ΑΘΗΝΑΣ 15

Νοσοκομειακής

ΔΕΛΤΙΟ

018673

Περίοδος Β’ | Τεύχος 28 | Ιούνιος — Σεπτέμβριος 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

Τριμηνιαία Έκδοση της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοποιών Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων (Π.Ε.Φ.Ν.Ι.): Μιχαλακοπούλου 99, 115 27, Αθήνα

Η Π.Ε.Φ.Ν.Ι. εξαίρεσε
από τη διαθεσιμότητα
τους νοσοκομειακούς
φαρμακοποιούς

Συγκρότηση Επιτροπής
Τροποποίησης
του Π.Δ. 108/93

Η Γενική Σύνοδος
General Assemply
της ΕΑΗP στην Αθήνα

6ο Πανελλήνιο
Συνέδριο
Νοσοκομειακών
Φαρμακοποιών Ιωάννινα

5 | editorial
5 | Eν δράσει...

6 | θέματα του Κλάδου
6 | Συγκρότηση Επιτροπής Τροποποίησης ΠΔ 108/93
8 | Εκατό καινοτόμα φάρμακα τιμολογούνται άμεσα και μπαίνουν στην
ελληνική αγορά!

10 | θέσεις Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
10 | Διαθεσιμότητα φαρμακοποιών
10 | Πρόταση για τη διαθεσιμότητα φαρμακοποιών
11 | Ενημέρωση συναδέλφων
12 | Ενημέρωση συναδέλφων για τη συνάντηση του Δ.Σ. της Π.Ε.Φ.Ν.Ι. με την
ηγεσία του υπουργείου Υγείας

14 | φαρμακοεπαγρύπνηση
14 | Ο ΕΜΑ συνιστά αλλαγές στη χρήση της μετοκλοπραμίδης
16 | Ο ΕΜΑ συνιστά την αναστολή των αδειών κυκλοφορίας για τα από του στόματος χορηγούμενα φαρμακευτικά προϊόντα που περιέχουν κετοκοναζόλη
18 | Νέες συμβουλές ασφάλειας για τη δικλοφενάκη
19 | Νέες συμβουλές ασφάλειας για την κωδεΐνη
21 | H PRAC επιβεβαιώνει ότι τα υδροξαίθυλ διαλύματα αμύλου (HES) δεν θα
πρέπει να χρησιμοποιούνται πλέον σε ασθενείς με σήψη ή εγκαύματα ή
ασθενείς σε κρίσιμη κατάσταση

23 | χρηστικός οδηγός διαδικασιών
του νοσοκομειακού φαρμακείου
23 | ΕΟΦ: Δωρεές εγκεκριμένων φαρμάκων

24 | επιστημονικές εργασίες - άρθρα
24 | Γρίπη και αντιγριπικό εμβόλιο
26 | Κοιλιοκάκη, μια άγνωστη νόσος
28 | Επαγρύπνηση για τη λύσσα

34 | νοσοκομειακή φαρμακευτική στην Ευρώπη
34 | Η Γενική Σύνοδος (General Assemply) της ΕΑΗΡ στην Αθήνα
38 | Κοινωνικές εκδηλώσεις της GA
40 | Ένα Νοσοκομειακό Φαρμακείο στη μακρινή Ισλανδία

42 | συνέδρια - σεμινάρια
42 | 12ο Ετήσιο Συνέδριο HealthWorld 2013
44 | Τριήμερο ποιότητας στα Χανιά
46 | EAHP Academy Seminar
48 | 35ο Συνέδριο ESPEN Κλινικής Διατροφής και Μεταβολισμού

50 | εναλλακτικές δράσεις συναδέλφων

ΔΕΛΤΙΟ

περιεχόμενα

Νοσοκομειακής
ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

Περίοδος Β’ | Τεύχος 28
Ιούνιος — Σεπτέμβριος 2013
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
Πρόεδρος: Δέσποινα Μακριδάκη
Αντιπρόεδρος: Κατερίνα Σπυριδάκη
Γεν. Γραμματέας: Βασίλης Γούλας
Οργανωτικός Γραμματέας: Βασιλική Αγγελοπούλου
Ταμίας: Τοδούλου Ράνια
Αναπληρωματική ταμίας: Δήμητρα Γεννηματά
Μέλη: Μαρίνος Πετρόγγονας, Ελένη Ρηνάκη,
Ρούλα Ευσταθίου
ΓΡΑΦΕΙΑ Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
Μιχαλακοπούλου 99, 115 27, Αθήνα
τηλ./fax: 210 7753104
e-mail: pefni@ath.forthnet.gr
http://www.pefni.gr
IΔΙΟΚΤΗΤΗΣ
Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών
Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων
ΕΚΔΟΤΗΣ-ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ
Δέσποινα Μακριδάκη
ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΞΙΑ
Kατερίνα Σπυριδάκη
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βασιλική Αγγελοπούλου, Ρούλα Ευσταθίου,
Ελένη Ρηνάκη, Ράνια Τοδούλου

Άρθρα γίνονται δεκτά για δημοσίευση με την
προϋπόθεση ότι δεν έχουν δημοσιευτεί ή έχουν
υποβληθεί προς δημοσίευση σε άλλο περιοδικό, είτε
μερικώς είτε ολικώς. Το επιστημονικό περιεχόμενο
και νομικά ζητήματα σε σχέση με τα άρθρα
αποτελούν αποκλειστική ευθύνη των συγγραφέων.
Τα άρθρα που δημοσιεύονται στο «Δελτίο
Νοσοκομειακής Φαρμακευτικής» αποτελούν
πνευματική ιδιοκτησία του περιοδικού και δεν
επιτρέπεται η ολική ή μερική αναδημοσίευσή τους
χωρίς την έγγραφη άδεια του Διευθυντή Σύνταξης.
ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΤΗΚΑΝ:
Λεωνίδας Τζίμης
ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ:
Χρύσα Βαρυμπομπιώτου
ΕΚΤΥΠΩΣΗ:
Master Print

Σχεδιασμός & επιμέλεια έκδοσης:

50 | Νοσοκομειακή Φαρμακευτική και τραγούδι

4

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

τηλ.: 210 28.29.552, 28.43.871

editorial

Εν δράσει...
Το 1983 με το νόμο 1397 θεσμοθετήθηκε, στο πλαίσιο μεταρρύθμισης και αναβάθμισης της δημόσιας υγείας και της
λειτουργικής ενοποίησης των δημόσιων υποδομών περίθαλψης, το Εθνικό Σύστημα Υγείας.
Το 1992 ο νόμος 2071 άνοιξε την πόρτα του Ε.Σ.Υ. στους
Νοσοκομειακούς Φαρμακοποιούς. Ο κλάδος των Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών δημιουργήθηκε και η επίτευξη του
στρατηγικού στόχου, της πλήρους θεσμικής και οικονομικής ένταξής μας φαινόταν να ολοκληρώνεται στο «επόμενο» βήμα.
Από τότε μέχρι και σήμερα σημαντικές αλλαγές έγιναν.
Διαμορφώθηκε το Π.Δ. 108/93 για τη λειτουργία των Νοσοκομειακών Φαρμακείων που οριοθέτησε, έστω και αδρά, το
ρόλο μας και τη θέση μας στο νοσοκομειακό περιβάλλον.
Ακολούθησε η ένταξή μας σε διαβαθμισμένες θέσεις επιμελητών και διευθυντών και έτσι το εργασιακό περιβάλλον
ξεκαθάρισε περισσότερο. Η αυτοτέλεια και ο διακριτός ρόλος του Νοσοκομειακού Φαρμακείου, καθώς και ο σαφής
διαχωρισμός μας από τη Διοικητική Υπηρεσία ήταν πλέον
γεγονός.
Με την ένταξή μας στο σύστημα ενεργούς εφημέρευσης
αναδείχτηκε περαιτέρω η συμβολή μας στην καθημερινή
24ωρη υποστήριξη του ασθενή που προστρέχει στα δημόσια νοσηλευτικά ιδρύματα.
Σήμερα, 30 χρόνια μετά την ίδρυση του Ε.Σ.Υ., το περιβάλλον αλλάζει...
Ελπίζουμε προς το καλύτερο και προς όφελος όλων και κυρίως των ασθενών.
Από το καλοκαίρι που πέρασε, βιώνουμε τις πρώτες μεγάλες αλλαγές, μέσα από τη συγχώνευση νοσοκομείων,
με απώτερο στόχο την αλλαγή χαρακτήρα σε κάποια από
αυτά, ενώ συνεχίζουμε να μοιραζόμαστε την αγωνία όλων
εκείνων των εργαζόμενων του Ε.Σ.Υ. που τέθηκαν στη διαδικασία της διαθεσιμότητας-κινητικότητας.
Τα θέματα αυτά δεν μπορούσαν να μην «ακουμπήσουν» και
τον κλάδο μας – ένα κλάδο που τα τελευταία χρόνια πλήττεται από τη γεωμετρική μείωση ενεργού προσωπικού, λόγω
των πολλών συνταξιοδοτήσεων αλλά και της μη κάλυψης
των κενών θέσεων. Οι τελευταίες προσλήψεις έγιναν 7-8
χρόνια πριν και έκτοτε καμία δυνατότητα για προκήρυξη
νέων θέσεων και προσλήψεις δεν υπάρχει, αφού τόσα χρόνια δεν καταφέραμε ή δεν θελήσαμε να περάσουμε το Π.Δ.
που αφορά την ένταξη και την εξέλιξή μας.

Από τις πρώτες επιτυχείς προσπάθειες του νέου Δ.Σ. ήταν
η εξαίρεση του κλάδου μας από το μέτρο της διαθεσιμότητας-κινητικότητας. Η πράξη αυτή επιβεβαίωσε ότι η ηγεσία
του υπουργείου έχει αντιληφθεί τον κομβικό ρόλο μας, την
ουσιαστική συμβολή μας στη μείωση της φαρμακευτικής
δαπάνης και βέβαια τη μεγάλη έλλειψη νοσοκομειακών
φαρμακοποιών που καταγράφεται σε όλα τα νοσοκομεία
της χώρας.
Το τοπίο αλλάζει και στη εποχή που ανατέλλει με τις
νέες υγειονομικές δομές, ο εκσυγχρονισμός του τρόπου
λειτουργίας των νοσοκομειακών φαρμακείων είναι απαραίτητο να γίνει γρήγορα και με τρόπο που θα καλύπτει
απόλυτα τις σύγχρονες απαιτήσεις.
Η Π.Ε.Φ.Ν.Ι. με ουσιαστικές παρεμβάσεις και μέσω της τροποποίησης του Π.Δ. 108/93 είναι αποφασισμένη να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη αναδιαμόρφωση του Νοσοκομειακού Φαρμακείου και να περιχαρακώσει το θεσμικό
ρόλο του Νοσοκομειακού Φαρμακοποιού στην Ελλάδα και
στην Ευρώπη.
Δέσποινα Μακριδάκη
Πρόεδρος Π.Ε.Φ.Ν.Ι.

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

5

θέματα του κλάδου

Συγκρότηση Επιτροπής Τροποποίησης ΠΔ 108/93
Προτεραιότητα
Αθήνα, 31/05/2013
Αρ. Πρωτ.: 451
ΠΡΟΣ: Υπουργείο Υγείας
Διεύθυνση Ανάπτυξης Μονάδων Υγείας
Τμήμα Α
(Υπόψη Προϊσταμένης Διεύθυνσης Κ. Β. Φακουκάκη)
Θέμα: Συγκρότηση επιτροπής για την τροποποίηση του
ΠΔ 108/1993 «Συγκρότηση, Οργάνωση και Λειτουργία
του Νοσοκομειακού Φαρμακείου»
Σχετικά: Έγγραφο του Υπ. Υγείας με αρ. πρωτ: Υ4α/οικ.
43054/15-5-2013

Προτεραιότητα

Σε συνέχεια του ανωτέρω αναφερόμενου έγγραφου σας
και προκειμένου να ορισθούν τα μέλη για την αναφερόμενη επιτροπή, παρακαλούμε όπως άμεσα δρομολογήσετε συνάντηση με το Δ.Σ. του συλλόγου μας επί του θέματος αυτού καθώς και συμπληρωματικών θεμάτων που
το αφορούν.
Σας ευχαριστούμε εκ των προτέρων για την ανταπόκριση
και παραμένουμε στη διάθεση σας για άμεση συνεργασία.
Με τιμή
Για το Δ.Σ. της Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
Η Πρόεδρος
Δέσποινα Μακριδάκη

Αθήνα, 07/07/2013
Αρ. Πρωτ.: 457
ΠΡΟΣ: Υπουργείο Υγείας
Διεύθυνση Ανάπτυξης Μονάδων Υγείας - Τμήμα Α
(Υπόψη Προϊσταμένης Διεύθυνσης κας Β. Φακουκάκη)
ΘΕΜΑ: Συγκρότηση επιτροπής για την τροποποίηση του
ΠΔ 108/1993 «Συγκρότηση, Οργάνωση και Λειτουργία
του Νοσοκομειακού Φαρμακείου»
Σχετικά: (Επισυνάπτεται-αρ. πρ. Π.Ε.Φ.Ν.Ι. 859/30-5-13 &
847/4-7-13 αντίστοιχα): Έγγραφα του Υπ. Υγείας με αρ.
πρωτ: Υ4α/οικ. 43054/15-5-13 & 54511/28-6-13
Σε συνέχεια των ανωτέρω αναφερομένων εγγράφων
σας, σας ενημερώνουμε ότι τα μέλη που προτείνονται
για να συμμετάσχουν στην αναφερόμενη επιτροπή του
ΥΥΚΑ είναι:
Τακτικά μέλη: 
Μακριδάκη Δέσποινα (Πρόεδρος Π.Ε.Φ.Ν.Ι.- Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός ΕΣΥ-Διευθύντρια Φαρμακευτικού
Τμήματος Σισμανόγλειο ΓΝΑ)
 Γούλας Βασίλειος (Γεν. Γραμματέας Π.Ε.Φ.Ν.Ι.- Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός ΕΣΥ- Διευθυντής Φαρμακευτικού
Τμήματος Γ.Ν. Αγρινίου)

6

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Ο Γεν. Γραμματέας
Βασίλης Γούλας

Τ οδούλου Ουρανία (Ταμίας Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - Νοσοκομειακός
Φαρμακοποιός ΕΣΥ -Φαρμακευτικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Άγιος
Σάββας»)

Αναπληρωματικά μέλη: 
πυριδάκη Κατερίνα (Αντιπρόεδρος Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - ΝοσοκοΣ
μειακός Φαρμακοποιός ΕΣΥ - Φαρμακευτικό Τμήμα Λαϊκό Γ.Ν.Α)
 Αγγελοπούλου Βασιλική (Οργαν. Γραμματέας Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
- Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός ΕΣΥ - Διευθύντρια Φαρμακευτικού Τμήματος Πολυκλινική Αθηνών)
 Ευσταθίου Σταυρούλα (Μέλος Π.Ε.Φ.Ν.Ι. - Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός ΕΣΥ - Διευθύντρια Φαρμακευτικού
Τμήματος Θριάσειο Γ.Ν.Ατ.)
Ευελπιστούμε ότι μέσω των προτάσεων αυτής της Επιτροπής θα λυθεί το θέμα της αδειοδότησης των Νοσοκομειακών Φαρμακείων του ΕΣΥ, καθώς και προβλήματα που εν
γένει αφορούν τις συνθήκες λειτουργίας των φαρμακευτικών τμημάτων σήμερα.

Παραμένουμε στη διάθεση σας για άμεση συνεργασία επί
κοινών θεμάτων.
Με τιμή
Για το Δ.Σ. της Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
Η Πρόεδρος
Δέσποινα Μακριδάκη

Ο Γεν. Γραμματέας
Βασίλης Γούλας
Κοινοποίηση: Γρ. Γεν. Γραμματέα ΥΥΚΑ

θέματα του κλάδου

ορθη επαναληψη
Αθήνα, 01/10/2013
Αρ. πρωτ.: ΔΥ1δ/Γ.Π. οικ. 90319
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ
ΓΕΝ Δ/ΝΣΗ ΔΙΟΙΚ. ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ & ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΟΔΟΜΩΝ
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ
ΤΜΗΜΑ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
ΘΕΜΑ: Συγκρότηση Επιτροπής για την τροποποίηση του
ΠΔ 108/1993 σχετικά με τη Συγκρότηση, Οργάνωση και
Λειτουργία του Νοσοκομειακού Φαρμακείου
ΑΠΟΦΑΣΗ
Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΓΕΙΑΣ:
Έχοντας υπόψη:
1. τις διατάξεις:
α. τ ου ΠΔ 95/2000: «Οργανισμός του Υπουργείου Υγείας
και Πρόνοιας», όπως τροποποιήθηκε και ισχύει (ΦΕΚ
76/Α/16-3-2000), άρθρα 26, 42 και 128
β. του ν. 2690/1999 «Κύρωση του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 45/Α΄/9-3-1999),
άρθρα 13, 14 και 15
2. την αριθμ. ΔΥ (3-4) Γ.Π.οικ.77909/9-8-2012 (ΦΕΚ
2354/2012) απόφαση Μεταβίβασης αρμοδιοτήτων και
του δικαιώματος υπογραφής εγγράφων «με εντολή
Υπουργού» στους Γενικούς Γραμματείς του Υπουργείου
Υγείας
3. τα με ημερομηνία 26-4-2013, 14-8-2013, και 18-9-2013
υπηρεσιακά σημειώματα της Δ/νσης Ανάπτυξης Μονάδων Υγείας.
ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΜΕ:
1. Συγκροτούμε στο Υπουργείο Υγείας την Επιτροπή για
την τροποποίηση του Π.Δ. 108/1993, σχετικά με τη συγκρότηση, οργάνωση και λειτουργία του Νοσοκομειακού
Φαρμακείου και ορίζουμε ως μέλη της τα κατωτέρω πρόσωπα:
α. Μακριδάκη Δέσποινα, Πρόεδρος Πανελλήνιας
Ένωσης Φαρμακοποιών Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων
(Π.Ε.Φ.Ν.Ι.), Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός Ε.Σ.Υ,
Διευθύντρια Φαρμακευτικού Τμήματος του Γ.Ν.Α.
ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ, ως Πρόεδρος της Επιτροπής, με
αναπληρώτρια την Σπυριδάκη Κατερίνα, Αντιπρόεδρο Π.Ε.Φ.Ν.Ι., Νοσοκομειακό Φαρμακοποιό Ε.Σ.Υ.,
Φαρμακευτικό Τμήμα του Γ.Ν.Α. «ΛΑΪΚΟ».
β. Γούλας Βασίλειος, Γενικός Γραμματέας Π.Ε.Φ.Ν.Ι., Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός Ε.Σ.Υ., Διευθυντής Φαρ-

μακευτικού Τμήματος του Γ.Ν. Αγρινίου, ως τακτικό
μέλος με αναπληρώτρια την Αγγελοπούλου Βασιλική, Οργανωτική Γραμματέα Π.Ε.Φ.Ν.Ι., Νοσοκομειακός
Φαρμακοποιός Ε.Σ.Υ, Διευθύντρια Φαρμακευτικού
Τμήματος του Γ.Ν.Α «Πολυκλινική».
γ. Τοδούλου Ουρανία, Ταμίας Π.Ε.Φ.Ν.Ι., Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός Ε.Σ.Υ., Φαρμακευτικό Τμήμα του
Α.Ο.Ν.Α. «Ο ΑΓΙΟΣ ΣΑΒΒΑΣ», ως τακτικό μέλος με αναπληρώτρια την Ευσταθίου Σταυρούλα, μέλος Π.Ε.Φ.Ν.Ι,
Νοσοκομειακό Φαρμακοποιό Ε.Σ.Υ., Διευθύντρια Φαρμακευτικού Τμήματος του Γ.Ν.Ε. «ΘΡΙΑΣΙΟ».
δ. Γεωργανά Δήμητρα, υπάλληλος κλάδου ΠΕ Αρχιτεκτόνων Μηχανικών που υπηρετεί στο Γ.Ν.Α. «Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ», ως τακτικό μέλος, με αναπληρώτρια τη Γεωργούλη Αγγελική, υπάλληλο του κλάδου ΠΕ Πολιτικών
Μηχανικών που υπηρετεί στο Αντικαρικινικό - Ογκολογικό Νοσοκομείο Αθηνών «Ο ΑΓΙΟΣ ΣΑΒΒΑΣ».
ε. Θεοδώρου Θεόδωρος, Προϊστάμενος του Α΄ Τμήματος της Διεύθυνσης Ανάπτυξης Μονάδων Υγείας του
Υπουργείου Υγείας, ως τακτικό μέλος, με αναπληρώτρια την Νικολαϊδου Φανή, υπάλληλο του κλάδου ΠΕ
Διοικητικού, που υπηρετεί στην ίδια Διεύθυνση.
στ. Γεωργίου Αναστάσιος υπάλληλος του κλάδου ΠΕ Αρχιτεκτόνων που υπηρετεί με απόσπαση στη Διεύθυνση
Τεχνικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Υγείας, ως τακτικό μέλος, με αναπληρώτρια την Δρακιώτου Ευτυχία,
υπάλληλο του κλάδου ΠΕ Αρχιτεκτόνων που υπηρετεί
με απόσπαση στην ίδια Διεύθυνση.
ζ. Αμπτιέλου Γουάλη, υπάλληλο του κλάδου ΠΕ Διοικητικού, Προϊσταμένη του Τμήματος Φαρμάκων και Φαρμακαποθηκών της Διεύθυνσης Φαρμάκων και Φαρμακείων του Υπουργείου Υγείας, ως τακτικό μέλος, με
αναπληρώτρια την Κόρδα Ανδριάνα, υπάλληλο του
κλάδου ΔΕ Διοικητικού-Λογιστικού, που υπηρετεί στην
ίδια Διεύθυνση.
Χρέη Γραμματέως της Επιτροπής θα εκτελεί η Ναταλία
Ανεμοζάλη, υπάλληλος της Διεύθυνσης Ανάπτυξης Μονάδων Υγείας, με αναπληρώτρια τη Χρυσούλα Παπαθανασίου, ομοίως.
Έργο της Επιτροπής είναι η ο εκσυγχρονισμός του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου και τη διατύπωση προτάσεων
για την τροποποίηση του Π.Δ. 108/93.
Η θητεία της Επιτροπής λήγει με την ολοκλήρωση του έργου της.
Ο Γενικός Γραμματέας
Πελοπίδας Καλλίρης

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

7

θέματα του κλάδου

Εκατό καινοτόμα φάρμακα τιμολογούνται άμεσα
και μπαίνουν στην ελληνική αγορά!
Ογδόντα έως εκατό νέα φάρμακα πρόκειται να τιμολογηθούν και να ενσωματωθούν στο υπό έκδοση νέο Δελτίο Τιμών, το οποίο επεξεργάζεται ο Ε.Ο.Φ.
Στα φαρμακευτικά αυτά ιδιοσκευάσματα περιλαμβάνονται πολλές θεραπευτικές κατηγορίες (αντινεοπλασματικά, βιολογικοί παράγοντες, αντιβιοτικά κλπ.), ορισμένα εκ των οποίων χαρακτηρίζονται ως «μοναδικά» και
βασίζονται στην καινοτομία νέων δραστικών ουσιών,
που έχουν εγκριθεί με επιταχυνόμενη διαδικασία (fast
track) από ευρωπαϊκούς ή άλλους οργανισμούς (FDA,
EMA).
Στην παραπάνω απόφαση κατέληξε ομόφωνα η αρμόδια «Ειδική Επιτροπή Αξιολόγησης Πρωτοτύπων-Καινοτόμων Φαρμακευτικών Ιδιοσκευασμάτων», που συ-

8

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

νεδρίασε χθες 24.07.2013 στο Υπουργείο Υγείας. Στην
Επιτροπή υποβλήθηκε από τον Ε.Ο.Φ. κατάλογος περίπου 540 νέων φαρμάκων, που έχουν ήδη λάβει έγκριση
κυκλοφορίας από τον ΕΟΦ και τα οποία θα τιμολογηθούν σταδιακά, έως το τέλος του 2013, σε συνάρτηση
με την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και των δημοσιονομικών στόχων.
Η τιμολόγηση των παραπάνω προϊόντων και η είσοδός
τους στη Φαρμακευτική Αγορά αποτελεί πάγιο αίτημα
αρκετών ομάδων ασθενών με σοβαρές ή/και σπάνιες
ασθένειες, που θα αποκτήσουν, πλέον, πρόσβαση στις
νέες θεραπείες, αλλά και της Φαρμακοβιομηχανίας.
Πηγή: ygeia360.gr

θέσεις Π.Ε.Φ.Ν.Ι.

