You are on page 1of 4

Dagboekfragmenten

In Memoriam: een aantal Laboratoriumexperimenten jwr47

Fig. 1: Test van een Williamson 30W gitaarversterker voor Nel's oudste broer Wim (1965

7-3-2013 Laboratoria
Vandaag ontmantel ik het oude elektronica laboratorium uit de jaren 1964, waar ik (na Roermond) in Eindho en de eer!te !chreden der techniek heb be!chreden" Er i! een grote #lantenta$el o erheen gebouwd, die %ich met enige moeite erwijderen kan" &aaronder komen twee an de laboratoriumta$el! te oor!chijn" &aaro# %ijn de!tijd! meerdere oude bui%en er!terker! in elkaar ge!oldeerd" 'n het ta$elblad ontwaar ik het boorgat oor de oor %el$ontwor#en, magneti!che !oldeerbouthouder, die uit een magneet an een $iet!d(namo met een aluminium )- ormige omranding be!tond" &e *+, -olon-!oldeerbout werkte met een $or!e !ti$t, die de!tijd! hoo$d%akelijk oor bui%ena##aratuur werd gebruikt en daarom o er een hoge warmteca#aciteit be!chikte" &e kleine ta$el! werden ia de dakramen met daglicht en %o nodig .! a ond! door normale 1//,-gloeilam#en erlicht" &e twee dakramen ormden de enige natuurlijke daglicht erlichting!bronnen"

0# een derde, langere ta$el !tond aan de linkerkant een enorme o!cillo!coo#, waar oor het $rame en de bui! met de brommer uit 1eldro# wa! a$gehaald an een oude amateur" 0# de daarachter gelegen #lank wa! een toongenerator be!chikbaar" 0ok de !ter"urger i! daar 197/ aan die ta$el! in elkaar ge!oldeerd1" 2et eer!te %el$gebouwde en 1969 in R3 ge#ubliceerde ontwer# wa! een oeding met !troombegren%er" 0# de $oto !taat de te!to#!telling oor een bui%en er!terker met een ,illiam!on (* 4 5/7) balan! eindtra# o# een an de ta$el!, die ik al! 6/,-gitaar er!terker oor 7el.! oud!te broer ,im gebouwd heb" &at moet rond 196+ gewee!t %ijn"

Hoogspanningsexperimenten
Een ierde ta$el wa! nog groter en be!chikte oor e4#erimenten o er ca" 4m * o##er lakte, dat door 89-bui%en werd erlicht" :an de%e ta$el! werden tele i!ie! gereinigd, die aan de hoog!#anning!tra##en !to$ hadden o#gehoo#t, dat e entueel tot kort!luitingen had geleid" 8ot de e4#erimenten behoorden hoog!#anning!e4#erimenten met legertra$o.!, die ik mij uit de dum#handel liet toe!turen" 1e!loo#te legera##aratuur be atte ooral bui%en, %oal! de 5/7, waarmee men #rima er!terker! kon o#bouwen" 0ude tran!$ormatoren waren in !taat %eer hoge !#anningen o# te wekken" &e laag!#anning!ingang werd ia een !traalkacheltje o# **/V aange!loten en hoog!#anning!uitgang bij oorbeeld o# een echte onkbrug o$ een doorgebrande gloeilam#, die in het acu;m een $anta!ti!che lichtboog #roduceerde" &e mee!te onderdelen werden uit !loo#materiaal gewonnen" 7ieuwe onderdelen !tamden ana$ circa 1969 oornamelijk an de Veron, waar <hri! Vi!man de onderdelen beheerde, die =hili#! aan de amateur! ter be!chikking !telde" >et de digitale &89- en later 889-logica en ni4iebui!je! bouwde ik twee digitale $re?uentieteller!, waarmee ik heel wat er aring met die logica o# kon bouwen*" -#eciale bouw!tenen waren te koo# bij de 82, waaronder ook de eindtran!i!toren *76/++ en de )37/7-eindtran!$ormator oor de audio er!terker!6"

Hertz-vonkbrug
&e oude 2ert%- onkbrug !tamde ermoedelijk ia de Radio <lub uit de oude $(!i!ch kabinet an het 3i!!cho##elijk <ollege te Roermond4" 'k heb ge#robeerd de e4#erimenten an 2einrich 2ert% te re#roduceren, maar dat lukte niet" =a! eel later heb ik de berichten an 2ert% gele%en en a!tge!teld, dat %ijn ont anger! e eneen! uit o!cillerende onkbruggen be!tonden, die bij de ont ang!t an e4terne !traling iet! $eller in het !tikdonker o#lichtten" 2ert% be!chikte o er een $abelachtig onder!cheiding! ermogen an %wakke licht er!chijn!elen, %odat hij de ont ang!t an e4terne !traling kon waarnemen+" :an de krater! in de elektroden i! goed te %ien, dat er met de lichtboog o# hoog!#anning!ni eau e4#erimenten %ijn uitge oerd" 0nder de grote ta$el !tonden luid!#rekerbo4en" &e%e be!tonden uit mahoniehouten tele i!ieka!ten, die ik door akantiewerk in het V@&-maga%ijn al! !loo#materiaal had kunnen ko#en" 0# de #laat! an het !cherm werd een #lank met een grote =hili#! luid!#reker (%ie $oto) be e!tigd" &e groot!te ta$el i! al jaren geleden gedemonteerd"

