You are on page 1of 57

Wpływ lęku na jakość pamięci uczniów szkoły podstawowej

SPIS TREŚCI Wstęp ...................................................................................................................... ROZDZIAŁ I ......................................................................................................... Lęk według różnych koncepcji psychologicznych .............................................. 1.1. ............................................................................................................ P ojęcie lęku ......................................................................................................... 1.2. Różne teorie lęku .............................................................................................. 1.3. Różnice występujące pomiędzy lękiem a strachem ......................................... Rozdział II .............................................................................................................. Pojęcie zapamiętywania w procesie uczenia się.................................................. 2.1. Rola pamięci w procesie uczenia się ................................................................ 2.2. W jaki sposób skutecznie zapamiętujemy ........................................................ 2.3. Wpływ lęku na zapamiętywanie ...................................................................... ROZDZIAŁ III ...................................................................................................... Metodologia badań ................................................................................................ 5.1. Cel i przedmiot badań ...................................................................................... 5.2. Problematyka badawcza ................................................................................... 5.3. Metody, techniki i narzędzia badań..................................................................

5.4. Charakterystyka terenu badań .......................................................................... 5.5 Organizacja badań ............................................................................................. ROZDZIAŁ IV ...................................................................................................... Badania własne – wpływ lęku na zdolność zapamiętywania u uczniów wysoko i nisko osiągających .................................................................................

PODSUMOWANIE I WNIOSKI ........................................................................... BIBLIOGRAFIA ..................................................................................................... WYKAZ TABEL .................................................................................................... ANEKS ....................................................................................................................

WSTĘP Współczesne życie każdego człowieka sprawia, że jednostka nie zawsze ma możliwość sprawnego funkcjonowania. W każdym okresie życie trudniej jest nam zachować normalny przebieg czynności, które bez zakłóceń prowadziłyby do zamierzonego celu, a coraz częściej się zdarza, że człowiek narażony jest na wpływ różnych czynników zagrażających, które w znacznym stopniu zakłócają przebieg jego działalności. Współczesna cywilizacja kryje w sobie elementy obciążenia psychicznego, ukrywa czynniki, które leżą u podstaw zmian i zaburzeń w psychice. Wzmożony temp życia, pośpiech, niepokój te czynniki zwiększyły dodatkowo obciążenie w sferze psychicznej związane ze wzrostem wymagań stawianych jednostce. Obecność lęku coraz bardziej wzrasta i zaznacza się silniej w życiu współczesnym. Szczególnie ważnym terenem badań jest środowisko dzieci i młodzieży szkolnej, które najczęściej doświadczają przeżyć lękowych. Sytuacja lękowa jest sytuacją trudną dla osób dorosłych, a podwójnie dla dziecka, gdyż zostaje zachwiana równowaga między zadaniami, warunkami i możliwościami jego wykonania. Niebezpieczeństwo
1

lęku jest produkowane lub wyolbrzymiane przez czynniki zagrażające, ponieważ może obniżyć poziom wykonania czynności, co powoduje pewne konsekwencje dla danej jednostki np. strach, zachwianie równowagi, obniżenie samooceny. Przedmiotem mojej pracy jest lęk, jest to jedna z emocji, którymi zajmuje się psychologia. W wielu opracowaniach dotyczących emocji pojawia się problem lęku, istnieje wiec pilna potrzeba poznania tego zjawiska i opracowania sposobów jego obniżania. Na przyczyny lęków u dzieci składa się nie tylko szkoła, ale także rodzina, środowisko rówieśnicze. Lęk tkwi w człowieku od zawsze, najsilniej odczuwamy go w sytuacji ważnej lecz niepewnej. Uczeń bardzo często spotyka się z sytuacja lekową czy stresującą w szkole i wpływa to na niego dezorganizująco, wywołuje często regresję, gdyż obejmuje strefę myślenia jak i emocje. Silny rodzaj lęku może nawet paraliżować jego procesy myślowe, a także być przyczyną niepowodzeń szkolnych. W związku z tym nasuwa nam się wiele pytań: jak lęk wpływa na zdolność zapamiętywania? od czego zależy? jak sobie radzić z lękiem? Należy podkreślić, że lęk jest pojęciem bardzo subiektywnym różnie rozumianym przez ludzi a nie do końca zdefiniowanym przez naukowców. Problem lęku spotykany jest w różnych okresach naszego życia, w wieku dziecięcym jest on zawsze aktualny i ważny, z powodu gdyż występuje on najczęściej i najbardziej zakłóca ich przygotowanie oraz funkcjonowanie w społeczeństwie. Lęk o dużym natężeniu u nie wszystkich dzieci uniemożliwia im osiągnie pozytywnych wyników w nauce.

2

Rozdział I Lęk według różnych koncepcji psychologicznych 1.1Pojęcie lęku Zagadnienie lęku poruszone przez mnie w pracy nie osiągnęło zdolności definiowania. Autorzy zajmujący się problematyką lęku, określają ją w różny sposób. Owe rozbieżności sięgają poglądów na temat struktur i podziałów reakcji lękowych ich genezy i rozwoju przejawów lęku jego uwarunkowań i aspektów. Zygmunt Freud jako pierwszy był twórcą lęku. Freud traktował lęk jako subiektywne, nieprzyjemne uczucie mające fizjologiczne symptomy towarzyszące.1 Lęki przeżywane przez dzieci stanowią poważny problem, z któ rym często spotykają się nauczyciele w swojej pracy dydaktyczno – wychowawczej.

1

Z. Freud, Wstęp do psychoanalizy, wyd. PWN, Warszawa 1996.

3

Wincenty Okoń mówi że lęk to rodzaj emocji zbliżonej do strachu, której przyczyn nie można łatwo rozpoznać i usunąć.2 Lęk można rozpatrywać z wielu punktów widzenia. Jednym z głównych problemów związanych z lękiem jest to takie zachowanie które wywołuje lęk oraz jakie doświadczenia i zachowania są motywowane lękiem. Zachowania, które pomimo tego, ze wywołują lęk, przyczyniają się do lepszego przystosowania jak również zachowanie, które blokuje przystosowanie. Nie każdy człowiek ma świadomość, że jego zachowanie jest motywowane lękiem. Są to bowiem nieświadome źródła lęku, ale także ludzkie działania motywowane lękiem nie zawsze są uświadamiane w bezpośredniej introspekcji. Lęk można stłumić do pewnego stopnia dzięki mechanizmom obronnym. Każdy lęk jest wyrazem posiadania zdolności organizmu do reagowania na zagrożenie. Ta zdolność opiera się na wrodzonym neurofizjologicznym systemie.3 Problematyka lęku jest złożona i rozległa, a koncepcje teoretyczne odmiennie ujmują jego genezę oraz mechanizmy. Lęk szczególnie jest przypisywany w teoriach psychoanalitycznych. W literaturze przedmiotu przyjęło się rozróżnianie lęku i strachu przy czym strach jest rozumiany jako reakcja na aktualne zewnętrzne zagrożenia, natomiast lęk jako reakcja na zagrożenia wyobrażane, którego źródło tkwi w psychice człowieka. Lęk jest emocją i każda ta emocja jest reakcją na zewnętrzne lub wewnętrzne bodźce. Nie można jednak zaprzeczyć, że emocje, podobnie jak wszystkie zjawiska psychiczne, mają charakter subiektywny. Każde zjawisko psychiczne, a więc i emocje zachodzą, są czymś, co zachodzi tylko w podmiocie, w osobniku i poza nim nie istnieje. Emocja powstaje w ramach zakłócenia i przywrócenia równowagi. Jeżeli podmiot zakłócający równowagę ma pozytywne znaczenie dla osobnika,
2 3

W. Okoń, Słownik pedagogiczny, Warszawa 1987r, s. 202. W. Tłokiński, Lęk zjawisko umotywowane, Drukarnia Naukowo Techniczna, Warszawa 1995.

4

co wyraża się m. Lęk to jeden ze stanów emocjonalnych ale negatywnych przeżywanych przez dzieci. Lęk jest wzmożeniem czynności automatycznego układu nerwowego. L. drżenie mięśni lub głosu. 4 5 Charakteryzuje je negatywne zabarwienie emocjonalne. Drukarnia Naukowo . poceniu się. zmniejsza jego moc osobniczą – emocja ma wartość ujemną. które aktywizowane są przez struktury pnia mózgu.5 Większość autorów różnych koncepcji jest zgodna co do tego. W aspekcie doznaniowym emocje dodatnie są przyjemne. W. Tam gdzie przedmiot nie ma dla osobnika żadnego znaczenia. s. nagłej potrzebie oddania moczu. emocja ma wartość dodatnią. emocja ujemna). w przypadku dziecka może być nawet utratą świadomości lub przytomności.zaspokaja jego potrzebę. Szewczyk.Techniczna. Nie ma emocji zerowych. a emocje ujemne – nieprzyjemne. W odwrotnym przypadku – gdy przedmiot zagraża osobnikowi. że . który w wypadku nasilenia może zdezorganizować czynności paraliżując działanie lub wzmagając je do tego stopnia w którym ulegnie zakłóceniu. które wywołują napięcie emocjonalne i rożne objawy wegetatywne. wyd. Może on występować w formie stanu lęku. Podstawy psychologii. nasila jego moc osobniczą. Warszawa 1993. 5 . W doświadczeniu z lękiem wyraża się jako przykry stan uczuciowy (tzn. a okresy rozwojowe u dziecka.. szybszym biciu serca. Fundacja Innowacja. Lęk. będącego reakcją na obiektywne sytuacje zagrożenia. wyd. w zblednięciu skóry lub zaczerwienieniu. nie może powstać emocja. in. Szewczuk. 4 Lęk jak i emocje jest psychofizjologicznym zjawiskiem bazującym na procesach nerwowych.167. lęk jest grupą reakcji emocjonalnych na bodźce działające z zewnątrz oraz z wnętrza organizmu. Warszawa 2000. Skłonność ta może przybierać na sile i częstotliwości manifestowania się prowadząc do utrwalenia się lęku jako cech osobowościowej. Obok stanu lęku można u dzieci stwierdzić również lęk jako bardziej trwałą skłonność do reagowania podwyższonym niepokojem w sytuacjach obiektywnie niegroźnych.

wyd. Codzienne życie stwarza mnóstwo nieuniknionych sytuacji. że lęk jest emocją która dominuje w szkole.Edukacja” 1986. Printer. że dzieci wobec których stawia się nadmierne wymagania. Uczeń w mały stopniu odczuwa lęk przed sprawdzianem wiadomości niż przed poniżeniem. uporczywość oraz wyraźne objawy fizjologiczne. Nie ma lęku bez poczucia zagrożenia. odrzucającego środowiska 6 7 T. wyobrażeniami oraz sądami innych ludzi. L. jaki towarzyszy naszemu życiu. w którym przebywają częściej o większym natężeniu przeżywają lęk z równoczesnym brakiem osiągnięć w szkole. System edukacyjny jest masowy i niepermisywny. s. niecelowość. miłości względem dziecka. Przedmiotem głębokiego niepokoju i krytyki pedagogów. w których człowiek czuje się zagrożony. Bardzo często wyrażany jest pogląd. . im wyższy lęk przed postawą nadmiernie krytykującego.6 Lęk nie ogranicza się tylko do określonych momentów. Zmienia się raczej ich struktura. którym nie mogą sprostać z równoczesnym brakiem okazywania im miłości oraz brakiem odczuwania przez nie poczucia bezpieczeństwa ze strony najbliższego środowiska. doznaje lęku obezwładniającego jego ciało i umysł. psychologów i socjologów stały się współczesne systemy edukacyjne. Wszystko o leku – przyczyny i zapobieganie.7 Badania wykazały. Im bardziej zaspokojona potrzeba bezpieczeństwa czułości. ale spowodowana myślami. Klichowski. ale to wcale nie znaczy. że repertuar zagrożeń się zmniejszył. 28. Kara dominuje nad nagrodą a sankcja nad zachętą. Jako reakcja mobilizacyjna organizmu pojawiająca się nie z powodu realnego niebezpieczeństwa. Lęk jest wynikiem poczucia zagrożenia. Lek w szkole. 6 . brakiem uznania wśród rówieśników. W dzisiejszych czasach bardzo rzadko stosuje się kary fizyczne w szkole. towarzyszy mu w ciągu całego jego życia. Bach-Olasik.irracjonalności. nr 3. przed niesprawiedliwością i lekceważeniem jego osobowości. Poznań 2000..