Διαθεσιμότητα φαρμακοποιών
eξαιρετικα επειγον
Αθήνα, 12/07,2013
Αρ. πρωτ.: 460
Προς: Υπουργό Υγείας
Κο Άδωνη Σπυρ. Γεωργιάδη
ΘΕΜΑ: Διαθεσιμότητα Φαρμακοποιών-Εκπαιδευτικών
Υπουργείου Παιδείας
Κε Υπουργέ,
Ενόψει του επικείμενου προς ψήφιση Πολυνομοσχεδίου,
περιλαμβάνεται άρθρο, με το οποίο στο Υπουργείο Παιδείας καταργείται ο Τομέας Υγείας της Δευτεροβάθμιας Τεχνικής Εκπαίδευσης, οι ειδικότητές του και μεταξύ αυτών και
η ειδικότητα Βοηθών Φαρμακείου. Επακόλουθα το Υπουργείο Παιδείας καταργεί τις οργανικές θέσεις των υπηρετούντων Φαρμακοποιών-Εκπαιδευτικών, κλάδου ΠΕ 14.03 που
υπηρετούν στην ειδικότητα αυτή, με αποτέλεσμα οι φαρμακοποιοί αυτοί να τεθούν σε καθεστώς διαθεσιμότητας.
Ο συνολικός αριθμός των υπηρετούντων σήμερα Φαρμακοποιών-Εκπαιδευτικών (ΠΕ 14.03), σε όλη τη χώρα
ανέρχεται στους είκοσι (20), όπως προκύπτει και από το
συνημμένο σχετικό πίνακα καταργούμενων ειδικοτήτων
εκπαιδευτικών, τον οποίο δημοσίευσε το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων.
Οι αναφερόμενοι φαρμακοποιοί/εκπαιδευτικοί έχουν δι-

οριστεί με διαφανείς διαδικασίες (Επετηρίδα, διαδικασία
ΑΣΕΠ) και σημαντικό ποσοστό από αυτούς έχει υψηλό επίπεδο εξειδίκευσης (Μεταπτυχιακές σπουδές και τίτλους,
δημοσιεύσεις, συγγραφικό έργο), καθώς και προϋπηρεσία,
τόσο στην εκπαίδευση όσο και σε νοσοκομεία, υπηρεσίες
του υπουργείου υγείας, στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα.
Αυτά τα προσόντα, με τα οποία μπορούν να ανταποκριθούν άμεσα στις υπάρχουσες ανάγκες, ο χρόνος και η κατάσταση της χώρας δεν επιτρέπουν σε καμία περίπτωση
να μείνουν αναξιοποίητα.
Με δεδομένες τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες και τις δυσχέρειες που αντιμετωπίζει η χώρα μας σήμερα, τις περικοπές σε όλους τους τομείς και στον τομέα της Υγείας, καθώς
και τα σημαντικά κενά που επί μακρόν υπάρχουν σε επίπεδο Νοσοκομειακών Μονάδων, προτείνουμε τη μετάταξη
των Φαρμακοποιών — Εκπαιδευτικών αυτών στο Υπουργείο Υγείας και την τοποθέτησή τους σε κενές οργανικές
θέσεις Φαρμακοποιών, σε Νοσοκομεία του ΕΣΥ, με κάλυψη
των θέσεων κατά προτεραιότητα στο νομό που κατοικούν
και εργάζονται. Η μετάταξή τους δεν δημιουργεί επιπλέον
επιβάρυνση του συνολικού Δημόσιου προϋπολογισμού,
αφού είναι ήδη μισθοδοτούμενοι Δημόσιοι Υπάλληλοι.
Με τιμή
Για το Δ.Σ. της Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
Η Πρόεδρος
Δέσποινα Μακριδάκη

Ο Γεν. Γραμματέας
Βασίλης Γούλας

Πρόταση για τη διαθεσιμότητα φαρμακοποιών
Αθήνα, 08/08/2013
Αρ. πρωτ.: 487
Προς:
— Υπουργό Υγείας κ. Άδωνη Γεωργιάδη
— Γεν. Γραμματέα Υγείας κ. Πελοπίδας Καλλίρη
Θέμα: Πρόταση για τη διαθεσιμότητα
Με αφορμή την επικείμενη αλλαγή χαρακτήρα Νοσοκομείων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης και την άμεση

10

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

ένταξη των υπαλλήλων τους, πλην ιατρών, σε καθεστώς
Διαθεσιμότητας - Κινητικότητας, επανερχόμαστε στο θέμα
που αφορά στους υπηρετούντες Νοσοκομειακούς Φαρμακοποιούς.
Σήμερα στα 130 Νοσοκομεία υπηρετούν 224 Νοσοκομειακοί Φαρμακοποιοί. Όπως γνωρίζετε, σε 29 Νοσοκομεία
δεν υπάρχει κανένας Φαρμακοποιός, ενώ στα υπόλοιπα
τα Φαρμακευτικά Τμήματα είναι υποστελεχωμένα. Σας επισημαίνουμε ότι, εκτός του επιστημονικού ρόλου τους, οι
Νοσοκομειακοί Φαρμακοποιοί είναι οι μόνοι επιστήμονες

θέσεις Π.Ε.Φ.Ν.Ι.

αθεσιμότητας, έστω και για λίγο, δημιουργούνται σοβαρά
νομικά και ουσιαστικά προβλήματα. Το ζήτημα που προκύπτει είναι πολύ σοβαρό, ειδικά σε διαχειριστικώς ευαίσθητα είδη, όπως τα φάρμακα και τα ναρκωτικά.
Το συγκεκριμένο διαχειριστικό κενό προτείνουμε να καλυφθεί με την εξαίρεση των Νοσοκομειακών φαρμακοποιών
που υπηρετούν στα υπό καθεστώς αλλαγής Νοσοκομεία,
από το μέτρο της διαθεσιμότητας, έτσι ώστε:

 

τα Νοσηλευτικά Ιδρύματα που θα διατηρηθεί το Φαρσ
μακευτικό Τμήμα αυτόνομο, οι φαρμακοποιοί να συνεχίσουν τις διαχειριστικές τους υποχρεώσεις 
τα προς αλλαγή χαρακτήρα Νοσηλευτικά Ιδρύματα, το
σ
φαρμακευτικό προσωπικό να ενταχθεί άμεσα στα φαρμακευτικά τμήματα των Νοσοκομείων Υποδοχής.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι κανένας Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός δεν περισσεύει, παρακαλούμε για τις δέουσες
ενέργειές σας επί του θέματος.

της Ιατρικής Υπηρεσίας με σαφείς και νομοθετικά οριοθετημένες διαχειριστικές υποχρεώσεις και με καθοριστικό
ρόλο στη διασφάλιση δημόσιων πόρων.
Από τη στιγμή που ορισμένα Νοσηλευτικά Ιδρύματα συνεχίζουν τη λειτουργία τους, πιθανώς εξυπηρετώντας
διαφορετικό ρόλο και οι διαχειρίσεις τους συνεχίζουν να
υφίστανται, αλλά οι διαχειριστές τίθενται σε καθεστώς δι-

Για το Δ.Σ. της Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
Η Πρόεδρος
Δέσποινα Μακριδάκη

Ο Γεν. Γραμματέας
Βασίλης Γούλας

Ενημέρωση συναδέλφων
Αθήνα, 13/08/2013
Αρ. Πρωτ.: 488
Στο πλαίσιο των όσων διαδραματίζονται τον τελευταίο
καιρό στο χώρο της υγείας και τα οποία πλήττουν άμεσα
και το χώρο του Νοσοκομειακού Φαρμακείου, η Πρόεδρος
Δέσποινα Μακριδάκη, η Οργανωτική Γραμματέας Βασιλική
Αγγελοπούλου και η Αναπληρώτρια Ταμίας Δήμητρα Γεννηματά πραγματοποίησαν χθες 12/08/2013 έκτακτη επίσκεψη στο Υπουργείο Υγείας, κατά τη διάρκεια της οποίας συναντήθηκαν τόσο με τον Υπουργό Υγείας κο Άδωνη
Γεωργιάδη όσο και με τον Γενικό Γραμματέα κο Πελοπίδα
Καλλίρη.
Και στους δύο τέθηκε το θέμα της εξαίρεσης από τη διαθεσιμότητα των Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών που υπηρετούν στα προς κλείσιμο ή προς αλλαγή μορφής Νοσηλευτικά Ιδρύματα. Τους επιδόθηκε δε επιστολή της Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
με τις θέσεις και τα επιχειρήματα του συλλόγου μας, στα

οποία γινόταν αναφορά στην υποστελέχωση των Νοσοκομειακών Φαρμακείων και στον καθοριστικό ρόλο των Φαρμακοποιών για τη διασφάλιση δημόσιων πόρων.
Παρόλο που ο κος υπουργός φάνηκε να γνωρίζει το θέμα
της τεράστιας έλλειψης προσωπικού που μαστίζει τον
κλάδο μας – «σε κάθε νοσοκομείο που επισκέπτομαι μου
ζητούν Φαρμακοποιούς», δεν υιοθέτησε την πρότασή μας
για την εξαίρεση μας από το μέτρο της διαθεσιμότητας.
Παρόλα αυτά δεσμεύτηκε ότι αυτή θα έχει μόνο δεκαπενθήμερη διάρκεια.
Η Π.Ε.Φ.Ν.Ι. παρακολουθεί από κοντά το όλο ζήτημα και θα
επανέλθει σε αυτό κατά την προγραμματισμένη συνάντηση που θα έχει με τον κο υπουργό την ερχόμενη εβδομάδα.
Για το Δ.Σ.
Η Πρόεδρος Η Οργαν. Γραμματέας

Δέσποινα Μακριδάκη

Βασιλική Αγγελοπούλου

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

11

θέσεις Π.Ε.Φ.Ν.Ι.

Ενημέρωση συναδέλφων για τη συνάντηση
του Δ.Σ. της Π.Ε.Φ.Ν.Ι. με την ηγεσία του υπουργείου Υγείας
Τη Δευτέρα 19/08/2013 πραγματοποιήθηκε η προγραμματισμένη συνάντηση των μελών του Δ.Σ. της Π.Ε.Φ.Ν.Ι.
(Μακριδάκη Δ., Σπυριδάκη Α., Γούλας Β., Τοδούλου Ε.,
Ευσταθίου Σ.) με τον Υπουργό Υγείας κο Άδ. Γεωργιάδη
και το Γεν. Γραμματέα κο Πελ. Καλλίρη. Παρών στη συνάντηση ήταν και ο σύμβουλος του υπουργού, συνάδελφος
κος Χαρ. Καραθάνος.
Στη συνάντηση, που κράτησε μιάμιση ώρα και έγινε σε
κλίμα θετικό, αναπτύχθηκαν στον κο Υπουργό τα υφιστάμενα προβλήματα του κλάδου (θεσμικά και λειτουργικά) και κατατέθηκαν σχετικές προτάσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην υποστελέχωση των νοσοκομειακών
φαρμακείων και στο προς εφαρμογή μέτρο της διαθεσιμότητας.
Από την πλευρά του Υπουργού υπήρξε η αναγνώριση
της συμβολής των νοσοκομειακών φαρμακοποιών στην
παροχή υπηρεσιών υγείας προς τους ασθενείς και την
ορθολογική διαχείριση των πόρων, καθώς και των προβλημάτων που πραγματικά υπάρχουν. Επίσης καταγράφηκε η διάθεση του Υπουργού για συνεργασία προς επίλυση αυτών.
Κατόπιν των ενεργειών της Π.Ε.Φ.Ν.Ι., σε ό,τι αφορά τον
Κλάδο μας, υπήρξε θετική εξέλιξη στο θέμα της διαθεσιμότητας.

Για το Δ.Σ.
Η Πρόεδρος
Δέσποινα Μακριδάκη

12

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Ο Γεν. Γραμματέας
Βασίλης Γούλας

φαρμακοεπαγρύπνηση

Ο ΕΜΑ συνιστά αλλαγές στη χρήση της μετοκλοπραμίδης
Οι αλλαγές στοχεύουν κυρίως στη μείωση του κινδύνου
των νευρολογικών παρενεργειών
Η Επιτροπή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων
(ΕΜΑ) για τα Φαρμακευτικά Προϊόντα για Ανθρώπινη Χρήση (CHMP) συνέστησε αλλαγές στη χρήση των φαρμάκων
που περιέχουν μετοκλοπραμίδη στην Ευρωπαϊκή Ένωση
(Ε.Ε.), συμπεριλαμβανομένου του περιορισμού της δόσης
και της διάρκειας της χρήσης του φαρμάκου για την ελαχιστοποίηση των γνωστών κινδύνων δυνητικά σοβαρών
νευρολογικών (εγκεφάλου και των νεύρων) παρενεργειών.
Τα φάρμακα που περιέχουν μετοκλοπραμίδη έχουν εγκριθεί ξεχωριστά στα επιμέρους κράτη μέλη της Ε.Ε., με διαφορετικές εγκεκριμένες ενδείξεις, όπως ναυτία και έμετο
από διάφορες αιτίες (για παράδειγμα μετά από θεραπεία
με χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία, μετά από χειρουργική επέμβαση ή που συνδέεται με ημικρανία) και διαταραχές της κινητικότητας του γαστρεντερικού σωλήνα (συνθήκες στις οποίες η κανονική διέλευση της τροφής μέσω του
εντέρου έχει καθυστερήσει).
Η αναθεώρηση της μετοκλοπραμίδης διενεργήθηκε κατόπιν αιτήματος του Γαλλικού Οργανισμού Φαρμάκων
(ANSM), μετά από συνεχείς ανησυχίες για την ασφάλεια για
παρενέργειες και ανησυχίες για την αποτελεσματικότητά
της. Ο ANSM ζήτησε από την CHMP να επανεξετάσει τα
οφέλη και τους κινδύνους αυτών των φαρμάκων σε όλες
τις ηλικιακές ομάδες και να συστήσει συγκλίνουσες ενδείξεις σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η επανεξέταση επιβεβαίωσε τους κινδύνους νευρολογικών επιπτώσεων,
όπως οι βραχυπρόθεσμες εξωπυραμιδικές διαταραχές,
μια ομάδα από ακούσιες κινητικές διαταραχές που μπορεί να περιλαμβάνουν μυϊκούς σπασμούς (που συχνά
σχετίζονται με το κεφάλι και το λαιμό) και όψιμη δυσκινησία (μη ελεγχόμενες κινήσεις, όπως μορφασμούς
και συσπάσεις). Ο κίνδυνος για οξείες (βραχυπρόθεσμες)
νευρολογικές επιπτώσεις στα παιδιά είναι μεγαλύτερος, αν
και η όψιμη δυσκινησία αναφέρθηκε πιο συχνά στους ηλικιωμένους και ο κίνδυνος αυξάνεται σε υψηλές δόσεις ή με
μακροχρόνια θεραπεία. Τα στοιχεία έδειξαν ότι οι κίνδυνοι
αυτοί υπερβαίνουν των οφελών της χρήσης της μετοκλοπραμίδης σε συνθήκες που απαιτούν μακροχρόνια θεραπεία. Υπήρξαν επίσης πολύ σπάνιες περιπτώσεις σοβαρών
αρνητικών επιδράσεων για την καρδιά ή το κυκλοφορικό
σύστημα, ιδίως μετά από ένεση.
Η CHMP συνέστησε ότι η μετοκλοπραμίδη θα πρέπει να

14

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

συνταγογραφείται μόνο για βραχυπρόθεσμη χρήση (μέχρι 5 ημέρες), ότι δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται σε
παιδιά ηλικίας κάτω του 1 έτους και ότι σε παιδιά άνω του
1 έτους θα πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο ως δεύτερης
επιλογής θεραπεία (αφού άλλες θεραπείες έχουν ληφθεί
υπόψη ή δοκιμαστεί) για την πρόληψη της όψιμης ναυτίας
και εμέτου μετά τη χημειοθεραπεία και για τη θεραπεία της
μετεγχειρητικής ναυτίας και εμέτου. Σε ενήλικες, μπορεί
να χρησιμοποιηθεί για την πρόληψη και τη θεραπεία της
ναυτίας και του εμέτου, όπως αυτών που συνδέονται με
χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία, χειρουργική επέμβαση
και της διαχείρισης της ημικρανίας. Επιπλέον, οι μέγιστες
συνιστώμενες δόσεις σε ενήλικες και παιδιά θα πρέπει να
περιοριστούν και τα σκευάσματα υψηλότερης δύναμης να
αποσυρθούν από την αγορά.
Η σύσταση της CHMP θα σταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή
για έγκριση μιας νομικά δεσμευτικής απόφασης σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.).
Πληροφορίες για τους ασθενείς: Η μετοκλοπραμίδη
χρησιμοποιείται για την πρόληψη ή τη θεραπεία της ναυτίας και του εμέτου, συμπεριλαμβανομένης της ναυτίας και
του εμέτου που μπορεί να προκύψουν από αντικαρκινικά
φάρμακα ή θεραπεία ακτινοβολίας, χειρουργική επέμβαση ή μια κρίση ημικρανίας. Δίνεται με ένεση, από το στόμα
ή ως υπόθετα.
Η μετοκλοπραμίδη είναι γνωστό ότι μερικές φορές μπορεί
να προκαλέσει βραχυπρόθεσμες παρενέργειες στο νευρικό σύστημα που έχει ως αποτέλεσμα ακούσιες κινήσεις
όπως συσπάσεις και νευρικό τικ και αυτό είναι συχνότερο
στα παιδιά και στους νέους, και σε υψηλές δόσεις. Άλλες

φαρμακοεπαγρύπνηση

ανεπιθύμητες ενέργειες του νευρικού συστήματος μπορεί
να συμβούν όταν η μετοκλοπραμίδη χρησιμοποιείται για
παρατεταμένες περιόδους και μπορούν να εμφανίζονται
πιο συχνά στους ηλικιωμένους.
Η χρήση στα παιδιά ως εκ τούτου περιορίζεται πλέον στην
πρόληψη της ναυτίας και του εμέτου που συμβαίνει στις
ημέρες μετά από τη θεραπεία με αντικαρκινικά φάρμακα
ή για τη θεραπεία της ναυτίας και του εμέτου μετά από
χειρουργική επέμβαση και μόνο όταν άλλες θεραπείες δεν
λειτουργούν ή δεν μπορεί να χρησιμοποιηθούν.
Η μετοκλοπραμίδη δεν πρέπει πλέον να χρησιμοποιείται
σε παιδιά ηλικίας κάτω του 1 έτους.
Για ενήλικες και παιδιά, η μετοκλοπραμίδη θα πρέπει να
χρησιμοποιείται μόνο για μέγιστο 5 ήμερων.
Η συνιστώμενη μέγιστη δόση του φαρμάκου έχει μειωθεί για τους ενήλικες σε 30mg την ημέρα συνολικά, και
ορισμένα προϊόντα υψηλής δόσης θα πρέπει να αποσυρθούν από την αγορά, δεδομένου ότι δεν θα είναι πλέον
απαραίτητα.
Σε άλλες καταστάσεις όπου χρειάζεται μεγαλύτερης διάρκειας θεραπεία, τα οφέλη αυτού του φαρμάκου δεν υπερτερούν των κινδύνων και των παρενεργειών. Ως εκ τούτου,
δεν θα πρέπει πλέον να χρησιμοποιείται για τη θεραπεία
παθήσεων, όπως η παλινδρόμηση, η δυσπεψία, η καούρα
και άλλες οξείες διαταραχές που οφείλονται στην επιβράδυνση της εκκένωσης του στομάχου.
Εάν παίρνετε μετοκλοπραμίδη (ειδικά για τις μακροπρόθεσμες συνθήκες), θα πρέπει να το συζητήσετε με το γιατρό
σας στο επόμενο ραντεβού σας. Οι ασθενείς που έχουν
απορίες θα πρέπει να το συζητήσουν με το γιατρό ή το
φαρμακοποιό τους.
Πληροφορίες για τους Επαγγελματίες Υγείας: Προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι κίνδυνοι των νευρολογικών
και άλλων ανεπιθύμητων ενεργειών, η μετοκλοπραμίδη
θα πρέπει να συνταγογραφείται μόνο για βραχυπρόθεσμη
χρήση (μέχρι 5 ημέρες). Δεν θα πρέπει πλέον να χρησιμοποιείται σε χρόνιες παθήσεις, όπως γαστροπάρεση, δυσπεψία και η γαστρο-οισοφαγική παλινδρόμηση ούτε ως
συμπλήρωμα σε χειρουργικές και ακτινολογικές εξετάσεις.
Στους ενήλικες, η μετοκλοπραμίδη συνεχίζει να ενδείκνυται για την πρόληψη της μετεγχειρητικής ναυτίας και του
εμέτου, για ναυτία και έμετο που προκαλείται από ακτινοθεραπεία, για καθυστερημένη (αλλά όχι οξεία) ναυτία ή
έμετο που προκαλείται από τη χημειοθεραπεία και για τη
συμπτωματική θεραπεία της ναυτίας και του εμέτου συμπεριλαμβανομένων αυτών που σχετίζονται με την οξεία
ημικρανία (όπου μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για να

βελτιωθεί η απορρόφηση των από του στόματος χορηγούμενων αναλγητικών).
Στα παιδιά, η μετοκλοπραμίδη πρέπει να χρησιμοποιείται
μόνο ως επιλογή δεύτερης γραμμής για την πρόληψη της
καθυστερημένης ναυτίας και εμέτου που προκαλείται από
χημειοθεραπεία. Η χρήση αντενδείκνυται σε παιδιά ηλικίας
κάτω του 1 έτους.
Για ενήλικες και παιδιά η μέγιστη δόση σε 24 ώρες είναι
0,5mg ανά kg βάρους σώματος. Σε ενήλικες, η συνήθης
δόση των συμβατικών φαρμακομορφών (από όλες τις
οδούς χορήγησης) είναι 10mg έως 3 φορές ημερησίως.
Στα παιδιά η συνιστώμενη δόση είναι 0,1 έως 0,15mg
ανά kg σωματικού βάρους, επαναλαμβανόμενη έως 3
φορές ημερησίως. Ένας πίνακας δοσολογίας για χρήση
σε παιδιά πρέπει να περιλαμβάνεται στις πληροφορίες
του προϊόντος.
Πόσιμα σκευάσματα έχουν ιδιαίτερα συσχετιστεί με υπερδοσολογία σε παιδιά. Από του στόματος διαλύματα που
περιέχουν περισσότερο από 1mg/ml θα πρέπει να αποσυρθούν από την αγορά και από του στόματος δόσεις των
υπόλοιπων μορφών θα πρέπει να χορηγούνται χρησιμοποιώντας μια κατάλληλα σχεδιασμένη βαθμολογημένη
σύριγγα για να εξασφαλιστεί η ακρίβεια.
Ενδοφλέβια χορηγούμενα σκευάσματα με συγκεντρώσεις πάνω από 5mg/ml και υπόθετα που περιέχουν 20mg
θα πρέπει επίσης να αποσυρθούν. Ενδοφλέβιες δόσεις
πρέπει να χορηγούνται ως μια αργή bolus έγχυση τουλάχιστον πάνω από 3 λεπτά για να μειωθεί ο κίνδυνος των
αρνητικών επιπτώσεων.
Δεδομένου ότι πολύ σπάνιες αναφορές για σοβαρές καρδιαγγειακές αντιδράσεις που σχετίζονται με τη μετοκλοπραμίδη, κυρίως μετά από ενδοφλέβια χορήγηση, ειδική
μέριμνα θα πρέπει να λαμβάνεται σε πληθυσμούς που
ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο, συμπεριλαμβανομένων των ηλικιωμένων, των ασθενών με διαταραχές
της καρδιακής αγωγιμότητας, μη διορθωμένες ηλεκτρολυτικές διαταραχές ή βραδυκαρδία και εκείνους που λαμβάνουν άλλα φάρμακα που είναι γνωστό ότι παρατείνουν το
διάστημα QT.
Οι ασθενείς που λαμβάνουν σήμερα τακτική μετοκλοπραμίδη θα πρέπει να επανεξεταστούν στο επόμενό τους ιατρικό ραντεβού.

Περισσότερες πληροφορίες για τη διαδικασία
επανεξέτασης και τα αποτελέσματά της είναι διαθέσιμες
στην ιστοσελίδα του ΕΜΑ: www.ema.europa.eu.

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

15

φαρμακοεπαγρύπνηση

Ο ΕΜΑ συνιστά την αναστολή των αδειών κυκλοφορίας για
τα από του στόματος χορηγούμενα φαρμακευτικά προϊόντα
που περιέχουν κετοκοναζόλη
Τα οφέλη για την από του στόματος χρήση της κετοκοναζόλης
δεν υπερτερούν των κινδύνων
οποίες θεωρούνται πιο ασφαλείς. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαιτεί την ύπαρξη μιας συντονισμένης ευρωπαϊκής
προσέγγισης, όταν ένα κράτος μέλος λαμβάνει ρυθμιστική δράση σε σχέση με ένα φάρμακο που έχει εγκριθεί σε
περισσότερες από μία χώρες.

