμη της θαυματουργίας, η αγάπη είναι άβυσσος της
Θείας ελλάμψεως, η αγάπη είναι η πηγή του Θεϊκού πυρός –όσο
περισσότερο πυρ αναβλύζει, τόσο περισσότερο καταφλέγει εκείνον
που διψά. Η αγάπη είναι η στάσις και η εδραίωσις των Αγγέλων, η
πρόοδος εις τους αιώνες όλων των εκλεκτών του Θεού».(ΚΛΙΜΑΞ
ΛΟΓΟΣ 30ος ).

Αγαπητοί Χριστιανοί.
Μια δεύτερη και πιο γνωστή επωνυμία που αποδίδεται
στον Άγιο Ιωάννη τον Σιναΐτη, είναι Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος.
Έχει πάρει το όνομα αυτό, από το πνευματικό και ασκητικό του
βιβλίο που επονομάζεται «Κλίμακα των Αρετών». Αυτό κατέστη, το
δεύτερο Ευαγγέλιο για κάθε Μοναστική πολιτεία και το
απαραίτητο βοήθημα για κάθε Χριστιανό που μοχθεί και κοπιάζει
για την πνευματική του προκοπή και τη σωτηρία του. Η συνάντηση
με το Θεό, για τον καθένα μας, είναι πάντοτε πορεία ανοδική. Η
κατάκτηση της αιωνιότητος απαιτεί ανάβαση. Σ’ αυτό το
σκαρφάλωμα στις ψηλές κορφές, σ’ αυτό το ανέβασμα μας στον
ουρανό, μας καθοδηγεί ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος. Μας
δείχνει τον τρόπο. Μας παίρνει από το χέρι και μας ανεβάζει
σκαλοπάτι, σκαλοπάτι την «Κλίμακα» του, τη σκάλα που οδηγεί στι
Θεό.

20

Είδαμε πιο πάνω κάποια από τα σκαλοπάτια που
πρέπει να ανέβουμε. Ας δούμε όμως και τα υπόλοιπα:
«Η υπακοή είναι το πρώτο σκαλοπάτι, η μετάνοια το
δεύτερο, και η μνήμη του θανάτου το τρίτο. Και ύστερα σε κάθε
σκαλοπάτι γίνεται η απάρνησις των σκληρών παθών, της οργής, της
μνησικακίας, της καταλαλιάς, και της κατακρίσεως, της
πολυλογίας, του ψεύδους, της ακηδίας, της γαστριμαργίας, του
ψεύδους, της σαρκικότητος, της φιλαργυρίας, της αναισθησίας, της
δειλίας, της κενοδοξίας, της υπερηφανείας, της βλασφημίας, του
εγωισμού, της πονηρίας, και η απόκτησις των αντιστοίχων αρετών,
της αοργησίας, της σιωπής, της εγκρατείας, της αγνείας, της
σωφροσύνης, της ακτημοσύνης, της αγρυπνίας, της νηστείας, της
πραότητος , της απλότητος, της ταπεινοφροσύνης, της μεγάλης
αρετής της διακρίσεως, της μακαρίας προσευχής, της Θεομιμήτου
απαθείας και της εναρέτου τριάδος της αγάπης, της πίστεως και της
ελπίδος. Οι ρίζες πικρές, αλλά οι καρποί γλυκείς. (Μητ/λίτου Ιερισσού
ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ «ΜΑΡΤΥΡΙΑ Α’. σελ.100).

Αγαπητοί Χριστιανοί.
Μιλώντας για τη Μ. Τεσσαρακοστή, μιλώντας για
ασκητικότητα, για νηστεία, για ανακαίνιση του πνεύματος, για
επανατοποθέτηση των πράξεων μας και επαναδιοργάνωση του
εαυτού μας, είναι αδύνατο να προσπεράσουμε τον Άγιο Ιωάννη τον
Σιναίτη. Δεν είναι δυνατόν να βρισκόμαστε στο στάδιο της
πνευματικής αθλήσεως, να προσπαθούμε να πλησιάσουμε στον
Αναστάντα Χριστό και να παραβλέψουμε την «Κλίμακα» του Αγ.
Ιωάννου. Γι’ αυτό και στα μοναστήρια, παλιότερα, αυτή την
περίοδο, μαζί με όλα τα άλλα, άρχιζαν να διαβάζουν και το
περισπούδαστο αυτό έργο. Γι’ αυτό και σοφότατα η Εκκλησία μας
αφιέρωσε μια από της πέντε Κυριακές της Μ. Τεσσαρακοστής στο
μεγάλο αυτό δάσκαλο και παράλληλα μας προτρέπει να μη
διστάσουμε αλλά, και να μη δειλιάσουμε στον ανοδικό μας δρόμο.
Μέσα από αυτόν έχουν φτάσει πολλοί στους κόλπους και στη δόξα
του Θεού. Μπορούμε κι εμείς. Χρειάζεται όμως προσπάθεια. Οι
ψηλές κορφές δεν μας χαρίζονται μα κατακτούνται.

21

5.

Η ΟΣΙΑ ΜΑΡΙΑ Η
ΑΙΓΥΠΤΙΑ ΣΤΗ Μ.
ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ

Αν,
αγαπητοί
Χριστιανοί, ο «Άσωτος», όπως τον
γνωρίζουμε
μέσα
από
την
ομώνυμη παραβολή, είναι για
μας, κατά τις πρώτες ημέρες του
Τριωδίου, η θεωρητική πλευρά
της πορείας του ανθρώπου από
την αμαρτία στη μετάνοια, από
την
αποδημία
σε
χώρους
αγνώστους και την αποποίηση των
Θεϊκών δωρεών, στην επιστροφή και την επανένταξη, σήμερα, Ε΄.
Κυριακή των Νηστειών και στο τέλος της Μ. Τεσσαρακοστής,
βλέπουμε όλη αυτή τη διαδικασία, τον κοπιώδη και ανηφορικό
δρόμο του γυρισμού, να παίρνει σάρκα και οστά, να γίνεται πράξη,
στο πρόσωπο στο οποίο η Εκκλησία μας αφιέρωσε την σημερινή
Κυριακή. Την οσία Μαρία την Αιγυπτία.
«Η Μετάνοια στην πράξη». Ένας άλλος τίτλος λοιπόν
που μπορούμε να αποδώσουμε στη σημερινή Κυριακή. Η
μεταστροφή από μια ζωή βουτηγμένη κυριολεκτικά στο βόρβορο της
αμαρτίας, από μια ψυχή που έζησε την πτώση στον έσχατο βαθμό,
στη ζωή της αγιότητος, της ανοδικής στον ουρανό πορείας, της με το
Θεό κοινωνίας, της ανείπωτης χαράς και αγαλλίασης στην αιώνια
χαρά της Βασιλείας του Κυρίου μας.
Πλησιάζοντας
λοιπόν
στο
τέλος
της
Μ.
Τεσσαρακοστής, η Εκκλησία μας, μας δίνει ένα γερό ταρακούνημα,
«προς διέγερσιν των ραθύμων και αμαρτωλών εις μετάνοιαν».
Θέλοντας να μας βοηθήσει να κορυφώσουμε τους αγώνες μας ,
φέρνει μπροστά μας ένα ζωντανό παράδειγμα μετανοίας και
σωτηρίας. Όχι πια με παραβολές μα με πρόσωπα ζωντανά. Με μια
θαυμαστή γυναικεία μορφή που ξεπέρασε τον ίδιο της τον εαυτό και
μπόρεσε να προχωρήσει από το «παρά φύσιν» στο «υπέρ φύσιν». Η
οσία Μαρία η Αιγυπτία από τον πλέον βρωμερό βούρκο της
αμαρτίας, με μια ψυχή καταλεκιασμένη και καταπληγωμένη από τα
πυρωμένα βέλη του πονηρού, αξιώθηκε με την ειλικρινή της