9 Lęk stanowi domieszkę do wszystkich aktywności naszego życia. powtarzające się niepowodzenia szkolne. Zwiększenie się poziomu lękliwości wiąże się u uczniów zwykle z ich sposobem reagowania na szkołę i nosi nazwę nerwicy szkolnej. koleżeńskiego względem dziecka tym niższe osiągnięcia w nauce szkolnej. Psychologia uczenie się. Włodarski. przy czym możemy wypaść dodatnio lub ujemnie. a przede wszystkim nieprawidłowa atmosfera wychowawcza w rodzinie. Budohoska. Warszawa 1987. s. Autorzy prac związanych z pojęcie lęku tworzą różne teorie lęku. Tą postać lęku wywołują np. Warszawa 1970. Jankowski stwierdza że: . zmiennością nastrojów. która nakazuje usuwanie wszystkich przyczyn rodzących lęk. Występuje na ogół wówczas. Niepokój uzewnętrznia się najczęściej widocznymi objawami nadpobudliwości ruchowej. gdy sytuacje lękotwórcze maja charakter chroniczny. tym samym każda aktywność pociąga za sobą niebezpieczeństwo poczucia winy. brakiem łaknienia i niespokojnym snem. PWN.37. a także różnorodnym i w 8 W.. Przegląd badań eksperymentalnych i teorii. wyd. Dlatego bardzo ważna jest troska o zdrowie fizyczne i psychiczne młodego pokolenia. Poznawanie uczniów. odrzucenie przez rówieśników. Gdzie to właśnie rodzice powinni bezwzględnie zaspokajać potrzeby bezpieczeństwa dziecka. 9 A. szkolnego. każda bowiem aktywność wymaga wyjścia na świat zewnętrzny.8 A. Z. 7 .Niektórzy uczniowie sytuacje szkolne odczuwają jako wyraźnie nieprzyjemne i zagrażające. Każda taka aktywność jest sprawdzeniem siebie samego. Lęk który występuje u dzieci ma trzy podstawowe postacie:  niepokój  lęk przedmiotowy  ataki lękowe Niepokój jest najczęstszą postacią lęków dziecięcych. Jankowski.rodzinnego. trudnościami w skupieniu uwagi. który kryje w sobie znane i nieznane niebezpieczeństwa. WSiP. Niejednokrotnie to jednak sami rodzice są źródłem stanów lękowych u dzieci.

poczujemy rozczarowanie i jednocześnie uwierzymy. powiększony cień z kaktusa. Nieokreślony lęk powstaje w sytuacji. których nie można się wyzbyć. albo bardzo dla nas istotny. płacząc tuli się do rodziców.). Natomiast u dzieci starszych lęk wywołuje różne sytuacje społeczne. Warszawa 1997. jak również lęki wynikające z reaktywności uczuciowej czy tez z wrażliwości dziecka. Obuchowska. zamiast pozostawić wszystko na swoim torze. Zaliczamy tu lęki poznawcze. której wynik jest niepewny. Lęk. Takie ataki pojawiają się bez uprzedzenia i towarzyszą im nagłe uczucia przerażenia. które występują u dzieci mających silną potrzebę poznania otaczającego go świata przerastają ich aktualne możliwość jego rozumienia. U dzieci w wieku przedszkolnym lęk może budzić niezrozumiałe zjawiska przyrodnicze. krzycząc. Lęk Szkolny. jak również sytuacje nierzeczywiste. jak burza. Ataki lekowe występują najczęściej jako tzw. Lęki przedmiotowe pojawiają się w postaci myśli lub czynności. ale także specyfiką zależną od wywołującej je sytuacji. Gdy nie dostaniemy tego. blednie). kołysanie się drzew. poci się. jak również zjawiska z otoczenia np. czego chcemy. Ów lęk się pogłębia. podczas których dziecko budzi się ze snu. s. Taka sytuacja wywołuje jeszcze większy lęk odnośnie do 10 I.344. kiedy reagujemy na ta sytuację. Przeżycia lękowe różnią się od siebie intensywnością i zakresem. w których dziecko uczestniczy. to dostaniemy to. skrzypienie drzwi czy nieznany zapach. próbując opanować bieg wydarzeń i jej wynik. które istnieją tylko w ich wyobraźni. I jeżeli w tym momencie puścimy wodze fantazji. 8 . leki nocne. [w:] W Pomykało (red. czego chcieliśmy.10 Lęk przedmiotowy jest związany z konkretnymi przedmiotami lub sytuacjami. Encyklopedia pedagogiczna.różnym stopniu nasilonymi objawami neurofizjologicznymi (dziecko drży. że jeżeli następnym razem podejmiemy jeszcze większy wysiłek. będziemy skazani na powtarzanie po wielokroć całego cyklu.

To wszystko przedstawione jest na poniższym wykresie. wyd. Wilks. Inteligentne emocje. że mamy władze nad biegiem rzeczy i rozpędzamy kolejną karuzelę niepewności.11 Wykres 1 Wykres przedstawia cykl lęku Cykl lęku Sytuacja ważna. lub wzmocnienie poczucia panowania nad sytuacją Uczucie nieokreślonego lek leku Próba kontrolowania sytuacji Fantazjowanie na temat korzystnego dla nas rezultatu 11 F. lecz niepewna Możliwe wzorce uzależnień Rozczarowanie jeżeli rezultat nie jest taki. jak wyrwać się z tego zaklętego kręgu niepewności. co zyskaliśmy.przyszłości.115-116. W rezultacie jeszcze mocniej wierzymy w to. to nie otrzymujemy żadnej wskazówki. Jednak jeśli nawet efekt tych wszystkich zabiegów jest dla nas korzystny. na której możemy stracić to wszystko. Warszawa 1999. Wilga. 9 . jaki chcemy. s.

żeby były lepsze od innych i nakłaniają je do nieustannego współzawodnictwa o stopnie w szkole. spowodowana rękoczynami. Rodzice często nie zdają sobie sprawy z tego. lecz staje się stresującym wyzwaniem.Akceptacja tej sytuacji. Koledzy z klasy stają rywalami. Zdarza się także. Złe oddziałowywanie środowiska rodzinnego czyli niewłaściwe wychowywanie stanowi jedną z przyczyn powstawania lęków i stanów neurotycznych. Często to rodzice wywierają szkodliwy wpływ na swoje dzieci poprzez swój błędny system wartości. a po pewnym czasie dostrzegają że dzięki tym dolegliwościom otrzymuje namiastkę miłości i czasu mu poświęcanego. Rodzice czasami wymagają od swoich dzieci. Dla dzieci nauka przestaje być radością. że wyleczyć dziecko może tylko uzdrowienie stosunków w domu. jest odtrącane lub zbywane drogimi prezentami. Zła atmosfera w domu miedzy członkami rodziny. Chodzenie do szkoły staje się koszmarem. Dziecko wtedy skazane jest na opiekę obcych osób lub samotność. alkoholizmem rodziców powoduje nieustanne narastanie lęku. Dzieci są wrażliwe i spostrzegawcze. także z rodziny normalnych. bo budują dom czy rozwijają zawodowo. gdzie rodzice poświęcają im dużo czasu i swojej uwagi. negatywne przeżycia i 10 . a w konsekwencji doprowadzi do trudności dydaktyczno – wychowawczych. Lęk może powstać u dzieci. że rodzice nie maja czasu zajmować się dzieckiem. umiejętność tolerowania nieprzyjemnych uczuć Koniec uczucia niepewności i nieokreślonego lęku Przyczyna lęku może powstać w środowisku rodzinnym. Bezradne i spragnione uczucia dziecko miewa bóle głowy czy ataki duszności. kontrola wyobraźni i nie wnikanie w szczegóły. które boją się rozpadu ich rodziny. a rodzice i nauczyciele wydają się niesprawiedliwi i zbyt wymagający. a samo pójście do szkoły napawa lękiem.

odpowiedniego wzoru życia rodzinnego. Natomiast w rodzinach formalnie rozbitych dziecko pozbawione jest bezpieczeństwa. Gdy takie reakcje utrwalą się trudno je potem wykorzenić. W idealnym modelu rodziny matka stwarza klimat uczuciowy w domu. są zniecierpliwieni. jąkania. ale zachowujących wciąż formalna wieź. co również sprzyja pojawianiu się stanów lękowych. U rodziców można czasami zauważyć ich niezrównoważeni. miny. W domu tworzą klimat napięcia i niepokoju. zaniechanie wykonywanej czynności. Przezwyciężenie strachu i lęku za pomocą niewłaściwych środków prowadzi do wzmożenia negatywnych emocji. Objawy lęku w sytuacji trudnej to wycofanie się. Złym przykładem jest wyśmiewanie i ośmieszanie dziecka. unikanie nowych działań. dziecko spaja ja w jedna całość. wyczuwa niebezpieczeństwo i żyje w ciągłym lęku. stosują kary cielesne. silnie reagują na to co się wokół ich dzieje. wybuchają bez powodu. Jest ono wtedy bezradne. zakazy głównie w stanie silnego podniecenia nerwowego. drażni ich najmniejsza sytuacja. To właśnie takie postępowanie rodziców wywołują u dziecka reakcje lękowe. milczenie. W rodzinach rozbitych. którzy nie panują nad swoimi emocjami i przy dzieciach są wybuchowi. izolowanie się. Dzieci łatwo wyczuwają maskowane postawy uczuciowe. wrogość między rodzicami. odgrodzenie się od świata zewnętrznego. Stopniowe stykanie dziecka z przedmiotami wywołującymi lęk i kojarzenie ich z nagrodą są skutecznymi metodami na stłumienie tego lęku. Ojciec natomiast tworzy hierarchię wartości podstawowych ocen etycznych. od którego zależy postawa uczuciowa dziecka. oraz odgrywa główną rolę w formułowaniu świata dziecka. lękliwe skojarzenia. Rodzice niezrównoważeni emocjonalnie postępują wobec dziecka niejednolicie i niekonsekwentnie. co jest dla niego dużym obciążeniem emocjonalnym. ucieczka.doświadczenia. Pod wpływem tłumionego lęku u niektórych dzieci pojawiają się wówczas objawy nerwowego zachowania się: rozmaite współruchy. grożenie mu czy też ignorowanie strachu i jego przyczyn. U dzieci starszych 11 .

Szkoła jest miejscem pracy zarówno nauczyciela jak i ucznia. na którą ma prawo reagować lękiem.Różne teorie lęku W środowisku szkolnym wyróżniamy dwa rodzaje lęków są to:  lęki szkolne  fobie szkolne Lęk przed szkołą jest jednym z najczęstszych lęków występujących u dzieci. Obawa przed niepowodzeniami wiąże się często z lekiem w warunkach szkolnych. sprzyja to racjonalizacji emocji strachu. wzmocnione przez przykład osobisty. maja większe trudności z przystosowaniem się do obowiązków i wymagań które stawia szkoła. będące w dużym leku. nie na temat. który w wypadku nasilenia może dezorganizować czynności w dwojaki sposób: paraliżując działanie lub wzmagając je. w którym ulegnie ono zakłóceniu. Lęk szkolny powstaje głównie pod wpływem odpytywania na forum klasy. że np. rozpocząć działania. Rozpoczęcie nauki w szkole dla każdego dziecka stanowi sytuacje nową. Lęk. używa zbędnych słów.rzeczowe i spokojne wyjaśnienie. może spowodować. aż do stopnia. emocja ujemna). W subiektywnym doświadczeniu lęk wyraża się jako przykry stan uczuciowy (tzw. jest pobudzone ruchowo. Za pomocą skali ocen nauczyciel określa poziom wiedzy ucznia. Dzieci. zagrożone w swym poczuciu bezpieczeństwa. oczekują od dzieci całkowitego podporządkowania się i posłuszeństwa. sprawdzianu wiadomości. wykrztusić słowa. którzy są surowi i wymagający. 1. łączący się przy tym lęk przed jedynka czy słabą oceną. który musi 12 . Główną przyczyną powstawania lęków szkolnych u dzieci są nauczyciele. w drugim – mówi zbyt szybko. dezorganizując strukturę czynności umysłowych.2. zdolny uczeń. W sytuacjach szkolnych mamy do czynienia z obydwoma sposobami działania lęku: w pierwszym wypadku dziecko nie potrafi odnaleźć myśli.

13 . ale także złego świadectwa. oraz dodatkowe gadżety. Obuchowska. pozwala jej na dokonywanie. Wszelka odmienność jest źle widziana. Podobieństwo do innych wzbudza poczucie bezpieczeństwa. poziom możliwości intelektualnych. Miarą postępowania w grupie rówieśniczej jest stopień popularności i uznania. oraz innych środków stosowanych przez nauczycieli obniżenie oceny z zachowania czy uwagi w dzienniczku. Grupy dzieci stawiają swoim członkom określone wymagania i oceniają ich według określonych kryteriów wymagań. Lęk. Regulacyjna funkcja obrazu własnej osoby polega na tym. do której ona należy. czemu towarzyszy lęk przed utrata własnej tożsamości. [w:] W Pomykało (red. Lęk Szkolny. zostaje odsunięta i często jest wyśmiewana.). naraża się na zarzut. niewłaściwe traktowanie ucznia przez nauczyciela i rówieśników są przyczyną lęków szkolnych. że stwarza on wewnętrzny system odniesienia dla działań jednostki. opinie i oceny wyrażane o jednostce oraz pozycja w grupie. Przynosząc wykonane na znacznie wyższym poziomie zadania domowe. ale z drugiej strony występuje bark indywidualności. która nie spełnia tych właśnie kryteriów jest odrzucona przez grupę. Największy wpływa na zmiany w obrazie samego siebie mają postawy innych ludzi.12 Dzieci w szkole boją się nie tylko złej oceny z przedmiotu czy sprawdzianu.rozwiązywać zadania szkolne przy tablicy (a więc w sytuacji społecznej ekspozycji) lub pod wpływem stresu czasu – wykonuje te zadania poniżej swoich możliwości. Warszawa 1997. Encyklopedia pedagogiczna. jakim darzą go koledzy rówieśnicy w danym zespole lub klasie. że ktoś wykonał je za niego. Dzieci przejawiające lęk mają wielką trudność do pokonania żeby być sobą. względnie niezależnej od opinii innych. nieotrzymania promocji do następnej klasy. oceny swego 12 I. W grupie rówieśniczej ocena podlega przede wszystkim wygląd zewnętrzny. Osoba. Ogrom zadawanych prac domowych. a jednocześnie nie narazić się grupie. Uczniowi w szkole poddawani są ciągłym lekom. s.344.