Η Επιτροπή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων
(ΕΜΑ) για τα Φαρμακευτικά Προϊόντα Ανθρώπινης Χρήσης
(CHMP) συνέστησε ότι οι άδειες κυκλοφορίας των από του
στόματος χορηγούμενων φαρμακευτικών προϊόντων
που περιέχουν κετοκοναζόλη πρέπει να ανασταλούν σε
όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.). Η CHMP κατέληξε στο
συμπέρασμα ότι ο κίνδυνος της ηπατικής βλάβης είναι μεγαλύτερος από τα οφέλη στη θεραπεία των μυκητιάσεων.
Οι ασθενείς που λαμβάνουν από το στόμα κετοκοναζόλη για μυκητιασικές λοιμώξεις πρέπει να ορίσουν μια μη
επείγουσα συνάντηση με το γιατρό τους για να συζητήσουν κατάλληλες εναλλακτικές θεραπείες. Οι γιατροί δεν
θα πρέπει πλέον να συνταγογραφούν κετοκοναζόλη για
από του στόματος χρήση και θα πρέπει να επανεξετάσουν τη θεραπεία των ασθενών τους.
Η πανευρωπαϊκή επισκόπηση της από του στόματος
χορηγούμενης κετοκοναζόλης ξεκίνησε μετά από την
αναστολή κυκλοφορίας του φαρμάκου στη Γαλλία. Ο
Γαλλικός Οργανισμός Φαρμάκων (ANSM) κατέληξε στο
συμπέρασμα ότι η σχέση οφέλους-κινδύνου αυτών των
προϊόντων ήταν αρνητική λόγω του υψηλού κινδύνου
για ηπατική βλάβη που σχετίζεται με το φάρμακο και υπό
την παρουσία διαθέσιμων εναλλακτικών θεραπειών, οι

16

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Μετά την αξιολόγηση όλων των διαθέσιμων στοιχείων
σχετικά με τους κινδύνους της από του στόματος χορηγούμενης κετοκοναζόλης, η CHMP κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, παρόλο που η βλάβη του ήπατος, όπως η ηπατίτιδα, είναι μια γνωστή παρενέργεια των αντιμυκητιασικών
φάρμακων, η συχνότητα και η σοβαρότητα της ηπατικής
βλάβης με την από του στόματος χορηγούμενη κετοκοναζόλη ήταν υψηλότερη από ό,τι με άλλα αντιμυκητιασικά. Η CHMP εξέφρασε την ανησυχία ότι οι αναφορές της
ηπατικής βλάβης σημειώθηκαν νωρίς μετά την έναρξη της
θεραπείας με τις συνιστώμενες δόσεις και δεν ήταν δυνατό
να προσδιοριστούν μέτρα για την επαρκή μείωση του κινδύνου αυτού. Η CHMP κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα
ότι το κλινικό όφελος από την από του στόματος χορηγούμενη κετοκοναζόλη είναι αβέβαιο, καθώς τα στοιχεία
για την αποτελεσματικότητά της είναι περιορισμένα και
δεν πληρούν τα ισχύοντα πρότυπα, συνεπώς εναλλακτικές θεραπείες είναι διαθέσιμες.
Λαμβάνοντας υπόψη την αύξηση του ποσοστού της ηπατικής βλάβης και τη διαθεσιμότητα εναλλακτικών αντιμυκητιασικών θεραπειών, η CHMP κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα οφέλη δεν αντισταθμίζουν τους κινδύνους.
Τοπικά σκευάσματα της κετοκοναζόλης (όπως κρέμες,
αλοιφές και σαμπουάν) μπορεί να συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται, αφού η ποσότητα της κετοκοναζόλης που
απορροφάται σε όλο το σώμα είναι πολύ χαμηλή με αυτά
τα σκευάσματα.
Η γνωμοδότηση της CHMP θα σταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη λήψη μιας νομικά δεσμευτικής απόφασης.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων έχει επίγνωση του
γεγονότος ότι η κετοκοναζόλη χρησιμοποιείται εκτός ενδείξεων για τη θεραπεία ασθενών με σύνδρομο Cushing.

φαρμακοεπαγρύπνηση

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ασθενείς δεν θα μείνουν χωρίς θεραπεία, οι αρμόδιες εθνικές αρχές μπορούν
να ρυθμίσουν αυτά τα φάρμακα έτσι ώστε να διατίθενται
υπό ελεγχόμενες συνθήκες.

Η Επιτροπή έλαβε επίσης υπόψη τις συμβουλές από μια
ομάδα εμπειρογνωμόνων για τη θεραπεία των λοιμώξεων.

Πληροφορίες για τους ασθενείς:

 

Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων έχει συστήσει την
Ο
αναστολή αδειών κυκλοφορίας της από του στόματος
χορηγούμενης κετοκοναζόλης μετά από επανεξέταση
των στοιχείων που δείχνουν υψηλότερη τοξικότητα του
ήπατος με αυτό το φάρμακο σε σύγκριση με άλλα αντιμυκητιασικά φάρμακα. 
Εάν επί του παρόντος παίρνετε από το στόμα κετοκοναζόλη για μυκητιασικές λοιμώξεις, θα πρέπει να μιλήσετε
με το γιατρό σας σε ένα ραντεβού ρουτίνας για να συζητήσετε κατάλληλες εναλλακτικές θεραπείες.

Ε άν έχετε οποιεσδήποτε ερωτήσεις, θα πρέπει να επικοινωνήσετε με το γιατρό ή το φαρμακοποιό σας.

Οι επαγγελματίες υγείας θα πρέπει να ακολουθήσουν τις
παρακάτω συστάσεις:

Εάν παίρνετε τοπικά σκευάσματα της κετοκοναζόλης
(όπως κρέμες, αλοιφές και σαμπουάν), μπορείτε να συνεχίσετε τη θεραπεία σας, καθώς η ποσότητα της κετοκοναζόλης που απορροφάται σε όλο το σώμα είναι πολύ
χαμηλό, με αυτά τα σκευάσματα.

Πληροφορίες για επαγγελματίες υγείας:

Ε πειδή η χορήγηση κετοκοναζόλης από του στόματος
δεν συνιστάται πλέον, οι γιατροί θα πρέπει να εξετάσουν
τους ασθενείς που υποβάλλονται σε θεραπεία με αυτό το
φάρμακο για μυκητιασικές λοιμώξεις, με στόχο τη διακοπή της θεραπείας ή επιλέγοντας την κατάλληλη εναλλακτική θεραπεία.
Τ οπικά σκευάσματα κετοκοναζόλης έχουν πολύ χαμηλή
συστηματική απορρόφηση και μπορεί να συνεχίσουν να
χρησιμοποιούνται κανονικά. 
ι φαρμακοποιοί θα πρέπει να παραπέμπουν τους
Ο
ασθενείς με ιατρική συνταγή για κετοκοναζόλη από του
στόματος για μυκητιασικές λοιμώξεις στο θεράποντα
γιατρό τους. Οι συστάσεις του Οργανισμού βασίστηκαν στην επανεξέταση από την Επιτροπή Φαρμάκων
για Ανθρώπινη Χρήση (CHMP), η οποία εξέτασε όλα τα
διαθέσιμα δεδομένα σχετικά με τα οφέλη της από του
στόματος χορηγούμενης κετοκοναζόλης και τον κίνδυνο ηπατοτοξικότητας από προκλινικές και κλινικές
μελέτες, αναφορές για ανεπιθύμητες ενέργειες, επιδημιολογικές μελέτες και την επιστημονική βιβλιογραφία.

 

αρά το γεγονός ότι ο κίνδυνος για ηπατοτοξικότητα
Π
είναι κοινός για όλη την κατηγορία των αντιμυκητιασικών της ομάδας των αζολών, τα δεδομένα δείχνουν ότι η
συχνότητα και η σοβαρότητα για ηπατοτοξικότητα είναι
υψηλότερη με κετοκοναζόλη από ό,τι με άλλα αντιμυκητιασικά. 
έναρξη της ηπατοτοξικότητας γενικά εμφανίστηκε μεΗ
ταξύ 1 και 6 μήνων μετά την έναρξη της θεραπείας, αλλά
έχει επίσης αναφερθεί και νωρίτερα από τον 1 μήνα μετά
την έναρξη της θεραπείας και στη συνιστώμενη ημερήσια δόση των 200mg. 
ι μελέτες αποτελεσματικότητας είναι περιορισμένες
Ο
και δεν έχουν πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τις πιο
πρόσφατα συμφωνηθείσες κατευθυντήριες γραμμές.
Υπάρχουν ανεπαρκή στοιχεία για να υποστηρίξουν την
αποτελεσματικότητα της κετοκοναζόλης, όταν άλλες θεραπείες έχουν αποτύχει ή δεν είναι ανεκτές ή έχει εντοπιστεί αντίσταση.
Τ α μέτρα ελαχιστοποίησης του κινδύνου που προτάθηκαν, όπως ο περιορισμός της διάρκειας θεραπείας ή ο
περιορισμός της χρήσης σε ασθενείς με ανθεκτικότητα
ή δυσανεξία σε εναλλακτικές θεραπείες ή ο περιορισμός
της συνταγογράφησης σε γιατρούς με εμπειρία στη θεραπεία σπάνιων μυκητιασιακών λοιμώξεων, δεν κρίθηκαν επαρκείς για να μειωθεί ο κίνδυνος ηπατοτοξικότητας σε ένα αποδεκτό επίπεδο.

Περισσότερα για το φάρμακο:
Η κετοκοναζόλη είναι ένα αντιμυκητιασικό φάρμακο που
χρησιμοποιείται για τη θεραπεία λοιμώξεων που προκαλούνται από δερματόφυτα και ζυμομύκητες. Η κετοκοναζόλη που λαμβάνεται από το στόμα έχει εγκριθεί στην
Ε.Ε. από το 1980 και αργότερα έχουν γίνει διαθέσιμα τοπικά (στο δέρμα) χορηγούμενα σκευάσματα, όπως κρέμες,
αλοιφές και σαμπουάν.
Τα από του στόματος χορηγούμενα σκευάσματα κετοκοναζόλης έχουν άδεια κυκλοφορίας στην Ε.Ε. μέσω εθνικών
διαδικασιών και είναι σήμερα διαθέσιμα σε διάφορα κράτη
μέλη της Ε.Ε. με διάφορες εμπορικές ονομασίες, συμπεριλαμβανομένων των Nizoral και Fungoral.
Για να αρθεί η αναστολή, ο κάτοχος της άδειας κυκλοφορίας θα πρέπει να παράσχει πειστικά στοιχεία που να προσδιορίζουν μια ομάδα ασθενών, στους οποίους τα οφέλη του
φαρμάκου υπερτερούν των κινδύνων τους.

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

17

φαρμακοεπαγρύπνηση

Νέες συμβουλές ασφάλειας για τη δικλοφενάκη
Νέα μέτρα για τη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων ανακοινώνει ότι
οι αρμόδιες επιστημονικές του Επιτροπές γνωμοδότησαν
υπέρ της εισαγωγής νέων συμβουλών ασφάλειας για τα
προϊόντα που περιέχουν δικλοφενάκη και που προορίζονται για συστηματική χρήση, όπως δισκία, κάψουλες, υπόθετα ή ενέσεις. Οι νέες συμβουλές σκοπεύουν στο να ελαχιστοποιηθούν οι κίνδυνοι των επιπτώσεων στην καρδιά
και στην κυκλοφορία του αίματος από τα φάρμακα αυτά.
Οι νέες συμβουλές είναι επακόλουθο μιας πρόσφατης
ανασκόπησης από την Επιτροπή Φαρμακοεπαγρύπνησης
Αξιολόγησης Κινδύνου (PRAC) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων, η οποία διαπίστωσε ότι οι επιδράσεις της
συστηματικά χορηγούμενης δικλοφενάκης στην καρδιά
και στην κυκλοφορία είναι παρόμοιες με εκείνες των εκλεκτικών αναστολέων COX-2, μια άλλη ομάδα παυσίπονων.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν η δικλοφενάκη χρησιμοποιείται
σε υψηλή δόση και για μακροπρόθεσμη θεραπεία. Η PRAC
συνεπώς συνέστησε όπως οι προφυλάξεις που ήδη υπάρχουν για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων θρομβώσεων
στις αρτηρίες με εκλεκτικούς αναστολείς της COX-2 να
εφαρμοστούν και για τη δικλοφενάκη.
Οι νέες συστάσεις ασφάλειας θα σταλούν στην Ευρωπαϊκή
Επιτροπή, η οποία θα λάβει μια νομικά δεσμευτική απόφαση για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η δικλοφενάκη είναι ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο φάρμακο για την ανακούφιση του πόνου και της φλεγμονής,
ιδιαίτερα σε επώδυνες καταστάσεις όπως η αρθρίτιδα.
Ανήκει σε μια κατηγορία φαρμάκων που ονομάζονται
«μη-στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα» (ΜΣΑΦ). Η
ασφάλεια των ΜΣΑΦ παρακολουθείται στενά από τις ρυθμιστικές αρχές στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επανεξετάσεις
για τα δεδομένα ασφάλειας αυτών των φαρμάκων που
πραγματοποιήθηκαν το 2005, το 2006 και το 2012 έχουν
επιβεβαιώσει ότι τα ΜΣΑΦ ως τάξη σχετίζεται με μια μικρή
αύξηση του κινδύνου των αρτηριακών θρομβοεμβολικών
επεισοδίων (θρόμβοι αίματος στις αρτηρίες), ιδιαίτερα σε
ασθενείς με υποκείμενη καρδιακή ή κυκλοφορική κατάσταση ή με ορισμένους καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου, οι οποίοι σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν οδηγήσει
σε καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό, ειδικά εάν χρησιμοποιηθούν σε υψηλές δόσεις και για μεγάλες χρονικές περιόδους.

18

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Για όλη την τάξη των ΜΣΑΦ υπάρχει προειδοποίηση στα
σχετικά έντυπα για αυτόν τον κίνδυνο, ότι πρέπει να χρησιμοποιούνται για το μικρότερο χρονικό διάστημα που
απαιτείται για τον έλεγχο των συμπτωμάτων στη μικρότερη αποτελεσματική δόση. Δεδομένου ότι ο κίνδυνος είναι
γνωστός, ότι είναι κάπως υψηλότερος με την υποομάδα
των ΜΣΑΦ που είναι γνωστή ως αναστολείς εκλεκτικών
αναστολέων COX-2, υπάρχουν αυξημένα μέτρα για την ελαχιστοποίησή του στις πληροφορίες των προϊόντων αυτών.
Η αναθεώρηση της δικλοφενάκης ξεκίνησε αφότου προσδιορίστηκε μια μικρή αύξηση του κινδύνου των καρδιαγγειακών παρενεργειών με δικλοφενάκη σε σύγκριση με
άλλα ΜΣΑΦ, μια αύξηση παρόμοια με αυτή που παρατηρείται με τους αναστολείς της COX-2. Ο καρδιαγγειακός
κίνδυνος με οποιοδήποτε ΜΣΑΦ εξαρτάται από υποκείμενους παράγοντες κινδύνου ενός ατόμου, όπως η υψηλή
αρτηριακή πίεση και τα επίπεδα χοληστερόλης και επίσης
τυχόν υποκείμενες καταστάσεις της καρδιάς ή του κυκλοφορικού. Περίπου 8 άτομα στα 1.000 με μέτριο κίνδυνο για
καρδιακές παθήσεις είναι πιθανό να υποστούν καρδιακή
προσβολή κατά τη διάρκεια ενός έτους. Ο συνολικός αριθμός των καρδιακών προσβολών σε άτομα που διατρέχουν
μέτριο κίνδυνο θα πρέπει να αναμένεται να αυξηθεί κατά
περίπου 3 περιπτώσεις ανά έτος για κάθε 1.000 άτομα σε
ασθενείς που λαμβάνουν θεραπεία με δικλοφενάκη (έως
11 ανά 1.000 άτομα ανά έτος).
Πληροφορίες για ασθενείς:

 

υνολικά τα οφέλη του φαρμάκου υπερτερούν των κινΣ
δύνων, αλλά υπάρχει ένας μικρός κίνδυνος καρδιακής
προσβολής ή εγκεφαλικού επεισοδίου σε ασθενείς που
λαμβάνουν συστηματική δικλοφενάκη τακτικά, ιδιαίτερα σε υψηλές δόσεις (150mg ημερησίως) και για μεγάλες
χρονικές περιόδους. Εάν 1.000 ασθενείς με μέτριο κίνδυνο λάβουν δικλοφενάκη για ένα χρόνο, θα υπάρξουν
περίπου 3 επιπλέον περιπτώσεις καρδιακής προσβολής
μεταξύ τους σε σύγκριση με ασθενείς που δεν λαμβάνουν δικλοφενάκη. 
κίνδυνος με δικλοφενάκη αυξάνεται περισσότερο αν
Ο
είστε ήδη σε υψηλότερο κίνδυνο, οπότε η χρήση δεν συνιστάται πλέον, εάν έχετε ήδη μια καρδιακή προσβολή ή
εγκεφαλικό επεισόδιο ή καρδιακή ανεπάρκεια ή θρόμβους στα αιμοφόρα αγγεία, στην καρδιά ή στον εγκέφα-

φαρμακοεπαγρύπνηση

λο ή έχετε πραγματοποιήσει μια επέμβαση διάνοιξης ή
παράκαμψης στην καρδιά ή άλλα κυκλοφοριακά προβλήματα που περιορίζουν τη ροή του αίματος προς τα
άκρα σας.

 

ν έχετε άλλους παράγοντες κινδύνου, όπως η υψηλή
Α
αρτηριακή πίεση, υψηλή χοληστερόλη, διαβήτη ή αν καπνίζετε, ο γιατρός σας θα πρέπει να κρίνει αν θα πρέπει
να χρησιμοποιήσετε τη δικλοφενάκη και ποιος είναι ο
καλύτερος τρόπος για να το πάρετε. 
ν είστε σε μακροχρόνια θεραπεία με δικλοφενάκη, θα
Α
πρέπει να αξιολογείτε τη θεραπεία σας για να διασφαλίζεται η ασφαλής χρήση. Μιλήστε στο γιατρό σας στο
επόμενο ραντεβού σας. 
εν θα πρέπει να σταματήσετε να παίρνετε τη θεραπεία
Δ
σας χωρίς να το συζητήσετε με το γιατρό σας.
Ε άν έχετε οποιεσδήποτε ερωτήσεις, μιλήστε με το γιατρό
ή το φαρμακοποιό σας.

Πληροφορίες προς τους Επαγγελματίες Υγείας:

 

λινικές μελέτες και επιδημιολογικά στοιχεία τονίζουν
Κ
συνεχώς έναν αυξημένο κίνδυνο αρτηριακών θρομβωτικών συμβάντων (για παράδειγμα εμφράγματος του
μυοκαρδίου ή αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο) που
συνδέονται με τη χρήση της δικλοφενάκης, ιδιαίτερα
σε υψηλές δόσεις (150mg ημερησίως) και για μακροχρόνια θεραπεία. 
χρήση δικλοφενάκης αντενδείκνυται σε ασθενείς με
Η
γνωστή συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια (NYHA κατηγορία II-IV), ισχαιμική καρδιοπάθεια, περιφερική αρτηριακή νόσο ή αγγειακή εγκεφαλική νόσο.

 

ι ασθενείς με σημαντικούς παράγοντες κινδύνου για
Ο
εμφάνιση καρδιαγγειακών συμβαμάτων (π.χ. υπέρταση,
υπερλιπιδαιμία, σακχαρώδης διαβήτης, κάπνισμα) πρέπει να λαμβάνουν δικλοφενάκη, μετά από προσεκτική
εξέταση.
Επειδή ο καρδιαγγειακός κίνδυνος της δικλοφενάκης
μπορεί να αυξηθεί με την αύξηση της δόσης και τη διάρκεια της λήψης, η μικρότερη δυνατή διάρκεια και η χαμηλότερη αποτελεσματική ημερήσια δόση θα πρέπει να
χρησιμοποιούνται. Η ανάγκη του ασθενούς για συμπτωματική ανακούφιση και η απόκριση στη θεραπεία πρέπει
να επανεκτιμώνται περιοδικά. 
πό το φως των ανωτέρω, όλοι οι ασθενείς που λαμΥ
βάνουν τακτικά θεραπεία με δικλοφενάκη πρέπει να
επανεξεταστούν κατά την επόμενη προγραμματισμένη
συνάντηση.

Οι πληροφορίες των φαρμάκων που περιέχουν θα τροποποιηθούν και οι επαγγελματίες υγείας θα λάβουν οδηγίες
για τη σωστή συνταγογράφηση και τη συστηματική χορήγηση των φαρμάκων.
Σημειώσεις:
Περισσότερες πληροφορίες για την αναθεώρηση και τις
κλινικές μελέτες υπάρχουν στην ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων.
Το παρόν δελτίο τύπου μαζί με άλλες πληροφορίες για τις
εργασίες του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων μπορούν να βρεθούν στην ιστοσελίδα: www.ema.europa.eu
Περισσότερες πληροφορίες μπορούν να ζητηθούν από τον
ΕΜΑ (E-mail: press@ema.europa.eu)

Νέες συμβουλές ασφάλειας για την κωδεΐνη
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων ανακοινώνει ότι
οι αρμόδιες επιστημονικές του Επιτροπές εισηγήθηκαν
την εισαγωγή μια σειράς μέτρων ελαχιστοποίησης του
κινδύνου, ώστε να αντιμετωπιστούν τα θέματα ασφάλειας φαρμάκων που περιέχουν κωδεΐνη και που χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση του πόνου στα παιδιά. Η
κωδεΐνη είναι ένα οπιοειδές που έχει εγκριθεί ως παυσίπονο σε ενήλικες και παιδιά. Η επίδραση της κωδεΐνης
στον πόνο οφείλεται στη μετατροπή της στο σώμα του
ασθενούς σε μορφίνη.

Οι νέες συμβουλές είναι επακόλουθο μιας πρόσφατης ανασκόπησης από την Επιτροπή Φαρμακοεπαγρύπνησης Αξιολόγησης Κινδύνου (PRAC) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού
Φαρμάκων, η οποία διερεύνησε τις εκθέσεις σοβαρών και
θανατηφόρων περιστατικών αναπνευστικής καταστολής
σε παιδιά μετά τη λήψη κωδεΐνης για την ανακούφιση του
πόνου. Τα περισσότερα από τα περιστατικά συνέβησαν
μετά τη χειρουργική αφαίρεση αμυγδαλών και αδενοειδών
εκβλαστήσεων για την αποφρακτική υπνική άπνοια (συχνή
διακοπή της αναπνοής κατά τον ύπνο).

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013



19

φαρμακοεπαγρύπνηση

 

κίνδυνος των παρενεργειών με κωδεΐνη μπορεί να
Ο
ισχύει και για τους ενήλικες. Η κωδεΐνη δεν θα πρέπει
να χορηγείται σε άτομα οποιασδήποτε ηλικίας που είναι γνωστό ότι τη μεταβολίζουν εξαιρετικά γρήγορα
αλλά ούτε στις θηλάζουσες μητέρες (γιατί η κωδεΐνη
μπορεί να περάσει στο νεογνό μέσω του μητρικού
γάλακτος). 
ι πληροφορίες των προϊόντων που περιέχουν κωδεΐνη
Ο
πρέπει να περιλαμβάνουν γενικές πληροφορίες για τους
επαγγελματίες υγείας, τους ασθενείς και τους φροντιστές
σχετικά με τον κίνδυνο εμφάνισης παρενεργειών της
μορφίνης με τη χρήση κωδεΐνης και πώς να αναγνωρίζουν τα συμπτώματά τους. 
Οι συστάσεις θα εφαρμοστούν άμεσα από όλα τα κράτη μέλη, σύμφωνα με ένα προκαθορισμένο χρονοδιάγραμμα.

Πληροφορίες για ασθενείς:
Για μερικά από τα παιδιά που είχαν υποστεί σοβαρές παρενέργειες υπήρχαν αποδείξεις ύπαρξης «υπερ-ταχέως
μεταβολισμού» της κωδεΐνης. Σε αυτούς τους ασθενείς η
κωδεΐνη μετατρέπεται σε μορφίνη στο σώμα με ταχύτερο
ρυθμό από το κανονικό, με αποτέλεσμα τα υψηλά επίπεδα
μορφίνης στο αίμα να μπορεί να προκαλέσουν τοξικές επιδράσεις, όπως η αναπνευστική καταστολή.
Η PRAC κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μια σειρά από μέτρα ελαχιστοποίησης του κινδύνου είναι αναγκαία για να
διασφαλίσει ότι η κωδεϊνη θα χρησιμοποιείται μόνο σε παιδιά, στα οποία τα οφέλη υπερτερούν των κινδύνων για την
ανακούφιση του πόνου.

