ΑΘΗΝΑΣ 15

Νοσοκομειακής

ΔΕΛΤΙΟ

018673

περίοδος Β’ | Τεύχος 27 | Μάρτιος - Απρίλιος - Μάιος 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

Τριμηνιαία Έκδοση της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοποιών Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων (Π.Ε.Φ.Ν.Ι.): Μιχαλακοπούλου 99, 115 27, Αθήνα

Θέματα του Κλάδου:
Η αλήθεια για
τα φάρμακα
υψηλού κόστους
του Ν. 3816/2010

Αρχαιρεσίες
της Πανελλήνιας
Ένωσης Φαρμακοποιών
Νοσηλευτικών
Ιδρυμάτων (Π.Ε.Φ.Ν.Ι.)

Φαρμακοεπαγρύπνηση:
Μαύρο τρίγωνο:
Φαρμακευτικά προϊόντα
υπό πρόσθετη
παρακολούθηση

Οι ελληνικές
ερευνητικές εργασίες
στο συνέδριο της EAHP

5 | editorial

ΔΕΛΤΙΟ

περιεχόμενα

Νοσοκομειακής
ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

5 | Mε κέντρο τον ασθενή...

6 | θέματα του Κλάδου
6 | Δελτίο Τιμών Φαρμάκων ανθρώπινης χρήσης
7 | Η αλήθεια για τα φάρμακα υψηλού κόστους του Ν. 3816/2010
8 | Χορήγηση φαρμάκων υψηλού κόστους
9 | Διάθεση φαρμάκων του Ν. 3816/2010 από τα φαρμακεία των νοσοκομείων
10 | Αρχαιρεσίες Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
12 | Ενημέρωση συναδέλφων για τις συναντήσεις του νέου Δ.Σ. της Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
με την Πρόεδρο της ΕΠΥ και τον Δοικητή της 1ης ΥΠΕ
12 | Διαδικασία αποστολής στοιχείων φαρμάκων
13 | Παρακολούθηση τιμών και ηλεκτρονικές καταχωρήσεις
14 | Ενημέρωση συναδέλφων

16 | φαρμακοεπαγρύπνηση
16 | Μαύρο τρίγωνο: Φαρμακευτικά προϊόντα υπό πρόσθετη παρακολούθηση
20 | Κίτρινη κάρτα ΕΟΦ: Οδηγίες συμπλήρωσης
21 | Παρουσίαση του νέου συστήματος παρακολούθησης και ελέγχου των
φαρμακευτικών προϊόντων
22 | Παρουσίαση της εκστρατείας ενημέρωσης του ΕΟΦ για την ορθή και
ασφαλή χρήση των φαρμάκων

24 | χρηστικός οδηγός διαδικασιών
του νοσοκομειακού φαρμακείου
24 | Διαδικασίες έναρξης λειτουργίας Απογευματινού Φαρμακείου στα
Φαρμακεία των Δημόσιων Νοσοκομείων

28 | επιστημονικές εργασίες - άρθρα
28 | Συμμετοχές ελληνικών ερευνητικών εργασιών στο συνέδριο της EAHP
στο Παρίσι

30 | νοσοκομειακή φαρμακευτική στην Ευρώπη
30 | Ευρωπαϊκή Πολιτική στο θέμα της ασφάλειας των ασθενών:
30 | Δημοσιονομική λιτότητα και οι επιπτώσεις της στις υπηρεσίες υγείας

32 | συνέδρια - σεμινάρια
32 | 16ο Φαρμακευτικό Συνέδριο της ΠΕΦ στην Τεχνόπολη στο Γκάζι
32 | Π.Ε.Φ.Ν.Ι.: Συμμετοχή σε ημερίδα στα γραφεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την προσβασιμότητα στο φάρμακο
34 | Διημερίδα στη Ρόδο (9 & 10 Μαΐου 2013)

42 | εναλλακτικές δράσεις συναδέλφων

Περίοδος Β’ | Τεύχος 27
Μάρτιος - Απρίλιος - Μάιος 2013
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
Πρόεδρος: Δέσποινα Μακριδάκη
Αντιπρόεδρος: Κατερίνα Σπυριδάκη
Γεν. Γραμματέας: Βασίλης Γούλας
Οργανωτικός Γραμματέας: Βασιλική Αγγελοπούλου
Ταμίας: Τοδούλου Ράνια
Αναπληρωματική ταμίας: Δήμητρα Γεννηματά
Μέλη: Μαρίνος Πετρόγγονας, Ελένη Ρηνάκη,
Ρούλα Ευσταθίου
ΓΡΑΦΕΙΑ Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
Μιχαλακοπούλου 99, 115 27, Αθήνα
τηλ./fax: 210 7753104
e-mail: pefni@ath.forthnet.gr
http://www.pefni.gr
IΔΙΟΚΤΗΤΗΣ
Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών Νοσηλευτικών
Ιδρυμάτων
ΕΚΔΟΤΗΣ-ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ
Δέσποινα Μακριδάκη
ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΞΙΑ
Δήμητρα Γεννηματά
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βασιλική Αγγελοπούλου, Ρούλα Ευσταθίου, Κατερίνα
Παραρά, Ελένη Ρηνάκη, Κατερίνα Σπυριδάκη

Άρθρα γίνονται δεκτά για δημοσίευση με την
προϋπόθεση ότι δεν έχουν δημοσιευτεί ή έχουν
υποβληθεί προς δημοσίευση σε άλλο περιοδικό, είτε
μερικώς είτε ολικώς. Το επιστημονικό περιεχόμενο
και νομικά ζητήματα σε σχέση με τα άρθρα
αποτελούν αποκλειστική ευθύνη των συγγραφέων.
Τα άρθρα που δημοσιεύονται στο «Δελτίο
Νοσοκομειακής Φαρμακευτικής» αποτελούν
πνευματική ιδιοκτησία του περιοδικού και δεν
επιτρέπεται η ολική ή μερική αναδημοσίευσή τους
χωρίς την έγγραφη άδεια του Διευθυντή Σύνταξης.
ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΤΗΚΑΝ:
Καλλιόπη Αλαγιάννη, Βασίλης Γούλας,
Βασίλης Δήμος, Κέλλυ Περδικούρη,
Μαρίνος Πετρόγγονας, Λεωνίδας Τζίμης
ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ:
Χρύσα Βαρυμπομπιώτου
ΕΚΤΥΠΩΣΗ:
PressiousArvanitidis
Σχεδιασμός & επιμέλεια έκδοσης:

42 | Παρουσίαση βιβλίου / Λένα Κουτσομίτη: «Της τρέλας το γλυκό έδεσμα»

4

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

τηλ.: 210 28.29.552, 28.43.871

editorial

Με κέντρο τον ασθενή…
Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι,
Καθημερινά όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε την
ασφυκτική πραγματικότητα των νοσοκομειακών φαρμακείων του Ε.Σ.Υ. με τη δραματική υποστελέχωση και τους ανεπαρκείς προϋπολογισμούς, τις συνεχείς πιέσεις για ανάληψη νέων «αρμοδιοτήτων» εκτός του αντικειμένου εργασίας
και σπουδών μας και τις παράλληλες αναφορές των ΜΜΕ σε
διαμαρτυρόμενους ασθενείς που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν τα φάρμακά τους. Κατά την τελευταία πενταετία οι
διαδοχικές περικοπές των δαπανών για την υγεία έφτασαν
το 50%, ενώ αντιστρόφως έχει αυξηθεί η προσέλευση των
ασθενών στα δημόσια νοσοκομεία τουλάχιστο κατά 30%.
Παράλληλα ο κλάδος μας καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια να ανταπεξέλθει στις ανάγκες των καιρών με γνώμονα
πάντα την κάλυψη του ασθενή που ζητά την αρωγή του δημόσιου συστήματος υγείας.
Tα χρονίζοντα προβλήματα του κλάδου είναι πλέον αδύνατο να παραμένουν στο περιθώριο και για το λόγο αυτό αποτελεί βασικό στόχο και προτεραιότητα του Δ.Σ. της Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
το «ξεκαθάρισμα» του ομιχλώδους τοπίου: Το παρωχημένο
Π.Δ.108/1993 πρέπει επειγόντως να τροποποιηθεί και να
ληφθούν σοβαρά υπόψη από την Πολιτεία οι προτάσεις μας
για την απαραίτητη επικαιροποίηση του αντικειμένου εργασίας και του συνολικού μας ρόλου, σύμφωνα όχι μόνο με τις
διαμορφούμενες κοινωνικές συνθήκες στον τόπο μας αλλά
και το ευρωπαϊκό «γίγνεσθαι». Η οριοθέτηση της ουσιαστικής και παρεμβατικής θέσης του νοσοκομειακού φαρμακοποιού (Νοσοκομειακό Συνταγολόγιο, Επιτροπή Φαρμάκων
& Φαρμακοεπαγρύπνησης, εφαρμογή Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων) και η καθιέρωση κοινών θεσμοθετημένων διαδικασιών σε όλα τα επίπεδα (ενδοτμηματικά, τοπικά με τις
διοικήσεις των νοσοκομείων και τις λοιπές υπηρεσίες, συλλογικά) δεν μπορεί να καθυστερήσει περαιτέρω.
Η Π.Ε.Φ.Ν.Ι. κλιμακώνει τις συστηματικές της προσπάθειες για την αποσαφήνιση των τηρούμενων διαδικασιών και
την πραγματική βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Ακόμη
και αν το σύνολο του προσωπικού που μας λείπει αναλάβει αύριο υπηρεσία, τίποτε δε θα αλλάξει αληθινά, εάν δεν
ακολουθούμε όλοι, σε όλη την επικράτεια, κοινές συμφωνημένες διαδικασίες που να μην επιτρέπουν σε κανένα να μας
αντιμετωπίζει ως λογιστές ή αποθηκάριους!
Είναι γνωστό ότι οι πιέσεις σε ενδονοσοκομειακό επίπεδο

είναι για όλους μας δυσβάσταχτες. Εντούτοις, κυρίαρχη μέριμνά μας θα πρέπει να παραμείνει η βέλτιστη αντιμετώπιση των ασθενών που χρειάζονται φάρμακα άμεσα διαθέσιμα και χωρίς προβλήματα προσβασιμότητας.
Ο διάλογός μας με την Κοινωνία και την Πολιτεία οφείλει να
είναι σαφής και συνεχής. Το Δ.Σ., με λογικές και εμπεριστατωμένες προτάσεις προς όλους τους φορείς, θα συνεχίσει
να εργάζεται για την υπογράμμιση της σημαντικότητας του
ρόλου που κατέχει ο Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός και της
ανάγκης που υπάρχει για πλήρη αξιοποίησή του, με κύριο
στόχο το κέρδος των ασθενών.
Δέσποινα Μακριδάκη
Πρόεδρος Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
μάρτιος - απρίλιος - μάιος 2013

5

θέματα του κλάδου

Δελτίο Τιμών Φαρμάκων ανθρώπινης χρήσης
ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ
Αθήνα, 15.02.2013
Α.Π.: ΔΥΓ3α/17530
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ
ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ
ΤΜΗΜΑ Α’
Ταχ. Διεύθυνση: Αριστοτέλους 17, 101 87
Τηλέφωνο: 210 5237483, Fax: 210 5227360
ΘΕΜΑ: «Δελτίο Τιμών Φαρμάκων ανθρώπινης χρήσης»
Έχοντας υπόψη:
1. Τις διατάξεις του άρθρου 90 του Π.Δ. 63/2005 «Κωδικοποίηση της νομοθεσίας για την Κυβέρνηση και τα κυβερνητικά όργανα» (ΦΕΚ 98/Α'/2005).
2. Το Ν.Δ. 96/1973 «Περί της εμπορίας των φαρμακευτικών, διαιτητικών και καλλυντικών προϊόντων...» (ΦΕΚ
172/Α'/1973), όπως τροποποιήθηκε με τους νόμους
784/1978, 1316/1983, 1965/1991, 1969/1991, 2992/2002,
3408/2005, 3790/2009 και 3840/2010.
3. Το άρθρο 45 παρ. 12 του Ν. 2992/2002 «Μέτρα για την ενίσχυση της κεφαλαιαγοράς και την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 54/Α'/2002).
4. Το Ν. 3842/2010 (ΦΕΚ 58/Α'/2010).
5. Το άρθρο 69 του Ν. 3984/2011 (ΦΕΚ 150/Α'/2011).
6. Το άρθρο 4 παρ. 2 στοιχείο 36 του Ν. 3899/2010 (ΦΕΚ
212/Α'/2010) περί τροποποιήσεων του Κώδικα Φ.Π.Α.
7. 
Το Ν.Δ. 136/1946 «Περί Αγορανομικού Κώδικα» (ΦΕΚ
298/Α'/1946), όπως τροποποιήθηκε και ισχύει.
8. Το Π.Δ. 86/2012 «Διορισμός Υπουργών, Αναπληρωτών
Υπουργών και Υφυπουργών» (ΦΕΚ 141/Α'/2012).
9. Την υπ’ αριθ. Υ47/03.07.2012 Απόφαση Πρωθυπουργού
(ΦΕΚ 2105/Β'/2012) «Ανάθεση Αρμοδιοτήτων στον Αναπληρωτή Υπουργό Υγείας Μάριο Σαλμά».
10. Την Α.Δ. αριθ. 07/2009 (ΦΕΚ 1388/Β'/2009) «Τροποποίηση και νέα Κωδικοποίηση Αγορανομικών Διατάξεων
εκδοθεισών μέχρι και την 14.05.2009», όπως τροποποιήθηκε και ισχύει.
11. Το Π.Δ. 95/2000 (ΦΕΚ 76/Α'/2000) «Οργανισμός του
Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας».
12. Τις διατάξεις του Ν. 3918/2011 (ΦΕΚ 31/Α'/2011), καθώς
και τις διατάξεις του Ν. 4052/2012 (ΦΕΚ 41/Α'/2012).
13. Το άρθρο του Ν. 1316/1983 (ΦΕΚ 3/Α'/1983) περί Εθνι-

6

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

κού Οργανισμού Φαρμάκων, Εθνικής Φαρμακοβιομηχανίας κλπ.
14. Την υπ’ αριθ. ΔΥ1δ/Γ.Π. οικ. 35997/11.04.2011 (ΑΔΑ:
4ΑΓΞΘ-4) Υπ. Απόφαση «Συγκρότηση Επιτροπής Τιμών
Φαρμάκων», όπως έχει συμπληρωθεί και τροποποιηθεί
με την υπ’ αριθ. ΔΥ1δ/Γ.Π. οικ. 1703/07.01.2013 Απόφαση (ΑΔΑ: ΒΕΦ3Θ-ΖΛΙ).
15. Την υπ’ αριθ. ΔΥΓ3α/οικ. 7789/22.01.2013 Απόφαση «Διατάξεις Τιμολόγησης Φαρμάκων» (ΦΕΚ 94/Β'/23.01.2013).
16. Την υπ’ αριθ. ΔΥΓ3α/οικ. 13833/06.02.2013 Απόφαση
(ΦΕΚ 235/Β'/07.02.2013) «Αναθεώρηση και συμπλήρωση
των καταλόγων για τη θεραπεία σοβαρών ασθενειών της
παρ. 2 του άρθρου 12 του Ν. 3816/2010».
17. Το υπ’ αριθ. 1/2013 (11.02) και 2/2013 (12.02) πρακτικό
συνεδρίασης Επιτροπής Τιμών Φαρμάκων και την από
14.02.2013 επιστολή του Προέδρου της Επιτροπής Τιμών
Φαρμάκων, για την έκδοση του παρόντος δελτίου.
18. Το γεγονός ότι από την παρούσα δεν προκύπτει δαπάνη
εις βάρος του Κρατικού Προϋπολογισμού.
ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΜΕ
Άρθρο 1
Εκδίδουμε Δελτίο Τιμών Φαρμάκων ανθρώπινης χρήσης και
καθορίζουμε τις ανώτατες τιμές πώλησης των παρακάτω
φαρμάκων ανθρώπινης χρήσης, που θα ισχύσουν σε όλη την
Επικράτεια, ως εξής:
Άρθρο 2
Στις Χονδρικές και Νοσοκομειακές τιμές δεν περιλαμβάνεται
Φόρος Προστιθέμενης Αξίας.
Στις Λιανικές τιμές έχει συμπεριληφθεί και ο αναλογών ΦΠΑ
6,5%.
Στις περιοχές που ισχύουν μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ, τα
φάρμακα θα πωλούνται σε λιανικές τιμές μειωμένες κατά
1,41%.
Άρθρο 3
Το παρόν Δελτίο Τιμών αναρτάται στην ιστοσελίδα του
Υπουργείου Υγείας και η ισχύς του αρχίζει:
1. Για τους παρασκευαστές, συσκευαστές, εισαγωγείς, από
Δευτέρα 18.02.2013 και για τις φαρμακαποθήκες από Παρασκευή 22.02.2013.
2. Γ ια τα ιδιωτικά φαρμακεία από 04.03.2013
Ο Αναπλ. Υπουργός Υγείας
Μάριος Σαλμάς

θέματα του κλάδου

Η αλήθεια για τα φάρμακα υψηλού κόστους του Ν. 3816/2010
Εκδόθηκε από το Υπουργείο Υγείας η απόφαση υπ’ αριθ. ΔΥΓ3(α)/οικ. 13833 (ΦΕΚ 235/07.02.2013 τευχ. Β’),
που αφορά την «Αναθεώρηση και συμπλήρωση των καταλόγων για τη θεραπεία σοβαρών ασθενειών της
παρ. 2 του άρθρου 12 Ν. 3816/2012 (Α’ 6).
Στις επόμενες σελίδες δημοσιεύουμε δύο έγγραφα από το Υπουργείο Υγείας και από τον ΕΟΠΥΥ, τα οποία
είναι εκ διαμέτρου αντίθετα. Τα συμπεράσματα δικά σας.

Αθήνα, 14.02.2013
Αρ. πρωτ.: 426
Με έκπληξη παρακολουθήσαμε τη Δευτέρα δηλώσεις του
Αναπληρωτή Υπουργού Υγείας κ. Σαλμά σε τηλεοπτικό
σταθμό (δηλώσεις που επιβεβαιώθηκαν την Τρίτη στον
τύπο) σχετικά με τη διαγραφή 600 φαρμάκων υψηλού κόστους από το σχετικό κατάλογο. Σύμφωνα πάντα με τις δηλώσεις του κ. Σαλμά, κακώς τα φάρμακα αυτά είχαν ενταχθεί
στον κατάλογο και έπρεπε να διαγραφούν, ώστε οι ασθενείς
να τα προμηθεύονται πλέον από τα ιδιωτικά φαρμακεία.
Κατά τις δηλώσεις του Υπουργού, στον κατάλογο παραμένουν μόνον 300 περίπου φάρμακα, και έτσι θα υπάρξει μείωση της δαπάνης.
Δεν γνωρίζουμε αν ο κ. Σαλμάς έχει σαφή εικόνα του περιεχομένου του τελικού καταλόγου που δημοσιεύτηκε, αν
συνάδει με τις δηλώσεις του, αν πράγματι εξυπηρετούνται
οι ασθενείς ή αν ο νέος κατάλογος θα περιορίσει τη δαπάνη, όμως τον διαβεβαιώνουμε ότι απέχει πολύ τόσο από τις
δηλώσεις όσο και από την πραγματικότητα. Ο κατάλογος
που παρουσίασε ο Υπουργός αφορά μόνο στην εμπορική
ονομασία 233 φαρμάκων, ενώ ο κατάλογος που ίσχυε μέχρι σήμερα περιελάμβανε την εμπορική τους ονομασία και
αναλυτικά όλες τις μορφές, περιεκτικότητες και συσκευασίες
αυτών των ίδιων φαρμάκων. Έτσι προέκυπτε ο αριθμός 870,
και όχι από περιττά φάρμακα.
Η πραγματικότητα είναι ότι αφαιρέθηκαν από τον κατάλογο 67 φάρμακα, που απευθύνονται στις ποιο ευαίσθητες
κατηγορίες: τα φάρμακα για το AIDS, οι αντιαιμορροφιλικοί
παράγοντες, οι αυξητικές ορμόνες, οι ανταγωνιστές της αυξητικής ορμόνης, διαλύματα παρεντερικής διατροφής και 5
άλλα φάρμακα μικρή αξίας (που είναι αδιάφορο και αν διαγραφούν). Κατά τα λοιπά, ο αριθμός των φαρμάκων του καταλόγου παραμένει αμετάβλητος και δεν οδηγεί σε εξοικονόμηση, παρά μόνο σε πρόσθετη ταλαιπωρία.

Η πραγματικότητα είναι επίσης ότι για τα φάρμακα που διαγράφηκαν δεν υπάρχει πλέον καμιά νόμιμη διαδικασία
εκτέλεσης συνταγών και χορήγησής τους σε εξωτερικούς
ασθενείς από τα φαρμακεία των νοσοκομείων.
Αισθανόμαστε την ανάγκη να κάνουμε αυτή την παρέμβαση,
όχι από πνεύμα αντιπαλότητας προς τον Υπουργό, αλλά για
να καθησυχάσουμε τους ασθενείς που συρρέουν έντρομοι
από εχθές το πρωί στα νοσοκομεία και ρωτούν για τα φάρμακά τους.
Αργά το βράδυ της Τετάρτης, Δελτίο Τύπου του Υπουργείου
προσπάθησε να εξηγήσει ότι τα φάρμακα που εξαιρέθηκαν
δεν θα έχουν συμμετοχή, αφού θα συνεχίσουν να χορηγούνται από τα νοσοκομεία. Αναρωτιόμαστε εύλογα: τότε για
ποιο λόγο εξαιρέθηκαν του καταλόγου και προς τι οι δηλώσεις περί ανάγκης περιορισμού των φαρμάκων;
Αναμένουμε τις διευκρινήσεις του Υπουργείου για το τι
πραγματικά ισχύει για τους εξωτερικούς ασθενείς που προσέρχονται στα νοσοκομειακά φαρμακεία.
Π.Ε.Φ.Ν.Ι.