22

μετάνοια και την υπεράνθρωπη άσκηση της, όχι μόνο να φτάσει τους
μεγαλύτερους ασκητάς μα και να τους ξεπεράσει. Έγινε ανώτερη
απ’ τους μάρτυρες, τους ομολογητές, κι αυτούς ακόμη τους
θαυματουργούς αγίους. Έφθασε τα μέτρα της τελειότητος, όπως
σημειώνει ο ι. υμνογράφος στο κοντάκιο της Αγίας.
Ἡ πορνείας πρότερον μεστωμένη παντείαις.
Χριστοῦ νύμφη σήμερον τῆ μετανοίᾳ ἐδείχθης
Ἀγγέλων τήν πολιτείαν ἐπιποθοῦσα,
Δαίμονας, Σταυροῦ τῷ ὄποῳ καταπατοῦσα,
Διά τοῦτο βασιλείας ἐφάνης νύμφη, Μαρία ἔνδοξε
Αγαπητοί Χριστιανοί.
Η ΑΜΑΡΤΙΑ
Το μεγαλύτερο πρόβλημα στη σχέση μας με το Θεό, είναι
η αποστασία μας. Είναι η «αποδημία μας εις χώραν μακράν». Αυτό
το βλέπουμε μεν θεωρητικά στο πρόσωπο του «Ασώτου», μα το
κατανοούμαι, γίνεται χειροπιαστό, στην κακώς αυτονομημένη
αρχικά και αλλοτριωμένη ζωή της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας.
Και αυτή, όπως φυσικά και κάθε αμαρτωλός, απεδήμησε. Έφυγε
μακράν του Θεού. «Όταν αμαρτάνουμε, μας λέγει ο ι.
Χρυσόστομος, φεύγουμε από το Θεό, δραπετεύουμε, φεύγουμε σε
ξένη χώρα…».
Απομακρυνόμενοι κάνουμε και το πρώτο βήμα της
αποστασίας μας. Το δεύτερο βήμα είναι ο διασκορπισμός. Ο
διασκορπισμός της «πατρικής ουσίας»
στην παραβολή του
«Ασώτου», το ξεπούλημα σώματος και ψυχής στην οσία Μαρία την
Αιγυπτία. Τελικά «Στη χώρα της αμαρτίας η ζωή του ανθρώπου
είναι ένας διασκορπισμός των θείων χαρισμάτων. Όλες οι Θείες
δωρεές με τις οποίες προικίσθηκε από το Θεό ο άνθρωπος για να
εργασθεί τη σωτηρία του, δαπανώνται ασώτως: Δηλαδή, δαπανώνται
σε μια ζωή μακράν της σωτηρίας, μακράν του Σωτήρος Χριστού».
(Ιερομ.Γρηγορίου. Η ΙΕΡΑ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΙΣ. Σελ.23).

Τα αποτελέσματα αυτής της ζωής φαίνονται καθαρά στο
βίο της οσίας Μαρίας. Το πόσο μπορεί η αμαρτία να κυλήσει τον
άνθρωπο και να τον οδηγήσει στην έσχατη πτώση, να τον στείλει με
μαθηματική ακρίβεια στην καταστροφή και την απώλεια, και μαζί μ’

23

αυτόν να γκρεμιστούν και άλλοι, χαράσσεται με έντονα και μελανά
χρώματα σήμερα.
Το να απομακρυνθεί κανείς απ’ την μοναδική πηγή
ζωής, το να αποκοπεί απ’ τις ρίζες του σημαίνει αποξήρανση.
Σημαίνει σκοτάδι, σημαίνει χάος. Και είναι επόμενο αφού όπως
σημειώνει ο Άγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, «Τέτοιοι είναι εκείνοι
που ζουν μέσα σε αμαρτίες. Όπως δηλαδή είναι οι νεκροί μέσα στο
σκοτάδι, έτσι είναι κι αυτοί. Κι αν περιφέρουν αναρίθμητες
λαμπάδες, κι αν κοιτάζουν προς τον ήλιο, κι αν γίνονται χαρούμενοι
από τα φορέματα και την άλλη περιποίηση, δεν είναι καθόλου σε
καλύτερη θέση από εκείνους που πέθαναν και βρίσκονται μέσα στο
σκοτάδι, αλλά και σε πολύ χειρότερη, όσο το μεν ένα είναι φυσικό
πράγμα, ενώ το άλλο αποτελεί αντικείμενο της ελεύθερης εκλογής
τους».
Θεέ απόστα απ’ εμού, οδούς Σου ειδέναι ου βούλομαι.
Είναι η φωνή του ανθρώπου που αμαρτάνει και που μένει
πεισματικά προσκολλημένος στην αμαρτία. Του ανθρώπου που
διώχνει απ’ τη ζωή που το Θεό για να μπορεί ανενόχλητα και
ανενδοίαστα να εκδαπανάται μέσα στα πάθη του και να σπαταλά
ασώτως «την εαυτού ουσίαν».
«Όλοι βαδίζουν τον πλατύ δρόμο της αμαρτίας, όλοι
χάσκουν μπροστά στα υλικά αγαθά αυτού του κόσμου, τρέχουν
διαρκώς πίσω από τις σωματικές απολαύσεις, ενώ τις ψυχές τις
αφήνουν να λιώνουν από την πνευματική πείνα. Και μολονότι κάθε
μέρα δέχονται άπειρα τραύματα από το κακό, ποτέ δεν
καταλαβαίνουν τα κακά μέσα στα οποία βρίσκονται». Εδώ λοιπόν
χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Σήμερα που ζούμε την μεγάλη
τραγωδία της αμαρτίας και παράλληλα έχουμε χάσει την έννοια της.
Έχουμε αμβλύνει σε αφάνταστο βαθμό το αισθητήριο αυτό ώστε να
αμαρτάνουμε χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, χωρίς να μας
ενδιαφέρει. Όλοι μας λέμε ναι στην αμαρτία και όχι στην μετάνοια
και την αναγνώριση της πτώσεως μας. Πέφτουμε και δεν κάνουμε
καμιά προσπάθεια για να σηκωθούμε.
Η ΜΕΤΑΝΟΙΑ
Όσο όμως χαμηλά κι αν έχουμε πέσει, όσο πολλές κι αν
είναι οι πληγές μας, ότι κι αν έχει συμβεί, πάντα υπάρχει η ελπίδα.
Πάντα ο δρόμος για την επιστροφή και τη σωτηρία είναι ανοιχτός.
Δεν υπάρχει αμαρτία (εκτός από την αμετανοησία),που να μην την

24

παραβλέπει ο Θεός, δεν υπάρχει πτώση χωρίς ανόρθωση. Ο ι.
Χρυσόστομος μας λέει ότι δεν είναι τόσο φοβερό το να πέσει κανείς.
Αυτό σ’ όλους μπορεί να συμβεί. Φοβερό είναι το να μην
προσπαθήσεις να σηκωθείς. Να παραμένεις πεσμένος.
Αυτό μας τονίζεται σήμερα μέσω της οσίας Μαρίας της
Αιγυπτίας. ¨Επεσε…Έπεσε στα έσχατα σημεία που μπορεί να
φτάσει μια ψυχή. Όμως δεν νέκρωσε ολωσδιόλου τη συνείδηση της.
Μπόρεσε τελικά να αντιληφθεί τη θέση της, να συναισθανθεί το
μέγεθος και το βάρος της αποστασίας της, να λυπηθεί για την
κατάντια της να πει κι αυτή το σωτήριο «αναστάσα πορεύσομαι προς
τον πατέρα μου».
«Η θλίψη της τότε μετατρέπεται σε αυτοκριτική, σε
αυτομεμψία, σε αδυσώπητη καταδίκη της αμαρτωλής ψυχής, σε
πύρινους ποταμούς δακρύων,, σε πλήρη απόρριψη και περιφρόνηση
του πρότερου βίου, σε άρνηση των παλαιών απολαύσεων και
επιθυμιών, σε σταθερή απόφαση για πορεία προς την σωστή
κατεύθυνση, χωρίς περιστροφές και παρεκκλίσεις, «ίνα Χριστόν
κερδίσει». (Αρχιμαν. Νεκτάριος Ντόβας Μ. Τεσσαρακοστή. Σελ.153).
Ω αλλοιώσεως σεπτής, της προς το κρείττον σου,
μεταθέσεως σεμνή.
Ω πόθου θεϊκού μισούντος τας σαρκικάς ηδονάς,
Ω πίστεως ζεούσης και θείας πανεύφημε Μαρία
Αυτό ακριβώς είναι η μετάνοια: η οριακή γραμμή
ανάμεσα στον παλαιό αμαρτωλό βίο και την νέα πορεία προς την
Ζωή, τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό και Θεό μας. Η μετάλλαξη της
ψυχής, η πνευματική μεταμόρφωση, η προοπτική της σωτηρίας, η
αισιόδοξη ενατένιση προς τον ουρανό, και την αιωνιότητα. Η
απόφαση για μια στροφή 180 μοιρών…».(Αρχιμαν. Νεκτάριος Ντόβας Μ.
Τεσσαρακοστή. Σελ.153).
Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ
Έτσι λοιπόν η κατάντια της οσίας Μαρίας, το
κατρακύλισμα της, δεν της έκλεισε το δρόμο που οδηγεί σε
συνάντηση με το Θεό. Δεν την απέκλεισε από τη Θεοκοινωνία.
Αυτό σημαίνει ότι όπου κι αν βρίσκεται κανείς, σ’ όποια κατάσταση