Ranschburg. s. Warszawa 1980. Encyklopedia pedagogiczna. u uczniów. który pod względem symptomatyki może przedstawić się różnorodnie. że fobia szkolna jest to całkowita lub częściowa awersja do szkoły przyjmująca postać takich objawów fizycznych jak mdłości. Lęk Szkolny. Większość uczniów oswaja się z lękiem. s. 14 J. które nie uczęszczały do przedszkola). że każde zadanie.. dokonanie przez człowieka korekty jego własnych zachowań zgodnie z aprobowanymi przez niego standardami.346. Umożliwia to włączenie się do samokontroli. WSiP. przeżywa jako sytuację zagrożenia i przewiduje porażkę działania. w które wplątały je okoliczności. agresja. Rozwój dziecka. u których kumulują się niepowodzenia szkolne i którzy jako jedyne rozwiązanie trudności przyjmują unikanie nauki szkolnej. podwyższona temperatura. u których lęk przed szkołą jest w zasadzie lękiem przed oddzieleniem od matki (występuje niekiedy u dzieci jedynych. wreszcie u prymusów szkolnych.).Kwartalnik pedagogiczny” 1973. nie do opanowania lęku przed szkołą. nr 3. Hurlock. 16 E. Dziecko idąc pierwszy dzień do szkoły przeżywa niepokój.15 E.16 Fobia szkolna jest jednym z rodzajów nerwic dziecięcych związanych ze środowiskiem szkolnym i wymaganiami. 288. 14 . gniew. Warszawa 1997. PWN Warszawa 1985. Lęk. jakie tkwią w nich samych lub na skutek różnego rodzaju urazów. s. .postępowania. Obuchowska. s. lek przez nieznanym lub oddzieleniem go od rodzica.13 Najważniejszą cechą charakterystyczną dziecka lękliwego jest to. jakie są tam stawiane.40. 15 I. wyd. Struktura obrazu własnej osoby i jego wpływu na zachowanie. moczenie się. ale są dzieci które nie mogą sobie z nim poradzić ze wzglądu na problemy. „Przecena niebezpieczeństwa i niedocenianie zdolności jednostki prowadzi do silnej lękliwości. Fobie szkolne występują w trzech podstawowych sytuacjach: u uczniów rozpoczynających naukę szkolną. Lęk.14 Fobie szkolne występują rzadko i polegają na silnym. Hurlock podaje. Brzezińska:. [w:] W Pomykało (red. To właśnie lęk 13 A. 69. którzy niekiedy przeżywają silny lek przez utratą swojej pozycji.

J. Podłożem fobii szkolnej może być także niewłaściwa postawa rodzicielska która objawia się w nadopiekuńczości. które matka uważała dotychczas za wyłączną własność i które starała się trzymać z daleka od świata zewnętrznego odczuwa zazwyczaj. Przyczyną fobii szkolnej może byś negatywne nastawienie nauczyciela do dziecka. początkowy lęk przed szkołą przeradza się w fobię o charakterze paniki. 66-67. dziecko buduje swój własny obraz jako osoby słabej. Matce wydaje się. oczekującej najgorszego. bezradnej.17 K. przez co zwykły. że jest źle traktowane przez nauczyciela. Nic więc dziwnego. iż jednym z najważniejszych wymagań w stosunku do dzieci lękliwych oraz tych z fobią szkolną jest wczesne zaprawianie do życia 17 J. że świat jest pełen niebezpieczeństw czyhających na dziecko. rozłąka od rodziców może prowadzić do fobii szkolnej. Warszawa 1980. ukrywanie tych negatywnych uczuć stopniowo przekształca się w nadmierne obawy o zdrowi i życie dziecka. uważa. 15 . Lęk. bezsilnej. koszarowa dyscyplina. które spowodowane są złym reakcjami w odniesieniu do dziecka. że próbuje ochronić swoje dziecko (. wyd. zawsze należy dokładnie sprawdzić obawy dziecka. gniew. sztywna.przed nieznanym.). w których dziecko skarży się.. agresja. podtrzymywany właśnie przez matkę. Życie w szkole wydaje się jej wprost okrutne: same zakazy. Dąbrowski pisze. Psychologicznym źródłem nadopiekuńczości bywa często poczucie winny któregoś z rodziców. Przy czym nastawianie swojego dziecka na niepowodzenia. Dziecko. WSiP. s. Ranschburg. Rodzice względem dziecka mogą tłumić chwilową złość i niechęć do niego. Rezultatem takich zachowań jest nadmierne ostrzeganie dziecka przed zagrożeniami i niebezpieczeństwem.. Już sam budynek jest zimny i odpychający. miejscem najbardziej niebezpiecznym jest bez wątpienia szkoła. przekazując mu często w sposób nieuświadomiony. bezlitosna. że za fobią szkolną kryje się najczęściej zbyt silny związek matka – dziecko. Nie należy więc lekceważyć sytuacji. pełne zaskoczeń. że jego otoczenie jest wrogie. Ranschburg. że matka pragnie zachować związek przynależności.

spowodowanego zetknięciem się ze szkołą. a koledzy głupi. objawy zwykle te ustępują po kilku godzinach lub natychmiastowo. niespokojnego snu. że do szkoły iść nie powinno.koleżeńskiego w przedszkolu. Rzecz zrozumiała. Dąbrowski. 18 K. a podjęcie zajęć szkolnych dopiero po osłabieniu napięcia i przyzwyczajeniu się dziecka do zajęcia zespołowego. symptomy infekcji bez przyczyny. W stanach zbyt silnego napięcia psychicznego. nudności.18 Objawy fobii szkolnej zaczynają się od dolegliwości somatycznych i wegetatywnych. szkole. Stopniowo lęk nasila się. Wykorzystuje wtedy każdy sposób. Może to doprowadzić do zaostrzenia objawów i pogłębienie się choroby. 16 . biegunka. Warszawa 1976. współzawodnictwo stanowią naturalne środki w walce z lękiem. zabawy. 71. poprzedzone bólami głowy i brakiem tchu. Jeśli jednak rodzice nie pozwolą na zostanie w domu i dziecko idzie do szkoły. silny kaszel. Kiedy rodzice pozwalają już dziecku zostać w domu. Nerwowość dzieci i młodzieży. Często przyczyny lęku nie są uświadomione przez dziecko i usprawiedliwia się przed samym sobą i rodzicami. Dziecko słysząc słowo . że nauczyciel będzie zmuszony odesłać ucznia do domu jako ciężko chorego. zaleca się przerwę w uczęszczaniu do szkoły i zorganizowanie nauki w gronie dobranych dzieci. Tabela 1 Różnica odróżniające ucznia wagarującego od uczenia cierpiącego na fobię szkolną. Takich objawów nie należy bagatelizować i zarzucać dziecku lenistwa i zmuszać do pójścia do szkoły myśląc że to zwykłe wagary. nauczyciel niesprawiedliwy. s.. Wspólne gry. WSiP. aby uzyskać zgodę od rodziców na opuszczenie zajęć. że w każdym wypadku dopuszczalne jest jak największe indywidualizowanie postępowania wychowawczego. wyd. może dojść do takiego nasilenia objawów. a także i objawy dochodzi do tego gorączka.szkoła” nagle atakuje go silny ból brzucha. że lekcje są za trudne. W skrajnych przypadkach może nawet dojść do omdleń.

odczuwa . Gdy u dziecka zauważymy niepokojące nas objawy bezzwłocznie powinniśmy zasięgnąć porady specjalisty. W zaburzeniach psychicznych lęk przybiera postacie i różne jest jego nasilenie. Bardzo często najskuteczniejszym sposobem wyleczenia się z tej choroby jest terapia całej rodziny. ale całej rodziny oraz szkoły. wszystkich zespołów chorobowych.po lekcjach często przebywa poza przy tym lęk. W praktyce psychiatrycznej lek jest zagadnieniem głównym. najlepiej u lekarza psychiatry.oszukuje rodziców i nauczycieli . które nie uzyska profesjonalnej pomocy ze strony dorosłych.Uczeń wagarujący Uczeń cierpiący na fobię szkolną zgodę na opuszczanie zajęć . zaburzony jest jego tok edukacji oraz rozwój społeczny.manipulując rodzicami uzyskuje ich w szkole . wręcz panikę domem dolegliwości fizyczne jest pod dużym rówieśników . W procesie leczenia dziecka najważniejszym ogniwem jest rodzina i to właśnie ona odgrywa główną rolę. Lęk nerwicowy  niepokój  lęk hipochondryczny  lek przed śmiercią  lęk przed chorobą psychiczną 17 . często wokół lęku narastają inne objawy psychopatologiczne.interesuje się sprawami dotyczącymi większość czasu przebywa z . Dziecko.przed pójściem do szkoły nie odczuwa leku Fobia szkolna nie jest problem tylko dziecka.boi się chodzić do szkoły. Najbardziej znany jest lęk: 1.ukrywa przed rodzicami nieobecność .idąc do szkoły nie uskarża się na nauki i szkoły wpływem rodzicami i niechętnie wychodzi z domu .

racjonalny i pożyteczny. Freud. Lęk przed osobami obcymi W lęku neurotycznym pacjent koncentruje się na przedmiotach budzących lęk albo fobię. które stają na usługach tego instynktu. PWN. Lęk realny 2. Warszawa 1982. Strach jest reakcją na określone. zagrożenie śmiercią.19 Różnice występujące pomiędzy lękiem a strachem 1. Ten lęk jest wyrażeniem instynktu samozachowawczego i motywuje także zachowania. Teoretycznie bardzo ważna rzeczą jest odróżnienie lęku od strachu. Lęk neurotyczny  jawny  ukryty Lęk realny jest reakcją na zewnętrzne zagrożenia np. uczy się także zetknięcia z takimi lękami. lek przed samotnością  lęk sumienia 2. Lęk urojeniowy Według Freuda lęk dzieli się na dwie kategorie: 1. Ten rodzaj lęku spełnia pożyteczna funkcję – jest naturalny. Lęk psychoorganiczny 5. W okresie dzieciństwa Freud wyróżnił trzy rodzaje lęków obiektywnych 1.3. chociaż w praktyce nie zawsze jest to możliwe. Wstęp do psychoanalizy. 19 Z. Lęk przed byciem w samotności 2. nie dostrzega natomiast innych zagrożeń w najbliższym otoczeniu. 18 . Człowiek uczy się radzić sobie z takim obiektywnym lękiem i nie powinny go zaskakiwać. Lęk przed ciemnością 3. Lęk schizofreniczny 4. Lęk depresyjny 3.

uświadomione jest przez jednostkę. U człowieka pierwotnego mechanizm strachu był prawdopodobnie dobrze przystosowany do biologicznej walki o byt. Reakcja strachu ukształtowała się w filogenezie pełniąc funkcję mobilizacji ustroju do walki bądź ucieczki. Strach to takie uczucie. towarzyszą im także podobne doznania somatyczne takie jak np. reakcja na sytuacje bezpośrednio zagrażające lub nagłe zmiany które trudno od razu ocenić właściwie. Natomiast u człowieka żyjącego w warunkach cywilizacji większość zagrożeń pochodzi od ludzi z sytuacji społecznych i ich złożoność wymaga zaangażowania znacznie bardziej plastycznych układów funkcjonalnych mózgu. Podczas gdy lęk wywołany jest nieznanym lub domniemanym zagrożeniem. wywołanymi przez określone niebezpieczeństwo i proporcjonalne do niego. Siła lęku „jest proporcjonalna do znaczenia. drżenie rąk czy przyśpieszone bicie serca. które posiadają niski wskaźnik lękliwości w sytuacji życia szkolnego czuja się bezpiecznie. jakie dana sytuacja ma dla człowieka. Dzieci. Bardzo silny lęk związany z utratą poczucia bezpieczeństwa i miłości dezorganizuje czynności dziecka. Horney analizując różnice między lękiem. ponieważ są reakcjami emocjonalnymi na niebezpieczeństwo.spostrzegane zagrożenie czy niebezpieczeństwo. który ma charakter wrodzony. Czasami słyszymy od innych ludzi że opanował ich silny lek albo też że czują strach. pocenie się. to w przypadku lęku jest ono ukryte i subiektywne. iż obie te emocje są bardzo przykrymi dla jednostki reakcjami organizmu. która na ogół potrafi sobie z nią poradzić. a strachem uważa. Jeżeli jednak w przypadku strachu niebezpieczeństwo jest widoczne. Lęk i strach są zjawiskami bardzo podobnymi do siebie. istnieje obiektywnie. Maja podwyższone wymagania wobec samych siebie oraz są bardziej motywowane do zdobywania wiedzy. ale przyczyny tego lęku nie 19 . nauczycieli i kolegów. K. Jednak bardzo rzadko zastanawiamy się co oznaczają te pojęcia i jakie istnieją między nimi różnice. pozytywnie podchodzą do nauki.