μάρτιος - απρίλιος - μάιος 2013

7

θέματα του κλάδου

Χορήγηση φαρμάκων υψηλού κόστους
που χορηγούνται αποκλειστικά από Νοσοκομεία και Ιδ. Κλινικές άνω των 60 κλινών,
τα οποία περιλαμβάνονται στο Παράρτημα 1α της υπ’ αριθμ. ΔΥΓ3(α) / οικ. 13833
(ΦΕΚ 235/Β’/07.02.2013) Υ.Α.»
Αθήνα, 26.03.2013
Αρ. πρωτ.: οικ. 11524
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ
Εθνικός Οργανισμός Παροχής Υπηρεσών Υγείας
www.eopyy.gov.gr
Γενική Δ/νση: Σχεδιασμού & Ανάπτυξης Υπηρεσιών Υγείας
Δ/νση Φαρμάκου, Τμήμα Φαρμακευτικής Πολιτικής
Τηλ.: 210 6871718 - 715 - 718, Fax: 210 6871792
Ταχ. Δ/νση: Κηφισίας 39, 151 23 Μαρούσι
E-mail: d6@eopyy.gov.gr
Προς: 1. Μονάδες Υγείας ΕΟΠΥΥ, 2. Περιφερειακές
Διευθύνσεις ΕΟΠΥΥ, 3. Φαρμακεία ΕΟΠΥΥ
Θέμα: «Σχετικά με τη χορήγηση φαρμάκων υψηλού κόστους που χορηγούνται αποκλειστικά από Νοσοκομεία
και Ιδ. Κλινικές άνω των 60 κλινών, τα οποία περιλαμβάνονται στο Παράρτημα 1α της υπ’ αριθμ. ΔΥΓ3(α) / οικ. 13833
(ΦΕΚ 235/Β’/07.02.2013) Υ.Α.»
Σχετ.: 1) Υπουργική Απόφαση ΔΥΓ3(α) / οικ. 13833 (ΦΕΚ 235/
Β΄/ 07.02.2013) Υ.Α. η οποία τροποποιεί την υπ’ αριθμ. ΔΥΓ
3(α) οικ. 34092 (ΦΕΚ 1003/Β’/2012) Υπουργική Απόφαση.
2) Έγγραφό μας με αριθμό Πρωτοκόλλου οικ. 8066/
22.02.2013. 3) Απόφαση υπ’ αριθμ. 224 της υπ’ αριθμ. 103/
14.03.2013 συνεδρίασης του Δ.Σ. του ΕΟΠΥΥ.
Με την ανωτέρω Υπουργική Απόφαση (σχετ. 1) ως γνωστό
κοινοποιήθηκαν οι εξής κατάλογοι φαρμάκων:  Ιδιοσκευάσματα τα οποία χορηγούνται αποκλειστικά από τα Δημόσια
Νοσοκομεία και τις Ιδιωτικές Κλινικές άνω των 60 κλινών (Παράρτημα 1α)  Ιδιοσκευάσματα τα οποία χορηγούνται από
τα Δημόσια Νοσοκομεία, τις Ιδιωτικές Κλινικές άνω των 60
κλινών και τα φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ (Παράρτημα 1β)  Ιδιοσκευάσματα τα οποία χορηγούνται από τα Δημόσια Νοσοκομεία, τις Ιδιωτικές Κλινικές άνω των 60 κλινών, τα φαρμακεία
του ΕΟΠΥΥ και τα ιδιωτικά φαρμακεία (Παράρτημα 2).
Με το παρόν θέτουμε υπόψη σας ότι, επειδή όσον αφορά τα
φαρμακευτικά ιδιοσκευάσματα του Παραρτήματος 1α του
καταλόγου που προβλέπεται να χορηγούνται από τα Δημόσια Νοσοκομεία και τις Ιδιωτικές Κλινικές άνω των 60 κλινών
διαπιστώθηκε ότι: α) οι Ιδιωτικές Κλινικές και β) ορισμένα

8

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Δημόσια Νοσοκομεία δεν διαθέτουν τα εν λόγω σκευάσματα στους ασφαλισμένους του ΕΟΠΥΥ και, προκειμένου να μη
διακοπεί η παροχή φαρμακευτικής περίθαλψης στους ασφαλισμένους του ΕΟΠΥΥ, το Διοικητικό Συμβούλιο του Οργανισμού αποφάσισε (σχετ. 3) τα εξής: 
α φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ, λόγω του σημαντικού προβλήΤ
ματος με τη χορήγηση των ανωτέρω σκευασμάτων από τα
δημόσια νοσοκομεία και μέχρι να εξομαλυνθεί η κατάσταση, επικουρικά με τα Νοσοκομεία και για συγκεκριμένες περιπτώσεις που υπάρχει επίσημη ενημέρωση για την απουσία
δυνατότητας εξυπηρέτησης των ασφαλισμένων του Οργανισμού (ένδειξη «ΣΤΕΡΟΥΜΕΘΑ») να συνεχίσουν την εκτέλεση συνταγών που προέρχονται από τα δημόσια νοσοκομεία
και στις οποίες αναγράφονται τα ιδιοσκευάσματα του Παραρτήματος 1α της υπουργικής απόφασης και παράλληλα
θα ακολουθήσει ενημέρωση του Υπουργείου Υγείας από τη
Διοίκηση του Οργανισμού, ώστε να διευθετηθεί το πρόβλημα χορήγησης των εν λόγω φαρμάκων από τα Νοσοκομεία. 
α φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ, μέχρι νεώτερης ενημέρωσης, να
Τ
προχωρήσουν στην εκτέλεση συνταγών ασφαλισμένων
που παρακολουθούνται σε ιδιωτικές κλινικές άνω των 60
κλινών, και στις οποίες αναγράφονται τα ιδιοσκευάσματα
του Παραρτήματος 1α της υπουργικής απόφασης.
Η χορήγηση των σκευασμάτων αυτών θα γίνεται μόνο όταν
οι συνταγές συνοδεύονται από Υπεύθυνη Δήλωση του
Ν. 1599/1986, υπεύθυνου της κλινικής, η οποία θα συμπληρώνεται σύμφωνα με το συνημμένο υπόδειγμα. 
α φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ να συνεχίσουν να εξυπηρετούν
Τ
ασθενείς ιδιωτικών κλινικών κάτω των 60 κλινών για όλα τα
φάρμακα του Παραρτήματος 1 & 2.
Σύμφωνα με την ανωτέρω απόφαση, η δαπάνη που θα προκύψει από τη διάθεση των φαρμάκων του Παραρτήματος 1α της
σχετικής Υπουργικής Απόφασης από τα φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ,
θα καταγραφεί στον κωδικό της νοσοκομειακής δαπάνης.
Όταν η κατάσταση εξομαλυνθεί και καταστεί εφικτή η χορήγηση των σκευασμάτων σύμφωνα με τα οριζόμενα στην
Υπουργική Απόφαση, θα ακολουθήσουν νεώτερες αναλυτικές οδηγίες από τη Διοίκηση του Οργανισμού.
Ο Πρόεδρος του ΕΟΠΥΥ
Ελ. Παπαγεωργόπουλος

θέματα του κλάδου

Με ατομική μου ευθύνη και γνωρίζοντας τις κυρώσεις (3), που προβλέπονται από τις
διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 22 του Ν. 1599/1986, δηλώνω ότι:
ο ασφαλισμένος …………………………………………………………………… με Α.Μ. ………………………………………
και διάγνωση ……………………………………………………………………………………………………………………….…………
χρήζει θεραπείας με το ιδιοσκεύασμα ……………………………………………………………………………...……
για το οποίο υπάρχει «στέρηση» δηλαδή αδυναμία χορήγησης από το φαρμακείο
του Νοσοκομείου ή της Κλινικής.
Για τη συγκεκριμένη νοσηλεία:
1. ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΛΕΙΣΤΟ ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΝΟΣΗΛΙΟ (ΚΕΝ)
Ή ΕΧΕΙ ΓΙΝΕΙ ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΚΕΝ
ΚΑΙ ΔΕΝ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΧΡΕΩΣΗ ΙΔΙΟΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ 1α*.
2. ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΕΝ ΜΕ ΚΩΔΙΚΟ: ……………………………………………………
ΚΑΙ ΔΕΝ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΧΡΕΩΣΗ ΙΔΙΟΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ 1α*.

Διάθεση φαρμάκων του Ν. 3816/2010 από τα φαρμακεία
των νοσοκομείων
EΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ
Αθήνα, 13.03.2013
Αρ. πρωτ.: οικ. 25740
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ
ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ
Ταχ. Δ/νση: Αριστοτέλους 17
Ταχ. Κωδ.: 10187
Τηλέφωνο: 210 5201520
Fax: 210 5202075
Προς: όπως Πίνακας Αποδεκτών
Θέμα: «Διάθεση φαρμάκων του Ν. 3816/10 από τα φαρμακεία των νοσοκομείων»
Σχετ: Η με αριθμ. 21176/28.02.2013 εγκύκλιος του Υπουργείου Υγείας

Σε συνέχεια της ανωτέρω εγκύκλιου, με την οποία σας παρασχέθηκαν οδηγίες μεταξύ των άλλων θεμάτων και για τη
διάθεση φαρμάκων «υψηλού κόστους», σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ. 2 του άρθρου 12 του Ν. 3816/10 για τη θεραπεία σοβαρών ασθενειών, επανερχόμενοι επί του θέματος
αυτού, σας επισημαίνουμε τα κάτωθι:
Οι διοικήσεις, σύμφωνα με τις ανάγκες των νοσοκομείων,
και κατ’ απόλυτη προτεραιότητα, θα προβαίνουν σε όλες
τις δέουσες ενέργειες για την προμήθεια των φαρμάκων
αυτών, ώστε να εξασφαλίζονται τα κρίσιμα αποθέματα και
η αναγκαία επάρκεια, προκειμένου να αποφευχθεί σε κάθε
περίπτωση το ενδεχόμενο έλλειψης, με σκοπό να είναι δυνατή η απρόσκοπτη διάθεση στους προσερχόμενους πολίτες των σκευασμάτων αυτών από τα φαρμακεία των νοσοκομείων.
Ο Γενικός Γραμματέας
Πελοπίδας Καλλίρης

μάρτιος - απρίλιος - μάιος 2013

9

θέματα του κλάδου

Αρχαιρεσίες Πανελλήνιας Ένωσης
Φαρμακοποιών Noσηλευτικών Ιδρυμάτων (Π.Ε.Φ.Ν.Ι.)
Φέτος την άνοιξη, για άλλη μια φορά οι Νοσοκομειακοί Φαρμακοποιοί κλήθηκαν να επιλέξουν με την
ψήφο τους τούς εκπροσώπους τους στο συνδικαλιστικό τους όργανο, την Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων (Π.Ε.Φ.Ν.Ι.).

Η προκήρυξη των εκλογών αποφασίστηκε ομόφωνα στη
Γενική Συνέλευση της 23ης Φεβρουαρίου 2013, που πραγματοποιήθηκε στο αμφιθέατρο του νοσοκομείου «Ανδρέας
Συγγρός».

5. Κακαλιούρα Βάσια

Γ.Ν. «Παμμακάριστος»

6. Μακριδάκη Δέσποινα

Γ.Ν.Α. «Σισμανόγλειο»

7. Παραρά Κατερίνα

Γ.Ν.Ν.Θ.Α. «Σωτηρία»

Ως χρόνος διεξαγωγής των αρχαιρεσιών ορίστηκε το Σάββατο 6 Απριλίου 2013, 09.00π.μ.- 19.00μ.μ.

8. Περδικούρη Κέλλυ

Γ.Ν. Αγ. Ελένη
«Σπηλιοπούλειο»

9. Πετρόγγονας Μαρίνος

Γ.Ν. Χανίων

Τόπος διεξαγωγής των εκλογών ήταν τα Γραφεία της Ένωσης
στην Αθήνα (Μιχαλακοπούλου 99, Τ.Κ. 11527).
Για την εφορευτική επιτροπή εκλέχτηκαν, στην ίδια
Γεν. Συνέλευση, οι εξαίρετοι συνάδελφοι:

Γ.Ν. Χανίων

11. Σπυριδάκη Κατερίνα

Γ.Ν.Α. «Λαϊκό»

12. Τοδούλου Ράνια

Π.Α.Ο.Ν. «Αγ. Σάββας»

13. Τρεμπέλα Γιώτα

Γ.Ν. ΚΑΤ

Ασημακοπούλου Έφη

Γ.Ν. «Ασκληπιείο» Βούλας

Κουνάδη Ελένη

Γ.Ν. Παίδων «Αγ. Σοφία»

Για την εξελεγκτική επιτροπή οι:

Τζωρτζοπούλου Κατερίνα

Γ.Ν. Μεσολογγίου

Δανιηλούδη Σουλτάνα

Γ.Ν. «Ασκληπιείο» Βούλας

Σκούτζου Ρίτα

Γ.Ν. «Σισμανόγλειο» Αθηνών

Σούλα Κατερίνα

«Οφθαλμιατρείο» Αθηνών

Δικαίωμα συμμετοχής στη διαδικασία είχαν όλοι οι ταμειακώς ενημερωμένοι συνάδελφοι.
Απαραίτητη προϋπόθεση στη συγκεκριμένη εκλογική διαδικασία, υπαγορευόμενη από το νέο καταστατικό, ήταν η φυσική παρουσία, γεγονός που στέρησε από αρκετούς συναδέλφους το δικαίωμα και τη χαρά της συμμετοχής στην κορυφαία
έκφραση του δημοκρατικού μας πολιτεύματος, τις εκλογές.
Παραδοσιακά, όπως συνηθίζουν χρόνια τώρα οι Νοσοκομειακοί Φαρμακοποιοί, οι υποψηφιότητες κατατέθηκαν σε ένα
ενιαίο ψηφοδέλτιο.
Υποψήφιο για το Δ.Σ. ήταν οι:
1. Αγγελοπούλου Βασιλική Γ.Ν.Α. «Πολυκλινική»

10

10. Ρηνάκη Ελένη

2. Γεννηματά Δήμητρα

Γ.Ν.Ε.Ε.Σ.

3. Γούλας Βασίλης

Γ.Ν. «Αγρινίου»

4. Ευσταθίου Ρούλα

Γ.Ν. Ελευσίνας «Θριάσιο»

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Κοινές δεσμεύσεις όλων των υποψηφίων ήταν τα πάγια και
δίκαια αιτήματα χρόνων, μεταξύ των οποίων:
 καθιέρωση εσωτερικών διαδικασιών λειτουργίας της ΠΕΦΝΙ
 ανάδειξη του επιστημονικού ρόλου του Νοσοκομειακού
Φαρμακοποιού
 έναρξη συνεργασίας με νομικό σύμβουλο
 αναθεώρηση του Π.Δ. 108/93
 προσλήψεις προσωπικού
 βαθμολογική και μισθολογική εξέλιξη
 επίδομα ανθυγιεινής εργασίας
 απεμπλοκή από λογιστικές και στατιστικές εργασίες
 αναθεώρηση του καταστατικού
 συνεχιζόμενη εκπαίδευση
 ανάδειξη της ΠΕΦΝΙ σε δευτεροβάθμιο συνδικαλιστικό
όργανο

θέματα του κλάδου

Οι εκλογές διεξήχθησαν χωρίς προβλήματα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου.
Ψήφισαν

112

Έγκυρα
Άκυρα
Λευκά

106
4
2

Έλαβαν, κατά σειρά προτίμησης:
Για το Δ.Σ.:
1. Μακριδάκη Δέσποινα
2. Γούλας Βασίλης
3. Σπυριδάκη Κατερίνα
4. Αγγελοπούλου Βασιλική
5. Γεννηματά Δήμητρα
6. Πετρόγγονας Μαρίνος
7. Ρηνάκη Ελένη
8. Ευσταθίου Ρούλα
9. Τοδούλου Ράνια
10. Τρεμπέλα Γιώτα
11. Κακαλιούρα Βάσια
12. Παραρά Κατερίνα
13. Περδικούρη Κέλλυ

72
60
52
46
42
42
40
30
27
27
26
24
22

Μετά από κλήρωση ανάμεσα στις συναδέλφους Τοδούλου Ρ.
και Τρεμπέλα Γ. που ισοψήφισαν, το νέο Δ.Σ. αποτελείται από
τους 9 πρώτους.
Για την εξελεγκτική επιτροπή:
1. Δανιηλούδη Σουλτάνα
2. Σκούτζου Ρίτα
3. Σούλα Κατερίνα

54
49
47

Συγκρότηση σε σώμα του νέου Δ.Σ.
Την 10η Απριλίου 2013 συγκροτήθηκε σε σώμα το νέο Διοικητικό Συμβούλιο της ΠΕΦΝΙ.
Η σύνθεση του νέου Δ.Σ. μετά από ψηφοφορία μεταξύ των
εκλεγμένων συμβούλων είναι η παρακάτω:
Πρόεδρος

Μακριδάκη Δέσποινα

Αντιπρόεδρος

Σπυριδάκη Κατερίνα

Γενικός Γραμματέας

Γούλας Βασίλης

Οργανωτικός Γραμματέας

Αγγελοπούλου Βασιλική

Ταμίας

Τοδούλου Ράνια

Αναπληρωτής Ταμίας

Γεννηματά Δήμητρα

Μέλη

Πετρόγγονας Μαρίνος
Ρηνάκη Ελένη
Ευσταθίου Ρούλα
Οι υπόλοιποι τέσσερις
συνάδελφοι είναι
αναπληρωματικοί.

Το νέο Δ.Σ. ευχαριστεί όλους τους συναδέλφους, ιδιαίτερα
εκείνους που με τη φυσική τους παρουσία και την ψήφο τους
ανέδειξαν τη σημασία της ύπαρξης και της συνέχειας της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοποιών Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων στους δύσκολους καιρούς που διανύουμε.
Τέλος, απευθύνει κάλεσμα σε όλους τους συναδέλφους για
πιο ενεργή συμμετοχή και συνεργασία με στόχο την υλοποίηση των διεκδικήσεών μας.
Επιμέλεια: Κατερίνα Σπυριδάκη
Φαρμακοποιός ΓΝΑ «Λαϊκό»
Αντιπρόεδρος ΠΕΦΝΙ

μάρτιος - απρίλιος - μάιος 2013

11

θέματα του κλάδου

Το νέο Δ.Σ. της Π.Ε.Φ.Ν.Ι., προκειμένου να κάνει το σχεδιασμό των κινήσεών του, ξεκίνησε άμεσα την καταγραφή και ιεράρχηση των θεμάτων που αφορούν τον κλάδο, μέσα και από τη ματιά των απανταχού συναδέλφων. Για το λόγο αυτό προγραμματίσθηκαν και έχουν πραγματοποιηθεί ήδη κεντρικές συναντήσεις με
συναδέλφους από τα νοσοκομεία 1ης, 2ης, 3ης και 4ης ΥΠΕ.
Στις συναντήσεις αυτές συζητήθηκαν θέματα θεσμικά και λειτουργικά που αφορούν την καθημερινότητα
της δουλειάς μας και επηρεάζουν όχι μόνο το έργο μας αλλά και τη ζωή μας γενικά. Παράλληλα έγιναν συναντήσεις με τις διοικήσεις 1ης, 3ης και 4ης ΥΠΕ.
Πιστεύουμε ότι αυτή η επικοινωνία θα βοηθήσει στη αντιμετώπιση θεμάτων με κοινό τρόπο από όλους
τους συναδέλφους.

Ενημέρωση συναδέλφων για τις συναντήσεις
του νέου Δ.Σ. της Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
με την Πρόεδρο της ΕΠΥ και τον Δοικητή της 1ης ΥΠΕ
Αθήνα 16.04.2013
Αρ. Πρωτ. 438
Αγαπητοί συνάδελφοι,
στα πλαίσια έναρξης επαφών του Προεδρείου της ΠΕΦΝΙ
με φορείς του Υπουργείου Υγείας, τη Δευτέρα 15.04.2013
πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις:
1. Με την Πρόεδρο της ΕΠΥ κ. Καστανιώτη.
Τα θέματα που συζητήθηκαν αφορούσαν σε:  Παρατηρητήριο τιμών – Ελεγκτικό Συνέδριο  Παραγγελίες φαρμάκων από σύμβαση ΕΠΥ – Ηλεκτρονική πλατφόρμα business
exchanges  Κεντρικό ηλεκτρονικό μητρώο δημόσιων συμβάσεων (AGORA)  Αποστολή στοιχείων για αγορά φαρμάκων του έτους 2012

2. Με τον Πρόεδρο της 1ης ΥΠΕ κ. Κοντοζαμάνη.
Τα θέματα που συζητήθηκαν αφορούσαν σε:  Υποστελέχωση φαρμακείων – επικουρικό προσωπικό  Λειτουργία απογευματινών φαρμακείων  Άδειες λειτουργίας νοσοκομειακών φαρμακείων  Εφημερίες
Ανταλλάχθηκαν απόψεις σε κλίμα θετικής διάθεσης και
συμφωνήθηκε η συνεργασία να συνεχιστεί με επαφές σε
τακτά χρονικά διαστήματα. Πρόθεση της ΠΕΦΝΙ είναι αντίστοιχες επαφές και συνεργασίες να πραγματοποιηθούν και
στις υπόλοιπες ΥΠΕ.
Για το Δ.Σ.