25

κι αν έχει περιέλθει και για οποιονδήποτε λόγο, άμα καταληφθεί
από πόθο θεϊκό, από ζέουσα πίστη, όπως αυτή της οσίας Μαρίας,
έχει τη δυνατότητα, μπορεί να διαβεί το δρόμο που οδηγεί στον
Αναστημένο Χριστό.
«Τη στιγμή που ο άνθρωπος μεταθέτει τον έρωτα του
από τα κτίσματα στον κτίστη αρχίζει αυτή η πορεία. Κανείς δεν
πρέπει να αποθαρρύνεται από την κατάσταση του. Δεν πρέπει να
σκέπτεται πως γι΄ αυτόν δεν υπάρχει αυτή η ελπίδα. «Μηδείς
οδυρέσθω πταίσματα. Συγγνώμη γαρ εκ του τάφου ανέτειλε». Εξ
άλλου τα μάτια του Θεού δεν είναι τα ίδια με τα μάτια του
ανθρώπου. Ό, τι φαίνεται κοντά στο Θεό για μας τους ανθρώπους,
μπορεί να είναι πολύ μακριά απ’ το Θεό στα μάτια του Θεού, και
ασφαλώς ο Θεός δεν νοιώθει κοντά του τον καθωσπρέπει άνθρωπο
με την εξωτερική ευσέβεια και την βεβαιότητα του δικαιωμένου…
ενώ εμείς βλέπουμε κοντά στο Θεό τους «προφάσει μακρά»,
προσευχομένους γραμματείς και φαρισαίους που «έξωθεν μεν
φαίνονται ωραίοι, έσωθεν δε γέμουσιν οστέων νεκρών και πάσης
ακαθαρσίας».(π. Φιλόθεος Φάρος. ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑ. Σελ.56).
Ο Χριστός βλέπει κοντά του, ζητά να πάνε μετανοιωμένοι
κοντά του, οι τελώνες, οι πόρνες, οι αμαρτωλοί. Ο ίδιος τονίζει ότι
δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς αλλά οι άρρωστοι. Γι’ αυτό
κάλεσε κοντά του και την μεγάλη αμαρτωλή, την οσία Μαρία την
Αιγυπτία. Της έδειξε νέες προοπτικές, νέους σκοπούς, νέα
οράματα. Της άναψε τον πόθο για σωτηρία. Συναντήθηκε μαζί της.
Της χάρισε την αγιότητα..
Αγαπητοί Χριστιανοί.
«Ιδού αναβαίνομεν εις Ιεροσόλυμα»,είναι τα λόγια που
απευθύνει σήμερα ο Κύριος προς τους μαθητάς του, καθώς
προχωρεί προς το εκούσιο πάθος, «ως πρόβατον επί σφαγή».Καθώς
προχωρεί για να ολοκληρώσει το έργο της σωτηρίας του ανθρώπου,
με τη μεγάλη θυσία του Σταυρού στο Γολγοθά και να το
επισφραγίσει με την Ανάσταση, την αφθαρσία, την αθανασία. Ας τ’
ακούσουμε κι εμείς. Ας ανεβούμε, ας πορευθούμε, κι εμείς μαζί του.
Ας ακολουθήσουμε τα βήματα του, ας διαβούμε το δρόμο που αυτός
μας χάραξε.
Αυτόν τον δρόμο περπάτησαν οι άγιοι, αυτόν περπάτησε η
οσία Μαρία που σήμερα εορτάζουμε, σ’ αυτόν πρέπει κι εμείς να
προχωρήσουμε αν ποθούμε συνάντηση μαζί Του.

26

Ας προσπαθήσουμε έστω και στο τέλος αυτής της
αγωνιστικής περιόδου να συλλάβουμε το βαθύτερο της νόημα. Αν
έστω και στο τέλος κατανοήσουμε πόσο μεγάλη σημασία έχει για
μας η συνάντηση με τον Αναστημένο Χριστό, τότε θα βιώσουμε και
το Πάθος και την Ανάσταση όσο ποτέ μέχρι τώρα στη ζωή μας. Τότε
με άφατη αγαλλίαση θα αναφωνούμε:
Ιδού γαρ ήλθε διά του Σταυρού χαρά εν όλω τω κόσμω.

27

6.
Η ΟΣΙΑ ΜΑΡΙΑ Η ΑΙΓΥΠΤΙΑ
ΠΝΕΥΜΑ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΘΥΣΙΑΣ
Σήμερα Ε΄. Κυριακή των
Νηστειών και τελευταία Κυριακή της
Μ. Τεσσαρακοστής δυο
μηνύματα
μπορούμε να αποκομίσουμε για τον
πνευματικό μας αγώνα και την πορεία
μας προς στο Πάσχα. Τιμάμε κατ’
αρχάς, τη μνήμη της οσίας μητρός
ημών, Μαρίας της Αιγυπτίας η οποία
εορτάζεται και κατά την 1η Απριλίου.
Το
«Ωρολόγιο»
γράφει
ότι:
Πλησιάζοντας το τέλος της αγίας Σαρακοστής, τάχθηκε να
εορτάζεται σήμερα η αγία προς τόνωση των ραθύμων και
αμαρτωλών σε μετάνοια.
Όταν ήταν δώδεκα ετών η αγία, έφυγε μακριά από τους
γονείς της και πήγε στην Αλεξάνδρεια όπου έζησε για 17 χρόνια
ασώτως. Έπειτα από περιέργεια ξεκίνησε με πολλούς προσκυνητές
για τα Ιεροσόλυμα, να παραβρεθεί στην ύψωση του Τιμίου Σταυρού,
όπου όμως συνέχισε την ακολασία και παρέσυρε πολλούς στην
απώλεια. Θέλησε μάλιστα να μπει στην Εκκλησία τη μέρα της
υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, αλλά αισθάνθηκε τέσσερις φορές
κάποια αόρατο δύναμη να την εμποδίζει να εισέλθει στο Ναό, ενώ
όλοι οι άλλοι έμπαιναν ανεμπόδιστα. Πληγώθηκε αφάνταστα η
καρδιά της από το γεγονός αυτό και παρακάλεσε τη Παναγία να της
επιτρέψει και ότι θα αλλάξει ζωή. Αμέσως μπήκε μέσα, προσκύνησε
το Τίμιο Ξύλο και έφυγε από τα Ιεροσόλυμα, πέρασε τον Ιορδάνη
και προχώρησε στα βάθη της ερήμου, προσευχόμενη και ζώντας
σκληρή ζωή μετανοίας για 47 χρόνια. Όταν έφθασε το τέλος της
ζωής της συνάντησε ένα ερημίτη που τον έλεγαν Ζωσιμά στον οποίο
ζήτησε και εξομολογήθηκε όλη τη ζωή της και τον παρακάλεσε να τη
κοινωνήσει των Αχράντων Μυστηρίων. Αυτό έκανε εκείνος ο
ερημίτης το επόμενο έτος τη Μεγάλη Πέμπτη. Το μεθεπόμενο έτος
επανήλθε ο Ζωσιμάς να την ξανακοινωνήσει, αλλά την βρήκε νεκρή
και με ένα σημείωμα που έγραφε: Αββά Ζωσιμά, θάψε μου εδώ το
σώμα της αθλίας Μαρίας. Πέθανα την ίδια μέρα που με κοινώνησες
των Αχράντων Μυστηρίων. Να εύχεσαι για μένα.

28

Πρέπει να ήταν τότε το έτος 378 ή κατ' άλλους το 437.
Η οσία Μαρία είναι ζωντανό παράδειγμα της δυνάμεως της
μετανοίας. Παρά το ότι βυθίσθηκε μέχρι το κεφάλι στη λάσπη της
αμαρτίας, έπειτα μετανόησε και με τη Χάρη του ελέους του Θεού,
έφθασε στη καθαρότητα των Αγγέλων. Μπορούμε να γίνουμε όλοι
κατάλευκοι, όπως ήμασταν προ του βαπτίσματος, αρκεί να
μετανοήσουμε. Αυτό είναι και το πρώτο μήνυμα της σημερινής
Κυριακής.
Το δεύτερο είναι μήνυμα θυσίας. Το παίρνουμε μέσα από την
Ευαγγελική περικοπή
Ήδη, αδελφοί μου, βρισκόμαστε, όπως είπαμε, στις παραμονές
των εορτών του Πάσχα, και της Αναστάσεως του Κυρίου μας. «Ιδού
αναβαίνομεν εις Ιεροσόλυμα» λέει ο Κύριος, και η Εκκλησία μας σε
έναν ύμνο το επαναλαμβάνει: «Ιδού αναβαίνομεν εις Ιεροσόλυμα και
παραδοθήσεται ο Υιός του ανθρώπου». Και συνεχίζει «Δεύτε ουν και
ημείς και συμπορευθώμεν Αυτώ και συσταυρωθώμεν». Αυτή τη
συμπόρευση, αυτή τη συσταύρωση ζητεί σήμερα η Εκκλησία μας. Γι'
αυτό το λόγο μας προετοιμάζει.
Τι σημαίνει λοιπόν να πορεύομαι, να βαδίζω μαζί με τον Χριστό.
Σημαίνει, πνεύμα θυσίας και πνεύμα διακονίας, δηλώνει πνεύμα
συσταυρώσεως. Αποκαλύπτει λοιπόν ο Κύριος, «τα μέλλοντα Αυτώ
συμβαίνειν». Ότι δηλαδή ο Υιός του Ανθρώπου, ο Μεσσίας θα
παραδοθεί στους αρχιερείς και τους γραμματείς, και θα τον
καταδικάσουν σε θάνατο και θα τον παραδώσουν και θα Τον κοροϊδέψουν, θα Τον μαστιγώσουν, θα Τον φτύσουν και θα Τον φονεύσουν, και την τρίτη μέρα από το θάνατο του θα αναστηθεί. Και οι
μαθητές ενώ όλοι πιστεύουν, καταλαβαίνουν, ακούνε ότι κάτι σοβαρό
πρόκειται να συμβεί στον Κύριο, δυο από αυτούς ζητούν κοσμικά
μεγαλεία. Διδάσκαλε, δώσε μας, όταν θα έλθεις στη δόξα Σου και θα
ανέβεις στον επίγειο βασιλικό θρόνο, να καθίσουμε ο ένας από τα
δεξιά σου και ό άλλος από τα αριστερά σου. Και ο Χριστός τους
απαντά: Δεν είναι τώρα καιρός κοσμικών μεγαλείων και αξιωμάτων,
αλλά κόπων και διωγμών και θανάτου μαρτυρικού.
Οι υπόλοιποι δέκα ζούσαν κι αυτοί το δικό τους κοσμικό
πνεύμα. Άρχισαν να αγανακτούν για τη συμπεριφορά αυτή του
Ιακώβου και Ιωάννη, που ζήτησαν να παραγκωνίσουν τους άλλους
και να τιμηθούν περισσότερο. Δεν είχαν βέβαια δεχθεί οι μαθητές το
Άγιο Πνεύμα και γι' αυτό έχουν ελαφρυντικά. Εμείς, όμως,
Χριστιανοί μου, που έχουμε δεχθεί το Άγιο Πνεύμα με το Άγιο

