You are on page 1of 6

ΥΔΡΟΓΟΝΟ

Η γεωπολιτική της Ενέργειας στον 21ο αιώνα


του Κωνσταντίνου Γρίβα
ΠΗΓΗ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ | ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2006 | 65

Ο 21 ος αιώνας «εγκαινιάστηκε» με τον ασύμμετρο βομβαρδισμό της Νέας Υόρκης


και της Ουάσιγκτον και την έναρξη του απροσδιόριστου, χρονικά και ποιοτικά,
«Πολέμου ενάντια στην Τρομοκρατία».
Στο πλαίσιο αυτό του πολέμου εντάχθηκε και η επίθεση ενάντια στο Ιράκ. Η
κατάληψη της αραβικής αυτής χώρας από τις αμερικανικές δυνάμεις θεωρείται από
πολλούς ειδικούς, αλλά και από τη συντριπτική πλειοψηφία της κοινής γνώμης (της
δυτικής Ευρώπης και όχι κατ'ανάγκην των Ηνωμένων Πολιτειών) ως «ο Μεγάλος
Πόλεμος του Πετρελαίου», η υπέρτατη προσπάθεια των Αμερικανών να ελέγξουν την
περιοχή της Μέσης Ανατολής, το ενεργειακό κέντρο του κόσμου.
Ακόμη και αν οι προθέσεις των Αμερικανών δεν είναι τόσο ωμές -ή τόσο απλές- σε
κάθε περίπτωση, ο πόλεμος στο Ιράκ σε σημαντικό βαθμό οφείλεται στην τρομακτική
σημασία της Μέσης Ανατολής και του πετρελαίου στα γεωπολιτικά δρώμενα στον
πλανήτη.
Ωστόσο, σήμερα, για πρώτη φορά εδώ και πολλές δεκαετίες, μια άλλη μορφή
ενέργειας ανατέλλει και απειλεί να κατεβάσει το πετρέλαιο από τον ενεργειακό θρόνο
του. Η νέα αυτή μορφή ενέργειας είναι το υδρογόνο.
Η συμφωνία μεταξύ ΕΕ και Ηνωμένων Πολιτειών να προωθήσουν από κοινού το
υδρογόνο ως νέα μορφή ενέργειας αποτελεί απλώς την κορυφή του παγόβουνου
μιας τεράστιας παγκόσμιας προσπάθειας που διεξάγεται σε αυτό το χώρο.
Πολλές χώρες, με πιο χαρακτηριστική προσπάθεια αυτήν της Ισλανδίας, επιδιώκουν
να υποκαταστήσουν το πετρέλαιο, ει δυνατόν ολοκληρωτικά. Η συνεχής βελτίωση
της τεχνολογίας των «κυψελών καυσίμου» (fuel cells) αναμένεται να επιτρέψει, μέσα
στις επόμενες δεκαετίες, την ανάπτυξη οχημάτων που θα εκτοπίσουν τα σημερινά
πετρελαιοκίνητα αυτοκίνητα από τους δρόμους, τουλάχιστον των δυτικοευρωπαϊκών
πόλεων.
Σε περίπτωση όμως που το υδρογόνο καταφέρει να υποκαταστήσει πλήρως -ή σε
ένα μεγάλο ποσοστό- το πετρέλαιο, τότε θα αλλάξει σημαντικά και ο γεωπολιτικός
χάρτης του πλανήτη.
Συγκεκριμένα, ορισμένες από τις (δυνητικές) γεωπολιτικές συνέπειες που θα έχει η
πλήρης υποκατάσταση του πετρελαίου από το υδρογόνο θα είναι οι εξής: Η Μέση
Ανατολή θα πάψει να αποτελεί το ενεργειακό-γεωπολιτικό «Κέντρο του Κόσμου» και
θα μεταβληθεί εκ νέου σε μια ασήμαντη περιφέρεια. Γενικότερα, το υδρογόνο
αναμένεται να προσφέρει φθηνή ενέργεια για όλο τον πλανήτη και, κατά συνέπεια, θα