Συμπεράσματα και συστάσεις:

20 

άρμακα που περιέχουν κωδεΐνη πρέπει να χρησιμοΦ
ποιούνται μόνο για τη θεραπεία του οξέος μέτριου πόνου σε παιδιά άνω των 12 ετών, και μόνο αν δεν μπορεί
να ανακουφιστεί από άλλα αναλγητικά, όπως η παρακεταμόλη ή η ιβουπροφαίνη, λόγω του κινδύνου αναπνευστικής καταστολής με τη χρήση κωδεΐνης. 
Η κωδεΐνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε όλα τα παιδιά (ηλικίας κάτω των 18 ετών), τα οποία υποβάλλονται
σε χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση των αμυγδαλών και αδενοειδών εκβλαστήσεων για τη θεραπεία της
αποφρακτικής υπνικής άπνοιας, καθώς αυτοί οι ασθενείς
είναι πιο επιρρεπείς σε αναπνευστικά προβλήματα. 
ι πληροφορίες του προϊόντος σε αυτά τα φάρμακα θα
Ο
πρέπει να φέρουν προειδοποίηση ότι τα παιδιά με καταστάσεις που σχετίζονται με αναπνευστικά προβλήματα
δεν πρέπει να χρησιμοποιούν κωδεΐνη.

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

 

όγω του κινδύνου αναπνευστικών προβλημάτων, η
Λ
χρήση φαρμάκων που περιέχουν κωδεΐνη για την ανακούφιση του πόνου στα παιδιά έχει περιοριστεί: αυτά τα
φάρμακα πλέον πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο για τη
θεραπεία του οξέος μέτριου πόνου σε παιδιά άνω των 12
ετών και μόνο αν δεν μπορεί να ανακουφιστούν με άλλα
αναλγητικά, όπως η παρακεταμόλη ή η ιβουπροφαίνη. 
λα τα παιδιά (ηλικίας κάτω των 18 ετών), τα οποία υποΌ
βάλλονται σε χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση
των αμυγδαλών και αδενοειδών εκβλαστήσεων για την
αποφρακτική υπνική άπνοια (συχνή διακοπή της αναπνοής κατά τον ύπνο) δεν θα πρέπει να λαμβάνουν κωδεΐνη. 
Οι μητέρες που θηλάζουν δεν πρέπει να λαμβάνουν κωδεΐνη, γιατί η κωδεΐνη μπορεί να περάσει στο μωρό μέσω
του μητρικού γάλακτος. 
ι ασθενείς που είναι γνωστό ότι μεταβολίζουν εξαιρεΟ
τικά γρήγορα την κωδεΐνη δεν πρέπει να τη χρησιμοποιούν για την ανακούφιση από τον πόνο. 
ι γονείς και οι φροντιστές, όταν παρατηρήσετε οποιοΟ
δήποτε από τα ακόλουθα συμπτώματα σε ένα συγκεκριμένο ασθενή που λαμβάνει κωδεΐνη, θα πρέπει να
σταματήσετε να του δίνετε το φάρμακο και να αναζητήσετε ιατρική βοήθεια αμέσως: αργή ή ρηχή αναπνοή,
σύγχυση, υπνηλία, κόρες διεσταλμένες, ναυτία ή έμετος,
δυσκοιλιότητα και έλλειψη όρεξης.
Ε άν εσείς ή το παιδί σας είναι υπό θεραπεία με κωδεΐνη και
έχετε οποιεσδήποτε απορίες ή ανησυχίες σχετικά με τη θεραπεία σας, μιλήστε με το γιατρό ή το φαρμακοποιό σας.

φαρμακοεπαγρύπνηση

Πληροφορίες για επαγγελματίες υγείας:

 

κωδεΐνη τώρα ενδείκνυται μόνο σε ασθενείς ηλικίας
Η
άνω των 12 ετών για τη θεραπεία του οξέος μέτριου πόνου και σε ασθενείς οι οποίοι δεν μπορούν να ανακουφιστούν από άλλα αναλγητικά, όπως η παρακεταμόλη ή η
ιβουπροφαίνη (από μόνες τους). 
κωδεΐνη θα πρέπει να χρησιμοποιείται στη χαμηλότερη
Η
αποτελεσματική δόση για το συντομότερο χρονικό διάστημα. 
κωδεΐνη τώρα αντενδείκνυται: σε όλους τους παιδιαΗ
τρικούς ασθενείς (0-18 ετών), οι οποίοι υποβάλλονται σε
αμυγδαλεκτομή και/ή εκτομή των αδενοειδών εκβλαστήσεων για το σύνδρομο αποφρακτικής υπνικής άπνοιας και σε ασθενείς οποιασδήποτε ηλικίας που είναι γνωστό ότι είναι CYP2D6 υπερ-ταχείς μεταβολιστές (μέχρι
περίπου 10% των Καυκάσιων είναι CYP2D6 υπερ-ταχείς

μεταβολιστές, αλλά η επικράτηση διαφέρει ανάλογα με
τη φυλετική και εθνοτική ομάδα), επειδή παρουσιάζουν
αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν σοβαρές και απειλητικές για τη ζωή ανεπιθύμητες ενέργειες, καθώς και σε
γυναίκες που θηλάζουν.
 

κωδεΐνη δεν συνιστάται για χρήση σε παιδιά, στα οποία
Η
η αναπνευστική λειτουργία μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο,
καθώς αυτό μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα της
τοξικότητας της μορφίνης.

Σημειώσεις:
Περισσότερες πληροφορίες για την αναθεώρηση και τις
κλινικές μελέτες υπάρχουν στην ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων.
Το παρόν δελτίο τύπου μαζί με άλλες πληροφορίες για τις
εργασίες του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων μπορούν να βρεθούν στην ιστοσελίδα: www.ema.europa.eu.

H PRAC επιβεβαιώνει ότι τα υδροξαίθυλ διαλύματα αμύλου
(HES) δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται πλέον σε ασθενείς
με σήψη ή εγκαύματα ή ασθενείς σε κρίσιμη κατάσταση
Τα HES θα είναι διαθέσιμα σε περιορισμένους πληθυσμούς ασθενών
Η Επιτροπή Φαρμακοεπαγρύπνησης για την Αξιολόγηση
Κινδύνων (PRAC) του ΕΜΑ έχει ολοκληρώσει την αξιολόγηση των HES διαλυμάτων μετά από εκτίμηση νέων πληροφοριών και δεσμεύσεων από τις εταιρείες για επιπρόσθετες μελέτες και δραστηριότητες ελαχιστοποίησης
κινδύνου. Η Επιτροπή (PRAC) επιβεβαίωσε ότι τα HES
διαλύματα δεν πρέπει πλέον να χρησιμοποιούνται για
τη θεραπεία ασθενών με σήψη (βακτηριακή λοίμωξη
του αίματος) ή εγκαύματα ή ασθενών σε κρίσιμη κατάσταση λόγω αυξημένου κινδύνου νεφρικής βλάβης και
θνησιμότητας. Παρόλα αυτά, τα HES διαλύματα ενδέχεται να συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται σε ασθενείς για
τη θεραπεία της υπο-ογκαιμίας (χαμηλός όγκος αίματος),
η οποία προκαλείται από οξεία απώλεια αίματος, δεδομένου ότι έχουν ληφθεί κατάλληλα μέτρα για να μειωθούν οι πιθανοί κίνδυνοι και ότι διεξάγονται επιπρόσθετες μελέτες.

ϊόντα (BfArM), μετά από μελέτες οι οποίες δείχνουν αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας σε ασθενείς με σήψη και
αυξημένο κίνδυνο νεφρικής βλάβης που απαιτεί αιμοκάθαρση σε ασθενείς σε κρίσιμη κατάσταση κατόπιν λήψης
θεραπείας με HES διαλύματα.

Η αξιολόγηση των HES διαλυμάτων αρχικά τέθηκε από
τον Οργανισμό Φαρμάκων της Γερμανίας, το Εθνικό Ινστιτούτο για τα Φάρμακα και τα Ιατροτεχνολογικά Προ-

Η PRAC, με βάση όλα τα διαθέσιμα δεδομένα μέχρι σήμερα, εξέτασε κατά πόσο θα ήταν δυνατός ο προσδιορισμός ενός πληθυσμού ασθενών για τον οποίο η θεραπεία

Η PRAC είχε αρχικά καταλήξει σε συμπέρασμα στις 13
Ιουνίου 2013, ότι η χρήση HES διαλυμάτων θα πρέπει να
ανασταλεί σε όλους τους πληθυσμούς ασθενών. Από τότε
η PRAC έχει αναλύσει και έχει λάβει υπόψη νέα στοιχεία,
τα οποία δεν ήταν διαθέσιμα όταν είχαν γίνει οι αρχικές
συστάσεις, συμπεριλαμβανομένων και νέων μελετών.
Η Επιτροπή (PRAC) έχει επίσης κοιτάξει τις νέες προτάσεις για επιπρόσθετα μέτρα ελαχιστοποίησης κινδύνου,
συμπεριλαμβανομένων των περιορισμών που αφορούν
τη χρήση και δέσμευση από τις εταιρείες για τη διεξαγωγή επιπρόσθετων μελετών.

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013



21

φαρμακοεπαγρύπνηση

με HES θα παρείχε οφέλη. Η Επιτροπή (PRAC) κατέληξε
στο συμπέρασμα ότι υπήρχαν φανερά στοιχεία για αυξημένο κίνδυνο νεφρικής βλάβης και για θνησιμότητα
σε ασθενείς σε κρίσιμη κατάσταση και σε ασθενείς σε
σήψη και ότι τα HES δεν θα έπρεπε να χρησιμοποιούνται πλέον σε αυτούς τους ασθενείς. Παρόλα αυτά η
PRAC συμφώνησε ότι τα HES μπορούν να συνεχίσουν
να χρησιμοποιούνται σε ασθενείς με υπο-ογκαιμία που
προκαλείται από οξεία απώλεια αίματος, όπου η θεραπεία με εναλλακτικά διαλύματα έγχυσης –γνωστά ως
«κρυσταλλοειδή»– από μόνα τους δεν θεωρείται ικανοποιητική. Η PRAC αναγνώρισε την ανάγκη εφαρμογής
μέτρων ελαχιστοποίησης πιθανών κινδύνων σε αυτούς
τους ασθενείς και συστήνει τα HES διαλύματα να μη
χρησιμοποιούνται περισσότερο από 24 ώρες και ότι η
νεφρική λειτουργία των ασθενών θα πρέπει να παρακολουθείται για τουλάχιστο 90 ημέρες. Επιπρόσθετα,
η PRAC ζήτησε τη διεξαγωγή περαιτέρω μελετών για τη
χρήση αυτών των φαρμάκων σε προγραμματισμένη χειρουργική επέμβαση και σε τραυματισμένους ασθενείς.

13 Ιουνίου 2013, αλλά κάποιοι από τους κάτοχους άδειας
κυκλοφορίας ζήτησαν επανεξέταση.

Περισσότερα για το φάρμακο:

Καθότι τα διαλύματα που περιέχουν HES έχουν εθνικές
άδειες κυκλοφορίας, η σειρά συστάσεων της PRAC θα
προωθηθεί στην Ομάδα συντονισμού για τη διαδικασία
αμοιβαίας αναγνώρισης και την αποκεντρωμένη διαδικασία για φαρμακευτικά προϊόντα για ανθρώπινη χρήση
(CMDh), η οποία και θα υιοθετήσει την τελική θέση. Η
CMDh είναι μια ρυθμιστική αρχή που αντιπροσωπεύει τα
κράτη μέλη της Ε.Ε. και είναι υπεύθυνη για τη διασφάλιση
των εναρμονισμένων προτύπων ποιότητας για τα φάρμακα με άδεια κυκλοφορίας μέσω εθνικής διαδικασίας
στην Ε.Ε.

Τα διαλύματα έγχυσης τα οποία περιέχουν HES χρησιμοποιούνται συχνά για την αναπλήρωση του όγκου του
αίματος και ανήκουν στη κατηγορία γνωστή ως κολλοειδή. Υπάρχουν δύο τύποι φαρμάκων που είναι γνωστοί
για αποκατάσταση του όγκου του αίματος: τα κρυσταλλοειδή και τα κολλοειδή. Τα κολλοειδή περιέχουν μεγάλα μόρια, όπως άμυλο, ενώ τα κρυσταλλοειδή, όπως τα
αλατούχα (άλατα) διαλύματα ή το διάλυμα Ringer, περιέχουν μικρότερα μόρια. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.), τα
διαλύματα για έγχυση που περιέχουν HES έχουν εγκριθεί
μέσω εθνικών διαδικασιών και είναι διαθέσιμα σε όλα τα
κράτη μέλη με διάφορα εμπορικά ονόματα.
Περισσότερα για τις διαδικασίες:
Η αξιολόγηση των HES διαλυμάτων προς έγχυση ξεκίνησε στις 29 Νοεμβρίου 2012 κατόπιν αίτησης του Οργανισμού Φαρμάκων της Γερμανίας με βάση το άρθρο 31
της Οδηγίας 2001/83/ΕΚ. Η αξιολόγηση αυτή, η οποία
διεκπεραιώθηκε από την Επιτροπή Φαρμακοεπαγρύπνησης για την Αξιολόγηση Κινδύνων (PRAC), κατέληξε στις

Κατά τη διάρκεια διεξαγωγής της επανεξέτασης, κάποια
κράτη μέλη αποφάσισαν να αναστείλουν ή να περιορίσουν την κυκλοφορία ή τη χρήση αυτών των φαρμάκων
στην περιοχή τους. Σύμφωνα με τη νομοθεσία της Ε.Ε.,
οι ενέργειες αυτές προϋποθέτουν τη διεκπεραίωση διαδικασίας αξιολόγησης της Ε.Ε. Συμπερασματικά, στις 27
Ιουνίου 2013, το Ηνωμένο Βασίλειο ζήτησε τη διεκπεραίωση διαδικασίας αξιολόγησης της Ε.Ε. για τα HES διαλύματα με βάση το άρθρο 107i της Οδηγίας 2001/83/ΕΚ.
Αυτή η διαδικασία αξιολόγησης έγινε παράλληλα με τη
διαδικασία επαναξιολόγησης των συστάσεων της PRAC
του Ιουνίου 2013. Και οι δύο διαδικασίες κατέληξαν στις
10 Οκτωβρίου 2013. Όσον αφορά τη διαδικασία επαναξιολόγησης, η PRAC επιβεβαίωσε την προηγούμενή
της θέση. Παρόλα αυτά, νέα στοιχεία λήφθηκαν υπόψη
παράλληλα με τη διαδικασία του άρθρου 107i και αυτό
αποτέλεσε τη βάση για τις τελικές συστάσεις της PRAC
για τη χρήση των διαλυμάτων HES.

Εάν υπάρξει ομοφωνία στη CMDh, η συμφωνία θα εφαρμοστεί άμεσα από τα κράτη μέλη, όπου έχουν άδεια κυκλοφορίας τα φάρμακα. Εάν η θέση υιοθετηθεί από την
πλειοψηφία της CMDh, η θέση της CMDh θα σταλεί στην
Ευρωπαϊκή Επιτροπή για υιοθέτηση μιας νομικά δεσμευτικής απόφασης στην Ε.Ε.
Περισσότερες πληροφορίες μπορούν να ζητηθούν από
τον ΕΜΑ (e-mail: press@ema.europa.eu).

Τη στήλη "Φαρμακοεπαγρύπνηση" επιμελήθηκε η κα Δέσποινα Μακριδάκη,
Διευθύντρια Φαρμακευτικού Τμήματος διασυνδεόμενων νοσοκομείων Γ.Ν.Α. Σισμανόγλειο - Αμαλία Φλέμινγκ

22

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

χρηστικός οδηγός διαδικασιών
του νοσοκομειακού φαρμακείου

ΕΟΦ: Δωρεές εγκεκριμένων φαρμάκων
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
Χολαργός 17/07/2013
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ
Αρ. Πρωτ.: 57386
ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ
ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 284, 155 62, ΧΟΛΑΡΓΟΣ
ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ – ΑΠΟΦΑΣΗ
ΘΕΜΑ: Δωρεές εγκεκριμένων φαρμάκων
Λαμβάνοντας υπόψη: 1. Το άρθρο 3-παρ. 8, το άρθρο 14-παρ. 5
και το άρθρο 27-παρ. 4 του Ν. 1316/83 (ΦΕΚ 3Α/11-01-1983). 2.
Το άρθρο 33 παρ. 1 και 4β του Ν. 1316/83 (ΦΕΚ 3Α/11-01-1983),
όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 175 της Κ.Υ.Α. αριθ. Δ.ΥΓ3α/
ΓΠ 32221/29-4-2013 (ΦΕΚ 1049 Β΄/29-04-2013) περί κυρώσεων.
3. Την εγκύκλιο του ΕΟΦ με αρ. πρωτ. 12758/2-4-1996. 4. Το άρθρο 120 παρ. 5 και 6 της Κ.Υ.Α. αριθ. Δ.ΥΓ 3α/ΓΠ 32221/29-4-2013
(ΦΕΚ 1049 Β’/29-04-2013). 5. Την απόφαση Δ.Σ./Ε.Ο.Φ. αριθμ.
Ο-198/6η/19-06-2013. 6. Τη δυσμενή οικονομική συγκυρία που
βιώνει η χώρα μας, την ανάπτυξη πρωτοβουλιών ανθρωπιστικής
βοήθειας και συγκεκριμένα με δωρεές φαρμάκων από φαρμακευτικές εταιρείες και τη διασφάλιση υγείας με κάθε πρόσφορο αλλά
και ασφαλή τρόπο από τον Ε.Ο.Φ.

ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΜΕ
Η δωρεάν διάθεση φαρμάκων από τις φαρμακευτικές
εταιρείες (ή τους νόμιμους εκπροσώπους τους) για ανθρωπιστικούς λόγους θα διενεργείται με τους παρακάτω
Όρους / Προϋποθέσεις: 1. Τα φάρμακα τα οποία παρέχονται ως δωρεά προς ανθρωπιστική βοήθεια διαθέτουν
άδεια Κυκλοφορίας για την Ελληνική αγορά (κεντρική,
εθνική ή αμοιβαίας αναγνώρισης). 2. Ο Κάτοχος Αδείας
Κυκλοφορίας (Κ.Α.Κ.) φαρμάκου που προτίθεται να πραγματοποιήσει τη δωρεά ποσότητας του εν λόγω προϊόντος,
υποβάλλει ΔΗΛΩΣΗ στον Ε.Ο.Φ. ΠΡΙΝ από την υλοποίηση
της δωρεάς, η οποία περιλαμβάνει:
– Τα ακριβή στοιχεία για την ταυτοποίηση του φαρμάκου:
 Προϊόν (εμπορική ονομασία, περιεκτικότητα, μορφή)
 Παρτίδα  Ποσότητα  Ημερομηνία Λήξης
– Τα στοιχεία του λήπτη της δωρεάς: Ο λήπτης της δωρεάς μπορεί να είναι Μ.Κ.Ο., κοινωφελές ίδρυμα, δημόσια
υγειονομική αρχή (Νοσοκομείο, Κέντρο Υγείας, Δημοτικό
Ιατρείο) ή άλλης μορφής συνεργασία για δωρεάν παροχή
φαρμάκων.
Ο Κ.Α.Κ. υποχρεούται να ελέγχει τη νόμιμη σύσταση του
λήπτη της δωρεάς και τη δυνατότητά του να διασφαλίσει
την τήρηση των κανόνων καλής φύλαξης και διάθεσης των
προϊόντων με την παρουσία ειδικευμένου προσωπικού
(φαρμακοποιός ή άλλος επαγγελματίας υγείας).
– Βεβαίωση της ύπαρξης αιτήματος από τον ενδιαφερόμενο φορέα (λήπτης της δωρεάς): Στο αίτημα αναγράφονται οι ανάγκες του φορέα και τα αιτούμενα προς δωρεά φάρμακα. Το αίτημα παραμένει στον Κ.Α.Κ. και πρέπει
να είναι διαθέσιμο ανά πάσα στιγμή προς έλεγχο από τον

Ε.Ο.Φ. Το ίδιο ισχύει για την περίπτωση που υπάρχει σύμφωνο συνεργασίας μεταξύ του Κ.Α.Κ. και του λήπτη.
3. Καταχώρηση των σειριακών αριθμήσεων των ταινιών
γνησιότητας: Ο Κ.Α.Κ. καταχωρεί τις σειριακές αριθμήσεις των ταινιών γνησιότητας που φέρουν τα φάρμακα
στο Ηλεκτρονικό Σύστημα Απογραφικών Ταινίας Γνησιότητας του Ε.Ο.Φ., στο μενού «Ακυρώσεις» - «Δωρεάν»,
πριν την πραγματοποίηση της ΔΩΡΕΑΝ διάθεσης. Οι ταινίες δεν επιστρέφονται στον Ε.Ο.Φ.
4. Καταστροφή των ακατάλληλων / ληγμένων φαρμάκων: Τα φάρμακα που δεν χρησιμοποιούνται από το
λήπτη (ακατάλληλα/ληγμένα) υπόκεινται σε ορθολογική διαχείριση από κατάλληλα εξουσιοδοτημένο φορέα
σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο για την προστασία του περιβάλλοντος.
Με δεδομένη την τήρηση των παραπάνω, ο Κ.Α.Κ. μπορεί
να πραγματοποιήσει τη δωρεά εντός δεκαπέντε (15) εργάσιμων ημερών από την υποβολή της ΔΗΛΩΣΗΣ και εφόσον δεν έχουν διατυπωθεί αντιρρήσεις από τον Ε.Ο.Φ. στο
διάστημα αυτό.
Όπου αναφέρεται ο Κ.Α.Κ. εννοείται και ο νόμιμος εκπρόσωπός του για την Ελλάδα.
Επισημαίνουμε ότι όλοι οι φορείς που εμπλέκονται στην
αλυσίδα διακίνησης των φαρμάκων (Κ.Α.Κ., διανομείς,
φαρμακαποθήκες, φαρμακεία, λήπτες δωρεών) έχουν την
υποχρέωση της τήρησης των κανόνων ορθής φύλαξης
και διάθεσης, όπως ορίζονται και ισχύουν στη νομοθεσία,
διασφαλίζοντας για:  τους χώρους αποθήκευσης, τις κατάλληλες συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας στα σημεία συγκέντρωσης και αποθήκευσης, αποφυγή πιθανής
επιμόλυνσης από άλλα προϊόντα που έχουν τοποθετηθεί
στον ίδιο χώρο, με την τήρηση συνθηκών καθαρότητας
του χώρου αποθήκευσης και τη λήψη άλλων απαραίτητων
μέτρων  τη συσκευασία – χρόνο λήξης των φαρμάκων
ότι βρίσκονται στο δευτερογενή εξωτερικό περιέκτη τους
σε καλή κατάσταση και ο εναπομένων χρόνος διατήρησης
είναι αποδεκτός και πάντως μέσα στο χρόνο πριν από τη
λήξη  τις ειδικές κατηγορίες προϊόντων που απαιτούνται
ειδικές συνθήκες αποθήκευσης (π.χ. προϊόντα ψυγείου,
φωτοευαισθησία κ.λπ.), εφαρμόζονται τα προβλεπόμενα
 την ορθή διάθεση των φαρμάκων στο κοινό. Η παρουσία
φαρμακοποιού ή άλλου ειδικού επιστήμονα για την αποφυγή ανεπιθύμητων περιστατικών.
Δεδομένου ότι η ποιότητα και η ασφάλεια των προϊόντων
σχετίζεται με τις συνθήκες φύλαξης και τον τρόπο της τελικής διάθεσης στο χρήστη/ασθενή.
Ιωάννης Τούντας
Πρόεδρος Δ.Σ. του Ε.Ο.Φ.
Καθηγητής Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών
ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

23

επιστημονικές εργασίες - άρθρα

Δρ. Έλενα Μαλτέζου
Παιδίατρος – Λοιμωξιολόγος
Υπεύθυνη του Τμήματος Παρεμβάσεων
σε Χώρους Παροχής Υπηρεσιών Υγείας
Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων

Γρίπη και αντιγριπικό εμβόλιο
H γρίπη
Η γρίπη είναι μια οξεία νόσος του αναπνευστικού συστήματος που οφείλεται σε λοίμωξη από τους ιούς της γρίπης
Α και Β. Εμφανίζεται τους χειμερινούς μήνες κάθε χρόνο.
Στην Ελλάδα η δραστηριότητα της γρίπης ξεκινάει τον Ιανουάριο, με κορύφωση της δραστηριότητας τους μήνες
Φεβρουάριο και Μάρτιο.
Η γρίπη μεταδίδεται από άτομο σε άτομο μέσω αναπνευστικών εκκρίσεων. Οι εκκρίσεις αυτές παράγονται κυρίως
με τον πταρμό ή το βήχα ή ακόμη και με την ομιλία. Επίσης,
η γρίπη μεταδίδεται άμεσα μέσω επαφής με μολυσμένες
επιφάνειες. Τα συμπτώματα εμφανίζονται 1-4 ημέρες μετά
τη λοίμωξη με μέσο όρο τις 2 ημέρες. Οι ενήλικες μεταδίδουν τη γρίπη από μία ημέρα πριν την εκδήλωση των συμπτωμάτων μέχρι και 5-7 ημέρες μετά. Τα παιδιά μπορεί να
μεταδίδουν τη νόσο για περισσότερες από 10 ημέρες.