29

Βάπτισμα, με το Χρίσμα, με τα άλλα Άγια Μυστήρια, έχουμε άραγε
αντιληφθεί ότι με το να ακολουθούμε τον Χριστό είναι θυσία;
Και ο Κύριος συνεχίζοντας διευκρινίζει ακόμα περισσότερο τι
είναι αυτό το εν Χριστώ θυσιαστικό πνεύμα. Γνωρίζετε, λέει, ότι οι
άρχοντες του κόσμου, συμπεριφέρνονται στους λαούς, σαν να είναι
ανεξέλεγκτοι κύριοι τους και σαν οι λαοί να ήταν κτήματα τους και
δούλοι τους; Μεταξύ σας όμως δεν μπορεί, ούτε επιτρέπεται να
γίνεται κάτι τέτοιο. Άλλα όποιος θέλει να γίνει μέγας, ένας δρόμος
υπάρχει: να γίνει υπηρέτης και να μάθει πώς να υπηρετεί τους
άλλους. Όποιος θέλει να γίνει πρώτος οφείλει να γίνει δούλος όλων.
Ας μη φανεί υπερβολικός ό λόγος. Όλα αυτά θα πρέπει να τα
κάνετε, γιατί και ο Υιός του Ανθρώπου, δεν ήλθε στον κόσμο για να
υπηρετηθεί, αλλά ήλθε για να υπηρετήσει και να δώσει τη ζωή του
λύτρο για να εξαγοραστούν και ελευθερωθούν από την αμαρτία και το
θάνατο, πολλοί.
Χριστιανοί μου, το σκεπτόμαστε αυτό; Ό Χριστός ήλθε για
να διακονήσει, να υπηρετήσει εμάς τους αμαρτωλούς ανθρώπους. Κι
εμείς ένα φρόνημα πρέπει να έχουμε: Με ποιο τρόπο θα
υπηρετήσουμε τους άλλους καλύτερα, πώς να γίνουμε διάκονοι,
υπηρέτες, δούλοι των άλλων, Αλήθεια. Ποια μορφή θα είχε ή
κοινωνία μας, αν όλοι, ο ένας προς τον άλλο φέρονταν σαν να ήταν
διάκονος και υπηρέτης του.
Χριστιανοί μου αν θέλουμε σ’ «αυτές τις εορτές να
συμπορευθούμε με τον Χριστό, πρέπει να το κάνουμε αυτό: Να
έχουμε πνεύμα θυσίας και διακονίας.
Ας γίνει.

30

7.
Η ΟΣΙΑ ΜΑΡΙΑ Η
ΑΙΓΥΠΤΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ
ΖΩΗΣ
Μέσα στην περίοδο
της Αγίας και Μεγάλης
Τεσσαρακοστής η Εκκλησία
κάθε χρόνο μας προβάλλει
μια σημαντική μορφή. Θέτει
μπροστά μας την αγία των
άκρων. Αυτήν, που από αμαρτωλή και διεφθαρμένη γυναίκα, έγινε
ασκήτρια και οσία. Τη γυναίκα, που αγίασε, την οσία Μαρία την
Αιγυπτία.
Δέκα επτά χρόνια έζησε μέσα στην αμαρτία. Από κει και
πέρα αποτραβιέται στην έρημο. Τα πρώτα χρόνια της εκεί ήταν
χρόνια φοβερού μαρτυρίου. Ζωή σκληρή και ασυνήθιστη για
άνθρωπο. Ταλαιπωρήθηκε πολύ από τον διάβολο. Πάλευε με τα
ανήμερα θηρία των παθών και τις παράλογες προηγούμενες
επιθυμίες της. Νήστευε υπερβολικά, ασκήθηκε τιτάνια, πολέμησε
γενναιότατα, δεν σταμάτησε ποτέ να αγωνίζεται τον καλό αγώνα.
Μετά από κάθε επιτυχία ακολουθούσε μεγαλύτερος πόλεμος των
πειρασμών. Ο αγώνας της είχε νίκες αλλά και συνέχεια. Τα
διηγήθηκε αργότερα η ίδια στον αββά Ζωσιμά.
Όλα τα χρόνια της μέσα στην έρημο έγιναν σαράντα επτά,
χωρίς ποτέ να συναντήσει άνθρωπο. Ζούσε μόνη με μόνο τον Θεό.
Ζούσε πλέον ζωή αγγελική και υπεράνθρωπη. Με την ασυνήθιστη
άσκηση έφτασε και ξεπέρασε τους μεγαλύτερους ασκητές. Έγινε
ανώτερη από τους μάρτυρες, τους ομολογητές, τους θαυματουργούς
αγίους. Έφτασε σε μέτρα τελειότητας. Από τον βόρβορο της
αμαρτίας μεταπήδησε στη ζωή της αγιότητας, στην καθαρότητα των
αγγέλων.
Ο αββάς Ζωσιμάς, που την συνάντησε στο τέλος της ζωής της
έμεινε έκθαμβος από την κατάστασή της. Έφτασε στην απάθεια και
το πρόσωπό της έλαμπε. Την είδε μάλιστα να περπατάει πάνω στα
νερά του Ιορδάνη. Την κοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων και
την ίδια μέρα εκοιμήθη. Το αμαρτωλό σαρκίο της έγινε θεοφόρο
σκήνωμα, κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος.

31

Αγαπητοί μου,
Όσον αφορά το πρόσωπο της οσίας Μαρίας της Αιγύπτιας,
δεν είναι δυνατόν να διακρίνουμε με βεβαιότητα μέσα στις
παραδόσεις το ιστορικό κομμάτι από το κομμάτι του θρύλου -που
τις απέδωσαν αργότερα οι Χριστιανοί ένεκα του θαυμασμού που
έτρεφαν στο πρόσωπό της -. Αξίζει όμως να δεχθούμε με απλότητα
το γεγονός ότι η Εκκλησία θέλησε να την αναδείξει σε «υπόδειγμα
μετανοίας», όπως ψάλλουμε στον Όρθρο, σύμβολο μεταστροφής,
συντριβής και αυστηρότητας. Εκφράζει, τούτη την τελευταία
Κυριακή της Τεσσαρακοστής, την τελευταία και πιο επείγουσα
έκκληση που μας απευθύνει η Εκκλησία πριν από τις ιερές ημέρες
του Πάθους και της Αναστάσεως.
Το Ευαγγέλιο (Μαρκ. 10: 32-45) περιγράφει την άνοδο του
Ιησού προς την Ιερουσαλήμ πριν από το Πάθος. Ο Ιησούς
«παραλαβών» τους Δώδεκα Αποστόλους αρχίζει να τους εξιστορεί
ότι θα συλληφθεί, θα καταδικαστεί, θα θανατωθεί και θα αναστηθεί.
Στο κατώφλι της Μεγάλης Εβδομάδος «παραλαμβάνει» άραγε και
μας ο Σωτήρας μας για μια γεμάτη οικειότητα συζήτηση, όπου μας
εξηγεί το μυστήριο της Λυτρώσεως; Ας Του ζητήσουμε να μας
βοηθήσει να γνωρίσουμε βαθύτερα τι ακριβώς συμβαίνει για χάρη
μας πάνω στον Γολγοθά. Του δίνουμε όμως τη δυνατότητα και την
άνεση για μια τέτοια μυστική επικοινωνία; Αρπάζουμε κάθε
ευκαιρία για μια ιδιαίτερη συνομιλία μαζί Του; Ωστόσο, να και οι
δύο γιοι του Ζεβεδαίου που πλησιάζουν τον Κύριο και Του ζητούν,
όταν Εκείνος δοξαστεί, να καθίσουν δίπλα Του, δεξιά και αριστερά
Του, για να λάβουν ως απάντηση από τον Κύριο -και μαζί τους κι
εμείς- ένα ερώτημα: «Μπορείτε να πιείτε το πικρό ποτήρι που θα
πιω εγώ σε λίγο;». Και εξηγεί στους μαθητές ότι το αληθινό
μεγαλείο έγκειται στο να υπηρετούμε τους αδελφούς μας, αφού και
ο Υιός του ανθρώπου ‘ουκ ήλθε διακονηθήνι αλλά διακοννήσαι και
δοθήναι τηνψυχήν αυτού ύτρον αντί πολλών». (Lev Gillet).
Τώρα που φτάνουμε προς το τέλος της Αγίας και Μεγάλης
Σαρακοστής η Εκκλησία μας δίνει ένα γερό ταρακούνημα, για να
σηκωθούμε οι ράθυμοι, να μετανοήσουμε οι αμαρτωλοί, να
ξυπνήσουμε όλοι μας. Κανείς δεν πρέπει να αποθαρρύνεται από την
κατάστασή του, όποια και αν είναι αυτή. Για όλους υπάρχει ελπίδα.
Κάθε άνθρωπος είναι καλεσμένος για σωτηρία. Ο Χριστός μας
θέλει κοντά του, αλλά μετανοιωμένους. Μπορούμε πράγματι να