Η Πρόεδρος
Δέσποινα Μακριδάκη

Ο Γεν. Γραμματέας
Βασίλης Γούλας

Διαδικασία αποστολής στοιχείων φαρμάκων
Αθήνα, 16.04.2013
Αρ. πρωτ. 437
Προς: Πρόεδρο Ε.Π.Υ.
Θέμα: Διαδικασία αποστολής στοιχείων φαρμάκων
Σχετ.: Έγγραφο της ΕΠΥ με αριθ πρωτ. 2097/05.04.2013
Αγαπητή κ. Καστανιώτη,
σε συνέχεια της χθεσινής μας επικοινωνίας, θα θέλαμε να σας
ενημερώσουμε ότι συνεχίζεται η διαβίβαση του ανωτέρω
σχετικού εγγράφου σας από τα τμήματα προμηθειών των
ΥΠΕ στα Νοσοκομεία αρμοδιότητάς τους προς ενέργεια από
τα φαρμακευτικά τμήματα αυτών, προκαλώντας μεγάλη σύγχυση και αναστάτωση μεταξύ των συναδέλφων.

12

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Για του λόγου το αληθές, επισυνάπτεται σχετικό mail της
6ης ΥΠΕ.
Επειδή για το θέμα αυτό στη χθεσινή μας συνάντηση υπήρξατε
απόλυτα σαφής ότι αυτή η διαδικασία δεν αποτελεί υποχρέωση
των φαρμακευτικών τμημάτων, παρακαλούμε όπως ενεργήσετε τα δέοντα προς τις ΥΠΕ, προκειμένου να αποσαφηνιστεί το
θέμα και να αποφευχθούν τυχόν περαιτέρω προβλήματα.
Ευχαριστούμε εκ των προτέρων για την ανταπόκριση, παραμένοντας στη διάθεσή σας για κάθε μελλοντική συνεργασία.
Για το Δ.Σ.

Η Πρόεδρος
Δέσποινα Μακριδάκη

Ο Γεν. Γραμματέας
Βασίλης Γούλας

θέματα του κλάδου

Παρακολούθηση τιμών και ηλεκτρονικές καταχωρήσεις
Αθήνα, 18.04.2013
Αρ. πρωτ.: 441
Προς: κ.κ Διοικητές 1ης, 2ης, 3ης, 4ης, 5ης, 6ης & 7ης ΥΠΕ
Θέμα: Παρακολούθηση Παρατηρητηρίου Τιμών και
Ηλεκτρονικές Καταχωρήσεις
Θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε ότι στα Φαρμακευτικά
Τμήματα των Νοσοκομείων ευθύνης σας, διαβιβάζονται με
εντολή άμεσης ενέργειας, έγγραφα της ΕΠΥ & του Υπουργείου Εμπορίου, τα οποία δεν εμπίπτουν στις αρμοδιότητές τους.
Συγκεκριμένα τα έγραφα αυτά αφορούν σε:
 Παραγγελίες συμβατικών φαρμάκων μέσω της «ανεξάρτητης» ηλεκτρονικής πλατφόρμας Business Exchanges (παράλληλη διαδικασία με την αποστολή παραγγελιών μέσω
μηχανογραφικών συστημάτων των Νοσοκομείων).

Ενημέρωση κεντρικού ηλεκτρονικού μητρώου δημόσιων
συμβάσεων (ΑΔΑΜ- AGORA).
 Ενημέρωση – έλεγχος τιμών αγοράς βάσει παρατηρητηρίου τιμών.
 Αποστολή στοιχείων για αγορά φαρμάκων του έτους 2012.
Είναι αναγκαίο να καταστεί σαφές ότι οι παραπάνω εργασίες,
σε καμία περίπτωση, δεν αποτελούν υποχρέωση των φαρμακευτικών τμημάτων. Τα νοσοκομειακά φαρμακεία ήδη
εκτελούν ηλεκτρονικές παραγγελίες μέσα από τα πληροφοριακά τους συστήματα και είναι on-line συνδεδεμένα με τα
τμήματα οικονομικού, προμηθειών, πληροφορικής, τα οποία
επίσης έχουν πρόσβαση στα αιτούμενα στοιχεία.
Ως εκ τούτου πιστεύουμε ότι η καταγραφή τους μπορεί να γίνει σε δεύτερο χρόνο είτε με τη διαδικασία της σύζευξης μεταξύ των πληροφοριακών συστημάτων, είτε με τη συγκέντρωση
και καταχώρισή τους από άλλη υπηρεσία. Επιπροσθέτως η
ενημέρωση του ηλεκτρονικού μητρώου AGORA αποτελεί μία
επιπλέον λογιστική υποχρέωση των νοσοκομείων.
Κατόπιν επικοινωνίας με την πρόεδρο της ΕΠΥ, ενημερωθήκαμε ότι το Παρατηρητήριο Τιμών εφεξής θα είναι επικαιροποιημένο σύμφωνα με το τρέχον Δελτίο Τιμών και τις συμβάσεις της ΕΠΥ που έχουν ολοκληρωθεί, επιπροσθέτως θα
περιλαμβάνει τα δελτία τιμών 2011, 2012, γεγονός που θεωρούμε ότι επιλύει τα προβλήματα ενταλματοποίησης παραστατικών από τους επιτρόπους του ελεγκτικού συνεδρίου.
Τέλος, από την ίδια μας διευκρινίστηκε ότι ουδέποτε είχε πρό-

θεση να ζητήσει την αποστολή στοιχείων για αγορά φαρμάκων
του έτους 2012 από τα φαρμακευτικά τμήματα και ότι το έγγραφο αυτό αφορούσε την μηχανογράφηση κάθε Νοσοκομείου.
Κύριοι,
Ο ρόλος του νοσοκομειακού φαρμακοποιού αφορά στην
παροχή νοσοκομειακής φαρμακευτικής φροντίδας και
στη διασφάλιση και προαγωγή της δημόσιας υγείας.
Βασικά εργαλεία στην επιτέλεση αυτού του ρόλου αποτελούν:

Η διασφάλιση της ορθής εφαρμογής των θεραπευτικών
πρωτοκόλλων.
 Ο έλεγχός των συνταγών για τη χορήγηση ποιοτικών φαρμάκων, εντός ενδείξεων, στη σωστή δόση, στο σωστό
χρόνο, στο σωστό συνδυασμό για την αποφυγή αλληλεπιδράσεων.

μάρτιος - απρίλιος - μάιος 2013

13

θέματα του κλάδου 

ανάπτυξη εργαστηριακών μονάδων και οι υπηρεσίες ΚλιΗ
νικής Φαρμακευτικής.
 Η προώθηση της Φαρμακοεπαγρύπνησης.

Η εφαρμογή των αρχών της Φαρμακοοικονομίας και η
άσκηση Φαρμακευτικής πολιτικής.
 Η επιστημονικά τεκμηριωμένη πληροφόρηση των λοιπών
επιστημόνων υγείας σε επίπεδο νοσοκομείου και όχι μόνο.
 Η συμβουλευτική υποστήριξη νοσηλευόμενων και εξωτερικών ασθενών.
Καθώς ουδείς μπορεί ή δικαιούται από το νόμο να υποκαταστήσει το φαρμακοποιό στα ανωτέρω καθήκοντα, οι Διοικήσεις των Νοσοκομείων δεν θα πρέπει μας εγκλωβίζουν σε
διοικητικού τύπου εργασίες, οι οποίες αφενός ουδεμία σχέση έχουν με τη φαρμακευτική επιστήμη, αφετέρου μπορούν
να διεκπεραιωθούν με άλλους τρόπους.
Στην αντίθετη περίπτωση η μη δυνατότητα επιτέλεσης του
επιστημονικού μας έργου, λόγω αυξημένου φόρτου εργασίας

από αλλότρια καθήκοντα και η δεδομένη και μακρά υποστελέχωση των τμημάτων μας, θα υποδαυλίσει επικίνδυνα την ποιοτική και οικονομικά ορθολογική παροχή νοσοκομειακής
φαρμακευτικής φροντίδας προς τον Έλληνα ασθενή.
Προς αποφυγή περαιτέρω προβλημάτων, παρακαλείσθε
όπως προβείτε άμεσα σε όλες τις απαραίτητες παρεμβάσεις
προς τους Διοικητές των Νοσοκομείων, ώστε να αποσαφηνισθούν οι διαδικασίες σχετικά με τα αναφερόμενα θέματα και
να τεθούν συγκεκριμένα οργανογράμματα δράσης ανάλογα
με τις αρμοδιότητες κάθε τμήματος.
Σε κάθε περίπτωση παρακαλούμε να λάβετε υπόψη σας τα
φαρμακευτικά τμήματα δεν είναι αρμόδια για οικονομικές
και λογιστικές εργασίες.
Για το Δ.Σ.

Η Πρόεδρος
Δέσποινα Μακριδάκη

Ο Γεν. Γραμματέας
Βασίλης Γούλας

Ενημέρωση συναδέλφων
Αθήνα 23.05.2013
Αρ. Πρωτ. 445
Με αφορμή την ενημέρωσή μας από συναδέλφους της Β. Ελλάδας και την ανάγκη άμεσης παρέμβασης για την επίλυση
σοβαρών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν και τα οποία
έχουν σχέση με την ομαλή λειτουργία των φαρμακευτικών
τμημάτων, μέλη του Προεδρείου συναντήθηκαν με τον Διοικητή της 4ης ΥΠΕ κ. Βεντούρη και τον αν. Διοικητή της 3ης
ΥΠΕ κ. Μπογιατζίδη.
Θέματα της συζήτησης ήταν:  Νέοι οργανισμοί Νοσοκομείων – Θέσεις Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών Ε.Σ.Υ. (Αναλογία
αριθμού φαρμακοποιών/κλίνες) – Άδειες λειτουργίας φαρμακευτικών τμημάτων  Αρμοδιότητες και οργανόγραμμα φαρμακευτικών τμημάτων  Τρέχουσες ελλείψεις σε προσωπικό
– Προσλήψεις – επικουρικό προσωπικό
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην αποσαφήνιση του ρόλου
του νοσοκομειακού φαρμακείου, σε ό,τι αφορά στις διαχειριστικές του αρμοδιότητες. Υπήρξε συμφωνία και από τις δύο
πλευρές ότι αυτές θα πρέπει να αφορούν αποκλειστικά και
μόνο στο φάρμακο. Από την 4η ΥΠΕ υπάρχει ήδη δέσμευση
για άμεση έκδοση σχετικής οδηγίας προς τις Διοικήσεις των
Νοσοκομείων αρμοδιότητάς της για απομάκρυνση των «υλικών» από τα φαρμακευτικά τμήματα.

14

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Σε ό,τι αφορά στην υλοποίηση όλων των διαδικασιών που
αφορούν σε λογιστικές εργασίες (ΑΔΑ, ΑΔΑΜ-AGORA κ.λπ.)
και οι οποίες έγινε κατανοητό και αποδεκτό ότι δεν αφορούν
σε καμία περίπτωση τα φαρμακευτικά τμήματα, προτείναμε
αυτή να γίνεται από συγκεκριμένη ομάδα διοικητικών υπαλλήλων της Οικονομικής Υπηρεσίας του Νοσοκομείου, αφού
όλες αυτές οι εργασίες εμπεριέχονται στην γενική υποχρέωση του Νοσοκομείου να αποστέλλει οικονομικά στοιχεία,
στα πλαίσια συνεργασίας του Υπουργείου Ανάπτυξης με τα
υπόλοιπα Υπουργεία, μέσω του ΕΣΗΔΗΣ (Εθνικό Σύστημα
Ηλεκτρονικών Δημοσίων Συμβάσεων).
Με τον κ. Βεντούρη συζητήθηκε επιπροσθέτως το θέμα της διάλυσης κυτταροστατικών φαρμάκων και τα προβλήματα που
έχουν προκύψει από την έλλειψη σχετικού θεσμικού πλαισίου.
Συμπερασματικά, θα πρέπει να τονίσουμε ότι αποκομίσαμε
τη θετική διάθεση των Διοικητών για ενέργειες αποσυμφόρησης των φαρμακευτικών τμημάτων και δέσμευσης από
πλευράς τους για εισηγήσεις προς το ΥΥΚΑ, σε ό,τι αφορά
στα οργανογράμματα των φαρμακευτικών τμημάτων στους
νέους οργανισμούς των Νοσοκομείων της περιφέρειάς τους.
Για το Δ.Σ.

Η Πρόεδρος
Δέσποινα Μακριδάκη

Ο Γεν. Γραμματέας
Βασίλης Γούλας

φαρμακοεπαγρύπνηση
Επιμέλεια: Δέσποινα Μακριδάκη

Μαύρο τρίγωνο

Φαρμακευτικά προϊόντα υπό πρόσθετη παρακολούθηση

Σύμφωνα με ανακοίνωση του ΕΟΦ, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) εισήγαγε μια νέα διαδικασία επισήμανσης
προϊόντων που θα βρίσκονται υπό ιδιαίτερα στενή παρακολούθηση από τις ρυθμιστικές αρχές. Αυτά τα
φαρμακευτικά προϊόντα περιγράφεται ότι θα «υπόκεινται σε πρόσθετη παρακολούθηση».
Φαρμακευτικά προϊόντα υπό πρόσθετη παρακολούθηση θα έχουν ένα μαύρο ανεστραμμένο τρίγωνο
που θα εμφανίζεται στο Φύλλο Οδηγιών Χρήσης και στις πληροφορίες για τους επαγγελματίες υγείας
που ονομάζονται Περίληψη Χαρακτηριστικών του Προϊόντος, μαζί με μια σύντομη πρόταση που θα
εξηγεί τι σημαίνει το τρίγωνο: «Το φάρμακο αυτό υπόκειται σε πρόσθετη παρακολούθηση».
Το μαύρο τρίγωνο θα χρησιμοποιηθεί σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ για να χαρακτηρίζει φαρμακευτικά
προϊόντα που βρίσκονται υπό πρόσθετη παρακολούθηση. Θα αρχίσει να εμφανίζεται στα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης κάποιων φαρμάκων από το φθινόπωρο του 2013. Δεν θα υπάρχει στην εξωτερική συσκευασία ή στην επισήμανση του προϊόντος.

Τι σημαίνει το μαύρο τρίγωνο;
Όλα τα φαρμακευτικά προϊόντα θα παρακολουθούνται
προσεκτικά μετά την εισαγωγή τους στην ευρωπαϊκή αγορά. Όταν ένα φάρμακο θα έχει χαρακτηριστεί με το μαύρο
τρίγωνο, αυτό θα σημαίνει ότι παρακολουθείται ακόμη πιο
εντατικά από άλλα φάρμακα. Αυτό γενικώς θα συμβαίνει
γιατί θα υπάρχουν λιγότερες πληροφορίες διαθέσιμες για το
φάρμακο αυτό σε σχέση με άλλα φάρμακα, π.χ. επειδή θα
είναι νέο φάρμακο ή θα υπάρχουν περιορισμένα δεδομένα
για τη μακροχρόνια χρήση. Δεν θα σημαίνει ότι το φάρμακο
δεν είναι ασφαλές.
Καθεστώς πρόσθετης παρακολούθησης για ένα φάρμακο
θα εφαρμόζεται σε όλες τις παρακάτω περιπτώσεις:
 Πρόκειται για φάρμακο που περιέχει μια νέα δραστική ουσία
που έλαβε άδεια έγκρισης μετά την 1η Ιανουαρίου 2011.
 Πρόκειται για φαρμακευτικό προϊόν βιολογικής προέλευσης, όπως εμβόλιο ή ένα φαρμακευτικό προϊόν που προέρχεται από πλάσμα (αίμα) για το οποίο υπάρχει περιορισμένη εμπειρία μετεγκριτικά.

Πρόκειται για φάρμακο στο οποίο έχει χορηγηθεί άδεια
κυκλοφορίας υπό περιορισμούς [conditional approval]
(και η εταιρεία πρέπει να παρέχει περισσότερα δεδομένα
για το φάρμακο) ή εγκεκριμένο υπό εξαιρετικές περιστάσεις [under exceptional circumstances] (όπου για συγκεκριμένους λόγους η εταιρεία δεν μπορούσε να καταθέσει
ένα ολοκληρωμένο σύνολο δεδομένων).
 Η εταιρεία που κυκλοφορεί το προϊόν στην αγορά πρέπει
να πραγματοποιήσει επιπρόσθετες μελέτες, όπως για πα-

16

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

ράδειγμα να παράσχει περισσότερα δεδομένα για τη μακροχρόνια χρήση των φαρμάκων ή για μια σπάνια ανεπιθύμητη ενέργεια που είχε παρατηρηθεί κατά τη διάρκεια
των κλινικών μελετών.
Άλλα φαρμακευτικά προϊόντα μπορούν να βρεθούν υπό
πρόσθετη παρακολούθηση μετά από μια απόφαση της Επιτροπής Φαρμακοεπαγρύπνησης-Αξιολόγησης του Κινδύνου (PRAC) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων.
Ευρωπαϊκός Κατάλογος φαρμάκων που
υπόκεινται σε πρόσθετη παρακολούθηση
Είναι διαθέσιμος ένας Ευρωπαϊκός Κατάλογος φαρμάκων που
υπόκεινται σε πρόσθετη παρακολούθηση. Ο Ευρωπαϊκός
Οργανισμός Φαρμάκων εξέδωσε τον πρώτο κατάλογο τον
Απρίλιο 2013 και θα αξιολογείται κάθε μήνα από την PRAC.
Ένα φαρμακευτικό προϊόν μπορεί να συμπεριληφθεί στον
κατάλογο όταν εγκριθεί για πρώτη φορά ή οποιαδήποτε
στιγμή κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής του προϊόντος.
Ένα φάρμακο θα παραμένει υπό πρόσθετη παρακολούθηση για πέντε χρόνια ή μέχρι η PRAC να αποφασίσει να το
αποσύρει από τον κατάλογο.
Μπορεί να υπάρξει μια καθυστέρηση μεταξύ της απόφασης
να προσθέσει στον κατάλογο ή να αποσύρει από αυτόν κάποιο προϊόν και της χρονικής στιγμής που το αναθεωρημένο Φύλλο Οδηγιών Χρήσης θα τεθεί στην κυκλοφορία. Αυτό
γίνεται επειδή χρειάζεται κάποιο χρονικό διάστημα για την
αναθεώρηση του ΦΟΧ και την αντικατάστασή του παλαιότερου που βρίσκεται ήδη στην αγορά της ΕΕ.

φαρμακοεπαγρύπνηση

Ο επικαιροποιημένος κατάλογος των φαρμάκων που υπόκεινται σε πρόσθετη παρακολούθηση μπορεί να βρεθεί
στην ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων
και θα εκδίδεται επίσης από τους Εθνικούς Οργανισμούς
Φαρμάκων στα κράτη μέλη της ΕΕ. Ο κατάλογος θα αξιολογείται κάθε μήνα.
Για περισσότερες πληροφορίες, δείτε τον κατάλογο των
φαρμάκων που υπόκεινται σε πρόσθετη παρακολούθηση:
http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/
Other/2013/04/WC500142453.pdf
Γιατί τα φάρμακα
θα παρακολουθούνται μετά την έγκριση;
Οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές αποφάσισαν να εγκρίνουν φάρμακα βάσει των αποτελεσμάτων κλινικών μελετών
μετά από αξιολόγηση του οφέλους και του κινδύνου.
Μόνο τα φάρμακα εκείνα των οποίων τα πλεονεκτήματα
έχουν δειχθεί να είναι μεγαλύτερα των κινδύνων μπορούν
να εισέλθουν στην αγορά. Αυτό διασφαλίζει ότι οι ασθενείς μπορούν να έχουν πρόσβαση στη θεραπεία που χρειάζονται χωρίς να εκτίθενται σε μη αποδεκτές ανεπιθύμητες
ενέργειες.
Οι κλινικές μελέτες συμπεριλαμβάνουν ένα μικρό αριθμό
ασθενών για ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα. Οι ασθενείς στις κλινικές μελέτες επιλέγονται προσεκτικά και παρακολουθούνται στενά κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες.
Στη συνηθισμένη κλινική πρακτική, μια μεγαλύτερη και
περισσότερο ανομοιογενής ομάδα ασθενών θα χρησιμοποιήσει το φάρμακο. Είναι πιθανόν να έχουν και άλλες ασθένειες και να λαμβάνουν και άλλα φάρμακα. Είναι πιθανόν
κάποιες λιγότερο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες να εμφανίζονται μόνο όταν ένα φάρμακο έχει χρησιμοποιηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα από έναν μεγάλο αριθμό ασθενών.
Είναι, επομένως ζωτικής σημασίας να συνεχίζει να παρακολουθείται η ασφάλεια των φαρμάκων όταν αυτά βρίσκονται
σε εμπορική χρήση.
Οι πληροφορίες συλλέγονται συνεχώς μετά την κυκλοφορία ενός φαρμάκου στην αγορά για να παρακολουθηθεί
η πραγματική εμπειρία από το φάρμακο. Οι ευρωπαϊκές
ρυθμιστικές αρχές παρακολουθούν στενά την πληροφορία αυτή για να διασφαλίσουν ότι τα πλεονεκτήματα των
φαρμάκων θα υπερτερούν σε σχέση με τους κινδύνους.
Οι ίδιες μέθοδοι παρακολούθησης θα χρησιμοποιηθούν σε
όλη την ΕΕ, έτσι ώστε οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές να
μπορούν να μοιραστούν την πληροφορία που έχει συλλεχθεί σε μεμονωμένα κράτη-μέλη. Αυτό παρέχει μια πηγή
γνώσης για τους ειδικούς των ρυθμιστικών αρχών, ώστε
να μπορούν να βασιστούν σ' αυτή για τη λήψη αποφάσεων