24

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Η γρίπη τυπικά εκδηλώνεται με αιφνίδιο υψηλό πυρετό,
βήχα, καταρροή, φαρυγγαλγία, κεφαλαλγία, μυαλγίες και
συχνά έντονη καταβολή. Τα παιδιά μπορεί να παρουσιάσουν και συμπτώματα από το γαστρεντερικό σύστημα,
όπως ναυτία, εμετούς, διάρροια. Τα συμπτώματα συνήθως
διαρκούν 2-7 ημέρες. Σε περίπτωση που ο πυρετός παρατείνεται και η κλινική εικόνα δεν βελτιώνεται, οι ασθενείς
πρέπει να συμβουλεύονται το θεράποντα γιατρό τους. Ο
βήχας μπ ορεί να παραμείνει για αρκετό χρονικό διάστημα. Οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν πλήρως μέσα
σε 1-2 εβδομάδες.
Επιπλοκές από τη γρίπη κυρίως εμφανίζονται σε βρέφη
και μικρά παιδιά, σε ηλικιωμένα άτομα και σε άτομα που
πάσχουν από χρόνια υποκείμενα νοσήματα. Οι κυριότερες
επιπλοκές είναι η μικροβιακή πνευμονία, η αφυδάτωση,
οι κρίσεις άσθματος σε άτομα που πάσχουν από βρογχικό
άσθμα, η παρόξυνση της χρόνιας βρογχίτιδας, η επιδείνω-

επιστημονικές εργασίες - άρθρα

ση της καρδιακής ανεπάρκειας και η απορύθμιση του σακχαρώδη διαβήτη. Ο κίνδυνος για την εμφάνιση επιπλοκών,
εισαγωγών σε νοσοκομεία και θανάτων από γρίπη είναι
υψηλότερος σε άτομα άνω των 65 ετών και σε άτομα με
χρόνια νοσήματα.
Ο αντιγριπικός εμβολιασμός
Ο καλύτερος τρόπος για να προστατευτεί κάποιος από την
εποχική γρίπη είναι ο αντιγριπικός εμβολιασμός. Συγκεκριμένα το αντιγριπικό εμβόλιο είναι κατά 80% αποτελεσματικό κατά της εμφάνισης της γρίπης. Ο εμβολιασμός
πρέπει να γίνεται τον Οκτώβριο ή το Νοέμβριο κάθε χρόνο, καθώς ο ιός της γρίπης μεταλλάσσεται σε διαφορετικούς υπο-ορότυπους και η σύνθεση του αντιγριπικού εμβολίου αλλάζει κάθε χρόνο. Σε περίπτωση που δεν γίνει
τότε, ο αντιγριπικός εμβολιασμός μπορεί να γίνει καθ’ όλο
το διάστημα που ο ιός της γρίπης κυκλοφορεί στην κοινότητα. Ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων έχει ενημερώσει
ότι σύμφωνα με τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων,
τα εμβόλια κατά της εποχικής γρίπης (τριδύναμα εμβόλια)
για τη χειμερινή περίοδο 2013-2014 θα περιλαμβάνουν τα
ακόλουθα στελέχη ιών της γρίπης:

A/California/7/2009 (H1N1)pdm09-like virus 
(Η3Ν2) virus antigenically like the cell-propagated
A
prototype virus A/Victoria/361/2011
B/Massachusetts/2/2012-like virus

Ο αντιγριπικός εμβολιασμός ως προληπτικό μέτρο συστήνεται σε όλα τα άτομα άνω των 6 μηνών, αλλά είναι απαραίτητος να γίνεται σε άτομα άνω των 6 μηνών που ανήκουν
σε ομάδες αυξημένου κινδύνου για σοβαρή νόσηση, επιπλοκές ή/και θάνατο μετά από γρίπη. Οι ομάδες αυξημένου κινδύνου περιλαμβάνουν:
 Άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών.
 Παιδιά και ενήλικες που παρουσιάζουν ένα ή περισσότερα υποκείμενα ή χρόνια νοσήματα, όπως:
 άσθμα ή άλλες χρόνιες πνευμονοπάθειες
 καρδιακή νόσο με σοβαρές αιμοδυναμικές διαταραχές
 
ανοσοκαταστολή (κληρονομική ή επίκτητη εξαιτίας νοσήματος ή θεραπείας)
 μεταμόσχευση οργάνων
 δρεπανοκυτταρική νόσο ή άλλες αιμοσφαιρινοπάθειες
 σακχαρώδη διαβήτη ή άλλο χρόνιο μεταβολικό νόσημα
 χρόνια νεφροπάθεια
 νευρομυϊκα νοσήματα.
 Έγκυες γυναίκες ανεξαρτήτως τριμήνου. 

αιδιά που παίρνουν ασπιρίνη μακροχρόνια (π.χ. σε νόσο
Π
Kawasaki, ρευματοειδή αρθρίτιδα) για τον κίνδυνο εμφάνισης συνδρόμου Reye μετά από γρίπη.
 Άτομα που βρίσκονται σε στενή επαφή με βρέφη ηλικίας
<6 μηνών ή φροντίζουν άτομα με υποκείμενο νόσημα, τα
οποία διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών από τη
γρίπη.
 
Κλειστοί πληθυσμοί, όπως προσωπικό και σπουδαστές
σχολείων, τρόφιμοι και προσωπικό ιδρυμάτων.
 
Εργαζόμενοι σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας (ιατρονοσηλευτικό προσωπικό και λοιποί εργαζόμενοι σε
χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας).

Το αντιγριπικό εμβόλιο πρέπει να γίνεται πριν από την
έναρξη της συνήθους περιόδου εμφάνισης της έξαρσης
των κρουσμάτων της γρίπης, αφού απαιτούνται 2 εβδομάδες για την επίτευξη ανοσολογικής απάντησης. Το παιδιατρικό αντιγριπικό εμβόλιο (ή παιδιατρική δόση, δηλαδή
½ της δόσης των ενηλίκων) χορηγείται μέχρι την ηλικία
των 3 ετών. Μετά την ηλικία αυτή πρέπει να χορηγείται
αντιγριπικό εμβόλιο ενηλίκου. Τα παιδιά μέχρι 8 ετών που
εμβολιάζονται για πρώτη φορά, πρέπει να εμβολιάζονται
με 2 δόσεις του εμβολίου με διαφορά 1 μηνός μεταξύ των
δύο δόσεων. Πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή για τον
έγκαιρο εμβολιασμό των ομάδων αυξημένου κινδύνου
(ενήλικες ή παιδιά).
Επιπρόσθετα μέτρα προφύλαξης κατά της εποχικής γρίπης
περιλαμβάνουν την ατομική υγιεινή, την αποφυγή συγχρωτισμού και ειδικότερα την αποχή από την εργασία, το
σχολείο, τον παιδικό σταθμό ή άλλους δημόσιους χώρους
και τον περιορισμό στο σπίτι για τους αρρώστους, την κάλυψη του στόματος και της μύτης με χαρτομάντιλο κατά το
βήχα και το φτέρνισμα, την αποφυγή επαφής των ματιών,
της μύτης και του στόματος με τα χέρια, το συχνό καθαρισμό των χεριών με σαπούνι και νερό ή με αντισηπτικό διάλυμα, και τέλος την υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής
(επαρκής ύπνος, ενυδάτωση, σωστή διατροφή).

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

25

επιστημονικές εργασίες - άρθρα

Κοιλιοκάκη, μια άγνωστη νόσος
Σύλλογος «Δράση για την Κοιλιοκάκη»
Η κοιλιοκάκη: Η κοιλιοκάκη (Coeliac ή Celiac Disease) είναι μια χρόνια αυτοάνοση εντεροπάθεια, η οποία προκαλείται από υπερευαισθησία στη γλουτένη σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα. Η γλουτένη είναι μια πρωτεΐνη που
περιέχεται στο σιτάρι, το κριθάρι τη σίκαλη και τη βρώμη.
Πρόκειται για μια εφόρου ζωής πάθηση, με εκδηλώσεις
από πολλά συστήματα του οργανισμού.
Η γλουτένη προκαλεί αλλοιώσεις στο βλεννογόνο του λεπτού εντέρου με τελικό αποτέλεσμα μερική ή ολική ατροφία (επιπέδωση) των λαχνών, επηρεάζοντας έτσι τη φυσιολογική πέψη και απορρόφηση των θρεπτικών ουσιών, των
βιταμινών και των ιχνοστοιχείων. Έρευνες από την Ευρώπη
και τις ΗΠΑ δείχνουν ότι 1 στα 100-200 άτομα πάσχουν από
κοιλιοκάκη.
Τα συμπτώματα εκδηλώνονται είτε από το πεπτικό σύστημα είτε από άλλα συστήματα και περιλαμβάνουν διάταση
της κοιλιάς, χρόνια διάρροια ή σπανιότερα δυσκοιλιότητα, μεγάλες και λιπαρές κενώσεις, απώλεια βάρους (υποθρεψία), καθυστέρηση της σωματικής ανάπτυξης, κοντό
ανάστημα, καθυστέρηση της εφηβείας, πόνους στις αρθρώσεις, χρόνια σιδηροπενική αναιμία, εύκολη κόπωση,
δερματικά εξανθήματα / ερπητοειδής δερματίτιδα, οστεοπόρωση, άγχος ή κατάθλιψη κ.ά. Παρατηρείται επίσης
συσχέτιση με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1, η θυρεοειδίτιδα Hashimoto, η
νόσος Crohn, η αυτοάνοση ηπατίτιδα κ.ά.
Αντιμετώπιση της κοιλιοκάκης: Μετά τη διάγνωση της
νόσου, ο μοναδικός τρόπος αντιμετώπισης της κοιλιοκάκης είναι η δια βίου αυστηρή δίαιτα χωρίς γλουτένη
(Gluten Free), με χρόνο αποκατάστασης του εντέρου έως
και 2 χρόνια.
Ο σύλλογος: Ο σύλλογος «Δράση για την Κοιλιοκάκη»
έχει σκοπό την προβολή και διάδοση της νόσου κοιλιοκάκης, την αλληλεγγύη μεταξύ των μελών του και τη βοήθεια
στα άτομα που ανακαλύπτουν ότι πάσχουν από κοιλιοκά-

κη. Πρόκειται δηλαδή για δράση για το "ευ ζην" των ανθρώπων που πάσχουν από κοιλιοκάκη.
Η «Δράση για την Kοιλιοκάκη» είναι δημιούργημα της συνεργασίας ανθρώπων που ζουν στη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θράκη και τη Θεσσαλία. Τους ένωσε η διάγνωση της
κοιλιοκάκης στους ίδιους, στα παιδιά τους ή σε αγαπητά
τους πρόσωπα. Η δυσκολία για καθημερινή, ασφαλή διατροφή και διαβίωση ήταν οι βασικές αγωνίες τους. Κάθε
νέος ασθενής αντιμετωπίζει τις ίδιες αγωνίες και σε αυτό το
σημείο η Δράση στοχεύει να βοηθήσει. Πως; Η άγνοια να
αντικατασταθεί με γνώση και επικοινωνία.
Η Π.Ε.Φ.Ν.Ι. και ο σύλλογος: Το Δ.Σ. του Π.Ε.Φ.Ν.Ι. προσκάλεσε το σύλλογο «Δράση για την Κοιλιοκάκη» στο 6ο Συνέδριο Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών, το Νοέμβριο του
2013. Ο σύλλογος ενημέρωσε τα μέλη της Π.Ε.Φ.Ν.Ι. για τη
νόσο και για τις δράσεις του και διεξήγαγε γόνιμο διάλογο
με τους συμμετέχοντες. Ως κύριο θέμα προς τους συμμετέχοντες ο σύλλογος έθεσε την παντελή έλλειψη πληροφόρησης αναφορικά με την περιεκτικότητα γλουτένης στα
φάρμακα, καθιστώντας έτσι αδύνατο να προσδιοριστούν
τα φάρμακα που είναι ασφαλή για τους πάσχοντες από
κοιλιοκάκη είτε για σύντομη είτε για μακροχρόνια λήψη.
Τα συμπεράσματα, οι ιδέες και οι προτάσεις συνεργασίας
που ανταλλάχθηκαν έθεσαν τις βάσεις για μελλοντική συνεργασία μεταξύ των φαρμακοποιών των νοσοκομειακών
ιδρυμάτων και του συλλόγου «Δράση για την Κοιλιοκάκη».
Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου (2013-2016):

Πρόεδρος: Μαίρη Τσελεκίδου (Θεσσαλονίκη)

Αντιπρόεδρος: Δρ. Σταυρούλα Καρύδα (Θεσσαλονίκη)

Ταμίας: Δρ. Θεοδώρα Σφακιωτάκη (Θεσσαλονίκη)

Γενική Γραμματέας: Χριστίνα Καλαμπόκη (Ιωάννινα)

Σύμβουλοι - Μέλη: Βάσω Κοντομηνά (Ιωάννινα), 
ννα Ρουμελιώτου (Καβάλα),
Ά
Μ 
αριάννα Σαπίδου (Θεσσαλονίκη)

Επικοινωνία: e-mail: actionforceliac@yahoo.gr | Facebook page: «Δράση για την Κοιλιοκάκη - Action for Celiac Disease»
Τηλεφωνικά: • Μαίρη Τσελεκίδου: 6945 017356 (Θεσσαλονίκη) • Λητώ Σφακιωτάκη: 6944 268010 (Θεσσαλονίκη) • Βάσω Κοντομηνά: 6946 827132,
26510 49027 (Ιωάννινα) • Χριστίνα Καλαμπόκη: 6936 744112, 26510 93920 (Ιωάννινα) • Άννα Ρουμελιώτου: 6936 933592 (Καβάλα)

26

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

επιστημονικές εργασίες - άρθρα

Επαγρύπνηση για τη λύσσα
H λύσσα στην Ελλάδα
Σαμάρκος Μιχάλης, Παθολόγος-λοιμωξιολόγος,
επίκουρος καθηγητής Παθολογίας στην Α΄ Παθολογική Κλινική
και υπεύθυνος για τη λύσσα στο Λαϊκό Νοσοκομείο Αθηνών

Τι είναι η λύσσα;
Ιογενής λοίμωξη του κεντρικού νευρικού συστήματος
(εγκεφαλομυελίτιδα).
 Προσβάλλει 

ΟΛΑ τα θηλαστικά:  άγρια ζώα  κατοικίδια
ζώα  παραγωγικά ζώα  άνθρωπος.
 ΔΕΝ 

υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία - Σχεδόν πάντα
ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΟΣ.
 ΜΠΟΡΕΙ να προληφθεί με επιτυχία.

28

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Eπιδημιολογικά δεδομένα
Σε παγκόσμια κλίμακα συμβαίνουν ανά έτος:
 10.000.000 εκθέσεις ανθρώπου σε λύσσα
 55.000 θάνατοι από λύσσα (31.000 στην Ασία και 24.000
στην Αφρική).
 Ευρώπη 

<50 θάνατοι από λύσσα ετησίως.
 ΗΠΑ: 

1-4 θάνατοι από λύσσα ετησίως.
 

επιστημονικές εργασίες - άρθρα

Επανεμφάνιση της λύσσας στην Ελλάδα
Το τελευταίο κρούσμα λύσσας στην Ελλάδα εντοπίστηκε το 1987 σε σκύλο.
Το Δεκέμβριο 2011 οι κτηνιατρικές αρχές της FYROM ενημέρωσαν τις ελληνικές για ένα κρούσμα λύσσας σε νεκρή αλεπού, 3 χλμ. από τα ελληνικά σύνορα.
 Με 

τη βοήθεια της Ε.Ε. ξεκίνησε ένα πρόγραμμα επιδημιολογικής επιτήρησης για κρούσματα λύσσας σε 15 νομαρχίες της
Ηπείρου, της Μακεδονίας και της Θράκης.
 Από 

τον Οκτώβριο 2012 μέχρι σήμερα (18/4/2013) έχουν τεκμηριωθεί 20 κρούσματα λύσσας (17 αλεπούδες, 2 σκύλοι, 1
γάτα).
 
 

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΥΨΗΛΗΣ
ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗΣ
ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ

ΠΕ Γρεβενών  ΠΕ Ημαθίας

ΠΕ Σερρών  ΠΕ Χαλκιδικής

ΠΕ Θεσσαλονίκης  ΠΕ Καστοριάς

ΠΕ Δράμας  ΠΕ Έβρου

ΠΕ Κιλκίς  ΠΕ Κοζάνης

ΠΕ Καβάλας  ΠΕ Ξάνθης

ΠΕ Πέλλας  ΠΕ Πιερίας

ΠΕ Ροδόπης  ΠΕ Άρτας

ΠΕ Τρικάλων  ΠΕ Φλώρινας

ΠΕ Θεσπρωτίας  ΠΕ Ιωαννίνων

ΠΕ Πρέβεζας  ΠΕ Καρδίτσας

ΠΕ Λάρισας  ΠΕ Μαγνησίας

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΧΑΜΗΛΗΣ
ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ

ΠΕ που δεν συμπεριλαμβάνονται
στις περιοχές υψηλής ή
ενδιάμεσης επικινδυνότητας



ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

29

επιστημονικές εργασίες - άρθρα 

αραλυτική μορφή: προοδευτική παράλυση που αρχίζει
Π
από την περιοχή του δήγματος και γενικεύεται, κώμα.
 Παράλυση αναπνευστικών μυών.
 Άλλα συμπτώματα: αϋπνία, άγχος, ψευδαισθήσεις.
 Συνολική διάρκεια νόσου: 2-10 ημέρες (συντομότερη στη
μανιακή μορφή).
 Η λύσσα είναι σχεδόν πάντα θανατηφόρα.

Δεξαμενή

Όλα τα θηλαστικά μπορεί να νοσήσουν από λύσσα. 
Δεξαμενή και σημαντικό ξενιστή αποτελούν τα κυνοειδή
(σκύλος, αλεπού, λύκος, τσακάλι), καθώς και σαρκοφάγα
όπως μεφίτης, ρακούν κλπ.
 
Στις αναπτυσσόμενες χώρες η κύρια δεξαμενή είναι οι
σκύλοι.
 
Στην Κεντρική και Νότια Αμερική κυρίως και λιγότερο
στις υπόλοιπες ηπείρους οι νυκτερίδες αποτελούν σημαντικό ξενιστή.
 Οι άνθρωποι εμφανίζουν σχετική αντοχή στη λοίμωξη.
 Μελέτη στο Ιράν έδειξε ότι από άτομα τα οποία είχε δαγκώσει αποδεδειγμένα λυσσασμένο ζώο και δεν είχαν
αντιμετωπιστεί, μόνο το 40% εμφάνισε τη νόσο!

Κλινική εικόνα στα ζώα


Τρόπος μετάδοσης 
άγκωμα ή γδάρσιμο από λυσσασμένο ζώο. Ο ιός υπάρΔ
χει στο σάλιο του ζώου.
 
Σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να μεταδοθεί με επαφή
με σάλιο, με βλεννογόνο ή με δέρμα που έχει λύσεις της
συνέχειάς του.
 Δ εν μεταδίδεται με το χάιδεμα λυσσασμένου ζώου και την
επαφή με αίμα, ούρα ή κόπρανα από λυσσασμένο ζώο.

Περίοδοι επώασης και μεταδοτικότητας 
περίοδος επώασης κυμαίνεται συνήθως από 3-8 εβδοΗ
μάδες (σπάνια από ημέρες μέχρι έτη).
 
Η περίοδος επώασης εξαρτάται από:  τη βαρύτητα και
τη θέση του τραύματος (σχέση με νευρικά στελέχη και
απόσταση από τον εγκέφαλο)  την ποσότητα του ιού
 την παρουσία ρουχισμού στην περιοχή του τραύματος.
 Η περίοδος μεταδοτικότητας είναι γνωστή για τα οικόσιτα ζώα (σκύλοι, γάτες) και αρχίζει 3-7 ημέρες πριν από την
εκδήλωση της νόσου και εκτείνεται σε όλη τη διάρκεια
της νόσου.

Κλινική εικόνα στον άνθρωπο 
ρώιμα συμπτώματα: γριπώδης συνδρομή (πυρετός, κεΠ
φαλαλγία).
 
Μανιακή μορφή: διέγερση, ευέξαπτη συμπεριφορά, ευαισθησία στο φως και σε ήχους, αυξημένη σιελόρροια,
δυσκαταποσία.
 Υδροφοβία: σπασμός μυών κατάποσης.
 Σπασμοί αναπνευστικών μυών  
αναπνευστική ανεπάκεια.
 Γενικευμένοι σπασμοί.

30

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής 

ρχικά συμπτώματα: ανησυχία, νευρικότητα, φωτοφοβία
Α
(το ζώο κρύβεται σε σκιερό μέρος), ευερεθιστότητα, ανορεξία.
 
Μετά λίγες ημέρες:  φόβος  επιθετικότητα: τραυματισμός άλλων ζώων ή ανθρώπων, αυτοτραυματισμός  σιελόρροια, αλλαγή στη χροιά του γαυγίσματος.

Τελική φάση: γενικευμένοι σπασμοί, παράλυση και θάνατος.
 Στην παραλυτική μορφή παραλύει αρχικά ο τράχηλος και
στη συνέχεια η παράλυση γενικεύεται.
 
Στα άγρια ζώα μπορεί να παρατηρηθεί διαταραχή συμπεριφοράς (π.χ. η αλεπού μπορεί να περιφέρεται στη
διάρκεια της ημέρας και να μη φοβάται την ανθρώπινη
παρουσία).

Εργαστηριακή διάγνωση 
μεσος ανοσοφθορισμός (DFA) για ανίχνευση αντιγόνου
Ά
του ιού σε εγκεφαλικό ιστό του ζώου. Στον άνθρωπο μπορεί να γίνει σε δέρμα του τριχωτού της κεφαλής (συγκέντρωση του ιού στα τριχοθυλάκια).
 RT-PCR: σε ΕΝΥ, σίελο ή ιστό.
 R apid fluorescent focus inhibition test (RFFIT): Ορολογική
δοκιμασία για την ανίχνευση εξουδετερωτικών αντισωμάτων κατά του ιού της λύσσας.

Αντιμετώπιση μετά την έκθεση
Η μετάδοση της λύσσας μετά από έκθεση μπορεί να προληφθεί με την ορθή αντιμετώπιση:
 Περιποίηση και καθαρισμός τραύματος.
 Χορήγηση προφυλακτικής αντιλυσσικής αγωγής.
 Καλή πλύση του τραύματος
 Καλή λήψη ιστορικού συμβάντος
 Φυσιολογική ή ύποπτη συμπεριφορά ζώου
 Επικοινωνία με κτηνιάτρους και δημόσια υγεία
Περιποίηση τραύματος:
 Εντοπισμός όλων των τραυμάτων.
 Εκτίμηση κατηγορίας έκθεσης (βλ. πίνακα σελ. 32).

επιστημονικές εργασίες - άρθρα

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΕ ΖΩΑ
Δήγμα (δάγκωμα) με εκροή αίματος. 
Επαφή σιέλου με απροστάτευτο δέρμα που έχει ανοικτά τραύματα ή μη επουλωμένες πληγές
ή επαφή με βλεννογόνο.
 Επαφή νευρικού ιστού με απροστάτευτο δέρμα που έχει ανοικτά τραύματα ή μη
επουλωμένες πληγές ή επαφή με βλεννογόνο.

Κατηγορία
έκθεσης ΙΙΙ
Κατηγορία
έκθεσης ΙΙ
Κατηγορία
έκθεσης Ι
(Μη έκθεση)




 

ικρής έντασης δαγκώματα χωρίς εκροή αίματος (που δεν διαπερνούν την επιδερμίδα).
Μ 
Εκδορές, αμυχές, γρατζουνιές ή κακώσεις χωρίς εκροή αίματος. 
άιδεμα, κράτημα ζώου ή επαφή σιέλου ή νευρικού ιστού με ακέραιο ή προστατευμένο δέρμα.
Χ 
Οποιαδήποτε επαφή με αίμα, ούρα ή κόπρανα ζώου. 

αθαρισμός και πλύση του τραύματος υπό πίεση (irriΚ
gation) για τουλάχιστον 15 λεπτά.
 
Εφαρμογή ιωδιούχου ή αλκοολούχου αντισηπτικού που
αδρανοποιεί τον ιό της λύσσας.
 
Προφύλαξη για τέτανο (αν ο ασθενής δεν είναι ανοσοποιημένος).
 Χορήγηση αντιβιοτικών, αν είναι απαραίτητο.
 
ΔΕΝ συνιστάται συρραφή του τραύματος, εκτός αν το
απαιτεί η κλινική εικόνα.