32

γίνουμε κατάλευκοι, όπως όταν βγήκαμε από την κολυμβήθρα, που
βαπτισθήκαμε.
Λέει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Δεν είναι φοβερό το
να πέσει κανείς. Αυτό μπορεί να συμβεί σε όλους μας. Φοβερό είναι
να μη προσπαθήσει να σηκωθεί. Πολύ κακό είναι να παραμείνει
πεσμένος. Καλούμεθα όλοι μας να μιμηθούμε το παράδειγμα της
Οσίας Μαρίας και να έρθουμε πιο κοντά στο Χριστό, έστω και αν
δεν ζήσαμε τον πρότερο βίο της. Τολμήσαμε και διαπράξαμε την
αμαρτία. Γιατί να μη έχουμε την τόλμη να κάνουμε το βήμα της
επιστροφής; Τώρα που πλησιάζει το Πάσχα, μας δίνεται η ευκαιρία
να κάνουμε το βήμα αυτό, το βήμα της μετανοίας, το βήμα της
Οσίας Μαρίας, ώστε κι εμείς να απολαύσουμε τον Χριστό.
«Το βράδυ της τελευταίας αυτής Κυριακής της Μεγάλης
Τεσσαρακοστής μας αφήνει ήδη να διακρίνουμε αμυδρά το φέγγος
της Μεγάλης Εβδομάδας που αρχίζει από την επόμενη Κυριακή,
όταν θα έχει αναστήσει τον Λάζαρο. Έτσι, ο Εσπερινός τούτης της
Κυριακής αναγγέλλει ήδη την ανάσταση του Λαζάρου,
αναφερόμενος και στον φτωχό Λάζαρο της παραβολής: «...άρεταΐς
με πλούτισον και πένητα Λαζάρω με σύνταξον, της του πλουσίου
τιμωρίας με εξαιρούμενος...». Η Εκκλησία, κατά κάποιο τρόπο,
ανυπομονεί να μπει στις ιερές μέρες που θα αρχίσουν την επόμενη
εβδομάδα, επισπεύδει, μας ωθεί τούτη την τελευταία Κυριακή να
προχωρήσουμε προς τα όσα θα εορτάσουμε τις επόμενες επτά
ημέρες: «Κυρίω, προεόρτιον ύμνον των Βαΐων άσωμεν πιστοί,
έρχομένω εν δόξη δυνάμει θεότητος, επί την Ιερουσαλήμ νεκρώσαι
τον θάνατον διο έτοιμάσωμεν εύσεβώς τα της νίκης σύμβολα, τους
κλάδους των αρετών, το ωσαννά εκβοήσαι τφ ποιητή του παντός».
(Lev Gillet).

33

8.

Η ΘΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
ΣΤΗ Ε ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ
ΝΗΣΤΕΙΩΝ

«Αδελφοί,
ο
Χριστός ήλθε στον κόσμο
αρχιερέας για τα μέλλοντα
αγαθά.
Και
χρησιμοποίησε
μια
καλύτερη και τελειότερη σκηνή, που δεν την έφτιαξαν ανθρώπινα
χέρια, που δεν είναι δηλαδή από τούτο τον κόσμο. Μπήκε στα άγια
μία για πάντα κι εξασφάλισε για τους ανθρώπους παντοτινή
λύτρωση, όχι με το αίμα τράγων και μοσχαριών, αλλά με το δικό του
αίμα. Γιατί, αν το αίμα των μοσχαριών και των τράγων και η στάχτη
από το κάψιμο της μοσχίδας, όταν ραντίζει τους μολυσμένους, τους
καθαρίζει σωματικά, πόσο μάλλον το αίμα του Χριστού, που με το
άγιο Πνεύμα αντί για φωτιά, πρόσφερε τον εαυτό του άμωμο σφάγιο
στο Θεό, θα καθαρίσει τη συνείδησή σας, για να λατρεύετε τον
αληθινό Θεό;»
Η σημερινή αποστολική περικοπή δίνει ένα μεγάλο έναυσμα για
να γίνει μια προσέγγιση στο Μυστήριο της Θείας Κοινωνίας, του
Δεσποτικού Σώματος και του Αίματος, που άπαξ προσφέρθηκε κατά την
υπέρτατη θυσία του Ιησού Χριστού και αγιάζει τους κοινωνώντας από το
Ποτήριο της Ζωής.
Είναι ανάγκη λοιπόν, αδελφοί μου, να κατανοήσουμε το
ύψος και το μέγεθος, του μυστηρίου. Είναι ανάγκη να χωρέσει
μέσα στο ανθρώπινο μυαλό μας, αυτό που ο άγιος Κύριλλος
Ιεροσολύμων διακηρύττει. «Μη προσέχεις λοιπόν σαν να είναι
σκέτο ψωμί και κρασί. Είναι σώμα και αίμα σύμφωνα με τα λόγια
του Χριστού. Κι αν οι αισθήσεις σου αμφιβάλλουν, η πίστις σου να
σε καθησυχάζει ». (Κυρίλλου Ιεροσσολύμων. 166.Μυστ.Κατήχησις Δ'.).
Μόνο αν κατορθώσουμε να αναζωπυρώσουμε την πίστη μας
απέναντι στο μυστήριο, αν και ο νους και η καρδιά μας, μείνουν
ανοιχτά στην μεγάλη αλήθεια ότι η Θ. Ευχαριστία είναι
πραγματική Κοινωνία του Σωτήρος Χριστού, μόνον τότε θα
σταθούμε σωστά απέναντι σ' αυτό, μόνον τότε η προσέλευση μας θα
γίνεται με πόθο, μόνον τότε θα αποχωρούμε απ' το «Μεγάλο

34

Τραπέζι», χορτασμένοι από Θεό, «σύσσωμοι» και «σύναιμοι»
του Κυρίου, όντως «Χριστοφόροι» και «Θεοφόροι».
Αδελφοί μου!
Βρισκόμαστε λίγο πριν το τέλος της Μεγάλης Σαρακοστής και
προσκαλούμαστε να γιορτάσουμε την «όντως ζωήν», που προσφέρεται μέσα
από το «Δείπνον το Μυστικόν». Η Τράπεζα της λειτουργίας της
Ευχαριστίας του Θεού απλόχερα χαρίζει τη ζωή. «Η Τράπεζα γέμει,
τρυφήσατε πάντες» τονίζει ο ιερός Χρυσόστομος. «Ο Μόσχος πολύς,
μηδείς εξέλθη πεινών».
Λίγα λόγια λοιπόν να θυμηθούμε, σχετικά με τη Θεία Κοινωνία, την
οποία κακώς αυτές τις μέρες συνηθίζει να θυμάται ο πολύς κόσμος.

Της θ. Κοινωνίας λοιπόν πρέπει να προηγείται η συμμετοχή στη
θ. Λειτουργία. Στη διάρκεια της ο πιστός προσεύχεται με θέρμη να
τον αξιώσει ο Θεός να μεταλάβει των αγιασμάτων, χωρίς να ζημιωθεί
εξ αιτίας της αναξιότητας του. Δηλαδή, η θ. Κοινωνία, να μην αποβεί
σε βάρος του και τον κατακρίνει. «Μη εις κρίμα η εις κατάκριμα».

Την ώρα της θ. Κοινωνίας μπαίνει κάθε πιστός στη σειρά του,
χωρίς να σπρώχνει η να βιάζεται, με ευλάβεια, χωρίς φωνές,
διεκδικήσεις προτεραιότητας, διαγκωνισμούς –σπρωξιές και ύβρεις.
Σε τίποτε δεν μας ωφελεί το να προσερχόμαστε για την Μετάληψη
ανταλλάσσοντας πικρές λέξεις με τους αδελφούς μας, επειδή θέλουμε
εμείς η αυτοί να φτάσουμε πρώτοι στο Αγ. Ποτήριο ή το ακόμα
χειρότερο επειδή σιχαινόμαστε τον προηγούμενο μας.. Αντί
φιλονικιών, οφείλουμε καθώς πλησιάζουμε στο Αγ. Ποτήριο, να
προσευχόμαστε να μας αξιώσει ο Θεός της τιμής να κοινωνήσουμε το
σώμα Του και το αίμα Του. Καλό όμως είναι να προσφέρουμε
προτεραιότητα στα παιδιά, στις μητέρες με μωρά στην αγκαλιά, στους
γέροντες και στους αναπήρους.