1 * 6 4 +

R3 :rchie$ A,R 197/-199+ R3 :rchie$ A,R 1971-197* - Fre#uentieteller B tijdteller 2al$geleider!lij!t 8echni!che 2oge!chool Eindho en 2et $(!i!ch kabinet an het 3i!!cho##elijk <ollege te Roermond >emorie! o$ 8echnolog( (C1+//-19+9) en Elektri!che Dra$t 2ert%E197

Mrklin
:an de andere kant an de enorme %olderruimte !tond een 644m grote treinta$el met een >Frklin 20-!#oor" 2et dak wa! echter niet geG!oleerd en liet nogal wat uil door de !#leten naar beneden regenen" 7a erloo# an enkele weken wa! alle! o# %older !tee a!t met een millimeterlaagje uil bedekt" 2et !tamde wellicht uit de !choor!tenen an de =hili#! $abrieken en ik herinner mij, dat o# een dag alle auto.! door een laagje rood uil waren bedekt" &at wa! het uit de -ahara aangewaaide %and6" 0m dat uil %o eel mogelijk te oorkomen werd de treinenta$el na gebruik door #la!tiek $olie a$gedekt" Helden geraakte er bij een !torm ook wat ochtdru##el! door de dak!#leten naar binnen en be!chadigde wat oude boeken" &e waarde ollere materialen moe!ten du! elder! in hui! worden bewaard" &e >Frklin-in!tallatie werd ge oed door drie 11/VB6/2% tran!$ormatoren, die nog 19+9 in Vene%uela waren gekocht en o# een erhui!tran!$ormator moe!ten worden aange!loten" 'n hui! !tonden de!tijd! nog eel andere 11/V-a##araten, die na een lange boot!rei! de oceaan o erge!token waren" Er waren allerlei mi4er!, #er!en en warmte#laten, die in het dagelijk!e le en nauwelijk! gebruikt en te gebruiken waren"

110 -apparatuur
&e koelka!t wa! een geweldig groot :merikaan! model, dat uiteindelijk bij een erbouwing en de daartoe benodigde er#laat!ing ineen ge%egen i!" :l! dood!oor%aak moe!t een roe!t orming aan een an de dragende delen worden gediagno!ticeerd" &e >a(tag-wa!machine werkte met een warm- en een koudwateraan!luiting, %odat het a##araat %onder erwarming!element eeuwig lang in bedrij$ i! gewee!t" 7adat een eertje in de !tuurklok het bega$, !chree$ ik de $irma >a(tag in het Engel! een eerlijk gemeende, lo ende brie$ en kreeg inderdaad #er kerende #o!t een re!er e eertje toege!tuurd, %odat het toch al eeuwige le en nog een! met een aantal jaren kon worden erlengd" Van de techni!che in!tallatie! %ijn o# %older alleen helemaal bo en o# de ierde erdie#ing nog enkele !#oren %ichtbaar" 'k kan het licht nog !teed! aan!teken" 0or!#ronkelijk waren dat twee enorme *//, gloeilam#en oor 11/V uit Vene%olaan!e be!tanden, die ik in !erie had ge!chakeld en ongelo$elijk eel licht er!#reidden"

Het !"emis!"e laboratorium


&aarbo en wa!, ia een ietwat wankele tra#ladder, het raamlo%e chemi!che laboratorium o# enkele ierkante meter! %el$gebouwde ta$el! uit oud bouwmateriaal o#gebouwd" 0mdat wij onge eer ij$en %e!tienjarige e4#erimentatoren het in de %omer te heet onden moe!t er een ontluchting komen" Er werd du! met een handboor naa!t een dragende balk een $link gat in het houtwerk an het #latte dak geboord" 2et hout wa! met teer#a#ier en grint bedekt" Vanuit dat grote gat werd met een !malle !teek%aag een ierkant gat an %o.n 7/47/ cm uitge%aagd" ,ij dekten het a$ met een iet! grotere a$dek#lank, die goed an binnen werd a$ge!loten" &e ontluchting oldeed nu goed genoeg naar on%e %in oor on%e chemie#roe en" 2et chemi!ch hoo$de4#eriment, waaraan ik mij herinner wa! de ontleding an water door middel an %onlicht in cerium#erchloraat, dat ik in een =ri!ma-#ocket o er $(!ica had ge onden" 0ok dit e4#eriment i! echter niet gelukt"