επιτρέψει στις φτωχές χώρες να αναπτυχθούν και να τινάξουν από πάνω τους
μεγάλο μέρος του εξωτερικού τους χρέους, δεδομένου ότι θα απαλλαγούν από την
τρομακτ»κή δαπάνη για την αγορά ενέργειας από το εξωτερικό.
Από την άλλη, η εξάλειψη των εσόδων από την πώληση πετρελαίου ενδέχεται να
προκαλέσει αύξηση της φτώχειας και ένταση των κοινωνικών και πολιτικών
συγκρούσεων σε χώρες οι οποίες σήμερα έχουν μεγάλα έσοδα από το πετρέλαιο. Οι
χώρες αυτές είναι τόσο πλούσιες, όπως είναι το Κουβέιτ ή τα Ηνωμένα Αραβικά
Εμιράτα, όσο και πάμφτωχες, όπως είναι η Νιγηρία ή η Αγκόλα, για τις οποίες όμως
το πετρέλαιο αποτελεί σημαντικό μέρος του εθνικού τους πλούτου και, αν εκλείψουν
τα έσοδα από τις πωλήσεις του, θα αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα. Ιδιαίτερα
για τις μουσουλμανικές χώρες, η εξάλειψη ή η μείωση των εσόδων από τις πωλήσεις
πετρελαίου μπορεί να προκαλέσει ανεξέλεγκτες κοινωνικές και πολιτικές
αναταράξεις, οι οποίες θα οδηγήσουν σε ενίσχυση του ισλαμικού φονταμεντα-λισμού.
Επιπροσθέτως, η εξάλειψη των διαχωριστικών γραμμών μεταξύ πλούσι-ων-
πετρελαιοπαραγωγών και φτωχών-μη πετρελαιοπαραγωγών αραβικών χωρών
μπορεί να προκαλέσει αναζωπύρωση του αραβικού εθνικισμού με καταλύτη τον
Ισλαμισμό.
Σε περίπτωση που εξελιχθούν οι τεχνολογίες παραγωγής υδρογόνου από το νερό
και συνδυαστούν με συστήματα παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας, τότε θα
προκύψει μια πρωτοφανέρωτη παγκόσμια και τοπική ενεργειακή αποκέντρωση, τόσο
στο στάδιο της παραγωγής όσο και της διακίνησης της ενέργειας. Δεν θα υπάρχουν
μεμονωμένα σημαντικά σημεία στον κόσμο αναφορικά με την παραγωγή και
διακίνηση ενέργειας, αλλά αυτό θα συμβαίνει σε μικρο-τοπικό επίπεδο. Αυτός ο
κόσμος θα είναι ένας πιο ασφαλι\ς κόσμος, δεδομένου ότι οι δυνατότητες προσβολής
κρίσιμων σημείων του ενεργειακού ιστού θα μειωθούν. Θα δημιουργηθεί ένας
χαοτικός ενεργειακός ιστός, στα πρότυπα του Ίντερνετ, ο οποίος θα είναι περίπου
άτρωτος. Η «κρίσιμη υποδομή» (critical infrastructure) μιας χώρας θα είναι πολύ
περισσότερο θωρακισμένη και αυτό είναι κάτι ιδιαίτερα σημαντικό σε αυτή την εποχή,
όπου ο πόλεμος έχει περίπου ενοποιηθεί με την ειρήνη και οι ασύμμετρες απειλές
είναι αυτές που κυριαρχούν. Ωστόσο, όλα τα παραπάνω είναι υποθετικά σενάρια τα
οποία μπορεί να συμβούν στο μέλλον, μπορεί και όχι. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει
να έχουμε υπόψη μας ότι τα παραπάνω ενδεχόμενα θα έμπαιναν στη σφαίρα του
εφικτού μόνο αν προέκυπτε άμεση και ολοκληρωτική υποκατάσταση του πετρελαίου