Istotną treścią lęku jest przede wszystkim bezradność. 20 http://agapaul. maja na ogół motywację i są chętne do nauki. Przeżyte przez dziecko niepowodzenia. przekonania. Stopień uświadomienia sobie lęku nie świadczy o jego sile i zasięgu wpływu na życie psychiczne jednostki. strach przed następnymi uwagami nauczycieli. nie sprawiają także problemów wychowawczych. postawy lękowej oraz zachwiania poczucia bezpieczeństwa.pl/art10.są przez niego uświadomione”. społeczny. które wykazują wysoki wskaźnik lęku spotykane są u nich kłopoty z zachowaniem się ale także i w uczeniu się. w jego obciążonej konfliktami osobowości.20 W grupie dzieci o średnim natężeniu leku nie spotyka się większych problemów. oraz emocjonalny. że boimy się czegoś. rodziców. czego bać się nie ma racjonalnych powodów i brak kontroli nad tym. iż lęk jest wywołany tkwiącymi wewnątrz człowieka. Prowadzi to do zaburzeń obrazu „ja”. szczególnie trudna oraz widoczna irracjonalność. że będzie ono dobrze radziło sobie z nauką. fizyczny. zdawanie sobie sprawy. Ranschburg mówi. jeżeli pozwalano mu także na samodzielność. jeżeli przyzwyczajane było do pokonywania trudności i wskazywali na możliwości poznania świata to istnieje duże prawdopodobieństwo. poczucia mniejszej wartości. że jest w człowieku coś nie w porządku. posiadał poczucie obowiązku. Natomiast dzieci. Jeżeli rodzice troszczyli się o harmonijny rozwój dziecka nie tylko intelektualny ale motoryczny. odpowiedzialności. rodzeństwa czy środowiska koleżeńskiego powoduje wytworzenie się napięcia psychicznego.htm 20 .republika.

tzw. przypominania. zaburzenia pamięci mogą dotyczyć jednego lub więcej wymienionych elementów. przechowywania. Kraków 1996.1. przechowywanie może być zaburzone uszkodzeniem komórek kory mózgowej. w utrwaleniu może przeszkodzić brak rozumienia. pamięć świeża polega na krążeniu przez pewien czas impulsów. przechowywanie i odtwarzanie zakodowanej informacji oraz zapominanie. Pieszczachowicz. kodowanie nabytej informacji w postaci śladu pamięciowego.21 Pamięć – zdolność układu nerwowego do przechowywania wzorców uprzedniego doświadczenia i wykorzystywania ich przy następnych działaniach. Rola pamięci w procesie uczenia się Pamięć – zdolność do zapamiętywania. np. 21 .Rozdział II Pojęcie zapamiętywania w procesie uczenia się 2. postawa uczenia się. Oficyna Wydawnicza Forga. w których jest zapisana informacja. etapy procesu pamięciowego: zapamiętywani tj. pamięć długotrwała 21 J. rozpoznania i lokalizacji czegoś z przeszłości. po zamkniętych obwodach neuronów. 49. engramu. Popularna Encyklopedia Powszechna. s.

W takie sposób przyswaja sobie wiedzę i zapamiętuje po dawane wiadomości. Warszawa 1982. ale także słucha. 22 . Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Kryszewski: Encyklopedia Popularna PWN wydanie VI. Okres w szkole podstawowej charakteryzuje się dużym tempem rozwoju pamięci. Takie cechy pamięci połączone z wysiłkiem wymagają niejednokrotnie przezwyciężenia trudności samodzielności. trwałość pamięci. W tym procesie dużą rolę odgrywa wyobraźnia.– na zakodowaniu informacji w biochemicznej strukturze neuronów (w cząsteczce RNA). patrzy i przygląda się. Oprócz tego pozwala ona budować dziecku świat własnych marzeń oraz projektować świat dla siebie i innych. 562. Z istotą procesu pamięci i jego prawami należy się liczyć przy przekazywaniu dzieciom wiedzy oraz przy organizowaniu ich nauki i pracy. Dzięki niej dziecko zdobywa wiedzę. szybkość zapamiętywani a i logicznego myślenia. uczy się słów i znaczeń. s. W wieku wczesnoszkolnym jakościowe zmiany w rozwoju pamięci charakteryzują się przeobrażeniami takich cech pamięci jak pojemność. W procesie pamięci i uczenia się dziecko nie tylko słyszy.22 Dzieci rozpoczynające naukę w szkole podstawowej głębiej poznają czym jest pamięć. Jest ona podstawowym warunkiem przyswajania przekazywanych przez nauczyciela nowych wiadomości. Pamięć wyróżnia trzy procesy: 1 zapamiętywanie 2 przechowywanie 3 przypominanie Wykres 2 22 W. samokontroli oraz poczucia obowiązku. ale także umożliwia intelektualny rozwój dziecka.

Wykres zawierający trzy procesy pamięci. Warszawa 1997. Encyklopedia pedagogi czna. co nazwaliśmy w przypadku materiału obrazowego. Z. s. W przypadku obszernych treści w pierwszej kolejności zapamiętujemy to.23 Zapamiętywanie stanowi pierwsze ogniwo. Mówi się często. co zorganizowaliśmy – uporządkowaliśmy zgodnie z posiadana wiedzą i umiejętnościami. Włodarski. [w:] W Pomykało (red. co powiązane jest z naszym wcześniejszym doświadczeniem i aktualna aktywnością.). oko. stanowią ślady pamięciowe. 23 . że zmiany powstałe w komórkach nerwowych. wiążąc poszczególne elementy przyswajanych treści ze sobą oraz z odpowiednimi elementami treści przyswajanych dawniej. Pamięć. Encyklopedia pedagogiczna. s.). które uległy zanikowi z chwilą zaprzestania działania bodźców. Pamięć. co wyobraziliśmy sobie w przypadku materiału słownego. W ich wyniku stwierdzono szereg interesujących zależności. zostaje zapamiętane. co wyróżnia się i zwraca nasza uwagę. co spostrzegamy. ucho) przekazywane są drogami nerwowymi do mózgu i tam wywołują pewne zmiany nie jest dokładnie poznana. sformułowano wiele hipotez. Informacje odbierane przez receptory (np.525.525. Nie wszystko jednak. Włodarski. [w:] W Pomykało (red. Warszawa 1997.24 Dla dziecka rozpoczęcie nauki w szkole jest wydarzeniem niezwykłym w 23 24 Z. aczkolwiek prowadzi się intensywne badania biochemiczne i fizjologiczne.

Dzieci uzyskując dobre wyniki w nauce powinny to zawdzięczać dzięki swojej pracy. gdyż ich zdolność koncentracji i uwagi jest zbyt mała. Życzliwa atmosfera w domu i zainteresowanie rodzicami sprawami dziecka stanowi dla niego ogromna zachętę do dalszej pracy. co robi jest ważne i potrzebne. jednak nie są zawsze w stanie zapamiętać. Dziecko wykonując samodzielnie prace domowe powtarza i utrwala wiadomości zdobyte w szkole. gdyż raz oderwane dziecko od nauki będzie miało trudności do jej powrotu. gdyż traci w ten sposób cenne dla jego zdrowia godziny snu. nikt nie powinien mu w niej przeszkadzać. pogłębia je i rozszerza oraz wykorzystuje je w praktyce. Nie powinno stosować się t akiego sposobu wynagrodzenia ponieważ w ten sposób wyrabia to komercyjny stosunek do nauki. Jest to zupełnie nowy etap w jego życiu. Wykonując swoje obowiązki szkolne uczeń musi wiedzieć że to. Uczeń podczas pracy w swym pokoju lub kąciku stworzonym przez rodziców. Wiąże się to z systematyczną pracą i obowiązkami. W budżecie czasu dziecka odrabianie prac domowych i uczenie się powinno stać na pierwszym miejscu. Jest również bodźcem do pokonywania trudności. co jest zadane na następny dzień. Dziecko chodzące do szkoły podstawowej jest w młodym wieku i nie powinno uczyć się zbyt późno. Natomiast można dziecko nagradzać ale za wysiłek całoroczny i systematyczną pracę jakimś upragnionym prezentem. Aby wdrożyć dziecko do zapamiętywania co dzieje się w szkole bardzo ważnym elementem jest jego samodzielność. a godziny przeznaczone na naukę musza być respektowane przez rodziców. a często zdarza się tak. 24 . Rodzice powinni pozwolić dziecku na samodzielność w odrabianiu lekcji. ale także kontrolować je i sprawdzać czy są odrobione prawidłowo. która powinna obejmować sprawdzanie zeszytów czy odpytywanie. Dzieci w młodszym wieku szkolnym nie potrafią początkowo sprostać wszystkim obowiązkom szkolnym.jego życiu. Wyrazem zainteresowania dzieckiem jest właśnie kontrola. że rodzice płacą dzieciom za dobre wyniki w nauce. Dzieci chętnie przychodzą do szkoły i z zapałem pracują na lekcjach.

w postaci tzw. która jest potrzebna do uzyskania połączenia. w jak im rodzaju pamięci są przechowywane. Jeśli ślad pamięciowy. że podłożem pamięci długotrwałej są m. to jest on skierowany do pamięci długotrwałej.Uczenie się nie było by możliwe bez istnienia bardzo złożonego procesu. np. musisz znów prosić o podanie go. jakim jest pamięć. W mózgu nie ma jednego wydzielonego ośrodka (banku) pamięci.in. potem ulega zatarciu. zostaje utrwalony. To proces zapominania. Do przechowywania informacji są wykorzystywane różne obszary rozrzucone w całej korze mózgowej. którego każdy człowiek na pewno nieraz doświadczył. śladów pamięciowych. oraz do wydobywania i wykorzystywania ich wtedy. stanowiące około 80% całkowitej masy 25 . Gdy po upływie godziny chcesz ponownie zatelefonować pod ten sam numer. Pamięć ta charakteryzuje się bardzo dużą. Ślady pamięciowe ulegają po pewnym czasie zatarciu. trwałe zmiany w mózgu. Tak działa pamięć krótkotrwała. Uczeni uważają. Twój mózg ma wybitnie rozwiniętą zdolność do przechowywania informacji o przebytych doświadczeniach. Trwałość śladów pamięciowych zależy od tego. a zapisana w niej informacja jest zwykle przechowywana do końca życia(czasami masz tylko problem z jej wydobyciem). Jeśli ktoś podaje ci numer telefonu. pod który właśnie chcesz zadzwonić. tworzenie się nowych połączeń synaptycznych między neuronami. co zwykle następuje przez powtarzanie zapamiętanej informacji i skojarzenie jej z innymi informacjami. Pamięć krótkotrwała służy do przechowywania wydarzeń aktualnych i może zmagazynować tylko niewielką ilość informacji(kilka słów lub liczb) Ślad pamięciowy w pamięci krótkotrwałej trwa od kilku sekund do kilku minut. Uczeni wyróżniają dwa zasadnicze jej rodzaje: pamięć krótkotrwałą i pamięć długotrwałą. Właśnie tę zdolność określa się mianem pamięci. to zapamiętujesz go tylko przez tę chwilę. pojawiający się w pamięci krótkotrwałej. Proces ten obejmuje trzy zasadnicze etapy. właściwie nieograniczoną pojemnością. Jej nietrwałość chroni twój układ nerwowy przed „zaśmieceniem” informacjami zbędnymi i nieistotnymi. gdy są potrzebne.

co się dzieje z owymi śladami. Biologia. Pamięć długotrwała może ulęgać uszkodzeniom i osłabieniu pod wpływem przebytych chorób. co zostało zapoczątkowane) przechowywanie jest prawdopodobnie procesem 25 A. alkoholu i niektórych leków. wyd. powstałe zmiany ulegają przekształceniom różnokierunkowym. będzie ci znacznie łatwiej wydobywać je z zasobów pamięci długotrwałej. co następuje po zapamiętywaniu. Wiele czynników ma wpływ na to. dobrze wpływa odpoczynek. której podłożem jest postępujące zwyrodnienie kory mózgowej. natomiast obniża rezultaty zapamiętywanie innych treści. Jak się uczyć. Zależnie od tego. Jerzmanowski. urazów. a materiały nie wiążą się ze sobą na tyle. 127-128.25 Wykorzystując naturalne mechanizmy. Szczególnie korzystny okazuje się sen. zwłaszcza gdy dokonuje się ono w podobnych warunkach. można zapamiętać coś na godzinę. Przechowywanie jako drugie ogniwo polega na magazynowaniu zmian powstałych w komórkach nerwowych w czasie zapamiętywania. WSiP. doświadczenie lub przeżycie wpływa na nasze życie. prowadzące nawet do nierozpoznawania członków najbliższej rodziny. 26 . Poznanie sposobu funkcjonowania pamięci długotrwałej może nam pomóc w znalezieniu najlepszej indywidualnej metody uczenia się. by zapamiętane informacje były długo przydatne. przechowanie okazuje się mniej lub bardziej trwałe.mózgu. Zaburzenia pamięci. Warszawa 2002. by elementy nowe utrwalały dawne. a można też na całe życie w zależności jak dana informacja. że ślady pamięciowe ulegają konsolidacji. Przynajmniej w pewnym czasie (z uwagi na kontynuację tego. s. są charakterystycznym objawem choroby Alzheimera. Nie ma ono jednak prawdopodobnie charakteru statycznego. Długość zachowania informacji w naszej pamięci jest w pełni kontrolowane. pamięć mózgu pozwala w pełni kontrolować proces zapamiętywania. zanikają. nawet po wielu latach. służyły w kolejnych latach nauki? Jeśli w trakcie uczenia się będziesz świadomie tworzyć silne skojarzenia między przyswajanymi informacjami. Mówimy. słabną.