Ειδική προφυλακτική αντιλυσσική
αγωγή μετά την έκθεση (PEP) 
Αποτελεί επείγουσα κατάσταση και δεν πρέπει να καθυστερεί.
 Η έναρξη ΡΕΡ δεν πρέπει να καθυστερεί για τα αποτελέσματα της εργαστηριακής διάγνωσης ή της παρατήρησης του ζώου.
 Η κύηση ή η βρεφική ηλικία δεν αποτελούν αντενδείξεις
ΡΕΡ.
 Η ΡΕΡ μπορεί να διακοπεί, αν το ζώο παραμένει υγιές σε
όλη την περίοδο παρακολούθησης ή αποδειχθεί υγιές εργαστηριακά.

Εμβόλιο κατά της λύσσας 
accin Rabique Pasteur: αδρανοποιημένο κεκαθαρμένο
V
εμβόλιο.
 Ο εμβολιασμός πρέπει να αρχίζει την ημέρα της έκθεσης
ή το συντομότερο δυνατό μετά αυτή.
 
Σχήμα χορήγησης μετά την έκθεση: 5 δόσεις τις ημέρες
0, 3, 7, 14 και 28.

32

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής 

ροφυλακτική χορήγηση: 3 δόσεις τις ημέρες 0, 7 και 21
Π
ή 28.
 Χορηγείται αυστηρά ενδομυϊκά (δελτοειδής).
 
ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΧΟΡΗΓΕΙΤΑΙ ΣΤΟ ΓΛΟΥΤΟ ΛΟΓΩ ΜΗ
ΕΠΑΡΚΟΥΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ.
 
Πρέπει να χορηγείται σε διαφορετικό σημείο από την
ανοσοσφαιρίνη (όσο το δυνατόν πιο απομακρυσμένα).
 Δ εν υπάρχουν αντενδείξεις για τη χορήγηση του εμβολίου μετά την έκθεση.
 
Ανεπιθύμητες ενέργειες: τοπικές αντιδράσεις, πυρετός,
κεφαλαλγία, μυαλγίες, ναυτία, έμετος.

Ειδική ανοσοσφαιρίνη κατά της λύσσας 
νθρώπινης προέλευσης [1 amp (5 ml) = 750 IU].
Α 
Πρέπει να χορηγείται (όταν υπάρχει ένδειξη) ταυτόχρονα
με την πρώτη δόση του εμβολίου:
 Μπορεί να χορηγηθεί μέχρι την ημέρα 7.
 Δοσολογία: 20 IU/kg βάρους
 Διήθηση σε πολλαπλά σημεία του τραύματος.
 Δ εν πρέπει να χορηγείται στο ίδιο σημείο με το εμβόλιο.
 
Δεν είναι απαραίτητη η χορήγησή της σε άτομα που
έχουν εμβολιαστεί στο παρελθόν.

ΑΝΤΙΛΥΣΣΙΚΗ ΡΕΡ
Κατηγορία
έκθεσης ΙΙΙ

Χορήγηση εμβολίου και
ανοσοσφαιρίνης

Κατηγορία
έκθεσης ΙΙ

Χορήγηση μόνο εμβολίου *

Κατηγορία
έκθεσης Ι

Δεν χορηγείται ΡΕΡ
* Σε ανοσοκατασταλμένους όπως στην Κατηγορία ΙΙΙ

επιστημονικές εργασίες - άρθρα

Διοικητικά θέματα
Προμήθεια εμβολίων και ορρών:
Νοσοκομείο Αναφοράς: ΓΝΔΑ «Αγ. Βαρβάρα».
 Διαχείριση πληροφορίας:
 Άμεση ενημέρωση του Νοσοκομείου Αναφοράς (ΓΝΔΑ Αγ. Βαρβάρας).
 Άμεση ενημέρωση του ΚΕΕΛΠΝΟ (Κέντρο Επιχειρήσεων) – Σ. Τσιόδρας
 Ενημέρωση Διεύθυνσης Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής ΠΕ, αν το υπεύθυνο ζώο είναι διαθέσιμο.
 Δελτίο άμεσης δήλωσης πιθανής έκθεσης.
 Δελτίο διερεύνησης πιθανής έκθεσης.

Νεότερα δεδομένα για τα κρούσματα λύσσας στην Ελλάδα
Εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα
λύσσας σε ζώα στην Ελλάδα*
Είδος ζώου

Θεσσαλονίκης

κόκκινη αλεπού

Καστοριάς

σκύλος

Κιλκίς
Κοζάνης
Πέλλας
Σερρών
Τρικάλων
Σύνολο

κόκκινη αλεπού

Πλήθος
5
1
15

βοοειδές

2

κόκκινη αλεπού

2

σκύλος

1

κόκκινη αλεπού

7

σκύλος

1

γάτα

1

κόκκινη αλεπού

2
37

Ενημέρωση: 29/11/2013
* Εργαστηριακά αποτελέσματα από το Εργαστήριο Ιολογίας, Εθνικό
Κέντρο Αναφοράς για τη Λύσσα (ΚΚΙΑ)

Παρατηρούνται τα εξής:
 Ο ιός εντοπίζεται κατά συντριπτικό ποσοστό σε άγρια
ζώα.

Τα κρούσματα καταγράφονται σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές, οι οποίες έχουν χαρακτηρισθεί ήδη
ως υψηλής επικινδυνότητας.
 
Δεν έχει εντοπισθεί λυσσασμένο κατοικίδιο ζώο μέσα
σε πόλη.

Γεωγραφική κατανομή των κρουσμάτων:

Πηγή: ΚΕΕΛΠΝΟ

Π.Ε.
εντόπισης ζώου 

έχρι στιγμής δεν έχει καταγραφεί κρούσμα λύσσας
Μ
σε άνθρωπο. Τα άτομα που εκτέθηκαν σε δήγμα υπεβλήθησαν σε προφυλακτική αντιλυσσική αγωγή με χορήγηση εμβολίου ή και ορού καθώς και σε περιποίηση
του τραύματος.

Το ΚΕΕΛΠΝΟ σε συνεργασία με τη Γενική Διεύθυνση
Δημόσιας Υγείας, το ΕΚΕΠΥ και το Υπουργείο Αγροτικής
Ανάπτυξης και Τροφίμων παρακολουθεί το αναδυόμενο
νόσημα της λύσσας και παρεμβαίνει με τις κατάλληλες
ενέργειες για την προστασία της Δημόσιας Υγείας.

Επισημαίνοντας τη σοβαρότητα της νόσου
ο Π.Ο.Υ. θέσπισε ως Παγκόσμια Ημέρα
κατά της λύσσας την 28η Σεπτεμβρίου 2013
Χρήσιμα τηλέφωνα:
ΚΕΕΛΠΝΟ: 210-5212000
Κέντρο επιχειρήσεων: 210-5212054
ΕΚΕΠΥ: 210-6828350
Κέντρο κτηνιατρικών ιδρυμάτων:210-6011499, 210-6010903

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

33

νοσοκομειακή φαρμακευτική
στην Ευρώπη

Η Γενική Σύνοδος (General Assemply) της ΕΑΗP στην Αθήνα
13-16 Ιουνίου 2013
Η Γενική Σύνοδος των εκπροσώπων των Εθνικών Ενώσεων Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών των κρατών-μελών
της EAHP (European Association of Hospital Pharmacists)
πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, 13-16 Ιουνίου 2013, στο
ξενοδοχείο Hilton. Από ελληνικής πλευράς συμμετείχαν η
πρόεδρος της Π.Ε.Φ.Ν.Ι. Δέσποινα Μακριδάκη, η αναπληρωματική ταμίας Δήμητρα Γεννηματά και ο μόνιμος εκπρόσωπος της Π.Ε.Φ.Ν.Ι. στην ΕΑΗΡ Λεωνίδας Τζίμης.
Η ΕΑΗP
Η EAHP (European Association of Hospital Pharmacists,
www.eahp.eu) εκπροσωπεί το επάγγελμα του νοσοκομειακού φαρμακοποιού στην Ευρώπη, σκοπεύοντας στην
εξασφάλιση της συνεχούς βελτίωσης της φροντίδας με
οφέλη για τους ασθενείς στο νοσοκομείο. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της επιστήμης, της έρευνας, της εκπαίδευσης,
της πρακτικής, καθώς και με την ανταλλαγή βέλτιστων
πρακτικών και την συνεργασία με άλλους επαγγελματίες
υγείας.
Η Γενική Σύνοδος της ΕΑΗΡ
Η Γενική Σύνοδος της ΕΑΗΡ πραγματοποιείται κάθε χρόνο τον Ιούνιο. Το 2014 πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα με
εξαιρετική επιτυχία τόσο στο επίπεδο των συνεδριάσεων
όσο και στις παράλληλες εκδηλώσεις, οι οποίες συγκέντρωσαν τα θετικά σχόλια όλων των συμμετεχόντων.
Δύο νέες χώρες, η Μάλτα και η Ρουμανία είναι υποψήφιες
για ένταξη μετά από αίτηση που είχαν υποβάλλει.
Στη Σύνοδο συμμετείχαν 61 εκπρόσωποι από 31 χώρες
μέλη της ΕΑΗΡ, 9 μέλη του Δ.Σ. της ΕΑΗΡ και 6 μέλη από το
προσωπικό των γραφείων της ΕΑΗΡ. Στις παράλληλες εκδηλώσεις συμμετείχαν και 11 συνοδά μέλη. Το σύνολο των
συμμετεχόντων ήταν 91 άτομα.
Οι δραστηριότητες της ΕΑΗΡ
Οι κυριότερες δραστηριότητες για το προηγούμενο χρονικό διάστημα ήταν οι εξής:
 Η συνεργασία με τις ενώσεις των Ευρωπαίων Ιατρών, Νοσηλευτών και Κτηνιάτρων για την Directive 2005/36/EU.
 Η ΕΑΗΡ έγινε δεκτή σαν Stakeholder στον ΕΜΑ.

34

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής 

ι συνεργασίες για θέματα φαρμακοεπαγρύπνησης, με
Ο
την EudraCT, HCPWP.
 
Για θέματα barcoding οι συνεργασίες με την EDQM,
eTACT.
 
Η επεξεργασία των αποτελεσμάτων του Survey 2010, το
οποίο έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα της ΕΑΗΡ σε μορφή .pdf.
 Οι συνεργασίες με το EuroPharm forum: Ενώσεις ασθενών
όπως με το σύλλογο διαβητικών. Η ΕΑΗΡ δίνει πολύ μεγάλη σημασία στη συνεργασία με τις Ενώσεις των Ασθενών.
 
Η συνεργασία με την PGEU (Ομοσπονδία Ευρωπαίων
Φαρμακοποιών με φαρμακείο, 400.000 μέλη), με την
οποία η ΕΑΗΡ (22.000 μέλη) εξέδωσε κοινές θέσεις για το
ρόλο του φαρμακοποιού.
 Η στροφή προς την παρασκευή φαρμάκων στα εργαστήρια των νοσοκομειακών φαρμακείων, μετά από σκάνδαλα που αφορούν την ποιότητα φαρμάκων στις ΗΠΑ με τις
παρασκευές προϊόντων από φαρμακευτικά εργαστήρια
για λογαριασμό νοσοκομείων.
 
Η επεξεργασία των Basel Statements από την Ομάδα
Εργασίας WG2 που θα δώσει και την κατεύθυνση για
τις παρουσιάσεις στο Summit 2014 για το όραμα της
νοσοκομειακής φαρμακευτικής (η μετάφραση στα
ελληνικά από Λ. Τζίμη είναι στη διεύθυνση: http://
www.fip.org/files/fip/HPS/Basel2008/translations/
BaselStatementsGreek.pdf )
 Οι αλλαγές που έγιναν στο περιοδικό European Journal of
Hospital Pharmacy.
 Η παρουσίαση της νέας ιστοσελίδας της ΕΑΗΡ.

Το Ετήσιο Πανευρωπαϊκό Συνέδριο έχει εξελιχθεί σε μεγάλο γεγονός με χιλιάδες συνέδρους, από μερικές εκατοντάδες πριν μερικά χρόνια σε περισσότερους από 3000
στο πρόσφατο συνέδριο στο Παρίσι.
 
Η επένδυση των εσόδων της, ως μη-κερδοσκοπικός οργανισμός, στην αύξηση του προσωπικού, στην Ακαδημία,
στο Survey και το Summit.

Αναφορές από τα κράτη-μέλη
Κάθε κράτος είχε στη διάθεσή του 2 λεπτά για να παρουσιάσει τις 2 κυριότερες δραστηριότητές του για το χρόνο που
πέρασε. Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα αναφέρονται παρακάτω:

νοσοκομειακή φαρμακευτική
στην Ευρώπη
Σλοβακία: Για να γίνεις Διευθυντής σε νοσοκομειακό φαρμακείο πρέπει να διαθέτεις τουλάχιστον μάστερ. Οι συνταξιούχοι νοσοκομειακοί φαρμακοποιοί, όπως και κάθε συνταξιούχος, μπορούν να πάρουν
τη σύνταξή τους και να συνεχίσουν, αν επιθυμούν, να εργάζονται και να μισθοδοτούνται κανονικά. Έτσι υπάρχουν
πολλά νοσοκομειακά φαρμακεία που δεν μπορούν να κάνουν προσλήψεις νέων φαρμακοποιών διότι οι παλαιοί δεν
φεύγουν. Το πιο συνηθισμένο είναι να παίρνουν σύνταξη
και να παραμένουν.
Σλοβενία: Έχουν ξεκινήσει e-learning στην
ιστοσελίδα τους με μεγάλη ανταπόκριση. Επίσης
τα νοσοκομεία τους έχουν αρχίσει να παίρνουν πιστοποίηση από τον αμερικανικό φορέα πιστοποίησης DNV.
Ουγγαρία: Το 25% των νοσοκομειακών φαρμακοποιών είναι κάτω των 35 ετών. Η αναλογία
είναι 1 φαρμακοποιός ανά 200 κλίνες. Χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένα συστήματα για τη συσκευασία των ατομικών δόσεων. Η ειδικότητα της Νοσοκομειακής Φαρμακευτικής είναι 3+2 χρόνια.
Γερμανία: Έχουν 408 νοσοκομειακά φαρμακεία με 1951 νοσοκομειακούς φαρμακοποιούς.
Έχουν αναπτυγμένη κλινική φαρμακευτική. Τα νοσοκομεία
στη Γερμανία δεν έχουν την υποχρέωση να διατηρούν νοσοκομειακό φαρμακείο, αλλά μπορούν να καλύπτονται
από ιδιωτικά φαρμακεία ή φαρμακαποθήκες, τα οποία
όμως δεν πρέπει να απέχουν από τα νοσοκομεία σε απόσταση μεγαλύτερη των 200χλμ.
Πολωνία: Είναι σε διαπραγματεύσεις με το
υπουργείο Υγείας για να καθορίσουν ελάχιστο
αριθμό υπηρετούντων φαρμακοποιών ανά κλίνη. Οι νοσοκομειακοί φαρμακοποιοί αντιμετωπίζονται από τις Διοικήσεις των νοσοκομείων σαν φαρμακαποθηκάριοι και τα
νοσοκομειακά φαρμακεία σαν αποθήκες.
Εσθονία: Οι φαρμακοποιοί δεν αναγνωρίζονται
ως υγειονομικοί επιστήμονες αλλά ως διοικητικοί υπάλληλοι.
Η εξέλιξη των οργανωτικών θεμάτων
 

Υπάρχουν εξελίξεις γύρω από τη θεσμοθέτηση της Ειδικότητας της Νοσοκομειακής Φαρμακευτικής. Η Οδηγία
2005/36 είναι αυτή που αφορά τις ειδικότητες ιατρών και

οδοντιάτρων. Υπάρχει το σενάριο να προχωρήσει η θεσμοθέτηση της ειδικότητας, με βάση στην αρχή 10 κράτη
και εν συνεχεία να υλοποιηθεί και στα επόμενα, όμως η
εφαρμογή της ειδικότητας είναι θέμα που αφορά αποκλειστικά κάθε κράτος ξεχωριστά.
 Το θέμα του barcode στις ατομικές συσκευασίες των ατομικών δόσεων είναι σε εξέλιξη και αναμένονται νέα, ειδικά μετά τις συναντήσεις που είχε η ΕΑΗΡ με την EFPIA και
την EGA.

Το 99% των νοσοκομειακών φαρμακοποιών, σε πρόσφατη σφυγμομέτρηση που έκανε η ΕΗΗΡ (στην οποία
συμμετείχαμε και εμείς), απάντησε ότι αντιμετώπισε
ελλείψεις φαρμάκων τον προηγούμενο χρόνο και ειδικότερα κατά το 63% αυτές οι ελλείψεις ήταν σε εβδομαδιαία βάση.
 
Οι τιμές των φαρμάκων διαφέρουν πολύ από κράτος σε
κράτος και αυτό είναι μία από τις αιτίες που ευνοούν τις
παράλληλες εξαγωγές και προκαλούν προβλήματα σε
κράτη, όπως η Ελλάδα. Η ΕΑΗΡ αυτή τη στιγμή δεν έχει
δεδομένα που να της επιτρέπουν παρέμβαση στην τιμολογιακή πολιτική των φαρμάκων, όμως θα το διερευνήσει
και θα πάρει πληροφορίες από τα μέλη της.
 Στις κλινικές δοκιμές φαρμάκων έχει ξεκινήσει μια επικαιροποίηση της νομοθεσίας με πιο αυστηρές προδιαγραφές και σύμφωνα με τις οδηγίες του ΕΜΑ όλες οι κλινικές
μελέτες πρέπει να αναφέρονται.
 
Για τις Ιατρικές Συσκευές (Medical Devices) αναφέρθηκε
ότι, μετά το σκάνδαλο με τα εμφυτεύματα στήθους στην
Αμερική, η νομοθεσία έχει γίνει πολύ αυστηρή. Σύμφωνα
με το Survey 2010, το 56% των νοσοκομειακών φαρμακείων στην Ε.Ε. διαχειρίζεται τις ιατρικές συσκευές (αναφέρονται ως ιατρικές συσκευές τα υγειονομικά υλικά, τα
αντιδραστήρια, οι αντλίες έγχυσης κλπ). Στην ψηφοφορία
για την αποδοχή των θέσεων της ΕΑΗΡ για τη διαχείριση των ιατρικών συσκευών, αναπτύξαμε τις θέσεις της
Π.Ε.Φ.Ν.Ι., περιγράψαμε την ελληνική κατάσταση και καταψηφίσαμε κατά τη διάρκεια της ψηφοφορίας. Η ψήφος
μας ήταν η μοναδική αρνητική ψήφος, η Αγγλία ψήφισε
λευκό και όλα τα άλλα κράτη υπέρ.
 
Η Οδηγία για τα πλαστά φάρμακα που κυκλοφορούν, ειδικά από το internet, έχει ένα λεπτό σημείο που προκαλεί
προβλήματα. Το ερώτημα είναι σε πιο σημείο πρέπει να
γίνεται η ταυτοποίηση γνησιότητας ενός φαρμάκου:
α) όταν το φάρμακο εισέρχεται στο νοσοκομείο β) όταν
ανοίγει το κουτί του γ) όταν αποστέλλεται από το φαρμακείο προς την κλινική δ) όταν χορηγείται στον ασθενή.
Επειδή οι γνώμες είναι όσοι και οι ομιλούντες, η ΕΑΗΡ θα
διενεργήσει ένα κύκλο ερωτηματολογίου για να διαμορ
φώσει άποψη.
ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

35

νοσοκομειακή φαρμακευτική
στην Ευρώπη
Το Περιοδικό European Journal of Hospital
Pharmacy και η ιστοσελίδα www.eahp.eu
Το περιοδικό European Journal of Hospital Pharmacy ξεκίνησε να ευρετηριάζεται (index) στη βάση δεδομένων
CINAHL database. Αναμένεται και από τη MEDLINE, όμως
αυτό θα πάρει χρόνο και θέλει προσοχή και καλό προγραμματισμό. Οι επισκέπτες στην ιστοσελίδα: http://www.eahp.
eu/ αυξάνονται συνέχεια και η τρέχουσα κατάσταση αναφέρει περισσότερους από 55.000 μοναδικούς επισκέπτες.
Το πανευρωπαϊκό συνέδριο
της EAHP στο Παρίσι
Στο πανευρωπαϊκό συνέδριο στο Παρίσι συμμετείχαν 3703
σύνεδροι, παρά τον πολύ άσχημο καιρό που είχε αποκλείσει
με χιόνια όλο σχεδόν το Παρίσι και είχε μπλοκάρει τις συγκοινωνίες. Εγκρίθηκαν από την Επιστημονική Επιτροπή του Συνεδρίου και παρουσιάστηκαν 630 εργασίες από τις 950 που
είχαν υποβληθεί. Από την πλευρά των εταιριών, συμμετείχαν
73 φαρμακευτικές εταιρείες με περίπτερα και εκθέσεις προϊόντων. Το επόμενο συνέδριο θα γίνει το 2014 στη Βαρκελώνη και το 2015 στην Γερμανία (η πόλη θα ανακοινωθεί). Στο
επόμενο συνέδριο θα οργανωθεί και μια παράλληλη συνεδρίαση, στην οποία οι χώρες που επιθυμούν θα μπορούν να
παρουσιάσουν τα σημαντικότερα επιτεύγματά τους.
H Ακαδημία της ΕΑΗΡ
Η Ακαδημία της EAHP είναι το εκπαιδευτικό ίδρυμα της
EAHP. Η EAHP έχει δημιουργήσει την Ακαδημία της ΕΑΗΡ,
ώστε να προσφέρει τις παρακάτω υπηρεσίες στους ευρωπαίους νοσοκομειακούς φαρμακοποιούς:  Ένα πανευρωπαϊκό σύστημα συνεχιζόμενης εκπαίδευσης (CME)
 Πιστοποιημένα σπονδυλωτά μαθήματα για τη νοσοκομειακή φαρμακευτική σε τέσσερις βασικούς τομείς [την
πρωτοβουλία B.E.A.M. (Biotechnology / Evidence-based
medicine / Aspects of compounding / Management)]:
Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Ανάπτυξη (CPD): Η Ακαδημία της ΕΑΗΡ μπορεί να προσφέρει διαπίστευση για νοσοκομειακές φαρμακευτικές εκπαιδευτικές συναντήσεις
μέσω του Συμβούλιου Διαπίστευσης για την Φαρμακευτική Εκπαίδευση (ACPE). Με μια κληρονομιά που ξεκίνησε
το 1932, η εν λόγω οργάνωση παρέχει το αμερικανικό πρότυπο για τη διαπίστευση της φαρμακευτικής εκπαίδευσης
και χρησιμεύει και ως ένα εξαιρετικό πρότυπο και σημείο
εκκίνησης για τη μελλοντική πανευρωπαϊκή διαπίστευση.
Θέσεις στα νοσοκομεία για άσκηση φοιτητών
Στην ιστοσελίδα http://www.eahp.eu/ της ΕΑΗΡ έχουν

36

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

αναρτηθεί τα νοσοκομεία στην Ευρώπη που προσφέρουν
θέσεις για να ασκηθούν φοιτητές της Φαρμακευτικής, με
το πρόγραμμα ERASMUS. Μέχρι τώρα 7 νοσοκομεία προσφέρουν 15 θέσεις για φοιτητές.
Οι ομάδες εργασίας
Στην ομάδα εργασίας για το Summit on Hospital Pharmacy
που θα γίνει στις Βρυξέλλες 14-15 Μαΐου 2014 συμμετείχε η πρόεδρος της Π.Ε.Φ.Ν.Ι. Δέσποινα Μακριδάκη, στην
ομάδα εργασίας για το Best Practice συμμετείχε η αναπληρωματική ταμίας Δήμητρα Γεννηματά και για το ΕΑΗΡ
Survey συμμετείχε ο υπογράφων. Στο Summit on Hospital
Pharmacy θα εκπροσωπήσει την Π.Ε.Φ.Ν.Ι. η πρόεδρος Δ.
Μακριδάκη και σκοπό έχει να καθορίσει τις εξελίξεις στην
νοσοκομειακή φαρμακευτική στην Ευρώπη για τα επόμενα χρόνια, με βάση τα Basel Statements. Η επεξεργασία
των Basel Statements που θα παρουσιαστούν στο EAHP
Summit 2014 έχει γίνει από την EAHP WG2.
Παρουσίαση των νέων μελών
Ρουμανία:  Ο εκπρόσωπος της Ρουμανίας παρουσίασε την υποψηφιότητα της χώρας του.
Στη Ρουμανία έχουν 564 νοσοκομειακά φαρμακεία και υπηρετούν 692 νοσοκομειακοί φαρμακοποιοί. Οι
σπουδές είναι 5 χρόνια και μετά από 8 χρόνια στο νοσοκομειακό φαρμακείο παίρνουν τον τίτλο Specialist και μετά
από 13 χρόνια τον τίτλο Primary Pharmacist.  Ο μισθός
τους είναι 2.430€ - 5.554€ το χρόνο.  Στον ιδιωτικό τομέα ο
μισθός είναι 12.000€ το χρόνο.  Σε μεταπτυχιακό επίπεδο
έχουν Κλινική Φαρμακευτική, Εργαστηριακή Φαρμακευτική, Βιοστατιστική και Δημόσια Υγεία.  Επίσημα δεν έχουν
Ειδικότητα Νοσοκομειακής Φαρμακευτικής.  Υπάρχουν
10 Πανεπιστημιακές Σχολές Φαρμακευτικής.  Υπάρχουν
8.000 ιδιώτες φαρμακοποιοί.  Υπάρχουν 500 νοσοκομειακά φαρμακεία.
Μάλτα: Στη Μάλτα έχουν 6 νοσοκομεία στα
οποία υπηρετούν 60 νoσοκομειακοί φαρμακοποιοί, εκ των οποίων οι 39 στο Κεντρικό νοσοκομείο του
νησιού.
Μετά από ψηφοφορία οι δύο χώρες έγιναν ομοφώνως
δεκτές σαν νέα μέλη της ΕΑΗΡ.
Η Γενική Σύνοδος του 2014 θα πραγματοποιηθεί στη
Βάρνα της Βουλγαρίας, στις 12-15 Ιουνίου 2014.
Για το 2015 προγραμματίζεται να γίνει στο Πόρτο της
Πορτογαλίας και το 2016 στην Πράγα της Τσεχίας.
Λεωνίδας Τζίμης,
Διευθυντής Φαρμακευτικού Τμήματος Γ.Ν. Χανίων

νοσοκομειακή φαρμακευτική
στην Ευρώπη

Κοινωνικές εκδηλώσεις της GA
Κοινωνικό Πρόγραμμα 43ης Γενικής Συνόδου της EAHP
Αθήνα, 13-16 Ιουνίου 2013

Στο περιθώριο της 43ης Γενικής Συνόδου της Ευρωπαϊκής Ένωσης Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών (EAHP) στην Αθήνα
διοργανώθηκαν από την Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων (Π.Ε.Φ.Ν.Ι.) και πραγματοποιήθηκαν οι παρακάτω κοινωνικές εκδηλώσεις:
Πέμπτη 13/6/2013: Δείπνο στο ξενοδοχείο Χίλτον, όπου χορευτικό συγκρότημα παρουσίασε ένα σύντομο πρόγραμμα
ελληνικών παραδοσιακών και λαϊκών χορών.
Παρασκευή 14/6/2013: Ξενάγηση στο Μουσείο της Ακρόπολης και δείπνο στο ξενοδοχείο Royal Olympic.
Σάββατο 15/6/2013: Μεταφορά με λεωφορείο δια της παραλιακής οδού, ξενάγηση στο Ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο
και δείπνο στο ξενοδοχείο «Αιγαίον» (Σούνιο).
Κυριακή 16/6/2013:

 

ενάγηση αρχικά με λεωφορείο και διαδρομή: Χίλτον – Πανεπιστημίου – Σταδίου – Σύνταγμα – Στάδιο – Ναός Δία –
Ξ
Πύλη Αδριανού και στη συνέχεια περίπατος από Πύλη Αδριανού – Οδός Αδριανού – Λυσικράτη – Ρωμαϊκή Αγορά.
Ελαφρύ γεύμα στο Μοναστηράκι.