από το υδρογόνο. Όμως κάτι τέτοιο δεν αναμένεται να συμβεί στο ορατό μέλλον.
Επίσης, για να συμβούν όλα τα παραπάνω, θεωρείται δεδομένο ότι το καταναλωμένο
υδρογόνο θα παράγεται από ηλεκτρόλυση του νερού, την οποία θα επιτυγχάνουν
συστήματα ανανεώσιμης ενέργειας, όπως υδροηλεκτρικά, αιολικά, γεωθερμικά,
φωτοβολταϊκά συστήματα, συστήματα χρησιμοποίησης της βιομάζας κτλ.
Με άλλα λόγια, θα πρέπει πρώτα να υπάρξει μείωση του κόστους παραγωγής
ενέργειας από παρόμοια συστήματα, ώστε να επεκταθεί η χρήση τους σε πολύ
μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι σήμερα, ώστε να μπορέσουν, ως πάρεργο, να παράγουν
υδρογόνο ηλεκτρολύοντας το νερό. Σε αντίθετη περίπτωση, η παραγωγή υδρογόνου
από την ηλεκτρόλυση του νερού δεν θα καταστεί, οικονομικά και ενεργειακά,
συμφέρουσα και δεν πρόκειται να συμβεί, ανεξαρτήτως των περιβαλλοντικών και
άλλων προβλημάτων που προκαλεί η συνέχεια της χρησιμοποίησης του πετρελαίου.
Δυστυχώς, πολλοί αναλυτές και «οραματιστές» θεωρούν ότι το υδρογόνο θα
υποκαταστήσει έτσι και αλλιώς το πετρέλαιο, γιατί «αυτό είναι το σωστό» και γιατί
αυτό «επιτάσσει η κοινή λογική» και η «ανάγκη για τη σωτηρία του πλανήτη».
Και πράγματι έχουν δίκιο ως προς τη σκοπιμότητα υποκατάστασης του πετρελαίου
από κάποια άλλη «καθαρή» ενέργεια. Οι επιδράσεις του πετρελαίου και των
παραγώγων του στο περιβάλλον είναι τέτοιες, που απειλούν με καταστροφικές
συνέπειες μεγάλης κλίμακας στις επόμενες δεκαετίες. Ωστόσο στην πραγματικότητα
η λήψη των αποφάσεων στον τομέα της ενέργειας (και όχι μόνο...) γίνεται με εντελώς
βραχυπρόθεσμο ορίζοντα ως προς την εκτίμηση κόστους προς όφελος. Αυτή είναι
σίγουρα μια λανθασμένη πρακτική, αλλά είναι η πραγματικότητα και αυτήν πρέπει να
λαμβάνουμε υπόψη στις αναλύσεις μας.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι το υδρογόνο δεν θα είναι ο βασικός παράγων που θα
ρυθμίσει το μέλλον μας. Απλώς η υποκατάσταση του πετρελαίου από το υδρογόνο
δεν θα γίνει από τη μια μέρα στην άλλη, ούτε ο παγκόσμιος ιστός ενέργειας (WEW),
με βάση το υδρογόνο, ένα ενεργειακό αντίστοιχο του Ίντερνετ, θα συμβεί αύριο.
Αηό την άλλη, η εποχή του υδρογόνου και η γεωπολιτική της δυναμική δεν ανήκει σε
κάποιο απροσδιόριστο μέλλον, αλλά έχει ήδη αρχίσει. Στην πραγματικότητα, όχι
μόνο η διαδοχή του πετρελαίου από το υδρογόνο αναμένεται να συμβεί σταδιακά,
αλλά η εποχή του υδρογόνου αναμένεται να «ζυμωθεί» με την εποχή του
πετρελαίου, δημιουργώντας μια ενότητα.
Οι γεωπολιτκές εποχές του υδργόνου

Πα να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τη γεωπολιτική δυναμική του υδρογόνου


και τη νέα εποχή που φέρνει μαζί του, θα πρέπει ίσως να τη χωρίσουμε σε
τρεις εποχές. Στην πραγματικότητα βέβαια οι εποχές αυτές δεν αναμένεται να
υπάρξουν ως πλήρως διακριτές χρονικές περίοδοι και η μια αναμένεται να
υπάρχει μέσα στην άλλη.

Πρωιμη εποχη
Η πρώτη από τις εποχές αυτές θα μπορούσε ίσως να χαρακτηρισθεί ως
«Πρώιμη εποχή του υδρογόνου». Η περίοδος αυτή έχει ήδη αρχίσει. Είναι η
εποχή που το υδρογόνο εμφανίζεται ως όραμα, ως η εικόνα του μέλλοντος, ως
ο επίδοξος αντικαταστάτης του πετρελαίου, ο βασιλιάς του αυριανού
ενεργειακού τοπίου.
Ομως ακόμη και ως όραμα, το υδρογόνο παίζει έναν πολύ σημαντικό γεωπολι-
τικό ρόλο, «αποφορτίζοντας» ουσιαστικά το πετρέλαιο. Τα κοιτάσματα
πετρελαίου δεν είναι απεριόριστα. Όσα νέα κοιτάσματα και αν ανακαλυφθούν
και όσο κι αν ββΛπωθούν οι μέθοδοι εξόρυξης ώστε να καταστούν οικονομικά
εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα τα οποία σήμερα παραμένουν ανεκμετάλλευτα,
εντούτοις το τέλος του πετρελαίου εντοπίζεται στις επόμενες δεκαετίες.
Άρα, χρειάζεται η εμφάνιση ενός υποκατάστατου, το οποίο θα επιτρέψει τη
διαδοχή. Σε περίπτωση που δεν εμφανιζόταν τα υδρογόνο, θα ήταν σχεδόν
αναπόφευκτο να προκύψει μια μεγάλη ενεργειακή κρίση, πολύ πριν φθάσει το
τέλος του Πετρελαίου, πολύ χειρότερη από αυτές του 1973 και του 1979, οι
οποίες προέκυψαν ως αποτέλεσμα διεθνών πολιτικών προβλημάτων και όχι
εξαιτίας πραγματικής έλλειψης πετρελαίου. Και φυσικά, όταν μιλάμε για κρίση,
δεν αναφερόμαστε στις σημερινές υψηλές πετρελαϊκές τιμές, αλλά σε κάτι
πολύ χειρότερο!
Μεταξύ των άλλων μπορούμε, πολύ απλοϊκά, να πούμε ότι όσο το πετρέλαιο
θα σπάνιζε, η τιμή του θα αύξανε, με αποτέλεσμα να αδρανοποιηθεί ως ενερ-
γειακός παράγοντας, ακριβώς εξαιτίας της σπανιότητας και της επακόλουθης
υψηλής αξίας του.
Με άλλα λόγια, σε περίπτωση που δεν προέκυπτε ένας follow-on ενεργειακός
παράγοντας (έστω και δυνητικός) που θα αντικαθιστούσε το πετρέλαιο, δεν θα
μπορούσε να επιτραπεί η πλήρης αξιοποίηση των πετρελαικων κοιτασματων.
Aurov ακριβώς το ρόλο παίζει το «όραμα» του υδρογόνου μιας και
«απελευθερώνει» το πετρέλαιο από το χαρακτηρισμό του ως αναντικατάστατο.
Δεδομένου λοιπόν ότι η εποχή του υδρογόνου αργά ή γρήγορα θα έρθει, το
πετρέλαιο μπορεί να αξιοποιηθεί μέχρι την τελευταία του σταγόνα μέσα στις
επόμενες δεκαετίες. Αξίζει να επισημανθεί ότι, ακόμη και να υπάρξει
υποκατάσταση του πετρελαίου από το υδρογόνο, αυτή θα είναι σταδιακή και
θα αφήσει «ζωτικό χώρο» για τη χρήση του πετρελαίου σε «ειδικές
εφαρμογές» -όπως λόγου χάρη, σε αεροσκάφη- έτσι ώστε να μπορέσει να
χρησιμοποιηθεί «μέχρι τελευταίας σταγόνας», κάτι που δεν Θα ήταν δυνατόν
αν είχε τη σημερινή του εκτεταμένη χρήση. Κατά συνέπεια, η αρχική
γεωπολιτική επίδραση του υδρογόνου είναι ότι, στο στάδιο του «οράματος»
για το μέλλον, «απελευθερώνει» το πετρέλαιο από το βάρος της αξίας του και
επιτρέπει την πλήρη αξιοποίηση των πετρελαϊκών κοιτασμάτων. Υπό αυτή
την έννοια το υδρογόνο αποτελεί συμπλήρωμα του πετρελαίου.
ΛξΙζο οδω να αναφερθεί ώτι κι vevovoc, αυτό έρχεται σε αντίφαση με τις προσ-
δοκίες ότι το υδρογόνο θα εξαλείψει το πετρέλαιο στο άμεσο μέλλον και τις
συνεπακόλουθες επιβαρύνσεις που αυτό προκαλεί στο φυσικό περιβάλλον.
Αντίθετα, το «όραμα του υδρογόνου» προωθεί τη διαιώνιση της χρήσης του
πετρελαίου και την πλήρη αξιοποίηση των πετρελαϊκών κοιτασμάτων.
Μέση εποχή
Σε επόμενο στάδιο έχουμε την εποχή κατά την οποία το υδρογόνο θα έχε»
πάψει να αποτελεί όραμα. Θα έχουν αναπ ωχθε< προηγμένοι κινητήρες fuel
cells, οι οποίοι θα χρειάζονται υδρογόνο Ωστόσο η υποκατάσταση των
πετρελαιοκινητήρων και βενζινοκινητήρων τόσο για οχήματα όσο και για
άλλες χρήσεις από κινητήρες υδρογόνου δεν αναμένεται να γίνει αυτόματα και
ολοκληρωτικά Το πιο πιθανό είναι οτι τα υδρογονοκινητα οχήματα θα
αυξάνονται σταδιακά ως ποσοστό στις πιο προηγμένες χώρες ενω τα
πετρελαιοκίνητα θα μετακινήσουν προς τις λιγότερο αναπτυσσόμενες χώρες,
με υψηλό βαθμό ανάπτυξης κιιι χαμηλή οικολογική συνείδηση. Η
σημαντικότερη απο τις χώρες αυτές είναι φυσικά η Κίνα.
Και σε αυτό το στάδιο λοιπόν η πλανητική επιβάρυνση από το πετρέλαιο δεν
ειναι και τόσο πιθανό να μειωθεί Απλώς θα μετακινηθεί από τις αναπτυγμένες
χώρες στις χωρεί, που βρίσκονται στο στάδιο της εκβιομηχάνισης.
Επίσης δεν αναμένεται να αναπτυχθούν επαρκείς μεθοδολογιες για οικονομικά
συμφέρουσα αποδέσμευση του υδρογόνου απο το νερό αρα το υδρογόνο που
θα χρησιμοποιείται θα πρέπει να λαμβάνεται από κάποια άλλη πηγή Ο
σημαντικότερος υποψήφιος είναι το φυσικό αέριο...
Σε αυτό το στάδιο, η γεωπολιτική του υδρογόνου θα είναι η γεωπο λπτκή του
φυσικού αέριου και οι σημαντικότερες χώρες στο διεθυεο σύστημα θα είναι
αυτές που θα διαθέτουν τα σημαντικότερα κοιτάσματα φυσικού αέριου

Υστερη εποχη
Αυτη Η ναι η εποχή που περιγράψαμε στην αρχή Το υδρογόνο θα παράγεται
σε τεράστιες ποσότητες από ουστηματα αναλώσιμης ενέργειας Ενέργεια από
τον Ηλιο. τον άνεμο, τα κύματα το γεωθερμικό δυναμικό η τη βιομάζα θα
καλύπτει τις ενεργειακές ανάγκες κτιρίων και βιομηχανικών εγκαταστάσεων
και ταυτόχρονα θα επιτρέπει την οικονομικά και ενεργειακά συμφέρουσα
δημιουργία υδρογόνου, το οποίο θα χρησιμοποιείται σε οχήματα Ωστόσο η
εποχή αυτή χάνεται στο απροσδιόριστο μέλ\ον εις βάρος ίων προσδοκιών
Γων αισιόδοξων.

Αυτές υΐ τρεις εποχές του υδρογόνου που πολύ γενικά περιγράψαμε δεν θα
είναι βέβαια πλήρως διακριτές μεταξύ τους, ούτε θα ακολουθήσει η μια την
άλλη στη σειρά όπως έγινε εδω χάριν εργασίας
Στην πραγματικότητα το πιο πιθανό είναι ότι η κάθε μια θα βρισκεται
συγχωνευμένη» μέσα στην άλλη. Σταδιακά το ποσοστό χρήσης πετρελαίου ως
παράγοντα κάλυψης των παγκόσμιων ενεργειακών αναγκών θα μειώνεται ενω
θα αυξάνεται αυτό του υδρογόνου που θα παράγεται απο ιο φυσικό αέριο και
απυ συστήματα παράγωγης ανανεώσιμης ενέργειας Το μεγάλο ερώτημα είναι
αν αυτη η διαδικασία θα είναι ομαλή και αν θα μπορέσει να αναπτυχθεί έγκαιρα
ένας παγκόσμιος μηχανισμός παράγωγης ενεργειας από ανανεώσιμες πήγες
πριν εξαντληθεί το πετρέλαιο η το φυσικό αέριο ή πριν οι ανελέητοι και εν
μέυει παραλονοι οικονομικοί μηχανισμοί τινάξουν στον αέρα τις τιμές τους, εν
όψει της επικείμενης εξάντληση*. τους, και προκαλέσουν την επομένη
ενεργειακή κρίση, τη Μεγάλη Ενεργειακή Κρίση
0 πόλεμος στο Ιράκ και η γεωπολιτική του υδρογόνου
Η επίθεση στο Ιράκ δεν φαίνεται να εξελίσσεται σύμφωνα με τα αρχικά σχέδια των
Αμερικανών ιθυνόντων. Η πιθανότητα αδυναμίας των Αμερικανών να καταφέρουν να
επιβληθούν στο μετα-σανταμικό Ιράκ καθίσταται ολοένα και πιο πιθανή, παρόλο που
αυτό είναι δύσκολο να το αποδεχθούν όσοι έχουν μάθει να θεωρούν ανίκητη την
πολεμική μηχανή των ΗΠΑ. Σε περίπτωση όμως που οι Ηνωμένες Πολιτείες
οδηγηθούν σε αναγκαστική αποχώρηση από το Ιράκ, εξαιτίας της αδυναμίας τους να
επιβληθούν εκεί και του αυξανόμενου κόστους του πολέμου,
τότε ο ενερνειακός χάρτης του πλανήτη θα υποστεί δραματικές αλλαγές. Η
δημιουργία ενός αντιδυτικού μετα-σαντα-μικού Ιράκ, σε συνδυασμό με τη σταδιακή
μετατροπή της Σαουδικής Αραβίας από προπύργιο των ΗΠΑ και της Δύσης σε ένα
φονταμενταλιστικό κράτος, θα δημιουργήσει σοβαρότατα και πιθανόν ανυπέρβλητα
εμπόδια στην ενεργειακή τροφοδότηση της Δύσης και ιδιαίτερα της Ευρώπης.
Το γεγονός αυτό ενδέχεται να επιταχύνει τις προσπάθειες για την ανάπτυξη νέων
μορφών ενέργειας που θα υποκαταστήσουν ολοκληρωτικά ή εν μέρει το πετρέλαιο
και συγκεκριμένα του υδρογόνου. Σε πρώτη φάση, δεδομένου ότι η «πρώτη γενιά»
καυσίμου υδρογόνου θα παράγεται μάλλον από το φυσικό αέριο, όπως αναφέρθηκε
πιο πάνω, ενδέχεται να προκύψει δραματική γεωπολιτική αναβάθμιση των χωρών
που διαθέτουν μεγάλα κοιτάσματα φυσικού αερίου, οι οποίες είναι πρωτίστως η
Ρωσία, το Ιράν και οι χώρες της κεντρικής Ασίας.
Με άλλα λόγια, ο συνδυασμός των εξελίξεων στην τεχνολογία του υδρογόνου και η
πιθανή επιδείνωση του κλίματος στη Μέση Ανατολή, ξεκινώντας από ένα Ιράκ
εχθρικό της Δύσης, ενδέχεται να δώσουν σημαντική ώθηση στην υποκατάσταση του
πετρελαίου από το φυσικό αέριο και να δημιουργήσουν μια νέα γεωπολιτική του
φυσικού αερίου, στην οποία κυρίαρχη θέση θα έχει η Ρωσία και οι χώρες της
κεντρικής Ασίας.

Συμπεράσματα
Εν κατακλείδι μπορούμε να πούμε ότι οι γεωπολιτικές επιδράσεις του υδρο-
γόνου έχουν ήδη αρχίσει, παρόλο που η πραγματική του χρήση βρίσκεται
ακόμη στο μέλλον. Έστω και ως όραμα, το υδρογόνο μπορεί να
ορθολογικοποιήσει την αξιοποίηση του πετρελαίου, να το καταστήσει
αναλώσιμο από αναντικατάστατο φυσικό πόρο και να επιτρέψει την
εκμετάλλευση του μέχρι του τελευταίου κοιτάσματος διατηρώντας τις τιμές του
σε λογικό επίπεδο και μειώνοντας τις διεθνείς τριβές που προκύπτουν από
τον αγώνα για τον έλεγχο των πετρελαϊκών κοιτασμάτων.
Ο δεύτερος γεωπολιτικός ρόλος του υδρογόνου είναι ότι ενδέχεται να μετα-
τρέψει το φυσικό αέριο σε κύριο ενεργειακό παράγοντα του κοντινού
μέλλοντος και να δημιουργήσει μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, τη
γεωπολιτική του φυσικού αερίου.
Με δυο λόγια, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και το υδρογόνο όχι μόνο δεν
είναι ανταγωνιστικά, όπως υποστηρίζουν κάποιοι ρομαντικοί της καθαρής
ενέργειας αλλά συμπληρωματικά και δημιουργούν μια νέα σύνθετη
πολυπαραγοντική γεωπολιτική πραγματικότητα και όχι μονοπα-ραγοντική
όπως αήμερα. Το υδρογόνο θα απελευθερώσει το φυσικό αέριο από τη χρήση
του μόνο για κτιριακές εγκαταστάσεις και θα αυξήοει την ευελιξία χρήσης του.
Σε επόμενο στάδιο, σε πιο μακρινό -χρονικά- ορίζοντα αναμένεται να υλοποι-
ηθεί το όραμα της καθαρής ενέργειας. Το υδρογόνο θα παράγεται από
συστήματα ανανεώσιμης ενέργειας τα οποία και θα συμπληρώνει. Άφθονη
φθηνή ενέργεια θα υπάρχει σε όλο τον κόσμο και θα προκύψει ενεργειακή
αποκέντρωση.

Ωστόσο, όλα τα παραπάνω είναι πι-


auvoiqitq.To βασικότερο που np£rttt να
γνωρίζουμε για τη γεωπολιτική του υδρογόνου είναι ότι αυτή τη στιγμή
βρίσκεται στο στάδιο του πιθανού, της δυνητικής πραγματικότητας. Τίποτε δεν
μας εγγυάται ότι το όραμα αυτό θα υλοποιηθεί. Το μέλλον παραμένει ασαφές,
θολό και ακαθόριστο, και τόσο τα παραδεισένια οράματα όσο και οι εφιάλτες
ενδέχεται να αποδειχθούν απατηλά.