!a$arasto%

#ngeluk$%e&
2et ging een tijdje goed, tot er in de her$!t een !te ige %uidwe!ter!torm o#!tak en de a$dek#lank (nomen est omen) door een rukwind uit de erankering werd lo!gerukt" 2et luik %eilde door de !tormachtige lucht o er de gelukkig nogal erlaten !traten en kwam o# enkele meter! a$!tand oor het hui! terecht" Voor de re#aratie werd een akman inge!chakeld en de ongun!tige werkom!tandigheden %orgden er oor, dat er helemaal bo en o# %older nog maar weinig chemi!che e4#erimenten %ijn uitge oerd" 1elukkig maarI

Muziek
&war! o er de %olderruimte wa! een hangmat o#gehangen, waarin ik in de %omer akantie! onder het draaien an lang!#eel#laten (-tone!, 3eatle!, 3ela$onte, 3ob &(lan) !tudeerde" 'n de wintermaanden wa! het in de on erwarmde en niet geG!oleerde omge ing te koud, !om %el$! te koud om er te !olderen" 3ij oorkeur !tond de mu%iek in mijn herinnering %o hard al! de 6/,- er!terker dit min o$ meer on er ormd toeliet" 0ok oude blue! an het <he!!-label, ,ood( 1uthrie, 2ank ,illiam!, =ete -eeger (We s$all over&ome) en andere giganten werden eel a$ge!#eeld" 2et !tuderen %onder mu%iek wa! welhaa!t een uit%ondering" >u%iek !toorde niet, maar erbeterde de concentratieI

'nri!"ting
Er lagen ook een #aar oude =er%i!che ta#ijten o# de loer in de %olderruimte, die door 4/ jaar !to$ onooglijk $let! lagen te wachten o# een wakker ku!!ende #rin!" En inderdaad herlee$de door JJnmaal %uigen met de !to$%uiger de beto erende kleur an het originele ta#ijt weer oor mijn ogen" 'n oude, !to$$ige do%en ind ik enkele oude luid!#reker! en !moor!#oelen" EJn an de luid!#reker! be at in #laat! an een #ermanente magneet een !moor!#oel, die door middel an een !#oel een magneet eld #roduceert" 7iet be#aald ideaal, maar oor die tijd %eer inno atie$ en ooral een gewicht en ko!ten !#arend ontwer#" 3ijna alle! uit mijn jeugd i! nu erdwenen" 7og !lecht! enkele do%en %ijn tijdgetuigen an de %e!tiger en %e entiger jaren" Er !taat ook wat antiek bij, %oal! een oude =hili#! KorgeltjeL luid!#reker en een #aar heiligenbeelden uit de twintiger o$ dertiger jaren" 0ude er!to$te tijd!chri$ten liggen in de ka!tje!" &aarbij ind ik de mu%ieknoten an de #iano!tukken, die ik rond 19++-19+6 oor de #ianole!!en heb gebruikt" Van mijn %u! !taan er nog do%en ol oude #o##en, die de!tijd! door goede er#akking in hermeti!ch ge!loten tonnen %org uldig tegen het !to$ werden be!chermd" 2et wa! een o#!lag oor tientallen jaren" 2et hui! wa! %o groot, dat er in $eite niet! weggegooid werd" 2et bouwmateriaal oor de laboratoria !tond de!tijd! na een erbouwing o# %older en werd ter #lekke %onder eel %agen direct toege#a!t oor de o#bouw an de ta$el!" 7a 197/ heb ik dit hui! erlaten en %ijn de laboratoria al! o#!lagruimte oor ko$$er!, oude tijd!chri$ten en ander, o ertollig o$ a$gedankt keukengerei en !ou enir! in gebruik gewee!t"

Museum
8hui! be!chik ik nog o er een klein archie$ en mu!eum met de oude =hili#!#roducten en het amateuri!ti!che knut!elwerk, waarmee ik mijn onmi!bare #rakti!che er aring heb o#gedaan" 2et !olderen alt mij nu beduidend minder gemakkelijk" 'k moet mijn bril a$%etten om de !oldeer#unten onder een loe# goed te kunnen ob!er eren" 7og !lecht! %elden neem ik de !oldeerbout in handen" 2et laat!te ontwer# wa! een Hel$bouw 'oni!atiekamer met een ier oudige &arlington tra#"