Zarówno w procesie nabywania umiejętności jak i w procesie nabywania wiedzy zaangażowane są pamięć i uczenie się. Pamięć i uczenie się są to dwie strony tego samego procesu przyswajania przez organizm nowych doświadczeń. Pamięć. z jakimś wzorcem. Pamięć. Indywidualne doświadczenia są najogólniejszym warunkiem uczenia się. Włodarski. 27 . które polega na odróżnieniu tego.27 Z zapamiętywaniem ściśle związane jest pojęcie uczenia się i pamięci. co spostrzegamy. a nie tylko zachowaniem powstałego stanu. [w:] W Pomykało (red.). Encyklopedia pe dagogiczna. które dostarcza bezpośrednich dowodów. mając na uwadze tylko jeden rodzaj opamiętywania. jak i pamięci będziemy traktować zgodność tego. Encyklopedia pedagogiczna. umiemy często odróżnić to. W pamięci ludzkiej przypominanie przybiera dwojaka postać. przy czym wzorzec może być natury orientacyjno – poznawczej w odniesieniu do przyswajanych 26 27 Z. a jedynym wskaźnikiem są zmiany w zachowaniu. przeciwstawny rozpoznawaniu). s. s.525. jeśli nie rejestrujemy tych zmian – nic nie potrafimy powiedzieć o uczeniu się. Z łatwością odróżniamy na przykład ludzi dobrze nam znanych od obcych. co zostało odtworzone. Wśród tego wszystkiego. Z. Przypominanie. od tego. nazywa się rozpoznaniem. co spostrzegaliśmy po raz pierwszy. Pamięć jest zdolnością organizmu do przechowywania tych doświadczeń. [w:] W Pomykało (red. Włodarski. W życiu codziennym o uczeniu myślimy zazwyczaj o sytuacji w któreś ktoś przyswaja sobie jakieś wiadomości lub umiejętności. a uczenie się jest przejawem tego przechowywania w zachowaniu się organizmu. Jako miarę zarówno uczenia się.525. że istotnie pamiętamy ( niektórzy używają terminu przypominanie w węższym znaczeniu. Nie mamy możliwości bezpośredniego badania procesu. Warszawa 1997. co spostrzegamy po raz pierwszy. w wyniku którego zachodzą te zmiany.czynnym.). co spostrzegaliśmy dawniej i co zostało zapamiętane i jest przechowywane.26 Przypominanie (opamiętywanie) stanowi ostatnie ogniwo – to. Warszawa 1997.

Kurcz.wiadomości lub działaniowej w przypadku umiejętności. Psychologia. Przegląd badań eksperymentalnych i teorii. Warszawa 1970. Z.). W. 28 . [w:] Tomaszewski (red. Uczenie się i pamięć. Warszawa 1976. PWN. Włodarski.28 Wykres 2 Zmiany w zachowaniu 29 Zmiany w zachowaniu Powstałe w wyniku Indywidualnego doświadczenia Nie powstałe w wyniku indywidualnego doświadczenia trwałe nietrwałe 28 29 I. Budohoska. Psychologia uczenia się. PWN. wyd.

W jaki sposób skutecznie zapamiętujemy Aby odpowiedzieć na pytanie w jaki sposób skutecznie zapamiętujemy chciałabym zacząć od tego dlaczego zapominamy. Zapominanie to zmniejszenie możliwości opamiętywania (odtwarzania. co wcześniej zostało zapamiętane.30 Zapominanie stopniowy zanik nagromadzonego wcześniej doświadczenia osobniczego i wiadomości. przypominania.2.polegające na pojawianiu się nowych elementów nie polegające na pojawianiu się nowych elementów Pamięć dzielimy na: 2 pamięć bezpośrednią 3 pamięć długotrwałą 4 pamięć krótkotrwałą 5 pamięć logiczną 6 pamięć mechaniczną 7 pamięć natychmiastową 8 pamięć obrazową 9 pamięć operacyjną 10 pamięć słowną 11 pamięć specjalną 2. wyuczone zapominanie jest szybsze w początkowym okresie po wyuczeniu. potniej stopniowo coraz wolniejsze. rozpoznania) tego. prowadzący do utraty zdolności 30 29 .

Tym wcześniejszym poglądom można przeciwstawić teorię najnowszą. Zakłada ona. trudno mu skoncentrować się w hałasie). Według jednej z nich doświadczenie: powiedzmy rozmowa pozostawia fizyczny ślad w strukturze mózgu. Nieco późniejsza (choć nie najnowsza) koncepc ja zakłada. upatrująca przyczyny zapominania w negatywnym wpływie materiału świeżo zapamiętanego na materiał zapamiętany wcześniej. tworzą jednak stałe zapasy naszych doświadczeń w systemie komórek nerwowych. że w komórkach nerwowych dokonuje się szybka synteza białek przy udziale RNA (kwasu rybonukleinowego). a mianowicie kiedy jest wzrokowcem (musi widzieć czego się uczy). Istnieją obecnie trzy teorie dotyczące sposobu przechowywania w mózgu obrazów mentalnych. Reaktywacja owego śladu.G. że rejestracje pamięciowe przechowywane są w formie impulsów elektrycznych. 3) teoria hamowania retroaktywnego. 31 posiadającego zdolność modyfikowania komórek 30 . myśli słowami i dźwiękami. zwanego śladem pamięciowy. Jenkinsa. sformułowana przez J. Stwierdzono. niewygodnych lub zbędnych. sformułowana przez E. odwołującą się do chemii. Mullera wyjaśniająca zapominanie zacieraniem się śladów pamięciowych w komórkach nerwowych.przypominania lub rozpoznawania. dotykać. być fizycznie włączonym w akcję nabywania wiedzy). ma tłumaczyć pomniejsze przypominanie sobie treści rozmowy. 2) teoria tłumienia opracowana przez S. Nie mają one stałego miejsca w żadnym szczególnym obszarze mózgu. słuchowcem (lubi rozmaić. której zapominanie polega na spychaniu poza próg świadomości treści przykrych. że w procesach pamięci aktywną rolę odgrywają cząsteczki protein. Freuda wg.G.31 Ucząc się każdy z nas posiada jeden rodzaj pamięci. czuciowcem (aby się czegoś nauczyć musi eksperymentować. Do najbardziej znanych teorii wyjaśniających przyczyny zapominania należą: 1) teoria atrofii śladów.

okazuje się że nie wystarcza do efektywnego zapamiętywania różnorodnych informacji. Istotna przebudowa pamięci u dziecka w wieku szkolnym polega nie tyle na przejściu od pamięci mechanicznej do pamięci logicznej. Medium. L. Rubinsteina nie polega na tym. wyd. by istniała możliwość powiązania jej z tym. 430. czasu czy możliwości u dzieci. Przyczyna tkwi zupełnie gdzie indziej a mianowicie z braku wiedzy o zasadach działania naszego umysły i jak właściwie należy się uczyć alby zapamiętać informacje szybko i skutecznie. że pamięć logiczna u dziecka rozwija się dopiero w wieku dorastania. Techniki sprawnego zapamiętywania przywoływania informacji. co już wiemy i 32 G. Podstawy psychologii ogólnej. s. wyd. U dzieci w wieku szkolnym nauka stwarza warunki i bodźce do kształtowania się pamięci dowolnej. L. a przez to skomplikowanych i trudnych do zrozumienia. Jak podwoić skuteczność uczenia się.32 W wieku szkolnym istotne miejsce zajmuje problematyka związana z pamięcią. Nauczyciele zadają uczniom ogrom nowych informacji do nauczenia. a w poprzednich okresach dominuje pamięć mechaniczna. KiW. A. Jedynym proponowanym rozwiązaniem jest uczenie się na pamięć i choć posiada ona pozytywne strony.33 Większość problemów z nauką nie wynika jak mogłoby się to wydawać z braku inteligencji. Problem przekształcenia się pamięci mechanicznej w pamięć logiczną zdaniem S. która przybiera charakter bardziej pośredni. Wraz z wiekiem dziecka powiększa się u niego zakres pamięci bezpośredniej. Dziecko zapamiętuje wiele elementów i potrafi powtórzyć coraz więcej usłyszanych elementów czy wypowiedzi. Rubinstein. A więc aby trwale zapamiętać nową informację przede wszystkim należy ja zrozumieć. ile na przebudowie samej pamięci logicznej. 33 S. Dudley. Obecnie w szkole nie uczy. Dziecko uczy się stawiać przed sobą zadania do zapamiętywania i próbuje zdobyć kontrolę nad pamięcią. Warszawa 1962. jak należy poprawianie się uczyć. 31 . Wskazuje to na to.mózgowych w sposób pozwalający im przechowywać informacje. Warszawa 1994. chęci. że pamięć mechaniczna nagle zostaje zastąpiona pamięcią logiczna.

analizować czy porównywać. którego nie można wykorzystać w praktyce. 32 . nasz mózg będzie się bronił przed przyswojeniem takich informacji i pozostaje nam nauka na pamięć. Dlatego trzeba pamiętać. domu czyli ulicy. Powiązanie nową zrozumiałej informacji. jeśli nawet uzyskuje notę zadowalającą – szybko zapomina przyswojone treści. aby powtórzyć go sobie przed zaśnięciem i na drugi dzień rano przed pójściem do szkoły. 3 zasada wykorzystania wszystkich zmysłów – podczas uczenia się wykorzystaj słuch.umiemy. W przeciwnym razie każda nowa informacja niezrozumiała przez nas będzie dla naszego mózgu pojęciem abstrakcyjnym. dotyk. 2 metoda powtarzania. Z prawa Josta wynika. Uczeń opanowujący materiał w krótkim okresie przedegzaminacyjnym. W ten sposób ćwiczymy pamięć. że kolejne powtórzenia nie powinny następować bezpośrednio po sobie. Istnieją różne metody i zasady zapamiętywania i usprawniania pamięci jedne z nich to: 1 metoda lokacji. Ważnym elementem przy zapamiętywaniu jest aby na materiałach. Negatywne efekty komasowania wyrażają się przede wszystkim w nietrwałości przechowania. tak by efektem było trwałe i skuteczne zapamiętywanie. wzrok. z tym co już wiemy. a następnie w pamięć. czyli kojarzenie poszczególnych obiektów do zapamiętywania z miejscami w pokoju. a także po tygodniu czy miesiącu. Poza rozłożeniem powtórzeń w czasie. Najwięcej nauczonego materiału zapominamy w ciągu kilku pierwszych godzin. a to usypia mózg i wyłącza myślenie. gdyż niekorzystne jest komasowanie uczenia się i należy rozkładać je w czasie. Jeśli nie zrozumiemy tego czego się uczymy. 4 zasada reorganizowania – nadaj treściom przekazywanym przez nauczyciela własna strukturę. rysować. węch. musi odbywać się według określonych zasad. których się uczymy wykonywać jak najwięcej różnorodnych operacji: czytając głośno. utrwalaj zgromadzona wiedzę w słowach i obrazach.