και τους επιτρέπει να ενεργούν γρήγορα προκειμένου να
διασφαλίσουν την ασφάλεια των ασθενών όταν απαιτείται,
όπως παρέχοντας προειδοποιήσεις σε ασθενείς και επαγγελματίες υγείας ή περιορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο
χρησιμοποιείται ένα φάρμακο.
Αναφορά ανεπιθύμητων ενεργειών
Η αναφορά εικαζόμενων ανεπιθύμητων ενεργειών είναι ένας
σημαντικό τρόπος για να συγκεντρωθούν πληροφορίες για
τα φάρμακα στην αγορά. Οι ρυθμιστικές αρχές εξετάζουν
αναφορές από ανεπιθύμητες ενέργειες παράλληλα με την
ήδη υπάρχουσα πληροφορία για να διασφαλίσουν ότι τα
πλεονεκτήματα παραμένουν περισσότερα από τους κινδύνους και για να κάνουν ενέργειες όπου κρίνεται απαραίτητο.
Ασθενείς και επαγγελματίες υγείας ενθαρρύνονται να αναφέρουν εικαζόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες για οποιοδήποτε φάρμακο. Σύμφωνα με τη νέα νομοθεσία, οι ασθενείς
έχουν το δικαίωμα να αναφέρουν εικαζόμενες ανεπιθύμητες
ενέργειες απευθείας στους εθνικούς οργανισμούς φαρμάκων
– αρμόδιες αρχές της χώρας τους εάν το επιθυμούν. Πληρο-

μάρτιος - απρίλιος - μάιος 2013

17

φαρμακοεπαγρύπνηση

φορίες σχετικά με το με ποιον τρόπο θα το κάνουν πρέπει να
δίνονται σε κάθε φύλλο οδηγιών χρήσης και στην περίληψη
χαρακτηριστικών του προϊόντος.
Το μαύρο τρίγωνο δίνει τη δυνατότητα να εντοπιστούν γρήγορα τα φάρμακα που υπόκεινται σε πρόσθετη παρακολούθηση. Οι ασθενείς και οι επαγγελματίες υγείας ενθαρρύνονται να αναφέρουν εικαζόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες σε
φάρμακα που έχουν το μαύρο τρίγωνο, έτσι ώστε κάθε νέα
πληροφορία που ανακύπτει να αναλύεται αποτελεσματικά.
Εισαγωγή στο νέο ευρωπαϊκό σύστημα
Η γενική ιδέα για την πρόσθετη παρακολούθηση και το μαύρο σύμβολο εισήχθησαν από τη νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία
για την παρακολούθηση της ασφάλειας των φαρμάκων, που
ονομάζεται Νομοθεσία για τη Φαρμακοεπαγρύπνηση, η
οποία βρίσκεται σε ισχύ από το 2012.
Κάθε νέο φάρμακο που θα εγκρίνεται μετά από την 1η
Σεπτεμβρίου 2013 και θα υπόκειται σε πρόσθετη παρακολούθηση θα περιλαμβάνει ένα μαύρο σύμβολο στο Φύλλο
Οδηγιών Χρήσης και στην Περίληψη των Χαρακτηριστι-

κών του Προϊόντος όταν θα εισέρχεται στην αγορά της ΕΕ.
Η νομοθεσία επηρεάζει τα φάρμακα που έχουν εγκριθεί στην
ΕΕ μετά την 1η Ιανουαρίου 2011. Επομένως, θα υπάρξει μια
μεταβατική περίοδος για φάρμακα που εγκρίθηκαν μεταξύ του Ιανουαρίου 2011 και του Αυγούστου 2013, ώστε τα
αναθεωρημένα φύλλα οδηγιών χρήσης να αντικαταστήσουν
σταδιακά τα παλιότερα υλικά στην αγορά της ΕΕ.
Εάν εκπαιδευτικά υλικά έχουν μοιραστεί σε ασθενείς και
επαγγελματίες υγείας για ένα φάρμακο που υπόκειται σε πρόσθετη παρακολούθηση, αυτά τα υλικά θα περιέχουν πληροφορίες για την κατάσταση της πρόσθετης παρακολούθησης.
Ο επικαιροποιημένος κατάλογος των φαρμάκων που υπόκεινται σε πρόσθετη παρακολούθηση μπορεί να βρεθεί στην
ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων και εκδίδεται επίσης και από τους εθνικούς οργανισμούς φαρμάκων των διαφόρων κρατών-μελών. Ο κατάλογος θα αναθεωρείται κάθε μήνα.
Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στην
ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων:
http://www.ema.europa.eu

Προσεχή συνέδρια – συναντήσεις στην Ελλάδα
• 7ο Συνέδριο - Επιστημονικό Κέντρο Management Noσοκομείων / 14-15 Ιουνίου 2013, Αθήνα,

Αμφιθέατρο Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν / «Συντονισμός για τον έλεγχο του κόστους. Μπορεί
να υπάρξει εξορθολογισμός δαπανών χωρίς την εισαγωγή σύγχρονων δομών διακυβέρνησης;»

• Ημερίδα ΗΔΙΚΑ / Τετάρτη, 26 Ιουνίου 2013, ώρα 14:00, Αθήνα, ξενοδοχείο Caravel / «Η Υγεία στην
Ψηφιακή Εποχή - Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση: Προκλήσεις & Προοπτικές»

• 5th BBBB International Conference / 25-28 Σεπτεμβρίου 2013, Αθήνα, Ξενοδοχείο Metropolitan

“From Drug Discovery and Formulation Strategies to Pharmacokinetiks- Pharmacodynamics”
Π. Μαχαίρας, Φαρμακευτική Σχολή Αθήνας

• Διημερίδα-Συνέδριο από τη Δ/νση Ποιότητας & Αποδοτικότητας του Υπουργείου Υγείας

26-27 Σεπτεμβρίου 2013, Χανιά / «Ευαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στα συστήματα για τη
βελτίωση της Ποιότητας στις Υπηρεσίες Υγείας και στην ενδυνάμωση του ρόλου του Ασθενούς»

• 12ο HealthWorld 2013 / 19 & 20 Σεπτεμβρίου 2013 / Ξενοδοχείο Ledra Marriot / «Από το μνημόνιο

στην Ανασυγκρότηση του Υγειονομικού Τομέα» / Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και του
Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος

• 15ο Πανελλήνιο Συνέδριο Management Υπηρεσιών Υγείας / 11-12 Οκτωβρίου 2013, Αθήνα,
ξενοδοχείο Τιτάνια / «Αριστεία και Διαφάνεια στα Δημόσια Νοσοκομεία»

• 6ο Συνέδριο Π.Ε.Φ.Ν.Ι. / 14-17 Νοεμβρίου 2013, Ιωάννινα / «Η Νοσοκομειακή Φαρμακευτική στην
Ολοκληρωμένη Φροντίδα Υγείας»

18

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

φαρμακοεπαγρύπνηση

Κίτρινη κάρτα ΕΟΦ: Οδηγίες συμπλήρωσης
Υπενθυμίζεται από τον ΕΟΦ ότι το έντυπο αναφοράς πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών («κίτρινη κάρτα») αποτελεί έναν τρόπο συλλογής πληροφοριών που αφορούν στις ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων. Με τον τρόπο αυτό επικαιροποιούνται οι αντίστοιχες βάσεις δεδομένων
φαρμακοεπαγρύπνησης και διασφαλίζεται η ορθολογικότερη χρήση των ιδιοσκευασμάτων.
Οι επαγγελματίες του χώρου της υγείας οφείλουν να συμπληρώνουν το έντυπο της κίτρινης κάρτας σε
οποιαδήποτε περίπτωση υποψιάζονται ότι ένα σκεύασμα μπορεί να έχει προκαλέσει μια ανεπιθύμητη
ενέργεια. Το εν λόγω έντυπο είναι διαθέσιμο σε ηλεκτρονική μορφή στην ιστοσελίδα του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ) http://www.eof.gr/web/guest/yellowgeneral από όπου ο επαγγελματίας
υγείας μπορεί να το συμπληρώσει και να το στείλει ηλεκτρονικά, ενώ έχει και τη δυνατότητα να το εκτυπώσει και να το στείλει με τηλεομοιότυπο στον ΕΟΦ (210 6549585).
Οι επαγγελματίες υγείας, παρακαλούνται να χρησιμοποιήσουν έναν από του ακόλουθους τρόπους για
να αναφέρουν πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμακευτικού προϊόντος ανθρώπινης χρήσης:
Συμπληρώστε και υποβάλετε ηλεκτρονικά
την αναφορά ανεπιθύμητης ενέργειας

Εκτυπώστε την Κίτρινη Κάρτα και αποστείλτε την
με fax στον ΕΟΦ (210 6549585)
ή

Αγαπητέ Νοσοκομειακέ Φαρμακοποιέ,
Οι επαγγελματίες υγείας (γιατροί, φαρμακοποιοί, νοσηλευτές), έχουν καθήκον να συμπληρώνουν την Κίτρινη Κάρτα
κάθε φορά που υποψιάζονται ότι ένα φάρμακο μπορεί να
έχει προκαλέσει μια ανεπιθύμητη ενέργεια.
Τι είναι η Κίτρινη Κάρτα
Η Κίτρινη Κάρτα είναι ένα μέσο για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τις ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων.
Τι είναι ανεπιθύμητη ενέργεια ενός φαρμάκου
Ανεπιθύμητη ενέργεια είναι η μη επιθυμητή ή και βλαπτική δράση που παρατηρείται όταν ένα φάρμακο χορηγείται
σε κανονικές συνθήκες, εφόσον:  υπάρχει υποψία ότι αυτή
σχετίζεται με το φάρμακο  άσχετα με το αν είναι ήδη γνωστή η παρενέργεια αυτή ή είναι άγνωστη και δεν έχει μέχρι
τώρα συσχετιστεί με το φάρμακο
Αγαπητέ Νοσοκομειακέ Φαρμακοποιέ,
Πλαισίωσε τις Νοσοκομειακές Επιτροπές Φαρμακοεπαγρύπνησης.

20

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

φαρμακοεπαγρύπνηση

Φρόντισε για τη συμπλήρωση της Κίτρινης Κάρτας και την
αποστολή της στον ΕΟΦ.
Γιατί πρέπει να συμπληρώνεις
την Κίτρινη Κάρτα
Για να εμπλουτιστούν οι γνώσεις για τις ανεπιθύμητες δράσεις των φαρμάκων, ώστε να λαμβάνονται μέτρα για την ορθότερη και ασφαλέστερη χρήση τους.
Η Κίτρινη Κάρτα συμβάλλει στην ανίχνευση ανεπιθύμητων
ενεργειών των φαρμάκων.
Μη διστάζεις να καταγράφεις τις ανεπιθύμητες δράσεις
που σου είναι άγνωστες ή έχεις αμφιβολίες για τη συσχέτισή τους με το συγκεκριμένο φάρμακο.
Η Επιτυχία του θεσμού της Κίτρινης Κάρτας στηρίζεται στην
ΕΠΑΓΡΥΠΝΗΣΗ των επαγγελματιών υγείας, στη θέληση και
το ζήλο τους να γνωστοποιούν τις πιθανές ανεπιθύμητες
ενέργειες των φαρμάκων.
Κάθε γνωστοποίηση μπορεί να είναι σημαντική!

Τι γνωστοποιείτε στον ΕΟΦ
Όλες τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες που αφορούν
τα Νέα Φάρμακα, τα εμβόλια ή που παρατηρούνται στα
παιδιά.
Τ 
ις σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες για τα καθιερωμένα
φάρμακα.


Πού θα βρείτε την Κίτρινη Κάρτα 
την ιστοσελίδα του ΕΟΦ: www@eof.gr
σ 
απευθυνόμενοι στον ΕΟΦ, στο Τμήμα Ανεπιθύμητων
Ενεργειών (Μεσογείων 284, 155 62 Αθήνα)
στα τηλ. 210 6507380 και 210 6507337, φαξ 210 6549585
 σ το Εθνικό Συνταγολόγιο

Ο ΕΟΦ σας ευχαριστεί για τη συμβολή σας στο έργο του,
που είναι η διασφάλιση και η προαγωγή της Δημόσιας
Υγείας.

Παρουσίαση του νέου συστήματος παρακολούθησης και
ελέγχου των φαρμακευτικών προϊόντων
Στις 7 Μαΐου 2013 παρουσιάστηκε από τον Αναπληρωτή
Υπουργό Υγείας κ. Μάριος Σαλμάς και τον Πρόεδρο του
ΕΟΦ κ. Γιάννη Τούντα το νέο σύστημα παρακολούθησης
και ελέγχου των φαρμακευτικών προϊόντων.
Ο ΕΟΦ, με τη χρήση της ηλεκτρονικής εφαρμογής παρακολούθησης και ελέγχου της διακίνησης των φαρμακευτικών
προϊόντων, είναι παρών σε ολόκληρη την αλυσίδα διανομής, από την εισαγωγή ή παραγωγή ενός φαρμάκου έως και
την αγορά του στο φαρμακείο από τον πολίτη.
Οι ταινίες γνησιότητας παράγονται από τον ΕΟΦ και προσφέρονται στις φαρμακευτικές εταιρείες κατόπιν παραγγελίας. Κάθε ταινία γνησιότητας είναι μοναδική και καθορίζει
ένα μόνο προϊόν και συσκευασία.
Πλέον οι φαρμακευτικές εταιρείες καταχωρούν στην ηλεκτρονική εφαρμογή σε πραγματικό χρόνο (πριν την έξοδο
από την αποθήκη) το μοναδικό σειριακό αριθμό της κάθε
ταινίας γνησιότητας και το προϊόν και τη συσκευασία που
την επικολλούν. Παράλληλα, δηλώνουν τον τελικό προορισμό της συσκευασίας: προς φαρμακαποθήκη, προς φαρμακείο, προς φαρμακείο νοσοκομείου, προς εξαγωγή. Τέλος,
δηλώνουν και τους μοναδικούς αριθμούς ταινιών γνησιό-

τητας που δεν επικολλήθηκαν ως ελαττωματικές. Κατ’ αναλογία, οι φαρμακαποθήκες δηλώνουν με τη σειρά τους τις
ταινίες γνησιότητας των συσκευασιών εκείνων που προορίζονται για παράλληλη εξαγωγή.
Με αυτή τη διαδικασία πλέον ο ΕΟΦ έχει γνώση κάθε συσκευασίας φαρμάκου που κυκλοφορεί στην ελληνική αγορά και ελέγχει τη νομιμότητα και εγκυρότητα του φαρμάκου που αγοράζει ο καταναλωτής, μέσω του συστήματος
της Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης. Με αυτόν τον τρόπο
εκμηδενίζεται ο κίνδυνος κυκλοφορίας ψευδεπίγραφων
άρα και επικίνδυνων για τη δημόσια υγεία προϊόντων.
Πολύ σημαντικό όμως είναι και το γεγονός ότι δεν είναι πλέον δυνατή η επικόλληση ταινιών γνησιότητας που έχουν
ήδη χρησιμοποιηθεί πάνω σε άλλη συνταγή, κάτι που δυστυχώς ήταν συχνό φαινόμενο.
Η ηλεκτρονική διαδικασία δεν ελέγχει μόνο, αλλά και παρακολουθεί εικοσιτέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο την ελληνική αγορά σε πανελλαδικό επίπεδο, ώστε να αποφεύγεται η
έλλειψη φαρμάκων και να είναι δυνατή η έγκαιρη διαπίστωση επιδημιολογικών φαινόμενων. Το νέο σύστημα θα είναι σε
θέση να ελέγχει περί τους 2,5 δισεκατομμύρια κωδικούς.

μάρτιος - απρίλιος - μάιος 2013

21

φαρμακοεπαγρύπνηση

Παρουσίαση της εκστρατείας ενημέρωσης του ΕΟΦ
για την ορθή και ασφαλή χρήση των φαρμάκων
Ο ΕΟΦ είναι ο φορέας που αναπτύσσει και προωθεί την ιατρική και φαρμακευτική έρευνα και ενημερώνει
τους επιστήμονες υγείας, τους αρμόδιους φορείς και το κοινό με χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τα φαρμακευτικά προϊόντα.
Αποστολή του είναι η προστασία της Δημόσιας Υγείας σε σχέση την κυκλοφορία φαρμακευτικών προϊόντων (φάρμακα ανθρώπινης χρήσης, τρόφιμα ειδικής διατροφής και συμπληρώματα διατροφής, βιοκτόνα, ιατρικά βοηθήματα & καλλυντικά)στην Ελλάδα. Αξιολογεί και εγκρίνει νέα ασφαλή και αποτελεσματικά
προϊόντα και παρακολουθεί την ποιότητα, την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των προϊόντων που
βρίσκονται σε κυκλοφορία.
Η ορθή και ασφαλής χρήση των φαρμάκων μας αφορά όλους. Η εξασφάλισή της ορθής και ασφαλούς χρήσης τους αποτελεί μέλημα και υποχρέωση όλων των επαγγελματιών υγείας. Ακολουθεί απόσπασμα από το
Δελτίου Τύπου του ΕΟΦ αναφορικά με την Εκστρατεία Ενημέρωσης που ξεκινά.

O Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.) εγκαινίασε την
Πέμπτη 16 Μαΐου εκστρατεία ενημέρωσης για την ορθή
και ασφαλή χρήση των φαρμάκων, η οποία απευθύνεται
τόσο στο κοινό, όσο και στους επαγγελματίες της υγείας.
Την εκστρατεία και τις δράσεις της παρουσίασε στις επιστημονικές εταιρείες και φορείς του τομέα της Υγείας, ζητώντας παράλληλα την υποστήριξη και τη συμβολή όλων
των κοινωνικών εταίρων, ο καθηγητής Γιάννης Τούντας,
Πρόεδρος του ΕΟΦ.
Όπως έχει διαπιστωθεί:  Η κατανάλωση αντιβιοτικών το
2010 στη χώρα μας ήταν η υψηλότερη σε σύγκριση με
όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ, σχεδόν διπλάσια από το μέσο
όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.  Ένας στους τέσσερις Έλληνες λαμβάνει συνταγογραφούμενα φάρμακα από το
φαρμακοποιό του χωρίς συνταγή γιατρού.  Ένας στους
δύο δεν γνωρίζει εάν υπάρχουν αλληλεπιδράσεις μεταξύ
των φαρμάκων που λαμβάνει.  Οι έξι στους δέκα από αυτούς που καταναλώνουν φάρμακα χωρίς συνταγή ιατρού
δεν έχουν ερωτηθεί από το φαρμακοποιό εάν έχουν εμφανίσει αλλεργία ή εάν έχουν βλάβη νεφρών ή ήπατος. 
Δύο στους δέκα δεν θεωρούν ότι είναι καλά ενημερωμένοι
για τα φάρμακα που λαμβάνουν, ενώ σε ποσοστό 13% δεν
γνωρίζουν καλά τις οδηγίες για το πώς πρέπει να λαμβάνουν τα φάρμακά τους.
Για την αντιμετώπιση του προβλήματος ο ΕΟΦ οργανώνει την
εκστρατεία ενημέρωσης ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΘΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΗ ΧΡΗΣΗ
ΦΑΡΜΑΚΩΝ προς: α) το γενικό κοινό β) τους επαγγελματίες
υγείας γ) τους φορείς παροχής υγείας

22

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Παρουσίαση της εκστρατείας
Τα μηνύματα είναι:  Η μη ορθή χρήση φαρμάκων μπορεί να
έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία.  Έγκριση ΕΟΦ σημαίνει αποτελεσματικότητα και ασφάλεια για όλα τα φάρμακα,
πρωτότυπα και γενόσημα.
Ο ΕΟΦ εγγυάται:  Όλα τα φάρμακα με άδεια κυκλοφορίας
ΕΟΦ, πρωτότυπα και γενόσημα, είναι ασφαλή, αποτελεσματικά και ίδιας θεραπευτικής αξίας.  Η άδεια κυκλοφορίας
όλων των φαρμάκων δίνεται με βάση την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία.  Η ποιότητα, η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα
των φαρμάκων διασφαλίζεται με συνεχείς ελέγχους μετά
την άδεια κυκλοφορίας.
Ο ΕΟΦ συμβουλεύει:  Αγοράζουμε συνταγογραφούμενα
φάρμακα μόνο με συνταγή γιατρού.  Εμπιστευόμαστε γενόσημα ή πρωτότυπα φάρμακα, αφού η θεραπευτική τους
αξία είναι ίδια.  Δεν καταναλώνουμε αντιβιοτικά χωρίς συνταγή γιατρού, όπως στις απλές ιώσεις.  Δεν αγοράζουμε
φάρμακα από το διαδίκτυο.  Δεν ανταλλάσσουμε φάρμακα
με συγγενείς και φίλους.
Συμβουλευτείτε το γιατρό και το φαρμακοποιό σας για
τη σωστή χρήση φαρμάκων.
Ζητήστε να σας χορηγηθούν τα κατάλληλα φάρμακα με
το μικρότερο κόστος συμμετοχής
Τα υλικά της εκστρατείας περιλαμβάνουν: καταχωρήσεις, τηλεοπτικό σποτ, ραδιοφωνικό σποτ, web banners στο διαδίκτυο,
ιστοσελίδα εκστρατείας, θεματικά σποτ στο διαδίκτυο.

χρηστικός οδηγός διαδικασιών
του νοσοκομειακού φαρμακείου

Διαδικασίες έναρξης λειτουργίας Απογευματινού Φαρμακείου
στα Φαρμακεία των Δημόσιων Νοσοκομείων 
ε βάση το Ν. 4052/01.03.2012 άρθρο 6.3 και άρθρο 25,
Μ
και την ΚΥΑ Υ4α/οικ. 25408/14.03.2012, ο Διευθυντής του
Φαρμακευτικού Τμήματος εισηγείται προς το Διοικητή
του Νοσοκομείου την έναρξη λειτουργίας του Απογευματινού Φαρμακείου (Α.Φ.). Στην εισήγηση πρέπει να καθορίζεται το ωράριο λειτουργίας (επικοινωνίας και εκτέλεσης συνταγών) του Α.Φ., το προσωπικό (Φαρμακοποιοί και
Βοηθοί Φαρμακείου) που θα απασχολείται σε αυτό και ο
μέγιστος αριθμός των συνταγών που θα εκτελούνται ανά
ημέρα λειτουργίας του.
 Εγκρίνεται από το Διοικητή η λειτουργία του Α.Φ.