Στεκόμαστε λοιπόν μπροστά στο Άγιο Ποτήριο με υπομονή και
έλλειψη βιασύνης, έστω κι αν χρειαστεί να κοινωνήσουμε τελευταίοι.
Στεκόμαστε πάντοτε ο ένας πίσω από τον άλλον αφήνοντας
υποχρεωτικά διάδρομο για να φεύγουν όσοι κοινωνούν και ποτέ δεν
σχολιάζουμε ή και φιλονικούμε αν κάποιος «πιο έξυπνος από μας»
μας πήρε τη θέση και πέρασε μπροστά μας.

«Τι τρέχεις τόσον βιαστικός να πλησιάσεις; είπε μου. Ένεκα
ποιας αιτίας επείγεσαι να δεις σφαγιασμένο το πρόβατο; Εάν
χρειαζόταν να στέκεσαι καθ' όλη τη διάρκεια της «μέρας» και να
παρατηρείς τη θυσία, θα την χόρταινες; Τι λέγεις; … Τώρα λοιπόν,

35

πού πρόκειται να προσέλθεις και να κοινώνησες, αισθάνεσαι τόσον
μεγάλο κάματο σε τόσο βραχύ χρονικό διάστημα; Δεν
αντιλαμβάνεσαι, ότι με τον τρόπον αυτό πρόκειται να τα χάσεις όλα;»
(Ομιλία εις το όνομα του κοιμητηρίου κα! εις τον Σταυρόν, 2, 473-474),


Φτάνοντας μπροστά στον Ιερέα κάνουμε τον σταυρό μας και
παίρνουμε με προσοχή από το χέρι του προηγούμενου πιστού, που
κοινώνησε, το μάκτρο, δηλαδή το κόκκινο πανί, το όποιο πιάνουμε με
τα δυο μας χέρια και το τοποθετούμε κάτω από το σαγόνι μας
απλωμένο.. Έτσι προφυλάσσουμε τη θ. Κοινωνία από ενδεχόμενη
πτώση κάποιου «μαργαρίτη» κάτω, πράγμα που αν συμβεί είναι μεγάλη
αμαρτία. «Μαργαρίτης» ονομάζεται και το απειροελάχιστο τμήμα του
Αγ. Άρτου, που είναι Σώμα Χρίστου.
Αμέσως λέμε το μικρό όνομα μας ευκρινώς για να το ακούσει ο ιερεύς,
ώστε να το μνημονεύσει όταν
θα μας κοινωνεί, λέγοντας:
«μεταλαμβάνει ο δούλος του Θεού... σώμα και αίμα Χρίστου εις
άφεσιν αμαρτιών και εις ζωήν αιώνιον».

Ανοίγουμε το στόμα μας καλά και περιμένουμε τον ιερέα να
βάλει μέσα την λαβίδα, δηλαδή το κουταλάκι με τη θ. Κοινωνία. Και
τότε κλείνουμε το στόμα μας. Μερικοί δεν ανοίγουν καλά το στόμα
τους η το κλείνουν πριν η λαβίδα μπει μέσα, άλλοι προσπαθούν να
«ρουφήξουν» από μακριά τη Θ. Κοινωνία, με κίνδυνο να υπάρξει
ζημιά. Ο ιερεύς μόλις ο πιστός κλείσει το στόμα του, τραβά έξω την
λαβίδα και ο πιστός καταπίνει τη θ. Κοινωνία.

Αμέσως μετά, με το κόκκινο πανί, το μάκτρο, σκουπιζόμαστε στο
στόμα και το ξαναδίνουμε στον Ιερέα ή στον επόμενο. Δεν το
αφήνουμε να κρεμαστεί κάτω. Στο σημείο αυτό πρέπει να έχουμε
υπόψη πόσο μεγάλη ασέβεια είναι να προσέρχονται οι γυναίκες να
κοινωνήσουν με βαμμένα τα χείλη! Πράγμα που εκτός των άλλων, έχει
και τα αηδιαστικά αποτελέσματα να μένει το χρώμα στην αγία Λαβίδα
και το μάκτρο.

Ο πιστός που κοινώνησε κάνει το σημείο του Σταυρού και
απέρχεται προσευχόμενος. Επιστρέφουμε στη θέση μας για να
παρακολουθήσουμε την υπόλοιπη Θ. Λειτουργία μέχρι το «Δι΄
ευχών. Εκτός αν θέλουμε να μοιάσουμε στον Ιούδα που τα παράτησε
όλα κι αποχώρησε από το μυστικό Δείπνο.

«Τι κάνεις, άνθρωπε; -Λέγει ο ι. Χρυσόστομος.- Όταν ό Χριστός είναι παρών, όταν άγγελοι παραστέκονται, όταν είναι ενώπιον
μας η φρικτή αυτή τράπεζα, όταν οι αδελφοί σου μυσταγωγούνται
ακόμη, συ τους εγκαταλείπεις και φεύγεις έξω; Και σε ένα

36

συνηθισμένο γεύμα αν προσκληθείς, έστω και αν νωρίτερα από τους
άλλους χορτάσεις, δεν τολμάς να φυγής πρότερα από τους φίλους
σου, όταν οι άλλοι ακόμη εξακολουθούν να τρώγουν. Εδώ δε, ενώ τα
Θεία Μυστήρια ακόμη επιτελούνται, ενώ η ιερά τελετή ακόμη δεν
έχει τελειώσει, συ τα αφήνεις όλα στη μέση και αναχωρείς. Πώς αυτά
είναι άξια συγγνώμης; Ποια δε απολογία θα βρεις; Θέλετε να πω
τίνος έργο κάμνουν όσοι αναχωρούν προτού να συμπληρωθεί ή
Ευχαριστία και δεν περιμένουν να αναφέρουν στο Θεό τις
ευχαριστήριες ωδές επί τη λήξει του Ιερού Μυστηρίου; Ίσως να σας
φανεί) υπερβολικό αυτό, πού πρόκειται να λεχθεί αλλά είναι
ανάγκη να το πω. Και το απαιτεί ή ραθυμία πού δείχνουν οι πολλοί.
Αυτοί λοιπόν ομοιάζουν με τον Ιούδα» (Εις το βάπτισμα του
Χριστού, 2, 441-442).

Στο τέλος, όπως έχει επικρατήσει παίρνουμε το αντίδωρο και
αποχωρούμε γεμάτοι ειρήνη και αγάπη και θεία ζεστασιά.
Αδελφοί μου!
Το θέμα της βαθιάς πίστεως στο Μυστήριο της Θ.
Ευχαριστίας άλλοτε δεν υπήρχε καν ανάγκη να συζητείται .Ήταν
αυτονόητο .Ήταν αδιανόητο για κάποιον Χριστιανό να μην
πιστεύει ακράδαντα και να μην μετάσχει σ' Αυτό, όχι μόνο
τακτικά αλλά και -το σπουδαιότερο σωστά. Όποιος δεν
τρεφόταν με το ουράνιο Μάννα, αυτός εθεωρείτο πνευματικά
νεκρός. Γι' αυτό, τονίζει και πάλι ο ι. Χρυσόστομος. «Άνοιξε τις
πύλες του ουρανού και κοίτα εκεί μέσα και θα ατενίσεις το σώμα
του βασιλέως Χριστού. Αυτό το τιμιότερο από καθετί άλλο, το
βλέπεις και στη γη. Και δεν το βλέπεις μόνον αλλά και το
ψηλαφείς. Και δεν το ψηλαφείς απλώς, αλλά και το εσθίεις και το
παίρνεις μαζί σου. Λοιπόν καθάριζε την ψυχή σου, ετοίμαζε την
σκέψη σου προκειμένου να υποδεχθείς το Μυστήριο αυτό».-

37

9.
Η ΘΕΙΑ
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ
ΠΡΟΗΓΗΑΣΜΕΝΩΝ
ΔΩΡΩΝ
Όλες τις Τετάρτες
και
Παρασκευές
της
Μεγάλης Τεσσαρακοστής
(καθώς και όσες συμπέσει
εορτή αγίου) τελείται η θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων
Δώρων.
Τι είναι λοιπόν αυτή η Λειτουργία και γιατί γίνεται μόνο
κατά τη Μ. Τεσσαρακοστή;
Η Εκκλησία μας έχει εν χρήσει τρεις θ. Λειτουργίες κατά τις
οποίες γίνεται Θυσία: Την Λειτουργία του αγίου Ιωάννου του
Χρυσοστόμου, την Λειτουργία του αγίου Βασιλείου και τη
Λειτουργία του αγίου Ιακώβου.
Όλες όμως αυτές οι Λειτουργίες έχουν πανηγυρικό και
χαρμόσυνο χαρακτήρα. Όμως η Μ. Τεσσαρακοστή είναι πένθιμος
περίοδος. Γι΄ αυτό η Εκκλησία μας όρισε να μη γίνονται οι
Λειτουργίες αυτές παρά μόνο κατά τα Σάββατα και τις Κυριακές
της Μ. Τεσσαρακοστής. (Κανόνας 49ος της εν Λαοδικεία
Συνόδου). Οι παλιοί όμως χριστιανοί δεν μεταλάμβαναν των θείων
Μυστηρίων, όπως εμείς σήμερα, αραιά και ποτέ. Ούτε καν μόνο
κατά τα Σάββατα και τις Κυριακές, αλλά πολύ συχνότερα. Ο Μ.
Βασίλειος σε μία επιστολή του αναφέρει ότι οι πιστοί της περιοχής
του είχαν συνήθεια να μεταλαμβάνουν και τέσσερις και πέντε φορές
την εβδομάδα! Γνώριζαν οι παλιοί Χριστιανοί ότι χωρίς συχνή
μετάληψη των Αχράντων Μυστηρίων δεν είναι δυνατό να ζουν «εν
Χριστώ». Ο Χριστός δεν είναι μία αφηρημένη ιδέα. Δεν είναι μία
απρόσωπος δύναμη. Ο Χριστός είναι το Δεύτερο πρόσωπο της
Αγίας Τριάδας, είναι ο Υιός του Θεού, που σε ορισμένη χρονική
στιγμή έγινε άνθρωπος «δι’ ημάς τους ανθρώπους και δια την
ημετέραν σωτηρίαν» και σταυρώθηκε και πέθανε και ετάφη και
ανέστη εκ νεκρών και ανελήφθη εν δόξη εις τους ουρανούς και
«εκάθισεν εν δεξιά του Πατρός». Ο Χριστός είναι ακόμη, όπως είπε
ο Ίδιος, «βρώσις και πόσις», δηλαδή φαγητό και ποτό. Στο