Warszawa 1997. nastawiając się głównie na zrozumienie. Powinno się także pamiętać że nauka dla młodego człowieka to nie tylko żmudna praca. wieku ucznia i jego cech indywidualnych. Włodarski. Tak np. to również wielka przygoda nie pozbawiona zabaw i fantazji. Pamięć. uchwycenie związków.). objętości. czy wszystkie są zaspokojone. Rozpoczyna się więc od poznania całości. stosunek do dziecka wpływają najsilniej na osobowość młodego pokolenia. Ich postępowanie. Następnie dzieli materiał na części z uwzględnieniem jego logicznej struktury i kolejno uczy się ich przez powtórzenia.w organizowaniu ich istnieją inne problemy. trzeba poznać jego potrzeby psychiczne i sprawdzić. metody wychowawcze. To. Najbardziej ogólne zastosowanie ma zalecenie następujące: najpierw uczeń zaznajamia się z całym materiałem. bądź dzielić poszczególne jednostki na mniejsze fragmenty i przyswajać je kolejno. 34 Z. Dziecko powinno być przekonane.863 -864. że rodzice interesują się jego nauką i w przypadku kłopotu w niej mu pomogą. zależy od wielu czynników: rodzaju materiału. Ostatnia fazą stanowi powtórzenie całej jednostki. [w:] W Pomykało (red. Do najważniejszych potrzeb dziecka nalezą: 1 potrzeba bezpieczeństwa 2 potrzeba poznawcza 3 potrzeba działania i aktywności 4 potrzeba z najbliższą rodziną i rówieśnikami 5 potrzeba zwracania uwagi na siebie Najważniejszymi wychowawcami dziecka są rodzice. odgrywają najważniejszą rolę w jego życiu. Rodzice są przyjaciółmi. można uczyć się całościowo. który z wymienionych sposobów daje lepsze rezultaty. s. istniejących między składowymi elementami oraz powiązań z treściami przyswojonymi dawniej. następnie powtarza kolejne części i powraca znów do całości. powiernikami i autorytetem dla swych dzieci. 33 . Encyklopedia pedagogiczna.34 Aby lepiej zrozumieć i poznać dziecko.

irracjonalny strach. zabawa na podwórku. Odczuwany jako stan złego samopoczucia wywołany wrażeniem niesprecyzowanego i bliskiego zagrożenia wobec którego człowiek czuje się bezbronny i bezsilny. drżenie rąk. Takiemu stanowi towarzyszą najczęściej zmiany jakie można zaobserwować w szkole. obejmuje zarówno strefę myślenia jak i emocje. objawami mogą być wstrząsy emocjonalne. ale teraz chciałabym zwrócić uwagę na lęk. zwłaszcza po powrocie ze szkoły. jego ambicji.3. trzeba się uczyć. Lęk pojawia się u ucznia zazwyczaj który jest przed klasówką lub odpowiedzią. rozwijający się układ nerwowy jest bardzo wrażliwy na wpływ niekorzystnych czynników. który rozpatrujemy jako krańcowy niepokój. w której ciężko pracuje. Lęk może posiadać poziom niski i bardzo wysoki. Dzieci na sytuacje lękową reagują różnie. kontakt z liczną grupą rówieśniczą. zdolności i nastawienia. Najlepszą formą wypoczynku dla dziecka jest forma czynna np. ruch. Natomiast bardzo wysoki poziom lęku wyraża się zbyt silnym napięciem emocjonalnym zmniejsza 34 . trzeba wkładać w naukę sporo czasu i wysiłku. Pierwszy z nich nie jest w stanie wywołać odpowiedniego napięcia emocjonalnego do podjęcia zamierzonego działania. Aby zdobyć potrzebne wiadomości i umiejętności. dla jednych jest ona czymś w rodzaju bodźca pobudzającego do pracy dla innego nie ma ona żadnego znaczenia chociaż myślą o niej. Wiadomo już od dawna że. wywołuje regresje. napięcie emocjonalne więc ma prawo być zmęczone. dla jeszcze innych w ogóle nie istnieje. pocenie się. 2. Było ponadto narażone na hałas. Wpływ lęku na zapamiętywanie Lęk można rozpatrywać z wielu punktów widzenia. Lęk wywiera dezorganizujący wpływ na świadomość. W pewnym stopniu jest to uzależnione od charakteru dziecka.Bardzo wiele rodziców uważa. Bardzo ważnym elementem usprawniającym zapamiętywanie u dzieci jest ich wypoczynek. że powodzenie szkolne i dobre wyniki w nauce zależą przed wszystkim od ilości czasu poświęconego nad lekcjami.

co wpłynie na obniżenie poczucia własnej wartości i bezpieczeństwa. a więc zabezpieczenie integracji osobowości. wywołują sprawdzian agresję jest zmniejsza dla ucznia motywację. Hunter. Przy wysokim poziomie lęku nieprzyjemny stan. Pamięć fakty i złudzenia. im wyższy poziom lęku. przyczyny mogą tkwić zarówno na zewnątrz podmiotu jak i w nim samym jako pokusy i pragnienia.M. Warszawa 1963. Jednak w pewnych przypadkach lęk może pełnić rolę konstruktywną i mobilizującą. to też osobnik dąży do jego zredukowania. brak partnerstwa. motywowanie przez zastraszanie a nie wykazywanie szansy. gnębienie.L. PWN. Maria Tyszkowa badając zachowanie dzieci w wieku szkolnym w toku 35 I. przeprowadzający prokuratorek a zarazem i sędzią który ocenia. Jednak nie zawsze osoby o podwyższonym poziomie lęku wykazują brak odporności na sytuacje stresowe. Lęk pojawia się wówczas. że zdarzy się coś. Jednak gdy jego rozmiary przekraczają dopuszczalne granice. Nauczyciele wykazują wobec swoich uczniów: brak wyrozumiałości. ucząc się w tym celu różnych zachowań. tak aby zabezpieczyć się przed zdaniem sobie sprawy z dążeń sprzecznych z idealnym obrazem własnego ja. Wysoki poziom lęku może prowadzić do wystąpienia reakcji paradoksalnych w postaci zmniejszonej reaktywności na informacje zagrażające. 35 . jednym z częstych sposobów redukcji lęku jest spożywanie alkoholu lub narkotyków a w szkole również wagary. wyd. Mechanizmy noszą nazwę mechanizmów obronnych i polegają zwykle na pewnych deformacjach obrazu rzeczywistości i obrazu samego siebie. tym niższa sprawność funkcji percepcyjnych. niesprawiedliwe ocenianie. hamują spontaniczną Nauczyciel aktywność ludzką.plastyczność zachowań ludzkich. rola sędziego i kata. Wysoki poziom lęku pobudza także do wypracowywania specjalnych mechanizmów. których zdaniem jest zwiększenie stopnia samokontroli.35 Przyczyna lęku zazwyczaj jest szkoła i sposób traktowania przez nauczycieli i władze szkolne. gdy powstaje możliwość. Analizując zależność pomiędzy lękiem a zapamiętywaniem i szybkością uczenia się stwierdzono że.

36 37 M. Znaczy. co mu dyktuje doraźne pragnienie i uczucie wywołane przez aktualne bodźce. PWN. które stoją przed nim. W wyniku takiego postępowania rodzi się dziecku poczucie niższości i redukuje ono do minimum poczucie własnej wartości. którzy denerwowali się niepowodzeniem dziecka.ja” własnej wartości. nie swoim podstawowym interesem. co jest dla niego ważne. zamykających zachowanie swych dzieci w bardzo ciasne ramki. zachowanie ludzi staje się podporządkowane doraźnej sytuacji. zbyt surowych. o którym będę wspominać w swojej pracy. Zachowanie się dzieci szkolnych w sytuacjach trudnych. doszła do wniosku. K. Warszawa 1970. Tyszkowa. są pośrednio wywołane na ogół już we wcześniejszym okresie poprzez określone postawy wychowawcze rodziców: np.wykonywania trudnych zadań różnego rodzaju. 3 Nastawienie wobec przeszkód dzieci o nastawieniu egocentrycznym wykazują mniejszą odporność niż dzieci wykazujące nastawienie na zadanie.kameralnych” 2 Postawy otoczenia: dzieci rodziców o nastawieniu karzącym oraz tych. z problemem pewności siebie. niedostępnych lub za bardzo kochających. wyd. Kody orientacji i struktura procesów emocjonalnych.. nie zadaniami. wyd. publiczne wystąpienie) wywoływano większy stopień zaburzeń niż zadanie wykonywane w warunkach . 36 .. Obuchowski. lecz w obydwu przypadkach ustawiających poprzeczkę swych wymagań zbyt wysoko. Lęki występujące w wieku szkolnym. że można wyodrębnić pewne warunki modyfikujące wpływ poziomu lęku n a zachowanie w sytuacji stresowej. PWN.37 Za lękiem kryje się niedocenia własnego . Warszawa 1972. lękliwości łączy się ściśle z samooceną. a nie tym. to że człowiek kieruje się tym. wykazały niższa odporność.36 Jeżeli mechanizmy kontrolujące i integrujące nie są wystarczające lub tez ulegną uszkodzeniu. Do tych warunków modyfikujących należą: 1 Rodzaje zadania: zadanie wymagające społecznej ekspozycji (np.

jak żadna inna dyscyplina powinna być zainteresowana metodami poznawania jakościowego. ROZDZIAŁ III METODOLOGIA BADAŃ 3. Z tego wynika naturalny układ. Dominującą strategią poznawania zjawisk i procesów społecznych jest metoda ilościowa. Właściwy kontakt pomiędzy nauczycielem a uczniem w czasie lekcji i poza nią. jednak pedagogika.Skuteczną metodą zwalczania lęku w szkole jest terapia lęku. który doprowadziłby do zmniejszenia zagrożenia lękiem i zwiększenia osiągnięć u uczniów.1. do metodologii poznawania społecznego przyłączyła się też statystyka. Natomiast celem 37 . Lęk. to stan wywierający wpływ na zapamiętywanie i późniejsze odtwarzanie wyuczonego materiału owe stwierdzenie chcę poprzeć badaniami w metodologicznej części pracy. Naturą i istotą przedmiotu badań pedagogicznych jest jego wielorakie uwikłanie i złożoność. ocenianie osiągnięć w sposób zrozumiały dla ucznia. która powinna polegać na realizacji takiego programu. które wynikają z idiograficznej strategii poznawania naukowego. Przedmiot i cel badań W pedagogice pierwsze kroki w tworzeniu warsztatu badań empirycznych stawiali dydaktycy. myślenie pozytywne wszystkie te czynniki zwalczają lęk występujący w szkole. W drugim planie natomiast celem badań mogą być uogólnienia. w którym strategie badań określa natura badanego przedmiotu i cel badań naukowych. poznanie sposobów terapeutycznych. Sama natura działalności pedagogicznej skierowana na osobę wychowanka i współdziałanie z nim opierać się musi w pierwszym rzędzie na monotetycznym postrzeganiu zjawisk wychowawczych.

Pilch: Zasady badań pedagogicznych. Jest to zasadnicza sprawa dla wartości teorii.jest jego poznanie i opracowanie planu działań naprawczych. s. Akademickie „Żak”. Przez cel badań powinniśmy rozumieć rodzaj efektu. bez których pedagogika traci swoje społeczne powołanie38. czy sądy o faktach?. Wątpliwości takie przedstawia T. 12. czyli systemu spójnych wewnętrznie twierdzeń. Skorny uważa. Akademickie „Żak”. s. Badając fakty należy je koniecznie ocenić i zinterpretować subiektywnie. 22. Pilch: Zasady badań pedagogicznych. pragnąc wskazać ich istnienie oraz konsekwencje poznawcze39. jak zróżnicowana jest sama pedagogika. Warszawa 2001.). czy powinno się badać fakty. Opis świata nie jest przecież tożsamy z jego wyjaśnieniem. s. które rodzą się w teoretycznych rozważaniach o cel poznania naukowego w pedagogice. z którymi efekty będą się wiązać. 41 W. czy w badaniach powinno się szukać odpowiedzi na pytanie „jak jest” czy „dlaczego tak jest”. Cel badań dąży do wzbogacenia wiedzy o osobach.41 38 39 T. Wiele jest wątpliwości. Warszawa 2001. Z. Każde badanie służy do realizacji określonego celu. Warszawa 1984. Poznanie sądów o faktach zasłania ich naturę oraz rządzące nimi prawidłowości. [w:] W Pomykało (red. który zamierzamy uzyskać podczas badań. a także rodzaj czynników. np.. Badania Pedagogiczne . Encyklopedia pedagogiczna. teorii. 38 .Empiryczne. Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki. Zaczyński.38. zjawiskach będących przedmiotem badań oraz rzeczy. Warszawa 1997. Najczęściej celem badań pedagogicznych jest sformułowanie teorii. 40 Z.federacją nauk o wychowaniu”. Wyd. 107. T. będąca w istocie rzeczy . że „Przedmiotem badań naukowych jest określony zbiór zjawisk. Nieraz bada się odmienne obszary rzeczywistości innymi narzędziami poznawczymi. Wyd. Pilch. Badania psychologiczne i pedagogiczne dotyczą wybranej kategorii osób określanej mianem populacji”40. przedmiotów lub osób. Cel badan pedagogicznych może być różny. Druga nasuwająca się wątpliwość. Skorny. s. w które wpisane są warunki zastosowania wyników badań.

Oprócz funkcji poznawczej badania pedagogiczne spełniają także funkcje praktyczno-użyteczne. Wysuwające je zadajemy pytania .Według J. W. O uniwersalności praw nauki.. Staramy się znaleźć odpowiedź na postawione pytanie przez własny wysiłek. że . Such:. (…) problemy badawcze sa to pytania. prostej. 50. Sucha zasadniczym celem poznawania naukowego jest zdobycie wiedzy maksymalnie ścisłej. Ogólna metodologia pracy naukowej. o maksymalnej zawartości informacji. nie zaś przez oczekiwanie gotowej odpowiedzi od innego człowieka. że problem badawczy to tyle.przyrodzie” i . Warszawa 1970r 45 J. pewnej. opis jakiegoś zjawiska. Warszawa 1972. Nowak. co pewne pyt anie. Wrocław – Warszawa 1997. Wydawnictwo Naukowe PWN. ogólnej. uzyskać odpowiedź na pytania zawarte w problemie badawczym niezbędne jest wysunięcie hipotezy badawczej. Wydawnictwo Stachurski. s.45 Badania naukowe rozpoczyna się od sformułowania problemu badawczego. którymi są prawa nauki i prawidłowości42. Metodologia badań socjologicznych. Chcąc jednak. s. Piter stwierdza. lub zespół pytań na które odpowiedzi ma dostarczyć badanie. doświadczalnie rzeczywistości społecznej. Poznawanie takie prowadzi do wyższych form funkcjonowania wiedzy. Dutkiewicz. Do sformułowania hipotezy potrzebne są wiadomości ogólne z zakresu wychowania.otoczeniu”. 39 . 44 S. instytucji lub jednostki.43 Głównym celem przeprowadzonych badań było prześledzenie zachowań uczniów w warunkach normalnych i poprzedzonych sytuacją lekową. Piter. na które szukamy odpowiedzi na drodze badań naukowych.2 Problemy badawcze Stefan Nowak pisze.44 J. Podstawy metodologii badań do pracy magisterskiej i licencjackiej z pedagogiki. 3.67. A nie osobie drugiej. Kielce 2001. Praca ma na celu analizę lęku i jego wpływu na ograniczenia zdolności zapamiętywania u uczniów szkoły podstawowej.. Celem badań pedagogicznych jest poznanie naukowe istniejącej realnie. elementów 42 43 J..