Σε αυτό το στάδιο, μπορεί να γίνει σχετικό αίτημα από το
Διευθυντή του Φαρμακευτικού Τμήματος για την ένταξη λειτουργίας του Α.Φ. στα Απογευματινά Ιατρεία του Νοσοκομείου από πλευράς Πληροφοριακού Συστήματος του Νοσοκομείου και την πλήρη μηχανογραφική του υποστήριξη.

Τ ο πρόγραμμα του Α.Φ. κατατίθεται στη Γραμματεία Απογευματινών Ιατρείων του Νοσοκομείου και υποβάλλεται
στη Διοίκηση του Νοσοκομείου για έγκριση.

Για την αμοιβή των εργαζομένων ισχύει η ΚΥΑ Υ4α/οικ.
25408/14.03.2012, όπως τροποποιήθηκε από την ΥΑ
Υ4/43990 (ΦΕΚ 1416/30.04.2012). Η διαδικασία που ακολουθείται είναι αυτή της αμοιβής των ιατρών και λοιπών
εργαζόμενων του Νοσοκομείου που απασχολούνται στη
λειτουργία των Απογευματινών Ιατρείων.
 Η αμοιβή των εργαζόμενων στο Α.Φ. υπολογίζεται από τις
συνταγές που εκτελέστηκαν στο εγκεκριμένο ωράριο λειτουργίας του Α.Φ.
 Οι συνταγές που εκτελούνται στα πλαίσια λειτουργίας του
Ολοήμερου Φαρμακείου (άρα και του Α.Φ.) υποβάλλονται
στους ασφαλιστικούς φορείς προς εξόφληση μέσα στο
πρώτο 10ήμερο του επόμενου μήνα.

Γενικό Νοσοκομείο Αττικής
Από το Φαρμακευτικό Τμήμα του ΓΝΑ «Σισμανογλείο» εξυπηρετούνται κατά την απογευματινή λειτουργία, από τον
Ιούνιο 2012 πειραματικά και, μετά από έγκριση της Διοίκησης του Νοσοκομείου, από τον Ιούλιο 2012 με οργανωμένα προγραμματισμένα επαναλαμβανόμενα ραντεβού εξωτερικοί ασθενείς για φάρμακα υψηλού κόστους / ΦΥΚ και
αντιρετροϊκά φάρμακα, μέχρι δε την ενσωμάτωση του ΕΤΑΑ
στον ΕΟΠΥΥ χορηγούνταν σχεδόν κατά αποκλειστικότητα
τα ΦΥΚ συνολικά σε ασφαλισμένους ΕΤΑΑ (κατόπιν αίτησης
του Δ/ντή Υγειονομικού ΕΤΑΑ και συμφωνίας με τη Διοίκηση του Νοσοκομείου).
Την αποδοτική λειτουργία του απογευματινού φαρμακείου
διασφαλίζει ένα πλέγμα διαδικασιών: από την ένταξη στο
«πελατολόγιο» ασθενών Φ.Υ.Κ., την τήρηση ηλεκτρονικού
ημερολογίου ραντεβού και αναλυτικού αρχείου ασθενών
έως τη διαδικασία παραγγελιών και την τήρηση των ανάλο-

24

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

χρηστικός οδηγός διαδικασιών
του νοσοκομειακού φαρμακείου
γων στατιστικών στοιχείων. Η χορήγηση φαρμάκων γίνεται
σε ωράριο 4-7μ.μ. σε 2 απογεύματα εβδομαδιαίως.
Η ανταπόκριση των ασθενών είναι πολύ θετική, καθώς:
1) αποφεύγουν τον πρωινό συνωστισμό (διακριτικότητα και
μείωση αναμετάδοσης λοιμώξεων στους οροθετικούς)
και την πολύωρη αναμονή (σημαντικό για χρόνιους πάσχοντες με κινητικά προβλήματα),
2) ο ασθενής ή/και συγγενείς που συνδράμουν δεν χρειάζεται να απουσιάζουν από την εργασία τους για την παραλαβή και
3) δεν υπάρχει η «αγωνία» εξασφάλισης του φαρμάκου,
αφού αυτό «περιμένει» τον ασθενή βάσει του προγραμματισμένου ραντεβού.

Πιστεύουμε ότι στα υποστελεχωμένα φαρμακεία του ΕΣΥ
το μέτρο αυτό παρέχει ευλυγισία, διευκολύνοντας την εργασία του προσωπικού στο πρωινό ωράριο, βελτιώνοντας
έτσι τόσο την κάλυψη των νοσηλευόμενων όσο και την
αρτιότερη εξυπηρέτηση και πληροφόρηση του συνόλου
των προσερχόμενων εξωτερικών ασθενών.
Βέβαια, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αναγκαία και ικανή συνθήκη υποστήριξης αυτού του θεσμού είναι η συνεχής ύπαρξη του αναγκαίου κονδυλίου.
Δέσποινα Μακριδάκη
Διευθύντρια Φαρμακευτικού Τμήματος Σισμανόγλειου
Ρίτα Σκούντζου & Καλλιόπη Αλαγιάννη
Επιμελήτριες Φαρμακευτικού Τμήματος

Γενικό Νοσοκομείο Ελευσίνας
Το Απογευματινό Φαρμακείο στο Γ.Ν.Ε. «ΘΡΙΑΣΙΟ» ξεκίνησε
τη λειτουργία του το Μάιο του 2012, κατ’ εφαρμογή του Ν.
4052/12 και των σχετικών διατάξεων, μετά από την εισήγηση της Δ/ντριας του Φαρμακευτικού Τμήματος προς το Διοικητή του Νοσοκομείου.
Το πρόγραμμα λειτουργίας του Απογευματινού Φαρμακείου κατατίθεται στο τέλος κάθε μήνα για τον επόμενο, έτσι
ώστε να μη συμπίπτει με το πρόγραμμα εφημεριών.
Λειτουργεί μία ημέρα την εβδομάδα από τις 15.00 έως τις
20.00 με ραντεβού, τα οποία οι εξωτερικοί ασθενείς κλείνουν τηλεφωνικά καθημερινά από Δευτέρα έως Παρασκευή, από τις 07.00 έως τις 15.00.
Εξυπηρετεί μέχρι σήμερα κατά μέσο όρο 35-50 εξωτερικούς
ασθενείς το μήνα, κυρίως ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, πνευμονική υπέρταση, εκφύλιση ωχράς κηλίδας κ.ά.
Στην αρχή κάθε μήνα κατατίθενται οι συνταγές των εξωτερικών ασθενών, του προηγούμενου μήνα στη Γραμματεία
Εξωτερικών Ιατρείων, η οποία έχει και την ευθύνη υποβολής
και τιμολόγησης στα ταμεία. Ταυτόχρονα, κατατίθεται στο
Τμήμα Μισθοδοσίας το μεριδιολόγιο αμοιβής του προσωπικού του Φαρμακευτικού Τμήματος –είναι αυτό που εμπλέκεται στη λειτουργία του Απογευματινού Φαρμακείου–, το
οποίο προκύπτει αυτόματα από εφαρμογή του ΙΤΕ που δημιουργήθηκε ειδικά για να καλύψει τις ανάγκες λειτουργίας
του Απογευματινού Φαρμακείου.

Η εμπειρία από τη λειτουργία του Απογευματινού Φαρμακείου, τόσο από την πλευρά του εμπλεκόμενου προσωπικού, όσο και από την πλευρά των ασθενών που εξυπηρετούμε, είναι μέχρι σήμερα θετική. Τα μόνα προβλήματα που
συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε είναι α) ο μειωμένος προϋπολογισμός για την αγορά φαρμάκων, ο οποίος αφενός,
παρά τις διαβεβαιώσεις, δεν έχει προσαυξηθεί για την αγορά φαρμάκων υψηλού κόστους, για την εξυπηρέτηση εξωτερικών ασθενών και β) η μη διασύνδεση μεταξύ της ΗΔΙΚΑ
και του πληροφοριακού μας συστήματος, κάτι που μας αναγκάζει να καταχωρούμε δύο φορές την ίδια συνταγή.
Ευσταθίου Σταυρούλα
Δ/ντρια Φαρμακευτικού Τμήματος Γ.Ν.Ε. «ΘΡΙΑΣΙΟ»

μάρτιος - απρίλιος - μάιος 2013

25

χρηστικός οδηγός διαδικασιών
του νοσοκομειακού φαρμακείου

Νομαρχιακό Γενικό Noσοκομείο
νται στα πλαίσια λειτουργίας της Ολοήμερης λειτουργίας του
Νοσοκομείου.
Μετά την αρχική έγκριση, στο τέλος κάθε μήνα κατατίθεται το
πρόγραμμα του Α.Φ. για τον επόμενο μήνα στη Διοίκηση του
Νοσοκομείου και στον υπεύθυνο υπάλληλο του Νοσοκομείου
για τη λειτουργία των Απογευματινών Ιατρείων. Σε αυτό αναγράφονται οι Φαρμακοποιοί και οι Βοηθοί Φαρμακείου που
θα εργαστούν σε κάθε ημέρα λειτουργίας του Α.Φ. του μήνα.

Αρχικά ο Διευθυντής του Φαρμακευτικού Τμήματος εισηγήθηκε την έναρξη λειτουργίας του Απογευματινού Φαρμακείου
προς το Διοικητή του Νοσοκομείου. Στο έγγραφο της εισήγησης προτάθηκε το ωράριο, ο μέγιστος αριθμός προσωπικού
και ο μέγιστος αριθμός των συνταγών οι οποίες θα εκτελούνται ανά ημέρα. Η εισήγηση εγκρίθηκε από το Διοικητή, για
λειτουργία του Α.Φ. κάθε Τρίτη και Πέμπτη 15:00-18:00, με τη
συμμετοχή ενός Φαρμακοποιού και ενός Βοηθού Φαρμακείου, και μέγιστο αριθμό συνταγών που μπορούν να εκτελεστούν ανά ημέρα τις 50. Συνολικά, στη λειτουργία του Α.Φ.
απασχολούνται 3 Φαρμακοποιοί και 3 Βοηθοί Φαρμακείου.

Η πληρωμή των εργαζόμενων στο Γ.Ν. Χανίων γίνεται βάσει
κατάστασης που υπογράφεται και στέλνεται κάθε μήνα από
το Διευθυντή του Φαρμακευτικού Τμήματος προς τον υπεύθυνο υπάλληλο για τα Απογευματινά Ιατρεία. Στην κατάσταση αυτή αναγράφονται οι συνταγές που εκτελέστηκαν στο
Απογευματινό Φαρμακείο, η αξία κάθε συνταγής, υπολογίζεται το 5% της αξίας της, καθώς και τα ποσά της αμοιβής για
κάθε Φαρμακοποιό και Βοηθό Φαρμακείου που συμμετείχε.
Στην πράξη έχουμε φτιάξει μια κατάσταση σε μορφή Excel,
όπου υπολογίζονται αυτόματα οι αμοιβές του προσωπικού,
καταχωρώντας μόνο την αξία της κάθε συνταγής. Ο λόγος
που αυτή η κατάσταση είναι σε Excel είναι ότι το Πληροφοριακό Σύστημα δεν παραμετροποιήθηκε επαρκώς ώστε να
υποστηρίζει και αυτή την ανάγκη (προβλήματα συμβολαίων
συντήρησης που όλους μας ταλανίζουν). Στην Κατάσταση
αυτή καταχωρούνται οι συνταγές που εκτελέστηκαν κατά
τη διάρκεια του Α.Φ. Οι ηλεκτρονικές συνταγές εκτελούνται
μέσω της εφαρμογής της ΗΔΙΚΑ e-syntagografisi. Εδώ θα
πρέπει να σημειώσουμε ότι όλες οι συνταγές εξωτερικών
ασθενών ασφαλιστικών φορέων (πλην Πρόνοιας) –τόσο αυτές που εκτελούνται πρωί όσο και αυτές που εκτελούνται
απόγευμα– ανήκουν στη λειτουργία του Ολοήμερου Φαρμακείου και σύμφωνα με το Ν. 4052/01.03.2012 άρθρο 25, το
5% επί της Νοσοκομειακής τους Τιμής εγγράφεται στο λογαριασμό της παραγράφου 7 του άρθρου 9 του Ν. 2889/2001
(των Απογευματινών Ιατρείων) και δύναται να διατεθεί για τις
ανάγκες του Φαρμακευτικού Τμήματος. Φυσικά, από αυτές
τις συνταγές μόνο για όσες εκτελούνται απόγευμα προκύπτει
αμοιβή Φαρμακοποιών και Βοηθών Φαρμακείου.

Στη συνέχεια έγινε αίτημα προς την ανάδοχο εταιρεία για τη
υποστήριξη της λειτουργίας του Α.Φ. από το Πληροφοριακό
Σύστημα του Νοσοκομείου (Ο.Π.Σ.Υ. της 7ης Υ.Πε. Κρήτης).
Από τις ανάδοχες εταιρείες έγιναν οι απαιτούμενες ενέργειες
ώστε οι συνταγές των Εξωτερικών Ασθενών να καταχωρού-

Η λειτουργία του Α.Φ. στο Γ.Ν Χανίων ξεκίνησε τον Ιούλιο του
2012. Η εκτέλεση των συνταγών του Ν. 3816 γίνεται κάθε
Τρίτη και Πέμπτη απόγευμα, κατόπιν ραντεβού. Οι ασθενείς
για να κλείσουν ραντεβού καλούν στο Φαρμακευτικό Τμήμα. Συνήθως τηλεφωνούν λίγες μέρες πριν χρειαστούν το

Η λειτουργία του Απογευματινού Φαρμακείου (Α.Φ.) έχει αρχίσει να μπαίνει στη ζωή αρκετών από εμάς και όσο περνάει
ο καιρός θα απασχολήσει σοβαρά όλο και περισσότερους
συναδέλφους Φαρμακοποιούς. Είναι κάτι καινούργιο, που
σταδιακά υλοποιείται στα Νοσοκομεία και η εμπειρία του καθενός από εμάς είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τους υπόλοιπους
συναδέλφους.
Στο συγκεκριμένο άρθρο περιγράφεται η εμπειρία που είχαμε
οι τρεις Φαρμακοποιοί του Γενικού Νοσοκομείου Χανίων στην
προσπάθειά μας να ξεκινήσουμε και να λειτουργούμε το Α.Φ.

26

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

χρηστικός οδηγός διαδικασιών
του νοσοκομειακού φαρμακείου
φάρμακο και κλείνουν ραντεβού για τη μέρα που τους εξυπηρετεί. Ο Φαρμακοποιός που κλείνει το ραντεβού ελέγχει
ή διασφαλίζει τη διαθεσιμότητα του φαρμάκου που ζητείται
και καταγράφει το ραντεβού σε μια απλή web εφαρμογή (το
ημερολόγιο της google), ορατή ταυτόχρονα σε όλους του
Φαρμακοποιούς. Με τον τρόπο αυτό χορηγούμε όλα τα φάρμακα του Ν. 3816. Οι ασθενείς ενημερώθηκαν σταδιακά για
τη διαδικασία και οι περισσότεροι τη βρίσκουν εξυπηρετική.
Δεν υπάρχουν αναμονές και ουρές και έχει εκμηδενιστεί η
πιθανότητα να προσέλθει κάποιος ασθενής και να μην υπάρχει το φάρμακο που του έχει συνταγογραφηθεί. Οι ασθενείς
έχουν επίσης τη δυνατότητα να προμηθευτούν τα φάρμακά
τους σε πρωινό ωράριο από το Φαρμακείο του ΕΟΠΥΥ που
λειτουργεί στα Χανιά, στις περιπτώσεις και με τις προϋποθέσεις που ο νόμος περιγράφει. Φυσικά δεν λείπουν και οι
εξαιρέσεις, όπου αναγκαστικά κάποιες συνταγές εκτελούνται
στο Νοσοκομειακό Φαρμακείο στη διάρκεια της πρωινής λειτουργίας. Για τη λειτουργία του Φαρμακευτικού Τμήματος η
ανακούφιση είναι πολύ σημαντική, μιας και το φόρτο εργασίας της εξυπηρέτησης των εξωτερικών ασθενών μετατοπίστηκε στην απογευματινή λειτουργία. Ιδίως μετά την υποχρέωση
καταχώρησης των συνταγών στην Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση, η εξυπηρέτηση των εξωτερικών ασθενών στο πρωινό
ωράριο είναι σχεδόν αδύνατη με το υπάρχον προσωπικό.

Η αμοιβή των εργαζομένων του Α.Φ. καθορίζεται από την
ΚΥΑ Υ4α/οικ. 25408/14.03.2012, όπως τροποποιήθηκε με την
ΥΑ Υ4/43990 (ΦΕΚ 1416/30.04.2012). Πρακτικά, όπως έχουμε
δει στο Γ.Ν. Χανίων, η αμοιβή των φαρμακοποιών είναι κατά
μέσο όρο (συνολικό ακαθάριστο) γύρω στο 1,5% της αξίας
των συνταγών του μήνα (τιμή χρέωσης). Το ακριβές ποσό
βέβαια κυμαίνεται αρκετά και εξαρτάται από τον αριθμό των
συνταγών και την αξία της κάθε συνταγής που εκτέλεσε ο
κάθε φαρμακοποιός. Για τους Βοηθούς Φαρμακείου, η αμοιβή αναλογεί περίπου στο 1/3 της αμοιβής των Φαρμακοποιών. Οι κρατήσεις σε αυτά τα ποσά ανέρχονται σε 23%. Στο
Φαρμακευτικό Τμήμα του Νοσοκομείου Χανίων εκτελούνται
περίπου 150 με 200 συνταγές το μήνα.
Μέχρι τώρα οι εργαζόμενοι στο Γ.Ν. Χανίων έχουμε πληρωθεί
τους μήνες από Ιούλιο μέχρι και Δεκέμβριο του 2012. Παρότι
σύμφωνα με το νόμο οι εργαζόμενοι πρέπει να πληρώνονται
ανεξάρτητα από την εξόφληση των συνταγών από τον ΕΟΠΥΥ, αυτό φαίνεται ότι είναι το κλειδί για την ομαλή πληρωμή
των εργαζομένων και για την εδραίωση της λειτουργίας Απογευματινού Φαρμακείου.
Λεωνίδας Τζίμης
Διευθυντής Φαρμακευτικού Τμήματος Γ.Ν. Χανίων
Ελένη Ρηνάκη, Μαρίνος Πετρόγγονας
Επιμελητές Φαρμακευτικού Τμήματος Γ.Ν. Χανίων

Παρακαλούμε τους συναδέλφους που λειτουργούν απογευματινό φαρμακείο να ενημερώσουν την Π.Ε.Φ.Ν.Ι.