38

Μυστήριο της θείας Ευχαριστίας ο Χριστός, ο «Αμνός του Θεού, ο
αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», αυτοπροσφέρεται στους πιστούς
υπό τη μορφή του άρτου και του οίνου, τα οποία έχουν, κατά τρόπο
απερινόητο και μυστηριώδη, μεταβληθεί σε αυτό τούτο το Άχραντο
Σώμα Του και σε αυτό τούτο το Τίμιο Αίμα Του. Ο Χριστός είναι ο
αγιασμός μας, το φως μας, η ζωή μας.
Πώς όμως θα κοινωνούν συχνά οι πιστοί, αφού θεία
Λειτουργία δε γίνεται παρά μόνο κατά τα Σάββατα και τις
Κυριακές της Μ. Τεσσαρακοστής; Η Εκκλησία μας βρήκε τρόπο:
Καθόρισε να τελείται κατά τις άλλες μέρες της Μ. Τεσσαρακοστής
μία άλλη Λειτουργία, η Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων.
Κατά τη Λειτουργία αυτή δεν τελείται Θυσία, δε γίνεται δηλαδή
μεταβολή του άρτου και του οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού.
Αλλά τι γίνεται; Τα Τίμια Δώρα, ο Άρτος και ο Οίνος είναι έτοιμα,
έχουν προαγιασθεί (γι’ αυτό και λέγεται Λειτουργία των
Προηγιασμένων Δώρων) κατά την προηγηθείσα θεία Λειτουργία
της Κυριακής, ή και του Σαββάτου είναι πλέον Σώμα και Αίμα
Χριστού, και απλώς προσφέρονται προς μετάληψη στους πιστούς.
Εξηγούμεθα λεπτομερέστερα: Ο Ιερέας καθ’ έκαστη Κυριακή
κόπτει το πρόσφορο το λεγόμενο «Αμνόν», δηλαδή το τετράγωνο
εκείνο τεμάχιο της σφραγίδας που γράφει ΙΣ-ΧΣ ΝΙ-ΚΑ, και το
τοποθετεί επάνω στο ιερό Δισκάριο. Μετ’ ολίγο, κατά τη στιγμή του
«Σε υμνούμεν...», το τεμάχιο αυτό του άρτου θα μεταβληθεί δια της
ευλογίας του Ιερέως σε αυτό τούτο το Σώμα του Κυρίου, όπως και ο
οίνος, που είναι στο ιερό Ποτήριο, θα μεταβληθεί και αυτός σε αυτό
τούτο το Αίμα του Κυρίου. Όταν όμως βρισκόμαστε στη πένθιμο
περίοδο της Μ. Τεσσαρακοστής, ο Ιερέας, κατά τη Θ. Λειτουργία
της Κυριακής, δεν θα κόψει ένα μόνο τεμάχιο εκ της σφραγίδας του
προσφόρου, ωσάν αυτό που είπαμε ανωτέρω, αλλά περισσότερα
(συνήθως τρία), ανάλογα προς τον αριθμό των Λειτουργιών των
Προηγιασμένων που θα τελέσει κατά την εβδομάδα. Τα τεμάχια
αυτά (που δεν κόπτονται όλα από ένα πρόσφορο, άλλα ένα από
κάθε πρόσφορο), γι’ αυτό και λέμε ότι τα πρόσφορα κατά την
περίοδο της Μ. Τεσσαρακοστής ,πρέπει να τα φέρνουμε την
Κυριακή και όχι τις άλλες μέρες, θα τα ευλογήσει κατά την ώρα που
πρέπει και αυτά θα μεταβληθούν σε Σώμα Χριστού. Από αυτά το
ένα θα χρησιμοποιηθεί για τη θεία Μετάληψη της ημέρας εκείνης
(Κυριακής), τα άλλα (συνήθως δύο) θα εμβαπτισθούν στο ιερό

39

Ποτήριο, όπου το άγιο Αίμα του Κυρίου, και θα φυλαχθούν σε
ειδικό κιβώτιο, το ιερό Αρτοφόριο, για τις Λειτουργίες των
Προηγιασμένων Δώρων που θα γίνουν εντός της εβδομάδας. Κατ’
αυτές τις Λειτουργίες ο Ιερέας θα προσφέρει στους πιστούς προς
μετάληψη τα Προηγιασμένα αυτά Δώρα. Βλέπετε πόσο ωραία και
πόσο σοφά τα έχει όλα καθορίσει η Εκκλησία μας!
Η Λειτουργία των Προηγιασμένων είναι συνυφασμένη με
Εσπερινό, είναι δηλαδή βραδινή. Αυτό έχει θεσπιστεί, διότι οι
παλιοί Χριστιανοί κατά τις ημέρες της Μ. Τεσσαρακοστής
διετέλουν τελείως άσιτοι (νηστικοί) μέχρι των εσπερινών ωρών.
Μπορούσαν λοιπόν να εκκλησιαστούν και να κοινωνήσουν κατά τις
εσπερινές ώρες. Σήμερα η Λειτουργία των Προηγιασμένων τελείται
και κατά την εσπέρα, της Τετάρτης, αφού τις Παρασκευές έχουμε
τους Χαιρετισμούς της Παναγίας μας, όπως έχουμε θεσπίσει στην
ενορία μας, συνηθέστερα όμως τελείται κατά τις πρωινές ώρες προς
διευκόλυνση των πιστών. Η Λειτουργία αυτή δεν έχει τον
πανηγυρικό και θριαμβευτικό τόνο των άλλων Λειτουργιών, αλλά
δεσπόζει σε αυτή το πένθιμο και κατανυκτικό στοιχείο.
Να τελειώσουμε με κάποια πρακτικά. Η Λειτουργία των
Προηγιασμένων τελείται όλες τις Τετάρτες και Παρασκευές της
Μ. Τεσσαρακοστής. Κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα τελείται μόνο τις
τρεις πρώτες μέρες αυτής (Μ. Δευτέρα, Μ. Τρίτη και Μ.
Τετάρτη). Επίσης τελείται και κατά τις ημέρες εορτών που πέφτουν
μέσα στην περίοδο της Μ. Τεσσαρακοστής, όπως του Αγίου
Χαραλάμπους και των Αγίων Τεσσαράκοντα. Δεν τελείται ποτέ
κατά τα Σάββατα και τις Κυριακές της Μ. Τεσσαρακοστής, καθώς
και κατά τις Λειτουργίες αυτές δεν τελείται Θυσία, αλλά τα Τίμια
Δώρα έχουν προαγιασθεί. Τα Σάββατα της Μ. Σαρακοστής
τελείται η Θ. Λειτουργία του Αγ. Ι. του Χρυσοστόμου, ως γνωστόν,
και την Κυριακή του Μ. Βασιλείου. Ο Ιερέας, λοιπόν και αν
κρατήσει τα ονόματα, κατά την Προηγιασμένη, δεν θα τα
μνημονεύσει, στην Πρόθεση, αλλά θα τα αφήσει για τη Λειτουργία
του Σαββάτου ή της Κυριακής. Να σημειώσουμε τέλος ότι, κατά τη
Λειτουργία των Προηγιασμένων δε γίνονται μνημόσυνα.