Οι σύνεδροι, οι συνοδοί τους και η γραμματεία της Γενικής Συνόδου απόλαυσαν την ελληνική φιλοξενία και αναχώρησαν
γοητευμένοι από τη χώρα και τους κατοίκους της.

38

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

νοσοκομειακή φαρμακευτική
στην Ευρώπη

Οι σύνεδροι, οι συνοδοί τους και οι γραμματείς ξεναγούνται
στο μουσείο της Ακρόπολης και στο Ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

39

νοσοκομειακή φαρμακευτική
στην Ευρώπη

Ένα Νοσοκομειακό Φαρμακείο στη μακρινή Ισλανδία
Συζητώντας με τη συνάδελφο Thorunn K. Guodmundsdotiir,
νοσοκομειακό φαρμακοποιό στην Ισλανδία

Στο πλαίσιο της Γενικής Συνόδου που πραγματοποιήθηκε στις 13-16 Ιουνίου 2013, εκπρόσωποι από
όλες τις χώρες που συμμετέχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών (European
Association of Hospital Pharmacists - EAHP) βρέθηκαν στην Αθήνα. Στο περιθώριο των εργασιών της
Γενικής Συνόδου, συναντήσαμε μία από τις εκπροσώπους της Ισλανδίας, τη συνάδελφο Thorunn K.
Guodmundsdotiir, με την οποία ανταλλάξαμε ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τον τρόπο άσκησης
της νοσοκομειακής φαρμακευτικής στην Ισλανδία και στην Ελλάδα. Στο άρθρο αυτό καταγράψαμε τις
βασικές πληροφορίες που μας έδωσε η Thorunn σε αυτήν τη συνάντηση. 

μήμα κλινικών υπηρεσιών, όπου οι φαρμακοποιοί ουΤ
σιαστικά ασκούν κλινική φαρμακευτική, λαμβάνουν φαρμακευτικό ιστορικό των ασθενών και συμμετέχουν στην
ομάδα λήψης αποφάσεων για τη θεραπεία του ασθενούς
μαζί με γιατρούς και νοσηλευτές. Στο τμήμα αυτό απασχολούνται 5 φαρμακοποιοί και 7 βοηθοί φαρμακείου.
 Τμήμα παραγγελιών, προμήθειας και διάθεσης: Στο
τμήμα αυτό απασχολούνται 2 φαρμακοποιοί και 9 βοηθοί
φαρμακείου.
 Φαρμακείο εξωτερικών ασθενών: Στο τμήμα αυτό απασχολούνται 2 φαρμακοποιοί και 7 βοηθοί φαρμακείου.
 Τμήμα παραγωγής: στο πλαίσιο του οποίου λειτουργούν
εργαστήριο παραγωγής άσηπτων διαλυμάτων, οφθαλμολογικής κυρίως χρήσης, εργαστήριο ανασύστασης
κυτταροστατικών φαρμάκων, εργαστήριο παρεντερικής
διατροφής και εργαστήριο γαληνικών παρασκευών. Στο
τμήμα αυτό απασχολούνται 4 φαρμακοποιοί και 7 βοηθοί
φαρμακείου.
Επίσης στο φαρμακευτικό τμήμα λειτουργεί το τμήμα φαρμακευτικής ενημέρωσης, ένα πρόσφατο για το τμήμα επίτευγμα, όπου απασχολείται πλήρως ένας φαρμακοποιός
και προς το παρόν εξυπηρετεί τις ανάγκες του νοσοκομείου, ενώ στις άμεσες βλέψεις του τμήματος είναι να επεκτείνει τη λειτουργία του για την κάλυψη των αναγκών φαρμακευτικής ενημέρωσης εξωνοσοκομειακών επαγγελματιών
υγείας και αργότερα ακόμη και ασθενών.

Η Ισλανδία είναι μια χώρα με έκταση περίπου 103.000km2,
δηλαδή μόλις 30.000km2 μικρότερη από την Ελλάδα, και
πληθυσμό 321.000 κατοίκους, δηλαδή περίπου το μισό
πληθυσμό της Κρήτης. Είναι αραιοκατοικημένο νησί και
βρίσκεται απομονωμένη στο βορειοδυτικό άκρο της
ευρωπαϊκής ηπείρου. Έχει δημόσιο και ενιαίο σύστημα
υγείας και, σε αντίθεση με άλλα ανεπτυγμένα κράτη, δεν
υπάρχουν ιδιωτικά νοσοκομεία και ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες. Η Ένωση Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών
Ισλανδίας αριθμεί 12 μέλη και έγινε μέλος της EAHP το
2012, στη Γενική Σύνοδο της Βουδαπέστης.
Η Thorunn εργάζεται στο φαρμακευτικό τμήμα του
Landispitali University Hospital, που βρίσκεται στην
πρωτεύουσα Ρέικιαβικ. Το νοσοκομείο έχει σήμερα 650
κλίνες, ενώ πριν από την κρίση είχε 850. Στο φαρμακευτικό τμήμα εργάζονται περίπου 50 άτομα. Από αυτά 12
είναι φαρμακοποιοί, 2 είναι βοηθοί φαρμακοποιού και
οι υπόλοιποι είναι τεχνολόγοι - βοηθοί φαρμακείου. Κάποιοι από το προσωπικό του φαρμακευτικού τμήματος
δεν έχουν πλήρες ωράριο σε μία μόνο θέση.
Το φαρμακευτικό τμήμα αναπτύσσεται σε 4 επιμέρους
τμήματα:

40

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Η συνταγογράφηση για τους νοσηλευόμενους ασθενείς
γίνεται με τη χρήση της εμπορικής ονομασίας των σκευασμάτων, ενώ για τους εξωτερικούς ασθενείς με τη χρήση
της δραστικής ουσίας. Σε κάθε περίπτωση, η συνταγογράφηση γίνεται ηλεκτρονικά. Η συνταγή δεν εκτυπώνεται και

νοσοκομειακή φαρμακευτική
στην Ευρώπη
ο ασθενής προσέρχεται στο φαρμακείο του νοσοκομείου
ή σε φαρμακείο της κοινότητας με την ηλεκτρονική κάρτα
υγείας, με τη χρήση της οποίας ο φαρμακοποιός έχει πρόσβαση στις συνταγές που έχουν γραφτεί για τον ασθενή και
πρόκειται να εκτελεστούν.
Το ωράριο των νοσοκομειακών φαρμακοποιών στην
Ισλανδία είναι 8:00-16:00. Οι έκτακτες ανάγκες που τυχόν
προκύπτουν από τις 16:00 μέχρι τις 24:00 καλύπτονται με
εφημερία ετοιμότητας. Για τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες 1 φαρμακοποιός και 3 τεχνολόγοι - βοηθοί φαρμακείου
εργάζονται 10:00-13:00 και μετά ακολουθεί εφημερία ετοιμότητας. Πριν από την κρίση υπήρχε εφημερία ετοιμότητας
και για τη νύχτα, αλλά πλέον αυτό δεν ισχύει και τις εξαιρετικά επείγουσες περιπτώσεις που ίσως προκύψουν διαχειρίζεται ο Διευθυντής του τμήματος.
Στο φαρμακευτικό τμήμα του πανεπιστημιακού νοσοκομείου Landspitali ασκούνται οι φοιτητές της φαρμακευτικής
σχολής του πανεπιστημίου της Ισλανδίας, οι οποίοι ανέρχονται σε 20 περίπου κατ’ έτος. Η φοίτηση στη φαρμακευτική σχολή ακολουθεί το σύμφωνο της Μπολόνια (bachelor
στα 3 χρόνια σπουδών και master στα 5). Μετά το 4ο έτος
της φοίτησής τους μπορούν να γίνουν βοηθοί φαρμακοποιού μέχρι να αποκτήσουν πτυχίο και να μπορούν να κάνουν
αίτηση για θέση φαρμακοποιού.
Η κλινική φαρμακευτική δεν αποτελεί ειδικότητα, υπάρχουν ωστόσο πρόσφατα προγράμματα κατάρτισης νοσοκομειακής φαρμακευτικής που λαμβάνουν χώρα προκειμένου να εκπαιδευτούν καλύτερα οι πτυχιούχοι φαρμακοποιοί
που θέλουν να εργαστούν σε νοσοκομειακό περιβάλλον. Το
φαρμακευτικό τμήμα δραστηριοποιείται επίσης στην κατάρτιση νοσοκομειακών βοηθών φαρμακείου, πρόγραμμα
που μόλις πρόσφατα ολοκληρώθηκε και το οποίο αποτελείται από 2 χρόνια επιπλέον εκπαίδευσης για τους βοηθούς
φαρμακείου που θέλουν να εργαστούν σε νοσοκομείο.
Η οικονομική κρίση που ξέσπασε στην Ισλανδία το 2008
έφερε σημαντικές αλλαγές στο χώρο τη υγείας. Δεν καταγράφηκαν περικοπές μισθών των εργαζομένων, η υποτίμηση όμως της ισλανδικής κορώνας πολλαπλασίασε το
κόστος ζωής. Επίσης δεν έγιναν απολύσεις, χωρίς όμως να
γίνουν και οι προβλεπόμενες αντικαταστάσεις συναδέλφων
που συνταξιοδοτήθηκαν ή απουσίασαν σε άδειες μητρότητας. Για τα πρώτα χρόνια μετά το 2008 καταγράφηκε αύξηση της ανεργίας λίγο πάνω από το 10%, καθώς και αύξηση
των τιμών των φαρμάκων μέχρι διπλασιασμού σε κάποιες περιπτώσεις. Ωστόσο, σήμερα το ποσοστό ανεργίας
είναι γύρω στο 8% και οι τιμές των φαρμάκων μειώνονται.
Το νοσοκομείο μέχρι το 2008 κατέγραφε αρνητικούς ισο-

λογισμούς, οι οποίοι έγινε εφικτό να γίνουν μηδενικοί στα 4
τελευταία χρόνια. Κάποια από τα βήματα που οδήγησαν σε
αυτό το αποτέλεσμα ήταν:
 
η λειτουργία μονάδας ημερήσιας νοσηλείας, όπου οι
ασθενείς λαμβάνουν θεραπείες (π.χ. χημειοθεραπείες)
χωρίς να διαμένουν στο νοσοκομείο, ακόμη και όταν οι
εγχύσεις φαρμάκων γίνονται σε διαδοχικές ημέρες
 
ο διαχωρισμός των χειρουργείων σε αυτά που μπορούν
να πραγματοποιηθούν χωρίς νοσηλεία και σε αυτά για τα
οποία απαιτείται νοσηλεία, με αποτέλεσμα τη μείωση των
αναγκών για κλίνες χειρουργικών κλινικών
 
η πραγματοποίηση εργαστηριακού ελέγχου σε ασθενείς
που πρόκειται να λάβουν θεραπεία στη μονάδα ημερήσιας νοσηλείας ή που πρόκειται να κάνουν κάποια επέμβαση μία ημέρα νωρίτερα ως εξωτερικοί ασθενείς
 η έναρξη λειτουργίας του εργαστηρίου ανασύστασης
κυτταροστατικών φαρμάκων από το φαρμακευτικό
τμήμα. Έτσι το νοσοκομείο βελτίωσε τις οικονομικές του
επιδόσεις χωρίς να μεταβάλλει ουσιαστικά την ποιότητα
της παρεχόμενης υπηρεσίας προς τους ασθενείς.
Το status των φαρμακοποιών στην Ισλανδία είναι εξαιρετικά υψηλό. Πρόκειται για ένα επάγγελμα που χαίρει της αναγνώρισης του κοινού και επιπλέον οι νοσοκομειακοί φαρμακοποιοί χαίρουν ιδιαίτερης εκτίμησης και αποδοχής από
τους συναδέλφους τους με το να βρίσκονται πιο κοντά στην
καρδιά του επαγγέλματος, προφυλαγμένοι από τους κανόνες της αγοράς. Στην Ισλανδία δεν υπάρχει ανεργία στους
φαρμακοποιούς.
Η Ισλανδία δεν ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει ωστόσο συνδεθεί με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων
(European Medicines Agency - EMA) και παρακολουθεί και
τηρεί όλες τις εγκρίσεις και οδηγίες που δίνονται από αυτόν.
Ταυτόχρονα έχει Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων που έχει ως
αντικείμενο την έκδοση αδειών κυκλοφορίας φαρμάκων
στη χώρα.
Ωστόσο, ένα από τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ισλανδία, το οποίο αποτελεί και κύρια αιτία ελλείψεων
φαρμάκων, έγκειται στο γεγονός ότι πρόκειται για μια πολύ
μικρή χώρα, για την οποία πολλές φαρμακευτικές εταιρείες
δεν έχουν εμπορικό ενδιαφέρον δραστηριοποίησης στην
εγχώρια αγορά. Έτσι παρατηρείται συχνά το φαινόμενο να
καταγράφονται ελλείψεις, ειδικά σε φάρμακα που χρησιμοποιούνται σε νοσοκομειακό περιβάλλον και να απαιτούνται
σύνθετες διαδικασίες για την εισαγωγή των φαρμάκων στη
χώρα, συνήθως από άλλες σκανδιναβικές χώρες.
Επιμέλεια: Ελένη Ρηνάκη
Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός Γ.Ν. Χανίων
ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

41

συνέδρια - σεμινάρια

12ο Ετήσιο Συνέδριο HealthWorld 2013
«Από το μνημόνιο στην ανασυγκρότηση του Υγειονομικού Τομέα»
19-20 Σεπτεμβρίου 2013/ Ξενοδοχείο Ledra Marriott
3. Η 
ανάγκη εύρεσης νέας διευρυμένης χρηματοδοτικής
βάσης στον ΕΟΠΥΥ είναι επιτακτική, ώστε να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα αποζημίωσης των προμηθευτών, αλλά και κάλυψης των ανασφάλιστων ομάδων του
πληθυσμού.
4. Η 
ανάπτυξη και η εφαρμογή κλειστών προϋπολογισμών
στα νοσοκομειακά ιδρύματα, στα κέντρα υγείας και στις
υγειονομικές περιφέρειες είναι αναγκαία, ώστε ο έλεγχος των τιμών και του όγκου να δίνουν σταθερή δαπάνη
και να αποφεύγονται τα ελλείμματα και τα χρέη.

Με μεγάλη επιτυχία και παρουσία πλήθους εκπροσώπων
του κλάδου Υγείας πραγματοποιήθηκε στις 19-20 Σεπτεμβρίου 2013, το 12ο ετήσιο συνέδριο Healthworld 2013, με
θέμα «Από το Μνημόνιο στην ανασυγκρότηση του Υγειονομικού Τομέα», του Ελληνοαμερικανικού Εμπορικού
Επιμελητηρίου, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και
του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδας.
Στο Συνέδριο παρουσιάστηκαν και συζητήθηκαν τα καίρια προβλήματα του τομέα της υγείας και έγιναν σημαντικές προτάσεις και τοποθετήσεις στις εξής θεματικές ενότητες:  Η ανασυγκρότηση του ΕΟΠΥΥ ως προϋπόθεση
για τη βιωσιμότητα του ιατροασφαλιστικού συστήματος.
 Η καινοτομία και ο έλεγχος της φαρμακευτικής δαπάνης.
 H απόδοση των επενδύσεων σε καινοτόμες τεχνολογίες
και υλικά.  Η διασφάλιση της ποιότητας και της καταλληλότητας της υγειονομικής περίθαλψης.
Οι εργασίες του Συνεδρίου ολοκληρώθηκαν με ανοιχτή συζήτηση debate με θέμα: «Τεκμηρίωση και συναίνεση ως προαπαιτούμενα μιας “παραγωγικής πολιτικής”», με τη συμμετοχή εκπροσώπων όλων των φορέων υπηρεσιών υγείας.
Κατωτέρω παρατίθενται τα βασικά συμπεράσματα που
διατυπώθηκαν:
1. Η επιβολή του Μνημονίου στον τομέα της υγείας δημιουργεί μια ασφυκτική κατάσταση με αποτέλεσμα αρνητικές επιπτώσεις στην παροχή υπηρεσιών υγείας, αφού
τα προτεινόμενα μέτρα δεν οδηγούν σε επιθυμητά αποτελέσματα.
2. Η συμπίεση της δαπάνης για το φάρμακο (>50%) και τα
τεχνολογικά και υγειονομικά προϊόντα (>60%) δημιουργεί σοβαρότατα προβλήματα λειτουργίας.

42

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

5. Σ 
υνεχής αξιολόγηση και αναπροσαρμογή των κανόνων
που διέπουν την εφαρμογή του μοντέλου Κλειστών
Ενοποιημένων Νοσηλείων (DRGs) στην τιμολόγηση ιατρικών πράξεων.
6. Τα μέτρα του Μνημονίου και οι περικοπές στη δαπάνη
υγείας έχουν διογκώσει τα προβλήματα, ενώ έχει προστεθεί και το σοβαρότατο πρόβλημα της αποασφάλισης του
πληθυσμού. Υπάρχει πλέον μείζον κοινωνικό και οικονομικό θέμα, ειδικότερα με το πρόβλημα της χρηματοδότησης του ΕΟΠΥΥ και της δαπάνης των νοσοκομείων.
7. Η εισαγωγή νέων καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών είναι απαραίτητη σε ένα σύγχρονο και βιώσιμο σύστημα υγείας. Η οποιαδήποτε επένδυση σε νέα καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες μπορεί να συμβάλει όχι μόνο
στη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας προς τους πολίτες
αλλά και στη μείωση της συνολικής δαπάνης Υγείας.
8. Ε ίναι απαραίτητη η ανάγκη εισαγωγής διαδικασιών
που να διασφαλίζουν την ποιότητα των προϊόντων
και υπηρεσιών πέρα από το κόστος προμήθειάς τους.
Η σωστή σχέση ποιότητας και τιμής διασφαλίζει την
αποτελεσματικότερη και ταχύτερη θεραπεία των ασθενών και βοηθά στη μείωση του συνολικού κόστους δαπάνης. Η αξιολόγηση και διαμόρφωση των διαδικασιών
που υπάρχουν για την εισαγωγή τιμών στο παρατηρητήριο τιμών (Ε.Π.Υ.) είναι μια απολύτως αναγκαία συνθήκη. Μια πρόταση που συζητήθηκε ήταν να μετατραπεί η ΕΠΥ σε Παρατηρητήριο Τιμών και Ποιότητας.
9. Μ 
ε το τέλος του Μνημονίου, είναι επιτακτική η ανάγκη για τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου Εθνικού
Στρατηγικού Σχεδίου για την υγεία με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, στην εκπόνηση του οποίου οφείλουν να
συνεισφέρουν όλοι οι λειτουργοί της υγείας της χώρας

συνέδρια - σεμινάρια

παρά τις όποιες διαφορές. Στην κατεύθυνση αυτή είναι
αναγκαίο να βελτιωθεί η τεκμηρίωση στη λήψη αποφάσεων και τη διατύπωση προτάσεων και να καταβληθεί
κάθε προσπάθεια για την αναζήτηση της μέγιστης δυνατής συναίνεσης. Με άλλα λόγια, η τεκμηρίωση και η
συναίνεση συνιστούν τα βασικά προαπαιτούμενα για τη
συγκρότηση μιας «παραγωγικής» πολιτικής στην υγεία.
10. Σημαντικά μέτρα του Εθνικού Σχεδιασμού θα πρέπει
να είναι η διασφάλιση της ποιότητας και πληρότητας
των υπηρεσιών υγείας καθώς και η άμεση πρόσβαση
του συνόλου των πολιτών σε αυτές.
11. Επισημάνθηκε επίσης ότι είναι απαραίτητη η διασφάλιση της επάρκειας φαρμάκων στην αγορά και
απρόσκοπτη πρόσβαση των ασφαλισμένων στις
θεραπείες τους και ειδικότερα στην καινοτομία που
συμβάλλει στην ιατρική αποτελεσματικότητα και στην
εξοικονόμηση πόρων.
Παρά τις προσπάθειες, εξακολουθούν να εμφανίζονται οι ανεπάρκειες του συστήματος και χρειάζεται
άμεση αντιμετώπιση, όπως: (α) η βελτίωση της διείσδυσης των γενοσήμων στην αγορά (β) η ορθή τιμολόγηση των γενοσήμων και off patent προϊόντων (γ)
η βελτίωση του ποσοστού συμμετοχής των ασθενών
με κριτήρια το εισόδημα και την ανάγκη και η ορθή
εφαρμογή αυτού μέσω ηλεκτρονικής συνταγογράφησης (δ) ο εξορθολογισμός των ποσοστών κέρδους
φαρμακοποιών και φαρμακεμπόρων (ε) ο άμεσος

προγραμματισμός για την αποκατάσταση των χρεών
και την περαιτέρω χρηματοδότηση για ένα βιώσιμο
σύστημα υγείας.
12. Η χώρα χρειάζεται ένα εθνικό πρόγραμμα για την υγεία,
το οποίο θα δίδει άμεση και απόλυτη προτεραιότητα:
 στην ΠΦΥ και στον ΕΟΠΥΥ  στη διασφάλιση της
επάρκειας σε φάρμακα, αναλώσιμα υγειονομικά υλικά
και τεχνολογικό εξοπλισμό  στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων της εγχώριας φαρμακοβιομηχανίας για την
κάλυψη των αναγκών του συστήματος υγείας σε ποιοτικά και φτηνά γενόσημα φάρμακα και τη στήριξη της
έρευνας στο χώρο του φαρμάκου  στην ολιστική προσέγγιση της υγείας για ένα σχέδιο για την πρωτοβάθμια φροντίδα, την πρόληψη και την αγωγή υγείας, την
αποθεραπεία και την αποκατάσταση  στην εισαγωγή
κλειστού προϋπολογισμού για τον έλεγχο του κόστους
και την αποδοτική κατανομή των πόρων.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη για υπέρβαση των
μέτρων του Μνημονίου στο χώρο της υγείας και την έναρξη και εφαρμογή ενός δομημένου προγράμματος.
Η Π.Ε.Φ.Ν.Ι. εκπροσωπήθηκε στο συνέδριο αυτό από την
Πρόεδρο κ. Μακριδάκη, η οποία τόνισε για μια ακόμη
φορά τη συμβολή του Νοσοκομειακού Φαρμακοποιού
στη μείωση της φαρμακευτικής δαπάνης, παρά τη δραματική υποστελέχωση των Φαρμακευτικών Τμημάτων.
Επιμέλεια: Δ. Μακριδάκη - Κ. Σπυριδάκη

Συνέδρια στο εξωτερικό
• 13th ISOP Annual Meeting “The Renaissance of Pharmacovigilance” | 1-4 October 2013, Pisa, Italy
• 42nd 

ESCP symposium “Implementation of Clinical Pharmacy Practice: Research, Education
and Management” | 16-18 October 2013, Praque, Czech Republic

• 7 th Masterclass in Oncology Pharmacy (basic and intermediate), ESOP | 21-25 October 2013,
Dresden, Germany

•M 
asterclass ESOP-ESO Advanced Masterclass in Oncology Pharmacy, ESOP | 21-25 October
2013, Dresden, Germany

• 16th ISPOR Annual European Congress “New European Policiest Patient stimulate change”
2-6 November 2013, The convention Centre Dublin, Dublin Ireland

•U 
KCPA Autumn Residential Symposium 2013, “Progressing Practice: Leading in Excellence” |
22-23 November 2013, U.K.-Chester, Hotel Crown Plaza

•E 
uropean Summit on Hospital Pharmacy | 14-15 May 2014, Diamant Business Centre,
Brucells, Belgium

• 1 9o Congress of EAHP | 26-28 Martz 2014, CCIB-Centre de Convencious International de
Barcelona, Spain

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

43

συνέδρια - σεμινάρια

Tριήμερο ποιότητας στα Χανιά (25-27 Σεπτεμβρίου 2013)

α. Εκπαιδευτικό Εργαστήριο 7ης ΥΠΕ
«Βέλτιστες πρακτικές ποιότητας της
7ης υγειονομικής περιφέρειας Κρήτης»
25 Σεπτεμβρίου 2013
Η 7η Υγειονομική Περιφέρεια Κρήτης διοργάνωσε επιστημονική εκδήλωση – εκπαιδευτικό εργαστήριο με θέμα:
«Βέλτιστες πρακτικές ποιότητας της 7ης υγειονομικής
περιφέρειας Κρήτης».
Το εκπαιδευτικό εργαστήριο πραγματοποιήθηκε στο ξενοδοχείο «Ακάλι» στα Χανιά, την Τετάρτη 25 Σεπτεμβρίου
2013, και τελούσε υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας.
Στόχος της ως άνω διοργάνωσης ήταν τόσο η αναβάθμιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας
όσο και η ευαισθητοποίηση των επαγγελματιών υγείας
των νοσοκομείων σε θέματα ποιότητας.
Στο Εκπαιδευτικό Εργαστήριο συμμετείχε το Φαρμακευτικό Τμήμα του Γενικού Νοσοκομείου Χανίων με παρουσίαση που περιελάμβανε τα κάτωθι θέματα:  Τα νέα εργαλεία
του Νοσοκομειακού Φαρμακοποιού και η χρήση τους
στην καθημερινή πρακτική στο Φαρμακευτικό Τμήμα
του Γενικού Νοσοκομείου Χανίων.  Οι παρεμβάσεις του
Νοσοκομειακού Φαρμακοποιού για την ποιοτική φαρμακευτική περίθαλψη νοσηλευομένων και εξωτερικών ασθενών.  Αποτίμηση διαδικασίας διαπραγμάτευσης φαρμάκων του Γ.Ν. Χανίων και σύγκριση με τα αποτελέσματα
διεθνών ηλεκτρονικών διαγωνισμών της ΕΠΥ.