Προσεχή συνέδρια – συναντήσεις στο εξωτερικό
• 35th Espen Congress 2013 on Clinical Nutrition and Metabolism
“Tearing down barriers – nutrition brings people together”
31 August - 3 September 2013, Leipzig, Germany

• International Pharmaceutical Federation (FIP) World Congress
“Integrated Care in a Dynamic Continuum”
31 August - 5 September 2013, Dublin

• 42nd ESCP symposium

“Implementation of Clinical Pharmacy Practice: Research, Education and Management”
16-18 October 2013, Prague, Czech Republic

• ISPOR 16th Annual European Congress

“New European Policiest Patient stimulate change”
2-6 November 2013, The convention Centre Dublin, Dublin Ireland

μάρτιος - απρίλιος - μάιος 2013

27

επιστημονικές εργασίες - άρθρα
Επιμέλεια: Eλένη Ρηνάκη

Συμμετοχές ελληνικών ερευνητικών εργασιών
στο συνέδριο της EAHP στο Παρίσι
Στις 13 με 15 Μαρτίου 2013 πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι
το 18ο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Νοσοκομειακών
Φαρμακοποιών με θέμα: «Βελτίωση των αποτελεσμάτων για
τους ασθενείς – συνυπευθυνότητα». Όπως κάθε χρόνο, μέρος του επιστημονικού σκέλους του συνεδρίου αποτελούσαν οι αναρτημένες ανακοινώσεις επιστημονικών εργασιών
(posters), που ενέκρινε και επέλεξε η επιστημονική επιτροπή
του συνεδρίου. Οι εργασίες αυτές κατανέμονται στις ακόλουθες θεματολογικές κατηγορίες: 1. Γενική διοίκηση και
διαχείριση κινδύνου, ασφάλεια ασθενούς. 2. Τεχνολογία
(περιλαμβάνονται: αυτόματα συστήματα παραγωγής, ασυμβατότητες, παραγωγή φαρμάκων και ανάλυση, Εταιρική
Κοινωνική Ευθύνη). 3. Προμήθεια φαρμάκων/logistics (περιλαμβάνονται: αποστολή φαρμάκων με τη χρήση υπολογιστικών συστημάτων και φαρμακεία στις κλινικές). 4. Πληροφορίες για φάρμακα (• αντιβιοτικά • κυτταροστατικά • άλλα).
5. Φαρμακοθεραπεία: φαρμακοκινητική και φαρμακοδυναμική [περιλαμβάνονται: ανεπιθύμητες ενέργειες (ADE),
παρακολούθηση θεραπευτικών επιπέδων (TDM), αξιολόγηση χρήσης φαρμάκων (DUE)]. 6. Άλλα θέματα νοσοκομειακής φαρμακευτικής (περιλαμβάνονται: ιατρικές συσκευές).
7. Κλινική φαρμακευτική και κλινικές δοκιμές (περιλαμβάνεται αναφορά περιστατικών).
Στο συνέδριο παρουσίασαν τις εργασίες τους και 4 συνάδελφοι από την Ελλάδα. Ακολουθεί μια συνοπτική παρουσίαση
των εργασιών αυτών:
«Γενική διοίκηση και
διαχείριση κινδύνου, ασφάλεια ασθενούς»
1. «Επισκόπηση της Νοσοκομειακής Φαρμακευτικής
Δαπάνης στην Ελλάδα τα δύο τελευταία χρόνια»
Η ερευνητική ομάδα που παρουσίασε αυτή την εργασία
αποτελούταν από την Κ. Νίκου από το φαρμακείο του Γενικού Νοσοκομείου Νοσημάτων Θώρακος «Σωτηρία», την
Κ. Περδικούρη από το φαρμακείο του Σπηλιοπούλειου Νο-

28

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

σοκομείου και τη Μ. Καθαράκη από τη Νοσηλευτική Υπηρεσία του Γενικού Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα».
Σκοπός της εργασίας ήταν η διερεύνηση του κατά πόσο ο στόχος της μείωσης της νοσοκομειακής φαρμακευτικής δαπάνης
έχει επιτευχθεί σε σχέση με τη χρήση γενόσημων σκευασμάτων σε νοσηλευόμενους ασθενείς. Σύμφωνα με την εργασία
αυτή, η χρήση γενόσημων σκευασμάτων ενδονοσοκομειακά είναι σημαντικά υψηλότερη σε σχέση με τη γενική χρήση
γενόσημων σκευασμάτων στην ελληνική αγορά (18%) και
έχει συνδράμει στην προσπάθεια μείωσης των δαπανών σε
επίπεδο προμηθειών νοσοκομείων. Στα παιδιατρικά νοσοκομεία καταγράφηκαν χαμηλότερα ποσοστά χρήσης γενόσημων
σκευασμάτων, γεγονός που συνάδει με τη μειωμένη δυνατότητα υποκατάστασης θεραπείας σε παιδιατρικούς ασθενείς. Η
εργασία καταλήγει με τη διαπίστωση ότι στην εφαρμογή στρατηγικών μείωσης του κόστους φαρμάκου είναι εξαιρετικά σημαντικό οι φαρμακοποιοί να διασφαλίζουν την ασφάλεια και
την ποιότητα της παρεχόμενης φαρμακευτικής περίθαλψης.
2. «Νέες προοπτικές στο ρόλο των νοσοκομειακών
φαρμακοποιών στη διάχυση της φαρμακευτικής πολιτικής
σε επαγγελματίες υγείας και ασθενείς στην Ελλάδα»
Από τις συναδέλφους Κ. Νίκου και Κ. Περδικούρη παρουσιάστηκε και η δεύτερη εργασία της πρώτης κατηγορίας.
Σκοπός της εργασίας αυτής ήταν να επισημάνει τη σημασία του ρόλου του νοσοκομειακού φαρμακοποιού στην
«επικοινωνιακή αλυσίδα» εντός και εκτός νοσοκομείου.
Οι συνάδελφοι έδειξαν πόσο μεγάλη σημασία έχει για τους
νοσοκομειακούς φαρμακοποιούς η γνώση των νέων δεδομένων στην επικοινωνία στο χώρο της περίθαλψης, καθώς
οφείλουν να είναι σε θέση να συστήσουν on-line πηγές πληροφόρησης στους ασθενείς αναφορικά με τη θεραπεία της
ασθένειάς τους, καθώς και με τα γενόσημα φάρμακα. Επιπλέον αναδείχθηκε η ανάγκη ανάπτυξης και βελτίωσης των
δεξιοτήτων τους σε ιατρικά και οικονομικά θέματα, ως σημαντικοί και άμεσα εμπλεκόμενοι ρυθμιστικοί παράγοντες
στην προαγωγή της υγείας στα νοσοκομεία.

επιστημονικές εργασίες - άρθρα

«Προμήθεια φαρμάκων/logistics»
«Φαρμακο-οικονομική σύγκριση μεταξύ ενός επαρχιακού
νοσοκομείου στα Χανιά και ενός κεντρικού νοσοκομείου
στην Αθήνα»
Στην κατηγορία αυτή συμμετείχε η εργασία της ερευνητικής ομάδας των συναδέλφων Κ. Αλλαγιάννη, Ρ. Σκούντζου
και Δ. Μακριδάκη από το φαρμακείο του Γενικού Νοσοκομείου Αττικής Σισμανόγλειου - Αμαλία Φλέμινγκ Ν.Π.Δ.Δ
και των συναδέλφων Μ. Πετρόγγονα, Ε. Ρηνάκη και Λ. Τζίμη από το φαρμακείο του Γενικού Νοσοκομείου Χανίων
«Άγιος Γεώργιος».
Η εργασία αυτή αφορά τη σύγκριση φαρμακο-οικονομικών
δεδομένων των δύο νοσοκομείων για το πρώτο εξάμηνο
του 2011 και καταγράφηκαν οι στατιστικές διαφορές. Στο
Σισμανόγλειο Νοσοκομείο χορηγούνται αντι-ιικά φάρμακα
σε HIV+ ασθενείς, γεγονός που αντανακλάται στο αυξημένο
κόστος φαρμάκων εξωτερικών ασθενών (ασφαλισμένων και
ανασφάλιστων) σε σχέση με το Γενικό Νοσοκομείο Χανίων.
Βρέθηκαν σημαντικές διαφορές κόστους στις ερυθροποιητίνες και στα κυτταροστατικά, οι οποίες οφείλονται στις
διαφορετικές κλινικές των νοσοκομείων (Ογκολογική, Αιματολογική, Πνευμονολογική κλινική) και στα διαφορετικά θεραπευτικά πρωτόκολλα του τηρούνται από κάθε νοσοκομείο.
«Άλλα θέματα νοσοκομειακής φαρμακευτικής»
«Φαρμακευτική δαπάνη εξωτερικών ασθενών πρόνοιας και
πολιτικών προσφύγων σε ένα παιδιατρικό νοσοκομείο της
Αθήνας, για το 2011 και το πρώτο μισό του 2012»
Η τέταρτη εργασία εκπονήθηκε από την ερευνητική ομά-

δα των Μ. Αγγελάκου, Ν. Κουρή και Π. Μενεγάκη από το
φαρμακείο του Γενικού Νοσοκομείου Παίδων Αθηνών
Π. & Α. Κυριακού.
Σκοπός της μελέτης ήταν η καταγραφή και η αξιολόγηση της
φαρμακευτικής δαπάνης για τους εξωτερικούς ασθενείς που
καλύπτονται από την κοινωνική πρόνοια και των πολιτικών
προσφύγων που έλαβαν την αγωγή τους από το παιδιατρικό νοσοκομείο για το 2011 και το πρώτο εξάμηνο του 2012.
Η εργασία αυτή κατέληξε στα εξής συμπεράσματα:
• Η φαρμακευτική δαπάνη για παιδιά που καλύπτονται από
την κοινωνική πρόνοια και παιδιά πολιτικών προσφύγων
αυξήθηκε ραγδαία (ειδικά εκείνη που αφορά παιδιά πολιτικών προσφύγων).
• Δεδομένων των συνθηκών οικονομικής κρίσης που επικρατούν αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα, αναδείχθηκε η κατ’
επείγουσα ανάγκη σχεδιασμού αποτελεσματικής πολιτικής
με σκοπό τον έλεγχο της αυξανόμενης φαρμακευτικής αυτής δαπάνης.

Αν παρ’ ελπίδα υπάρχει και άλλη ερευνητική εργασία που
παρουσιάστηκε στο συνέδριο της EAHP στο Παρίσι και δεν
περιλαμβάνεται στο παρόν κείμενο, παρακαλούμε τους συναδέλφους που έχουν συμμετάσχει στην εκπόνησή της να
επικοινωνήσουν με την Π.Ε.Φ.Ν.Ι., προκειμένου η εργασία
τους να περιληφθεί σε επόμενο τεύχος του Δελτίου Νοσοκομειακής Φαρμακευτικής.
Ελπίζουμε, σε μελλοντικά συνέδρια της EAHP, να δούμε τον
αριθμό των παρουσιαζόμενων ελληνικών ερευνητικών εργασιών να αυξάνεται και έτσι να αποτυπώνονται και σε αυτό το
επίπεδο οι δεξιότητες και η εμπειρία των Ελλήνων νοσοκομειακών φαρμακοποιών.

Oδηγίες προς συγγραφείς
Αγαπητοί συνάδελφοι,
Το Δελτίο Νοσοκομειακής Φαρμακευτικής είναι η επίσημη περιοδική έκδοση της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοποιών Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων και ως σκοπό έχει τη συμβολή στην συνεχιζόμενη φαρμακευτική ενημέρωση και στην εκπαίδευση,
καθώς και την προαγωγή της επιστήμης και της τέχνης μας. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού, στο περιοδικό δημοσιεύονται
επιστημονικές εργασίες και άρθρα.
Προς διευκόλυνση της διαδικασίας, σας δίνουμε τις ελάχιστες τεχνικές προϋποθέσεις που θα θέλαμε να έχουν τα κείμενά σας
προκειμένου να είναι επιλέξιμα προς δημοσίευση:

Να μην ξεπερνούν τις 5 σελίδες συνολικά (κείμενο, πίνακες, γραφήματα, βιβλιογραφία)

Να τηρούν τη δομή: 1) Εισαγωγή – Σκοπός, 2) Μέθοδοι – Αποτελέσματα 3) Συμπεράσματα.

Ζητάμε την ενεργό συμμετοχή σας, πιστεύοντας ότι αυτό συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάδειξη των δυνατοτήτων του κλάδου».

μάρτιος - απρίλιος - μάιος 2013

29

Επιμέλεια: Δέσποινα Μακριδάκη

νοσοκομειακή φαρμακευτική
στην Ευρώπη

Ευρωπαϊκή Πολιτική στο θέμα
της ασφάλειας των ασθενών: η θέση της EAHP…
Η ασφάλεια των ασθενών παραμένει «η καρδιά» όλων των
δηλώσεων εκ μέρους της ΕΑΗP, αφού είναι και το κέντρο
των καθημερινών δραστηριοτήτων των νοσοκομειακών
φαρμακοποιών σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα.
Οι νοσοκομειακοί φαρμακοποιοί διαφυλάττουν την ασφάλεια των ασθενών:
 Παρέχοντας σωστές συμβουλές στους ασθενείς και το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό για την ασφαλή χρήση των
φαρμάκων.

Συνεισφέροντας στη βελτίωση της ανταπόκρισης του
ασθενούς μέσω συμμετοχής τους στο επίπεδο των ΤDM
(Therapeutic Drug Monitoring) και της ομάδας λήψης
αποφάσεων για τον ασθενή (Κλινική Φαρμακευτική).
 Επενδύοντας στην εξειδικευμένη γνώση που απαιτείται για
την κάλυψη ιδιαίτερων αναγκών πολύ ευαίσθητων ομάδων
ασθενών, όπως των ασθενών με αιματολογικές, λοιμώδεις,
παιδιατρικές νόσους και νοσηλευόμενων στη ΜΕΘ.

Μειώνοντας τα λάθη σχετικά με τη φαρμακευτική αγωγή, υιοθετώντας διαδικασίες τεκμηριωμένης εργασίας

(evidence-based systems) και νέες τεχνολογίες, όπως
αυτοματοποιημένη προετοιμασία, διανομή ατομικών
δόσεων και συστήματα γραμμωτού κώδικα (bar-coding
systems).
 Βελτιώνοντας τα τυποποιημένα πρωτόκολλα διαδικασιών
(Standard Operating Procedures-SOPs) και τα πρωτόκολλα ασφαλείας για τους ασθενείς, αναφέροντας τα λάθη
σχετικά με τη φαρμακευτική αγωγή και τις ανεπιθύμητες
ενέργειες στους εθνικούς και ευρωπαϊκούς φορείς.

Παρέχοντας στο νοσοκομείο τα κατάλληλα φάρμακα με
στόχο την ασφάλεια και τη διασφάλιση ποιότητας για την
αγωγή των ασθενών, παράλληλα με την εφαρμογή στρατηγικής για την αντιμετώπιση των ελλείψεων της αγοράς.
Σε όλες τις σχετικές δραστηριότητες, η EAHP θα προωθήσει
και θα αναδείξει το ρόλο του νοσοκομειακού φαρμακοποιού ως «φύλακα προστάτη» της ασφάλειας των ασθενών.
Όλες οι σχετικές δηλώσεις της EAHP αναφέρονται και οργανώνονται βάσει της κατευθυντήριας αρχής της ασφάλειας
των ασθενών.

Δημοσιονομική λιτότητα και οι επιπτώσεις της
στις υπηρεσίες υγείας: η θέση της EAHP…
Οι περικοπές δαπανών και επενδύσεων στα νοσοκομεία
είναι ευνόητο ότι θέτουν σε κίνδυνο τη φροντίδα και την
ασφάλεια των ασθενών.
Ως απάντηση στις επιπτώσεις των μέτρων λιτότητας που γίνονται αισθητές στον τομέα των υπηρεσιών υγείας σε όλη
την Ευρώπη, τα 34 κράτη-μέλη προειδοποίησαν του αρμόδιους φορείς λήψης αποφάσεων για τους κινδύνους και την
ανάγκη για ολοκληρωμένη φροντίδα των ασθενών.
Μεταξύ των αρνητικών επιπτώσεων της δημοσιονομικής
λιτότητας που ανησυχούν τους νοσοκομειακούς φαρμακοποιούς περιλαμβάνονται:

30 

αυξημένη ανασφάλεια των ασθενών ότι θα χρειαστεί οι
Η
ίδιοι να προπληρώσουν μέρος της φαρμακευτικής αγωγής τους.

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής


 

ι παράπλευρες επιπτώσεις της περιστολής δαπανών σε
Ο
εθνικό επίπεδο σχετικά με τις παρατηρούμενες ελλείψεις
φαρμάκων από την αγορά. 
Η υποστελέχωση των νοσοκομείων. 
ι μειωμένες ευκαιρίες για εκπαίδευση και εξέλιξη των
Ο
επαγγελματιών υγείας. 
συρρίκνωση των επενδύσεων σχετικά με την ενίσχυση
Η
της ασφαλούς χρήσης φαρμάκων για τον ασθενή.

Η δήλωση που έχει συμφωνηθεί θέτει επίσης το ζήτημα
της επανεξέτασης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά
με τις δυνατότητες κοινών συντονισμένων δράσεων μεταξύ των κυβερνήσεων αναφορικά με τον περιορισμό των
αρνητικών επιπτώσεων της λιτότητας στην υγεία.

συνέδρια - σεμινάρια

16ο Φαρμακευτικό Συνέδριο της ΠΕΦ
στην Τεχνόπολη στο Γκάζι
Με χαρά παρακολουθήσαμε τις εργασίες του 16ου Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συνεδρίου της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοποιών με κεντρικό τίτλο: «Το φάρμακο ίαμα στην κρίση.
Η φαρμακευτική στην προαγωγή υγείας και ανάπτυξης».
Το συνέδριο διεξήχθη στην Αθήνα, στην Τεχνόπολη στο
Γκάζι, από 31 Μαΐου έως 3 Ιουνίου 2013, υπό την αιγίδα του
Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και του
Υπουργείου Τουριστικής Ανάπτυξης. Την τελευταία ημέρα
(3/6/2013) πραγματοποιήθηκε και η 2η Πανελλήνια Συνάντηση Μεταπτυχιακών Φοιτητών στις Φαρμακευτικές Επιστήμες.
Το συνέδριο που απευθύνεται σε όλους τους φαρμακοποιούς και παραδοσιακά πραγματοποιείται ανά διετία, στέφθηκε με επιτυχία παρόλο που κάποιοι εξέφραζαν φόβους
λόγω των δυσμενών συνθηκών που βιώνουμε όλοι μας.
Οι συμμετέχοντες αντάλλαξαν γνώσεις, απόψεις και λύσεις,
κάτι απαραίτητο για την αντιμετώπιση της κρίσης και την
επαναδραστηριοποίηση στον επιστημονικό μας χώρο.
Τα θέματα του Συνεδρίου αφορούσαν επιστημονικά επιτεύγματα από Έλληνες και ξένους καταξιωμένους διεθνώς επιστήμονες, καθώς και προβλήματα επαγγελματικής φύσεως που αντιμετωπίζουμε όλοι μας στους κοινωνικά ευαίσθητους χώρους
που υπηρετούμε. Όπως σε κάθε συνέδριο της ΠΕΦ, έτσι και
φέτος είχαμε την ευκαιρία να συναντήσουμε παλιούς φίλους,
συμφοιτητές και δασκάλους μας από τις φαρμακευτικές σχολές
που αποφοιτήσαμε. Παρακολουθήσαμε τις εξελίξεις στην Ελλάδα, σε κάθε διαφορετικό κλάδο και επαγγελματικό χώρο φαρμακοποιών, τα προβλήματα και τις ανησυχίες των συναδέλφων.
Στο συνέδριο δόθηκε η ευκαιρία στους εργαζόμενους Φαρμακοποιούς στον ΕΟΦ να παρουσιάσουν τη δουλειά που
γίνεται εκεί και να μας μιλήσουν για τις τραγικές ελλείψεις
εξειδικευμένου προσωπικού που αντιμετωπίζουν.
Ακούσαμε τους συναδέλφους από τα ιδιωτικά φαρμακεία
να διαμαρτύρονται για την αφερεγγυότητα του ΕΟΠΥΥ, το
rebate και τις μειώσεις στις τιμές των φαρμάκων, που στραγγαλίζουν κυριολεκτικά το μικρό συνοικιακό φαρμακείο.

Οι εκπρόσωποι των φαρμακοβιομηχανιών επίσης διαμαρτύρονταν για τις συνεχείς αλλαγές στη νομοθεσία που καθορίζει τους όρους της αγοράς, όπως είναι για παράδειγμα οι
διάφορες Λίστες Φαρμάκων (θετική, αρνητική ΜΗ.ΣΥ.ΦΑ.).
Τέλος δόθηκε η δυνατότητα να αναδειχτεί και η δουλειά του
νοσοκομειακού φαρμακοποιού, αλλά και να τονιστεί το
πρόβλημα της έλλειψης του προσωπικού στα δημόσια Νοσοκομειακά Φαρμακεία.
Η παρουσία φαρμακοποιών από όλους αυτούς τους διαφορετικούς χώρους εργασίας ανέδειξε και τη στρέβλωση στην κοινή
συνδικαλιστική μας εκπροσώπηση, που δημιουργείται από
την έλλειψη Φαρμακευτικού Επιμελητηρίου, κάτω από την
ομπρέλα του οποίου θα μπορούσαν να δραστηριοποιούνται τα
πρωτοβάθμια συνδικαλιστικά σωματεία. Άλλα ενδιαφέροντα
θέματα που αναπτύχθηκαν ήταν η ανάγκη για συνεχιζόμενη
εκπαίδευση των φαρμακοποιών, το συνταξιοδοτικό καθεστώς
των συναδέλφων ασφαλισμένων στο ΕΤΑΑ-Τομέα Υγειονομικών (ΤΣΑΥ), οι εξελίξεις στη Φαρμακευτική επιστήμη, καθώς
και οι προσπάθειες των συναδέλφων Στρατιωτικών Φαρμακοποιών να οργανώσουν τις διαδικασίες προμηθειών του Στρατού και να προσφέρουν υπηρεσίες Κλινικής Φαρμακευτικής.
Τέλος δόθηκε η ευκαιρία να παρουσιαστούν πολλές ερευνητικές εργασίες συναδέλφων, με μεγάλο ενδιαφέρον.
Παρά τον προβληματισμό που υπήρχε και ενίοτε τις απαισιόδοξες φωνές που ακούστηκαν, το κλίμα ήταν ευχάριστο. Προσωπικά νιώσαμε σαν μια μεγάλη οικογένεια. Η ευθυμία αυτή, που
είναι παράταιρη με τους καιρούς αυτούς της κατήφειας, πήγαζε από την επανένωση με αγαπημένους συναδέλφους που οι
επαγγελματικές μας πορείες απέκλιναν, αλλά και από την επαφή με τους πολλούς νέους συναδέλφους, φοιτητές ή τελειόφοιτους φαρμακοποιούς, που παρακολούθησαν το Συνέδριο και
μας γέμισαν με ελπίδες για το μέλλον του επαγγέλματος.
Είμαστε σε αναμονή για το επόμενο Συνέδριο της ΠΕΦ.
Επιμέλεια: Βασίλης Γούλας, Μαρίνος Πετρόγγονας

Π.Ε.Φ.Ν.Ι.: Συμμετοχή σε ημερίδα στα γραφεία του
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την προσβασιμότητα στο φάρμακο
Στα γραφεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Αθήνα, έλαβε χώρα μια σημαντική ημερίδα με θέμα: «Προσβασιμότητα
των ασθενών στα φάρμακα (Αccess to Medicine A2M) στην
Ελλάδα του Μνημονίου και της Κρίσης».