Bardziej jasny staje się wówczas sam problem i znacznie łatwiej opracować można cały warsztat badawczy łącznie z technikami badań. Akademickie „Żak”.3. Od hipotez zależy. Brzmią one następująco:  zakładam że sytuacja lękowa ma negatywny wpływ na zdolność zapamiętywania w szkole podstawowej w Rościszewie.  zakładam że uczniowie którzy osiągali bardzo dobre wyniki w nauce. Wyd. jak przeprowadzić eksperyment pedagogiczny – jest to bardzo istotne46. Zależność między 46 T. techniki i narzędzia badawcze wiele hipotez obejmujących wszelkie znaczące zależności cechy badanego środowiska. doświadczeń i obserwacji poczynionych podczas praktyk w szkole wysunęłam następujące hipotezy. Określają. 47. Pilcha bardziej pożyteczne jest sformułowanie wielu szczególnych hipotez zamiast jednej czy dwóch generalnych. zwana przypuszczeniem jest propozycją odpowiedzi na pytania zawarte w problemach badawczych. której prawdziwość ma być potwierdzona w podejmowanym badaniu. Warszawa 2001. pod wpływem leku popełnią więcej błędów w dyktandzie 3. co i jak należy zbadać. 40 . Zdaniem T. Metody. Po uzyskaniu takiej wiedzy można przystąpić do formułowania hipotez.socjologii oraz pedagogiki społecznej. Na podstawie lektur. jak będą wyglądały nasze techniki badawcze i główne kierunki badań. Hipoteza. Pilch: Zasady badań pedagogicznych. s. Należy formułować zmiennymi musi określać hipoteza. Jest to tylko jednak odpowiedź wstępna. które następnie poddam weryfikacji. jak zbudować kwestionariusz.  przypuszczam że wpływ lęku będzie różnie odbierany w grupie chłopców i w grupie dziewcząt.

Metoda. Zakład Narodowy im.. Nowaka: . systematycznie stosowany sposób postępowania prowadzący do założonego wyniku. 41 . 54.[…] metody badawcze to przede wszystkim typowe i powtarzalne sposoby zabierania. T. W pedagogice można spotkać się z bardzo różnymi klasyfikacjami metod i technik badawczych. Warszawa 1985. Na dany sposób postępowania składają się czynności myślowe i praktyczne odpowiednio dobrane i realizowane w ustalonej kolejności.Aby osiągnąć problem badawczy zmuszeni jesteśmy do korzystania z różnych metod badawczych. s. Mają charakter instrukcji – tym użyteczniejszej im wierniej stosowanej. Metodologia badań społecznych. s. Okoń. które oparte są na dokładnie i zrozumiale opracowanych dyrektywach. Warszawa 1981. 49 S. Nowak. jasnych. Metodologia pedagogicznych badań środowiskowych. analizy i interpretacji danych empirycznych. Metoda to zaplanowany sposób postępowania badacza. Odpowiedni ich wybór zależy od dobrej znajomości metody badań do której one należą. technika. opracowania. weryfikowanych w badaniach różnych nauk społecznych i dzięki temu posiadających walor użyteczności międzydyscyplinarnej. który dąży do rozwiązania danego problemu.47 Metoda badawcza to droga.50 47 48 T. PWN. Wrocław 1974. Słownik pedagogiczny. Pilch. sposób badania. ścisłych).Techniki badawcze to przede wszystkim sposoby zbierania materiału oparte na starannie opracowanych dyrektywach (dokładnych. [w:] R. W.). Warszawa 1981. Ossolińskich.. Techniki są czynnościami określonymi przez dobór właściwej metody. Wroczyński. służące do uzyskiwania maksymalnie (lub optymalnie) uzasadnionych odpowiedzi na stawiane w nich pytania. Pilch (red. Kamińskiego . Metodologia pedagogiki społecznej.48 Wg S. Według Tadeusza Pilcha metoda badań to zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego. procedura badawcza w pedagogice empirycznej. Kamiński. Według A.49 Technika badawcza polega w dużej mierze na zebraniu materiałów. 22 50 A.

Tadeusz Pilch wyróżnił takie metody jak:  Eksperyment pedagogiczny  Monografia pedagogiczna  Metoda indywidualnych przypadków  Metoda sondażu diagnostycznego W swojej pracy podczas wykonywania badań zastosowałam metodę eksperymentu pedagogicznego. 42 . Zmiany te dotyczą zachodzących w tej rzeczywistości wychowawczej procesów wychowawczych i dokonują się pod wpływem nowych czynników. Nie ma jednak jednoznaczności co do przyporządkowania go do takiej kategorii pojęciowej jak metoda czy też technika badawcza. Eksperyment pedagogiczny to taka metoda badawcza. Jeżeli jednym z celów badań jest cel metodologiczny wówczas istotnym elementem pracy jest opracowanie własnej metody lub techniki badań. sposoby oraz procedury osiągnięcia poznawczych celów badań.Narzędzie badawcze jest pojęciem najszerszym. Narzędzia badawcze zwane też instrumentami badawczymi to techniki. Podstawa 51 T. W pozostałych przypadkach korzystamy najczęściej z wypracowanych już wcześniej. Warszawa 199 5. Pilch. Definicję eksperymentu pedagogicznego proponuje Tadeusz Pilch.51 Mieczysław Łobocki definiując eksperyment uważa. Zasady badań pedagogicznych. iż jest to obserwacja prowadzona w specjalnie zorganizowanych warunkach. którą następnie weryfikuje się poprzez przeprowadzenie badań i badanie trafności i rzetelności tego narzędzia. Aby osiągnąć problem badawczy zmuszeni jesteśmy do korzystania z różnych metod badawczych. które są do tej rzeczywistości wprowadzone w trakcie badań. która bada określony wycinek rzeczywistości pobudzając go do zmian.

Nie wszystkie działania są dozwolone w tej metodzie. W. której podstawowa częścią jest wywołanie jakiegoś proces lub regulowanie warunków na ten proces. 350. Encyklopedia pedagogiczna. a następnie obserwowaniu zmian pod jego zachodzącym wpływem. układu odosobnionego. 1. wpływających tak. Słownik pedagogiczny. Pieter. Trzeba wywołać zmiany wyodrębnionych warunków zjawiska. 2. Należy ustalić osobno zmienne warunki danego zjawiska i wyodrębnić warunki mające stanowić przedmiot czynnej ingerencji eksperymentatora. Należy wyodrębnić zjawisko. W eksperymencie istnieje jeszcze kwestia natury moralnej. 3. Pomykało.53 Eksperyment pedagogiczny jest szczególnie istotny i często stosowany w dydaktyce. 54 J. Łobocki. Warszawa 1997r. by umożliwić jego dokładniejsze zbadanie.52 Natomiast Wincenty Okoń pisze. a ich efekt widać dopiero przy końcu eksperymentu. mające stanowić przedmiot badania. W eksperymencie rezultatami są zawsze określone zmiany lub ich brak. Metody badań pedagogicznych i psychologicznych. 43 . Zabrania się kategorycznie świadomego wprowadzania szkodliwych czynników do grupy (układu badawczego). 4. s. doświadczenie. zmiany pochodzące z badanego układu. Nazywa się to niekiedy stwarzaniem tzw. Jest metodą która polega na wywoływaniu lub zmienianiu procesów przez wprowadzanie do nich czynnika. że eksperyment pedagogiczny to rozpoznanie. czynnie wywołanej. Jest wiele odmian metody eksperymentalnej w przystosowaniu do rodzaju zjawisk i do treści danego zagadnienia jednak istnieją podstawowe zasady eksperymentowania które są wszędzie takie same. Metody badań pedagogicznych. Okoń. Trzeba stwierdzić rozmiar zmiany. Zmiany powstają już w trakcie procesu badawczego. [ w: ] W. Warszawa 1984. To metoda. spośród innych.eksperymentalna to interweniujący w badane zjawiska zaś postawa obserwatora jest bierna w stosunku do badanej rzeczywistości. Warszawa 1981.54 52 53 M.

Charakterystyka terenu badań Szkoła Podstawowa w Rościszewie to instytucja oświatowo -wychowawcza zajmująca się kształceniem i wychowaniem. Źródłami tych błędów jest niedostateczna kontrola zmiennych i niezależnych w trakcie przeprowadzonych badań. Pierwsze badanie polegało na uzupełnieniu ankiety i napisanie dyktanda z podstawowych zasad ortograficznych. Rościszewo to gmina typowo wiejska położona dziesięć kilometrów na północ od Sierpca. która otrzymają z dyktanda będzie końcową oceną z języka polskiego na semestr I.4. Podczas eksperymentu pedagogicznego wywołujemy zjawiska w naturalnych warunkach życia uczniów. Nazwa wywodzi się ze starosłowiańskiego imienia Rościsz 44 . natomiast drugie badanie odbyło się w styczniu 2009r. Przeważnie. iż ocena. Pierwsze badanie to przeprowadziłam w miesiącu listopadzie w 2008r. 3. Po uzgodnieniu z dyrektorem szkoły i nauczycielem języka polskiego przeprowadziłam w klasie zaplanowane badanie. W eksperymencie pedagogicznym można jednak popełnić bardzo wiele błędów. przeprowadziłam badanie. czy też niewłaściwy dobór klas eksperymentalnych i czas jego trwania. lecz poprzedzone wprowadzeniem sytuacji lękowej.Eksperyment pedagogiczny ma charakter eksperymentu naturalnego. warunki te składają się z szkolnej klasy z jej codziennymi obowiązkami i problemami. Szkoła Podstawowa w Rościszewie znajduje się na ulicy Reymonta 4 w której. Drugie badanie przeprowadzone w styczniu. Podstawowym narzędziem jakim posłużyłam się podczas przeprowadzania badania było dyktando sprawdzające znajomość podstawowych zasad ortograficznych dla klas V i VI. Takim niebezpieczeństwem popełniania błędów w eksperymencie ma miejsce podczas badania zjawisk bardziej złożonych. także polegało na napisaniu dyktanda z tych samych zasad ortograficznych. niż proces dydaktyczny. Nauczycielka na początku lekcji poinformowała uczniów.

Pierwsze badanie polegało na napisaniu dyktanda z podstawowych zasad ortograficznych. W klasach których przeprowadziłam badanie liczą 45 dzieci w tym 20 chłopców i 25 dziewczynek. Rada pedagogiczna liczy 20 osób. Pierwsze badanie zostało przeprowadzone w miesiącu listopadzie w 2008r. W szkole podstawowej w Rościszewie pracuje 18 nauczycieli z przygotowaniem pedagogicznym. Następnie przeprowadziłam rozmowę z nauczycielem języka polskiego i wykonałam w klasie zaplanowane badanie w którym uczestniczyłam osobiście. 3. W rozmowie z dyrektorem szkoły przedstawiłam mu schemat eksperymentu.od którego utworzono imię Rościsław. rozprzestrzenionego po Mazowszu i całej Polsce. Od 1 września 2003 roku do dnia dzisiejszego dyrektorem szkoły podstawowej w Rościszewie jest pan Ryszard Szymański. Według danych z pierwszego kwartału 2007r. Stąd też i nazwisko znakomitego i zasłużonego rodu Rościszowskich.5. a w szkole uczy się około 400 uczniów. Rada pedagogiczna liczyła wtedy 4 osoby. Drugie badanie przeprowadzone w styczniu. Organizacja badań Podstawowym narzędziem jakim posłużyłam się podczas przeprowadzania badania było dyktando sprawdzające znajomość podstawowych zasad ortograficznych dla klas V. także polegało na napisaniu dyktanda z tych samych zasad 45 . gminę zamieszkiwały 4405 osób. a ich nauczyciel posiada wykształcenie wyższe mgr edukacji wczesno – szkolnej. który bym chciała przeprowadzić. natomiast drugie badanie odbyło się w styczniu 2009r. Szkoła podstawowa w Rościszewie została zorganizowana przez pana Mariana Miętkiewicza pod koniec stycznia 1945 roku i kierował nią przez 17 lat do 1962 r. Dyrektor szkoły po zapoznaniu się z eksperymentem zaakceptował go i udzielił pozwolenia na jego przeprowadzenie.