40

10. ΚΥΡΙΕ ΚΑΙ
ΔΕΣΠΟΤΑ ΤΥΗΣ ΖΩΗΣ
ΜΟΥ…

Η περίοδος της
μεγάλης Τεσσαρακοστής
είναι
περίοδος
πνευματικού αγώνα και
περισυλλογής. Σκοπός η
σωστή προετοιμασία για τα
μεγάλα γεγονότα των Παθών και της Αναστάσεως του Κυρίου. Η
προσευχή είναι ένα από τα μέσα της ολοκληρωμένης εν Κυρίω
προετοιμασίας. Αυτή την περίοδο η Αγία μας Εκκλησία πλήθος
προσευχών προσφέρει στα μέλη της. Μια απ' αυτές είναι και η
προσευχή του Αγίου Εφραίμ του Σύρου. «Κύριε και Δέσποτα της
ζωής μου....». Είναι η προσευχή της Μ. Τεσσαρακοστής. Σήμερα
λοιπόν Κυριακή Β ΄. Νηστειών εορτή του εν Αγίοις πατρός ημών
Γρηγορίου του Παλαμά αγωνιστού της Ορθοδοξίας αλλά και
ανθρώπου της προσευχής αφού σ’ όλη του τη ζωή η κύρια
ενασχόλησή του η προσευχή ήτανε, ας μιλήσουμε γι’ αυτήν· είναι η
προσευχή της μετανοίας, είναι η σαρακοστιανή προσευχή.

«Κύριε καί Δέσποτα τῆς ζωῆς μου, πνεῦμα ἀργίας, περιεργίας,
φιλαρχίας, καί ἀργολογίας μή μοι δῷς.
Πνεῦμα δέ σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης, ὑπομονής καί ἀγάπης
χάρισαί μοι τῷ σῷ δούλῳ.
Ναί, Κύριε Βασιλεῦ, δώρησαί μοι τοῦ ὁράν τά ἐμά πταίσματα, καί
μη κατακρίνειν τόν ἀδελφόν μου, ὅτι εὐλογητός εἶ εἰς τούς αἰῶνας
τῶν αἰώνων».
Μικρή σε μέγεθος, αλλά γεμάτη πνευματική δύναμη αγγίζει
βαθειά την ψυχή των ανθρώπων και προκαλεί κατάνυξη και
συντριβή. Απαγγέλλεται σε όλες τις ακολουθίες της Μεγάλης
Τεσσαρακοστής και συνοδεύεται από μεγάλες μετάνοιες. Ζητάμε
από το Θεό να μας από τέσσερα κακά και να μας χαρίζει συνάμα
τέσσερα καλά, τις αρετές.

41

Τα τέσσερα κακά δεν είναι άλλα, από τα πνεύματα του
πονηρού που ασταμάτητα μας πολεμούν και θέλουν να μας
υποτάξουν στο διάβολο και την αμαρτία. Ζητάμε από τον Κύριο να
μην επιτρέψει την υποδούλωσή μας σ' αυτά. Η υποδούλωση αυτή θα
μας απομακρύνει απ’ το Θεό.
Πνεύμα αργίας: Δεν αναφέρεται στη σωματική αργία. Ο
Άγιος έχει υπ' όψη του μια άλλη αργία που είναι βλαβερή και
καταστροφική για την πνευματική ζωή. Είναι η μη εκτέλεση των
εντολών του Θεού. Ο άνθρωπος πλάστηκε να γίνει άγιος. Το ότι
δεν φθάνουν πολλοί άνθρωποι στην αγιότητα, στη θέωση, αυτό
οφείλεται στην οκνηρία, την αργία, που οδηγεί στην πνευματική
στασιμότητα.
Πνεύμα περιεργείας: Η περιέργεια κατά τους Αγίους
Πατέρες δεν έχει την έννοια, που της δίδουμε σήμερα. Είναι η
προσκόλληση στα υλικά αγαθά. Η περιέργεια είναι συνδεδεμένη με
την αργία. Αφού ο άνθρωπος αδιαφορεί για τα πνευματικά, αναζητά
μια απατηλή ολοκλήρωση στα γήινα, στα φθαρτά, στα εγκόσμια.
Πνεύμα φιλαρχίας: Είναι το πνεύμα που αλλάζει την
συμπεριφορά μας έναντι του συνανθρώπου. Είναι το πνεύμα της
τυραννίας και του ατομισμού. Η αληθινή εξουσία είναι διακονία και
υπηρεσία στον αμπελώνα του Κυρίου. Όταν η φροντίδα του
ανθρώπου είναι στραμμένη στα υλικά γίνεται δούλος των υλικών
αγαθών και μεταβάλλεται σε πράγμα χωρίς αξία και περιεχόμενο.
Πνεύμα αργολογίας: Σύμφωνα με τους πατέρες της
Εκκλησίας είναι ο εξευτελισμός του πιο πολύτιμου δώρου του
ανθρώπου, του χαρίσματος του λόγου. Η ακατάσχετη φλυαρία
δείχνει ένα ακατάστατο ψυχικό κόσμο. Ο Κύριος μας λέγει ότι θα
δώσουμε
λόγο
και
για
ένα
αργό
λόγο
μας.
Τα τέσσερα κακά πνεύματα συνδέονται μεταξύ τους και σχηματίζουν
ένα κατήφορο που οδηγεί στην πνευματική καταστροφή. Από την
αργία για τη σωτηρία, ο άνθρωπος επιδίδεται στην απατηλή
περιέργεια, από την περιέργεια στην φιλαρχία, που οδηγεί στην
αργολογία.

42

Στο δεύτερο μέρος της προσευχής ο Άγιος αναφέρει τα
χαρακτηριστικά της αληθινής ζωής. Ζητάμε από το Θεό πνεύμα
σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης, υπομονής και αγάπης.
Πνεύμα σωφροσύνης: Δηλώνει την αγνότητα από τα
αμαρτήματα του σώματος. Το σώμα του ανθρώπου είναι ναός του
Θεού και σε καμιά περίπτωση δεν επιτρέπεται ο μολυσμός του με
την αμαρτία. Η αγνότητα του σώματος προϋποθέτει την αγνότητα
της ψυχής, που είναι το πρώτο βήμα της απαθείας, της καθαρής από
τα πάθη ψυχής.
Πνεύμα ταπεινοφροσύνης: Είναι το ταπεινό φρόνημα έναντι
του Αγίου και τελείου Θεού. Όλα είναι του Θεού και τίποτε δικό
μας. «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι», λέγει ο Κύριος. Η
ταπείνωση φέρει τη χάρη του Κυρίου και τις δωρεές του Αγίου
Πνεύματος.
Πνεύμα υπομονής: Η υπομονή συνδέεται με την
ταπεινοφροσύνη. Ο άνθρωπος υπομένει με πίστη όλες τις
δυσκολίες, θλίψεις, πόνους και αντιξοότητες της ζωής. «Διά πολλών
θλίψεων δει εισελθείν εις την βασιλείαν του Θεού». Προσβλέπει με
εμπιστοσύνη και αγάπη στην πρόνοια του Κυρίου.
Τέλος το, πνεύμα αγάπης: είναι η ολοκλήρωση όλων των
αρετών. Όποιος έχει σωφροσύνη, έχει και ταπείνωση και υπομονή
και αγάπη. Όπου υπάρχει η αληθινή αγάπη, υπάρχει ο ίδιος ο
Θεός.
Οι τέσσερις αυτές αρετές - χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος σχηματίζουν μια σκάλα που μας ανεβάζει στον ουρανό. Η αγνότητα
θεραπεύει την άρρωστη από την αργολογία ψυχή μας, η
ταπεινοφροσύνη μας ενώνει με τους άλλους, η υπομονή μας
προφυλάσσει από την υποδούλωση στα πράγματα και τέλος η αγάπη
θεραπεύει την αδιαφορία για τον Κύριο και τη σωτηρία. Για τον
άνθρωπο της αγάπης όλα αρχίζουν από τον Θεό και τελειώνουν σ'
Αυτόν.
Αδελφοί μου, η περίοδος που διανύουμε είναι περίοδος
προετοιμασίας και κατανύξεως. Ο Άγιος Εφραίμ στην προσευχή
του προτρέπει όλους μας να ζητάμε από τον Κύριο δύο τινά: Να
μας απαλλάξει από τα κακά πνεύματα που απομακρύνουν τη χάρη

43

του Θεού και να μας χαρίσει τις δωρεές και τα χαρίσματα του
Αγίου Πνεύματος.
Ας είναι καθημερινό και επίμονο το αίτημα αυτό. Μόνο
λουσμένοι μέσα στη χάρη του Παναγίου Πνεύματος θα γιορτάσουμε
αληθινά τα Πάθη και την Ανάσταση του Κυρίου μας.

44

Περιεχόμενα
1.

Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ............................................................................... 4

2.

ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ ................................................. 9

3.

ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ...........................................................................13

4.

Ο ΟΣΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΟΣ ΣΤΗ Μ. ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ ...........................17

5.

Η ΟΣΙΑ ΜΑΡΙΑ Η ΑΙΓΥΠΤΙΑ ΣΤΗ Μ. ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ............................................22

6.

Η ΟΣΙΑ ΜΑΡΙΑ Η ΑΙΓΥΠΤΙΑ ΠΝΕΥΜΑ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΘΥΣΙΑΣ ...............................28

7.

Η ΟΣΙΑ ΜΑΡΙΑ Η ΑΙΓΥΠΤΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΖΩΗΣ ............................................................31

8.

Η ΘΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗ Ε ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ .............................................34

9.

Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΗΑΣΜΕΝΩΝ ΔΩΡΩΝ ............................................38

10. ΚΥΡΙΕ ΚΑΙ ΔΕΣΠΟΤΑ ΤΥΗΣ ΖΩΗΣ ΜΟΥ… ...............................................................41

45