32

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Η ημερίδα διοργανώθηκε από το TACD (Διατλαντικός Διάλογος Καταναλωτών), ένα κοινό φόρουμ οργανώσεων καταναλωτών και μη κυβερνητικών ανθρωπιστικών οργανώσεων
από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις χώρες της Ευρωπαϊκής

συνέδρια - σεμινάρια

Ένωσης, με σκοπό την ανάπτυξη και τη συμφωνία για κοινές
προτάσεις στις κυβερνήσεις ΗΠΑ και κρατών-μελών της Ευρωζώνης σχετικά με τα ζητήματα των καταναλωτών. Τελούσε υπό
την αιγίδα του Ευρωβουλευτή κου Νίκου Χρυσόγελου, των
Γιατρών Χωρίς Σύνορα και των Γιατρών του Κόσμου, συμμετείχαν δε εκπρόσωποι πολλών εμπλεκόμενων φορέων, πανεπιστημιακοί, εκπρόσωποι ΜηΚυΟ και συλλόγων ασθενών, ενώ
από το Υπουργείο Υγείας και τον ΕΟΦ παρέστη ο Πρόεδρός
του Καθηγητής Ιωάννης Τούντας. Η εκδήλωση ξεκίνησε με
τους χαιρετισμούς από τον Ευρωβουλευτή κο Χρυσόγελο και
τον εκπρόσωπο (Senior Advocate) του ΤΑCD στις Βρυξέλλες κο
David Hammerstein.
Το πρώτο πάνελ ομιλητών με θέμα την «προσβασιμότητα
στα απαραίτητα φάρμακα» συντόνισε ο κος Ηammerstein. Τη
δύσκολη καθημερινότητα στα ιατρεία και τις κινητές μονάδες
των ανθρωπιστικών οργανώσεων σκιαγράφησαν η κα Νίκη
Βουδούρη (συντονιστής ιατρικού τομέα της PRAKSIS) και ο κος
Γιώργος Κασσαράς (Ειδικός Σύμβουλος του ελληνικού τμήματος
των Γιατρών του Κόσμου). Την αντίστοιχη εμπειρία και πιθανές
εναλλακτικές λύσεις σε κεντρικό ευρωπαϊκό επίπεδο χάραξης επωφελέστερης στρατηγικής πρόσβασης μετέφερε ο κος
Oliver Moldenhauer (Coordinator Access Campaign του γερμανικού τμήματος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα). Τα οικονομικά
μεγέθη συγκριτικά με τις ανάγκες των ασθενών και τις δυνατότητες του συστήματος σε περιόδους κρίσης σχολίασε ο κος
Σωτήρης Βανδώρος (λέκτορας Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο
Brunel του Λονδίνου), ενώ τις θέσεις και τα προβλήματα που
αντιμετωπίζουν οι ιδιώτες φαρμακοποιοί περιέγραψε ο κος Ιωάννης Δαγρές (ταμίας Φαρμακευτικού Συλλόγου Αττικής).
Στο πάνελ συμμετείχε με ομιλία και η κα Δέσποινα Μακριδάκη, Πρόεδρος της ΠΕΦΝΙ, με θέμα «Προσβασιμότητα των
ασθενών στο φάρμακο: Η σημερινή ελληνική πραγματικότητα με τη ματιά του νοσοκομειακού φαρμακοποιού», αναφέροντας τα προβλήματα ελλείψεων φαρμάκων λόγω της μη
ορθολογικής χρήσης, της κεντρικής πολιτικής πωλήσεων και
του εμπάργκο των προμηθευτών, καθώς και το πώς η χαμηλή ρευστότητα στην αγορά επηρεάζει τη διαθεσιμότητα στα
εισαγόμενα φάρμακα. Περιγράφηκε η μεγάλη προσπάθεια
που γίνεται στα υποστελεχωμένα κρατικά φαρμακεία για την
ασφαλή κάλυψη των νοσηλευόμενων, των άπορων και των
εξωτερικών ασθενών με φάρμακα υψηλού κόστους παρά τους
πενιχρούς προϋπολογισμούς των νοσοκομείων, όπως και το
πώς οι νοσοκομειακοί φαρμακοποιοί διευκολύνουν την πρόσβαση των χρονίως πασχόντων στα αναγκαία φάρμακα με την
ολοήμερη λειτουργία των φαρμακείων του ΕΣΥ και εξασφαλίζουν την απαραίτητη αγωγή μέσω συγκεκριμένων διαδικασιών σε ειδικές περιπτώσεις (φάρμακα off label – προγράμματα
πρώιμης πρόσβασης και κλινικών μελετών). Η ομιλία ολοκληρώθηκε με τον προβληματισμό για το μη καθορισμένο πλαίσιο
λειτουργίας και διαχείρισης στα «κοινωνικά φαρμακεία» και

την ανάγκη για αποτελεσματικότερο έλεγχο στην καθημερινή
συνταγογράφηση. Τονίστηκε επίσης η σημασία καθορισμού
συγκεκριμένων διαδικασιών ώστε αφενός να μη χρεώνονται
τα ασφαλιστικά ταμεία για πλεονάζοντα φάρμακα, αφετέρου
να παρέχεται στον ασθενή η δυνατότητα για πρόσβαση στο
φάρμακό του «on time».
Στο δεύτερο στρογγυλό τραπέζι της ημερίδας, με θέμα τις
«προτεινόμενες βραχυπρόθεσμες, μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες λύσεις για την εξασφάλιση ελεύθερης πρόσβασης όλων στα απαραίτητα φάρμακα στη χώρα μας»,
υπό το συντονισμό του δημοσιογράφου κου Τάσου Τέλλογλου,
έλαβαν το λόγο οι καθηγητές κύριοι Λυκούργος Λιαρόπουλος
(Πανεπιστήμιο Αθηνών) και Νίκος Μανιαδάκης (Εθνική Σχολή
Δημόσιας Υγείας) διερευνώντας τις δυνατότητες του ΕΟΠΥΥ
και τη χρηματοδότηση του συστήματος εκ των έσω, με την
αύξηση στη χρήση γενοσήμων και τη στήριξη της ελληνικής
φαρμακοβιομηχανίας, αλλά και τις ορθές παρεμβάσεις στις
πολιτικές τιμολόγησης των διακινούμενων ιδιοσκευασμάτων.
Ο κος Νίκος Κεφαλάς (αντιπρόεδρος ΣΦΕΕ) και η κα Φαίη Κοσμοπούλου (Γενική Διευθύντρια ΠΕΦ) υπογράμμισαν τη δυσχερή κατάσταση της αγοράς λόγω των συσσωρευμένων
οφειλών των νοσοκομείων και των οριζόντιων μειώσεων στις
τιμές των φαρμάκων, ενώ παράλληλα τόνισαν τις προσπάθειες
που γίνονται για τη διατήρηση των θέσεων εργασίας στις φαρμακευτικές επιχειρήσεις. Από τον κο James Love (Knowledge
Ecology International) και την κα Els Torreele (Open Foundation
Society) σχολιάστηκαν, με βάση τη διεθνή εμπειρία των οργανώσεών τους, τα ανθρωπιστικά διλήμματα και η πραγματική
ανάγκη για πάταξη φαινομένων διαφθοράς στη φαρμακευτική
αγορά, ώστε παράλληλα με τη δημοσιονομική εξυγίανση να
ομαλοποιείται και η πρόσβαση των ασθενών στην απαραίτητη
φαρμακευτική αγωγή.
Ως εκπρόσωπος της Task Force για την Ελλάδα, η κα Aurelie
Vandeputte υπογράμμισε το συμβουλευτικό ρόλο του φορέα
για τις σχετικές αποφάσεις της Κυβέρνησης, αναφέροντας ότι
η προσφερόμενη τεχνογνωσία από την Τask Force δεν έχει
ακόμη αξιοποιηθεί ικανοποιητικά στα θέματα οργάνωσης των
υπηρεσιών του ΕΟΠΥΥ, τιμολόγησης και διεύρυνσης συνταγογράφησης γενοσήμων, στον έλεγχο των δαπανών κ.ά.
Μετά το πέρας των ομιλιών, δόθηκε αρκετός χρόνος για ερωτήσεις από το κοινό, που συμμετείχε με ζωηρό ενδιαφέρον, και
ζητήθηκαν διευκρινίσεις για αρκετά θέματα, π.χ. για τα πολλά
διακινούμενα γενόσημα ανά δραστική ουσία, για την ασφαλή
συλλογή φαρμάκων από ανθρωπιστικές οργανώσεις και τη διοχέτευση σε ανασφάλιστους, για την κοστολόγηση φαρμάκων
και υπηρεσιών με σκοπό τον εξορθολογισμό της φαρμακευτικής δαπάνης, για τη μειωμένη πρόσβαση ευπαθών ομάδων
σε φάρμακα (καρκινοπαθείς-ασθενείς με κυστική ίνωση) λόγω
νομοθετικών αλλαγών ή τροποποίησης στον τρόπο εξυπηρέτησης των ασθενών κλπ.
μάρτιος - απρίλιος - μάιος 2013

33

συνέδρια - σεμινάρια

Είναι προφανές ότι η επιτυχημένη αυτή ημερίδα άνοιξε
έναν ευρύ κοινωνικό διάλογο στον οποίο θα πρέπει να
υπάρξει συνέχεια.
Όπως καθορίζει και η Διακήρυξη της Ημερίδας (Αthens
Declaration on A2M): η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να
διεξαγάγει μια έρευνα σχετικά με τις επιπτώσεις των συνεπειών των ήδη ληφθέντων μέτρων λιτότητας στην πρόσβαση
των ασθενών στο φάρμακο και τις παρεχόμενες υπηρεσίες
υγείας εν γένει και η ελληνική Πολιτεία οφείλει να προτείνει
και να εφαρμόσει αποτελεσματικά ανταποδοτικά μέτρα για
τη βελτίωση στην αντιμετώπιση των ασθενών. Τέτοια μέτρα
περιλαμβάνουν έλεγχο για παραβιάσεις στα πλαίσια του

ανταγωνισμού και των τιμολογήσεων στην ευρωπαϊκή αγορά συνολικά, έλεγχο φαινομένων διαφθοράς με παράνομη
συνταγογράφηση και διακίνηση, καθώς και ενημέρωση του
κοινού για την ασφαλή και επωφελή οικονομικά χρήση γενοσήμων. Επίσης, προτείνεται, όπως συμβαίνει και σε άλλες χώρες, η έκδοση υποχρεωτικών αδειών για πολύ ακριβά φάρμακα με μειωμένη τιμή και ενθαρρύνεται η συνεργασία της
χώρας με άλλα κράτη-μέλη για κοινή συμμετοχή σε διεθνείς
συμφωνίες και διαγωνισμούς, ώστε να εξασφαλιστούν καλύτερες τιμές διαπραγμάτευσης και για τη μικρή –αριθμητικά–
ελληνική φαρμακευτική αγορά.
Επιμέλεια: Καλλιόπη Αλαγιάννη, Βασίλης Δήμος

Η Π.Ε.Φ.Ν.Ι. παραμένει ενεργή και διαθέσιμη για κάθε πρωτοβουλία προς όφελος του Έλληνα ασθενή.

Διημερίδα στη Ρόδο (9 & 10 Μαΐου 2013)
για την «Ευαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας σε Στρατηγικές, Δράσεις
και Συστήματα για τη βελτίωση της Ποιότητας στις Υπηρεσίες Υγείας»

Από τον Ιπποκράτη στις Στρατηγικές,
Δράσεις και τα Συστήματα Βελτίωσης
της Ποιότητας στις Υπηρεσίες Υγείας
Εισαγωγή στην έννοια της Ποιότητας
στις Υπηρεσίες Υγείας
Η έννοια της ποιότητας στις υπηρεσίας υγείας (αν και φαίνεται να απασχολεί την ανθρωπότητα ήδη από τα χρόνια του
Ιπποκράτη) είθισται να αντιμετωπίζεται διαφορετικά από την
πλευρά του χρήστη, του επαγγελματία υγείας, της διοίκησης
των οργανισμών παροχής υπηρεσιών υγείας, της πολιτείας
και της κοινωνίας συνολικά. Ο πλέον κλασικός ορισμός αποδίδεται στον Donabebian, που τη δεκαετία του 1980 συνοψίζει όλες τις μέχρι τότε προσπάθειες, διαμορφώνοντας το
πλαίσιο διασφάλισης της ποιότητας στο τρίπτυχο «sound
structures, good processes and suitable outcomes» (σωστές δομές, καλές διαδικασίες και κατάλληλα αποτελέσματα), μεταβάλλοντας τον μέχρι τότε ακαδημαϊκό χαρακτήρα
της διασφάλισης της ποιότητας για το χώρο της υγείας.
Παρά τις δυσκολίες ως προς τον ορισμό, αυτό που έχει γίνει

34

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

ευρέως αντιληπτό είναι ότι η χαμηλή ποιότητα συνεπάγεται
υψηλό κόστος, γεγονός που δικαιολογεί το αυξανόμενο ενδιαφέρον τόσο των διοικήσεων όσο και των ερευνητών. Υπολογίζεται ότι το 20-30% του λειτουργικού κόστους ενός νοσοκομείου είναι αποτέλεσμα λαθών, αναποτελεσματικότητας,
επαναλαμβανόμενων προβλημάτων, παράλληλων ενεργειών
και γραφειοκρατικών συστημάτων (Κριμπογιάννη 2007).
Η Διημερίδα στη Ρόδο
Στην ίδια κατεύθυνση (διασφάλιση ποιότητας και εξορθολογισμό δαπανών), το Υπουργείο Υγείας διατυπώνει το όραμά του για την τριετία 2013-2016 (ΦΕΚ 792/Β’/04.04.2013)
για την Εφαρμογή Ολοκληρωμένου Εθνικού Συστήματος Ποιότητας για τις Παρεχόμενες Υπηρεσίες Υγείας και
Εξορθολογισμού των Δαπανών. Στα πλαίσια των δράσεων
που απορρέουν από την παραπάνω διατύπωση, η Δ/νση
Ποιότητας & Αποδοτικότητας του Υπουργείου Υγείας (ΦΕΚ
17/Α’/07.02.2006) διοργάνωσε στη Ρόδο, 9 & 10 Μαΐου 2013,
Διημερίδα-Συνέδριο με τίτλο «Ευαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας σε Στρατηγικές, Δράσεις και Συστήματα για

συνέδρια - σεμινάρια

«…Οὐ δώσω δὲ οὐδὲ φάρμακον οὐδενὶ αἰτηθεὶς θανάσιμον,
οὐδὲ ὑφηγήσομαι ξυμβουλίην τοιήνδε. Ὁμοίως δὲ οὐδὲ γυναικὶ
πεσσὸν φθόριον δώσω... Ὅρκον μὲν οὖν μοι τόνδε ἐπιτελέα ποιέοντι,
καὶ μὴ ξυγχέοντι, εἴη ἐπαύρασθαι καὶ βίου καὶ τέχνης δοξαζομένῳ
παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐς τὸν αἰεὶ χρόνον. παραβαίνοντι δὲ
καὶ ἐπιορκοῦντι, τἀναντία τουτέων…»

τη βελτίωση της Ποιότητας στις Υπηρεσίες Υγείας», με στόχο την ενίσχυση των δεξιοτήτων των επαγγελματιών υγείας
μέσω μεταφοράς τεχνογνωσίας και ανταλλαγής εμπειριών
από το εθνικό και διεθνές περιβάλλον, για την εφαρμογή
στρατηγικών, δράσεων, συστημάτων, καθώς και τρόπων
μείωσης της σπατάλης των πόρων, ώστε να αντεπεξέλθουν
αποτελεσματικά στο σύγχρονο και απαιτητικό περιβάλλον
της παροχής υπηρεσιών υγείας, συμμορφούμενοι και με τις
σχετικές Ευρωπαϊκές Οδηγίες.
Πρωτοβουλίες & Δράσεις
απ’ τον ελληνικό χώρο
Οι εισηγήσεις που παρουσιάστηκαν από τους Έλληνες ομιλητές διαπραγματεύτηκαν αρκετά αντιπροσωπευτικά το θέμα
της ποιότητας, καλύπτοντας στρατηγικές ορθολογικής διαχείρισης πόρων, πιστοποίησης τμημάτων με έμφαση στον
εργαστηριακό τομέα, ενώ υπήρχαν και πιο ασθενοκεντρικές
προσεγγίσεις/πρωτοβουλίες (π.χ. σχεδιασμός νοσηλευτικών πρωτοκόλλων, καταγραφή αρνητικών νοσηλευτικών
συμβαμάτων, πρακτικές μεγιστοποίησης της ασφάλειας στο
χειρουργείο), με έμφαση αυτή τη φορά στην ασφάλεια του
ασθενούς. Πέρα από την περιγραφή των πρωτοβουλιών που
έλαβαν χώρα σε διάφορα νοσηλευτικά ιδρύματα της χώρας,
ενδιαφέρον παρουσιάζει και η καταγραφή των προβλημάτων που παρουσιάστηκαν κατά την υλοποίηση των σχετικών
δράσεων, καθώς και η παρουσίαση των αποτελεσμάτων στις
περιπτώσεις που κατέστη δυνατή η ποσοτικοποίησή τους.
Πιο συγκεκριμένα, ο καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής και Επιδημιολογίας του ΤΕΙ Λάρισας Χ. Ζηλίδης ανέδειξε στην εισήγησή του την αναπόφευκτη σχέση ανάμεσα στην ποιότητα
και την εφαρμογή μεθόδων που στοχεύουν στη μέγιστη
αποτελεσματικότητα / βέλτιστη αποδοτικότητα. Οι μέθοδοι
αυτές διακρίνονται σε 2 κατηγορίες:

α) Συστήματα Οικονομικής Διαχείρισης Υπηρεσιών Υγείας
(π.χ. υιοθέτηση συστημάτων κλειστών-σφαιρικών προϋπολογισμών) με στόχο τη συγκράτηση της εκρηκτικής
αύξησης των δαπανών και
β) Συστήματα Κλινικής Διαχείρισης (π.χ. κατευθυντήριες οδηγίες, evidence based medicine, προγράμματα διαχείρισης
νοσημάτων) που θεμελιώνονται στη βάση του ότι η ιατρική
πράξη και η παρεχόμενη περίθαλψη πρέπει να ασκούνται
σύμφωνα με την υπάρχουσα επιστημονική τεκμηρίωση.
Παράδειγμα συνδυασμού των 2 παραπάνω κατηγοριών μπορεί να θεωρηθεί η παρουσίαση εκ μέρους του κου
Γ. Νότα (Παθολόγου, Λέκτορα Εργαστηριακής Ενδοκρινολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης) μιας
επιστημονικά τεκμηριωμένης παρέμβασης για τη μείωση
του κόστους των εργαστηριακών εξετάσεων και συγκεκριμένα αυτών που προορίζονται για το θυρεοειδικό έλεγχο,
στο ΠΑ.Γ.Ν.Η. Με μια απλή εφαρμογή του διεθνώς αποδεκτού αλγορίθμου για τον έλεγχο της θυρεοειδικής λειτουργίας (αρχική «παραγγελία» μόνο TSH αντί του συνόλου TSH,
T3, T4 και αντιθυρεοειδικών αντισωμάτων που συνηθιζόταν
μέχρι τότε) προέκυψε εξοικονόμηση περίπου 350 μη επιστημονικά τεκμηριωμένων εξετάσεων/εβδομάδα, που μεταφράζεται σε οικονομικό κέρδος 400 ευρώ για το ίδιο διάστημα και με αναγωγή για όλη την επικράτεια σε 10-30.000.000
ευρώ/έτος. Στο ίδιο πνεύμα, δηλαδή ότι η ανάπτυξη της
ποιοτικής διάστασης της νοσοκομειακής φροντίδας αποτελεί μονόδρομο απέναντι στις οξυμένες προκλήσεις (μείωση
δαπανών) του υγειονομικού τομέα, ο κος Φ. Βάββας (Μηχανικός ΗΥ & Πληροφορικής, Διοικητής ΓΝΙ «Γ. ΧΑΤΖΗΚΩΣΤΑ»)
θεωρεί την τεχνολογική αναβάθμιση (εφαρμογή μεθόδων
διοίκησης ολικής ποιότητας με την υποστήριξη ολοκληρωμένων πληροφοριακών συστημάτων management) κομβικό
σημείο μιας συνολικότερης λειτουργικής ανασυγκρότησης
των Δημοσίων Νοσοκομείων.