.. ROZDZIAŁ IV BADANIA WŁASNE – WPŁYW LEKU NA ZDOLNOŚC ZAPAMIĘTYWANIA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ Jak wcześniej wspomniałam badanie zostało przeprowadzone w środowisku wiejskim. a do uczniów nisko osiągających ze średnią .. gdzie jest 17 dziewcząt i 13 chłopców.. W badaniu uczestniczyło ogólnie 30 uczniów..... Tabela 2 Ilość uczniów nisko i wysoko osiągających Dziewczynki Ilość Nisko osiągający Wysoko osiągający 6 11 % 20 36... Do grupy uczniów wysoko osiągających zaliczyłam tych..ortograficznych. na początku lekcji poinformowała uczniów.... Przed przystąpieniem do badań podzieliłam uczniów na dwie grupy. klasy V. iż ocena.......6 Chłopcy Ilość 7 6 % 23..... Nauczycielka lecz poprzedzone wprowadzeniem sytuacji lękowej. która otrzymają z dyktanda będzie końcową oceną z języka polskiego na semestr I...... nisko i wysoko osiągających. których średnia ocen z ostatniego roku szkolnego wynosiła ..4 20 46 ..

Zawierało ono znane im zasady i reguły ortograficzne. 1 błąd popełniły 2 osoby. 6 błędów popełniły 2 osoby. 3 błędy popełniły 3 osoby. natomiast w grupie nisko osiągającej tych błędów było aż 44. Dyktando prezentowane uczniom zawierało pisownie wyrazów z „ó”. „ż”. Wśród dziewcząt wysoko osiągających błędów było 17. a ich trudność była stopniowana według wieku i posiadanych umiejętności. Wykres 1 Dziewczęta według popełnionych błędów W grupie dziewcząt bezbłędnie dyktando napisały 3 osoby. Uczniowie o dyktandzie zostali poinformowani dwa dni wcześniej. natomiast 10 błędów popełniła tylko 1 osoba. natomiast grupa chłopcy nisko osiągający popełniła błędów 47. W grupie chłopców wysoko osiągających było 15 błędów. najpierw chciała bym przedstawić wyniki z dyktanda w warunkach normalnych nie poprzedzonych sytuacją lękową. 4 błędy popełniła 1 osoba. Wykres 2 47 . „ch”. 9 błędów popełniły 2 osoby. Pierwsze dyktando zostało przeprowadzone w listopadzie (aneks nr 1). „rz”.Dla dokładniejszego przedstawienia eksperymentu. „u”. „h” oraz pisownie łączną i rozdzielną wyrazów.

.Chłopcy według popełnionych błędów W grupie chłopców dyktando było napisane bezbłędnie przez 1 osobę. Do uczniów klasy V błędnie piszących dyktando w jednakowym stopniu zaliczamy dziewczynki i chłopców. 5 błędów popełniły 3 osoby. 10.4% dotyczyło wyrazów z . 48 . 7 błędów popełniły 2 osoby. 2 błędy popełniła 1 osoba. 4 błędy popełniła 1 osoba. ponieważ dziewczęta nisko osiągające zrobiły stosunkowo więcej błędów niż dziewczęta wysoko osiągające podobne wyniki prezentowali także chłopcy. chmary. a tylko 7 os ób nie popełniło żadnego błędu. wróżki. półce. Tak prezentowały się procentowe wyniki pisanego dyktanda wśród uczniów wysoko i nisko osiągających z podziałem na dziewczęta i chłopców. Podsumowując zebrane wyniki tego dyktanda stwierdzam. Biorąc pod uwagę wszystkie popełnione błędy to 34.9% wyrazów .3% pisowni oddzielnej wyrazów. Najczęstsze błędy uczniowie popełniali w wyrazach podróżowała. 3 błędy popełniły 3 osoby. 33. wrzaski. źródło.u i ó”.rz i ż”. natomiast 9 błędów popełniły 2 osoby. Wśród uczniów wysoko i nisko osiągających więcej błędów popełniły dziewczęta. Moim zdaniem wyniki te mogły by być lepsze. chóru.4% pisowni łącznej a 15. iż na 30 uczniów klasy V pisząc prezentowane dyktando 23 zapisało je z błędem. okruchy. harmider..

Dziewczęta ogólnie błędów popełniły aż 90. Prosi więc. natomiast zupełnie inaczej przedstawia się grupa chłopców. Pisząc poprzednie dyktando nauczycielka poinformowała uczniów. Drugie dyktando zostało przeprowadzone w miesiącu styczniu przed zakończeniem semestru szkolnego. Grupa dziewcząt pod wpływem lęku popełnia znaczenie większą ilość błędów. W ten czas nauczyciele wystawiają uczniom oceny semestralne ze wszystkich przedmiotów. niż w sytuacji normalnej. że z takim dyktandem spotkają się jeszcze raz. uprzedzając ze ocena zdobyta z owego dyktanda będzie ich ocena końcową na I semestr z języka polskiego. W ich przypadku wpływ lęku ograniczył popełnianie błędów. więc mieli zapamiętać jak najwięcej wyrazów. która zagraża ich bezpieczeństwu. tych błędów zostało popełnionych 45. Wpływ lęku różnie odbierany w grupie chłopców i dziewcząt. Grupa chłopców popełniła mniej błędów pod wpływem lęku.1. o skupienie się aby dyktando wypadło jak najlepiej. Badanie zostało przeprowadzone poprzez wprowadzenie sytuacji lękowej. poczuli lęk oraz strach. Wykres 3 Przedstawia wyniki popełnionych błędów w grupie dziewcząt. Nauczycielka wyjaśnia dzieciom jakie jest ich zadanie. 49 . że kilka tygodni wcześniej uczniowie pisali dyktando i dziś także napiszą dyktando (aneks nr 1) o takiej samej treści jak poprzednio. Sytuacja lękowa wprowadzona była w sposób następujący: nauczycielka wchodząc do klasy poprosiła dzieci o wyjęcie kartek i ich podpisanie.4. W kasie zapanowała atmosfera zdenerwowania . I o to dziś dzieci ponownie piszą dyktando. Uczniowie zostali postawieni w sytuacji niepewnej. Nauczycielka rozmawiając z dziećmi mówi im.

spowodowała zamęt i zamieszanie. Pod wpływem leku dziewczęta popełniły znacznie więcej błędów niż w normalnych warunkach. 4 błędy zrobiło aż 6 osób. Wśród dziewcząt przedstawiona sytuacja lękowa odniosła zamierzony sukces. 3 błędy zrobiły także 2 osoby. Wykres 4 Przedstawia wyniki popełnionych błędów w grupie chłopców. rzutując na osłabienie wyników z dyktanda. od nisko osiągających. 5 błędów zrobiły 2 osoby. natomiast 10 błędów zrobiła jedna osoba. Bezbłędnie dyktando napisała tylko jedna osoba. 2 błędy zrobiły 3 osoby. 7 błędów zrobiły 2 osoby. 50 . Dziewczęta wysoko osiągające popełniały więcej błędów o 20%.Dziewczęta wysoko i nisko osiągające bardzo słabo zapamiętali wcześniej już pisane dyktando.

iż uczniowie chcący bardzo dużo nie mogli poradzić sobie z postawionym przed nimi lękiem i popełniali w zapisie dyktanda więcej błędów. 3 błędy popełniło 2 uczniów. 7 błędów popełniło 1 uczeń.Grupa chłopców dużo lepiej zapamiętali pisane wcześniej dyktando niż dziewczęta.6%.2. 51 . Po wpływem lęku chłopacy popełnili znacznie mniej błędów. bezbłędnie dyktando zostało napisane przez 2 uczniów. 4. 4 błędy popełniło 3 uczniów. Przypuszczam. 2 błędy popełniło 2 uczniów. 5 błędów popełniło 2 uczniów. 1 błąd zrobił jeden uczeń. Grupa chłopców ku mojemu zdziwieniu dobrze poradziła sobie w sytuacji lekowej. od uczniów którzy nie mają tak wysokich aspiracji do uczenia się. Grupa dziewcząt pod wpływem lęku popełniła więcej błędów w dyktandzie o 28. Wpływ lęku na uczniów wysoko osiągających. że uczniowie wysoko osiągający zwłaszcza dziewczęta mające dobre wyniki w nauce posiadają wysoką motywację osiągnięć i bardziej się stresują sytuacja lękową. Podsumowując powyższe wyniki mogę stwierdzić ze lęk różnie wpływa na grupę dziewcząt i chłopców. zdyscyplinowała ich do myślenia i osiągnęli lepsze wyniki niż w dyktandzie kontrolnym. Wynika z tego.

Sytuacja lękowa stanowiła. 3 błędy popełniły 2 osoby. 7 błędów popełniła 1 osoba. dyrekcji szkół oraz władz oświatowych. 2 błędy popełniła 1 osoba. 52 . Wykres 5. Grupa dziewcząt uzyskała znacznie słabsze wyniki. wyzwalała u nich duże pobudzenie emocjonalne. że lęk szkolny stał się bardzo poważnym problemem społecznym ze względu na swój zasięg oraz wpływ na zachowanie. 5 błędów popełniły 2 osoby. a efektem tego było pogorszenie wyników. Ogólnie błędów popełnionych przez dziewczęta wysoko osiągająca było 29. natomiast 8 błędów popełniła 1 osoba.Wpływ lęku szkolnego wzbudza coraz większe kontrowersje wśród uczniów. Chłopcy wysoko osiągający według popełnionych błędów. osobowość i osiągnięcia edukacyjne uczniów. 4 błędy popełniły 3 osoby. Dziewczęta wysoko osiągające według popełnionych błędów. Bezbłędnie dyktando napisały 2 osoby. Wynika to z faktu. Wykres 6. prawdopodobnie dla tych osób zbyt silna stymulację. U dziewcząt wysoko osiągających pod wpływem sytuacji lękowej ich funkcjonowanie uległo pogorszeniu. rodziców. nauczycieli. natomiast w dyktandzie w warunkach normalnych było ich 17. co pociągnęło za sobą dezorganizację w procesach myślenia. że pisali to samo dyktando. niż w sytuacji normalnej (wykres nr 1) mimo.

Można stwierdzić. które ma duże trudności w nauce spotyka się często z negatywna oceną swojej pracy. 53 . Wpływ lęku na uczniów nisko osiągających.W grupie chłopców wysoko osiągających ogólnie popełnionych było 17 błędów. Dziecko. Bezbłędnie napisały 2 osoby. 4. 5 błędów popełniła 1 osoba. Każda sytuacja lękowa prowadzi najczęściej do niepowodzeń szkolnych. że lęk na chłopców. przyjaznych i rozluźnionych. Grupa chłopców zbagatelizowała przedstawiona im sytuacje lękową i dyktando odwzorowali z podobnym wynikiem jak w warunkach normalnych.3. 3 błędy popełniły 2 osoby. Podsumowując powyższe wyniki mogę stwierdzić iż pod wypływem sytuacji lękowej uczniowie wysoko osiągający popełniali więcej błędów w prezentowanym dyktandzie niż pisząc ten sam tekst w normalnych warunkach. którzy osiągali wysokie wyniki w nauce nie wpłynął na popełnione błędy w dyktandzie. Lęk bardziej dezorganizował dziewczęta niż chłopców. natomiast 6 błędów popełniła także 1 osoba. Jego wiedza i umiejętności są poddawane krytyce przez rodziców. Chłopcy pod wpływem lęku popełnili tylko o 2 błędy więcej niż w dyktandzie pisanym w warunkach normalnych.

Wykres 8.nauczycieli oraz otoczenie. Dziewczęta nisko osiągające według popełnionych błędów. 54 . Wykres 7. 4 błędy popełniły 3 osoby. 7 błędów popełniła 1 osoba. Chłopcy nisko osiągający według popełnionych błędów. Zagraża to poczuciu własnej wartości ucznia i powoduje niezaspokojenie właściwej każdemu człowiekowi potrzeby uznania. Grupa dziewcząt ogólnie popełniła 31 błędów. Dziewczęta nisko osiągające popełniły znacznie mniej błędów w dyktandzie pisanym pod wpływem lęku. W tym przypadku lek stał się mobilizacją do pracy. 6 błędów popełniły 2 osoby.

natomiast po wprowadzeniu sytuacji lękowej tych błędów było 40. Lęk w grupie chłopców nie wpłynął dezorganizująco na ich świadomość. Lęk w tym przypadku w bardzo małym stopniu ograniczył popełnianie błędów. natomiast 8 błędów popełniła 1 osoba.Chłopców nisko osiągających w dyktandzie. w warunkach normalnych popełnili 47 błędów. PODSUMOWANIE I WNIOSKI 55 . W dyktandzie 4 błędy popełniły 2 osoby. nie objął zarówno ich strefę myślenia jak i emocji. 7 błędów popełniły także 2 osoby. 5 błędów popełniły 2 osoby.

natomiast u uczniów nisko osiągających wpływ ten jest o wiele mniejszy. że istnieją pewne tendencje wskazujące na obniżenie poziomu funkcjonowania u uczniów wysoko osiągających oraz braku wpływu zagrożenia na funkcjonowanie uczniów nisko osiągających. Rozpatrując sprawność funkcjonowania intelektualnego pod wpływem sytuacji lękowej można zauważyć. że istnieją podstawy do przyjęcia ogólnej hipotezy mówiącej o wpływie sytuacji lękowej na sprawność funkcjonowania intelektualnego uczniów w zależności od posiadanych cech temperamentalnych i preferowanego stylu działania. 56 . Sytuacja lękowa większy wpływ wywiera na uczniów wysoko osiągających.Na podstawie uzyskanych danych i przeprowadzonej analizy mogę stwierdzić.