44

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Την ανακοίνωση των παρουσιάσεων έκαναν οι Νοσοκομειακοί Φαρμακοποιοί M. Πετρόγγονας, E. Ρηνάκη, Λ. Τζίμης.
Από το ΠΑΓΝΗ η συνάδελφος Νάντια Γκογκοζώτου παρουσίασε τη «18μηνη εμπειρία από την οργάνωση και λειτουργία της Κεντρικής Μονάδας Διάλυσης Κυτταροστατικών
Φαρμάκων και τα οφέλη που απεκόμισε το νοσοκομείο από
τη λειτουργία της».

συνέδρια - σεμινάρια

β. Διημερίδα ποιότητας
στις υπηρεσίες υγείας
«Ευαισθητοποίηση των λειτουργών υγείας
στα συστήματα για τη βελτίωση της
ποιότητας στις υπηρεσίες υγείας και
στην ενδυνάμωση του ρόλου του ασθενούς»
26-27 Σεπτεμβρίου 2013
Τη 2η ημέρα η σκυτάλη δόθηκε στη Διεύθυνση Ποιότητας
και Αποδοτικότητας του Υπουργείου Υγείας στη διημερίδα
με θέμα: «Ευαισθητοποίηση των λειτουργών υγείας στα
συστήματα για τη βελτίωση της ποιότητας στις υπηρεσίες
υγείας και στην ενδυνάμωση του ρόλου του ασθενούς».
Πρωταρχικός στόχος της διημερίδας ήταν η ενίσχυση των
δεξιοτήτων των επαγγελματιών υγείας, μέσω μεταφοράς
τεχνογνωσίας και ανταλλαγής εμπειριών από το εθνικό και
το διεθνές περιβάλλον, με σκοπό τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας.
Στην ενότητα αυτή, η Πρόεδρος της Π.Ε.Φ.Ν.Ι., διευθύντρια
του Φαρμακευτικού τμήματος των διασυνδεόμενων νο-

σοκομείων Γ.Ν.Α. «Σισμανόγλειο»-«Α. Φλέμινγκ» Δέσποινα
Μακριδάκη, αναφέρθηκε στον κομβικό ρόλο του Νοσοκομειακού Φαρμακοποιού στη διασφάλιση της ποιότητας
των διαδικασιών και υπηρεσιών του Φαρμακευτικού Τμήματος, με στόχο την ασφαλή κάλυψη των ασθενών και την
ορθή διαχείριση των υπαρχόντων πόρων.
Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της
εφαρμογής ανάλογων συστημάτων στα εργαστήρια και τις
μονάδες εποπτείας του Φαρμακευτικού Τμήματος, μέσω
της εκπαίδευσης του προσωπικού εν γένει, της συμβουλευτικής φαρμακευτικής σε
εσωτερικούς και εξωτερικούς
ασθενείς, της εφαρμογής της
Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης, του Νοσοκομειακού Συνταγολογίου και μέσω ανάπτυξης και εφαρμογής συγκεκριμένων διαδικασιών.
Με την ευχή οι ασθενείς να γίνουν αποδέκτες όλο και πιο
ποιοτικών υπηρεσιών υγείας, η Π.Ε.Φ.Ν.Ι. δεσμεύεται να εργασθεί σκληρά προς την κατεύθυνση αυτή.
Επιμέλεια: Δ. Μακριδάκη - Κ. Σπυριδάκη

Συνέδρια στην Ελλάδα
• 1 5o Πανελλήνιο Συνέδριο Management Υπηρεσιών Υγείας «Αριστεία και Διαφάνεια στα
Δημόσια Νοσοκομεία» | 11-12 Οκτωβρίου 2013, Αθήνα, Ξενοδοχείο Τιτάνια

• 1 3ο PharmaPoint, Φαρμακευτικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης | 11-12 Οκτωβρίου 2013, ΔΕΘ,
Συνεδριακό Κέντρο «Ι. Βελλίδης»

• « Σπάνιες Παθήσεις και Ορφανά Φάρμακα στην καθημερινή κλινική πράξη» | Επιστημονική

Εταιρεία Σπάνιων Παθήσεων και Ορφανών Φαρμάκων | 23 Οκτωβρίου 2013, Σέρρες, Hotel EL

• 6 ο Συνέδριο Π.Ε.Φ.Ν.Ι. «Η Νοσοκομειακή Φαρμακευτική στην Ολοκληρωμένη Φροντίδα
Υγείας» | 14-17 Νοεμβρίου 2013, Ιωάννινα, Ξενοδοχείο Du Lac

•Σ 
υνέδριο «Εξατομικευμένη θεραπεία και Καινοτομία» | 31 Οκτωβρίου 2013, Αθήνα,
Συνεδριακό Κέντρο Δαΐς

• 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ασθενών - Patiens in Power | 8 Νοεμβρίου 2013, Αθήνα, Ξενοδοχείο
Divani Caravel

• 1 o Πανελλήνιο Συνέδριο «Διαχείριση Κρίσεων στον Τομέα της Υγείας» | 8-10 Νοεμβρίου 2013,
Αθήνα, Ξενοδοχείο Divani Caravel

• 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο του Φόρουμ Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Ιατρικής |
22-24 Νοεμβρίου 2013, Αθήνα, Ξενοδοχείο Royal Olympic

• 25o 
Πανελλήνιο Συνέδριο AIDS, Ελληνική Εταιρεία Μελέτης και Αντιμετώπισης του AIDS |
29/11-1/12 2013, Hotel Royal Olympic

• 9 ο Πανελλήνιο Συνέδριο για τη Διοίκηση τα Οικονομικά και τις Πολιτικές της Υγείας. Εθνικό
Σύστημα Υγείας: 30 χρόνια μετά | 5-7 Δεκεμβρίου 2013, Αθήνα, Ξενοδοχείο Hilton.

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

45

συνέδρια - σεμινάρια

EAHP Academy Seminar
«Pharmacoeconomics-tools, strategies and beyond»
Σεπτέμβριος 2013
Στις 13-15 Σεπτεμβρίου 2013 διεξήχθη στη Λισσαβώνα το
Ακαδημαϊκό Σεμινάριο Φαρμακο-οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών με τίτλο:
«Pharmacoeconomics-tools, strategies and beyond».
Στο σεμινάριο αυτό έλαβαν μέρος 70 νοσοκομειακοί φαρμακοποιοί απ' όλη την Ευρώπη, μέλη των αντίστοιχων ευρωπαϊκών ενώσεων. Από την Ελλάδα έλαβαν μέρος η κ.
Σοφία Βούλγαρη από το ΓΝΑ «Γεώργιος Γεννηματάς», η κ.
Ελένη Ρηνάκη από το Νοσοκομείο Χανίων και η κ. Ράνια
Τοδούλου από το ΓΝΑ «Ο Άγιος Σάββας».
Το σεμινάριο ήταν χωρισμένο σε τέσσερις ενότητες:
1. Γενικές αρχές, Δημόσια Υγεία και Φαρμακοοικονομία (General, Public Health and Pharmacoeconomics).
Ο νοσοκομειακός φαρμακοποιός καλείται να ικανοποιήσει
τις οικονομικές απαιτήσεις του εργοδότη του, της κυβέρνησης και των φορολογουμένων. Όμως συχνά οι απαιτήσεις αυτές έρχονται σε αντίθεση με την ιατρική πρακτική
και τις προσδοκίες/ανάγκες των ασθενών.
Στόχος της πρώτης ενότητας ήταν να διδάξει το νοσοκομειακό φαρμακοποιό πώς να προσεγγίσει κριτικά αυτές τις
αντιθέσεις και να επιτύχει το καλύτερο αποτέλεσμα τόσο
από πλευράς φαρμακο-οικονομίας όσο και προς όφελος
του ασθενούς.
2. Από την πολιτική (φαρμακο-οικονομία) στην
επιστήμη (φαρμακο-οικονομική ανάλυση και
έρευνα) [From policy (pharmacoeconomics) to science
(pharmacoeconomicanalysis and research)].
Στόχος της ενότητας αυτής ήταν:
α) η κατανόηση της μεθοδολογίας που χρησιμοποιείται
στη φαρμακο-οικονομική ανάλυση
β) οι δυνατότητες και οι περιορισμοί της και
γ) η εφαρμογή της φαρμακο-οικονομικής ανάλυσης στη
λήψη αποφάσεων που αφορούν στη δημόσια υγεία.
3. Αντίφαση/ανακολουθία μεταξύ κλινικών
αποφάσεων και οικονομικών παραγόντων
(Discrepancy between clinical decisions and economic
factors)
Η ενότητα αυτή κάλυψε την προσβασιμότητα των ασθενών στα θεραπευτικά σχήματα και τις μεθόδους που χρη-

46

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

σιμοποιούνται για την αποζημίωσή τους από τους ασφαλιστικούς οργανισμούς. Αναφέρθηκαν παραδείγματα και
μεθοδολογίες από διάφορες χώρες.
Στόχος της ήταν:
α) να αναδείξει πώς οι οικονομικοί παράγοντες επηρεάζουν τη λήψη των κλινικών αποφάσεων
β) ν α παρουσιάσει και να αναλύσει τις μεθόδους αποζημίωσης των θεραπευτικών σχημάτων που εφαρμόζονται
στα διάφορα κράτη
γ) να τονίσει την ιδιαίτερη θέση που κατέχουν τα orphan
drugs, αφενός λόγω του υψηλού τους κόστους και αφετέρου λόγω των περιορισμένων επιστημονικών στοιχείων σχετικά με την αποτελεσματικότητά τους κυρίως
εξαιτίας του μικρού αριθμού ασθενών που τα χρησιμοποιούν. Πρέπει για αυτά να εφαρμόζονται τα ίδια φαρμακο-οικονομικά κριτήρια όπως και για τα υπόλοιπα
ακριβά φάρμακα;
4. Μοντέλα χρηματοδότησης -προϋπολογισμοί
(Financing models and the budgeting process)
Τα περισσότερα κράτη, στην προσπάθειά τους να ελέγξουν τα έξοδα για τη δημόσια υγεία, εφαρμόζουν κλειστούς-σφαιρικούς προϋπολογισμούς για τα νοσοκομεία.
Ο νοσοκομειακός φαρμακοποιός καλείται αφενός να διαχειριστεί με ακρίβεια ένα συγκεκριμένο προϋπολογισμό
αφετέρου να προστατέψει τα συμφέροντα των ασθενών.
Στόχος της ενότητας αυτής ήταν να βοηθήσει το νοσοκομειακό φαρμακοποιό να κατανοήσει τα διάφορα μοντέλα χρηματοδότησης και να αναπτύξει στρατηγικές διαχείρισης του
περιορισμένου προϋπολογισμού του σε περιόδους κρίσης.
Είναι πλέον ευρέως αποδεκτό ότι η φαρμακο-οικονομία
είναι ένα απαραίτητο εργαλείο στα χέρια των νοσοκομειακών φαρμακοποιών, οι οποίοι στην καθημερινή τους
πρακτική καλούνται να παίξουν έναν αποφασιστικό ρόλο
στον εξορθολογισμό των δαπανών και στην εξοικονόμηση πόρων. Το σεμινάριο της EAHP βοήθησε σημαντικά σε
αυτήν την κατεύθυνση.
Επιμέλεια: Ράνια Τοδούλου
Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός Αντ. Ογκ.
Ν. Αθηνών "Αγ. Σάββας"

συνέδρια - σεμινάρια

35ο Συνέδριο ESPEN
Κλινικής Διατροφής και Μεταβολισμού
31 Αυγούστου - 3 Σεπτεμβρίου 2013 Λειψία, Γερμανία
Στις 31 Αυγούστου-3 Σεπτεμβρίου 2013 πραγματοποιήθηκε στη Λειψία το 35ο Συνέδριο
Κλινικής Διατροφής και Μεταβολισμού της Ευρωπαϊκής Εταιρείας (ESPEN).

Ήταν η δεύτερη φορά που η πόλη φιλοξένησε το συγκεκριμένο Συνέδριο. Η πρώτη ήταν το 1988. Η Λειψία
(πρώην Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας) είναι η πόλη
απ' όπου ξεκίνησε η «ειρηνική επανάσταση» το 1989, που
οδήγησε στην πτώση του τοίχους και την επανένωση της
Γερμανίας.
Αυτό το ιστορικό υπόβαθρο ενέπνευσε το θέμα του Συνεδρίου: «Γκρεμίζει εμπόδια-η διατροφή ενώνει ανθρώπους» (Tearing down barriers-nutrition brings people
together).
Στο συνέδριο συμμετείχαν 2414 σύνεδροι, 690 ερευνητικές εργασίες, 82 χώρες και 19 LLL courses.
Πλούσια και ενδιαφέρουσα ήταν η θεματολογία του συνεδρίου.
Τα τελευταία χρόνια η ESPEN έχει θεσπίσει μετεκπαιδευτικά σεμινάρια LLL (Life Long Learning), τα οποία αποτελούν μια οργανωμένη προσπάθεια παροχής μετεκπαιδευτικής πιστοποίησης στην Κλινική Διατροφή με σκοπό τη
βελτίωση της καθημερινής κλινικής πρακτικής.
Μερικά από τα θέματα των δια βίου μάθησης σεμιναρίων
ήταν:
 Διατροφική αξιολόγηση και τεχνικές
 Διατροφή στο μεταβολικό σύνδρομο
 Διατροφή σε νευρολογικές ασθένειες
 
Διατροφική υποστήριξη κατά την περιεγχειρητική περίοδο
 Διατροφική υποστήριξη και καρκίνος
 Διατροφική υποστήριξη σε ασθενείς της ΜΕΘ
 Διατροφική υποστήριξη στους ηλικιωμένους ασθενείς
 Διατροφή σε παιδιατρικούς ασθενείς.
Άλλα θέματα που αναπτύχθηκαν κατά τις εργασίες του συνεδρίου ήταν:

48

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής

Παχυσαρκία και διατροφικοί παράγοντες κινδύνου
Μεταβολική προσαρμογή στην καχεξία
 Διατροφή, γήρανση του εγκεφάλου και νευροεκφυλιστική νόσος
 Τροφικές αλλεργίες και δυσανεξίες
 Τα προβιοτικά στην πράξη
 Προγνωστική σημασία της σύστασης του σώματος.

Μεγάλη συμμετοχή και ενδιαφέρον υπήρξε στα καθιερωμένα δορυφορικά συμπόσια των εμπλεκομένων με την
τεχνητή διατροφή εταιρειών.
Από μελέτες που παρουσιάσθηκαν (δημοσίευση JAMA
2013 May 22, 309(20):2130-8) από τους Prof. Gordon
Doig, Sydney (Australia) και επιβεβαιώθηκε από τον Prof.
Claude Pichard, Geneva (Switzerland) καταδεικνύεται ότι:
Η πρώιμη έναρξη (πρώτο 24ωρο εισαγωγής) χορήγησης
παρεντερικής διατροφής σε ασθενείς της ΜΕΘ έχει σαν
αποτέλεσμα:
 τη μείωση της θνησιμότητας
 τη μείωση της ενδονοσοκομειακής νοσηλείας
 τη μείωση των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων
 τη μείωση του χρόνου παραμονής σε αναπνευστική υποστήριξη.
Ανάλυση δεδομένων που έγινε σε δείγμα 200 ασθενών
της ΜΕΘ που ξεκίνησαν νωρίς παρεντερική σίτιση με
glutamine σε νοσοκομείο της Ιταλίας οδήγησε στα εξής
συμπεράσματα:
 10% μείωση θνησιμότητας.
 5% μείωση ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων.
 1,1 μικρότερη παραμονή στο νοσοκομείο.
 1047€ μείωση της δαπάνης ανά ασθενή.
Ενώ η εφαρμογή των guidelines ESPEN (2006) για την εντερική σίτιση και guidelines ESPEN (2009) για παρεντερική

συνέδρια - σεμινάρια

σίτιση με glutamine σε εγκαυματίες και τραυματίες της
ΜΕΘ σε νοσοκομείο της Γαλλίας (Prof. Pierre Dechelotte,
Rouen-France) έδωσε τα εξής αποτελέσματα:
 μείωση θνησιμότητας κατά 33%.
 μείωση της νοσηλείας κατά 2,42 ημέρες.
Ένα άλλο αμφιλεγόμενο θέμα που απασχόλησε ήταν η
σίτιση των ασθενών με νοσογόνο παχυσαρκία στη ΜΕΘ
(K.G.Kreymann, Baxter Healthcare SA, Zurich).
Οι ασθενείς αυτοί χαρακτηρίζονται από υπερκαταβολισμό. Ενδεικτικό είναι ότι νοσηλεία 10 ημερών σε μονάδα
εντατικής θεραπείας ενέχει κίνδυνο απώλειας ακόμη και
της ίδιας της ζωής του ασθενή μετά από λίγες εβδομάδες,
αφού μπορεί να προκληθεί απώλεια μυϊκής μάζας μέχρι
και 6kg από ολική πρωτεϊνική εξάντληση.
Ποιά είναι η λύση; Υποθερμιδική δίαιτα υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη, σύμφωνα με τα ASPEN
Guidelines 2009:

60-70%
Για BMI >30

= 11-14kcal/Kg BW
= 22-25kcal/Kg ideal BW

Για BMI 30-39

> 2,0g/Kg ideal BW
>40

>2,5g/Kg ideal BW

Τα οφέλη των Ω3-λιπαρών οξέων (EPA, DHA) σε βαρέως
πάσχοντες τονίστηκαν για μία ακόμη φορά.
Τα οξέα αυτά, συστατικά των κυτταρικών μεμβρανών,
είναι γνωστά τόσο για την αντιφλεγμονώδη δράση τους
όσο και για την αντιαιμοπεταλιακή και καρδιοπροστατευτική, αφού ρυθμίζουν την αρτηριακή πίεση.
Η παρεντερική χορήγηση γαλακτωμάτων MCT/LCT/FO
μειώνει κατά 1,8 φορές τον κίνδυνο να παρουσιάσει ο
ασθενής νοσοκομειακή λοίμωξη, ενώ αυξάνει το χρόνο
χωρίς λοίμωξη από 16 σε 21 ημέρες (Theodoro Grau, ICD
Hospital Universitario 12 de Octubre, Madrid).
Μία από τις συνεχιζόμενες εκστρατείες της κοινωνίας της
ESPEN είναι η «Mάχη κατά του υποσιτισμού». Για το λόγο
αυτό, η Ιατρική Βιομηχανία Διατροφής (Medical Nutrition

Industry) προσφέρει από το 2008 μια χορηγία-έπαθλο, το
MNI Grant για τη καλύτερη πρωτοβουλία σχετικά με την
καταπολέμηση του υποσιτισμού.
Νικητής του βραβείου για το 2013 ανακηρύχθηκε η Ιρλανδική εταιρεία Κλινικής Διατροφής και Μεταβολισμού
(IrSPEN) για την καμπάνια «Fighting the malnutrition
battle: The Power of Partnerships».
Τo επόμενο συνέδριο ESPEN έχει προγραμματιστεί
για 6-9 Σεπτεμβρίου στη Γενεύη.

Κατερίνα Σπυριδάκη
Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός ΕΣΥ, ΓΝΑ «Λαϊκό»

ιούνιος - ιούλιος - αύγουστος - σεπτέμβριος 2013

49

εναλλακτικές δράσεις συναδέλφων

Νοσοκομειακή Φαρμακευτική και τραγούδι
Η Σπυριδούλα Τουτουδάκη εργάζεται στο Φαρμακευτικό Τμήμα του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Ηρακλείου, ενώ παράλληλα ασχολείται με
το τραγούδι. Χρησιμοποιώντας τα λόγια του Ross Daly, Ιρλανδού μουσικού
και δεξιοτέχνη της κρητικής λύρας, «η Σπυριδούλα Τουτουδάκη είναι μία
από τις ελάχιστες τραγουδίστριες σε μια σχεδόν αποκλειστικά ανδρική
φωνητική παράδοση. Έχει ένα πολύ ιδιαίτερο και ξεχωριστό ύφος, το οποίο
έχει γίνει σημείο αναφοράς για όλες τις τραγουδίστριες της Κρήτης. Η Σπυριδούλα δεν επέλεξε το τραγούδι σαν επάγγελμα και προτίμησε να συνεχίσει
τη δουλειά της ως φαρμακοποιός. Αυτό ακριβώς της έχει προσφέρει μια άψογη
καλλιτεχνική ακεραιότητα, η οποία συχνά διακρίνει τους εραστές της τέχνης».
Η Σπυριδούλα Τουτουδάκη συνεργάζεται με τον Ross Daly εδώ και πολλά χρόνια και είναι από τα ιδρυτικά μέλη του
συγκροτήματος «Λαβύρινθος». Έχει συμμετάσχει σε δισκογραφικές παραγωγές, μερικές εκ των οποίων είναι οι εξής:
«Με τη φεύγα του καιρού», «Λαβύρινθος», «Ευρασία» (R. Daly), «Ηχώ του χρόνου» (Μήτσος, Σταυρακάκης), «Μουσικά
Ξόμπλια» (Μιχάλης Σταυρακάκης), «Του κύκλου τα γυρίσματα» (Μιχάλης Σταυρακάκης).
Επιμέλεια: Ελένη Ρηνάκη
Νοσοκομειακός Φαρμακοποιός Γ.Ν. Χανίων

50

δελτίο νοσοκομειακής φαρμακευτικής