μάρτιος - απρίλιος - μάιος 2013

35

συνέδρια - σεμινάρια

λιγότερο μηχανοργανωμένης/αυτοματοποιημένης λειτουργίας, με αποτελέσματα τα οποία είναι πολύ συχνά ποιοτικά,
ακόμα και όταν βασίζονται σε ποσοτικά κριτήρια. Από την
καθημερινή εφαρμογή των διαδικασιών ποιότητας προέκυψαν οφέλη τόσο για το ίδιο το εργαστήριο (αποσαφήνιση
των αρμοδιοτήτων του προσωπικού, ορθή αρχειοθέτηση,
ευχερής ανάκληση και ασφαλής διακίνηση δειγμάτων, πορισμάτων και λοιπής αλληλογραφίας, στενότερη παρακολούθηση αντιδραστηρίων και αναλωσίμων, τεκμηριωμένη ανάδειξη των αναγκών σε προσωπικό, υποδομές και εξοπλισμό)
όσο και ως προς τρίτους (αξιοκρατική επιλογή προμηθευτών, ομαλοποίηση της συνεργασίας με τους αποδέκτες των
υπηρεσιών του εργαστηρίου).
Από την πλευρά της η κα Ε. Ζερβού (Διευθύντρια Αιμοδοσίας
του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων) παρουσίασε
τις αρμοδιότητες της Επιτροπής Παρακολούθησης και Αξιολόγησης Συστημάτων Διαχείρισης Ποιότητας στο Π.Γ.Ν.Ι, νοσοκομείο το οποίο από το 2004 έως σήμερα έχει προβεί στην
πιστοποίηση κατά ISO 9001:2000 μιας πληθώρας τμημάτων
του (τόσο κλινικών όσο και εργαστηριακών), καθώς και τα
προβλήματα που ενδέχεται να αντιμετωπίσει η εφαρμογή
ενός Συστήματος Διαχείρισης Ποιότητας (ΣΔΠ) στο νοσοκομειακό περιβάλλον, όπως έλλειψη προσωπικού, δυσχέρειες
στην εκπαίδευσή του, ασαφές νομοθετικό πλαίσιο σχετικά
με τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες των διαφόρων ειδικοτήτων, κακή ενδοτμηματική και διατμηματική επικοινωνία,
περιορισμένοι οικονομικοί πόροι, απουσία κοινού οράματος και κοινής στρατηγικής. Για τους λόγους αυτούς, θεωρεί
εξαιρετικής σημασίας την προσεκτική επιλογή της ομάδας
και τον ορισμό του υπεύθυνου ποιότητας (άτομο καθολικής
αποδοχής, με διοικητικές, οργανωτικές και επικοινωνιακές
ικανότητες, με διάθεση και χρόνο να ασχοληθεί), σε συνδυασμό πάντα με την αναγνώριση της προσφοράς όλου του
εμπλεκόμενου προσωπικού. Ωστόσο, παρά τις δυσχέρειες, θεωρεί ότι η εφαρμογή ενός ΣΔΠ έχει θετική επίπτωση
τόσο στο προσωπικό (στοχοθεσία, συνεργασία, αξιοποίηση
ικανοτήτων και αύξηση της παραγωγικότητας) όσο και στις
παρεχόμενες υπηρεσίες (διαρκές σύστημα αξιολόγησης και
ανάπτυξης που οδηγεί σε βελτίωση).
Εξίσου ενδιαφέρουσα ήταν και η παρουσίαση μιας ακόμα εμπειρίας από τον εργαστηριακό τομέα, αυτής του κου
Ι. Παναγιωτίδη (Αν. Καθηγητή Ιατρικής Σχολής Ε.Κ.Π.Α & Δ/
ντή Β’ Εργαστηρίου Παθολογικής Ανατομικής Ιατρικής Σχολής Ε.Κ.Π.Α) από το Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν». Το Παθολογοανατομικό εργαστήριο παρουσιάζει,
σε σύγκριση με τα λοιπά εργαστήρια, την ιδιαιτερότητα της

36

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Οι υπόλοιπες τρεις ελληνικές εισηγήσεις ήταν περισσότερο
προσανατολισμένες στο θέμα της ασφάλειας του ασθενούς.
Στην εισήγησή της η κα Α. Φαϊτατζίδου παρουσίασε την
εφαρμογή του προγράμματος «Ασφαλής Χειρουργική (Σώζει
Ζωές)» στο Πα.Γ.Ν. Θεσσαλονίκης «ΑΧΕΠΑ». Το πρόγραμμα
αποτελεί μέρος της συστηματικής προσπάθειας που καταβάλει ο Π.Ο.Υ. για τη μείωση των θανάτων και των ατυχών
συμβάντων που σχετίζονται με τις χειρουργικές επεμβάσεις
σε παγκόσμιο επίπεδο και συνίσταται στη σύνταξη Λίστας
Ελέγχου (απλή, σύντομη, απαιτεί ελάχιστους οικονομικούς
πόρους) που καλείται η χειρουργική ομάδα να εφαρμόσει σε
τρία κρίσιμα σημεία της χειρουργικής διαδικασίας (πριν τη
χορήγηση αναισθησίας, πριν την τομή στο δέρμα και πριν την
απομάκρυνση του ασθενούς από το χειρουργείο), κατ’ αντιστοιχία των βασικών ελέγχων που διενεργούν οι πιλότοι (πριν
την απογείωση, κατά την πτήση και πριν την προσγείωση).
Τα οφέλη που έχουν διαπιστωθεί κατά την εφαρμογή στο
Νοσοκομείο «ΑΧΕΠΑ» περιλαμβάνουν την αλλαγή στην οργανωτική κουλτούρα και αντίληψη σε θέματα ασφαλείας των
ασθενών στο χειρουργείο, τη σημαντικά υψηλή συμμόρφωση του προσωπικού στη συστηματική καταγραφή των μετεγχειρητικών επιπλοκών και σφαλμάτων, την αποτροπή της
από μνήμης εργασίας και την ενίσχυση και προαγωγή της
επικοινωνίας μεταξύ των μελών των χειρουργικών ομάδων,
ενώ το ίδιο το νοσοκομείο καθιερώνεται στην αντίληψη της
κοινωνίας ως σύγχρονος υγειονομικός οργανισμός που προασπίζει τα δικαιώματα και την ασφάλεια των ασθενών.
Στην εισήγησή της η κα Β. Γιάννου (Αικ. Σταμάτη, Σ. Πετρουλά) παρουσίασε μια πιλοτική φόρμα Καταγραφής Νοσηλευτικών Συμβαμάτων που συνέθεσε η Διεύθυνση της
Νοσηλευτικής Υπηρεσίας του Γ. Νοσοκομείου Αργολίδος, με
την πεποίθηση ότι ένα αποδοτικό σύστημα αναφοράς και
καταγραφής είναι ο θεμέλιος λίθος της ασφαλούς και ποιοτικής παροχής υπηρεσιών υγείας και θα πρέπει να χρησιμο-

Τραπεζούντος 17 & A. Παπανδρέου, 151 27 Μελίσσια, Αθήνα
τηλ.: 210 61.36.332

συνέδρια - σεμινάρια

ποιείται όχι ως μέσο απόδοσης ποινών, αλλά να οδηγεί σε
εποικοδομητική αλλαγή συμπεριφορών. Σε συνέχεια, η κα Β.
Γιαννίτσιου, επίσης Νοσηλεύτρια από το Γ.Ν. Αργολίδος, παρουσίασε τη μεθοδολογία σύνταξης κλινικών νοσηλευτικών
πρωτοκόλλων που ακολουθήθηκε στο συγκεκριμένο νοσοκομείο, προκειμένου η εφαρμογή τους να αποτελέσει μετρήσιμο δείκτη στην παροχή ποιοτικής νοσηλευτικής φροντίδας και εργαλείο λήψης κλινικών αποφάσεων εκ μέρους των
νοσηλευτών, καθώς αυτά συνιστούν τον ακρογωνιαίο λίθο
της Νοσηλευτικής βασισμένης σε τεκμήρια.
Η διεθνής εμπειρία
Η Seval Akgün (Professor of Public Health and Medicine,
Chief Quality Officer, Baskent University Hospitals Network)
μετέφερε την εμπειρία από την εφαρμογή Συστημάτων Ποιότητας και Πιστοποίησης από την Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν
και τη Σαουδική Αραβία. Κεντρικό σημείο της εισήγησής της
αποτέλεσε η «προθυμία» των περισσότερων οργανισμών
παροχής υπηρεσιών υγείας της γείτονος χώρας να υιοθετήσουν συστήματα ποιότητας (ISO, πιστοποίηση από την
Joint Commission International, Εθνικά Πρότυπα Ποιότητας), προκειμένου να εξασφαλίσουν θετική σχέση κόστουςαποτελεσματικότητας και ανταγωνιστικότητας που θα τους
επιτρέψει να επιβιώσουν σ’ ένα ραγδαία μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Προκειμένου τα νοσηλευτικά ιδρύματα της χώρας
να συμπεριληφθούν στην ομάδα «Α» (κλίμακα από Α-Ε) από
το Υπουργείο Υγείας, θα πρέπει υποχρεωτικώς να εφαρμόζουν τα ευρέως συμφωνηθέντα Εθνικά Πρότυπα Ποιότητας,
τα οποία καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα κριτηρίων που αφορούν την ηγεσία, το ιατρικό προσωπικό, τη νοσηλευτική
φροντίδα, την ασφάλεια του ασθενούς, τα δικαιώματα του
ασθενούς και των οικείων του, την εκπαίδευση, τον έλεγχο
των λοιμώξεων, τα φαρμακευτικά και τα λοιπά εργαστηριακά τμήματα, τα επείγοντα, την ασφάλεια των εγκαταστάσεων, τη διαχείριση των ιατρικών φακέλων, τις κοινωνικές
υπηρεσίες, τα εξωτερικά ιατρεία, τα επείγοντα, το αναισθησιολογικό τμήμα, το τμήμα διατροφής κ.ά. Σε μια προσπάθεια
μεταφοράς της τεχνογνωσίας στο Αζερμπαϊτζάν, οι πρώτες
προσπάθειες αφορούσαν την καταγραφή της υφιστάμενης
κατάστασης με χρήση ερωτηματολογίου-λίστας και ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού. Για την ομιλήτρια, σημαντικότερο
από όλα είναι η ουσιαστική ευαισθητοποίηση προς την κατεύθυνση της διασφάλισης της ποιότητας.
Σε συμφωνία με τα όσα προβλέπει η Κοινοτική Οδηγία
2011/24/EU σχετικά με την προσβασιμότητα των ασθενών
στην πληροφόρηση για την ποιότητα και την ασφάλεια της
παρεχόμενης φροντίδας υγείας σε οποιαδήποτε χώρα-μέ-

38

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

λος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Rosa Sanol από την Ισπανία παρουσίασε το περιεχόμενο και το σκοπό της πρωτοβουλίας DUQuE (Deepening our Understanding of Quality
Improvement in Europe) που σε στενή συνεργασία με τον
Π.Ο.Υ. και τον Ο.Ο.Σ.Α. αναμένεται να καταφέρει μια εις βάθος ανασκόπηση της αποτελεσματικότητας των δράσεων που σχετίζονται με την ποιότητα, την ασφάλεια και τον
τρόπο ενσωμάτωσής τους στα νοσοκομεία, προκειμένου τα
αποτελέσματα της έρευνας να τεθούν στη διάθεση όλων.
Στα πλαίσια της παρουσίασης του προγράμματος High 5s
patient safety από την Erica van der Schrieck (Ολλανδία),
αναδείχτηκε σε όλο της το μέγεθος η φαρμακευτική αγωγή ως κρίσιμη παράμετρος οποιασδήποτε δράσης, στρατηγικής, συστήματος που σχετίζεται με την ασφάλεια του
ασθενούς και εμπλέκεται στη συζήτηση για την ποιότητα. Το
πρόγραμμα, απόλυτα στοχευμένο στο θέμα της ασφάλειας
του ασθενούς, ξεκίνησε το 2007 από τον Π.Ο.Υ., με σκοπό
(όπως προκύπτει και από το όνομά του, High 5s) να μειώσει
σημαντικά τη συχνότητα εμφάνισης 5 πρωταρχικής σημασίας προβλημάτων που έχουν να κάνουν με την ασφάλεια των
ασθενών σε 5 χώρες σε διάστημα 5 ετών. Η ερώτηση για την
εφαρμογή ή όχι (to SOP or not to SOP) πρωτοκόλλων και διαδικασιών (SOP, Standard Operating Protocols/Procedures)
με επίκεντρο την ασφάλεια της φαρμακευτικής αγωγής
(medication accuracy and medication reconciliation) είναι
μάλλον ρητορική, καθώς το ζητούμενο τέτοιων διαδικασιών
είναι η επίτευξη της μείωσης κατά 75% στα «κενά» που παρουσιάζει η πληροφόρηση για τη φαρμακευτική αγωγή του
ασθενούς μέσα σε ένα 24ώρο από την αρχική εισαγωγή του
στο νοσοκομείο.
Κατά την αποτίμηση της υιοθέτησης τέτοιων δράσεων από
τους εκπροσώπους των χωρών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα, τα προβλήματα που αναφέρθηκαν περιελάμβαναν:
 Την ανάγκη κινητοποίησης του προσωπικού του τμήματος
Επειγόντων Περιστατικών, το οποίο δεν ήταν συνηθισμένο να συνεργάζεται με φαρμακοποιούς, και τη δημιουργία
κλίματος εμπιστοσύνης.
 Στην περίπτωση που το νοσοκομείο, χρησιμοποιούσε σύστημα Ηλεκτρονικού Ιατρικού Φακέλου, αυτό συνήθως
δεν υποστήριζε την πληροφόρηση όσον αφορά το φαρμακευτικό ιστορικό.
 Η εναλλαγή του προσωπικού (βάρδιες).

Αδυναμία ανάκτησης οποιασδήποτε πληροφορίας σχετικής με τη φαρμακευτική αγωγή στην περίπτωση ανυπαρξίας οικογενειακού γιατρού ή συγκεκριμένου φαρμακείου
προμήθειας της συνήθους φαρμακευτικής αγωγής.
Προκειμένου να αμβλυνθούν οι όποιες επιφυλάξεις του

συνέδρια - σεμινάρια

ιατρικού προσωπικού στη χρήση των πληροφοριών που
προέρχονταν από την παρέμβαση του φαρμακοποιού, κρίθηκε σκόπιμη η εμπεριστατωμένη ενημέρωση για το δυνητικό κίνδυνο από τις ασάφειες που αφορούν το φαρμακευτικό
ιστορικό, καθώς και για το μέγεθος του προβλήματος, και η
πρόβλεψη για ύπαρξη φόρμας ανεξάρτητης από αυτήν που
προορίζεται για τη λήψη ιατρικού ιστορικού. Προκειμένου
να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα του εγχειρήματος στα νοσοκομεία που αρχικά το υιοθέτησαν, προτάθηκαν επιπλέον
μέτρα, όπως προτεραιότητα στους ασθενείς υψηλού κινδύνου, υπενθύμιση στους ασθενείς που προσέρχονται στο νοσοκομείο να έχουν διαθέσιμη τη λίστα των φαρμάκων που
λαμβάνουν, συστάσεις προερχόμενες από τον Π.Ο.Υ. ή το
Υπουργείο Υγείας προς τις διοικήσεις των νοσοκομείων για
τη σπουδαιότητα της προσπάθειας περιορισμού των λαθών
που άπτονται της φαρμακευτικής αγωγής, καθώς και της επίπτωσής τους στις παραμέτρους της ασφάλειας του ασθενή
και της ποιότητας των υπηρεσιών υγείας.

ροφοριακών συστημάτων, δεδομένου ότι ένας σημαντικός
αριθμός διαδικασιών υποστηρίζεται ηλεκτρονικά, ειδικά για
το νοσοκομειακό φαρμακείο, καθώς και στην αναβάθμιση
και πιστοποίησή τους.

1. Διάγνωση
- Δυνατών σημείων
- Σημείων προς βελτίωση

6. Aξιολόγηση
Αποτελεσμάτων

5. Εφαρμογή &
Παρακολούθηση
Εφαρμογής

Βαρύνουσα σημασία έχει και η επιλογή κατάλληλων δεικτών που μπορούν να αποτιμούν την ποιότητα σε επίπεδο
δομής (εγκαταστάσεις και στελέχωση, π.χ. καταλληλότητα
εγκαταστάσεων και ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού και εκπαίδευσης προσωπικού), διαδικασιών (π.χ. πληρότητα και
ακρίβεια των στοιχείων που αφορούν το φάκελο του ασθενούς, εφαρμογή επίσημου προγράμματος διασφάλισης
ποιότητας), αποτελεσμάτων (π.χ. ικανοποίηση ασθενών).
Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί και στο θέμα στης
ποιότητας της πληροφορίας που διακινείται μέσω των πλη-

40

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

3. Συμφωνία στόχων
με τη διοίκηση

4. Παρέμβαση
- Μελετητική
- Συμβουλευτική
- Εκπαιδευτική

Συμπεράσματα—Σκέψεις—Προβληματισμοί
Απ’ όλα τα παραπάνω, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι οποιαδήποτε δράση αποτίμησης της ποιότητας των προσφερομένων υπηρεσιών από οποιοδήποτε τμήμα του νοσοκομείου,
αν και ενδέχεται να αποτελέσει μια διαδικασία που απαιτεί
επιπλέον χρόνο, εργασία και ίσως χρήμα κατά τα πρώτα στάδια, μπορεί ωστόσο να αποδειχτεί χρήσιμο εργαλείο επίλυσης προβλημάτων που αφορούν την επικοινωνία με άλλα
τμήματα, αλλά και εντός του τμήματος, την αποτελεσματικότερη ροή διαδικασιών, και τελικά προσθέτει στην αξιοπιστία
του τμήματος. Η παροχή ποιοτικών υπηρεσιών δεν πρέπει
να αντιμετωπίζεται μόνο ως δικαίωμα των αποδεκτών των
υπηρεσιών (π.χ. ασθενείς), αλλά και απαίτηση των ίδιων
των εργαζομένων, που νιώθουν ότι ανακουφίζονται από το
άγχος για το αν η προσπάθεια που καταβάλλουν κατά την
καθημερινή τους εργασία βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση
και έχει τα επιθυμητά αποτελέσματα.

Διαρκής
Βελτίωση

2. Προτάσεις
για βελτιώσεις

Τη στιγμή που το νοσοκομειακό φαρμακείο αντιμετωπίζει
την πρόκληση της διεκπεραίωσης ενός τεράστιου όγκου
εργασιών καθημερινά, με ασφυκτικούς περιορισμούς όσον
αφορά το χρόνο, και το διαθέσιμο προσωπικό και η ασφάλεια της φαρμακευτικής αγωγής θεωρείται διεθνώς κρισιμότατος παράγοντας σε οποιαδήποτε συζήτηση για την ποιότητα, πρωτοβουλίες και δράσεις για την πιστοποίηση των
υπηρεσιών που αυτό παρέχει θα πρέπει να υποστηρίζονται
και να ενθαρρύνονται, τόσο από το ίδιο τμήμα όσο και από
τις διοικήσεις των οργανισμών, καθώς μπορούν να αποτελέσουν την πιο αξιόπιστη απόδειξη της προσφοράς και του
ρόλου των νοσοκομειακών φαρμακοποιών.
Επιμέλεια: Κέλλυ Περδικούρη
Βιβλιογραφία
1. Π 
ρακτικά Διημερίδας 9 & 10 Μαΐου στη Ρόδο για την «Ευαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας σε Στρατηγικές, Δράσεις και Συστήματα
για τη βελτίωση της Ποιότητας στις Υπηρεσίες Υγείας»
2. « Η Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας και η Αξιολόγησή τους», Παπακωστίδη Α., Τσουκαλάς Ν., Archives of Hellenic Medicine 2012, 29(4):
480-488

εναλλακτικές δράσεις συναδέλφων
παρουσίαση βιβλίου

Η παρουσίαση του μυθιστορήματος της Βάνας Παπαθανασίου
"Ο καναπές, ο μαγκούφης και η μοτοσικλέτα του" (εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ)

βιβλιοπωλείο «Ευριπίδης στη Στοά» στο Χαλάνδρι,
οδός Ανδρέα Παπανδρέου 11, την Πέμπτη 28 Νοεμβρίου, στις 7μμ.
θα γίνει στο

Λένα Κουτσομίτη

«Της τρέλας το γλυκό έδεσμα»
Εκδόσεις: Ηριδανός | Σελίδες: 126
Η Κριστίν, χωρίς ποτέ να έχει συναντήσει τον Michel Foucault, τρέχει παράλληλα
στο έργο του μαζί με ένα τρένο. Η Κριστίν, υπάρχοντας πέρα από τη μορφή της,
αφού οι μορφές μεταλλάσσονται, υπάρχουν εντός και εκτός πλαισιών, εντός και
εκτός ύλης, ζει στο μεταίχμιο ενός κόσμου που εξιστορείται ταυτόχρονα από την
πραγματικότητα του οικογενειακού της περιβάλλοντος και την πραγματικότητα
που κατασκευάζει η ίδια. Όταν αυτές οι δύο πραγματικότητες συγκρούονται, εκείνη
βρίσκει συμμάχους στη μαργαρίτα που χορεύει, στο «κρατούμενο» της αφαίρεσης,
στο σύμπαν από μπισκότο, στα λεμόνια που της μαθαίνουν την προπαίδεια, στο
άλογο με το οποίο αγωνίζεται στους αγώνες του έφιππου άλματος επί κοντώ, στο
αγόρι του σινεμά. Ο χρόνος, πάντα εχθρός, την εγκλωβίζει μέσα σε κλεψύδρες σε
αντίστροφη μέτρηση. Ο πατρικός λόγος, εκφερόμενος μέσα από το σώμα της μητέρας, άλλοτε γλυκός και στοργικός, άλλοτε αυταρχικός και επικριτικός, της στερεί
την επιθυμία και τη φωνή. Στερημένη από φωνή, βρίσκει καταφύγιο στους αριθμούς και ενεργεί με πράξεις που μοιάζουν με άναρθρες κραυγές. Αυτές οι πράξεις
και οι αριθμοί θα οδηγήσουν στην γέννηση ενός τρένου, το οποίο ταξιδεύει παράλληλα με την Κριστίν με μοναδικό σκοπό, μέσα από τη διαύγεια της τρέλας να την
βοηθήσει να βρει την φωνή της.

Βιογραφικό σημείωμα
Η Λένα Κατσομίτη γεννήθηκε το 1975 στην Αθήνα, όπου ζει και εργάζεται. Έχει αποφοιτήσει από τη Φαρμακευτική
Σχολή του Πανεπιστημίου της Αθήνας. Πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές με άριστα στις Πολιτικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και στο Ευρωπαϊκό Πολιτικό Δίκαιο, με ειδίκευση στα Ευρωπαϊκά Συστήματα
Κοινωνικής Ασφάλισης στο Βέλγιο. Σπούδασε Δημιουργική Γραφή, αρχικά στο «Κέντρο Δημιουργικής Γραφής» της
Χριστιάνας Λαμπρινίδη στην Αθήνα και στη συνέχεια σε συνεδρίες με τη Χριστιάνα Λαμπρινίδη στο Άμστερνταμ.
«Της τρέλας το γλυκό έδεσμα» είναι το πρώτο της βιβλίο και εκδόθηκε το 2012. Εργάζεται στον ΕΟΦ.
Πηγή: www.biblionet.gr

42

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής