You are on page 1of 14

STUDIA I PRACE WYDZIAU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZDZANIA NR 28

Katarzyna Gadomska-Lila Uniwersytet Szczeciski

SPOECZNA ODPOWIEDZIALNO BIZNESU W OBLICZU KRYZYSU GOSPODARCZEGO

Streszczenie Spoeczna odpowiedzialno biznesu (CSR) stanowi obecnie, bardziej ni kiedykolwiek wczeniej, wan koncepcj zarzdzania. Wzrastajca w ostatnich latach presja rnych rodowisk zmusza bowiem przedsibiorstwa do podejmowania dziaa o charakterze ekonomicznym, prawnym, spoecznym czy ekologicznym, uwzgldniajcych potrzeby rnych grup interesw. Tymczasem kryzys gospodarczy spowodowa zmian postrzegania spoecznej odpowiedzialnoci biznesu, cznie z obwieszczeniem upadku tej koncepcji. Celem artykuu jest analiza kierunkw i charakteru oddziaywania skutkw kryzysu gospodarczego na zaangaowanie przedsibiorstw w zakresie realizowania idei spoecznej odpowiedzialnoci w Polsce i na wiecie. Zasadniczy wtek opracowania stanowi prezentacja istoty CSR, kierunki ewolucji tej koncepcji oraz uwarunkowania skutecznoci proponowanych programw i praktyk. Sowa kluczowe: spoeczna odpowiedzialno biznesu, kryzys gospodarczy.

Wprowadzenie Wspczenie o statusie organizacji nie decyduj wycznie wyniki finansowe. Kondycja przedsibiorstw oceniana jest w szerszym kontekcie, zwaszcza w aspekcie relacji wewntrznych i zewntrznych. Nasilajca si w ostatnich

24

WSPCZESNE WYZWANIA GOSPODAROWANIA I ZARZDZANIA

latach presja rodowisk: spoecznego, politycznego i ekonomicznego, na zarzdy przedsibiorstw, by zwraca wiksz uwag na konsekwencje dziaalnoci, w tym spoeczne i rodowiskowe, spowodowaa wzrost aktywnoci przedsibiorstw na rzecz szerokiego grona interesariuszy, poczwszy od pracownikw, przez akcjonariuszy, po spoeczno lokaln1. Stanowio to istotn przyczyn zainteresowania koncepcj spoecznej odpowiedzialnoci biznesu (CSR), ktra jest dzisiaj postrzegana w zarzdzaniu jako kwestia kluczowa2. Sposoby realizacji tej idei s bardzo rne i nie jest to jedynie wynikiem zrnicowanych moliwoci finansowych organizacji. Bardzo wanym czynnikiem decydujcym o sposobach realizacji koncepcji spoecznej odpowiedzialnoci biznesu oraz kluczowych programach i praktykach stosowanych przez organizacje jest system wartoci, a szerzej kultura organizacyjna w powizaniu ze strategi dziaania3. Kryzys gospodarczy przewartociowa podejcie organizacji w zakresie realizacji dziaa spoecznie odpowiedzialnych. Cz obserwatorw uwaa, e kryzys wpyn negatywnie na realizowanie koncepcji CSR, cz e pozytywnie, co powinno zwikszy liczb inicjatyw w tym zakresie. Pojawiy si rwnie gosy, e kryzys nastpi, gdy przedsibiorstwa nie realizoway bd byy sabo zaangaowane w realizacj zasad spoecznej odpowiedzialnoci. Gwnym celem artykuu jest prba oceny przydatnoci koncepcji spoecznej odpowiedzialnoci biznesu w kontekcie kryzysu. Z tego wzgldu zaprezentowano ide CSR, kierunki ewolucji tej koncepcji oraz uwarunkowania skutecznoci proponowanych programw i praktyk. Zasadniczy wtek obejmuje analiz kierunkw i charakteru oddziaywania skutkw kryzysu na zaangaowanie przedsibiorstw w zakresie realizowania idei spoecznej odpowiedzialnoci zarwno na wiecie, jak i w Polsce.

1 W. Kavitha, P. Anita, Disclosures about CSR Practices: A Literature Review, Journal of Corporate Governance 2011, vol. X, no. 1, s. 45. 2 M. Humphreys, A.D. Brown, An Analysis of Corporate Social Responsibility at Credit Line: A Narrative Approach, Journal of Business Ethics 2008, 80, s. 403418; N. Cornelius, M. Todres, S. Janjuha-Jivraj, A. Woods, J. Wallace, Corporate Social Responsibility and the Social Enterprise, Journal of Business Ethics 2008, 81, s. 355370. 3 . bius, R. Alas, Organizational Culture Types as Predictors of Corporate Social Responsibility, Engineering Economics 2009, no 1 (61), s. 90; P. Sethi, Dimensions of Corporate Social Performance: An Analytical Framework form Measurement and Analysis, California Management Review 1975, vol. 17 (3), s. 95.

KATARZYNA GADOMSKA-LILA SPOECZNA ODPOWIEDZIALNO BIZNESU

25

1. Istota spoecznej odpowiedzialnoci biznesu Studia literatury przedmiotu wskazuj bogactwo definicji spoecznej odpowiedzialnoci biznesu akcentujcych rne obszary dziaalnoci przedsibiorstw w tym zakresie. Jest to nastpstwem ewolucji podej w realizacji koncepcji spoecznej odpowiedzialnoci. Historia koncepcji kojarzonej ju z nazwiskiem Carnegiego (18351919) wskazuje na zmiany w postrzeganiu spoecznej odpowiedzialnoci. Pocztkowo byy to incydentalne dziaania, ktrych czstotliwo i skala byy raczej marginalne, jednak pod koniec XX wieku stay si kluczowym elementem strategii wielu przedsibiorstw. Przekrj dziaa zwizanych z realizacj idei CSR jest bardzo szeroki, poczwszy od respektowania prawa i przestrzegania regu rynkowych, przez zaspokajanie potrzeb szerokiego grona interesariuszy, trosk o rodowisko naturalne, po wymiar moralny i etyczny podejmowanych dziaa. Gwne modele CSR oraz ich kluczowe komponenty zaprezentowano w tabeli 1.
Tabela 1. Komponenty modeli CSR wg rnych autorw
Autor A.B. Carroll Etap obszar cecha obszar cecha obszar cecha ekonomia public relations chciwo dziaania ad hoc Kluczowe komponenty modeli CSR prawo legalno filantropia programy dziaalnoci charytatywnej etyka moralno marketing public relations etyka ulego prawo etyczny dyskurs filantropia hojno zarzdzanie strategia

R. van Tulder, A. van der Zwart

W. Visser

ekonomia obojtno

rdo: opracowanie wasne na podstawie: A.B. Carroll, Corporate Social Responsibility, Business and Society 1999, vol. 38 (3); W. Visser, The Age of Responsibility: CSR 2.0 and the New DNA of Business, Journal of Business Systems, Governance and Ethics 2011, vol. 5, no. 3; R. van Tulder, A. van der Zwart, International Business-Society Management. Linking Corporate Responsibility and Globalization, Routledge, Abingdon 2006.

26

WSPCZESNE WYZWANIA GOSPODAROWANIA I ZARZDZANIA

Przedstawione modele sugeruj rwnowaenie wymogw prawnych, ekonomicznych i etycznych, a take zachcaj do podejmowania inicjatyw charytatywnych. Z czasem koncepcja spoecznej odpowiedzialnoci obja rwnie dziaania majce na celu rozwj pracownikw i dbao o rodowisko naturalne4. Okres najwikszego zainteresowania teori spoecznej odpowiedzialnoci biznesu, a zarazem jej najbardziej dynamicznego rozwoju, rozpocz si w latach 80. XX wieku. W tym czasie kluczowymi z punktu widzenia rozwoju CSR byy5: teoria interesariuszy, zwracajca uwag na potrzeby (nierzadko sprzeczne) szerokiego grona podmiotw (nie tylko akcjonariuszy), teoria zrwnowaonego rozwoju, jako przejaw praktycznych implikacji kluczowych zasad CSR wzgldem interesariuszy, oraz podejcie strategiczne CSR jako element strategii dziaania. Przedmiot zainteresowa badaczy stanowi nie tylko rozwj koncepcji i zmian w percepcji jej charakteru i znaczenia. Liczne analizy dotycz rwnie wpywu realizacji zasad CSR na sprawno dziaania przedsibiorstw, zwaszcza na wyniki finansowe. Cz autorw, na podstawie prowadzonych bada empirycznych, zgodnie twierdzi, e koncepcja spoecznej odpowiedzialnoci biznesu ma pozytywny wpyw na funkcjonowanie przedsibiorstw: dodatnio wpywa na wyniki finansowe firmy6, podnosi ich atrakcyjno pod wzgldem inwestycyjnym, podnosi warto rynkow i zapewnia przewag konkurencyjn7. Wskazywane s rwnie korzyci w postaci: lepszego dostpu do kapitau, ograniczenia kosztw operacyjnych, wzmocnienia marki i reputacji firmy, wzrostu sprzeday i lojalnoci klientw, powikszenia wydajnoci i jakoci

Zob. B. Kryk, Raportowanie spoecznej odpowiedzialnoci przedsibiorstw za rodowisko przyrodnicze, w: Rachunkowo w teorii i praktyce, red. T. Kiziukiewicz, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczeciskiego nr 625, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczeciskiego, Szczecin 2011, s. 255. A. Kemper, R.L. Martin, After the Fall: The Global Financial Crisis as a Test of Corporate Social Responsibility Theories, European Management Review 2011, vol. 7, issue 4, s. 232236.
6 P. Sethi, op.cit.; L. Pava, J. Krausz, The Association between Corporate Social Responsibility and Financial Performance, Journal of Business Ethics 1996, vol. 15; M. Orlitzky, F.L. Schmidt, S.L. Rynes, Corporate Socialand Financial Performacne: A Meta-analysis, Organization Studies 2003, vol. 24 (3). 7 Ioannou, Serafeim 2009, Nothinger 2002, Kotler 1998, Paliwoda-Matiolaska 2009 za: D. Turek, Spoeczna odpowiedzialno przedsibiorstwa a zachowania pracownikw. Badania empiryczne, w: Wyzwania dla wspczesnych organizacji w warunkach konkurencyjnej gospodarki, red. D. Lewicka, L. Zbiegie-Macig, Wydawnictwa AGH, Krakw 2010, s. 222. 5

KATARZYNA GADOMSKA-LILA SPOECZNA ODPOWIEDZIALNO BIZNESU

27

pracy itp.8 Badania empiryczne pokazuj bowiem, e w skali globalnej konsumenci oczekuj od biznesu zaangaowania w budowanie standardw etycznych oraz osiganie celw spoecznych i s gotowi potwierdzi swoje przekonania wyborami produktw i usug takich wanie przedsibiorstw9. Jednak aktywno w zakresie spoecznej odpowiedzialnoci jest zdeterminowana wieloma czynnikami, rwnie o charakterze zewntrznym, co oznacza, e nie bez znaczenia pozostaj uwarunkowania makroekonomiczne, w jakich funkcjonuj przedsibiorstwa.

2. Spoeczna odpowiedzialno biznesu w warunkach kryzysu W ostatnim czasie czstym przedmiotem zainteresowa badaczy byy skutki oddziaywania kryzysu gospodarczego na dziaalno przedsibiorstw, w tym na zakres realizacji zasad spoecznej odpowiedzialnoci. Pod koniec 2008 roku na specjalnym blogu powiconym CSR przeprowadzono badania, ktrych wyniki pokazay, e zdaniem 44% ekspertw kryzys przyczyni si do czstszego stosowania koncepcji CSR w przedsibiorstwach, 28% badanych stwierdzio, e z uwagi na nowe uwarunkowania zmieni si istota koncepcji, natomiast 22% uwaao, e kryzys negatywnie wpynie na realizacj idei CSR10. Pojawiy si rwnie gosy, e do kryzysu w ogle by nie doszo, gdyby firmy rzeczywicie realizoway ide spoecznej odpowiedzialnoci. Autorzy tych opinii twierdz, e realizowane przez przedsibiorstwa programy CSR to w rzeczywistoci przykrywka dla realizacji niecnych zamiarw, chwilowa moda bd ch przypodobania si jakiej (w danym czasie kluczowej) grupie interesariuszy. Kemper i Martin11 okrelaj wrcz kryzys gospodarczy jako test dla przedsibiorstw, oceniajcy stopie zaangaowania w realizacj koncepcji
8 P. Kulawczuk, M. Bk, P. Bednarz, A. Szczeniak, T. Kulawczuk, Analiza korzyci ekonomicznych ze stosowania zasad spoecznej odpowiedzialnoci biznesu w polskich przedsibiorstwach, w: Wpyw spoecznej odpowiedzialnoci biznesu i etyki biznesu na zarzdzanie przedsibiorstwami, red. P. Kulawczuk i A. Poszewiecki, IBnDiPP, Warszawa 2007, s. 55. 9 The Millennium Poll on Corporate Social Responsibility 1999, za: D. Turek, Blaski i cienie idei spoecznej odpowiedzialnoci przedsibiorstwa, Edukacja Ekonomistw i Menederw, SGH, Warszawa 2010.

M. Jothi, CSR in the Era of Global Economic Meltdown, Global Management Review 2010, vol. 4, no. 4, s. 93.
11

10

A. Kemper, R.L. Martin, op.cit.

28

WSPCZESNE WYZWANIA GOSPODAROWANIA I ZARZDZANIA

spoecznej odpowiedzialnoci, ktry w wielu przypadkach pozwala stwierdzi, czy firmy traktuj t koncepcj jako strategiczny kierunek rozwoju (podejcie strategiczne), czy bardziej instrumentalnie, jako rdo doranych korzyci. Czas kryzysu oznacza bowiem wystpowanie wielu zagroe, z utrudnionym dostpem do rodkw finansowych na czele. W dobie kryzysu wikszo przedsibiorstw rozwaa raczej, jak przetrwa, a nie jak inwestowa w dziaalno spoecznie odpowiedzialn12, ktra, jak wiadomo, generuje wysokie koszty. Szacuje si, e wydatki korporacyjne na cele zwizane ze spoeczn odpowiedzialnoci biznesu zmniejsz si o 50%. Niewtpliwie kryzys spowodowa kolejn zmian postrzegania koncepcji spoecznej odpowiedzialnoci biznesu. Niektrzy badacze, np. Visser13, twierdz nawet, e koncepcja CSR w swojej dotychczasowej postaci upada. Zaproponowa zatem now, zintegrowan koncepcj CSR, ktr nazywa systemow lub radykaln, a take okrela mianem CSR 2.0. Modelowa wersja zakada cztery strategiczne cele: rozwj ekonomiczny, instytucjonaln efektywno, orientacj na interesariuszy oraz zrwnowaony ekosystem. Proponowany przez autora kod, zwany DNA CSR 2.0, oparty na tworzeniu wartoci, sprawnym i skutecznym zarzdzaniu, zaangaowaniu w dziaania spoeczne oraz trosk o rodowisko, ma umoliwi osignicie zaoonych celw strategicznych14. Konieczno zmiany podejcia zaobserwowali rwnie Jonker i De Witte15, ktrzy na podstawie porwna ponad czterdziestu rnych modeli opracowanych na potrzeby sprawnego zarzdzania spoeczn odpowiedzialnoci biznesu zaproponowali model implementacji koncepcji CSR w warunkach kryzysu. Wskazali siedem czynnikw niezbdnych do przeksztacenia zagroe w szanse. S to: innowacje, dobra atmosfera, pozycja interesariuszy, strategia firmy, pozycja rynkowa, zaufanie inwestorw oraz gboka refleksja wewntrzna16. Autorzy ci podkrelaj, e w okresie kryzysu kluczowe znaczenie ma atmosfera budowana na proefektywnociowych i prospoecznych wartociach,
12 13 14 15

M. Jothi, op.cit., s. 93. W. Visser, op.cit. Ibidem, s. 1920.

J. Jonker, M. De Witte, Management Models for Corporate Social Responsibility, Springer BerlinHeidelberg 2006. Zob. B. Fernndez-Feijo Souto, Crisis and Corporate Social Responsibility: Threat or Opportunity? International Journal of Economic Sciences and Applied Research 2009, vol. 2 (1), s. 44.
16

KATARZYNA GADOMSKA-LILA SPOECZNA ODPOWIEDZIALNO BIZNESU

29

dua motywacja, rwnorzdne traktowanie rnych grup interesw, strategia skomponowana z wizj i misj, czytelna komunikacja z rynkiem, transparentno dziaa oraz zaufanie inwestorw powierzajcych swj kapita17. Kryzys gospodarczy wpywa zatem na praktyki z zakresu spoecznej odpowiedzialnoci biznesu w zalenoci od oglnego podejcia, jakie organizacje przyjy wzgldem koncepcji CSR. Kierunki oddziaywania zaprezentowano na rysunku 1.
Rysunek 1. Wpyw kryzysu gospodarczego na spoeczn odpowiedzialno biznesu
Spoeczna odpowiedzialno biznesu

Dziaalno filantropijna

Strategiczny CSR

Systemowy CSR

rdo: M. Jothi, op.cit., s. 95.

Skutki kryzysu staj si najbardziej widoczne w sytuacji, gdy przedsibiorstwa realizuj ide spoecznej odpowiedzialnoci gwnie poprzez dziaalno filantropijn. Skala i czstotliwo praktyk charakterystycznych dla tej wersji CSR, np. dziaa charytatywnych, sponsoringu, wolontariatu pracowniczego, ulegaj znacznej redukcji. W przypadku przedsibiorstw, ktre spoeczn odpowiedzialno wi z podstawowym obszarem dziaalnoci (strategiczny CSR), kryzys moe by postrzegany nawet jako szansa. Im bardziej strategia firmy jest bliska spraw spoecznych, tym wiksze szanse wykorzystania zasobw i profitw pyncych ze spoeczestwa. Zatem firmy, ktre cz spoeczn odpowiedzialno ze swoim podstawowym modelem biznesowym, s bardziej skonne kontynuowa przyjte praktyki nawet w czasach kryzysu gospodarczego. Natomiast firmom, ktre przyjy perspektyw systemow, realizacja idei CSR pozwala przetrwa okres kryzysu: zmiany sytuacji rynkowej, zmiany w poziomach przychodw, a nawet kryzysy finansowe. Idea CSR jest bowiem traktowana jako swoisty DNA organizacji; jest wbudowana w jej strategi, system zarzdzania i kultur organizacyjn18.
17 18

J. Jonker, M. De Witte, op.cit.

Zob. J. Strautmanis, Acquiring Corporate Social Responsibility Approach Through Business Study Process, Roga: University of Litvia 2007, 5, 55, s. 3643.

30

WSPCZESNE WYZWANIA GOSPODAROWANIA I ZARZDZANIA

3. Spoeczna odpowiedzialno biznesu a skutki kryzysu w Polsce W Polsce koncepcja spoecznej odpowiedzialnoci biznesu, mimo e staje si coraz bardziej popularna (o czym wiadczy m.in. liczba publikacji z tego zakresu), nie jest wystarczajco rozwinita, a same inicjatywy i praktyki z obszaru CSR w wielu przedsibiorstwach nadal nale do rzadkoci. Raport Polskiej Konfederacji Pracodawcw Prywatnych Lewiatan przygotowany wraz z ekspertami firmy doradczej Deloitte pokazuje, i zaledwie kilkaset przedsibiorstw w Polsce deklaruje, e w swojej dziaalnoci kieruje si ide spoecznej odpowiedzialnoci19. Przyczyny s rne: niska wiadomo menederw, problemy z wdraaniem konkretnych programw i praktyk, brak wiedzy o korzyciach i narzdziach CSR czy te brak rodkw finansowych. Kluczow przyczyn stanowi natomiast instrumentalne traktowanie zasad CSR zamiast traktowania spoecznej odpowiedzialnoci jako elementu strategii, a co za tym idzie dugookresowej inwestycji. Tymczasem realizacja dziaa spoecznie odpowiedzialnych niesie za sob wiele wymiernych korzyci, zarwno w wymiarze wewntrznym, jak i zewntrznym (tabela 2). Najczciej aktywno w ramach CSR rozpatruje si w podziale na wewntrzn, gdzie gwnymi interesariuszami i adresatami dziaa s pracownicy i akcjonariusze (gwne elementy CSR dotycz bezpieczestwa pracy, praktyk zarzdzania zasobami ludzkimi, zasad nadzoru korporacyjnego itp.) oraz zewntrzn skierowan do klientw i spoecznoci lokalnej (kluczowe elementy CSR obejmuj relacje z bliszym otoczeniem, trosk o rodowisko naturalne itp.). W opinii przedsibiorcw przestrzeganie zasad CSR oznacza dobrowoln dziaalno pro publico bono (filantropia), obowizek prawny (wynikajcy na przykad z przepisw o ochronie rodowiska) lub trosk o interes ekonomiczny (wynik kalkulacji nakadw i efektw, strat i zyskw)20. W dziaalnoci polskich przedsibiorstw z zakresu realizacji koncepcji spoecznej odpowiedzialnoci, mona wskaza pi kluczowych obszarw21:

Dobra praktyka CSR. Element strategii firmy. http://pkpplewiatan.pl/_files/publikacje/ CSRraport.pdf. Spoeczna odpowiedzialno biznesu. Raport z badania dziaalnoci firm nalecych do Klubu Partnera Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, red. L. Wojtasiewicz, Centrum Badania Gospodarki Regionalnej AE, Pozna 2008.
21 Odpowiedzialny biznes w Polsce 2007. Dobre praktyki, Forum Odpowiedzialnego Biznesu 2007, http://www.odpowiedzialnybiznes.pl/cms_a/upload/file/Raport 2007/Raport2007.pdf. 20

19

KATARZYNA GADOMSKA-LILA SPOECZNA ODPOWIEDZIALNO BIZNESU

31

spoeczny (dziaalno filantropijna), systemowy (zarzdzanie wartoci), rynkowy (relacje z klientami), ekologiczny (troska o rodowisko naturalne), publiczny (ustawodawstwo).
Tabela 2. Kluczowe korzyci prowadzenia dziaalnoci zgodnie z zasadami spoecznej odpowiedzialnoci

Korzyci wewntrzne Podniesienie poziomu kultury organizacyjnej Osignicie przewagi konkurencyjnej Pozyskanie i utrzymanie najlepszych pracownikw Wzrost motywacji menederw i pracownikw Poprawa jakoci zarzdzania

75% 37% 32% 32% 28%

Korzyci zewntrzne Poprawa wizerunku i reputacji Wiksza szansa na dugofalowe powodzenie firmy Wiksze zainteresowanie mediw Zrwnowaony rozwj kraju, regionu Zwikszona lojalno klientw

79% 47% 45% 40% 31%

rdo: opracowanie wasne na podstawie CSR w Polsce Menederowie/Menederki 500 Lider/Liderka CSR Badanie GoodBrand oraz Forum Odpowiedzialnego Biznesu, Warszawa 2010, s. 2223.

Aktywno w zakresie spoecznej odpowiedzialnoci wyraa si najczciej: udzielaniem wsparcia finansowego i rzeczowego, przekazywaniem wyrobw, bezpatnym wiadczeniem usug oraz udostpnianiem sprztu, a podstawowe motywy podejmowania tego rodzaju inicjatyw stanowi: budowanie marki i wizerunku firmy, troska o lepsze relacje ze spoecznoci lokaln, oczekiwanie na korzyci w dugim okresie oraz zwikszenie wartoci firmy22. Niestety Polska nie jest zaliczana do grona liderw w zakresie stosowania idei CSR. Z tego powodu w ostatnim czasie podejmowanych jest wiele projektw zarwno o zasigu krajowym, jak i lokalnym majcych na celu zmobilizowanie przedsibiorstw do podejmowania dziaa spoecznie odpowiedzialnych. Projekty te obejmuj organizacj konkursw, ktrych kapituy nagradzaj przedsibiorstwa skutecznie realizujce koncepcj spoecznej odpowiedzialnoci (np. Przedsibiorstwo Fair Play, Firma Dobrze Widziana) czy opracowywanie raportw opisujcych dobre praktyki w zakresie CSR (np. Odpowiedzialny biznes w Polsce. Dobre praktyki, Menederowie 500/Lider CSR). Pojawia si
22

CSR, op.cit., s. 1821.

32

WSPCZESNE WYZWANIA GOSPODAROWANIA I ZARZDZANIA

rwnie coraz wicej instytucji promujcych ide spoecznej odpowiedzialnoci, np. Forum Odpowiedzialnego Biznesu czy Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce. Polskie przedsibiorstwa powinny nie tylko intensyfikowa swoj dziaalno w zakresie spoecznej odpowiedzialnoci, ale take doskonali podejmowane inicjatywy. Potrzebne s zwaszcza konsekwentne i systemowe dziaania prowadzce do realizacji koncepcji CSR odpowiadajcej wspczesnym wyzwaniom rozwojowym kraju oraz konkretnym uwarunkowaniom makroekonomicznym, w tym skutkom spowolnienia gospodarczego. W tym celu warto czy idee CSR z krajowymi, regionalnymi i lokalnymi programami rozwoju, precyzujc oczekiwania wobec podmiotw gospodarczych i okrelajc dziaania sprzyjajce realizacji tych oczekiwa (dotyczcych np. innowacyjnoci), a take redukowa bariery zmniejszajce skuteczno realizacji CSR (np. niespjno procedur administracyjnych).

Podsumowanie Zgodnie z koncepcj spoecznej odpowiedzialnoci biznesu przedsibiorstwa dobrowolnie cz rne sfery swojej aktywnoci: spoecznej, ekonomicznej czy zwizanej z ochron rodowiska naturalnego w odpowiedzi na oczekiwania rnych grup interesw. Poziom zaangaowania w realizacj praktyk z obszaru spoecznej odpowiedzialnoci w gwnej mierze zaley od przyjtego w firmie modelu CSR (dziaalno filantropijna, CSR strategiczny lub systemowy). Kryzys gospodarczy mona potraktowa jako swego rodzaju test weryfikujcy trwao obranego modelu, a nawet ocen zasadnoci samej koncepcji spoecznej odpowiedzialnoci. Zarysoway si bowiem trzy rne podejcia dotyczce relacji midzy kryzysem gospodarczym a spoeczn odpowiedzialnoci biznesu. Pierwsze podejcie wskazuje, e kryzys gospodarczy to konsekwencja braku dziaalnoci z zakresu spoecznej odpowiedzialnoci i nieprzestrzegania zasad stanowicych kanw tej koncepcji. Drugie podejcie zakada, e CSR moe by tym narzdziem zarzdzania, ktre umoliwi przezwycienie skutkw kryzysu. Trzecie podejcie podwaa zasadno idei spoecznej odpowiedzialnoci biznesu w jej dotychczasowej postaci i postuluje potrzeb radykalnej zmiany.

KATARZYNA GADOMSKA-LILA SPOECZNA ODPOWIEDZIALNO BIZNESU

33

Bezsporne jest, e kryzys gospodarczy spowodowa zmian percepcji koncepcji spoecznej odpowiedzialnoci biznesu. Dotyczy to zwaszcza kluczowych wartoci przedsibiorstw, doboru skutecznych metod i programw, transparentnoci zasad oraz moliwoci ledzenia poczyna przedsibiorstw przez obserwatorw zewntrznych. Wiele czynnikw, takich jak: zmiany technologiczne, rozwj rynkw, rosnce prawa klientw, przy jednoczenie rosncym spadku zaufania wobec instytucji wolnorynkowych zdeterminuje dalszy rozwj tej koncepcji. Z pewnoci przetrwa ona w tych przedsibiorstwach, w ktrych jest na stae wpisana w kultur, strategi dziaania i system zarzdzania, cho by moe w nieco zmienionej postaci.

Literatura Carroll A.B., Corporate Social Responsibility, Business and Society 1999, vol. 38 (3). Cornelius N., Todres M., Janjuha-Jivraj S., Woods A., Wallace J., Corporate Social Responsibility and the Social Enterprise, Journal of Business Ethics 2008, 81. CSR w Polsce Menederowie/Menederki 500 Lider/Liderka CSR (2010) Badanie GoodBrand oraz Forum Odpowiedzialnego Biznesu, Warszawa. Dobra praktyka CSR. Element strategii firmy. http://pkpplewiatan.pl/_files/publikacje/CSRraport.pdf. Fernndez-Feijo Souto B., Crisis and Corporate Social Responsibility: Threat or Opportunity? International Journal of Economic Sciences and Applied Research 2009, vol. 2 (1). Humphreys M., Brown A.D., An Analysis of Corporate Social Responsibility at Credit Line: A Narrative Approach, Journal of Business Ethics 2008, 80. Jonker J., De Witte M., Management Models for Corporate Social Responsibility, Springer BerlinHeidelberg 2006. Jothi M., CSR in the Era of Global Economic Meltdown, Global Management Review 2010, vol. 4, no. 4. Kavitha W., Anita P., Disclosures about CSR Practices: A Literature Review, Journal of Corporate Governance 2011, vol. X, no. 1. Kemper A., Martin R.L., After the Fall: The Global Financial Crisis as a Test of Corporate Social Responsibility Theories, European Management Review 2011, vol. 7, issue 4. Kryk B., Raportowanie spoecznej odpowiedzialnoci przedsibiorstw za rodowisko przyrodnicze, w: Rachunkowo w teorii i praktyce, red. T. Kiziukiewicz, Zeszyty

34

WSPCZESNE WYZWANIA GOSPODAROWANIA I ZARZDZANIA

Naukowe Uniwersytetu Szczeciskiego nr 625, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczeciskiego, Szczecin 2011. Kulawczuk P., Bk M., Bednarz P., Szczeniak A., Kulawczuk T., Analiza korzyci ekonomicznych ze stosowania zasad spoecznej odpowiedzialnoci biznesu w polskich przedsibiorstwach, w: Wpyw spoecznej odpowiedzialnoci biznesu i etyki biznesu na zarzdzanie przedsibiorstwami, red. P. Kulawczuk i A. Poszewiecki, IBnDiPP, Warszawa 2007. Odpowiedzialny biznes w Polsce 2007. Dobre praktyki, Forum Odpowiedzialnego Biznesu 2007, http://www.odpowiedzialnybiznes.pl/cms_a/upload/file/Raport 2007/Raport2007.pdf. Orlitzky M., Schmidt F.L., Rynes S.L., Corporate Socialand Financial Performacne: A Meta-analysis, Organization Studies 2003, vol. 24 (3). Pava L., Krausz J., The Association between Corporate Social Responsibility and Financial Performance, Journal of Business Ethics 1996, vol. 15. Sethi P., Dimensions of Corporate Social Performance: An Analytical Framework form Measurement and Analysis, California Management Review 1975, vol. 17 (3). Spoeczna odpowiedzialno biznesu. Raport z badania dziaalnoci firm nalecych do Klubu Partnera Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, red. L. Wojtasiewicz, Centrum Badania Gospodarki Regionalnej AE, Pozna 2008. Strautmanis J., Acquiring Corporate Social Responsibility Approach Through Business Study Process, Roga: University of Litvia 2007, 5, 55. Turek D., Spoeczna odpowiedzialno przedsibiorstwa a zachowania pracownikw. Badania empiryczne, w: Wyzwania dla wspczesnych organizacji w warunkach konkurencyjnej gospodarki, red. D. Lewicka, L. Zbiegie-Macig, Wydawnictwa AGH, Krakw 2010. Turek D., Blaski i cienie idei spoecznej odpowiedzialnoci przedsibiorstwa, Edukacja Ekonomistw i Menederw, SGH, Warszawa 2010. bius ., Alas R., Organizational Culture Types as Predictors of Corporate Social Responsibility, Engineering Economics 2009, no. 1 (61). van Tulder R., van der Zwart A., International Business-Society management. Linking Corporate Responsibility and Globalization, Routledge, Abingdon 2006. Visser W., The Age of Responsibility: CSR 2.0 and the New DNA of Business, Journal of Business Systems, Governance and Ethics 2011, vol. 5, no. 3.

KATARZYNA GADOMSKA-LILA SPOECZNA ODPOWIEDZIALNO BIZNESU

35

CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY IN THE FACE OF ECONOMIC CRISIS

Summary Corporate social responsibility (CSR) is at present, more than ever before, an important concept in management. The increasing pressure from various environments, observed recently, forces enterprises to make economic, legal, social and ecological efforts which allow for the needs of different groups of stakeholders. The economic crisis, however, has led to a shift in the perception of the CSR including the announcement of its decline. The aim of the paper is to analyse the directions and nature of the economic crisis impact on the efforts made by enterprises within corporate social responsibility in Poland and around the world. The study focuses on presenting the CSR concept and the directions of its evolution, and analysing the factors which ensure efficient implementation of the programmes and practices. Keywords: corporate social responsibility, economic crisis. Translated by Katarzyna Gadomska-Lila

36

WSPCZESNE WYZWANIA GOSPODAROWANIA I ZARZDZANIA